Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 0 1196 5174448 5166997 2026-08-02T08:35:36Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174448 wikitext text/x-wiki {{Дзяржава |Беларуская назва=Дзяржава Ізраіль |Арыгінальная назва=<tr align=center><td style="border-style:none;"> מדינת ישראל<br /><small>''Медына́т Ісраэ́ль''</small></td> <td style="border-style:none; font-style: italic">{{Lang-ar2|دولة إسرائيل}}<br /><small>''Да́ўлат Ісра'і́ль''</small></td></tr> |Родны склон=Ізраіля |Назва гімна=Ха-Тыква |Дзяржаўны лад=[[Парламенцкая рэспубліка]] |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 47|lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 13|lon_sec = 0 |region = IL |Дата незалежнасці=[[14 мая]] [[1948]] ([[іяр|5 іяра]] 5708 года) |Незалежнасць ад=[[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] |Найбуйнейшыя гарады= [[Іерусалім]], [[Тэль-Авіў|Тэль-Авіў — Яфа]], [[Хайфа]] |Форма кіравання=[[Парламенцкая рэспубліка]], кіраўнік дзяржавы — прэзідэнт |Пасады кіраўнікоў=[[Прэзідэнт Ізраіля|Прэзідэнт]]<br />[[Прэм’ер-міністр Ізраіля|Прэм’ер-міністр]]<br />|Кіраўнікі=[[Іцхак Герцаг]]<br />[[Біньямін Нетаньяху]] |Месца па тэрыторыі=147 |Тэрыторыя=Усяго 20 770{{Efn|Суверэнная тэрыторыя Ізраіля, якая склалася ў выніку [[Вайна за незалежнасць Ізраіля|Вайны за незалежнасць 1949 года]]. У гэтых межах Ізраіль прызнаны большасцю дзяржаў і ААН.}}/22 072{{Efn|Тэрыторыя, на якую пазней быў распаўсюджаны суверэнітэт Ізраіля, уключаючы [[Усходні Іерусалім]] і [[Галанскія вышыні]]. Дадзеная колькасць выкарыстоўваецца ў афіцыйных дакументах Ізраіля, але, у сувязі з непрызнаннем анексіі ААН, не выкарыстоўваецца ў міжнародных дакументах.}} |Працэнт вады=2 |Месца па насельніцтве=97 |Насельніцтва=9 601 720 |Этнахаронім=ізраільцянін, ізраільцянка |Год перапісу=2022 |Шчыльнасць насельніцтва=452 |Месца па шчыльнасці=29 |ВВП=218,490 млрд.<ref name="IMF">[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=59&pr.y=7&sy=2012&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=436&s=NGDP%2CNGDPD%2CNGDPPC%2CNGDPDPC&grp=0&a= Международный валютный фонд]</ref> |Год разліку ВУП=2010 |Месца па ВУП=49 |Месца па ВУП на душу насельніцтва=28 |ВУП на душу насельніцтва=29 404<ref name="IMF"/> |ІРЧП = 0,888 (Вельмі высокі) |Месца па ІРЧП = 17 |Год разліку ІРЧП = 2011 |Індэкс Джыні=38,6<ref name="cia"/> |Індэкс чалавечага развіцця=0,932 (высокі) (2007) }} '''Ізра́іль''' ({{Lang-he|ישראל}}), афіцыйная назва — '''Дзяржа́ва Ізра́іль''' ({{Lang-he|מדינת ישראל}}, {{Lang-ar|دولة اسرائيل}}) — [[дзяржава]] ў [[Пярэдняя Азія|Паўднёва-Заходняй Азіі]]. Насельніцтва, паводле дадзеных Цэнтральнага статыстычнага ўпраўлення Ізраіля на 2022 год, складала {{Nobr|9 601 720}} чалавек, тэрыторыя — {{Nobr|22 072 км²}}. Займае [[Спіс краін паводле насельніцтва|97-е месца ў свеце па колькасці насельніцтва]] і [[Спіс краін паводле плошчы|147-е па тэрыторыі]]. Сталіца — [[Іерусалім]]. Дзяржаўныя мова — [[іўрыт]]. [[Унітарная дзяржава]], дэмакратычная [[парламенцкая рэспубліка]]. 29 снежня 2022 года пасаду прэм’ер-міністра заняў [[Біньямін Нетаньяху]]. Ізраіль падзяляецца на 6 адміністрацыйных акруг. Размешчаны на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]], каля ўсходняга ўзбярэжжа [[Міжземнае мора|Міжземнага мора]]. На поўначы мяжуе з [[Ліван]]ам, на паўночным усходзе — з [[Сірыя]]й, на ўсходзе — з [[Іарданія]]й і тэрыторыяй [[Заходні бераг ракі Іардан|Заходняга берага ракі Іардан]], на паўднёвым захадзе — з [[Егіпет|Егіптам]] і [[Сектар Газа|сектарам Газа]]. Індустрыяльная краіна з эканомікай, што дынамічна развіваецца. Аб’ём [[ВУП]] за 2012 склаў 257,621 мільярда долараў ЗША (каля 33 450 долараў ЗША на душу насельніцтва)<ref name="IMF">[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=59&pr.y=7&sy=2012&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=436&s=NGDP%2CNGDPD%2CNGDPPC%2CNGDPDPC&grp=0&a= Международный валютный фонд]</ref>. У першай палове 2010-х гадоў золатавалютныя рэзервы выраслі на 27,7 % (да 90,58 мільярда долараў ЗША)<ref>http://belisrael.info/?p=8729</ref>. Ізраіль мае найвышэйшы ўзровень жыцця сярод усіх краін Блізкага Усходу. У спісе краін па [[Індэкс развіцця чалавечага патэнцыялу|ІРЧП]] (спіс краін па індэксе развіцця чалавечага патэнцыялу ААН, 2013 год) знаходзіўся на 16-м месцы ў свеце: індэкс 0,900<ref name="ИРЧП-2013">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR2013_EN_Summary.pdf|title=Human Development Report 2013|date=2013|publisher=United Nations Development Programme|lang=en|access-date=2013-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190808102732/http://hdr.undp.org/en/media/HDR2013_EN_Summary.pdf|archive-date=8 жніўня 2019|url-status=dead}}</ref>. Грашовая адзінка — [[новы ізраільскі шэкель]] (асераднёны курс у 2012 годзе — 3,8 шэкеля за 1 долар ЗША). Дэкларацыя Незалежнасці была абвешчана [[14 мая]] [[1948]] года (5 [[іяр]]а 5708 года) на падставе рэзалюцыі Генеральнай Асамблеі ААН (ГА ААН) № 181, прынятай 29 лістапада 1947 года (гл. «{{нп4|План ААН па падзеле Палесціны|План ААН па падзеле Палесціны|ru|План ООН по разделу Палестины}}»). Дзень незалежнасці, як і шэраг іншых дат, адзначаецца ў Ізраілі па [[Яўрэйскі каляндар|яўрэйскім календары]], таму ў розныя гады яму адпавядаюць розныя даты [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскага календара]]. Згодна з Дэкларацыяй Незалежнасці, Ізраіль з’яўляецца яўрэйскай дзяржавай<ref name="KE_declar">{{ЭЯЭ|11392|Декларация Независимости Израиля}}</ref><ref name="autogenerated20130118-2">{{cite web |url=http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=363&year=2007&country=7199 |work=Country Report |title=Israel |publisher=[[Freedom House]] |datepublished=2007 |access-date = 22 чэрвеня 2008 | lang = en }}</ref>. У той жа час Ізраіль з’яўляецца шматнацыянальнай і дэмакратычнай дзяржавай, дзе, разам з яўрэямі, роўныя правы маюць і ўсе іншыя этнічныя групы, па-за залежнасці ад веравызнання<ref name="KE_declar"/>: [[арабы]]-[[мусульмане]], арабы-[[хрысціяне]], [[друзы]], [[бедуіны]], [[самарыцяне]], [[армяне]], {{нп4|Адыгі|чаркесы|ru|Адыги}} і іншыя. У прыватнасці, друзскія і бедуінскія дэпутаты, арабскія партыі і дэпутаты прадстаўлены ў [[Кнэсет|кнэсеце]]<ref name="autogenerated20130118-1">{{cite web |url=http://www.knesset.gov.il/faction/ru/FactionPageCurrent_ru.asp?PG=12 |title=Демократический фронт за мир и равноправие (ХАДАШ) |publisher=дзяржава Ізраіль|datepublished=2008 |access-date = 1 ліпеня 2008}}</ref>. Ізраіль адрозніваецца значнай этнакультурнай разнастайнасцю<ref name="KE_declar" /><ref name="autogenerated20130118-2" /><ref name="autogenerated20130118-1" />. Асноўнае насельніцтва краіны — 75,4 % — яўрэі, 20,6 % — арабы, 4 % — іншыя. == Паходжанне назвы == На працягу апошніх трох тысячагоддзяў слова «Ізраіль» пазначала як {{нп4|Зямля Ізраіля|Зямлю Ізраіля|ru|Земля Израильская}} ({{lang-he|אֶרֶץ יִשְׂרָאֵל}}, ''Эрэц-Ісраэль''), так і ўвесь [[Яўрэі|яўрэйскі народ]]. Крыніцай гэтай назвы служыць [[Кніга Быцця]], дзе прабацька [[Якаў (патрыярх)|Якаў]] пасля барацьбы з Богам атрымлівае імя Ізраіль: «І сказаў: як імя тваё? Ён сказаў: Якаў. І сказаў [яму]: з гэтага часу імя табе будзе не Якаў, а Ізраіль, бо ты змагаўся з Богам, і людзей адольваць будзеш» (Быц. 32:27,28). Тлумачальнікі разыходзяцца ў вызначэнні значэння гэтага слова. Паводле адной версіі, гэтае імя паходзіць ад дзеяслова «сара» (кіраваць, быць моцным, мець уладу, дадзеную звыш), такім чынам утвараючы слова, якое азначае «Хто мае ўладу над сіламі». Іншыя магчымыя значэнні — «Прынц Божы» або «Барацьба/бітва Бога»<ref>{{harvnb|Wenham|1994|pp=296–97}}</ref>. Пасля яўрэйскі народ, які адбыўся ад Якава, стаў называцца «Дзеці Ізраіля», «Народ Ізраіля» або «ізраільцяне». Першая ў гісторыі згадка словы «Ізраіль» было выяўлена на стэле Мернептаха на тэрыторыі [[Старажытны Егіпет|Старажытнага Егіпта]] (канец XIII стагоддзя да н. э.) і адносіцца да народу, а не да краіны<ref>{{harvnb|Barton|Bowden|2004|p=126}}. «The Merneptah Stele… is arguably the oldest evidence outside the Bible for the existence of Israel as early as the 13th century»</ref>. Сучасная дзяржава была названа ''«Медынат Ісраэль»'' ({{lang-he|מדינת ישראל}} — Дзяржава Ізраіля). Разглядаліся таксама і іншыя назвы: Эрэц Ісраэль (Зямля Ізраіля), {{нп4|Сіён|Сіён|ru|Сион}}, [[Іўдзея]] — аднак яны былі адпрэчаныя<ref>{{cite news|publisher=The Palestine Post|date=7 снежня 1947|pages=1|title=Popular Opinion|lang=en}}</ref>. У першыя тыдні незалежнасці ўрад новай дзяржавы для абазначэння грамадзян краіны выбраў слова «ізраільцяне» ({{lang-he2|ישראלים}} — «Ісраэлім»). Упершыню яго ўжыў у выступе першы міністр замежных спраў Ізраіля [[Машэ Шарэт]]<ref>{{cite web|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,798687-2,00.html|publisher=TIME Magazine|datepublished=31 мая 1948|title=On the Move|access-date=1 ліпеня 2008|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20080406013437/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,798687-2,00.html|archive-date=6 красавіка 2008|url-status=dead}}</ref>. == Гісторыя Ізраіля == === Найстаражытнейшая гісторыя === Самымі старажытнымі насельнікамі сучаснай тэрыторыі Ізраіля былі [[неандэртальцы]]. Першыя людзі сучаснага тыпу з’явіліся ў гэтым рэгіёне прыкладна 75 тысяч гадоў таму<ref name="krugpal">{{cite web|url=http://www.krugosvet.ru/articles/125/1012592/1012592a3.htm#1012592-L-108|publisher=«[[Кругосвет]]»|title=Палестина|access-date=7 ліпеня 2008|archive-date=13 сакавіка 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090313081613/http://www.krugosvet.ru/articles/125/1012592/1012592a3.htm#1012592-L-108|url-status=dead}}</ref>. У 10-8 тысячагоддзях да н. э. гэтая тэрыторыя ўваходзіла ў арэал [[Натуфійская культура|натуфійскай культуры]], носьбіты якой упершыню ў гісторыі пачалі культываваць злакі<ref name="Eretz_hist">{{ЭЯЭ|11758|Израиль. Земля Израиля (Эрец-Исраэль). Исторический очерк}}</ref>. Прыкладна 9 тысяч гадоў таму ў гэтых месцах пачалася [[неалітычная рэвалюцыя]] і з’явіліся першыя паселішчы. [[Ханаан]]еі, першыя семіцкія плямёны, з’явіліся тут прыкладна ў 4-3 тысячагоддзі да н. э.<ref name="krugpal"/>. Наступныя 2-3 тыс. гадоў тэрыторыя знаходзілася пад кіраваннем [[Старажытны Егіпет|Старажытнага Егіпта]]. === Ранняя гісторыя === [[Файл:1759 map Holy Land and 12 Tribes.jpg|thumb|280px|Карта [[Палесціна|Палесціны]] [[1759]] года, якая паказвае рассяленне Дванаццаці кален Ізраіля]] Зямля Ізраіля ([[Іўрыт|іўр]]. Эрэц-Ісраэль) святая для яўрэйскага народа з часоў біблейскіх патрыярхаў — [[Аўрам]]а, [[Ісак]]а і [[Якаў (патрыярх)|Якава]]. Навукоўцы адносяць гэты перыяд да пачатку 2 тысячагоддзя да н. э.<ref>{{cite web |url=http://www.pbs.org/walkingthebible/timeline.html |publisher=Public Broadcast Television |title=Walking the Bible Timeline |work=Walking the Bible |access-date=29 верасня 2007|lang=en}}</ref>. Паводле [[Біблія|Бібліі]], Зямля Ізраіля была завешчана яўрэям Богам з тым, каб стаць Зямлёй Абяцанай — тут знаходзяцца ўсе святыя месцы яўрэйскага народа. Першыя старажытнаяўрэйскія плямёны (калены) з’яўляюцца тут каля 1200 года да н. э.<ref name="krugpal"/>. Крыху пазней у Ханаан урываюцца [[філістымляне]]. Устанаўленне царскай улады і ўзнікненне Ізраільскага, а пазней і Іўдзейскага царстваў датуецца канцом XI — сярэдзінай X стагоддзяў да н. э. Гэтыя дзяржаўныя ўтварэнні (у той ці іншай форме) існавалі ў рэгіёне з перапынкамі наступныя тысячу гадоў. Пачынаючы з VIII стагоддзя да н.э. гэтая тэрыторыя паслядоўна апыналася пад уладай [[Асірыя|Асірыі]], [[Вавілон]]а (586—539 гады да н. э.), [[Ахеменідская імперыя|персідскай імперыі Ахеменідаў]] (539—331 гады да н. э.), [[Старажытная Македонія|Македоніі]] (332—312 гады да н. э.). У III—II ст. да н. э. ўваходзіла ў склад эліністычных дзяржаў [[Пталамеі|Пталамеяў]] і Селеўкідаў. Адваяваўшы ў выніку паўстання {{нп4|Макавеі|Макавеяў|ru|Маккавеи}} незалежнасць, з 152 па 37 год да н. э. у Іўдзеі правіла яўрэйская дынастыя {{нп4|Хасманеі|Хасманеяў|ru|Хасмонеи}}. [[Файл:Masada Roman Ruins by David Shankbone.jpg|thumb|280px|Рымскі лагер каля падножжа крэпасці [[Масада]]]] З 63 года да н. э. Іўдзея стала васалам Рыма і з 70 года н. э. была пераўтвораная ў рымскую правінцыю. Пасля паразы паўстання Бар-Кохбы супраць рымлян у 135 годзе рымляне выгналі з краіны значную частку яўрэяў і перайменавалі правінцыю Іўдзея ў Сірыя Палесцінская, каб сцерці памяць пра яўрэйскую прысутнасць у гэтых месцах<ref name="Eretz_hist"/>. Пасля падзелу ў 395 годзе [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]] на [[Заходняя Рымская імперыя|Заходнюю]] і [[Усходняя Рымская імперыя|Усходнюю]] (Візантыю) Палесціна адышла да апошняй і да 619 года заставалася яе правінцыяй. На кароткі перыяд (614—629 гады) Палесціна была заваяваная [[Персія]]й і ўвайшла ў склад [[Сасаніды|імперыі Сасанідаў]]<ref name="Eretz_hist"/>, а затым зноў стала [[Візантыя|візантыйскай]] правінцыяй. У 629—630 гадах у выніку масавых забойстваў і ганенняў на яўрэяў, пачатых візантыйскім імператарам [[Іраклій I|Іракліем]], яўрэйская прысутнасць у рэгіёне дасягнула свайго мінімуму за ўсю гісторыю апошніх трох тысяч гадоў, але ніколі не спынялася цалкам<ref name="history">{{cite web|url=http://www.usd.edu/erp/Palestine/history.htm|publisher=The University of South Dakota|title=Palestine: History|access-date=5 ліпеня 2007|datepublished=22 лютага 2007|work=The Online Encyclopedia of the Roman Provinces|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20000621154528/http://www.usd.edu/erp/Palestine/history.htm|archive-date=21 чэрвеня 2000|url-status=live}}</ref>. === Сярэднія вякі === Каля 636 года — у самым пачатку [[іслам]]скіх заваяванняў — Палесціна была заваяваная мусульманамі<ref>{{cite web |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_701844154_2/Palestine_Ancient.html |publisher=[[Microsoft]] |year=2007 |access-date=30 верасня 2007 |lang=en |title=Ancient Palestine |archive-url=https://web.archive.org/web/20080405211458/http://encarta.msn.com/encyclopedia_701844154_2/Palestine_Ancient.html |archive-date=5 красавіка 2008 |url-status=dead }}</ref>. У наступныя шэсць стагоддзяў кантроль над гэтай тэрыторыяй пераходзіў ад [[Амеяды|Амеядаў]]<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-45061/Palestine |title=Palestine: The Rise of Islam |access-date=19 верасня 2007|lang=en |datepublished=2007}}</ref> да [[Абасіды|Абасідаў]]<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-45062/Palestine |title=Palestine: 'Abbasid rule |access-date=19 верасня 2007|lang=en |datepublished=2007}}</ref>, да [[Крыжакі|крыжакоў]] і назад. Эпоха арабскага валадарства ў Палесціне дзеліцца на чатыры перыяды: заваяванне і засваенне краіны (638—660 гады), дынастыя Амеядаў (661—750), дынастыя Абасідаў (750—969), [[Фаціміды|дынастыя Фацімідаў]] (969—1099). [[Файл:Akko-Citadel.jpg|thumb|200px|Рэфекторыўм у крэпасці {{нп4|Горад Акка|Акка|ru|Акко}}, XII стагоддзе.]] У 1099 крыжакі заснавалі тут [[Іерусалімскае каралеўства]]. Аднак ужо ў 1187 [[Салах-ад-Дзін]] узяў Іерусалім, а ў 1291 пала апошняя крэпасць крыжакоў [[Горад Акка|Акка]]. У 1260 Палесціна перайшла ў рукі {{нп4|Мамлюкі|дынастыі Мамлюкоў|ru|Мамлюки}}. === Пад уладай Асманскай імперыі (1516—1917) === У 1517 годзе тэрыторыя Ізраіля была заваяваная туркамі-асманамі пад правадырствам султана [[Селім I|Селіма I]]. На працягу 400 гадоў яна заставалася часткай велізарнай Асманскай імперыі (Бліскучай Порты), якая ахоплівала значную частку Паўднёва-Усходняй Еўропы, усю [[Малая Азія|Малую Азію]] і [[Блізкі Усход]], [[Егіпет]] і Паўночную Афрыку<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-45064/Palestine |title=Palestine: The Crusades |access-date=19 верасня 2007|lang=en |datepublished=2007}}</ref>. У Асманскай імперыі іўдзеі мелі статус «зімі» — гэта значыць, карысталіся адноснай грамадзянскай і рэлігійнай свабодай, але не мелі права насіць [[Зброя|зброю]], служыць у войску і ездзіць на [[Конь свойскі|конях]], а таксама былі абавязаныя плаціць асаблівыя [[падаткі]]<ref>{{ЭЯЭ|14185|Турция}}</ref>. У гэты перыяд яўрэі Эрэц-Ісраэль жылі галоўным чынам за кошт дабрачынных паступленняў з-за мяжы («халука»). На працягу XVI стагоддзя вялікія яўрэйскія абшчыны раслі і развіваліся ў чатырох святых (для [[юдаізм]]у) гарадах: [[Іерусалім]]е, [[Хеўрон]]е, [[Цфат|Цфаце]] і {{нп4|Горад Цверыя|Цверыі|ru|Тверия}}. На пачатку XVIII стагоддзя была распачата адна з самых значных спроб аліі з Еўропы і абнаўлення яўрэйскага рэлігійна-нацыянальнага цэнтра ў Іерусаліме. На чале гэтага руху стаяў рабі Іегуда Хасід, які прыбыў у Іерусалім у 1700 годзе на чале прыкладна тысячы сваіх паслядоўнікаў — выхадцаў з розных краін Еўропы. Аднак сам Іегуда Хасід пасля прыбыцця ў краіну раптам памёр, а абшчына распалася з-за даўгоў. Ашкеназская [[сінагога]] была спаленая крэдыторамі-арабамі (1720), а яўрэі-ашкеназы выселены з горада. Доўгі час пасля гэтых падзей яўрэйскія імігранты з Еўропы сяліліся галоўным чынам у Хеўроне, Цфаце і Цверыі<ref name="Eretz_hist"/>. На пачатку 1799 года ў Палесціну ўварваўся [[Напалеон I Банапарт|Напалеон]]. Французам атрымалася авалодаць [[Газа (горад)|Газай]], {{нп4|Горад Рамла|Рамлой|ru|Рамла}}, {{нп4|Горад Лод|Лодам|ru|Лод}} і [[Яфа]]й. Аднак французскі палкаводзец не здолеў авалодаць крэпасцю Акка і быў вымушаны адступіць у Егіпет<ref name="Eretz_hist"/>. У 1800 годзе насельніцтва Палесціны не перавышала 300 тыс., 5 тыс. з якіх складалі яўрэі (галоўным чынам, [[сефарды]]). Большая частка яўрэйскага насельніцтва была сканцэнтравана па-ранейшаму ў Іерусаліме, Цфаце, Цверыі і Хеўроне. Галоўныя месцы канцэнтрацыі [[Хрысціяне|хрысціянскага]] насельніцтва (каля 25 тыс.) — у Іерусаліме, [[Назарэт|Назарэце]] і [[Віфлеем]]е — кантраляваліся праваслаўнай і каталіцкай цэрквамі. Астатняе насельніцтва краіны складалі мусульмане, амаль усе — [[суніты]]<ref name="Eretz_hist"/>. У перыяд 1800-31 гадоў тэрыторыя краіны дзялілася на дзве правінцыі ([[вілает]]ы). Цэнтральна-ўсходні горны раён, які распасціраўся ад Шхема на поўначы да Хеўрона на поўдні (уключаючы Іерусалім), адносіўся да Дамаскага вілаета; [[Галілея]] і прыбярэжная паласа — да вілаета Акка. Большая частка [[Негеў|Негева]] знаходзілася ў гэты перыяд па-за асманскай юрысдыкцыяй<ref name="Eretz_hist"/>. У 1832 тэрыторыя Палесціны была заваяваная Ібрахім-пашай, сынам і ваенным начальнікам віцэ-караля Егіпта Мухамада-Алі. Палесціна, паўночная мяжа якой дасягала [[Сайда|Сідона]], стала адзінай правінцыяй з цэнтрам у [[Дамаск]]у. Егіпцяне, якія кіравалі краінай восем гадоў (1832-40), правялі некаторыя рэформы па еўрапейскім узоры<ref name="Eretz_hist"/>. У XIX стагоддзі Іерусалім зноў ператварыўся ў важнейшы яўрэйскі цэнтр Эрэц-Ісраэль. Цфат, які сапернічаў з Іерусалімам за духоўнае першынство, моцна пацярпеў у выніку землятрусу (1837), які забраў жыцці каля 2 тыс. яўрэяў, і прыйшоў у заняпад. У 1841 годзе Палесціна і Сірыя вярнуліся пад непасрэдны кантроль Турцыі. Да гэтага часу колькасць яўрэйскага насельніцтва Палесціны падвоілася, у той час як хрысціянскага і мусульманскага — засталася без змены<ref name="Eretz_hist"/>. Да 1880 года насельніцтва Палесціны дасягнула 450 тыс. чалавек, з якіх 24 тыс. складалі яўрэі. Большасць яўрэяў краіны жылі ў чатырох гарадах: Іерусаліме (дзе яўрэі складалі больш за палову ўсяго насельніцтва ў 25000 чал), Цфаце (4 тыс.), Цверыі (2,5 тыс.) і Хеўроне (800), а таксама ў Яфе (1 тыс.) і [[Хайфа|Хайфе]] (300). Іерусалім стаў найбуйнейшым горадам у краіне<ref name="Eretz_hist"/>. ==== Імкненне яўрэяў да Сіёну і зараджэнне палітычнага сіянізму ==== {{main|Сіянізм}} Сярод яўрэяў, якія жылі ў дыяспары, заўсёды было распаўсюджана моцнае імкненне вярнуцца да Сіёна. Пачынаючы з XII стагоддзя пераслед яўрэяў хрысціянскай царквой прывёў да іх прытоку на [[Святая зямля|Святую зямлю]]. У 1492 годзе гэты паток істотна папоўніўся яўрэямі, выгнанымі з Іспаніі, якія заснавалі яўрэйскую суполку Цфата. Першая вялікая хваля сучаснай іміграцыі, вядомая як {{нп4|Першая Алія|Першая Алія|en|First Aliyah}} ({{lang-he|עלייה}}), пачалася ў 1881 годзе, калі яўрэі былі вымушаныя ратавацца ўцёкамі ад пагромаў ва Усходняй Еўропе<ref name="aliyot">{{cite web|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Immigration/immigtoc.html |publisher=The American-Israeli Cooperative Enterprise |work=Jewish Virtual Library |access-date=12 ліпеня 2007 |title=Immigration|lang=en}} The source provides information on the First, Second, Third, Fourth, and Fifth Aliyot in their respective articles. The White Paper leading to Aliyah Bet is discussed [http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Immigration/Aliyah_during_war.html here].</ref>. Заснавальнікам палітычнага [[сіянізм]]у — руху, які ставіў сваёй мэтай пабудову яўрэйскай дзяржавы на зямлі Ізраіля, падымаючы яўрэйскае пытанне на міжнароднай арэне — лічыцца [[Тэадор Герцль|Герцль]]<ref>{{harvnb|Kornberg|1993}} «How did Theodor Herzl, an assimilated German nationalist in the 1880s, suddenly in the 1890s become the founder of Zionism?»</ref><ref>{{harvnb|Herzl|1946|p=11}}</ref>. У 1896 годзе Герцль апублікаваў сваю кнігу «Яўрэйская дзяржава» ({{lang-de|Der Judenstaat}}), у якой выклаў сваё бачанне будучыні яўрэйскай дзяржавы. Ужо ў наступным годзе Герцль кіраваў першым {{нп4|Сусветны яўрэйскі кангрэс|Сусветным яўрэйскім кангрэсам|en|World Jewish Congress}}<ref>{{cite web |url=http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Jewish+Education/Compelling+Content/Eye+on+Israel/120/Chapter+One+The+Heralders+of+Zionism.htm |publisher=Jewish Agency for Israel |title=Chapter One: The Heralders of Zionism |access-date=12 ліпеня 2007 |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090427070421/http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Jewish+Education/Compelling+Content/Eye+on+Israel/120/Chapter+One+The+Heralders+of+Zionism.htm |archive-date=27 красавіка 2009 |url-status=dead }}</ref>. {{нп4|Другая Алія|Другая Алія|ru|Вторая алия}} (1904—1914 гады) пачалася пасля Кішынёўскага пагрому. Прыблізна 40 тыс. яўрэяў пасялілася ў Палесціне<ref name="aliyot"/>. Большасць імігрантаў першай і другой аліі былі артадаксальнымі яўрэямі<ref>{{harvnb|Stein|2003|p=88}}</ref>, але другая Алія ўключала таксама і сацыялістаў, якія заснавалі [[кібуц]]ны рух<ref>{{harvnb|Romano|2003|p=30}}</ref>. Тым не менш, не ўсе яўрэі першапачаткова падтрымлівалі ідэі сіянізму, а значная частка артадаксальных рабінаў лічыла, што рух палітычнага сіянізму супярэчыць законам [[Тора|Торы]]. Пасля некаторыя ультраартадаксальныя рабіны па гэтай прычыне адмовіліся таксама прызнаваць яўрэйскі характар ​​Дзяржавы Ізраіль<ref>{{cite web|url=http://islamcivil.ru/article.php?aid=223|title=Истинные иудеи против государства Израиль|lang=ru|access-date=23 мая 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20080529051311/http://www.islamcivil.ru/article.php?aid=223|archive-date=29 мая 2008|url-status=dead}}</ref>. === Брытанскі мандат у Палесціне (1918—1948) === [[Файл:Map of Palestine in Russian, a. 1900.jpg|thumb|250px|Гістарычная карта Палесціны, 1900 год]] Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] сакратар замежных спраў Вялікабрытаніі [[Артур Бальфур]] выдаў дакумент, які атрымаў пасля назву [[Дэкларацыя Бальфура 1917 года|Дэкларацыі Бальфура]]. У ім дэкларавалася, што Брытанія «''глядзіць станоўча на заснаванне ў Палесціне нацыянальнага дома для яўрэйскага народа''»<ref>{{cite web|url=http://www.yale.edu/lawweb/avalon/mideast/balfour.htm|publisher=Yale University|access-date=7 ліпеня 2008|datepublished=2 лістапада 1917|work=The Avalon Project at Yale Law School|title=Balfour Declaration 1917|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20070704103803/http://www.yale.edu/lawweb/avalon/mideast/balfour.htm|archive-date=4 ліпеня 2007|url-status=dead}}</ref>. У 1919-23 гадах (Трэцяя Алія) у Палесціну прыбылі 40 тыс. яўрэяў, у асноўным з Усходняй Еўропы. Пасяленцы гэтай хвалі былі навучаны сельскай гаспадарцы і маглі развіваць эканоміку. Нягледзячы на квоту іміграцыі, устаноўленую брытанскімі ўладамі, яўрэйскае насельніцтва вырасла да канца гэтага перыяду да 90 тыс. Балоты Ізреэльскай даліны і даліны Хэфер былі асушаныя і зямля зробленая прыдатнай для сельскай гаспадаркі. У гэты перыяд была заснавана федэрацыя прафсаюзаў, [[Гістадрут]]. Арабскія пратэсты супраць яўрэйскай іміграцыі прывялі да палесцінскіх бунтаў і фарміравання яўрэйскай ваенізаванай самаабароны («{{нп4|Хагана|Хагана|ru|Хагана}}»)<ref>{{harvnb|Scharfstein|1996|p=269}}. «During the First and Second Aliyot, there were many Arab attacks against Jewish settlements… In 1920, Hashomer was disbanded and Haganah („The Defense“) was established.»</ref>. У 1922 годзе [[Ліга Нацый]] ўручыла Вялікабрытаніі мандат на Палесціну, тлумачачы гэта неабходнасцю «''устанаўлення ў краіне палітычных, адміністрацыйных і эканамічных умоў для бяспечнага стварэння яўрэйскага нацыянальнага дома''»<ref>{{cite web|url=http://www.fordham.edu/halsall/mod/1922mandate.html|publisher=Fordham University|title=League of Nations: The Mandate for Palestine, July 24, 1922|work=Modern History Sourcebook|datepublished=24 ліпеня 1922|access-date=5 ліпеня 2008|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20110804221156/http://www.fordham.edu/halsall/mod/1922mandate.html|archive-date=4 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. З-за яфскіх бунтаў у самым пачатку Мандата Брытанія абмежавала яўрэйскую іміграцыю і частка тэрыторыі, запланаваная для яўрэйскай дзяржавы, была аддадзена пад утварэнне [[Трансіарданія|Трансіарданіі]]<ref>{{harvnb|Liebreich|2005|p=34}}</ref>. У той час краіну засялялі пераважна арабы-мусульмане, аднак самы буйны горад, Іерусалім, быў пераважна яўрэйскім<ref>{{ref-en}} J. V. W. Shaw. A Survey of Palestine. Vol 1: Prepared in December 1945 and January 1946 for the Information of the Anglo-American Committee of Inquiry. Reprinted 1991 by The Institute for Palestine Studies, Washington, D. C. P. 148</ref>. У 1924—1929 гадах ([[Чацвёртая Алія]]) у Палесціну прыехалі 82 тыс. яўрэяў, у асноўным у выніку ўсплёску [[антысемітызм]]у ў Польшчы і Венгрыі. Пазней, аднак, прыблізна 23 тыс. эмігрантаў гэтай хвалі пакінулі краіну. Уздым нацысцкай ідэалогіі ў 1930-х гадах у Германіі прывёў да [[Пятая Алія|Пятай Аліі]], якая была наплывам чвэрці мільёна яўрэяў, якія ратаваліся ад [[нацызм]]у. Гэты наплыў скончыўся {{нп4|Арабскае паўстанне, 1936—1939|Арабскім паўстаннем 1936-1939|ru|Арабское восстание (1936—1939)}} гадоў і выданнем Вялікабрытаніяй «{{нп4|Белая кніга 1939 года|Белай кнігі|ru|Белая книга 1939 года}}» ў 1939 годзе, якая фактычна прыпыніла іміграцыю яўрэяў у Палесціну. Краіны свету адмаўляліся прымаць яўрэяў, якія ратаваліся ад [[Халакост|Катастрофы]], што разам з забаронай Вялікабрытаніі на перасяленне ў Палесціну фактычна азначала смерць для мільёнаў. Для абыходу забароны на іміграцыю ў Палесціну была створана падпольная арганізацыя «Масад ле-Алія Бэт», якая дапамагала яўрэям нелегальна дабрацца да Палесціны і выратавацца ад Катастрофы<ref name="aliyot"/>. Па заканчэнні [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] яўрэйскае насельніцтва Палесціны складала 33 % у параўнанні з 11 % у 1922 годзе<ref>{{cite web |url=http://www.mideastweb.org/palpop.htm |title=The Population of Palestine Prior to 1948 |access-date=5 ліпеня 2008 |lang=en |publisher=MidEastWeb |archive-date=14 жніўня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814065619/http://www.mideastweb.org/palpop.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.israelipalestinianprocon.org/populationpalestine.html|publisher=Israeli — Palestinian ProCon.org|access-date=7 ліпеня 2008|title=Population Statistics|lang=en}}</ref> === Стварэнне дзяржавы і першыя гады існавання === [[Файл:Declaration of State of Israel 1948 2.jpg|thumb|200px|[[Давід Бен-Гурыён]] абвяшчае незалежнасць Ізраіля [[14 мая]] [[1948]] года пад партрэтам Тэадора Герцля]] Пасля 1945 года Вялікабрытанія апынулася ўцягнутая ў нарастаючы канфлікт з яўрэйскім насельніцтвам<ref>{{harvnb|Fraser|2004|p=27}}</ref>. У 1947 годзе брытанскі ўрад адмовіўся ад мандата на Палесціну, аргументуючы гэта тым, што ён не здольны знайсці прымальнае рашэнне для арабаў і яўрэяў<ref>{{cite web|url=http://domino.un.org/UNISPAL.NSF/0a2a053971ccb56885256cef0073c6d4/2248af9a92b498718525694b007239c6!OpenDocument|publisher=United Nations|datepublished=20 красавіка 1949|access-date=2 жніўня 2008|title=Background Paper No. 47 (ST/DPI/SER.A/47)}}</ref>. Нядаўна створаная [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый]] 29 лістапада 1947 года прыняла план падзелу Палесціны (рэзалюцыя ГА ААН № 181). Гэты план прадугледжваў спыненне брытанскага мандата ў Палесціне да 1 жніўня 1948 года і рэкамендаваў стварэнне на яе тэрыторыі дзвюх дзяржаў: яўрэйскай і арабскай. Іерусалім і Віфлеем, згодна з рашэннем ААН, павінны былі стаць тэрыторыяй пад міжнародным кантролем, каб не дапусціць канфлікту вакол статусу гэтых гарадоў<ref name="Круг_раздел"/>. Прыняцце гэтага плана стала магчымым дзякуючы яго падтрымцы з боку найбуйнейшых дзяржаў — [[СССР]] і [[ЗША]]. {{нп4|Яўрэйскае агенцтва|Яўрэйскае агенцтва|ru|Еврейское агентство}}, якое, апроч іншага, выконвала ў той час некаторыя функцыі ўрада «Ішува» (яўрэйскага насельніцтва Палесціны), вырашыла прыняць план ААН<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Facts+About+Israel/History/HISTORY-+Foreign+Domination.htm|publisher=[[МЗС Ізраіля]]|title=History: Foreign Domination|datepublished=1 кастрычніка 2006|access-date=6 ліпеня 2007|lang=en}}</ref>. Арабскія кіраўнікі, у тым ліку [[Ліга арабскіх дзяржаў]] і (Палесцінскі) Вышэйшы арабскі савет, катэгарычна адхілілі план ААН па падзелу Палесціны<ref>{{harvnb|Bregman|2002|p=40–1}}</ref> і заявілі, што план парушае правы большасці насельніцтва Палесціны, якое тады складалася на 67 % з неяўрэяў, што яны будуць намагацца не дапусціць яго рэалізацыі<ref name="ЭЯЭ_раздел">{{ЭЯЭ|13236|Планы раздела Палестины}}</ref>. 14 мая 1948 года, за адзін дзень да заканчэння брытанскага мандата на Палесціну, [[Давід Бен-Гурыён]] абвясціў стварэнне незалежнай яўрэйскай дзяржавы на тэрыторыі, выдзеленай згодна з планам ААН<ref name="npr">{{cite web|url=http://www.npr.org/news/specials/mideast/history/history3.html|publisher=National Public Radio|title=Part 3: Partition, War and Independence|work=The Mideast: A Century of Conflict|access-date=13 ліпеня 2007|datepublished=2 кастрычніка 2002|lang=en}}</ref>. Ужо на наступны дзень Ліга арабскіх дзяржаў абвясціла Ізраілю вайну і адразу пяць арабскіх дзяржаў ([[Сірыя]], [[Егіпет]], [[Ліван]], [[Ірак]] і [[Трансіарданія]]) напалі на новую краіну, пачаўшы тым самым [[Першая араба-ізраільская вайна|Першую араба-ізраільскую вайну]], званую ў Ізраілі «Вайной за незалежнасць»<ref name="npr"/>. Да пачатку ваенных дзеянняў у 1948 годзе ў Палесціне пражывалі каля 750 тыс. арабаў<ref name="ЭЯЭ_беженцы">.{{ЭЯЭ|15544#02|Израиль и палестинская проблема#Война 1948 г. и проблема беженцев}}</ref>. У ходзе Вайны за незалежнасць каля 600 тысяч арабаў{{efn|У розных крыніцах прыводзяцца лічбы ад 520 да 900 тыс. чалавек, часам нават больш; па гэтым пытанні ёсць істотныя рознагалоссі як у акадэмічных, так і ў палітычных колах.}}-жыхароў Палесціны пакінулі свае дамы, якія знаходзяцца на тэрыторыі, выдзеленай, паводле рэзалюцыі ААН, для яўрэйскай дзяржавы і часткі тэрыторыі, выдзеленай пад арабскую дзяржаву. Большасць палесцінскіх бежанцаў перасяліліся на тэрыторыі, выдзеленай рэзалюцыяй ААН для арабскай дзяржавы. Частка палесцінскіх арабаў таксама эмігравала ў іншыя арабскія дзяржавы. У Ізраілі засталіся толькі каля 160 тыс. арабаў<ref name="ЭЯЭ_беженцы"/>. Ізраільскія ўлады адмовіліся пускаць бежанцаў назад у месца іх пражывання пасля вайны, а землі і нерухомая маёмасць бежанцаў былі канфіскаваныя дзяржавай Ізраіль. У арабскім свеце гэтыя падзеі атрымалі назву ''«[[Накба|аль-На́кба]]»'' ({{lang-ar|}}النكبة) — «Катастрофа». У той жа час, у [[Емен]]е, Егіпце, Лівіі, Сірыі і Іраку прайшлі антыяўрэйскія дэманстрацыі і арганізаваны жорсткія пагромы. У выніку, больш за 800 тыс. яўрэяў былі выгнаныя або ўцяклі з арабскіх краін у толькі што створаную яўрэйскую дзяржаву<ref>{{cite web|url=http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/93037e3b939746de8525610200567883|title=General Progress Report and Supplementary Report of the United Nations Conciliation Commission for Palestine, Covering the Period from 11 December 1949 to 23 October 1950|access-date=2 жніўня 2008|publisher=The United Nations Conciliation Commission|datepublished=23 кастрычніка 1950|archive-url=https://web.archive.org/web/20070603050907/http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/93037e3b939746de8525610200567883|archive-date=3 чэрвеня 2007|url-status=dead}} (U.N. General Assembly Official Records, Fifth Session, Supplement No. 18, Document A/1367/Rev. 1)</ref>. Такім чынам, па сцвярджэнні ізраільскага боку, гэты працэс варта разглядаць як масавы абмен насельніцтвам у рэгіёне, бо месца 600 тысяч арабаў на тэрыторыі Ізраіля занялі 820 тысяч яўрэйскіх бежанцаў. Тым не менш, асноўным прадметам рознагалоссяў у араба-ізраільскім канфлікце стаў лёс толькі арабскіх бежанцаў<ref>{{cite web|url=http://web.mit.edu/cis/pdf/VanEvera_flashpointsinwar.pdf|publisher=Massachusetts Institute of Technology|author=Stephen Van Evera|access-date=11 верасня 2007|title=Nature of the Flashpoint|work=Center for International Studies|archive-date=27 верасня 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927160217/http://web.mit.edu/cis/pdf/VanEvera_flashpointsinwar.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{harvnb|Reveron|Murer|2006}}</ref>. Пасля года баявых дзеянняў, у ліпені 1949 года было прынята пагадненне аб спыненні агню з Егіптам, Ліванам, Трансіарданіяй і Сірыяй, згодна з якім пад кантролем яўрэйскай дзяржавы апынуліся таксама Заходняя Галілея і калідор ад прыморскай раўніны да Іерусаліма; Іерусалім быў падзелены па лініі спынення агню паміж Ізраілем і Трансіарданіяй. Дзяржава Ізраіль займала 80 % тэрыторыі падмандатнай Палесціны. Гэтыя часовыя межы атрымалі назву «Зялёная мяжа». Арабская дзяржава не была створана з прычыны акупацыі [[Сектар Газа|Сектара Газа]] Егіптам, і [[Акупацыя|акупацыі]], а затым і [[Анексія|анексіі]] Трансіарданіяй большай часткі тэрыторый Іўдзеі і Самарыі, што прызначаліся для арабскай дзяржавы, роўна як і Усходняга Іерусаліма, які павінен быў застацца пад кантролем ААН у рамках вялікага Іерусаліма<ref name="ЭЯЭ_раздел"/>. Гэтыя тэрыторыі, пасля іх анексіі, былі названыя Трансіарданіяй «[[Заходні бераг ракі Іардан|Заходнім берагам ракі Іардан]]», у адрозненне ад зыходнай яе тэрыторыі на ўсход ад р. Іардан, пасля чаго яна была сама перайменаваная ў [[Іарданія|Іарданію]]. 11 мая 1949 года Дзяржава Ізраіль была прызнана як член ААН<ref>{{cite web|url=http://domino.un.org/UNISPAL.NSF/1ce874ab1832a53e852570bb006dfaf6/0b3ab8d2a7c0273d8525694b00726d1b|publisher=The United Nations|title=Two Hundred and Seventh Plenary Meeting|datepublished=11 мая 1949|access-date=23 чэрвеня 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20070912101430/http://domino.un.org/UNISPAL.NSF/1ce874ab1832a53e852570bb006dfaf6/0b3ab8d2a7c0273d8525694b00726d1b|archive-date=12 верасня 2007|url-status=dead}}</ref>. У першыя гады існавання дзяржавы на палітычнай арэне Ізраіля дамінаваў рух сацыялістычнага сіянізму ({{нп4|МАПАЙ|МАПАЙ|ru|МАПАЙ}}), які ўзначальваў першы прэм’ер-міністр Ізраіля [[Давід Бен-Гурыён]]<ref>{{harvnb|Lustick|1988|pp=37–9}}</ref><ref>{{cite web|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/iltoc.html|publisher=Library of Congress|title=Israel (Labor Zionism)|work=Country Studies|archive-url=https://archive.today/20120710212220/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/iltoc.html|archive-date=10 ліпеня 2012|access-date=23 мая 2014|url-status=live}}</ref>. Гэтыя гады былі адзначаны масавай іміграцыяй яўрэяў, тых, хто выжыў у Катастрофе і ратаваўся ад пераследаў у арабскіх краінах. З 1948 па 1958 гады насельніцтва Ізраіля ўзрасло з {{nobr|800 000}} да {{nobr|2 000 000}}<ref>{{cite web|url=http://www1.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_01&CYear=2006|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|access-date=7 жніўня 2007|datepublished=2006|title=Population, by Religion and Population Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930033403/http://www1.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_01&CYear=2006|archive-date=30 верасня 2007|url-status=dead}}</ref>. Большасць імігрантаў з’яўляліся бежанцамі і практычна не мелі пры сабе маёмасці. Яны былі размешчаны ў часовых намётавых лагерах, «''маабарот''». Да 1952 года ў падобных намётавых мястэчках пражывалі больш за 200 тыс. імігрантаў. Неабходнасць вырашэння гэтага крызісу прымусіла Бен-Гурыёна пайсці на падпісанне дамовы з [[Федэратыўная Рэспубліка Германіі (1949—1990)|ФРГ]] аб рэпарацыях, што выклікала масавыя пратэсты яўрэяў, абураных ідэяй супрацоўніцтва з Германіяй<ref>{{harvnb|Shindler|2002|pp=49–50}}</ref>. === Важныя падзеі ў гісторыі дзяржавы === Пачатак наступнага дзесяцігоддзя (1960) адзначылася {{нп4|Выкраданне Эйхмана|захопам ізраільскімі спецслужбамі|ru|выкраданне Эйхмана}} аднаго з высокапастаўленых нацысцкіх злачынцаў [[Адольф Эйхман|Адольфа Эйхмана]], які хаваўся ў [[Аргенціна|Аргенціне]]. Эйхман з’яўляўся «архітэктарам» і ператваральнікам у жыццё «{{нп4|Канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|Канчатковага рашэння яўрэйскага пытання|ru|Окончательное решение еврейского вопроса}}» ў перыяд [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Публічны працэс над ім стаў найважнейшым этапам ва ўсведамленні маштабаў Катастрофы еўрапейскага яўрэйства і атрымаў міжнародны рэзананс<ref>{{cite web|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/eichmann.html|title=Adolf Eichmann|publisher=Jewish Virtual Library|access-date=18 верасня 2007|lang=en}}</ref>. Эйхман стаў другім чалавекам у гісторыі Ізраіля, прыгавораным да смяротнага пакарання<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Law/Legal%20Issues%20and%20Rulings/JUSTICE%20MINISTRY%20REPLY%20TO%201995%20AMNESTY%20INTERNATION|publisher=[[МЗС Ізраіля]]|title=Justice Ministry Reply to Amnesty International Report|access-date=10 жніўня 2007|datepublished=5 ліпеня 1995}}</ref> Выбары ў Кнэсет 1977 сталі паваротным момантам у палітычнай гісторыі Ізраіля. Упершыню партыя [[Херут]] (папярэдніца сучаснага [[Лікуд]]а) пад кіраўніцтвам [[Менахем Бегін|Менахема Бегіна]] атрымала большасць галасоў выбаршчыкаў, адабраўшы кантроль над краінай у партыі МАПАЙ (сучасная [[Авада]]), якая знаходзілася ва ўладзе без перапынку з часу заснавання дзяржавы<ref>{{harvnb|Bregman|2002|pp=169–70}}</ref>. === Араба-ізраільскі канфлікт === ==== Узаемаадносіны з арабскімі краінамі ==== На працягу першых дзесяцігоддзяў існавання яўрэйскай дзяржавы арабскія краіны працягвалі аспрэчваць легальнасць яе стварэння, а арабскія нацыяналісты, узначаленыя [[Гамаль Абдул Насер|Насерам]], працягвалі заклікаць да яе знішчэння<ref>[http://encarta.msn.com/encnet/refpages/RefArticle.aspx?refid=761570433 Encarta — Six-Day War] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090606190807/http://encarta.msn.com/encnet/refpages/RefArticle.aspx?refid=761570433 |date=6 чэрвеня 2009 }}</ref>. У 1956 годзе Ізраіль далучыўся да сакрэтнага саюзу Вялікабрытаніі і Францыі, якія імкнуліся вярнуць кантроль над [[Суэцкі канал|Суэцкім каналам]], нацыяналізаваным Егіптам. Пасля захопу [[Сінайскі паўвостраў|Сінайскага паўвострава]] ў ходзе [[Суэцкі крызіс|Суэцкага крызісу]] Ізраіль быў вымушаны адступіць пад ціскам ЗША і СССР у абмен на гарантыі праходу ізраільскіх судоў праз Суэцкі канал і іх выхаду ў [[Чырвонае мора]]<ref>{{cite web|url=http://history.sandiego.edu/GEN/20th/suez.html|publisher=University of San Diego|title=The Suez Crisis|access-date=15 ліпеня 2007|datepublished=5 снежня 2005|lang=en}}</ref>. У 1967 годзе Егіпет, Сірыя і Іарданія сцягнулі свае войскі да межаў Ізраіля, выгналі міратворцаў ААН і заблакавалі ўваход ізраільскім караблям у Чырвонае мора і Суэцкі канал. На поўдні працягваліся атакі баевікоў-федаінаў. У сваім выступе па радыё Насер заклікаў арабскія дзяржавы скінуць Ізраіль у мора <ref>[http://www.vedomosti.ru/newspaper/article.shtml?2007/06/06/127037 Политэкономия: Шесть дней вечной войны]</ref>. Гэтыя дзеянні сталі для кіраўніцтва Ізраіля падставай для прэвентыўнай атакі і пачатку вайны (casus belli), якая ўвайшла ў гісторыю пад назвай [[Шасцідзённая вайна]]<ref>{{harvnb|Smith|2006|p=126}}. «Nasser, the Egyptian president, decided to mass troops in the Sinai…casus belli by Israel.»</ref>. У гэтай вайне Ізраіль у лічаныя дні дасягнуў пераканаўчай перамогі, захапіўшы Сінайскі паўвостраў, [[Сектар Газа]], [[Заходні бераг ракі Іардан]], [[Усходні Іерусалім]] і [[Галанскія вышыні]]. Зялёная мяжа 1949 года стала адміністрацыйнай мяжой паміж Ізраілем і новымі тэрыторыямі. Межы Іерусаліма былі пашыраны і на ўсходнюю частку горада. [[Файл:Golda Meir 03265u.jpg|thumb|upright|140px|Прэм’ер-міністр Ізраіля [[Голда Меір]]]] 6 кастрычніка 1973 г., у [[Ём-Кіпур]] (Судны дзень) — найбольш святы дзень у яўрэйскім календары, калі ўсе вернікі-яўрэі знаходзяцца ў сінагогах, Егіпет і Сірыя адначасова атакавалі Ізраіль. Для ўрада Ізраіля гэтая вайна стала нечаканасцю. {{нп4|Вайна Суднага дня|Вайна Суднага дня|ru|Война Судного дня}} скончылася 25 кастрычніка<ref>{{Cite web |url=http://www.polit.ru/analytics/2008/10/08/war.html |title=Судный день без победителей |access-date=23 мая 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081204045822/http://www.polit.ru/analytics/2008/10/08/war.html |archive-date=4 снежня 2008 |url-status=dead }}</ref>. Нягледзячы на значныя страты, напад егіпецкай і сірыйскай армій быў паспяхова адбіты [[Армія абароны Ізраіля|ЦАХАЛам]], пасля чаго войскі вярнуліся на ранейшыя пазіцыі<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/6/newsid_2514000/2514317.stm|publisher=[[BBC]]|title=1973: Arab states attack Israeli forces|work=On This Day|access-date=15 ліпеня 2007}}</ref>. Хоць унутранае расследаванне вынікаў вайны зняло з урада адказнасць за тое, што здарылася, незадаволенасць грамадскасці прымусіла прэм’ер-міністра [[Голда Меір|Голду Меір]] сысці ў адстаўку. У 1978 годзе адбыўся гістарычны візіт у Ізраіль егіпецкага прэзідэнта [[Анвар Садат|Анвара Садата]], які выступіў перад кнэсетам. Гэта падзея стала першым прызнаннем дзяржавы Ізраіль з боку кіраўніка арабскай дзяржавы<ref>{{harvnb|Bregman|2002|pp=171–4}}</ref>. 26 сакавіка 1979 года Анвар Садат і [[Менахем Бегін]] падпісалі егіпецка-ізраільскі мірны дагавор<ref>[http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%20Process/Guide%20to%20the%20Peace%20Process/Israel-Egypt%20Peace%20Treaty Peace Treaty between Israel and Egypt March 26, 1979]{{ref-en}}</ref> (папярэднія [[Кэмп-Дэвідскія пагадненні]] былі дасягнутыя паўгоддзем раней<ref>[http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%20Process/Guide%20to%20the%20Peace%20Process/Camp%20David%20Accords Camp David Accords September 17, 1978]{{ref-en}}</ref>), паводле якіх Ізраіль вяртаў Егіпту Сінайскі паўвостраў і абавязваўся пачаць перамовы па стварэнні [[Палесцінская аўтаномія|Палесцінскай аўтаноміі]]. 7 чэрвеня 1981 года, у ходзе [[аперацыя «Опера»|аперацыі «Опера»]], ізраільская авіяцыя разбамбавала на тэрыторыі Ірака недабудаваны ядзерны рэактар «Асірак». Гэта ваеннае ўварванне было асуджана рэзалюцыяй 487 [[Савет Бяспекі ААН|Савета бяспекі ААН]]<ref>[http://daccessdds.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/419/04/IMG/NR041904.pdf?OpenElement Резолюция 487 Совбеза ООН]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У 1982 годзе Ізраіль умяшаўся ў Ліванскую грамадзянскую вайну для таго, каб знішчыць базы «Арганізацыі вызваленя Палесціны», з якіх вяліся атакі на Ізраіль і праводзіліся абстрэлы паўночнай часткі краіны. Гэтая аперацыя была названая «Мір Галілеі», але пасля атрымала неафіцыйную назву Першая ліванская вайна<ref>[http://www.newsru.co.il/israel/21mar2007/second503.html Комиссия решила назвать Вторую Ливанскую войну Второй Ливанской войной]</ref>. У 1985 годзе Ізраіль вывеў войскі з большай часткі тэрыторыі Лівана, акрамя буфернай зоны, якая заставалася пад ізраільскім кантролем да 2000 года. У 1994 годзе быў падпісаны ізраільска-іарданскі мірны дагавор, што зрабіла [[Іарданія|Іарданію]] другой арабскай краінай, якая нармалізавала адносіны з Ізраілем<ref>{{harvnb|Harkavy|Neuman|2001|p=270}}</ref>. У 2000 годзе прэм’ер-міністр [[Эхуд Барак]] вывеў войскі з Паўднёвага Лівана. 12 ліпеня 2006 г. ліванская [[Шыіты|шыіцкая]] [[Тэрарызм|тэрарыстычная]] арганізацыя [[Хезбала]], якую падтрымлівалі Сірыя і Іран, запусціла некалькі ракет па ізраільскіх населеных пунктах і атакавала пазіцыі ізраільскіх войскаў<ref>{{cite web |url=http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=737825 |title=Hezbollah kills 8 soldiers, kidnaps two in offensive on northern border |access-date=7 ліпеня 2008 |author=Amos Harel |datepublished=13 ліпеня 2006 |publisher=Haaretz |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090602063142/http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=737825 |archive-date=2 чэрвеня 2009 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/12/AR2006071200262_pf.html |title=Hezbollah Raid Opens 2nd Front for Israel |access-date=5 ліпеня 2008 |lang=en |datepublished=13 ліпеня 2006 |publisher=[[The Washington Post]]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.npr.org/programs/morning/transcripts/2006/jul/060712.gradstein.html|title=Hezbollah Captures Two Israeli Soldiers|access-date=5 ліпеня 2008|lang=en|datepublished=12 ліпеня 2006|publisher=National Public Radio}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20060717235503/http://www.iht.com/articles/2006/07/13/africa/web.0712mideast.php Clashes spread to Lebanon as Hezbollah raids Israel — International Herald Tribune]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.nrg.co.il/online/1/ART1/448/015.html |title=חדשות nrg — חיזבאללה: חטפנו שני חיילים, שחררו אסירים |access-date=23 мая 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111201131317/http://www.nrg.co.il/online/1/ART1/448/015.html |archive-date=1 снежня 2011 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|title=Day-by-day: Lebanon crisis — week one|datepublished=19 ліпеня 2006|publisher=[[BBC]]|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5179434.stm|access-date=5 ліпеня 2008|lang=en}}</ref><ref>{{cite web|publisher=China Radio International|title=Hezbollah: 2 Israeli Soldiers Captured|url=http://english.cri.cn/2947/2006/07/12/191@113428.htm|datepublished=12 ліпеня 2006|access-date=5 ліпеня 2008|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20111025035334/http://english.cri.cn/2947/2006/07/12/191@113428.htm|archive-date=25 кастрычніка 2011|url-status=dead}}</ref>. Баевікі Хезбалы перасеклі ізраільскую мяжу, захапіўшы двух салдат. Правакацыйныя дзеянні Хезбалы распалілі Другую ліванскую вайну. ==== Узаемаадносіны з палесцінскімі арабамі ==== Першыя антысіянісцкія выступы ў Палесціне пачаліся 27 лютага 1920 года пасля паведамлення пра зацвярджэнне Дэкларацыі Бальфура як падставы для стварэння «яўрэйскага нацыянальнага ачага». 4-6 красавіка ў Іерусаліме і Галілеі прайшлі масавыя беспарадкі і яўрэйскія пагромы<ref>{{кніга|аўтар=Авива Халамиш.|загаловак=Иерусалим в период Британского мандата|месца=Тель-Авив|выдавецтва=[[Адкрыты ўніверсітэт Ізраіля]]|год=1998|том=10|серыя=Иерусалим в веках|старонкі=100-105}}</ref>. Наступная серыя нападаў на яўрэяў адбылася ў канцы жніўня 1929 г. з-за канфлікту па пытанні доступу да [[Сцяна плачу|Сцяны плачу]]. Пікам даваеннага гвалту стала так называмое Арабскае паўстанне ў перыяд 1936—1939 гадоў. Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны канфлікт паміж палесцінскімі арабамі і яўрэямі зноў абвастрыўся. Пасля прыняцця ў лістападзе 1947 года плана ААН па падзелу Палесціны на дзве дзяржавы лакальныя сутыкненні перараслі ў поўнамаштабную вайну, якая скончылася абвяшчэннем незалежнасці і перамогай Ізраіля. У той жа час узнікла праблема палесцінскіх бежанцаў. [[Файл:Fadayun attack Tel Mond.jpg|thumb|200px|Пасле нападу, Тэль Монд, [[1956]]]] З моманту заканчэння Араба-ізраільскай вайны 1947—1949 гг. і да 1967 года Ізраіль пастаянна падвяргаўся нападам палесцінскіх баевікоў («федаінаў») з акупаваных Егіптам і Іарданіяй тэрыторый, у выніку чаго загінула больш за 450 яго грамадзян<ref>{{harvnb|Gilbert|2005|p=58}}</ref><ref name="mfa000101">[http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2000/1/Terrorism+deaths+in+Israel+-+1920-1999.htm Terrorism deaths in Israel — 1920—1999 // 1 Jan 2000] [[МЗС Ізраіля]]</ref>. Параза арабскіх дзяржаў у [[Шасцідзённая вайна|Шасцідзённай вайне]] ў 1967 годзе і атрыманне Ізраілем кантролю над усёй тэрыторыяй, якая прызначалася як для яўрэйскай, так і для арабскай дзяржавы, прывялі да росту арабскага радыкалізму і [[тэрарызм]]у — была актывізавана дзейнасць АВП, мэтай якой была аб’яўлена «ўзброеная барацьба, як адзіны шлях вызвалення Радзімы»<ref>[http://www.nytimes.com/2005/03/13/magazine/13PALESTINIANS.html?pagewanted=2 The Interregnum] [[The New York Times]]</ref><ref>[http://www.mfa.gov.il/MFA/Foreign+Relations/Israels+Foreign+Relations+since+1947/1947-1974/33+The+Palestinian+National+Covenant-+July+1968.htm The Palestinian National Covenant — July 1968] МИД Израиля</ref>. У канцы 1960-х — пачатку 1970-х палесцінскія тэрарысты распачалі па ўсім свеце першую хвалю нападаў на ізраільцян. Самым вядомым тэрактам стаў {{нп4|Тэракт на мюнхенскай Алімпіядзе|захоп ізраільскіх атлетаў|ru|Теракт на мюнхенской Олимпиаде}} на Летняй Алімпіядзе ў 1972 годзе ў Мюнхене<ref>[http://www.palestinefacts.org/pf_1967to1991_terrorism_1970s.php Ma’alot, Kiryat Shmona, and Other Terrorist Targets in the 1970s] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070930015347/http://www.palestinefacts.org/pf_1967to1991_terrorism_1970s.php |date=30 верасня 2007 }}</ref>. Нямецкія спецслужбы распачалі няўдалую спробу вызвалення закладнікаў, у выніку якой усе закладнікі загінулі. Праз кароткі час усе тэрарысты, адказныя за гэты тэракт, апынуліся на волі<ref>{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2008/01/27/world/middleeast/27habash.html?pagewanted=2&ei=5088&en=9767c2c5b87668e6&ex=1359090000&partner=rssnyt&emc=rss|title=George Habash, Palestinian Terrorism Tactician, Dies at 82|author=Edmund L. Andrews, John Kifner|publisher=[[The New York Times]]|datepublisher=27 студзеня 2008|access-date=12 мая 2008|lang=en}}</ref>. Ізраільскія спецслужбы правялі ў адказ аперацыю «Гнеў Божы», падчас якой амаль усе ўдзельнікі нападу на ізраільскіх спартоўцаў былі высачаны і знішчаны<ref>{{harvnb|Crowdy|2006|p=333}}</ref>. У 1970 годзе пасля спробы скінуць іарданскую манархію палесцінскія ваенізаваныя арганізацыі былі выгнаныя з Іарданіі і перамясцілі сваю дзейнасць у [[Ліван]]. Палесцінцы актыўна ўмяшаліся ў грамадзянскую вайну ў Ліване і стварылі анклаў у паўднёвай частцы краіны, з тэрыторыі якога рабілі рэгулярныя тэрарыстычныя напады на Ізраіль і буйныя акцыі міжнароднага тэрарызму. Гэта прывяло да ўварвання ізраільскай арміі ў Ліван у 1982 годзе і выгнання [[Арганізацыя вызвалення Палесціны|АВП]] з Лівана ў Туніс. У 1987 хваля гвалту на тэрыторыях паклала пачатак Першай інтыфадзе (паўстанні супраць ізраільскага кіравання)<ref>{{cite web|publisher=Microsoft|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761579974/Intifada.html|title=Intifada|access-date=16 верасня 2007|datepublished=2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080403235459/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761579974/Intifada.html|archive-date=3 красавіка 2008|url-status=dead}}</ref>. У выніку, за перыяд з лістапада 1987 па жнівень 1993 гг., ахвярамі тэрактаў сталі 157 ізраільцян з ліку грамадзянскіх асоб, яшчэ 4195 ізраільскіх грамадзян атрымалі раненні рознай ступені цяжкасці. Па дадзеных прэс-службы Цахала, загінулі 66 ізраільскіх вайскоўцаў, 4918 вайскоўцаў атрымалі раненні рознай ступені цяжкасці. У той жа час, за шэсць гадоў інтыфады супрацоўнікамі ізраільскіх службаў бяспекі былі забітыя 808 і параненыя 16824 палесцінцаў. Яшчэ 985 палесцінцаў былі забітыя сваімі ж супляменнікамі<ref>''Эфраим Ганор''. [http://piratyy.h14.ru/article/intifada.html Интифада: как все начиналось]</ref>. У кастрычніку 1991 года ў Мадрыдзе прайшла міжнародная канферэнцыя па Блізкім Усходзе, у якой упершыню ўдзельнічалі прадстаўнікі палесцінцаў, якія рэгулярна пражывалі на Заходнім беразе Іардана і ў сектары Газа. Падчас [[Вайна ў Персідскім заліве|Вайны ў Персідскім заліве]] ў 1991 годзе шматлікія палесцінскія арабы і АВП падтрымлівалі [[Садам Хусейн|Садама Хусейна]] і адабралі іракскія ракетныя атакі па Ізраілю<ref>{{cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE7DB173EF93AA35751C1A967958260|title=After 4 Years, Intifada Still Smolders|publisher=[[The New York Times]]|date=9 снежня 1991|access-date=28 сакавіка 2008|author=Clyde Haberman}}</ref><ref>{{harvnb|Mowlana|Gerbner|Schiller|1992|p=111}}</ref>. [[Файл:Bill Clinton, Yitzhak Rabin, Yasser Arafat at the White House 1993-09-13.jpg|left|thumb|200px|І. Рабін, Я. Арафат і Б. Клінтан на цырымоніі падпісання «Дамоў Осла», [[1993]]]] год Пасля таго, як у 1992 годзе прэм’ер-міністрам Ізраіля стаў [[Іцхак Рабін]], Ізраіль схіліўся да палітыкі кампрамісаў з арабскімі суседзямі<ref>{{harvnb|Bregman|2002|p=236}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bc.edu/research/cjl/meta-elements/texts/cjrelations/resources/education/Israel_Palestine/cold_war_ends.htm|publisher=Boston College|title=From the End of the Cold War to 2001|access-date=16 ліпеня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20070625191031/http://www.bc.edu/research/cjl/meta-elements/texts/cjrelations/resources/education/Israel_Palestine/cold_war_ends.htm|archive-date=25 чэрвеня 2007|url-status=dead}}</ref>. Ужо ў 1993 годзе [[Шымон Перэс]] і [[Махмуд Абас]] падпісалі ў Вашынгтоне мірныя дамовы, паводле якіх была створана [[Палесцінская нацыянальная адміністрацыя]] (ПНА), якая атрымала кантроль над часткай [[Заходні бераг ракі Іардан|Заходняга берага р. Іардан]] і [[Сектар Газа|сектарам Газа]]<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/p/nea/rls/22602.htm|publisher=[[Дзяржаўны дэпартамент ЗША]]|title=Declaration of Principles on Interim Self-Government Arrangements|datepublished=13 верасня 1993|access-date=16 ліпеня 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20030823194850/http://www.state.gov/p/nea/rls/22602.htm|archive-date=23 жніўня 2003|url-status=live}}</ref>. У адказ АВП абавязвалася прызнаць Ізраіль і спыніць тэрарыстычную дзейнасць<ref>Israel-Palestine Liberation Organization letters of recognition</ref>. Падтрымка мірных пагадненняў ізраільскім грамадствам пайшла на спад у выніку тэрактаў, якія не спыняліся з дня іх падпісання<ref name="mfa000924">[http://www.mfa.gov.il/MFA/Terrorism-+Obstacle+to+Peace/Palestinian+terror+before+2000/Fatal+Terrorist+Attacks+in+Israel+Since+the+DOP+-S.htm Fatal Terrorist Attacks in Israel Since the DOP (Sept 1993), 24 Sep 2000] МИД Израиля</ref>. У лістападзе 1995 года Іцхак Рабін быў забіты правым экстрэмістам [[Ігаль Амір|Ігалем Амірам]]. У канцы 1990-х гадоў прэм’ер-міністр Беньямін Нетаньяху вывеў войскі з Хеўрона<ref>{{harvnb|Bregman|2002|p=257}}</ref> і падпісаў «Мемарандум Вай-Рывер», які даваў палесцінцам больш правоў самакіравання<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/p/nea/rls/22694.htm|publisher=[[Дзяржаўны дэпартамент ЗША]]|title=The Wye River Memorandum|datepublished=23 кастрычніка 1998|access-date=16 ліпеня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20030823205715/http://www.state.gov/p/nea/rls/22694.htm|archive-date=23 жніўня 2003|url-status=live}}</ref>. У ліпені 2000 года пры пасярэдніцтве прэзідэнта ЗША [[Біл Клінтан|Біла Клінтана]] ў Кэмп-Дэвідзе адбыліся перамовы прэм’ер-міністра Ізраіля [[Эхуд Барак|Эхуда Барака]] з [[Ясір Арафат|Ясірам Арафатам]]. На іх Барак прапанаваў план стварэння палесцінскай дзяржавы на 97 % тэрыторыі Заходняга берага р. Іардан і сектара Газа, аднак Арафат адхіліў яго<ref>{{harvnb|Gelvin|2005|p=240}}</ref>. Пасля правалу перамоваў палесцінскія арабы пачалі інтыфаду Аль-Аксы, фармальнай нагодай для якой паслужыла наведванне Храмавай гары ў Іерусаліме лідарам апазіцыі [[Арыэль Шарон|Арыэлем Шаронам]]. У 2001 годзе Шарон стаў прэм’ер-міністрам Ізраіля. Падчас свайго знаходжання на пасадзе ён ажыццявіў план аднабаковага выхаду з сектара Газа, у выніку якога былі разбураны дзясяткі яўрэйскіх паселішчаў і больш за 7 тысяч чалавек страцілі свае дамы. Ён таксама пачаў будаўніцтва «сцяны бяспекі» паміж ізраільскай тэрыторыяй і Заходнім берагам р. Іардан<ref>{{cite web|title=West Bank barrier route disputed, Israeli missile kills 2|url=http://www.usatoday.com/news/world/2004-07-29-west-bank_x.htm|publisher=The Associated Press (via USA Today)|datepublished=29 ліпеня 2004|access-date=16 ліпеня 2007|lang=en}}</ref>. У студзені 2006 года Шарон перанёс [[інсульт]], пасля якога застаўся ў коме і пасаду прэм’ер-міністра заняў [[Эхуд Ольмерт]]. Пасля красавіка 2002 года інтыфада ідзе на спад. У сакавіку 2004 года ізраільскія ВПС знішчылі духоўнага лідара [[Хамас]]а шэйха [[Ахмед Ясін|Ахмеда Ясіна]], а праз месяц і яго пераемніка доктара Ранцісі. У лістападзе 2004 года ў парыжскай бальніцы памёр нязменны лідар палесцінцаў [[Ясір Арафат]]. З сыходам са сцэны лідараў інтыфада носіць дэзарганізаваны і часцяком мясцовы характар, не ахопліваючы ўсю тэрыторыю ПНА. У той жа час, рэгулярнай з’явай сталі ракетныя і мінамётныя абстрэлы горада Сдэрот і прылеглых кібуцаў з сектара Газа, які атрымаў фактычную незалежнасць. Агулам, з пачатку інтыфады Аль-Аксы (2000) да 30 чэрвеня 2008 года былі забітыя 4860 палесцінцаў і да 1200 ізраільцян<ref name="mfa2008-00">[https://web.archive.org/web/20130216074804/http://www.mfa.gov.il/MFA/Terrorism-+Obstacle+to+Peace/Memorial/2000/In+Memory+of+the+Victims+of+Palestinian+Violence+a.htm In Memory of the Victims of Palestinian Violence and Terrorism] МИД Израиля</ref><ref>[http://www.btselem.org/Russian/statistics/Casualties.asp Бецелем] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110603045314/http://www.btselem.org/Russian/Statistics/Casualties.asp |date=3 чэрвеня 2011 }}</ref><ref>[http://www.waronline.org/analysis/statistic.htm Статыстыка страт у ізраільска-палесцінскім канфлікце (2005 г.)]. Даследаванне статыстыкі страт абодвух бакоў, праведзенае [[ICT|Інстытутам міжнароднай палітыкі па барацьбе з тэрарызмам]]</ref>. У 2006 годзе, у выніку дэмакратычных выбараў у Палесцінскі заканадаўчы савет перамогу атрымаў<ref>[http://www.lenta.ru/story/palestine/ ХАМАС возглавил Палестину]</ref> фундаменталісцкі ісламісцкі рух [[Хамас]], прызнаны многімі краінамі тэрарыстычным. Паколькі кіраўніцтва Хамас, прыйшоўшы да ўлады, адмовілася прызнаць раней заключаныя ПНА пагадненні з Ізраілем і раззброіць сваіх баевікоў, ЕС і ЗША пачалі эканамічны байкот урада Хамаса. У чэрвені 2007 года, у выніку ўзброенага перавароту, Хамас захапіў уладу ў сектары Газа, заявіўшы аб намеры стварыць там ісламскую дзяржаву. У адказ 14 чэрвеня старшыня ПНА і лідар [[ФАТХ]] Махмуд Абас абвясціў аб роспуску ўрада, увёў на тэрыторыі аўтаноміі рэжым надзвычайнага становішча і ўзяў усю паўнату ўлады ў свае рукі. У выніку ўспыхнула кровапралітная грамадзянская вайна за ўладу, Хамас захаваў свае пазіцыі толькі ў сектары Газа, тады як на Заходнім беразе р. Іардан уладу захавалі прыхільнікі Абаса<ref>[http://rus.newsru.ua/world/15jun2007/gospodstvo.html#2 Боевики «Хамас» добились господства в секторе Газа]</ref>, дзе ён стварыў новы ўрад і назваў баевікоў Хамас «тэрарыстамі». Тым самым, ПНА раскалолася на два варожых утварэнні. У кастрычніку 2007 года Ізраіль абвясціў [[Сектар Газа]] «варожым дзяржаўным утварэннем» і прыступіў да яго частковай эканамічнай блакады<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.newsru.co.il/mideast/04sep2007/gaza_101.html|title=Три пути для Газы: блокада, "зачистка" или прекращение обстрелов|website=NEWSru.co.il|date=2007-09-04|access-date=2023-10-20}}</ref>. З гэтага часу Ізраіль кантралюе паветраную прастору і прыбярэжныя раёны Сектара Газа, а таксама перамяшчэння яе жыхароў за межы сектара і гандаль з астатнім светам<ref>{{Cite web|url=https://www.ochaopt.org/theme/gaza-blockade|title=Gaza Blockade {{!}} United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - occupied Palestinian territory|website=web.archive.org|date=2018-11-16|access-date=2023-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116094434/https://www.ochaopt.org/theme/gaza-blockade|archive-date=16 лістапада 2018|url-status=dead}}</ref>, за выключэннем «[[Філадэльфійскага калідора]]» на паўднёвай мяжы Сектара Газа, які кантралюе [[Егіпет]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://txt.newsru.co.il/mideast/29oct2006/egypt.html|title=Египет разместит на границе с сектором Газы 5.000 полицейских|website=NEWSru.co.il|date=2006-10-29|access-date=2023-10-20}}</ref>. Акрамя надземных загараджальных бар’ераў і патрулёў, вядзецца пабудова падземных сцен на шматметровую глыбіню каб прадухіліць капанне тунэляў, па якіх палесцінскія баевікі пранікаюць на тэрыторыю Ізраіля<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.middleeasteye.net/news/israel-begins-work-sea-barrier-tighten-gaza-strip-blockade|title=Israel begins work on sea barrier to tighten Gaza Strip blockade|website=Middle East Eye|access-date=2023-10-20}}</ref>. У межах блакады Сектара Газа ў 2010 годзе ізраільскія [[Ваенна-марскія сілы|ВМС]] перахапілі на ўваходзе ў тэрытарыяльныя воды так званую «флатылію Свабоды» з быццам гуманітарнымі грузамі, што выклікала рэзкую міжнародную рэакцыю<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://lenta.ru/news/2010/05/31/manifestations/|title=В Европе, Азии и Африке прошли массовые антиизраильские выступления|website=Lenta.RU|access-date=2023-10-20}}</ref>. Унутрыпалітычная сітуацыя ў сектары Газа вельмі нестабільная — пад кантролем [[ХАМАС]] ён застаецца плацдармам для ўзброеных нападаў тэрыторыі Ізраіля. У канцы 2008 — пачатку 2009 года Ізраіль правёў у Сектары Газа шырокамаштабную [[Літы свінец|аперацыю «Літы свінец»]], якая, аднак, не прывяла да ліквідацыі рэжыму ХАМАС. Яшчэ дзве шырокамаштабныя ваенныя аперацыі ў [[Сектар Газа|сектары Газа]] — «[[Хмарны слуп]]» і «[[Непарушная скала]]», праводзеныя адпаведна ў 2012 і 2014 гадах — таксама завяршаліся толькі тактычнымі поспехамі, не вырашылі асноўнай стратэгічнай задачы па ліквідацыі ваеннага і палітычнага патэнцыялу ХАМАС<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.inss.org.il/he/wp-content/uploads/sites/2/systemfiles/Operations%20Cast%20Lead,%20Pillar%20of%20Defense,%20and%20Protective%20Edge_%20A%20Comparative%20Review.pdf|аўтар=Gabi Siboni|загаловак=Operations Cast Lead, Pillar of Defense, and Protective Edge: A Comparative Review|год=[[2014]]|мова={{lang-en|}}}}</ref>. {{Асноўны артыкул|Вайна Ізраіля з ХАМАС (2023)}} 7 кастрычніка 2023 года палесцінскія [[Тэрарыстычная групоўка|тэрарыстычныя групоўкі]], падтрыманыя [[Іран]]ам і ліванскай шыіцкай арганізацыяй [[Хезбала]], на чале з ХАМАС пачалі буйнамаштабнае ўварванне ў Ізраіль<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/napadenie-hamas-na-izrail-i-ego-posledstvia/a-67028591|title=Нападение ХАМАС на Израиль и его последствия – DW – 08.10.2023|website=dw.com|access-date=2023-10-20}}</ref>, запусцілі больш за 2,2 тысяч [[Ракета|ракет]] з тэрыторыі [[Сектар Газа|Сектара Газа]]<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18936511|title=Что известно о боях между Израилем и ХАМАС|website=TACC|access-date=2023-10-20}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6520dab19a7947c2840a0b7c|title=В Израиле сообщили о ракетном обстреле со стороны сектора Газа|website=РБК|date=2023-10-07|access-date=2023-10-20}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20231007/rakety-1901102139.html|title=Сектор Газа выпустил десятки ракет в сторону Израиля|website=РИА Новости|date=20231007T0703|access-date=2023-10-20}}</ref>. Тэрарыстычныя групоўкі пераадолелі бар’ер паміж Сектарам Газа і Ізраілем, прайшлі праз памежныя пераходы да бліжэйшых ізраільскіх населеных пунктаў і ваенных аб’ектаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20231007/izrail-1901103801.html|title=ЦАХАЛ сообщил о проникновении террористов из Газы|website=РИА Новости|date=20231007T0800|access-date=2023-10-20}}</ref>. У гэтым акце тэрарызму захоплены цывільныя асобы і вайсковаслужбоўцы Ізраіля, здзейснены масавыя [[Забойства|забойствы]] грамадзян Ізраіля, таксама паведамлялася пра выпадкі [[гвалт]]у датычна ізраільскіх жанчын<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.timesofisrael.com/footage-of-hamas-assault-on-civilians-shows-likely-war-crimes-experts-say/|title=Footage of Hamas assault on civilians shows likely war crimes, experts say|first=Jeremy|last=Sharon|website=www.timesofisrael.com|access-date=2023-10-20}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/10/07/naked-israeli-woman-paraded-jeering-hamas-fighters/|title=Naked woman paraded by jeering Hamas fighters|first=James|last=Crisp|website=The Telegraph|date=2023-10-07|access-date=2023-10-20}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2023-10-07/ty-article/.premium/hamas-victory-is-an-israeli-failure-massive-scale/0000018b-0a1a-d8fc-adff-6b7e7e3b0000|title='Nightmare Scenario': Hamas’ Victory Is an Israeli Failure on a Massive Scale|website=Haaretz|access-date=2023-10-20}}</ref>. Раніцай, непасрэдна пасля нападу палесцінскіх баевікоў на памежныя тэрыторыі Ізраіля, урад Ізраіля абвясціў у краіне [[ваеннае становішча]] і пачаў [[Жалезныя мячы|аперацыю «Жалезныя мячы»]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20231007/operatsiya-1901120225.html|title=Израиль начал "контртеррористическую операцию" после ударов ХАМАС|website=РИА Новости|date=20231007T1040|access-date=2023-10-20}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/07/10/2023/65210de09a79471ff76bde33|title=Израиль начал операцию «Железные мечи» в секторе Газа|website=РБК|date=2023-10-07|access-date=2023-10-20}}</ref>. 8 кастрычніка 2023 года ўведзены ў дзеянне пункт [[Канстытуцыя|асноўнага закона]] Ізраіля, які афіцыйна аб’яўляе пачатак [[Вайна|вайны]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/sostoanie-vojny-v-izraile-i-dalnejsee-razvitie-konflikta-s-hamas/a-67034917|title=Состояние войны в Израиле и дальнейшее развитие конфликта – DW – 08.10.2023|website=dw.com|access-date=2023-10-20}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.svoboda.org/a/izrailj-ofitsialjno-obyavil-sostoyanie-voyny-vpervye-za-50-let-/32628288.html|title=Израиль официально объявил состояние войны – впервые за 50 лет|website=Радио Свобода|date=2023-10-08|access-date=2023-10-20}}</ref>. === Сучасная гісторыя === ==== Рэпатрыяцыя ў Ізраіль ==== З прыходам да ўлады ў СССР [[Міхаіл Гарбачоў|Гарбачова]] і пад ціскам урада ЗША (і асабіста прэзідэнта [[Рональд Уілсан Рэйган|Рэйгана]]) была спрошчаная працэдура эміграцыі з СССР. У 1989 годзе пачалася масавая рэпатрыяцыя з СССР у Ізраіль. Вялікую ролю адыграў факт, што з кастрычніка 1989 года ў ЗША быў абмежаваны прыём яўрэйскіх бежанцаў з СССР. Нямала росту рэпатрыяцыі спрыялі і праявы [[антысемітызм]]у. Арганізацыя «Памяць» праводзіла ў 1987—1990 гадах шматлікія акцыі супраць т. зв. «жыда-масонскай змовы». Вясной 1990 года атрымалі распаўсюджванне правакацыйныя, нічым не падмацаваныя чуткі аб будучых яўрэйскіх пагромах. У 1989—1990 гадах у Ізраіль прыбыло больш за 200 тыс. рэпатрыянтаў з СССР (толькі за снежань 1990 г. прыбыло 35 тыс. чалавек). [[Распад СССР]], эканамічныя і палітычныя праблемы ў краінах СНД прывялі да высокага ўзроўню рэпатрыяцыі. Затым, перш за ўсё ў сувязі з вычарпаннем дэмаграфічнага рэсурсу, а таксама ў сувязі з узмацненнем [[тэрор]]у пасля падпісання «мірных пагадненняў у Осла» у 1995—1996 гг. узровень рэпатрыяцыі паменшыўся. Усяго за перыяд «Вялікай Аліі» ў Ізраіль прыбыло больш за мільён яўрэяў з СССР і [[СНД]]. У 2004 годзе ў Ізраіль прыбыло каля 22 тысяч новых рэпатрыянтаў, што на 1 тысячу менш, чым у 2003 годзе. За 2005 год у Ізраіль рэпатрыявалася 23 тысячы чалавек (4,4 %). Упершыню з 1989 года доля рэпатрыянтаў з былога СССР склала менш за палову — прыкладна 10 100 чалавек (48,1 %). З іх амаль 4000 з [[Расія|Расіі]] і каля 3000 з [[Украіна|Украіны]], што на 18 і 21 % менш, адпаведна, чым у 2003 годзе. З астатніх буйных груп рэпатрыянтаў, якія прыбылі ў 2004 годзе, прыкладна 3700 чалавек (17,6 %) з [[Эфіопія|Эфіопіі]], прыкладна 2000 (9,5 %) з [[Францыя|Францыі]] і каля 1900 (9,0 %) з ЗША. У 2006 годзе ў Ізраіль прыехала 19900 імігрантаў, што прыкладна роўна колькасці ў 2005 годзе<ref>{{cite web|url=http://newsru.co.il/israel/28dec2006/israel.html|title=Статистические итоги: к 2007 году население Израиля составляет 7 100 000 человек|datepublished=28 снежня 2006|access-date=6 ліпеня 2008|publisher=[[NEWSru]]-Израиль}}</ref>. Варта, аднак, заўважыць, што частцы рэпатрыянтаў, як правіла, не ўдаецца ўладкавацца ў Ізраілі і яны пакідаюць краіну. У адной толькі Расіі пражывае больш за 50 тысяч грамадзян Ізраіля, працэс вяртання рускіх ізраільцян у Расію ўзмацніўся ў перыяд 2006—2008 гады ў сувязі з ростам узроўню жыцця ў Расійскай Федэрацыі<ref name="kp"/><ref name="Что такое Йерида"/>. Паводле дадзеных ізраільскай газеты «Га-Арэц», на 2007 год звыш 100 тысяч рэпатрыянтаў вярнуліся на пастаяннае месца жыхарства з Ізраіля ў краіны СНД, і толькі ў адной Маскве пражывае каля 70 тысяч ізраільцян<ref name="kp">[http://kp.ru/daily/23807/59827/ Евреи возвращаются в Россию][[Комсомольская правда]]</ref><ref name="Что такое Йерида">[http://www.mk.ru/social/publications/322067.html Что такое Йерида?] // [[Московский комсомолец]]</ref><ref>[http://demoscope.ru/weekly/2007/0313/gazeta016.php Россия стремится вернуть своих эмигрантов]</ref>. === Гл. таксама === '''Артыкулы пра асоб, якія маюць значнасць для гісторыі Ізраіля:''' * [[:Катэгорыя:Постаці Ізраіля|Постаці Ізраіля]] і [[:Катэгорыя:Постаці сіянізму|постаці сіянізму]] == Дзяржаўны лад == === Выканаўчая ўлада === [[Файл:Presidential Standard (Israel).svg|thumb|120px|left|Штандарт прэзідэнта Ізраіля]] Ізраіль кіруецца праз парламенцкую сістэму і з’яўляецца дэмакратычнай дзяржавай з усеагульным правам голасу<ref name="cia"/>. Прэзідэнт Ізраіля з’яўляецца фармальным кіраўніком дзяржавы, аднак яго абавязкі большай часткай цырыманіяльныя<ref name="cia2">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2077.html|publisher=[[ЦРУ]]|work=The World Factbook|title=Field Listing — Executive Branch|access-date=20 ліпеня 2007|datepublished=19 чэрвеня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20080422215126/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2077.html|archive-date=22 красавіка 2008|url-status=dead}}</ref>. Па закону, прынятым у 2000 годзе, прэзідэнт абіраецца Кнэсетам на адну кадэнцыю тэрмінам 7 гадоў<ref>{{cite web|url=http://www.president.gov.il/chapters/chap_3/_content_3_2_2_en.asp|title=Excerpts from the Basic Law: The President|access-date=23 ліпеня 2008|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202152428/http://www.president.gov.il/chapters/chap_3/_content_3_2_2_en.asp|archive-date=2 лютага 2017|url-status=dead}}</ref>. Да 1963 года прэзідэнт абіраўся на пяцігадовы тэрмін без абмежавання кадэнцый, а ў 1963—2000 гадах на пяцігадовы тэрмін з абмежаваннем на дзве кадэнцыі. [[Прэм’ер-міністр]] з’яўляецца кіраўніком урада<ref name="cia2"/>, максімальны тэрмін знаходжання прэм’ер-міністра на пасадзе — 4 гады, да чарговых выбараў у Кнэсет. У адпаведнасці з асноўным законам «Аб урадзе» Прэзідэнт Ізраіля на працягу сямі дзён пасля заканчэння выбараў у Кнэсет пасля кансультацый з лідарамі палітычных партый, што атрымалі прадстаўніцтва, даручае аднаму з членаў Кнэсета, як правіла, лідару фракцыі, якая атрымала большасць месцаў у парламенце. Кандыдат фармуе ўрадавую кааліцыю, прадстаўляе свой варыянт складу кабінета, і, у выпадку атрымання вотуму даверу, становіцца кіраўніком урада. У тым выпадку, калі кандыдат не змог атрымаць падтрымку большасці дэпутатаў кнэсета і сфармаваць урад на працягу 42 дзён пасля выбараў, прэзідэнт мае права перадаць мандат на фарміраванне ўрада іншаму члену Кнэсета. Калі ўрад не можа быць сфармаваны, то абвяшчаюцца паўторныя выбары<ref name="gov_law">{{cite web|url=http://www.knesset.gov.il/laws/special/heb/yesod6.pdf|title=Закон «О Правительстве»|access-date=2012-12-10|lang=he}}</ref>. У перыяд 1996—2001 гадоў прэм’ер-міністр абіраўся грамадзянамі нэпасрэдна, выбары кіраўніка ўрада праходзілі паралельна з парламенцкімі. === Заканадаўчая ўлада === [[Файл:Knesset.jpg|thumb|180px|Будынак кнэсета, ізраільскага парламента]] Кнэсет — ізраільскі парламент, складаецца са 120 дэпутатаў, у адпаведнасці з прапарцыянальным прадстаўніцтвам палітычных партый<ref>{{cite web |url=http://www.knesset.gov.il/description/eng/eng_mimshal_beh.htm |publisher=The Knesset |access-date=8 жніўня 2007 |title=The Electoral System in Israel}}</ref>. Парламенцкія [[выбары]] праводзяцца кожныя чатыры гады. Кнэсет мае права расфарміраваць урад шляхам тайнага галасавання. Звод асноўных законаў Ізраіля фактычна з’яўляецца часовай заменай канстытуцыі. У 2003 годзе ў кнэсеце было пачата складанне праекта канстытуцыі Ізраіля, заснаванай на гэтых законах<ref name="cia"/><ref>{{harvnb|Mazie|2006|p=34}}</ref>. === Судовая ўлада === [[Файл:Office of the President of Israel by David Shankbone.jpg|thumb|180px|Кабінет прэзідэнта Ізраіля ў 2007 годзе]] Ізраіль мае трохузроўневую судовую сістэму. Ніжнім узроўнем з’яўляюцца міравыя суды, размешчаныя ў большасці гарадоў краіны. Над імі стаяць акруговыя суды, размешчаныя ў шасці ізраільскіх акругах. Яны разглядаюць як апеляцыйныя справы, так і функцыянуюць як суды першай інстанцыі. Трэці, найвышэйшы ўзровень — {{нп4|Вярхоўны суд Ізраіля|Вярхоўны суд|ru|Верховный суд Израиля}}, размешчаны ў Іерусаліме. Ён таксама выконвае падвойную ролю, як разглядае апеляцыі, так і працуе як суд першай інстанцыі — Вышэйшы суд Справядлівасці. Апошнюю ролю ён выконвае, разглядаючы як звароты грамадзян, так і не грамадзян дзяржавы, супраць рашэнняў дзяржаўных уладаў<ref name="judiciary">{{cite web|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Branches%20of%20Government/Judicial/The%20Judiciary-%20The%20Court%20System|publisher=[[МЗС Ізраіля]]|access-date=5 жніўня 2007|datepublished=1 жніўня 2005|title=The Judiciary: The Court System|lang=en}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.bostonherald.com/news/opinion/editorial/view.bg?articleid=1030205|publisher=The Boston Herald|title=Israel’s high court unique in region|access-date=15 верасня 2007|date=9 верасня 2007|lang=en}}</ref>. Ізраільская сістэма заканадаўства сумяшчае ў сабе англійскае агульнае заканадаўства, грамадзянскія законы і яўрэйскае права<ref name="cia"/>. Яна заснавана на сістэме ''stare decisis'' (прэцэдэнтаў) і так званай адверсарыяльнай сістэмы, калі бакі надаюць доказы суду. Судовыя справы разбіраюцца прафесійнымі суддзямі, а не журы прысяжных<ref name="judiciary"/>. Шлюбы і разводы знаходзяцца пад юрысдыкцыяй рэлігійных судоў: яўрэйскіх, мусульманскіх, друзскіх і хрысціянскіх. Спецыяльны камітэт кнэсета, члены Вярхоўнага суда і ізраільскай калегіі адвакатаў валодаюць правам абіраць новых суддзяў<ref name="mfa.gov.il">{{cite web|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2002/6/Israel%20and%20the%20International%20Criminal%20Court|title=Israel and the International Criminal Court|publisher=Office of the Legal Adviser to the Israeli Ministry of Foreign Affairs|datepublished=30 чэрвеня 2002|access-date=20 ліпеня 2007|lang=en|archive-url=https://archive.today/20120604144815/http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2002/6/Israel%20and%20the%20International%20Criminal%20Court|archive-date=4 чэрвеня 2012|url-status=live}}</ref>. Ізраіль не ўваходзіць у склад Міжнароднага крымінальнага суда з-за асцярог, што яго рашэнні будуць прадузятымі з-за міжнароднага палітычнага ціску<ref name="mfa.gov.il"/>. === Прававая сістэма === [[Файл:LocationIsrael.svg|злева|міні|538x538пкс|[[Акруга, Ізраіль|Акругі Ізраіля]]: [[Іерусалімская акруга|Іерусалімская,]] [[Паўночная акруга, Ізраіль|Паўночная]], [[Хайфская акруга|Хайфская]], [[Цэнтральная акруга, Ізраіль|Цэнтральная]]; [[Тэль-Авіўская акруга|Тэль-Авіўская]], [[Паўднёвая акруга, Ізраіль|Паўднёвая]]]] Да 1922 года аснову прававой сістэмы складала {{нп4|Маджала|Маджала|ru|Маджалла}} — Асманская кадыфікацыя (1869—1876). З атрыманнем Вялікабрытаніяй мандата на Палесціну ў 1922 годзе асманскія законы паступова замяняліся брытанскімі, а з 1948 года — ізраільскімі законамі. Аднак канчаткова Маджала была адменена толькі ў 1984 годзе<ref>[http://www.geocities.com/savepalestinenow/israellaws/fulltext/repealofmejelle.htm REPEAL OF MEJELLE LAW, 5744-1984]</ref> спецыяльным ізраільскім законам. Яе практычнае значэнне сёння заключаецца ў тым, што правы, атрыманыя па Атаманскіх законах, не адмяняліся новым заканадаўствам<ref>[http://www.nyulawglobal.org/globalex/Israel.htm A Guide to Legal Research in Israel]</ref>. У 1980 годзе быў прыняты Закон аб асновах права, які канчаткова замацаваў незалежнасць ізраільскай прававой сістэмы ад брытанскай<ref name="Baglai"/>. Дэкларацыя незалежнасці 1948 года абвяшчала: «''Пастанаўляем, што з моманту заканчэння тэрміну мандата, сёння ноччу, напярэдадні суботы, 6 іяра 5708 года, 15 мая 1948 года і надалей да стварэння выбарных і нармальна функцыянуючых дзяржаўных органаў у адпаведнасці з канстытуцыяй, якая будзе ўстаноўленая абраным Устаноўчым сходам не пазней за 1 кастрычніка 1948 г.''». Тым не менш, канстытуцыі як адзінага дакумента вышэйшай юрыдычнай сілы ў Ізраілі створана не было з прычыны рознагалоссяў па многіх пытаннях у ізраільскім грамадстве<ref name="konst">{{cite web |url=http://www.knesset.gov.il/description/ru/mimshal_yesod1_ru.htm |publisher=Государство Израиль |work=Кнессет в системе власти |access-date= 20 ліпеня 2008 |title=Кнессет как учредительно-законодательный орган. Конституция}}</ref>. Некаторыя ізраільскія навукоўцы лічаць, што Дэкларацыю незалежнасці Дзяржавы Ізраіль можна разглядаць як Канстытуцыю, бо яна змяшчае пералік палітычных і грамадзянскіх правоў у тым выглядзе, у якім ён зафіксаваны ў шэрагу дзеючых у свеце дэмакратычных канстытуцый<ref name="Baglai"/>. Аднак Вярхоўны суд Ізраіля пастанавіў, што Дэкларацыя Незалежнасці не мае сілы канстытуцыйнага закона<ref name="konst"/>. Выдзяляюць таксама 11 {{нп4|Асноўныя законы Ізраіля|Асноўных законаў Ізраіля|ru|Основные законы Израиля}} (у дзеючай рэдакцыі), што прымаліся ў перыяд з 1958 па 2001 год<ref>{{cite web |url=http://www.knesset.gov.il/description/ru/mimshal_yesod1_ru.htm |publisher=Государство Израиль |work=Кнессет в системе власти |access-date= 20 ліпеня 2008 |title=Кнессет как учредительно-законодательный орган. Основные законы}}</ref>. Істотная асаблівасць прававой сістэмы Ізраіля — уключэнне ў яе элементаў яўрэйскага рэлігійнага права ([[Галаха|Галахі]]), хоць ізраільскае права не тоеснае рэлігійнаму праву<ref name="Baglai"/>. Вобласць, у якую рэлігійнае заканадаўства было інкарпаравана цалкам, — асабісты статус<ref name="Baglai"/>. Пад юрысдыкцыяй рэлігійных судоў (яўрэйскіх, мусульманскіх, друзскіх і хрысціянскіх) знаходзяцца акты грамадзянскага стану ([[шлюб]], [[развод]], [[пахаванне]]). Існуюць таксама пытанні, якія могуць быць разгледжаны рэлігійнымі судамі па ўзаемнай згодзе бакоў. Рэлігійныя суды, аднак, падпадаюць пад юрысдыкцыю Вышэйшага суда справядлівасці Ізраіля ({{lang-he|בית משפט גבוה לצדק}}, [[БАГАЦ]]). Імкненне ізраільскага грамадства да кампрамісу, магчымага для рэлігійных і нерэлігійных колаў, а таксама да захавання нацыянальных традыцый у дзяржаўнага і грамадскага жыцця краіны знайшло выраз у так званым [[статус-кво]], які склаўся яшчэ да ўзнікнення яўрэйскай дзяржавы: юрысдыкцыя рэлігійных судоў у галіне асабістага статусу (шлюбы і разводы) чальцоў кожнай абшчыны; афіцыйнымі выходнымі днямі для ўсёй краіны з’яўляюцца субота ([[шабат]]) і большасць яўрэйскіх святаў, неяўрэі маюць права на адпачынак у нядзелю ці пятніцу, а таксама на святы ў адпаведнасці з іх веравызнаннем; забарона публічна прадаваць квашанае ({{нп4|Хамец|Хамец|ru|Хамец}}) у [[Песах]] іўдзеям; адмысловая сетка рэлігійных школ; прызнанне і субсідаванне рэлігійных устаноў і службаў. Прынцыпы Галахі часткова аказалі ўплыў на іміграцыйнае заканадаўства (гл. {{нп4|Закон аб вяртанні|Закон аб вяртанні|ru|Закон о возвращении (Израиль)}}). Частка юрыстаў мяркуе, што, пакуль існуюць рабінацкія суды, Дзяржаву Ізраіль нельга ідэнтыфікаваць як «яўрэйскую і дэмакратычную», паколькі паняцце «прававая дэмакратычная дзяржава», на іх думку, несумяшчальна з канцэпцыяй галахічна-тэакратычнай дзяржавы<ref name="Baglai"/> == Знешняя палітыка Ізраіля == {{main|Знешняя палітыка Ізраіля}} На красавік 2012 года Ізраіль падтрымлівае дыпламатычныя адносіны са 159 краінамі і мае 100 дыпламатычных місій<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.il/mfa/about%20the%20ministry/diplomatic%20missions/Israel-s%20Diplomatic%20Missions%20Abroad|publisher=[[МЗС Ізраіля]]|access-date=26 жніўня 2012|datepublished=April 2012|title=Israel’s Diplomatic Missions Abroad: Status of Relations|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/696tq9Vhs?url=http://www.mfa.gov.il/mfa/about%20the%20ministry/diplomatic%20missions/Israel-s%20Diplomatic%20Missions%20Abroad|archive-date=12 ліпеня 2012|url-status=live}}</ref>. Толькі два члены [[Ліга арабскіх дзяржаў|Лігі арабскіх дзяржаў]] маюць урэгуляваныя ўзаемаадносіны з Ізраілем. [[Егіпет]] першым з іх падпісаў мірны дагавор у 1979 годзе, [[Іарданія]] ў 1994. [[Маўрытанія]] наладзіла паўнавартасныя дыпламатычныя адносіны ў 1999 годзе. Аднак у студзені 2009 года Маўрытанія заявіла аб замарожванні палітычных і эканамічных стасункаў з Ізраілем у сувязі з ізраільскай аперацыяй у сектары Газа, а 6 сакавіка ўлады краіны далі супрацоўнікам амбасады Ізраіля ў [[Нуакшот|Нуакшоце]] 48 гадзін для таго, каб пакінуць краіну. Два іншых члены Лігі арабскіх дзяржаў, [[Марока]] і [[Туніс]], мелі дыпламатычныя адносіны з Ізраілем да 2000 года, але з пачаткам Другой інтыфады часова іх прыпынілі<ref>{{cite web|url=http://www.israel-mfa.gov.il/MFA/Foreign+Relations/Israel+Among+the+Nations/ISRAEL%20AMONG%20THE%20NATIONS-%20Middle%20East%20-%20North%20Afri|publisher=[[МЗС Ізраіля]]|title=Israel Among the Nations: Middle East — North Africa|datepublished=1 кастрычніка 2006|access-date=12 ліпеня 2008|lang=en}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.newsru.co.il/world/08mar2009/iran_005.html|title=Иерусалим: Иран "выкупил" за 10 млн долларов посольство Израиля в Мавритании|publisher=[[NEWSru]]|date=2009-03-06}}</ref>. Аднак ужо з 2003 года сувязі з Марока пачалі паляпшацца і ізраільскі міністр замежных спраў наведаў гэтую краіну<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3202767.stm|title=Israel sees Morocco as mediator|datepublished=2 верасня 2003|publisher=[[BBC]]|access-date=28 верасня 2007|lang=en}}</ref>. Паводле ізраільскіх законаў, [[Ірак]], [[Іран]], [[Ліван]], [[Сірыя]], [[Саудаўская Аравія]] і [[Емен]] з’яўляюцца варожымі дзяржавамі і ізраільскія грамадзяне не маюць права наведваць гэтыя краіны без спецыяльнага дазволу міністэрства ўнутраных спраў<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.il/MFAHeb/MFAArchive/2004/horaot+din+israeli0304.htm|publisher=Israeli Ministry of Foreign Affairs|title=הוראות הדין הישראלי|datepublished=2004|access-date=21 лютага 2011|lang=he}}</ref>. З 1995 года Ізраіль з’яўляецца членам Міжземнаморскага дыялога, які стымулюе ўзаемадзеянне паміж сям’ю краінамі Міжземнаморскага басейна і членамі [[НАТА]]<ref>{{cite web|url=http://www.nato.int/docu/update/2000/0308/eng.htm|publisher=North Atlantic Treaty Organization|access-date=21 ліпеня 2007|datepublished=13 верасня 2001|title=Week of 8-14 March 2000|lang=en}}</ref>. Сярод бліжэйшых саюзнікаў Ізраіля значацца [[ЗША]], [[Вялікабрытанія]], [[Германія]], [[Індыя]], [[Албанія]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://embassies.gov.il/albania/en/the-embassy/bilateral-relations|title=Bilateral relations {{!}} Ministry of Foreign Affairs|website=embassies.gov.il|access-date=2026-07-17}}</ref> і [[Азербайджан]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.trend.az/azerbaijan/politics/4146466.html|title=Azerbaijan-Israel relations exemplify unique strategic partnership – political analyst|website=Trend.Az|date=2026-01-27|access-date=2026-07-17}}</ref>. ЗША былі другой дзяржавай пасля [[СССР]], якія прызналі Ізраіль, які атрымаў статус асноўнага саюзніка ЗША па-за НАТА. [[Турцыя]] і Ізраіль не падтрымлівалі поўных дыпламатычных узаемаадносін аж да 1991 года, хоць і ўсяляк узаемадзейнічалі з 1949 года, з моманту прызнання Турцыяй Ізраіля<ref>{{harvnb|Abadi|2004|p=3}}. «However, it was not until 1991 that the two countries established full diplomatic relations.»</ref>. Аднак Турцыя цесна звязана з мусульманскімі краінамі агульнай рэлігіяй, што, несумненна, уплывае на яе стаўленне да Ізраіля<ref>{{harvnb|Abadi|2004|pp=4-6}}</ref>. Цесныя сувязі паміж Ізраілем і Германіяй уключаюць узаемадзеянне ў навуцы, адукацыі, ваенным партнёрстве і цесных эканамічных сувязях<ref>{{cite web|url=http://www.germany.info/relaunch/info/archives/background/israel.html|publisher=German Embassy, Washington, D.C|title=Germany and Israel|work=Background Papers|access-date=23 верасня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20040517101610/http://www.germany.info/relaunch/info/archives/background/israel.html|archive-date=17 мая 2004|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/middle_east/article3564572.ece|title=Israel welcomes new Germany to a celebration of its 60th birthday|publisher=Times Online|datepublished=17 сакавіка 2008|access-date=7 ліпеня 2008|lang=en|archive-date=29 красавіка 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429092503/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/middle_east/article3564572.ece|url-status=dead}}</ref>. Індыя пачала поўныя дыпламатычныя адносіны ў 1992 годзе і з тых часоў заахвочвае ваеннае і культурнае супрацоўніцтва з Ізраілем<ref>{{cite web|url=http://www.westerndefense.org/bulletins/Dec-01.htm|publisher=Jerusalem Institute for Western Defense|author=Dinesh Kumar|title=India and Israel: Dawn of a New Era|access-date=23 верасня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20020228151609/http://www.westerndefense.org/bulletins/Dec-01.htm|archive-date=28 лютага 2002|url-status=dead}}</ref>. Вялікабрытанія падтрымлівае поўныя дыпламатычныя адносіны з Ізраілем з моманту яго ўтварэння, а таксама мае моцныя гандлёвыя сувязі<ref>{{cite web|url=http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&c=Page&cid=1007029394365&a=KCountryProfile&aid=1031532656768|publisher=[[МЗС Вялікабрытаніі]]|title=UK and Israel|work=Background Papers|access-date=19 снежня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20030731063555/http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket%2FXcelerate%2FShowPage&c=Page&cid=1007029394365&a=KCountryProfile&aid=1031532656768|archive-date=31 ліпеня 2003|url-status=dead}}</ref>. Ізраіль з’яўляецца 23-м па велічыні гандлёвым партнёрам Вялікабрытаніі. Іран меў дыпламатычныя адносіны з Ізраілем падчас праўлення дынастыі [[Пехлеві]]<ref>{{harvnb|Abadi|2004|pp=37-9, 47}}</ref>, але пасля [[Іранская рэвалюцыя|Іранскай рэвалюцыі]] разарваў усе сувязі<ref>{{harvnb|Abadi|2004|pp=47-9}}</ref>. Пасля ізраільскай аперацыі «Літы свінец» у 2009 годзе і канфлікту з захопам «Флатыліі свабоды» ў 2010 годзе адносіны Ізраіля і Турцыі рэзка пагоршыліся і пэўны час знаходзіліся на мяжы разрыву<ref>{{cite web|url=http://ru.danielpipes.org/article/8483|title=Исламистская Турция выходит за рамки|author=Пайпс Д|date=8 чэрвеня 2010|access-date=2010-06-18}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.regnum.ru/news/polit/1289849.html|title=Турции необходимо было испортить отношения с Израилем: политолог|date=02.06.2010|publisher=[[REGNUM]]|access-date=2010-06-03}}</ref><ref>{{cite web|url=http://cursorinfo.co.il/news/novosti/2010/06/02/obama-turk-isr/|title=США пытаются предотвратить войну Израиля и Турции|date=02.06.2010|publisher=Курсор|access-date=2010-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20150405213750/http://cursorinfo.co.il/news/novosti/2010/06/02/obama-turk-isr/|archive-date=5 красавіка 2015|url-status=dead}}</ref>. У сувязі са сваім геаграфічным становішчам і палітычным уладкаваннем Ізраіль з’яўляецца найважнейшым партнёрам у праекце Міжземнаморскага саюза і ўдзельнікам барселонскага працэсу еўра-міжземнаморскага супрацоўніцтва. Ізраіль з’яўляецца найбольш важнай часткай будучага вельмі перспектыўнага газаправода паўночнаафрыканскага прыроднага газу ў ЕС. === Дачыненні з Беларуссю === {{main|Беларуска-ізраільскія адносіны}} Дыпламатычныя дачыненні ўрады ўстанавілі [[26 мая]] [[1992]] года<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/razdel3/num1/3d1379.html Пагадненне паміж Рэспублікай Беларусь і Дзяржавай Ізраіль аб устанаўленні дыпламатычных адносін. 26 мая 1992 года]// Сайт Валерыя Леванеўскага. Дата доступу: [[17 чэрвеня]] [[2009]].</ref>. == Фізіка-геаграфічная характарыстыка == === Геаграфічнае становішча === Ізраіль размешчаны на паўднёвым захадзе [[Азія|Азіі]], з захаду абмываецца [[Міжземнае мора|Міжземным]], з поўдня — [[Чырвонае мора|Чырвоным морам]], на ўсходзе мяжа праходзіць па [[Іардан (рака)|рацэ Іардан]] і па «[[Зялёная мяжа, Ізраіль|Зялёнай мяжы»]] 1949 года. [[Файл:Israel-outline.svg|міні|325x325пкс|Палітычная карта]] Ізраіль, з прычыны розных фактараў, устрымліваецца ад афіцыйнага вызначэння сваіх межаў<ref>{{ЭЯЭ|13236|«Планы раздела Палестины»}}</ref>; шэраг ізраільскіх юрыстаў лічаць, што тэрыторыя наогул не з’яўляецца абавязковым элементам дзяржавы<ref name="Baglai">''Конституционное право зарубежных стран.'' Под общей редакцией члена-корреспондента [[Российская академия наук|РАН]], профессора М. В. Баглая, Ю. И. Лейбо и Ф. М. Энтина. М., 2008, стр. 1023.</ref>. Існуе некалькі варыянтаў вызначэння тэрыторыі Ізраіля: * Рэзалюцыя Генеральнай Асамблеі ААН № 181/11 ад 29 лістапада 1947 года, якая не была прызнана арабскімі краінамі і не была імі выканана, застаецца адзіным міжнародна-прававым дакументам, у якім зафіксавана тэрыторыя яўрэйскай дзяржавы<ref name="Baglai"/>. Дакумент прадугледжваў уключэнне ў яўрэйскую дзяржаву Усходняй Галілеі, Ізрэельскай даліны, большай часткі прыморскай раўніны, [[Пустыня Негеў|пустыні Негеў]]; у арабскую дзяржаву — Заходняй Галілеі, гор Іўдзеі і Самарыі (за выключэннем Іерусаліма), часткі прыморскай раўніны ад [[Ашдод]]а да мяжы з Егіптам. Іерусалім і Віфлеем павінны былі стаць тэрыторыямі пад міжнародным кантролем<ref name="Круг_раздел">[http://www.krugosvet.ru/articles/123/1012327/1012327a14.htm#1012327-L-157 План ООН по разделу Палестины] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090127055252/http://www.krugosvet.ru/articles/123/1012327/1012327a14.htm#1012327-L-157 |date=27 студзеня 2009 }} в [http://www.krugosvet.ru энциклопедии Кругосвет]</ref>. * Суверэнная тэрыторыя Ізраіля, якая склалася ў выніку Вайны за незалежнасць 1949 года і прызнаная дэ-факта большасцю краін свету<ref>[https://archive.today/20120919101437/www.un.org/russian/documen/scletters/2003/03-529.htm «Дорожная карта» продвижения к постоянному урегулированию палестино-израильского конфликта в соответствии с принципом сосуществования двух государств на основе оценки выполнения сторонами своих обязательств]</ref>, прыблізна роўная 20770 км², з якіх 2 % занятыя вадой<ref name="cia">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html |publisher=[[ЦРУ]] |work=The World Factbook |access-date=1 ліпеня 2008 |datepublished=19 чэрвеня 2006 |title=Israel |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225080845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html%20 |archive-date=25 снежня 2018 |url-status=dead }}</ref>. * Тэрыторыя, на якую пазней быў распаўсюджаны суверэнітэт Ізраіля, уключаючы [[Усходні Іерусалім]] і [[Галанскія вышыні]], роўная 22072 км²<ref>{{cite web|url=http://www1.cbs.gov.il/shnaton57/st01_01.pdf|title=Area of Districts, Sub-Districts, Natural Regions and Lakes|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|work=Statistical Abstract of Israel|datepublished=2006|access-date=6 ліпеня 2008|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130826231750/http://www1.cbs.gov.il/shnaton57/st01_01.pdf|archive-date=26 жніўня 2013|url-status=dead}}</ref>. * Тэрыторыя, кантралюемая Ізраілем у цяперашні час, уключаючы зямлі пад кіраваннем Палесцінскай нацыянальнай адміністрацыі (ПНА) на [[Заходні бераг ракі Іардан|Заходнім беразе ракі Іардан]], занятыя падчас [[Шасцідзённая вайна|Шасцідзённай вайны]], складае 27 799 км²<ref>{{cite web|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/iltoc.html|publisher=The Library of Congress|access-date=1 ліпеня 2008|title=Israel (Geography)|work=Country Studies|lang=en|archive-url=https://archive.today/20120710212220/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/iltoc.html|archive-date=10 ліпеня 2012|url-status=live}}</ref>. Егіпецка-ізраільская граніца ўстаноўлена па мяжы падмандатнай тэрыторыі Палесціны і замацаваная дамовай ад 26 сакавіка 1979 года<ref>[http://www.middleeast.org.ua/palestina/5.htm Кэмп-Дэвидский процесс]</ref>. Іарданска-ізраільская мяжа зафіксавана Ізраільска-іарданскім мірным дагаворам ад 26 кастрычніка 1994 г. па лініі мяжы паміж падмандатнай тэрыторыяй Палесціны і Эміратам Трансіарданіяй з некаторымі нязначнымі адрозненнямі<ref>[http://www.vostokoved.ru/articles/pank_iord.htm В. П. Панкратьев. Иордано-израильский мирный договор] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081227121534/http://www.vostokoved.ru/articles/pank_iord.htm |date=27 снежня 2008 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rol.ru/news/misc/news/04/10/24_037.htm |publisher=Russia-on-line|access-date=21 ліпеня 2008 |datepublished=24 кастрычніка 2004|title=Израиль передвигает границу с Иорданией}}</ref>. Межы Ізраіля з Ліванам і Сірыяй афіцыйна не ўрэгуляваны. Існуе так званая «блакітная лінія» — мяжа Ізраіля і Лівана, прызнаная ААН, аднак застаецца спрэчнай тэрыторыя Фермы Шэбаа. Ізраіль і Сірыю падзяляе «лінія спынення агню», дзе паводле рашэння Савета Бяспекі ААН пасля Вайны Суднага дня (1973) была створана буферная зона<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/russian/peace/pko/unifil/unifilbackgr.htm|title=Ливан — ВСООНЛ|publisher=[[ААН]]|access-date=2009-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20060721212120/http://www.un.org/russian/peace/pko/unifil/unifilbackgr.htm|archive-date=21 ліпеня 2006|url-status=live}}</ref>. === Кантраляваныя (акупаваныя) тэрыторыі === {{main|Заходні бераг ракі Іардан| Сектар Газа| Галанскія вышыні| Усходні Іерусалім}} [[Файл:Wbgz.svg|thumb|240px|Карта [[Заходні бераг ракі Іардан|Заходняга берагу ракі Іардан]] і [[Сектар Газа|сектара Газа]], 2007]] год У 1967 годзе, у выніку перамогі ў [[Шасцідзённая вайна|Шасцідзённай вайне]], Ізраіль атрымаў кантроль над Заходнім берагам ракі Іардан, Усходнім Іерусалімам, сектарам Газа, [[Сінайскі паўвостраў|Сінайскага паўвострава]] і Галанскімі вышынямі. У адпаведнасці з рэзалюцыямі Генеральнай Асамблеі і Савета Бяспекі ААН, заснаванымі на Статуце арганізацыі<ref name="ScRes242">[https://web.archive.org/web/20030414213210/http://www.un.org/russian/documen/scresol/1967/res242.pdf Резолюция 224 СБ ООН]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20031225234207/http://www.un.org/russian/documen/gadocs/5emerg/res_2254.pdf Резолюция 2254 ГА ООН]</ref>, гэтыя тэрыторыі былі абвешчаныя акупаванымі. У сувязі з гэтым, асновай для перамоваў па ўрэгуляванні канфлікту стала рэзалюцыя Рады Бяспекі ААН № 242 ад 22 лістапада 1967 года, якая абвяшчае два асноўных прынцыпы<ref name="ScRes242"/>: {{пачатак цытаты}} 1) вывад ізраільскіх узброеных сіл з тэрыторый, акупаваных падчас нядаўняга канфлікту, 2) спыненне ўсіх прэтэнзій або станаў вайны і павага і прызнанне суверэнітэту, тэрытарыяльнай цэласнасці і палітычнай незалежнасці кожнай дзяржавы ў дадзеным раёне і іх права жыць у свеце ў бяспечных і прызнаных межах, не падвяргаючыся пагрозам сілай або яе прымяненні; {{канец цытаты}} Сінайскі паўвостраў быў вернуты Ізраілем Егіпту ў 1979 годзе ў выніку заключэння Ізраільскага-егіпецкага мірнага дагавора. Неўзабаве пасля гэтага Ізраіль абвясціў аб анексіі ўсходняга Іерусаліма і Галанскіх вышынь. Адпаведныя законы, якія былі прынятыя Кнэсетам 30 ліпеня 1980 г. і 14 снежня 1981 г., у поўным аб’ёме распаўсюдзілі грамадзянскае заканадаўства Ізраіля на гэтыя тэрыторыі, а іх насельніцтву было прадастаўлена права атрымання ізраільскага грамадзянства. Гэтая анексія, аднак, не атрымала дыпламатычнага прызнання з боку іншых дзяржаў, а Савет бяспекі ААН у рэзалюцыях 478 і 497 асудзіў анексію і прызнаў дзеянні Ізраіля «несапраўднымі і такімі, што не маюць міжнароднай юрыдычнай сілы»<ref>{{cite web|title=Резолюция 478 СБ ООН|url=http://www.un.org/russian/documen/scresol/1980/res478.pdf|publisher=[[ААН]]|access-date=2010-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20031225235851/http://www.un.org/russian/documen/scresol/1980/res478.pdf|archive-date=25 снежня 2003|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Резолюция 497 СБ ООН|url=http://www.un.org/russian/documen/scresol/1981/res497.pdf|publisher=[[ААН]]|access-date=2010-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20031226001641/http://www.un.org/russian/documen/scresol/1981/res497.pdf|archive-date=26 снежня 2003|url-status=live}}</ref>. Хоць астатнія захопленыя ў 1967 годзе тэрыторыі не былі анексаваныя Ізраілем, Ізраіль аспрэчвае іх вызначэнне як акупаваных, настойваючы на тэрміне «спрэчныя тэрыторыі». Асноўнымі аргументамі на карысць гэтай пазіцыі прыводзяць абарончы характар ​​Шасцідзённай вайны, адсутнасць прызнанага суверэнітэту над гэтымі тэрыторыямі да вайны і гістарычнае права яўрэйскага народа на зямлю Ізраіля<ref>{{cite web|title=Disputed territories: Forgotten Facts About the West Bank and Gaza Strip|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2003/2/DISPUTED+TERRITORIES-+Forgotten+Facts+About+the+We.htm?DisplayMode=print|publisher=Министерство иностранных дел Израиля|date=1 лютага 2003|access-date=6 студзеня 2010|lang=en|archive-url=https://archive.today/20120805082016/http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2003/2/DISPUTED+TERRITORIES-+Forgotten+Facts+About+the+We.htm?DisplayMode=print|archive-date=5 жніўня 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|author=Danny Ayalon|title=Israel's Right in the 'Disputed' Territories|url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704103104574623662661962226.html|publisher=The Wall Street Journal|date=30 снежня 2009}}</ref><ref>Danny Ayalon. {{YouTube|XGYxLWUKwWo|Israel Palestinian Conflict: The Truth About the West Bank}}{{ref-en}}/{{ref-ru}} </ref>. Аналагічнай пазіцыі прытрымліваецца шэраг ізраільскіх і замежных палітыкаў і юрыстаў<ref>{{cite web|title=Адвокат Элон Ярден: «Согласно международному праву Иудея и Самария принадлежат Израилю»|url=http://www.languages-study.com/elonyarden.html|publisher=Вести|date=6 красавіка 2000|access-date=6 студзеня 2010}}</ref><ref>{{cite web|title=Биньямин Нетаниягу, «Место под солнцем»|url=http://jhist.org/zion/netanjahu67.htm|access-date=6 студзеня 2010|archive-date=14 ліпеня 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714180238/http://jhistory.nfurman.com/zion/netanjahu67.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|author=Борис Шустеф|title=Миф об «оккупированных» территориях|url=http://www.vestnik.com/issues/2001/0703/win/shustef.htm|publisher=Журнал «Вестник Online»|date=3 ліпеня 2001|access-date=6 студзеня 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629051255/http://www.vestnik.com/issues/2001/0703/win/shustef.htm|archive-date=29 чэрвеня 2011|url-status=dead}}</ref><ref>Дори Голд. [http://gazeta.rjews.net/gold.shtml Не называйте спорные территории оккупированными!]</ref><ref>[http://www.sem40.ru/politics/6767/ Камень преткновения. Международное право — на стороне Израиля]</ref>. У 1967 годзе, пасля Шасцідзённай вайны, быў створаны рух па аднаўленні гістарычных яўрэйскіх паселішчаў у Іўдзеі і Самарыі (на Заходнім беразе ракі Іардан), а таксама ў сектары Газа. Стварэнне паселішчаў актыўна заахвочвалася ўрадам Ізраіля, і ў 2009 годзе іх засяляла каля 470 тысяч чалавек<ref>{{cite news |title=Palestinians shun Israeli settlement restriction plan |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8379868.stm |work=[[BBC]] |date=25 November 2009 |access-date=2010-01-09 |language=en}}</ref>. ААН назвала існаванне яўрэйскіх паселішчаў незаконным і супярэчным [[Жэнеўская канвенцыя|Жэнеўскай канвенцыі]]<ref>[http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/A73C678CD06A57438525768E00504808 Israel’s violations risk undermining international legal sytem, warns statement adopted by Bureau of Palestinian Rights Committee] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140729005229/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/A73C678CD06A57438525768E00504808 |date=29 ліпеня 2014 }}{{ref-en}}</ref>. Іх існаванне і далейшае будаўніцтва з’яўляюцца адным з найбольш спрэчных пытанняў у палесціна-ізраільскім канфлікце. Заходні бераг ракі Іардан і сектар Газа населеныя пераважна палесцінскімі арабамі, сярод якіх значную долю складаюць бежанцы<ref>{{cite web|title=UNRWA in Figures: Figures as of 31 December 2004|publisher=[[ООН]]|date=апрель 2005|url=http://www.un.org/unrwa/publications/pdf/uif-dec04.pdf|access-date=27 верасня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20050409071314/http://www.un.org/unrwa/publications/pdf/uif-dec04.pdf|archive-date=9 красавіка 2005|url-status=live}}</ref>. З 1967 па 1993 гады насельніцтва гэтых тэрыторый знаходзілася пад адміністрацыйным кантролем ізраільскай ваеннай адміністрацыі з элементамі мясцовага самакіравання на муніцыпальным узроўні. [[Файл:West Bank barrier 0998.jpg|thumb|180px|Агароджа бяспекі на мяжы Заходняга берага ракі Іардан]] Пасля падпісання ў 1993 годзе Пагадненняў Осла і наступнага стварэння ПНА, тэрыторыя сектара Газа, за выключэннем 12 % тэрыторыі, якую займаюць ізраільскія паселішчы, была перададзена пад яе кантроль. Тэрыторыя Заходняга берага ракі Іардан была падзелена на зоны А, В і С. Зона А перадавалася пад поўны грамадзянскі і ваенны (паліцэйскі) кантроль ПНА, у яе ўвайшла большая частка арабскіх населеных пунктаў, зона В знаходзілася пад сумесным ваенным кантролем ПНА і Ізраіля і пад грамадзянскім кантролем ПНА, а зона С была пад частковым грамадзянскіх і поўным ваенным кантролем Ізраіля. Пры гэтым зона А ахоплівала 18 % тэрыторыі, і ў ёй пражывала больш за 55 % палесцінскага насельніцтва Заходняга берага ракі Іардан, зона В — 21 % тэрыторыі і 41 % насельніцтва, зона С — 61 % тэрыторыі і 4 % насельніцтва, адпаведна<ref>{{cite web | url=http://jurist.law.pitt.edu/World/palest.htm | title=Palestinian Authority: Constitution, Government & Legislation // Source: U.S. Department of State | publisher=Jurist.law.pitt.edu | access-date=3.01.2011 | archive-date=6 ліпеня 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070706071156/http://www.jurist.law.pitt.edu/world/palest.htm | url-status=dead }}</ref>. Збудаваная ў 2003 годзе Агароджа бяспекі, які аддзяляе Заходні бераг ад тэрыторыі Ізраіля, значна знізіла лік [[тэракт]]аў<ref name="st.ess.ru">[http://st.ess.ru/publications/6_2006/sizov/index.htm ОХРАНА СУХОПУТНЫХ ГРАНИЦ ИЗРАИЛЯ, Аналитический обзор по материалам открытой печати] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080214195009/http://st.ess.ru/publications/6_2006/sizov/index.htm |date=14 лютага 2008 }}</ref><ref name="IICC">[http://www.terrorism-info.org.il/malam_multimedia/English/eng_n/html/ct_250308e.htm Leader of Palestinian Islamic Jihad admits Israeli security fence prevents suicide bombing attacks (IICC) — March 2008] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080411174147/http://www.terrorism-info.org.il/malam_multimedia/English/eng_n/html/ct_250308e.htm |date=11 красавіка 2008 }}</ref>. У той жа час яна, на думку палесцінцаў, абцяжарвае эканамічную дзейнасць і перамяшчэнне па мясцовасці. Міжнародны суд ААН прызнаў у кансультацыйным заключэнні будаўніцтва раздзяляльны бар’ер парушаючым міжнароднае права<ref>[http://edition.cnn.com/2004/WORLD/meast/07/09/israel.barrier/index.html U.N. court rules West Bank barrier illegal] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131031102156/http://edition.cnn.com/2004/WORLD/meast/07/09/israel.barrier/index.html |date=31 кастрычніка 2013 }}.</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.uni-kassel.de/fb5/frieden/regionen/Nahost/mauer-igh-orig.pdf |title=''International Court of Justice: Legal Consequences of the Construction of a Wall in the Occupied Palestinian Territory'' |access-date=25 мая 2014 |archive-date=1 сакавіка 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080301111118/http://www.uni-kassel.de/fb5/frieden/regionen/Nahost/mauer-igh-orig.pdf |url-status=dead }}</ref>. Таксама дадзенае рашэнне падтрымала [[Генеральная Асамблея ААН]] пераважнай большасцю<ref>[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/news/newsid_3912000/3912233.stm Би-би-си | Главная | Израиль продолжит строить барьер]</ref>. У асобных выпадках Ізраіль згаджаецца на перанос агароджы бяспекі, каб аблегчыць палесцінскім арабам доступ да іх зямельных валадарстваў<ref>{{cite news |title=Израильские военные передвигают Забор безопасности |url=http://www.mignews.com/news/politic/world/120210_185312_66885.html |work=[[MigNews.com]] |date=13 лютага 2010 |access-date=2010-02-13 |quote=После переноса забора на новое место около 70 гектаров палестинских виноградников и оливковых рощ станут доступны их владельцам. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140705203600/http://www.mignews.com/news/politic/world/120210_185312_66885.html |archive-date=5 ліпеня 2014 |url-status=dead }}</ref>. У 2005 годзе, у рамках палітыкі аднабаковага размежавання, Ізраіль ліквідаваў сваю ваенную і пасяленскую прысутнасць у сектары Газа. У лютым 2006 года радыкальная ісламская арганізацыя «ХАМАС», якая аб’явіла аднабаковае адступленне Ізраіля сваёй заслугай<ref>{{cite news |title=Поможет ли Израилю вывод поселений? |url=http://www.lenta.ru/articles/2005/08/24/evacuated/ |work=[[Лента.Ру]] |date=24 жніўня 2005 |access-date=2010-01-09|quote=Палестинские террористические группировки - ХАМАС, «Исламский джихад» — уже заявили, что главная заслуга в выводе израильских поселений принадлежит им }}</ref><ref>{{cite news |first=Кирилл |last=Комаров |title=Гонимые и бездомные |url=http://vzgliad.ru/politics/2005/8/23/4626.html |work=«Взгляд» |date=23 жніўня 2005 |access-date=2010-01-09 |quote=Пока Израиль думает, где разместить переселенцев, палестинские группировки спорят, чья заслуга больше в «изгнании» израильтян |archive-date=18 мая 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518123733/http://vzgliad.ru/politics/2005/8/23/4626.html |url-status=dead }} {{Cite web |url=http://vzgliad.ru/politics/2005/8/23/4626.html |title=Архіўная копія |access-date=25 мая 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518123733/http://vzgliad.ru/politics/2005/8/23/4626.html |archive-date=18 мая 2013 |url-status=dead }}</ref>, перамагла на выбарах у Палесцінскі заканадаўчы савет, а ракетныя абстрэлы Ізраіля з сектара ўзмацніліся. Неўзабаве пасля захопу ўсёй улады ў сектары «Хамасам» улетку 2007 года ўрад Ізраіля аб’явіла сектар «варожым утварэннем»<ref>[http://www.mid.ru/ns-rasia.nsf/1083b7937ae580ae432569e7004199c2/0ff3ecc99c2279b6c325745500386dd6?OpenDocument МИД Российской Федерации: О ситуации в Ближневосточном урегулированииб 26 мая 2008]</ref>. Ізраілем і Егіптам была ўведзена частковая блакада сектара, узмацненне жорсткасці ў студзені 2008 года пасля шэрагу ракетных абстрэлаў і нападаў на памежныя пасты. Пасля паўгадавога перамір’я ў 2008 годзе распачалася рэзкая эскалацыя канфлікту, кульмінацыяй якога стала аперацыя «Літы свінец». === Геалогія === [[Файл:Gan Hashlosha National Park Pool1 200704.JPG|180px|thumb|Нацыянальны парк «Ган Ха-Шлоша» (Сахне).]] Нягледзячы на сваю невялікую тэрыторыю, Ізраіль адрозніваецца значнай геаграфічнай разнастайнасцю: ад [[Пустыня Негеў|пустыні Негеў]] на поўдні да горных ланцугоў [[Галілея|Галілеі,]] [[Гара Кармель|Кармель]] і [[Галанскія вышыні|Галанскіх вышынь]] на поўначы. На ўсходзе цэнтральнага плато размяшчаецца {{нп4|Іарданская даліна|Іарданская даліна|ru|Иорданская долина}}, якая сфармавала адносна невялікую па памерах (6500 км²) «Вялікую Даліну». На поўдні ад [[Мёртвае мора|Мёртвага мора]] распасціраецца {{нп4|пустыня Арава|пустыня Арава|ru|Арава}}, якая сканчаецца [[Заліў Акаба|Эйлацкім залівам]] на [[Чырвонае мора|Чырвоным моры]]. Для Ізраіля і Сінайскага паўвострава ўнікальныя кратары («махтэшы») або «[[Эрозія (геалогія)|эразійныя]] амфітэатры»<ref>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/1486/ |publisher=UNESCO |title=Makhteshim Country |access-date= 8 верасня 2010 |lang=en}}</ref>. [[Кратар Рамон]] у Негеве з’яўляецца самым вялікім кратарам гэтага роду ў свеце, памерам 40 кіламетраў у даўжыню і да 10 кіламетраў у шырыню<ref>{{cite web |url=http://www.vokrugsveta.ru/tv/vs/cast/179/ |publisher=Издательство «ВОКРУГ СВЕТА» |title=Кратер Рамон |access-date=8 верасня 2010 |lang=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223034239/http://www.vokrugsveta.ru/tv/vs/cast/179/ |archive-date=23 лютага 2014 |url-status=dead }}</ref>. Плато Негеў займае прыкладна палову тэрыторыі Ізраіля і распасціраецца ад [[Іўдзейская пустыня|Іўдзейскай пустыні]] (паміж Іерусалімам і Мёртвым морам) на поўначы да заліва Акаба (інакш званага Эйлацкім залівам) на поўдні. Для гэтага пустыннага раёна, складзенага [[вапняк]]амі, характэрныя розныя формы арыднай дэнудацыі. ==== Карысныя выкапні ==== [[Файл:Judea 2 by David Shankbone.jpg|thumb|left|180px|Пагоркі Іўдзеі]] Ізраіль не адрозніваецца багаццем прыродных рэсурсаў. У краіне ёсць нерэнтабельныя<ref name="k_geo">{{cite web|url=http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/IZRAIL.html#part-30|publisher=Энциклопедия «Кругосвет»|title=Горнодобывающая промышленность|access-date=8 верасня 2010|url-status=dead}}</ref> радовішчы [[Медзь|медзі]] і пакуль яшчэ дакладна не вызначаныя ў радовішчах запасы [[Прыродны газ|прыроднага газу]] і [[Нафта|нафты]]<ref>{{cite web|date=3 чэрвеня 2010 г.|url=http://news.israelinfo.ru/economy/33325|title=Израиль станет «ведущим экспортером газа»|publisher=IsraelInfo.ru|access-date=2010-09-02|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20110921155733/http://news.israelinfo.ru/economy/33325|archive-date=21 верасня 2011|url-status=dead}}</ref>. На верасень 2010 года працягвалася геалагічная разведка радовішчаў нафты і газу ў прыбярэжных раёнах<ref>{{cite web|date=5 верасня 2010 г.|url=http://www.mignews.com/news/economics/world/050910_142059_54416.html|title=У берегов Израиля обнаружено новое газовое месторождение|publisher=Mignews|access-date=2010-09-02|lang=ru|description=Признаки наличия ранее неизвестных залежей природного газа были обнаружены у берегов Израиля, в районах Хайфы и Хадеры. В настоящий момент группа инвесторов IPC намерена приступить к разведывательным работам в этом районе|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705193344/http://www.mignews.com/news/economics/world/050910_142059_54416.html|archive-date=5 ліпеня 2014|url-status=dead}}</ref>, аднак, права валодання радовішчамі на поўнач ад Хайфы стала прадметам спрэчак з Ліванам<ref>{{cite web|date=10 чэрвеня 2010 г.|url=http://www.mignews.com/news/economics/world/100610_141238_68714.html|title=Ливан тянет ручки к израильскому газу|publisher=Mignews|access-date=2010-09-02|lang=ru|description=После открытия гигантских залежей природного газа у берегов Хайфы, немедленно материализовались претенденты на право владения израильскими природными ресурсами. Как и следовало ожидать, немедленно о своих "правах" заявил Ливан. Эксперты израильского делового издания Globes указывают, однако, что у подобных претензий нет никаких оснований|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705193506/http://www.mignews.com/news/economics/world/100610_141238_68714.html|archive-date=5 ліпеня 2014|url-status=dead}}</ref>. Паводле ацэнкі Сусветнага энергетычнага савета ізраільскія сланцавыя радовішчы могуць налічваць да 250 мільярдаў барэляў нафты. (Для параўнання: разведаныя запасы Саудаўскай Аравіі — 260 млрд барэляў.) Газавае радовішча «Тамар» — 300 млрд кубаметраў прыроднага газу, ацэнка запасаў газу радовішча «Даліт» складае 20 млрд м³, а радовішча «Левіяфан» — 453 млрд м³. Запасы газу ў радовішчы «Дэльфін» ацэньваюцца ў 15 мільярдаў кубаметраў газу. Гэтага дастаткова, каб цалкам забяспечыць патрэбнасці Ізраіля ў прыродным газе на працягу трох гадоў. Іншыя радовішчы на шэльфе ацэньваюцца на дадзеным этапе прыкладна ў 550 млрд кубаметраў<ref>{{Cite web |url=http://protodata.biz/novyj-blizhnij-vostok-novye-i-neozhidannye-realii%E2%80%8F.htm |title=Новый Ближний Восток — новые и неожиданные реалии‏ |access-date=26 мая 2014 |archive-date=6 ліпеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140706035905/http://protodata.biz/novyj-blizhnij-vostok-novye-i-neozhidannye-realii%E2%80%8F.htm |url-status=dead }}</ref>. Здабываюцца [[фасфарыт]]ы, [[сера]], [[марганец]], [[вапняк]], [[мармур]]. У вадзе Мёртвага мора ўтрымліваюцца значныя колькасці [[Калійная соль|калійнай солі]] і [[бром]]у<ref name="k_geo"/>. === Клімат === <gallery> Выява:Klimadiagramm-metrisch-deutsch-Haifa-Israel.png|Графік сярэдніх тэмператур і ападкаў у Хайфе Выява:Klimadiagramm-metrisch-deutsch-Tel Aviv-Israel.png|Графік сярэдніх тэмператур і ападкаў у Тэль-Авіве Выява:Klimadiagramm-metrisch-deutsch-Beersheba-Israel.png|Графік сярэдніх тэмператур і ападкаў у Беер-Шэве Выява:Klimadiagramm-metrisch-deutsch-Elat-Israel.png|Графік сярэдніх тэмператур і ападкаў у Эйлаце </gallery> [[Файл:Wohl rose garden snow.JPG|thumb|180px|Снег у [[Іерусалім]]е ў снежні 2006 года]] У Ізраілі тыповы [[Субтрапічны клімат|субтрапічны]] міжземнаморскі клімат. У Галілеі выпадае 1080 мм [[Ападкі|ападкаў]] у год. У наваколлі Эйлата ў сярэднім бывае 20 мм ападкаў у год. 700 мм выпадае ў гарах Іўдзеі і 100 мм на ўсходзе Негева<ref>{{cite web |url=http://www.krugosvet.ru/articles/123/1012327/1012327a1.htm#1012327-L-103 |publisher=Энциклопедия «Кругосвет» |title=Израиль |access-date=1 ліпеня 2008 |archive-date=22 сакавіка 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090322205223/http://www.krugosvet.ru/articles/123/1012327/1012327a1.htm#1012327-L-103 |url-status=dead }}</ref>. Тэмпература ў Ізраілі вар’іруецца ў шырокіх межах, асабліва ў працягу [[Зіма|зімы]]. У горных рэгіёнах можа быць холадна, часам ідзе [[снег]]. На гары Хермон зімой часта выпадае снег, а ў Іерусаліме звычайна здараецца, як мінімум, адзін [[снегапад]] у годзе<ref>{{harvnb|Goldreich|2003|p=85}}</ref>. У той жа час прыбярэжныя гарады, такія як Тэль-Авіў і Хайфа, маюць тыповы міжземнаморскі клімат з прахалоднай дажджлівай зімой і доўгім гарачым летам. Самая высокая тэмпература ў Азіі (53,7&nbsp;°C, або +129&nbsp;°F) была зафіксавана ў 1942 годзе ў кібуцы Тырат Цві, размешчаным у паўночнай частцы Іарданскай даліны. З мая па верасень ападкі ў Ізраілі выпадаюць рэдка<ref>{{cite web |url=http://www.weather.com/outlook/travel/businesstraveler/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0026 |publisher=The Weather Channel |access-date=11 ліпеня 2007 |title=Average Weather for Tel Aviv-Yafo |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120111750/http://www.weather.com/outlook/travel/businesstraveler/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0026 |archive-date=20 студзеня 2013 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.weather.com/outlook/events/weddings/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0010|publisher=The Weather Channel|access-date=11 ліпеня 2007|title=Average Weather for Jerusalem|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120111740/http://www.weather.com/outlook/events/weddings/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0010|archive-date=20 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref>. === Водныя рэсурсы === [[Файл:Ein shokek.jpg|thumb|180px|Эйн Шакек]] Водныя рэсурсы краіны абмежаваныя. У XXI стагоддзі ў Ізраілі адчуваецца востры недахоп вады<ref>{{cite web|url=http://cursorinfo.co.il/news/novosti/2008/02/06/water/|publisher=«Курсор»|title=Израиль на пороге засухи: резервуары пусты, вода исчезает|datepublished=6 лютага 2008|access-date=1 ліпеня 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20140704104939/http://cursorinfo.co.il/news/novosti/2008/02/06/water/|archive-date=4 ліпеня 2014|url-status=dead}}</ref>. 2008 год быў афіцыйна абвешчаны годам засухі<ref name="zasuha">{{cite web|url=http://newsru.co.il/finance/01jun2008/zasuha304.html|publisher=[[NEWSru]]-Израиль|title=2008 год официально объявлен Годом засухи|datepublished=1 чэрвеня 2008|access-date=1 ліпеня 2008}}</ref>. У сярэднім за год выпадае 6 км³ ападкаў. У падземных водах утрымліваюцца значныя дамешкі бікарбанату, што робіць іх жорсткімі. Наяўныя рэсурсы прэснай вады ацэньваюцца прыблізна ў 1,8 км³ у год. Гэтая сума таго, што даюць малыя рэкі, ручаі і крыніцы (1,1 км³), рака [[Яркон]] і яе прытокі (0,215 км³); 0,32 км³, якія прыпадаюць на долю ізраільскай часткі ракі Іардан, і яшчэ 0,18 км³ тэарэтычна можна атрымаць, збіраючы ўсе воды дажджавых патокаў і чысцячы сцёкавыя вады. Першы завод па апрасненні марской вады быў пабудаваны ў 1974 годзе ў Эйлаце<ref>{{cite web|url=http://israelistate.net/geografiya-izrailya/vodnye-resyrsy-izrailya.html|publisher=israelistate.net|title=Водные ресурсы Израиля|access-date=1 ліпеня 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080418075223/http://israelistate.net/geografiya-izrailya/vodnye-resyrsy-izrailya.html|archive-date=18 красавіка 2008|url-status=dead}}</ref>. Да 2010 года Ізраіль апрасняў крыху больш за 0,13 км³ вады<ref>{{cite web|url=http://newsru.co.il/israel/13apr2008/maim500.html|publisher=[[NEWSru]]-Израиль|title=Водный кризис: приморские города перейдут на опреснённую воду|datepublished=13 красавіка 2008|access-date=1 ліпеня 2008}}</ref>, але 16 мая 2010 года запушчаны самы магутны і адзін з найбуйнейшых у свеце завод па апрасненні марской вады ў горадзе [[Хадэра]]<ref>{{cite web|url=http://www.mignews.com/news/economics/world/170510_30314_88948.html|publisher=[[NEWSru]]-Израиль|title=В Израиле открыт самый мощный в мире завод по опреснению морской воды|datepublished=17 мая 2010|access-date=17 мая 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100518125947/http://www.mignews.com/news/economics/world/170510_30314_88948.html|archive-date=18 мая 2010|url-status=dead}}</ref>. Для водазабеспячэння таксама выкарыстоўваюцца падземныя рэзервуары. [[Файл:River Jordan.jpg|thumb|180px|[[Іардан (рака)|Рака Іардан]]]] Найбуйнейшай ракой у краіне з’яўляецца [[Іардан (рака)|Іардан]], даўжыня якой складае 252 км. Іардан цячэ з поўначы на поўдзень праз возера Кінерэт ([[Тыверыядскае возера|Тыверыядскае]]) і ўпадае ў [[Мёртвае мора]]<ref name="gidro">{{cite web|url=http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/IZRAIL.html|publisher=«[[Кругосвет]]»|title=Израиль|access-date=28 мая 2010|archive-date=8 чэрвеня 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100608204058/http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/IZRAIL.html|url-status=dead}}</ref>. Іардан з’яўляецца адной з чатырох рэк, якія не перасыхаюць летам, разам з {{нп4|Кішон|Кішонам|ru|Кишон (река)}} (Нахр-аль-Муката) (70 км), якая ўпадае ў Міжземнае мора каля Хайфы; ракой імя {{нп4|Рака Аляксандр|Аляксандра Яная|ru|Александр (река)}} (32 км)<ref>{{cite web|url=http://www.sviva.gov.il/bin/en.jsp?enPage=e_BlankPage&enDisplay=view&enDispWhat=Object&enDispWho=Articals^l2076&enZone=Examples_River|title=Восстановление реки им. Александра. Документы министерства охраны окружающей среды.|access-date=28 мая 2010|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20111002164857/http://www.sviva.gov.il/bin/en.jsp?enPage=e_BlankPage&enDisplay=view&enDispWhat=Object&enDispWho=Articals%5El2076&enZone=Examples_River|archive-date=2 кастрычніка 2011|url-status=live}}</ref>, якая ўпадае ў Міжземнае мора на поўнач ад [[Нетанія|Нетаніі]], і Яркон (26 км), якая ўпадае ў Міжземнае мора ў раёне Тэль-Авіва<ref name="gidro"/>. Возера Кінерэт — найбольшае прэснае возера ў краіне. Яго плошча складае 166 км² пры даўжыні 21 км і шырыні 10 км. Кінерэт размешчана на адзнацы 212 м ніжэй за ўзровень мора<ref name="gidro"/>. Мёртвае мора з’яўляецца другім па салёнасці возерам у свеце пасля [[Асаль|возера Асаль]] у [[Джыбуці]]<ref>{{Cite web |url=http://www.africa.org.ua/data/geo10.htm |title=Озёра Африки |access-date=27 мая 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151025000936/http://www.africa.org.ua/data/geo10.htm |archive-date=25 кастрычніка 2015 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/6245/|publisher=[[Вокруг света]]|title=Живая сила Мёртвого моря|datepublished=7 мая 2008|access-date=12 ліпеня 2008}}</ref>. Акрамя таго, гэта найніжэйшы пункт на зямной паверхні — 417 м ніжэй за ўзровень мора. У Мёртвае мора ўпадаюць рака Іардан і некалькі ручаёў, якія перасыхаюць. === Глебы === Нягледзячы на невялікі памер краіны, яе [[глебы]] характарызуюцца велізарнай разнастайнасцю. Гэта тлумачыцца іх розным паходжаннем, уласцівасцямі і рознай прыродай [[Эрозія (геалогія)|эрозіі]] (ветранай і воднай), мацярынскімі пародамі ([[базальт]], розныя [[асадкавыя пароды]], пясчаныя [[Дзюна|дзюны]], [[алювій]] і г. д.), [[клімат]]ам (ад засушлівага на поўдні і вільготнага на поўначы) і тапаграфіяй<ref>{{cite web|url=http://ag.arizona.edu/OALS/soils/israel/israel.html|publisher=IALC|access-date=2 ліпеня 2008|title=Soils of Israel|datepublished=15 лістапада 2001|lang=en|archive-date=11 кастрычніка 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011130118/http://ag.arizona.edu/OALS/soils/israel/israel.html|url-status=dead}}</ref>. Шэразёмы і бурыя пустынна-стэпавыя глебы размешчаныя ва ўнутраных раёнах Ізраіля, у той час як на ўзбярэжжы часцей за ўсё сустракаюцца субтрапічныя {{нп4|чырваназёмы|чырваназёмы|ru|Краснозёмы}}<ref>{{cite web|url=http://ag.arizona.edu/OALS/soils/israel/soilmap.html|publisher=IALC|access-date=2 ліпеня 2008|title=Soil Map and Satellite Image of Israel|datepublished=13 жніўня 2003|lang=en|archive-date=10 кастрычніка 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081010221758/http://ag.arizona.edu/OALS/soils/israel/soilmap.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ag.arizona.edu/OALS/soils/israel/correlation.html|publisher=IALC|access-date=2 ліпеня 2008|title=Correlation List for the Soils of Israel|datepublished=15 лістапада 2001|lang=en|archive-date=20 жніўня 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080820035229/http://ag.arizona.edu/OALS/soils/israel/correlation.html|url-status=dead}}</ref>. Большасць глеб краіны маюць нізкую ўрадлівасць. === Флора і фаўна === У Ізраілі сыходзяцца межы трох раслінных паясоў: [[Міжземнамор’е|міжземнаморскага]], ірана-туранскага і цукрова-сіндскага пояса. У краіне налічваецца прыкладна 2600 відаў раслін (250 — [[Эндэмік|эндэмічных]]) з 700 родаў, якія ўваходзяць у 115 сямействаў. У краіне створана каля 160 [[запаведнік]]аў і [[заказнік]]аў. Па стане на ліпень 2007 года ў Ізраілі быў 41 [[нацыянальны парк]]. У 1948 годзе ў краіне налічвалася ўсяго каля 4,5 млн [[Дрэва|дрэў]], у канцы 1990-х гадоў — больш за 200 млн. 70 % сучасных ізраільскіх лясоў пасаджаны ў XX і XXI стагоддзях<ref name="el11757">{{ЭЯЭ|11758|Израиль. Земля Израиля (Эрец-Исраэль). Географический очерк}}</ref>. Лясныя ўчасткі сустракаюцца ў [[Галілея|Галілеі]], [[Самарыя|Самарыі]], на Іўдзейскіх пагорках і на горнай градзе [[Гара Кармель|Кармель]]. 60 % тэрыторыі Ізраіля — [[пустыня]], з астатніх 40 % больш за палову — камяністая глеба пагоркаў і горных раёнаў. З 1965 года дзейнічае Упраўленне па ахове прыроды, якое сочыць за захаванасцю ландшафтаў сумесна з Таварыствам па абароне навакольнага асяроддзя. У лесапасадках часцей за ўсё садзяць {{нп4|Сасна алепская|алепскую сасну|ru|Сосна алеппская}}, [[Акацыя|акацыю]] і [[эўкаліпт]], у той час як для азелянення населеных пунктаў выкарыстоўваюць [[кіпарыс]], {{нп4|Казуарынавыя|казуарыну|ru|Казуариновые}}, [[фікус]], [[тамарыкс]], [[алеандр]] і [[Фісташка|фісташкі]]<ref name="flo-fau">{{cite web |url=http://www.krugosvet.ru/articles/123/1012327/1012327a2.htm#1012327-L-106 |publisher=Энциклопедия «Кругосвет» |title=Израиль |access-date=1 ліпеня 2008 |archive-date=20 сакавіка 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070320192840/http://www.krugosvet.ru/articles/123/1012327/1012327a2.htm#1012327-L-106 |url-status=dead }}</ref>. Фаўна налічвае каля 100 відаў [[Млекакормячыя|млекакормячых]] (найбольш вядомыя — [[леапард]], [[гепард]]<ref>{{cite web|url=http://cantorrich.com/cheetah/index.html|title=The Cheetah In Israel|author=Dr Laurie Marker|lang=en|access-date=2009-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117210706/http://cantorrich.com/cheetah/index.html|archive-date=17 студзеня 2018|url-status=dead}}</ref>, [[каракал]], [[рысь]], [[чаротавы кот]], [[вушасты вожык]], [[воўк]], [[шакал]], [[паласатая гіена]], міжземнаморская лісіца, [[барсук]], [[Даманы|даман]], [[Дзікабразавыя|дзікабраз]], [[аднагорбы вярблюд]], {{нп4|Газелі|газель|ru|Газели}}, [[лань]], {{нп4|грывісты баран|грывісты баран|ru|Гривистый баран}}, [[Антылопы|антылопа]], [[нубійскі горны казёл]], [[жырафа]], [[Дзік|дзікі кабан]], [[афрыканскі буйвал]]), прыкладна 500 відаў [[Птушка|птушак]] (пашыраны [[белагаловы сіп]], {{нп4|ястрабіны арол|ястрабіны арол|ru|Ястребиный орёл}}, [[вялікі арлец]], [[барадач]], [[чорны грыф]], [[каршуновыя|каршун]], [[Канюк звычайны|канюк]], некалькі відаў {{нп4|Сокалы, род птушак|сокала|ru|Соколы}}, [[Сцярвятнік звычайны|сцярвятнік]], [[ястраб-перапёлачнік]], [[сычы]] і [[совы]]: [[Сіпуха звычайная|сіпуха]], [[пугач]], [[Няясыці|няясыць]]; [[страус]]ы; водзяцца [[Буслы, род птушак|буслы]] (два віды), [[Чаплевыя|чаплі]](чатыры віды), [[пеліканы]], [[удод]]ы, [[Сойка звычайная|сойкі]], [[Чайкавыя|чайкі]], [[вораны|вароны]] (тры віды), каменныя курапаткі, [[Перапёлка звычайная|перапёлкі]], некалькі відаў [[Папугаепадобныя|папугаепадобных]] і інш. У гарадах: [[шызы голуб]], {{нп4|малая туркаўка|малая туркаўка|ru|малая горлица}}, [[вераб’і]] (некалькі відаў), [[Ластаўкавыя|ластаўкі]] і інш.), прыблізна 100 відаў [[Рэптыліі|рэптылій]] і 9 відаў [[Амфібіі|амфібій]]. Больш за палову відаў птушак пастаянна насяляюць краіну, астатнія з’яўляюцца пералётнымі<ref name="el11757"/>. Міжземнае і Чырвонае моры насяляюць [[дэльфін]]ы. У прыбярэжныя вады [[Эйлат]]а зрэдку заплываюць [[Дзюгонь|дзюгоні]]. У маі 2008 года нацыянальнай птушкай Ізраіля быў ​​абраны [[Удод|ўдод]] — больш за 35 % прагаласавалі насельніцтва выказаліся на карысць гэтай птушкі<ref>{{cite web|url=http://www.newsru.com/world/29may2008/udod.html|publisher=[[NEWSru]]|title=Израиль выбрал национальным символом удода — птицу, почитаемую в арабском Египте|datepublished=29 мая 2008|access-date=3.01.2011}}</ref>. === Экалагічны стан === Экалагічныя праблемы Ізраіля звязаны з недахопам вады, перанасяленнем, прамысловымі выкідамі і адходамі<ref name="CBS">{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/www/hodaot2006n/env-compendium.pdf|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|work=Envoronment Data Compendium|access-date=8 ліпеня 2008|datepublished=2007|title=Israel|lang=en|isbn=965-90423-7-X}}</ref>. Паводле справаздачы Environmental Performance Index, складзенай у 2008 годзе спецыялістамі [[Ельскі ўніверсітэт|Ельскага]] і [[Калумбійскі ўніверсітэт|Калумбійскага ўніверсітэтаў]] у [[ЗША]], Ізраіль заняў 49-е месца са 149<ref name="aqua">{{cite web|url=http://www.aquaexpert.ru/news/2008/01/28/ecology/?show=print|publisher=aquaexpert.ru|access-date=1 ліпеня 2008|datepublished=2008|title=Израиль занимает в экологическом рейтинге лишь 49-ю строчку|archive-url=https://web.archive.org/web/20130518015552/http://www.aquaexpert.ru/news/2008/01/28/ecology/?show=print|archive-date=18 мая 2013|url-status=dead}}</ref>. Стан водных крыніц, знясіленых у выніку росту спажывання вады<ref>{{cite web|url=http://www.sviva.gov.il/bin/en.jsp?enPage=e_BlankPage&enDisplay=view&enDispWhat=object&enDispWho=Articals^l2272&enZone=Indic_Water&enVersion=0&|publisher=Ministry of the Environment|work=Environmental Indicators|access-date=1 ліпеня 2008|datepublished=2003|title=Water Consumption|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927093710/http://www.sviva.gov.il/bin/en.jsp?enPage=e_BlankPage&enDisplay=view&enDispWhat=object&enDispWho=Articals%5El2272&enZone=Indic_Water&enVersion=0&|archive-date=27 верасня 2011|url-status=live}}</ref>, выклікае найбольшую занепакоенасць<ref name="zasuha"/>. У ліпені 2008 года ўзровень вады ў [[Тыверыядскае возера|возеры Кінерэт]] быў на 228 см ніжэй верхняй (аптымальнай) лініі<ref>{{cite web|url=http://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-3388982,00.html|publisher=YNet|access-date=2 ліпеня 2008|title=דו"ח מקורות: מאגרי המים של ישראל בסכנה|lang=he}}</ref><ref>{{cite web|url=http://newsru.co.il/israel/17apr2007/mekorot404.html|publisher=[[NEWSru]]-Израиль|access-date=2 ліпеня 2008|datepublished=17 красавіка 2007|title=Отчёт «Мекорот»: Израилю грозят засуха и глобальное потепление}}</ref>. [[Мёртвае мора]] недаатрымлівае вады з [[Іардан (рака)|ракі Іардан]] і высыхае з 1970-х гадоў<ref name="CBS"/>. У той жа час, Ізраіль з’яўляецца адной з нямногіх краін, у якіх адзначаецца рост лясных насаджэнняў<ref name="aqua"/><ref>{{cite web|url=http://www.sviva.gov.il/bin/en.jsp?enPage=e_BlankPage&enDisplay=view&enDispWhat=object&enDispWho=Articals^l2274&enZone=Indic_Water&enVersion=0&|publisher=Ministry of the Environment|work=Environmental Indicators|datepublished=2003|access-date=1 ліпеня 2008|title=Monitoring of River Water Quality|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20111002164923/http://www.sviva.gov.il/bin/en.jsp?enPage=e_BlankPage&enDisplay=view&enDispWhat=object&enDispWho=Articals%5El2274&enZone=Indic_Water&enVersion=0&|archive-date=2 кастрычніка 2011|url-status=live}}</ref>. Ізраіль атрымаў максімальныя ацэнкі ў рэйтынгу Environmental Performance Index за мерапрыемствы па абароне [[Азонавы слой|азонавага слоя]] і выміраючых відаў раслін і жывёл<ref name="CBS"/><ref name="aqua"/>. == Насельніцтва == [[Файл:Population of Israel since 1949.svg|thumb|180px|Змена колькасці насельніцтва Ізраіля (1949—2010)]] Паводле дадзеных Цэнтральнага статыстычнага ўпраўлення Ізраіля, апублікаваных 29 снежня 2013 года, агульная колькасць насельніцтва Ізраіля складала {{nobr|8 132 000}} чалавек. З іх: * 6102000 (75,2 %) — [[яўрэі]]; * 1682000 (20,6 %) — [[арабы]]; * 348000 (4,2 %) — [[Нацыянальная меншасць|нацыянальныя меншасці]] (друзы, {{нп4|Ізраільскія чаркесы|чаркесы|ru|Израильские черкесы}}, [[армяне]] і інш.), а таксама жыхары, што не падпадаюць пад {{нп4|Яўрэйства|вызначэнне яўрэйства Дзяржавай Ізраіль|ru|Еврейство}}. Паведамлялася таксама, што ў 2013 годзе ў Ізраілі нарадзіліся 175 тысяч дзяцей. Колькасць рэпатрыянтаў, якія прыбылі ў Ізраіль, у 2013 годзе склала 16600 чалавек. За 2013 год насельніцтва краіны павялічылася на 1,8 %<ref>{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/reader/newhodaot/hodaa_template.html?hodaa=201311357|title=Паведамленне ЦСУ Ізраіля ад 29.12.2013 года|lang=іўрыт|access-date=2013-12-29}}</ref>. З 2000 года доля яўрэйскага насельніцтва зменшылася на 2,4 %, а мусульман — павялічылася на 1,8 %. Доля астатніх паменшылася на 0,5 %<ref>[http://cbs.gov.il/shnaton63/st02_01.pdf POPULATION, BY POPULATION GROUP −2012] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140103043742/http://www.cbs.gov.il/shnaton63/st02_01.pdf |date=3 студзеня 2014 }}{{ref-en}}</ref>. Паводле дадзеных на 2011 год народжаных у Ізраілі 4,3 млн. Сярод яўрэяў, якія пражываюць у Ізраілі— 4,254 млн (72,7 %) нарадзіліся ў Ізраілі (''цабарым'', [[сабры]]) і 1,6 млн. (27,3 %)<ref>[http://www.cbs.gov.il/shnaton63/st02_22x.pdf JEWS, BY CONTINENT OF ORIGIN, SEX AND AGE]</ref><ref name="autogenerated20130111-1">[http://www.cbs.gov.il/shnaton63/st02_24x.pdf JEWS, BY COUNTRY OF ORIGIN AND AGE — 2011]</ref> — рэпатрыянты (''алім''). Каля 691,8 тыс. выхадцаў з Азіі ([[Турцыя]] (77,7 тыс.), [[Ірак]] (234,1 тыс.), [[Емен]] (138,6 тыс.), [[Іран]] (141,4 тыс.), [[Індыя]] і [[Пакістан]] (46,7 тыс.), [[Сірыя]] і [[Ліван]] (35,5 тыс.) і іншыя), 890,8 тыс. выхадцаў з Афрыкі ([[Марока]] (492,2 тыс.), [[Алжыр]] і [[Туніс]] (134.4 тыс.), [[Лівія]] (68.8 тыс.), [[Егіпет]] (57 тыс.), [[Эфіопія]] (115 тыс.) і іншыя), 1,930 млн выхадцы з Еўропы, Амерыкі і Акіяніі (з іх 893,1 тыс. — выхадцы з [[СССР]], 199,8 тыс. — [[Польшча|з Польшчы]], 212 тыс. — з [[Румынія|Румыніі]] і іншыя)<ref name="autogenerated20130111-1" /><ref>[http://www.cbs.gov.il/shnaton63/st02_25.pdf JEWS, BY CONTINENT OF ORIGIN,CONTINENT OF BIRTH & PERIOD OF IMMIGRATION]</ref>. У канцы 2012 года колькасць яўрэйскага насельніцтва Ізраіля складала {{nobr|6 000 000}} чалавек<ref>[http://www.cbs.gov.il/shnaton63/st02_27.pdf Jewish population in Israel]</ref> або 43,5 % ад агульнай колькасці яўрэяў у свеце<ref>[http://www.cbs.gov.il/shnaton63/st02_27.pdf Jewish population in the world and in Israel]</ref>. Каля 325,5 тыс. грамадзян Ізраіля пражываюць у паселішчах у [[Іўдзея|Іўдзеі]] і [[Самарыя|Самарыі]], такіх як {{нп4|горад Маале-Адумім|Маале-Адумім|ru|Маале-Адумим}} у [[Іўдзея|Іўдзеі]], і самы вялікі яўрэйскі горад Самарыі {{нп4|Горад Арыэль|Арыэль|ru|Ариэль (город)}}<ref>[http://cbs.gov.il/shnaton63/st02_07x.pdf LOCALITIES AND POPULATION, BY DISTRICT, SUB-DISTRICT RELIGION AND POPULATION GROUP] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121021162336/http://www.cbs.gov.il/shnaton63/st02_07x.pdf |date=21 кастрычніка 2012 }}</ref>. Некаторыя яўрэйскія паселішчы, такія як [[Хеўрон]] і {{нп4|Горад Гуш-Эцыён|Гуш-Эцыён|en|Gush Etzion}}, існавалі яшчэ да ўтварэння дзяржавы і былі нанова заселеныя яўрэямі пасля [[Шасцідзённая вайна|Шасцідзённай вайны]]. Агульная колькасць ізраільскіх пасяленцаў перавышае 510 тыс. чалавек (прыкладна 6,5 % усяго насельніцтва Ізраіля). 7800 чалавек жылі ў [[Сектар Газа|сектары Газа]] да іх прымусовага высялення ў 2005 годзе<ref>{{cite web|url=http://www.fmep.org/settlement_info/settlement-info-and-tables/stats-data/settlements-in-the-gaza-strip-1|title=Settlements in the Gaza Strip|access-date=21 лютага 2009|publisher=Foundation for Middle East Peace|work=Settlement Information|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/6165zTtgu?url=http://www.fmep.org/settlement_info/settlement-info-and-tables/stats-data/settlements-in-the-gaza-strip-1|archive-date=21 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. 18 тыс. ізраільцян жывуць на [[Галанскія вышыні|Галанскіх вышынях]]. 187 тыс. чалавек у 2010 годзе жыло ва [[Усходні Іерусалім|Усходнім Іерусаліме]]<ref name="autogenerated20130111-2">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html CIA — The World Factbook] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181225080845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html%20 |date=25 снежня 2018 }}</ref>. Расійскія яўрэі гралі важную ролю ў [[Сіянізм|сіянісцкім руху]] і ў стварэнні Ізраіля, а пасля 1970 ода прынялі значны ўдзел у развіцці навукі і гаспадаркі Ізраіля. Сёння рускамоўныя складаюць {{Дроб|1|5}} частку ад яўрэйскага насельніцтва Ізраіля і {{Дроб|1|7}} частку ад усяго насельніцтва краіны. У апошняе дзесяцігоддзе пачалася іміграцыя працоўных з такіх краін, як [[Філіпіны]] і [[Тайланд]], з розных краін Афрыкі. Паводле дадзеных міністэрства ўнутраных спраў, па прыкладных ацэнках у Ізраілі пражываюць 250 тыс. [[Іміграцыя|імігрантаў]]. Нягледзячы на дзяржаўнае заахвочванне аліі і вяртання грамадзян, якія пастаянна пражываюць за мяжой, іміграцыя ў Ізраіль даволі сціплая (1,94 чалавека на 1000), па гэтым паказчыку Ізраіль знаходзіцца на 40-м месцы ў свеце<ref>{{ref-en}} [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2112rank.html?countryName=Israel&countryCode=is&regionCode=me#is CIA — The World Factbook — Country Comparison :: Net migration rate] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140702160331/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2112rank.html?countryName=Israel&countryCode=is&regionCode=me#is |date=2 ліпеня 2014 }}</ref>. {{нп4|Ерыда|Эміграцыя з Ізраіля|ru|Йерида}} нізкая — 0,7 на 1000. Гэты паток у асноўным накіроўваецца ў [[ЗША]] і [[Канада|Канаду]]. Некаторыя рэпатрыянты з СССР-СНД і Балтыі вяртаюцца назад у СНД<ref>[http://www.israelhayom.co.il/site/newsletter_article.php?id=20013&newsletter=07.08.2012 הירידה מהארץ במגמת ירידה]</ref>. Індэкс {{нп4|Фертыльнасць|фертыльнасці|ru|Фертильность}} ў 2011 годзе склаў 3 дзіцяці на жанчыну,<ref name="autogenerated20130111-2" /> У 2012 годзе ацэначны прырост насельніцтва склаў 1,541 %, а суадносіны палоў — на 978 мужчын прыпадае 1000 жанчын.<ref>[http://www1.cbs.gov.il/www/hodaot2012n/11_12_239b.pdf 2012 , מבחר נתונים מתוך השנתון הסטטיסטי לישראל מס' 6 הודעה לעיתונות] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140919194224/http://cbs.gov.il/www/hodaot2012n/11_12_239b.pdf |date=19 верасня 2014 }}{{ref-he}}</ref> Па шчыльнасці насельніцтва (347 чал./км²) Ізраіль займае 35-36-е месца ў свеце<ref>{{не перакладзена 3|Спіс суверэнных дзяржаў і залежных тэрыторый па шчыльнасці насельніцтва|List of sovereign states and dependent territories by population density|en}}</ref>. Згодна з апублікаванай у 2008 годзе справаздачы Інстытута нацыянальнага страхавання Ізраіля за 2005 год, 19,9 % насельніцтва жылі за «мяжой беднасці». «Мяжа беднасці» вызначана, у адпаведнасці з методыкай АЭСР, як даход менш за 50 % медыяннага даходу па краіне (1493,1 шекеля на 2005 год). Па ўзроўні беднасці і паказчыках сацыяльнага расслаення Ізраіль заняў апошняе месца сярод краін, якія ўключаныя ў статыстыку АЭСР за той жа перыяд (2004—2005). Разам з тым справаздача адзначае станоўчую дынаміку паказчыкаў<ref>{{cite web|url=http://www.btl.gov.il/English%20Homepage/Publications/Annual%20Surveys/Documents/skira-2008-E.pdf|title=Annual Survey 2008|date=2009|publisher=National Insurance Institute of Israel, Research and Planning Administration|format=pdf|pages=p. 59|lang=en|access-date=2009-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20110819120311/http://www.btl.gov.il/English%20Homepage/Publications/Annual%20Surveys/Documents/skira-2008-E.pdf|archive-date=19 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == {{Асноўны артыкул|Адміністрацыйны падзел Ізраіля}} {{also|Спіс гарадоў Ізраіля}} Дзяржава Ізраіль падзелена на 7 адміністрацыйных акруг, званых «мехазот» (מחוזות; адз. л.: махоз) — [[Цэнтральная акруга (Ізраіль)|Цэнтральная]], {{нп4|Хайфская акруга|Хайфская|ru|Хайфский округ}}, [[Паўночная акруга (Ізраіль)|Паўночная]], [[Іерусалімская акруга|Іерусалімская]], [[Паўднёвая акруга (Ізраіль)|Паўднёвая]], [[Тэль-Авіўская акруга|Тэль-Авіўская]] і {{нп4|Акруга Іўдзея і Самарыя|Акруга Іўдзея і Самарыя|ru|Округ Иудея и Самария}}, статус якой застаецца спрэчным на міжнародным узроўні. Акругі далей дзеляцца на 15 суб-акругаў, званых «нафот» (נפות; адз.л.: нафа), якія ў сваю чаргу падзеленыя на 50 раёнаў<ref>{{cite web|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|title=Introduction to the Tables: Geophysical Characteristics|url=http://www.cbs.gov.il/shnaton53/download/st_eng01.doc|format=doc|access-date=4 ліпеня 2008|lang=en}}</ref>. Для статыстычных мэтаў краіна падзелена на тры метраполіі: Тэль-Авіў і Гуш-Дан (насельніцтва 3 150 000 чалавек), Хайфа (996 тыс. чалавек) і Беер-Шэва (531 600 чалавек)<ref>{{cite web|url=http://www1.cbs.gov.il/shnaton57/st02_15.pdf|title=Localities, Population, and Density|access-date=2 ліпеня 2008|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208072052/http://www1.cbs.gov.il/shnaton57/st02_15.pdf|archive-date=8 лютага 2012|url-status=dead}}</ref>. Найбольшы ізраільскі горад, як па насельніцтву<ref>{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/hodaot2006n/11_06_106e.pdf|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|title=Press Release: Jerusalem Day|datepublished=24 мая 2006|access-date=10 сакавіка 2007|lang=en}}</ref>, так і па плошчы — Іерусалім са 732 100 жыхарамі і плошчай 126 км². Тэль-Авіў, Хайфа і [[Рышон-ле-Цыён]] размяшчаюцца на наступных месцах з насельніцтвам 384 600, 267 000 і 222 за 300 жыхароў адпаведнао<ref>{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/population/new_2007/table3.pdf|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|title=Population of Localities numbering above 1,000 residents and other rural population on 31/12/2006|datepublished=31 снежня 2006|access-date=29 красавіка 2007|lang=en}}</ref>. == Унутраная палітыка == {{also|Палітычныя партыі Ізраіля}} {{Асноўны артыкул|Унутраная палітыка Ізраіля}} Ізраільскі звод асноўных законаў ставіць сваёй мэтай абараніць палітычныя правы і грамадзянскія свабоды сваіх грамадзян, што дазволіла арганізацыі «[[Freedom House]]» класіфікаваць Ізраіль як «адзіную свабодную краіну ў рэгіёне». Тым часам як [[Палесцінская аўтаномія]], паводле азначэння гэтай арганізацыі, несвабодная<ref>{{cite web|title=Press Freedom Rankings by Region 2007|publisher=[[Freedom House]]|datepublished=2007|url=http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=202&year=2005|access-date=12 чэрвеня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20070325145453/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=202&year=2005|archive-date=25 сакавіка 2007|url-status=dead}}</ref>. Арганізацыя «{{нп4|Рэпарцёры без меж|Рэпарцёры без меж|ru|Рэпартэры бязь межаў}}» ставіць Ізраіль на 112-е месца ў свеце па [[Індэкс свабоды прэсы|індэксе свабоды прэсы]] са 179 — праз дзеянні вайскоўцаў на палесцінскіх тэрыторыях<ref>{{cite web|url=http://fr.rsf.org/IMG/pdf/classement_2013_gb-bd.pdf|title=2013 Press Freedom Index|publisher=Reporters Without Borders|access-date=2013-2-23|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013163532/http://fr.rsf.org/IMG/pdf/classement_2013_gb-bd.pdf|archive-date=13 кастрычніка 2015|url-status=dead}}</ref>. === Крытыка палітыкі ва Іўдзеі, Самарыі і Газе === Палітыка, якая праводзіцца Дзяржавай Ізраіль на кантраляваных тэрыторыях, выклікае шырокі грамадскі рэзананс і рэзкую крытыку з боку шэрагу палітыкаў<ref>[https://web.archive.org/web/20070625054541/http://blogs.usatoday.com/ondeadline/2007/10/ahmadinejad-rai.html Ahmadinejad rails against Israel for «genocide» against Palestinians] — On Deadline</ref><ref>[http://www.breitbart.com/article.php?id=D8IVPE9G1&show_article=1 Russia Criticizes Israel for Offensive] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080407175929/http://www.breitbart.com/article.php?id=D8IVPE9G1&show_article=1 |date=7 красавіка 2008 }}, Breitbart.com</ref><ref>[http://www.huliq.com/61962/rice-criticizes-israel039s-settlement-expansion Condolisa Rice criticizes Israel for settlement expansion]</ref><ref>[http://english.people.com.cn/90001/90777/90854/6435074.html Nicolas Sarcozy criticizes Israel’s settlement expansion], People’s daily, June 23, 2008</ref>, ААН<ref>[http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3272830,00.html UN blames Israel for Gaza humanitarian crisis]</ref>, заходніх фондаў і некамерцыйных праваабарончых арганізацый, сярод якіх Amnesty International<ref>{{cite web|url=http://web.amnesty.org/report2006/isr-summary-eng|title=Israel and the Occupied Territories|access-date=20 ліпеня 2007|datepublished=2006|work=Amnesty International Report 2006|publisher=Международная амнистия|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20060630112538/http://web.amnesty.org/report2006/isr-summary-eng|archive-date=30 чэрвеня 2006|url-status=dead}}</ref>, «Human Rights Watch»<ref>{{cite web|url=http://hrw.org/doc/?t=mideast&c=isrlpa|title=Israel/Palestinian Authority|access-date=20 ліпеня 2007|lang=en|publisher=[[Human Rights Watch]]|archive-url=https://archive.today/20120710012127/http://www.hrw.org/en/middle-east/n-africa|archive-date=10 ліпеня 2012|url-status=dead}}</ref> і If Americans Knew. Унутры краіны дзеянні ўрада падвяргаюцца крытыцы такімі праваабарончымі арганізацыямі як «Бецэлем»<ref>{{cite web|url=http://www.btselem.org/English/Publications/Summaries/200205_Land_Grab.asp|title=Land Grab: Israel’s Settlement Policy in the West Bank|publisher=B’Tselem|datepublished=май 2002|access-date=9 жніўня 2007|lang=en}}</ref>. У справаздачах гэтых арганізацый утрымліваюцца шматлікія сцвярджэнні аб правядзенні катаванняў у ізраільскіх турмах<ref>{{Cite web |url=http://www.ifamericansknew.org/stats/dirani.html |title=IDF doctor says Dirani rape… |access-date=2 жніўня 2012 |archive-date=12 мая 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120512220729/http://ifamericansknew.org/stats/dirani.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.btselem.org/Download/200705_Utterly_Forbidden_eng.pdf Tortures of Detainess Report]</ref>, пазбаўленні палесцінцаў грамадзянскіх правоў (абмежаванне перамяшчэння, эканамічная блакада, здзекі, забарона на скаргу ў грамадзянскі суд, забарона на мірныя дэманстрацыі пратэсту)<ref>[http://www.amnesty.org/en/region/israel-occupied-palestinian-territories Situation in the Occupied territories] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141031235607/http://www.amnesty.org/en/region/israel-occupied-palestinian-territories |date=31 кастрычніка 2014 }}</ref>, ваенных дзеянняў, накіраваных супраць мірнага насельніцтва, разбурэнняў палесцінскіх дамоў<ref>{{Cite web |url=http://www.ifamericansknew.org/stats/homes.html |title=Palestinian Homes Demolition Report |access-date=7 верасня 2012 |archive-date=20 верасня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120920040300/http://ifamericansknew.org/stats/homes.html |url-status=dead }}</ref>, агрэсіўных паводзін яўрэйскіх пасяленцаў з папушчальніцтва ізраільскай арміі<ref>[http://www.btselem.org/english/testimonies/20080713_settlers_beat_madhat_abu_karsh.asp Testimony of Abu Karsh]</ref>. Разам з тым, большасць насельніцтва Ізраіля не падтрымліваюць тэрміналогію многіх сусветных СМІ, калі дзеянні Ізраіля ў тэрытарыяльнай палітыцы называюць [[акупацыя]]й. Акупацыя — гэта часовы захоп тэрыторыі (часткі тэрыторыі) адной дзяржавы ўзброенымі сіламі іншай дзяржавы. Захопленыя ж у выніку войнаў 1948 і 1967 гадоў тэрыторыі не належалі ні адной дзяржаве ў свеце. І Ізраіль лічыць іх «нічыйнымі», гэта значыць Terra nullius (тэрмін міжнароднага права). Расследаванне, праведзенае If Americans Knew, абвінавачвае многія буйныя сусветныя СМІ ў фальсіфікацыі публікуемых дадзеных на карысць Ізраіля. Так, па сцвярджэнні If Americans Knew, нягледзячы на тое, што ад ваенных дзеянняў Ізраіля гіне значна больш невінаватага мірнага палесцінскага насельніцтва, чым у самым Ізраілі ад дзеянняў палесцінскіх тэрарыстаў, інфармацыя аб ахвярах з ізраільскага боку з’яўляецца ў СМІ значна часцей. Гэтым, на думку гэтай арганізацыі, абумоўліваецца салідарнасць амерыканскай грамадскасці з Ізраілем<ref>[http://www.ifamericansknew.org/media/ Analyzing Media about Israel]</ref>. Разам з тым, многія аналітыкі скептычна ставяцца да справаздач праваабарончых груп, якія працуюць з палесцінцамі, у прыватнасці «Amnesty International». Імі адзначаецца селектыўны падыход праваабаронцаў да інфармацыі і пэўная ідэалагічная прадузятасць. Што тычыцца прадузятасці, урады шматлікіх краін, у тым ліку [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]]<ref>{{cite news|url=http://www.namibian.com.na/Netstories/2000/January/Africa/aggression.html|title=DR Congo blasts Amnesty International report on repression|archive-url=https://web.archive.org/web/20060103214347/http://www.namibian.com.na/Netstories/2000/January/Africa/aggression.html|archive-date=3 студзеня 2006|publisher=The Namibian|date=14 студзеня 2000|access-date=15 мая 2006}}</ref>, [[Кітай|Кітая]]<ref>{{cite news|url=http://www.uscpf.org/news/2001/02/021601.htm|title=The U.S. and China This Week|publisher=U.S.-China Policy Foundation|date=16 лютага 2001|access-date=15 мая 2006}}</ref>, [[В’етнам]]а<ref>{{cite web|url=http://www.thienlybuutoa.org/Misc/cream_of_the_diplomatic_crop.htm|title=The Cream of The Diplomatic Crop from Ha Noi|publisher=THIEN LY B?U TOA|access-date=15 мая 2006}}</ref>, [[Расія|Расіі]]<ref>{{cite news|url=http://www.hrvc.net/news8-03/23b-8-03.html|title=Russian official blasts Amnesty International over Chechnya refugees|archive-url=https://web.archive.org/web/20070526005329/http://www.hrvc.net/news8-03/23b-8-03.html|archive-date=26 мая 2007|publisher=Human Rights Violations in Chechnya|date=22 жніўня 2003|access-date=15 мая 2006}}</ref> і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаных Штатаў Амерыкі]]<ref>{{cite web|url=http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2005/05/20050525-3.html#l|title=Press Briefing By Scott McClellan|publisher=The White House|date=25 мая 2005|access-date=30 мая 2006}}</ref> выступалі супраць Amnesty International, паколькі, на іх думку, гэтая арганізацыя распаўсюджвае прадузятую інфармацыю або не разглядае пагрозу бяспецы дзяржавы як змякчальныя абставіны. Акрамя таго, арганізацыя Media Watch International адзначае, што міжнародныя СМІ, уключаючы найбуйнейшыя сусветныя інфармацыйныя агенцтвы, сістэматычна скажаюць інфармацыю пра канфлікт такім чынам, каб прадставіць палесцінскіх арабаў пацярпелым бокам, а Ізраіль агрэсарам<ref>{{cite web|url=http://honestreporting.ru/articles/index.php?id=135|publisher=Media Watch International|work=Беспристрастный Репортаж|datepublished=4 студзеня 2003|access-date=2012-01-20|title=«Награда» «Самый Необъективный Репортаж — 2002»|archive-url=https://web.archive.org/web/20070823024725/http://www.honestreporting.ru/articles/?id=135|archive-date=23 жніўня 2007|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://honestreporting.ru/articles/index.php?id=155|publisher=Media Watch International|work=Беспристрастный Репортаж|datepublished=18 мая 2003|access-date=2012-01-20|title=«Нью-Йорк Таймс» игнорирует палестинский террор|archive-url=https://web.archive.org/web/20070825235728/http://www.honestreporting.ru/articles/?id=155|archive-date=25 жніўня 2007|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://honestreporting.ru/articles/index.php?id=159|publisher=Media Watch International|work=Беспристрастный Репортаж|datepublished=16 ліпеня 2003|access-date=2012-01-20|title=Изучаем заголовки агентства «Рейтер»|archive-url=https://web.archive.org/web/20070825075806/http://www.honestreporting.ru/articles/?id=159|archive-date=25 жніўня 2007|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://honestreporting.ru/articles/index.php?id=184|publisher=Media Watch International|work=Беспристрастный Репортаж|datepublished=19 сакавіка 2004|access-date=2012-01-20|title=Руководство ВВС извиняется за публикацию лживых материалов|archive-url=https://web.archive.org/web/20050227133550/http://honestreporting.ru/articles/?id=184|archive-date=27 лютага 2005|url-status=live}}</ref>. Аналагічныя прэтэнзіі да сусветных СМІ вылучае CAMERA (Committee for Accuracy in Middle East Reporting in America)<ref>[http://www.camera.org/ CAMERA]</ref>. If Americans Knew незадаволеная тым, што Ізраіль атрымлівае найбольшую фінансавую дапамогу ад амерыканскага ўрада (у памеры каля 3 мільярдаў [[Долар ЗША|долараў]] штогод), нягледзячы на існаванне вялікай колькасці краін, у якіх узровень жыцця значна ніжэй, а палітычная нестабільнасць — вышэй. Тым не менш, варта адзначыць, што Ізраіль з’яўляецца важным стратэгічным і палітычным саюзнікам ЗША, знаходзіцца пад пагрозай вайны са сваімі бліжэйшымі суседзямі (у тым ліку такімі рэгіянальнымі супердзяржавамі, як [[Іран]]) і выдаткоўвае значную частку [[ВУП]] на нацыянальную абарону і бяспеку<ref>{{cite web|url=http://www.ifamericansknew.org/stats/usaid.html|title=US assistance to Israel|lang=en|archive-url=https://archive.today/20120906164701/www.ifamericansknew.org/stats/usaid.html|archive-date=6 верасня 2012|access-date=30 кастрычніка 2014|url-status=dead}}</ref>. У той жа час, паводле дадзеных Washington ProFile, Палесцінская аўтаномія стала найбуйнейшым у свеце атрымальнікам гуманітарнай дапамогі на душу насельніцтва. У прыватнасці, у 2006 годзе сярэднестатыстычны палесцінец атрымаў ад заходніх донараў (без уліку арабскіх дзяржаў, Японіі і інш.) $ 300, у той час як сярэдні жыхар Афрыкі (на поўдзень ад Сахары) — толькі $ 44<ref>{{cite web|url=http://www.washprofile.org/ru/node/6592|publisher=Washington ProFile|datepublished=23 чэрвеня 2007|access-date=11 лістапада 2010|title=Резонанс «Хамаса»|archive-url=https://web.archive.org/web/20071021203345/http://www.washprofile.org/ru/node/6592|archive-date=21 кастрычніка 2007|url-status=dead}}</ref>. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == {{refbegin|2}} * {{citation|title=Israel’s Quest for Recognition and Acceptance in Asia: Garrison State Diplomacy|last=Abadi|first=Jacob|isbn=0714655767|publisher=Routledge|year=2004}} * {{citation|title=The Book of Jewish Knowledge|url=https://archive.org/details/bookofjewishknow0000ausu|last=Ausubel|first=Natan|publisher=Crown Publishers|location=New York, New York|year=1964|isbn=051709746X}} * {{citation|title=The Original Story: God, Israel and the World|url=https://archive.org/details/originalstorygod0000bart|last=Barton|first=John|last2=Bowden|first2=Julie |isbn=0802829007|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing Company|year=2004}} * {{citation|title=Wars, Internal Conflicts, and Political Order: A Jewish Democracy in the Middle East|url=https://archive.org/details/warsinternalconf0000barz|last=Barzilai|first=Gad|isbn=0-7914-2943-1|publisher=State University of New York Press|year=1996}} * {{citation|title=International History of the Twentieth Century|last=Best|first=Anthony|isbn=0415207398|year=2003|publisher=Routledge}} * {{citation|title=A History of Israel|last=Bregman|first=Ahron|isbn=0333676319|publisher=Palgrave Macmillan|year=2002|url-access=registration|url=https://archive.org/details/historyofisrael0000breg}} * {{citation|title=World Music: The Rough Guide|last=Broughton|first=Simon|last2=Ellingham|first2=Mark|last3=Trillo|first3=Richard|isbn=1858286352|publisher=Rough Guides|year=1999|url-access=registration|url=https://archive.org/details/roughguidetoworl00simo}} * {{citation|title=Holocaust City: The Making of a Jewish Ghetto|url=https://archive.org/details/holocaustcitymak0000cole|last=Cole|first=Tim|isbn=0415929687|year=2003|publisher=Routledge}} * {{citation|title=The Enemy Within: A History of Espionage|last=Crowdy|first=Terry|isbn=1841769339|publisher=Osprey Publishing|year=2006|url-access=registration|url=https://archive.org/details/enemywithinhisto00crow}} * {{citation|title=Patterns of Political Leadership: Egypt, Israel, Lebanon|url=https://archive.org/details/patternsofpoliti0000unse_k3s7|last=Dekmejian|first=R. Hrair|publisher=State University of New York Press|year=1975|isbn=087395291X}} * {{citation|title=The Arab-Israeli conflict|last=Fraser|first=T. G.|publisher=Palgrave Macmillan|year=2004|isbn=9780333717066|url-access=registration|url=https://archive.org/details/arabisraeliconfl0000fras}} * {{citation|title=To Rule Jerusalem|url=https://archive.org/details/torulejerusalem0000frie|last=Friedland|first=Roger|last2=Hecht|first2=Richard|publisher=University of California Press|year=2000|isbn=0520220927}} * {{citation|title=The Israel-Palestine Conflict: One Hundred Years of War|url=https://archive.org/details/israelpalestinec0000gelv|last=Gelvin|first=James L.|publisher=Cambridge University Press|year=2005|isbn=0521852897}} * {{кніга|аўтар = Gilbert M. |загаловак = The Routledge atlas of the Arab-Israeli conflict |спасылка=http://books.google.com/books?id=UNvJ1FOwiAwC&source=gbs_similarbooks |выдавецтва=Routledge |год=2002 |старонак =156 |isbn=9780415281164 }} * {{citation|title=The Routledge Atlas Of The Arab-Israeli Conflict|last=Gilbert|first=Martin|isbn=0415359007|year=2005|publisher=Routledge|edition=8th}} * {{citation|title=The Climate of Israel: Observation, Research and Application|last=Goldreich|first=Yair|isbn=030647445X|year=2003|publisher=Springer}} * {{citation|title=The Book of Genesis|last=Hamilton|first=Victor P.|year=1995|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing Company|edition=2nd revised|isbn=0802823092}} * {{citation|title=Warfare and the Third World|url=https://archive.org/details/warfarethirdworl0000hark|last=Harkavy|first=Robert E.|last2=Neuman|first2=Stephanie G.|year=2001|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=0312240120}} * {{citation|title=Brassey’s International Intelligence Yearbook|edition=2003|last=Henderson|first=Robert D'A.|publisher=Brassey’s Inc.|year=2003|isbn=1574885502}} * {{citation|title=The Jewish State|url=https://archive.org/details/jewishstate0000theo_s7e1|last=Herzl|first=Theodor|author-link=Тэадор Герцль|publisher=American Zionist Emergency Council|year=1946|isbn=0486258491}} * {{citation|title=Israel and the Palestinian Territories: The Rough Guide|last=Jacobs|first=Daniel|publisher=Rough Guides|edition=2nd revised|year=1988|isbn=1858282489|url-access=registration|url=https://archive.org/details/israelpalestinia00jaco}} * {{citation|title=Society and Settlement: Jewish Land of Israel in the Twentieth Century|url=https://archive.org/details/societysettlemen0000kell|last=Kellerman|first=Aharon|year=1993|publisher=State University of New York Press|isbn=0791412954}} * {{citation|title=Theodor Herzl: From Assimilation to Zionism|last=Kornberg|first=Jacques|isbn=0253332036|publisher=Indiana University Press|year=1993}} * {{citation|title=Britain’s Naval and Political Reaction to the Illegal Immigration of Jews to Palestine, 1945—1948|last=Liebreich|first=Fritz|isbn=0714656372|year=2005|publisher=Routledge}} * {{citation|title=For the Land and the Lord: Jewish Fundamentalism in Israel|last=Lustick|first=Ian|isbn=0876090366|publisher=Council on Foreign Relations Press|year=1988|url-access=registration|url=https://archive.org/details/forlandlordjewis0000lust}} * {{citation|title=Israel’s Higher Law: Religion and Liberal Democracy in the Jewish State|url=https://archive.org/details/israelshigherlaw0000mazi|last=Mazie|first=Steven|publisher=Lexington Books|year=2006|isbn=0739114859}} * {{citation|title=Handbook of Decision Making|last=Morçöl|first=Göktuğ|isbn=1574445480|publisher=CRC Press|year=2006}} * {{citation|title=Triumph of the Image: The Media’s War in the Persian Gulf — A Global Perspective|last=Mowlana|first=Hamid|last2=Gerbner|first2=George|last3=Schiller|first3=Herbert I.|year=1992|publisher=Westview Press|isbn=0813316103|url-access=registration|url=https://archive.org/details/triumphofimageme0000unse}} * {{citation|title=A Historical Atlas of Israel|last=Romano|first=Amy|publisher=The Rosen Publishing Group|year=2003|isbn=0823939782}} * {{citation|title=Flashpoints in the War on Terrorism|last=Reveron|first=Derek S.|last2=Murer|first2=Jeffrey Stevenson|publisher=Routledge|year=2006|isbn=0415954908|url-access=registration|url=https://archive.org/details/flashpointsinwar00reve}} * {{citation|title=The Economic Consequences of Zionism|last=Rosenzweig|first=Rafael|year=1997|publisher=T Brill Academic Publishers|isbn=9004091475}} * {{citation|title=Power Kills: Democracy As a Method of Nonviolence|url=https://archive.org/details/powerkillsdemocr00rumm|last=Rummel|first=Rudolph J.|year=1997|publisher=Transaction Publishers|isbn=0765805235}} * {{citation|title=Understanding Jewish History|last=Scharfstein|first=Sol|isbn=0881255459|year=1996|publisher=KTAV Publishing House}} * {{citation|title=The Land Beyond Promise: Israel, Likud and the Zionist Dream|url=https://archive.org/details/landbeyondpromis0000shin|last=Shindler|first=Colin |isbn=186064774X|year=2002|publisher=I. B. Tauris Publishers}} * {{citation|title=Encyclopedia Judaica|last=Skolnik|first=Fred|isbn=0028659287|publisher=Macmillian|year=2007|volume=9|edition=2nd}} * {{citation|title=Deterring America: Rogue States and the Proliferation of Weapons of Mass Destruction|isbn=0521864658|publisher=Cambridge University Press|year=2006|last=Smith|first=Derek|url-access=registration|url=https://archive.org/details/deterringamerica0000smit}} * {{citation|title=The Hope Fulfilled: The Rise of Modern Israel|last=Stein|first=Leslie|year=2003|publisher=Greenwood Press|isbn=0275971414|url-access=registration|url=https://archive.org/details/hopefulfilledris00lesl}} * {{citation|title=The Arabs in Israel|last=Stendel|first=Ori|isbn=1898723230|year=1997|publisher=Sussex Academic Press|url-access=registration|url=https://archive.org/details/arabsinisrael00sten}} * {{citation|title=Critical Essays on Israeli Social Issues and Scholarship|last=Stone|first=Russell A.|last2=Zenner|first2=Walter P.|isbn=0791419592|publisher=SUNY Press|year=1994}} * {{citation|title=Culture and Customs of Israel|url=https://archive.org/details/culturecustomsof0000tors|last=Torstrick|first=Rebecca L.|isbn=0313320918|year=2004|publisher=Greenwood Press}} * {{citation|title=Word Biblical Commentary|last=Wenham|first=Gordon J.|isbn=0849902010|volume=2 (Genesis 16-50)|year=1994}} * {{Крыніцы/БелЭн|7|Ізраіль||181-188}} * Рубінчык, Вольф. На ізраільскія тэмы. — Мн.: Шах-плюс, 2011. — 72 с. {{refend}} == Спасылкі == * [http://www.britannica.com/nations/Israel Israel] у [[Энцыклапедыя Брытаніка]]{{Ref-en}} * [http://www.columbia.edu/cu/lweb/indiv/mideast/cuvlm/Israel.html Israel] у бібліятэцы [[Калумбійскі ўніверсітэт|Калумбійскага ўніверсітэта]]{{Ref-en}} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/middle_east/country_profiles/803257.stm Israel] на сайце [[BBC]]{{Ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20080708221646/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/iltoc.html Israel] у [[Бібліятэка Кангрэса|Бібліятэцы Кангрэса ЗША]]{{Ref-en}} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html The World Factbook: Israel] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181225080845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html%20 |date=25 снежня 2018 }} на сайте [[Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне|ЦРУ]]{{Ref-en}} * [https://acol.co.il/ru Дошка аб’яваў Ізраіля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220607185958/https://acol.co.il/ru |date=7 чэрвеня 2022 }}{{Ref-ru}} * [http://www.waronline.org/IDF/Articles/articles.html Армия Обороны Израиля]{{Ref-ru}} * [http://www.mid.ru/ns-rasia.nsf/1083b7937ae580ae432569e7004199c2/432569d80021985f43256c44002dadf2?OpenDocument Справочная информация об Израиле на сайте МИД РФ] * [http://www.ilmuseums.com/russian.asp Музеи Израиля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100619175319/http://www.ilmuseums.com/russian.asp |date=19 чэрвеня 2010 }}{{Ref-ru}} * [http://protodata.biz/izrail-interesnaya-statistika.htm Израиль. Интересные статистические данные]{{Ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20090406140243/http://arche.by/by/9/10/261/ Рашэд Чоўдхуры. Расплюшчыць вочы на зямлю абяцаную] * [https://web.archive.org/web/20090406140340/http://arche.by/by/9/10/267/ Вольф Рубінчык. «ААН-шмаан», ці У пошуках трэцяга шляху] ; Афіцыйныя сайты Ізраіля * [http://www.gov.il/ Урадавы партал Ізраіля]{{Ref-he}}{{Ref-en}}{{Ref-ar}} * [http://www.knesset.gov.il/main/ru/home.asp Кнэсет — парламент Ізраіля] * [http://www.pmo.gov.il/ Прэм’ер-міністр Ізраіля]{{Ref-he}} * [http://www.president.gov.il/ Прэзідэнт Ізраіля]{{Ref-he}} * [http://embassies.gov.il/minsk/Pages/default.aspx Амбасада Ізраіля ў Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140607043525/http://embassies.gov.il/minsk/Pages/default.aspx |date=7 чэрвеня 2014 }} * [http://www.iaec.gov.il/ Камісія па атамнай энергіі Ізраіля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201031063957/http://iaec.gov.il/ |date=31 кастрычніка 2020 }} * [http://www.idf.il/ Армія Абароны Ізраіля]{{Ref-he}}{{Ref-en}} * [http://www.police.gov.il/ Паліцыя Ізраіля]{{Ref-he}} * [http://www.ips.gov.il/ Служба турмаў Ізраіля] * [http://www.shabak.gov.il/ Агульная служба бяспекі Ізраіля — «Шабак»]{{Ref-he}}{{Ref-en}} * [http://www.mossad.gov.il/ Ведамства разведкі і асаблівых заданняў — «Масад»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070927030852/https://www.mossad.gov.il/Eng/recruit/Register/Explanations.aspx |date=27 верасня 2007 }}{{Ref-he}}{{Ref-en}}{{Ref-ru}}{{Ref-ar}}{{Ref-fa}} ; Ізраільскія сайты, звязаныя з мастацтвам * [http://habama.co.il/ Ізраільскі партал культуры]{{Ref-he}} * [http://www.yesh-theatre.com/catalog.html Каталог израильских театральных сайтов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140408123121/http://www.yesh-theatre.com/catalog.html |date=8 красавіка 2014 }}{{Ref-ru}} * [http://www.gesher-theatre.co.il/ Театр «Гешер»]{{Ref-he}}{{Ref-en}}{{Ref-ru}} * [http://www.israel-opera.co.il/ Ізраільская опера]{{Ref-he}}{{Ref-en}} * [http://www.redseajazzeilat.com/ Red Sea Jazz Festival] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140207013419/http://www.redseajazzeilat.com/ |date=7 лютага 2014 }}{{Ref-he}}{{Ref-en}}{{Ref-ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Ізраіль у тэмах}} {{Краіны ля Міжземнага мора}} {{Краіны ля Чырвонага мора}} {{Краіны Азіі}} {{Міжземнаморскі Саюз}} {{Пярэдняя Азія}} [[Катэгорыя:Ізраіль| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] p5uvp88qrmdpa4gdupcf1cza6ey5xed 0 2509 5174116 5147852 2026-08-01T12:09:08Z DzBar 156353 5174116 wikitext text/x-wiki {{Картка планеты | маленькая картка = | тып = карлікавая | фон = #ffc1ab | назва = Плутон [[File:Pluto symbol (large orb, bold).svg|24px|⯓]] | сімвал = Pluto monogram symbol.svg | выява = Pluto-01_Stern_03_Pluto_Color_TXT.jpg | шырыня = 220 | подпіс = Карлікавая планета Плутон | выява2 = | шырыня2 = | подпіс2 = | іншыя назвы = | абазначэнне астэроіда = | катэгорыя астэроіда = | адкрыццё-ref = | першаадкрывальнік = [[Клайд Уільям Томба|Клайд Томба]] | месца адкрыцця = | дата адкрыцця = [[18 лютага]] [[1930]] | спосаб адкрыцця = | арбіта-ref = | эпоха = [[J2000.0]] | перыгелій = 29,65834067&nbsp;а.&nbsp;а. | афелій = 49,30503287&nbsp;[[Астранамічная адзінка|а.&nbsp;а.]] | перыастр = | апаастр = | апсіда = | перыапсіда = | апаапсіда = | вялікая паўвось = 39,48168677&nbsp;а.&nbsp;а. | радыус арбіты = | эксцэнтрысітэт = 0,24880766 | сідэрычны перыяд = 90&nbsp;613,3055&nbsp;дзён (248,09&nbsp;гадоў) | сінадычны перыяд = 366,73&nbsp;дзён | арбітальная хуткасць = 4,666 км/с | анамалія = | нахіленне = 17,14175° | вуглавое перамяшчэнне = | даўгата ўзыходнага вузла = | даўгата перыастра = | час перыастра = | аргумент перыцэнтра = | палавінная амплітуда = | чый спадарожнік = | спадарожнікі = [[Спадарожнікі Плутона|5]] | фізічныя характарыстыкі-ref = <ref name="Pluto Fact Sheet">{{cite web |author = D. R. Williams. |title = Pluto Fact Sheet |url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html |publisher = NASA |date = 7 September 2006 |accessdate = 28 сентября 2008 |archiveurl = https://archive.today/20151119095810/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html |archivedate = 19 лістапада 2015 |url-status = dead }}</ref><ref name="Buie06"> {{артыкул |аўтар=Marc W. Buie, William M. Grundy, Eliot F. Young, Leslie A. Young, S. Alan Stern. |загаловак=Orbits and photometry of Pluto’s satellites: Charon, S/2005 P1, and S/2005 P2 |спасылка=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2006AJ....132..290B&db_key=AST&data_type=HTML&format=&high=444b66a47d27727 |выданне=Astronomical Journal|volume=132|год=2006 |pages=290 |doi=10.1086/504422 |arxiv=astro-ph/0512491 | issn = 0004-6256}} </ref> | памеры = | экватарыяльны радыус = 1195 км | палярны радыус = 1195 км | сярэдні радыус = | акружнасць вялікага круга = | плошча паверхні = 1,795{{e|7}}&nbsp;км² | аб'ём = 7,15{{e|9}}&nbsp;км³ | маса = (1,305 ± 0,007){{e|22}} кг | шчыльнасць = 2,03 ± 0,06 г/см³ | паскарэнне свабоднага падзення = 0,58 м/с² (0,059&nbsp;[[паскарэнне свабоднага падзення|''g'']]) | першая касмічная хуткасць = 1,2&nbsp;км/c | другая касмічная хуткасць = | хуткасць вярчэння = 0,01310556&nbsp;км/с | перыяд вярчэння = 6,387230 сід. дзён | нахіл восі = 119,591 ± 0,014° | прамое ўзыходжанне = 133,046 ± 0,014° | схіленне = −6,145 ± 0,014° | палярная нябесная шырата = | палярная нябесная даўгата = | альбеда = 0,4 | спектральны клас = | бачная зорная велічыня = да 13,65 | абсалютная зорная велічыня = | вуглавы дыяметр = 0,065—0,115″ | тэмпература на паверхні = | тэмпература 1 імя = Паверхні | тэмпература 1 мінімум = 33 | тэмпература 1 сярэдняя = 44 | тэмпература 1 максімум = 55 | тэмпература 2 імя = | тэмпература 2 мінімум = | тэмпература 2 сярэдняя = | тэмпература 2 максімум = | атмасфера-ref = | атмасферны ціск = 0,30 [[Паскаль (адзінка вымярэння)|Па]] | шкала вышыні = | склад атмасферы = [[азот]], [[метан]] }}{{іншыя значэнні|Плутон}} '''Плутон''' ('''134340 Pluto''') — найбуйнейшая па памеры вядомая [[карлікавая планета]]<ref>Паводле перакласіфікацыі (2006). Раней класіфікавалася як 9-я планета Сонечнай сістэмы.</ref> ў [[Сонечная сістэма|Сонечнай сістэме]]. Назва паходзіць ад імя бога падземнага свету ў старажытнарымскай міфалогіі. У гонар Плутона быў названы [[хімічны элемент]] [[плутоній]]. Астранамічны сімвал Плутона — [[File:Pluto symbol (large orb, fixed width).svg|16px|⯓]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> і [[File:Pluto monogram (fixed width).svg|16px|♇]].<ref>{{cite book |editor=John Lewis |date=2004 |title=Physics and chemistry of the solar system |edition= 2 |page=64 |publisher=Elsevier}}</ref> == Агульныя характарыстыкі == Дыяметр: 2301<ref name="Дадзеныя 2005 г">Дадзеныя 2005 г.</ref> км (0,18 зямных) ; Маса: 0,002 зямных ; Перыяд абарачэння: 6 дзён 9 гадз.<ref name="Дадзеныя 2005 г"/> ; Арбітальны перыяд: 248 г. ; Адлегласць ад Сонца: 39 а.а.<ref>Сярэдняе значэнне, наогул можа быць у межах каля 30-50 а.а.</ref> <!--З Зямлі планету можна бачыць як зорку __-й [[Зорная велічыня|велічыні]].--> Відавочна, большую частку масы складае лёд з азоту, метану і манаксіду вугляроду. Сярэдняя тэмпература паверхні 43 K (-230&nbsp;°C).<ref>Ніжэйшая за прагноз. Гл. [[#адметнасці]].</ref> Плутон мае вельмі разрэджаную атмасферу з азоту. Існуюць вельмі нязначныя змены надвор'я і сезонаў. == Гісторыя адкрыцця і даследавання == У 1906 годзе амерыканец [[Персіваль Лоўэл]], заснавальнік уласнай абсерваторыі, распачаў пошукі магчымай дзявятай планеты Сонечнай сістэмы, якую ён назваў «Планетай Х». Плутон быў адкрыты [[18 лютага]] [[1930]] года, калі астраном-аматар [[Клайд Томба]], шукаючы прычыны адхіленняў у арбіце [[планета Нептун|Нептуна]], параўнаў два фотаздымкі зорнага неба з [[Абсерваторыя Лоўэла|Лоўэлаўскай абсерваторыі]]. Доўгі час пасля адкрыцця Плутон лічыўся 9-й планетай Сонечнай сістэмы. Але на падставе адметнасцей арбіты, а таксама вельмі значных адрозненняў памераў і геалогіі Плутона ад іншых планет вонкавай часткі Сонечнай сістэмы [[Міжнародны астранамічны саюз]] у [[2006]] годзе перагледзеў статус Плутона і класіфікаваў яго як [[малая планета|«карлікавую планету»]]. == Сістэма Плутона == [[Выява:Pluto’s four small moons-ru.tiff|thumb|left|Малыя спадарожнікі Плутона.]] Ёсць тэарэтычная магчымасць існавання слабых [[Колца планеты|колцаў]] Плутона. Вядомы пяць натуральных спадарожнікаў Плутона. [[Харон (спадарожнік Плутона)|Харон]] (адкрыты ў 1978 годзе Дж.Крысці, з'яўляецца самым вялікім са спадарожнікаў), два маленькіх спадарожніка [[Нікс (спадарожнік Плутона)|Нікс]] і [[Гідра (спадарожнік Плутона)|Гідра]] (адкрыты ў 2005 годзе)<ref>{{cite web|author=Guy Gugliotta.|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/10/31/AR2005103101426.html|title=Possible New Moons for Pluto|publisher=[[Washington Post]]|date=1 ноября 2005|accessdate=2006-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121020224406/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/10/31/AR2005103101426.html|archivedate=20 кастрычніка 2012|url-status=dead}}</ref>. Чацвёрты спадарожнік — [[Кербер (спадарожнік)|Кербер]] — быў адкрыты з дапамогай тэлескопа «[[Касмічны тэлескоп «Хабл»|Хабл]]». 11 ліпеня 2012 года было абвешчана аб адкрыцці пятага спадарожніка Плутона, які пасля атрымаў імя [[Стыкс (спадарожнік)|Стыкс]]<ref>{{cite web |title=Hubble Discovers a Fifth Moon Orbiting Pluto (News Release STScI-2012-32) |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/32/ |accessdate=13 March 2015 |publisher=HubbleSite NewsCenter |date=11 July 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140416183410/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/32/ |archivedate=16 красавіка 2014 |url-status=dead }}</ref>. Усе спадарожнікі звяртаюцца па амаль кругавым арбітам прыкладна ў экватарнай плоскасці Плутона. == Адметнасці == [[Выява:TheKuiperBelt Orbits Pluto Neptune2-ru.svg|thumb|Супастаўленне арбіт Нептуна і Плутона.]] Плутон вельмі блізкі ў памерах да свайго спадарожніка [[Харон (спадарожнік Плутона)|Харона]]. Гэта ставіць пытанне спосабу ўтварэння такой сістэмы. Паводле адной з гіпотэз, Харон і рэшта спадарожнікаў былі адарваны ад Плутона ў выніку ўдарнага сутыкнення з іншым нябесным целам блізкай да Плутона масы. Арбіта Плутона моцна выцягнута, і [[Сонца]] далёкае ад яе геаметрычнага цэнтру (''гл. таксама:'' [[эксцэнтрысітэт]]). Разам з моцным (~17,1°) нахілам плоскасці арбіты да [[экліптыка|экліптыкі]], гэта прыводзіць да таго, што Плутон на пэўных частках сваёй арбіты бывае бліжэйшым да Сонца за [[планета Нептун|Нептун]], напр. у 1979 – 11.2.1999. Гэта дае падставы меркаваць, што Плутон не класічная планета, а цела з [[пояс Койпера|поясу Койпера]], або страчаны спадарожнік Нептуна. Тэмпература паверхні Плутона ніжэйшая, чым прагназавалася з улікам толькі геалогіі і сонечнага асвятлення, з-за [[анты-парніковы эфект|анты-парніковага эфекту]].<ref>Паводле дадзеных назіранняў з SMA (Submillimeter Array) на Гавайскіх а-вах, 2006.</ref> == Касмічныя даследаванні == У 2006 годзе да Плутона быў запушчаны касмічны апарат «[[КА New Horizons|Новыя гарызонты]]», які ў ліпені 2015 года праляцеў на блізкай адлегласці каля Плутона і атрымаў шырокія новыя звесткі аб гэтай планеце. == Спасылкі == * [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Pluto&Display=Gallery Фотагалерэя — nasa.gov] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Навігацыйная табліца:Сонечная сістэма}} {{Плутон}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Астэроіды|Плутон]] [[Катэгорыя:Плутон]] [[Катэгорыя:Карлікавыя планеты]] [[Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1930 годзе]] pznyhw6lkuvnn21atdi650r7xsdv4kq 0 2988 5174189 5084155 2026-08-01T14:31:15Z Emilia Noah 155537 /* */ 5174189 wikitext text/x-wiki {{Дзяржава |Родны склон =Швейцарыі |Дэвіз =«Unus pro omnibus omnes pro uno» {{lang-la|Адзін за ўсіх, усе за аднаго}} |Назва гімна =Швейцарскі псалом |Форма праўлення =[[Парламенцкая рэспубліка]] |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 56|lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg = 8|lon_min = 20|lon_sec = 0 |CoordScale =1000000 |Дата незалежнасці =Абвешчана [[1 жніўня]] [[1291]]<br />Прызнана [[24 кастрычніка]] [[1648]]<br />Федэрацыя з [[1848]] |Незалежнасць ад =[[Федэратыўная хартыя]] |Найбуйнейшыя гарады =[[Цюрых]], [[Жэнева]], [[Базель]], [[Берн]], [[Лазана]] |Пасады кіраўнікоў =[[Федэральны савет Швейцарыі|Федэральны савет]] |Кіраўнікі =[[Віёла Амерд]] <small>([[Прэзідэнт Швейцарыі|Прэзідэнт]]) </small>,<br />[[Карын Келер-Зутэр]] <small>([[Віцэ-прэзідэнт Швейцарыі|Віцэ-прэзідэнт]]) </small>, <br />[[Гі Пармелен]], <br /> [[Ін'яцыа Касіс]], <br />[[Альберт Рошты]], <br />[[Элізабет Бом-Шнайдэр]], <br /> [[Віёла Амерд]], <br /> [[Беат Янс]] |Месца па плошчы = 132 |Плошча = 41 284 |Працэнт вады = 4,2 |Месца па насельніцтву = 94 |Насельніцтва = 8 237 700 |Год перапісу = 2014 |Шчыльнасць насельніцтва = 198 |Месца па шчыльнасці = 65 }} '''Швейца́рыя''' ({{lang-de|Schweiz}}, {{lang-fr|Suisse}}, {{lang-it|Svizzera}}, {{lang-rm|Svizra}}), афіцыйная назва — '''Швейца́рская Канфедэра́цыя''' ({{lang-de|Schweizerische Eidgenossenschaft}}, {{lang-fr|Confédération suisse}}, {{lang-it|Confederazione Svizzera}}, {{lang-rm|Confederaziun svizra}}, {{lang-la|Confoederatio Helvetica}}, скарочана ''CH'') — [[дзяржава]] ў [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]]. Мяжуе на поўначы з [[Германія]]й, на поўдні — з [[Італія]]й, на захадзе — з [[Францыя]]й, на ўсходзе — з [[Аўстрыя]]й і [[Ліхтэнштэйн]]ам. Назва паходзіць ад назвы аднаго з трох першапачатковых кантонаў [[Швіц (кантон)|Швіц]]. Афіцыйныя мовы: [[нямецкая мова|нямецкая]], [[французская мова|французская]], [[італьянская мова|італьянская]], [[рэтараманская мова|рэтараманская]]. Сталіца — [[Берн|горад Берн]]. Краіна падзяляецца на 23 кантоны (3 з іх падзелены на паўкантоны). Нацыянальнае свята — Дзень заснавання Канфедэрацыі ([[1 жніўня]]). == Дзяржаўны лад == {{Main|Палітыка Швейцарыі}} [[Файл:Bundeshaus Bern 2009, Flooffy.jpg|thumb|150px|left|Федэральны палац]] Швейцарыя — федэратыўная [[парламенцкая рэспубліка]]. Кіраўнік дзяржавы і ўрада — прэзідэнт Канфедэрацыі, які на аснове ратацыі выбіраецца на 1 год парламентам з членаў урада — федэральных саветнікаў; ён старшынствуе на пасяджэннях [[Федэральны савет Швейцарыі|Федэральнага савета]] і выконвае ў асноўным прадстаўнічыя функцыі. Кожны кантон мае сваю канстытуцыю, парламент і ўрад. Дзейнічае федэральная канстытуцыя 1848 года, перапрацаваная ў 1874 годзе. [[Заканадаўчая ўлада]] належыць [[Федэральны Сход Швейцарыі|Федэральнаму Сходу]], які складаецца з 2 раўнапраўных палат: Нацыянальнага савета (200 дэпутатаў) і Савета кантонаў (46 дэпутатаў). Нацыянальны савет выбіраецца галасаваннем паводле прапарцыйнай сістэмы (па 2 дэпутаты ад кантона і 1 ад паўкантона) — паводле мажарытарнай сістэмы (апрача [[Юра (кантон)|кантона Юра]]). У некаторых кантонах дэпутаты ў Савет кантонаў выбіраецца на сесіях кантанальных парламентаў, у іншых — прамым галасаваннем насельніцтва. Старшыні палат выбіраюцца штогод. Калектыўным кіраўніком дзяржавы і вышэйшым органам [[выканаўчая ўлада|выканаўчай улады]] ў’яўляецца [[Федэральны савет Швейцарыі|Федэральны савет]], у склад якога ўваходзяць 7 федэральных саветнікаў, што выбіраюцца [[Федэральны Сход Швейцарыі|Федэральным Сходам]] на 4 гады. Усе федэральныя саветнікі роўныя ў правах і прымаюць рашэнні на калегіяльнай аснове. Кожны з іх кіруе адным з 7 федэральных дэпартаментаў (міністэрстваў) і пры афіцыйных візітах за мяжу прадстаўляе Федэральны савет у цэлым. == Прырода == [[Файл:Jungfrau 2416.jpg|thumb|left|150px|[[гара Юнгфрау]]]] Швейцарыя — адна з гарыстых краін Еўропы. 60 % яе тэрыторыі на поўдні, усходзе і ў цэнтры займаюць [[Альпы]], асноўныя хрыбты якіх ([[Бернскія Альпы|Бернскія]], [[Гларнскія Альпы|Гларнскія]], [[Лепанцінскія Альпы|Лепанцінскія]], Рэтыйскія, Пенінскія Альпы) выцягнуты з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Найвышэйшы пункт краіны — [[пік Дзюфур]] (4364 м) у масіве Монтэ-Роза. Горы пераважна спічастыя, складзеныя з крышталічных парод, парэзаныя сеткай далін, што робіць іх даступнымі для транспартных сродкаў. Асноўныя перавалы: Сен-Гатард (2108 м), Сімплон (2005 м), Вялікі Сен-Бернар (20649 м). У верхнім поясе гор фірнавыя палі і ледавікі (плошча каля 2000 км²). На захадзе і паўднёвым захадзе — вапныковыя [[горы Юра]] (вышыня да 1680 м). Паміж Альпамі і Юрай — Швейцарскае пласкагор’е (вышыня 400—600 м). [[Карысныя выкапні]]: [[графіт]], [[тальк]], [[каменная соль]], жалезная руда і [[буры вугаль]] (невялікія запасы). Клімат умераны на пласкагор’і, халодны ў гарах. Сярэдняя тэмпература студзеня ў [[Жэнева|Жэневе]] каля 0&nbsp;°C, ліпеня 19&nbsp;°C, у гарах −7&nbsp;°C і 12&nbsp;°C адпаведна. [[Ападкі|Ападкаў]] за год 800—1200 мм на пласкагор’і і да 2500 мм на заходніх схілах [[Альпы|Альпаў]]. Зімой у гарах выпадае шмат [[снег]]у, частыя сходы [[лавіна|лавін]]. Рачная сетка густая, рэкі кароткія, паўнаводныя. багатыя запасамі гідраэнергіі. Галоўныя рэкі [[Рэйн]] з прытокамі [[Аарэ]] і [[Рона]]. Шмат азёр, найбольшыя з іх [[Жэнеўскае возера|Жэнеўскае]], [[Бодэнскае возера|Бодэнскае]], [[Цюрыхскае возера|Цюрыхскае]]. Глебы на Швейцарскім пласкагор’і [[бурыя лясныя глебы|бурыя лясныя]], у гарах лясныя, [[падзолістыя глебы|падзолістыя]] і горна-лугавыя. Лясы займаюць 24 % тэрыторыі. Ніжняя частка гор укрыта [[шыракалістыя лясы|шыракалістымі лясамі]] ([[дуб]], [[бук]]), ад 1800 да 2400 метраў хвойныя лясы, да 2800 метраў субальпійскія і альпійскія лугі, вышэй скалы, снежнікі і ледавікі. У складзе жывёльнага свету высакагор’яў [[буры мядзведзь]], лісы, дзікі кот, куніца, алень, горны казёл, сарна, зайцы, вавёркі. У рэках — стронга. Швейцарскі нацыянальны парк Энгадзін. Горы шырока выкарыстоўваюцца ў мэтах [[турызм]]у, [[альпінізм]]у і [[гарналыжны спорт|гарналыжнага спорту]]. == Насельніцтва == [[Файл:Alphornbläser beim Jodlerfest in Luzern, 2008.jpg|thumb|150px|Музыканты на фальклорным фестывалі]] Нацыянальны склад насельніцтва разнастайны: германа-швейцарцы — 64,4 %, франка-швейцарцы — 18,4 %, італа-швейцарцы — 9,8 %, [[рэтараманцы]] — 0,8 %. У краіне 1,3 млн замежных грамадзян ([[іспанцы]], [[туркі]] і іншыя). Каля 46 % вернікаў каталікі, 44 % — пратэстанты, ёсць іўдзеі, мусульмане. Натуральны прырост у 2002 годзе склаў 0,1 %. Сярэдняя шчыльнасць насельніцтва 177 чалавек/км². Каля 68 % насельніцтва жыве ў гарадах. Найбуйнейшыя гарады: [[Цюрых]], [[Жэнева]], [[Базель]], [[Берн]], [[Лазана]]. У прамысловасці занята 26,3 % актыўнага насельніцтва, у [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадарцы]] — 4,6 %, у галінах абслугоўвання — 69,1 %. == Гісторыя == {{main|Гісторыя Швейцарыі}} === Старажытная гісторыя === {{main|Дагістарычная Швейцарыя}} Чалавек на тэрыторыі Швейцарыі вядомы з часоў [[палеаліт]]у. У старажытнасці тут жылі [[кельцкія плямёны]] [[гельветы|гельветаў]] (ад іх Швейцарыю часам называюць Гельвецыя) і [[рэты]], якіх у 58 і 15 годзе да н.э. падпарадкавалі старажытныя рымляне. Пасля заняпаду [[Рымская Імперыя|Рымскай Імперыі]] тэрыторыю сучаснай Швейцарыі засялілі [[бургунды]] і [[алеманы]]. Да [[746]] года [[франкі]] падпарадкавалі сабе гэтыя народы, а іх тэрыторыя стала часткай [[Франкская імперыя|Франкскай імперыі]]. У выніку падзелу імперыі франкаў швейцарскія землі перайшлі да [[Усходнефранкская імперыя|Усходнефранкскай імперыі]], якая з цягам часу ператварылася ў [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэнную Рымскую імперыю германскай нацыі]]. Большая частка тэрыторыі Швейцарыі належала пры гэтым [[Швабскае герцагства|Швабскаму герцагству]] і [[Каралеўства Бургундыя|каралеўству Бургундыя]]. == Адміністрацыйны падзел == [[Выява:Matterhorn Riffelsee 2005-06-11.jpg|thumb|250px|left|[[Гара Матэргорн]]]] {{Навігацыйная карта Швейцарыі|float=right}} [[Выява:Schweiz graubuenden sent.jpg|thumb|225px|right|Зімовы краявід у вёсцы [[Зент (Граўбюндэн)|Зент]], ва ўсходнім кантоне [[Граўбюндэн]]]] {{main|Адміністрацыйны падзел Швейцарыі}} ''Швейцарыя'' — [[Федэрацыя|федэратыўная]] рэспубліка, якая складаецца з 26 [[Адміністрацыйны падзел Швейцарыі|кантонаў]] (20 кантонаў і 6 паўкантонаў). Самы ніжэйшы ўзровень тэрытарыяльна-адміністрацыйнага падзелу — абшчыны, якіх налічваецца больш дзвюх тысяч. Ніжэй — спіс кантонаў (варта заўважыць, што нямала гарадоў Швейцарыі маюць розныя назвы, якія ўжываюцца на розных мовах краіны). {| class="standard" ! Кантон || Найбуйнейшы горад || Плошча, тыс. км² |- | [[Цюрых (кантон)|Цюрых]] (Zürich) || [[Цюрых]] (Zürich) || align="center" | 1,7 |- | [[Берн (кантон)|Берн]] (Bern) || [[Берн]] (Bern) || align="center" | 5,9 |- | [[Люцэрн (кантон)|Люцэрн]] (Luzern) || [[Люцэрн]] (Luzern) || align="center" | 1,5 |- | [[Уры (кантон)|Уры]] (Uri) || [[Альтдорф]] (Altdorf) || align="center" | 1,1 |- | [[Швіц (кантон)|Швіц]] (Schwyz) || [[Швіц (горад)|Швіц]] (Schwyz) || align="center" | 0,9 |- | [[Обвальдэн]] (Obwalden) || [[Зарнен]] (Sarnen) || align="center" | 0,5 |- | [[Нідвальдэн]] (Nidwalden) || [[Штанс]] (Stans) || align="center" | 0,3 |- | [[Гларус (кантон)|Гларус]] (Glarus) || [[Гларус]] (Glarus) || align="center" | 0,7 |- | [[Цуг (кантон)|Цуг]] (Zug) || [[Цуг (горад)|Цуг]] (Zug) || align="center" | 0,2 |- | [[Фрыбур (кантон)|Фрыбур]] (Fribourg) || [[Фрыбур]] (Fribourg) || align="center" | 1,7 |- | [[Золатурн (кантон)|Золатурн]] (Solothurn) || [[Золатурн]] (Solothurn) || align="center" | 0,8 |- | [[Базель-Штат]] (Basel-Stadt) || [[Базель]] (Basel) || align="center" | 0,04 |- | [[Базель-Ланд]] (Basel-Land) || [[Лісталь]] (Liestal)|| align="center" | 0,4 |- | [[Шафгаўзен (кантон)|Шафгаўзен]] (Schaffhausen)|| [[Шафгаўзен]] (Schaffhausen) || align="center" | 0,3 |- | [[Апенцэль — Аўсерродэн]] (Appenzell-Ausserrhoden) || [[Герызау]] (Herisau) || align="center" | 0,2 |- | [[Апенцэль — Інерродэн]] (Appenzell-Innerrhoden) || [[Апенцэль (горад)|Апенцэль]] (Appenzell) || align="center" | 0,2 |- | [[Санкт-Гален (кантон)|Санкт-Гален]] (St. Gallen) || [[Санкт-Гален]] (St. Gallen) || align="center" | 2,0 |- | [[Граўбюндэн]] (Graubunden) || [[Кур]] (Chur) || align="center" | 7,1 |- | [[Ааргау]] (Aargau) || [[Аарау]] (Aarau)|| align="center" | 1,4 |- | [[Тургау]] (Thurgau) || [[Фраўэнфельд]] (Frauenfeld) || align="center" | 1,0 |- | [[Тычына (кантон)|Тычына]] (Ticino) || [[Белінцона]] (Bellinzona) || align="center" | 2,8 |- | [[Во (кантон)|Во]] ({{lang-fr|Vaud}}) || [[Лазана]] ({{lang-fr|Lausanne}}) || align="center" | 3,2 |- | [[Вале (кантон)|Вале]] (Valais) || [[Сьён]] (Sion) || align="center" | 5,2 |- | [[Нёўшатэль (кантон)|Нёўшатэль]] ({{lang-fr|Neuchâtel}}) || [[Нёўшатэль]] ({{lang-fr|Neuchâtel}}) || align="center" | 0,8 |- | [[Жэнева (кантон)|Жэнева]] ({{lang-fr|Genève}}) || [[Жэнева]] ({{lang-fr|Genève}}) || align="center" | 0,3 |- | [[Юра (кантон)|Юра]] ({{lang-fr|Jura}})¹ || [[Дэлемон]] (Delemont), ням. Дэльсберг (Delsberg) || align="center" | 0,8 |} <small> ¹ Утварыўся ў 1979 годзе. </small> == Беларуска-швейцарскія адносіны == {{Асноўны артыкул|Беларуска-швейцарскія адносіны}} Пратакол аб усталяванні дыпламатычных адносін паміж [[Беларусь|Рэспублікай Беларусь]] і Швейцарскай Канфедэрацыяй падпісаны 10 лютага 1992 года. З 1 ліпеня 2007 года ў [[Мінск]]у функцыянуе аддзяленне Пасольства Швейцарскай Канфедэрацыі ў Рэспубліцы Беларусь. Яго афіцыйнае адкрыццё адбылося 11 лютага 2008 года. 17 сакавіка 2010 года адбылося адкрыццё ганаровага консульства Рэспублікі Беларусь у [[Цюрых]]у. У лютым 2010 года адбыўся рабочы візіт у Швейцарыю Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|А. Р. Лукашэнкі]], 25 лютага 2010 года ў [[Кіеў|Кіеве]] прайшла сустрэча беларускага лідара з Міністрам замежных спраў Швейцарыі. Створаны Беларуска-Швейцарскі сумесны камітэт па гандлі і эканамічным супрацоўніцтве. У рамках развіцця двухбаковых рэгіянальных сувязяў актыўна ўзаемадзейнічаюць абшчына Ітыген і горад [[Добруш]] Гомельскай вобласці. Горад [[Гларус]] з’яўляецца пабрацімам горада [[Кобрын]]а. == Сродкі масавай інфармацыі Швейцарыі == Швейцарыя, нягледзячы на надзвычайную абмежаванасць яе нацыянальнага рынку, валодае добра развітой сеткай электронных і «папяровых» сродкаў масавай інфармацыі. === Газеты === Развіццё сучаснага газетнага рынку ў Швейцарыі пачынаецца пад уплывам Рэфармацыі. У 1610 годзе ў Базелі выходзіць першая рэгулярная швайцарская газэта «Ардынарый-Цайтунг». У 1620 годзе пачынаюць выходзіць газеты ў Цюрыху, адна з іх, «Ардынарый-Вохенцайтунг», лічыцца непасрэднай папярэдніцай неафіцыйнай «галоўнай» газеты краіны «[[Neue Zürcher Zeitung]]». У 1827 годзе ў Швейцарыі выходзіла 27 газет. Калі, пасля рэвалюцыйных падзей 1830 года была адменена цэнзура, колькасць выданняў стала хутка расці, і да 1857 года ў Канфедэрацыі выходзіла ўжо 180 газет. Найбольшая колькасць газет у Швейцарыі выходзіла ў 30-я гады XX стагоддзя (больш за 400). Затым іх колькасць пачынае скарачацца, і гэты працэс працягваецца да гэтага часу. Першая агульнашвейцарская надрэгіянальная газета, — «Швайцэр Цайтунг», — пачала выходзіць ў 1842 годзе ў горадзе Санкт-Гален. Асаблівасцю швейцарскага прэс-ландшафту ў той час з’яўляўся факт жорсткага ідэалагічнага дзялення газет — газетам каталіцка-кансерватыўнага напрамку супрацьстаялі ліберальна-прагрэсіўныя выданні. У 1893 годзе ў Цюрыху пачала выходзіць газета ["Тагес-анцайгер"], першая «надпартыйная» (і ў гэтым сэнсе «незалежная») газета. У 1850 годзе, з утварэннем газеты «Дэр Бунд», у Швейцарыі з’явілася першая газета з рэгулярнай прафесійнай рэдакцыяй. «Ное Цюрхер Цайтунг» (у студзені 2005 года яна адзначыла свой 225-гадовы юбілей) была першай газетай, якая заснавала у рамках рэдакцыі спецыялізаваныя аддзелы, якія займаліся канкрэтнымі тэмамі (палітыка, эканоміка, культура і г. д.). Сёння па колькасці перыядычных друкаваных выданняў на душу насельніцтва Швейцарыя займае адно з першых месцаў у свеце. Тым не менш, пераважная большасць з амаль 200 асноўных штодзённых швейцарскіх газет (іх агульны тыраж — каля 3,5 млн экз.) адрозніваюцца моцна выяўленым «правінцыялізмам» і засяроджанасцю пераважна на лакальных падзеях. З нямецкамоўных вядучымі на сённяшні дзень у Швейцарыі з’яўляюцца бульварная газета «Блік» (275 тыс. экз.), «Тагес анцайгер» (259 тыс. экз.) і «Ное Цюрхер Цайтунг» (139 тыс. экз.). Сярод франкамоўных лідыруюць бульварная «Матэн» (187 тыс. экз.), «Ле Тан» (97 тыс. экз.), «Ван-катр-эр» (97 тыс. экз.), «Трыбюн дэ Женеў» (65 тыс. экз.), сярод італамоўных — «Кар’ерэ дэль Тычына» (24 тыс. экз.). Адносна прыкметны сегмент рынку займаюць бульварныя бясплатныя «транспартныя газеты» (распаўсюджваюцца ў асноўным на прыпынках грамадскага транспарту) «20 хвілін» (каля 100 тыс. экз.) і «Метраполь» (130 тыс. экз.), а таксама рэкламна-карпаратыўныя выданні «КААП-Цайтунг» (амаль 1,5 млн экз.) і «Вір Брюкенбауэр» (1,3 млн экз.). Інфармацыйныя і аналітычныя раздзелы ў гэтых газетах адсутнічаюць. Большасць буйных швейцарскіх газет федэральнага значэння няўхільна скарачаюць свае афіцыйныя наклады. Варта адзначыць скарачэнне накладу найбуйнейшай швейцарскай бульварнай газеты «Blick». У 2004 годзе яе тыраж склаў арыентыровачна 275 тыс. экзэмпляраў. Газета «Дэр Бунд», што выходзіць у Бернскай агламерацыі і ў некаторых суседніх гарадах, прадае ў цяперашні час у дзень крыху больш за 60 тыс. экз. Падобным чынам выглядае і сітуацыя на рынку нядзельных газет. Тыраж папулярнай газеты «Зонтангсцайтунг» ўпаў за апошнія тры гады на 8,6 % і складае ў цяперашні час 202 тыс. экз., А колькасць асобнікаў газеты «Зонтагсблік» зменшылася за гэты ж час да 312 тыс. экз. Утрымаць свае пазіцыі змаглі толькі папулярная Бернская газета «Бернер Цайтунг» (яе наклад — 163 тыс. экз.) і ілюстраваны часопіс бульварнага толку «Швайцэр Ілюстрыртэ» (255,7 тыс. экз.), і гэта на фоне таго, што галоўны інфармацыйны часопіс Швейцарыі «Фэктс» скараціў свае тыражы, апусціўшыся да ўзроўню 80 тыс. экз. Такія тэндэнцыі звязаныя, перш за ўсё, з памяншэннем колькасці рэкламных аб’яў, якія публікуюцца, і з ростам папулярнасці «інтэрнэт-прэсы». У ліпені 2007 года часопіс «Фэктс» спыніў сваё існаванне. === Тэлебачанне === Тэлевізійны рынак Швейцарыі кантралюецца створаным ў 1931 годзе «Швейцарскім грамадствам радыёвяшчання і тэлебачання» («ШГРТ»). Радыё- і тэлевяшчанне вядзецца на нямецкай (у рэчаіснасці практычна 80 % «нямецкамоўнага» тэлебачання вырабляецца на дыялектах, якія вельмі моцна адрозніваюцца ад «літаратурнай» нямецкай мовы), французскай і італьянскай (у кантоне Граўбюндэн — таксама на раманшскай) мовах. З’яўляючыся па форме акцыянерным грамадствам, «ШГРТ», тым не менш, як і многія швейцарскія акцыянерныя ўтварэнні ў іншых галінах эканомікі, па сутнасці, з’яўляецца дзяржаўнай структурай і атрымлівае датацыі ад дзяржавы. Такога роду датаванне афіцыйна абгрунтоўваецца неабходнасцю падтрымліваць «загадзя стратную сістэму» чатырохмоўнага «нацыянальнага тэлевяшчання», асабліва з улікам таго, што на тэрыторыі Швейцарыі свабодна прымаюцца тэлеканалы суседніх з ёй краін, перш за ўсё Германіі, а таксама Францыі і Італіі. Калі ў 2000 годзе «ШГРТ» сваімі сіламі зарабіла прыбытак у 24,5 млн шв. франкаў, то ўжо ў 2002 годзе яго страты склалі 4,4 млн шв. франкаў. Да такога выніку прывялі як неспрыяльная эканамічная сітуацыя ў краіне і адсутнасць рэкламы, так і рост колькасці вызваленых ад абанементнай платы катэгорый спажыўцоў тэлесігналу. У сувязі з гэтым у 2004 годзе дзяржава вымушана была вылучыць на падтрымку «ШГРТ» больш за 30 млн шв. франкаў. Швейцарскія тэлеканалы «СФ-1» і «СФ-2» (выпускаюцца дзяржаўнай ТРК «СФ-ДРС», што ўваходзіць у «ШГРТ») надаюць «прайм-тайм» у асноўным перадачам спартыўнага і грамадска-палітычнага характару, таму свае «забаўляльныя патрэбы» швейцарскі тэлеглядач задавальняе, як правіла, пры дапамозе замежных тэлевяшчальнікаў. Што тычыцца прыватнага тэлевяшчання, то яно, у адрозненне ад прыватнага радыёвяшчання, так пакуль і не змагло замацавацца ў Швейцарыі ў якасці рэальнай альтэрнатывы дзяржаўным тэлебачанні. Прыватныя тэлеканалы «ТБ-3» і «Тэле-24», якія заваявалі было амаль 3 % швейцарскай тэлеаўдыторыі, не здолелі выйсці на ўзровень рынкавай самаакупнасці і іх праца была ў 2002 годзе спыненая. У пачатку лістапада 2003 года ў Швейцарыі стартавала яшчэ адна спроба наладзіць прыватнае тэлебачанне. Федэральны савет (урад краіны) выдаў адпаведную ліцэнзію тэлеканалу «У-1». Ліцэнзія выдадзена на 10 гадоў і дае права на агульнанацыянальную трансляцыю «нямецкамоўных» праграм. Да пачатку 2005 года заваяваць колькі-небудзь прыкметную нішу на рынку швейцарскіх электронных СМІ каналу так і не ўдалося. Прычынай таго, што Швейцарыя да гэтага часу застаецца вельмі складаным для прыватных тэлевяшчальнікаў рынкам, заключаецца ў неспрыяльных рамачных заканадаўчых умовах. Іншай прычынай з’яўляецца адносна невялікі працэнт рэкламы, якая размяшчаецца на тэлебачанні Швейцарыі. Калі ў Германіі на ТБ размяшчаецца амаль 45 % усёй рэкламы ў краіне, то ў Швейцарыі гэтая лічба складае ўсяго 18,1 % (на газеты прыходзіцца 43 % ад усяго аб’ёму рэкламы ў Канфедэрацыі). У цяперашні час швейцарскі «Закон аб тэлерадыёвяшчання» ад 21 чэрвеня 1991 года праходзіць стадыю ўдасканалення, яго новая версія павінна даць больш магчымасцей для прыватнай дзейнасці ў сферы тэлебачання і радыё, перш за ўсё ў плане прыцягнення дадатковай рэкламы. == Гл. таксама == * [[Rolex]] * [[Schweizer Hitparade]] == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Switzerland}} * [http://www.swiss-bel.of.by/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=18&Itemid=225 Швейцарыя — Беларусь: узаемадзеянне культур, ''артыкул з Беларускай энцыклапедыі'']{{Недаступная спасылка}} {{Швейцарыя ў тэмах}} {{Кантоны Швейцарыі}} {{Краіны Еўропы}} {{Нейтральныя дзяржавы}} {{Франкафонія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Швейцарыя| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Канфедэрацыі]] [[Катэгорыя:Краіны, якія не маюць выхаду да мора]] [[Катэгорыя:Франкамоўныя краіны]] cump6wh3hvyp0ogftacdlyuirv3j1lh 5174191 5174189 2026-08-01T14:31:51Z Emilia Noah 155537 /* Гл. таксама */ 5174191 wikitext text/x-wiki {{Дзяржава |Родны склон =Швейцарыі |Дэвіз =«Unus pro omnibus omnes pro uno» {{lang-la|Адзін за ўсіх, усе за аднаго}} |Назва гімна =Швейцарскі псалом |Форма праўлення =[[Парламенцкая рэспубліка]] |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 56|lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg = 8|lon_min = 20|lon_sec = 0 |CoordScale =1000000 |Дата незалежнасці =Абвешчана [[1 жніўня]] [[1291]]<br />Прызнана [[24 кастрычніка]] [[1648]]<br />Федэрацыя з [[1848]] |Незалежнасць ад =[[Федэратыўная хартыя]] |Найбуйнейшыя гарады =[[Цюрых]], [[Жэнева]], [[Базель]], [[Берн]], [[Лазана]] |Пасады кіраўнікоў =[[Федэральны савет Швейцарыі|Федэральны савет]] |Кіраўнікі =[[Віёла Амерд]] <small>([[Прэзідэнт Швейцарыі|Прэзідэнт]]) </small>,<br />[[Карын Келер-Зутэр]] <small>([[Віцэ-прэзідэнт Швейцарыі|Віцэ-прэзідэнт]]) </small>, <br />[[Гі Пармелен]], <br /> [[Ін'яцыа Касіс]], <br />[[Альберт Рошты]], <br />[[Элізабет Бом-Шнайдэр]], <br /> [[Віёла Амерд]], <br /> [[Беат Янс]] |Месца па плошчы = 132 |Плошча = 41 284 |Працэнт вады = 4,2 |Месца па насельніцтву = 94 |Насельніцтва = 8 237 700 |Год перапісу = 2014 |Шчыльнасць насельніцтва = 198 |Месца па шчыльнасці = 65 }} '''Швейца́рыя''' ({{lang-de|Schweiz}}, {{lang-fr|Suisse}}, {{lang-it|Svizzera}}, {{lang-rm|Svizra}}), афіцыйная назва — '''Швейца́рская Канфедэра́цыя''' ({{lang-de|Schweizerische Eidgenossenschaft}}, {{lang-fr|Confédération suisse}}, {{lang-it|Confederazione Svizzera}}, {{lang-rm|Confederaziun svizra}}, {{lang-la|Confoederatio Helvetica}}, скарочана ''CH'') — [[дзяржава]] ў [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]]. Мяжуе на поўначы з [[Германія]]й, на поўдні — з [[Італія]]й, на захадзе — з [[Францыя]]й, на ўсходзе — з [[Аўстрыя]]й і [[Ліхтэнштэйн]]ам. Назва паходзіць ад назвы аднаго з трох першапачатковых кантонаў [[Швіц (кантон)|Швіц]]. Афіцыйныя мовы: [[нямецкая мова|нямецкая]], [[французская мова|французская]], [[італьянская мова|італьянская]], [[рэтараманская мова|рэтараманская]]. Сталіца — [[Берн|горад Берн]]. Краіна падзяляецца на 23 кантоны (3 з іх падзелены на паўкантоны). Нацыянальнае свята — Дзень заснавання Канфедэрацыі ([[1 жніўня]]). == Дзяржаўны лад == {{Main|Палітыка Швейцарыі}} [[Файл:Bundeshaus Bern 2009, Flooffy.jpg|thumb|150px|left|Федэральны палац]] Швейцарыя — федэратыўная [[парламенцкая рэспубліка]]. Кіраўнік дзяржавы і ўрада — прэзідэнт Канфедэрацыі, які на аснове ратацыі выбіраецца на 1 год парламентам з членаў урада — федэральных саветнікаў; ён старшынствуе на пасяджэннях [[Федэральны савет Швейцарыі|Федэральнага савета]] і выконвае ў асноўным прадстаўнічыя функцыі. Кожны кантон мае сваю канстытуцыю, парламент і ўрад. Дзейнічае федэральная канстытуцыя 1848 года, перапрацаваная ў 1874 годзе. [[Заканадаўчая ўлада]] належыць [[Федэральны Сход Швейцарыі|Федэральнаму Сходу]], які складаецца з 2 раўнапраўных палат: Нацыянальнага савета (200 дэпутатаў) і Савета кантонаў (46 дэпутатаў). Нацыянальны савет выбіраецца галасаваннем паводле прапарцыйнай сістэмы (па 2 дэпутаты ад кантона і 1 ад паўкантона) — паводле мажарытарнай сістэмы (апрача [[Юра (кантон)|кантона Юра]]). У некаторых кантонах дэпутаты ў Савет кантонаў выбіраецца на сесіях кантанальных парламентаў, у іншых — прамым галасаваннем насельніцтва. Старшыні палат выбіраюцца штогод. Калектыўным кіраўніком дзяржавы і вышэйшым органам [[выканаўчая ўлада|выканаўчай улады]] ў’яўляецца [[Федэральны савет Швейцарыі|Федэральны савет]], у склад якога ўваходзяць 7 федэральных саветнікаў, што выбіраюцца [[Федэральны Сход Швейцарыі|Федэральным Сходам]] на 4 гады. Усе федэральныя саветнікі роўныя ў правах і прымаюць рашэнні на калегіяльнай аснове. Кожны з іх кіруе адным з 7 федэральных дэпартаментаў (міністэрстваў) і пры афіцыйных візітах за мяжу прадстаўляе Федэральны савет у цэлым. == Прырода == [[Файл:Jungfrau 2416.jpg|thumb|left|150px|[[гара Юнгфрау]]]] Швейцарыя — адна з гарыстых краін Еўропы. 60 % яе тэрыторыі на поўдні, усходзе і ў цэнтры займаюць [[Альпы]], асноўныя хрыбты якіх ([[Бернскія Альпы|Бернскія]], [[Гларнскія Альпы|Гларнскія]], [[Лепанцінскія Альпы|Лепанцінскія]], Рэтыйскія, Пенінскія Альпы) выцягнуты з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Найвышэйшы пункт краіны — [[пік Дзюфур]] (4364 м) у масіве Монтэ-Роза. Горы пераважна спічастыя, складзеныя з крышталічных парод, парэзаныя сеткай далін, што робіць іх даступнымі для транспартных сродкаў. Асноўныя перавалы: Сен-Гатард (2108 м), Сімплон (2005 м), Вялікі Сен-Бернар (20649 м). У верхнім поясе гор фірнавыя палі і ледавікі (плошча каля 2000 км²). На захадзе і паўднёвым захадзе — вапныковыя [[горы Юра]] (вышыня да 1680 м). Паміж Альпамі і Юрай — Швейцарскае пласкагор’е (вышыня 400—600 м). [[Карысныя выкапні]]: [[графіт]], [[тальк]], [[каменная соль]], жалезная руда і [[буры вугаль]] (невялікія запасы). Клімат умераны на пласкагор’і, халодны ў гарах. Сярэдняя тэмпература студзеня ў [[Жэнева|Жэневе]] каля 0&nbsp;°C, ліпеня 19&nbsp;°C, у гарах −7&nbsp;°C і 12&nbsp;°C адпаведна. [[Ападкі|Ападкаў]] за год 800—1200 мм на пласкагор’і і да 2500 мм на заходніх схілах [[Альпы|Альпаў]]. Зімой у гарах выпадае шмат [[снег]]у, частыя сходы [[лавіна|лавін]]. Рачная сетка густая, рэкі кароткія, паўнаводныя. багатыя запасамі гідраэнергіі. Галоўныя рэкі [[Рэйн]] з прытокамі [[Аарэ]] і [[Рона]]. Шмат азёр, найбольшыя з іх [[Жэнеўскае возера|Жэнеўскае]], [[Бодэнскае возера|Бодэнскае]], [[Цюрыхскае возера|Цюрыхскае]]. Глебы на Швейцарскім пласкагор’і [[бурыя лясныя глебы|бурыя лясныя]], у гарах лясныя, [[падзолістыя глебы|падзолістыя]] і горна-лугавыя. Лясы займаюць 24 % тэрыторыі. Ніжняя частка гор укрыта [[шыракалістыя лясы|шыракалістымі лясамі]] ([[дуб]], [[бук]]), ад 1800 да 2400 метраў хвойныя лясы, да 2800 метраў субальпійскія і альпійскія лугі, вышэй скалы, снежнікі і ледавікі. У складзе жывёльнага свету высакагор’яў [[буры мядзведзь]], лісы, дзікі кот, куніца, алень, горны казёл, сарна, зайцы, вавёркі. У рэках — стронга. Швейцарскі нацыянальны парк Энгадзін. Горы шырока выкарыстоўваюцца ў мэтах [[турызм]]у, [[альпінізм]]у і [[гарналыжны спорт|гарналыжнага спорту]]. == Насельніцтва == [[Файл:Alphornbläser beim Jodlerfest in Luzern, 2008.jpg|thumb|150px|Музыканты на фальклорным фестывалі]] Нацыянальны склад насельніцтва разнастайны: германа-швейцарцы — 64,4 %, франка-швейцарцы — 18,4 %, італа-швейцарцы — 9,8 %, [[рэтараманцы]] — 0,8 %. У краіне 1,3 млн замежных грамадзян ([[іспанцы]], [[туркі]] і іншыя). Каля 46 % вернікаў каталікі, 44 % — пратэстанты, ёсць іўдзеі, мусульмане. Натуральны прырост у 2002 годзе склаў 0,1 %. Сярэдняя шчыльнасць насельніцтва 177 чалавек/км². Каля 68 % насельніцтва жыве ў гарадах. Найбуйнейшыя гарады: [[Цюрых]], [[Жэнева]], [[Базель]], [[Берн]], [[Лазана]]. У прамысловасці занята 26,3 % актыўнага насельніцтва, у [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадарцы]] — 4,6 %, у галінах абслугоўвання — 69,1 %. == Гісторыя == {{main|Гісторыя Швейцарыі}} === Старажытная гісторыя === {{main|Дагістарычная Швейцарыя}} Чалавек на тэрыторыі Швейцарыі вядомы з часоў [[палеаліт]]у. У старажытнасці тут жылі [[кельцкія плямёны]] [[гельветы|гельветаў]] (ад іх Швейцарыю часам называюць Гельвецыя) і [[рэты]], якіх у 58 і 15 годзе да н.э. падпарадкавалі старажытныя рымляне. Пасля заняпаду [[Рымская Імперыя|Рымскай Імперыі]] тэрыторыю сучаснай Швейцарыі засялілі [[бургунды]] і [[алеманы]]. Да [[746]] года [[франкі]] падпарадкавалі сабе гэтыя народы, а іх тэрыторыя стала часткай [[Франкская імперыя|Франкскай імперыі]]. У выніку падзелу імперыі франкаў швейцарскія землі перайшлі да [[Усходнефранкская імперыя|Усходнефранкскай імперыі]], якая з цягам часу ператварылася ў [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэнную Рымскую імперыю германскай нацыі]]. Большая частка тэрыторыі Швейцарыі належала пры гэтым [[Швабскае герцагства|Швабскаму герцагству]] і [[Каралеўства Бургундыя|каралеўству Бургундыя]]. == Адміністрацыйны падзел == [[Выява:Matterhorn Riffelsee 2005-06-11.jpg|thumb|250px|left|[[Гара Матэргорн]]]] {{Навігацыйная карта Швейцарыі|float=right}} [[Выява:Schweiz graubuenden sent.jpg|thumb|225px|right|Зімовы краявід у вёсцы [[Зент (Граўбюндэн)|Зент]], ва ўсходнім кантоне [[Граўбюндэн]]]] {{main|Адміністрацыйны падзел Швейцарыі}} ''Швейцарыя'' — [[Федэрацыя|федэратыўная]] рэспубліка, якая складаецца з 26 [[Адміністрацыйны падзел Швейцарыі|кантонаў]] (20 кантонаў і 6 паўкантонаў). Самы ніжэйшы ўзровень тэрытарыяльна-адміністрацыйнага падзелу — абшчыны, якіх налічваецца больш дзвюх тысяч. Ніжэй — спіс кантонаў (варта заўважыць, што нямала гарадоў Швейцарыі маюць розныя назвы, якія ўжываюцца на розных мовах краіны). {| class="standard" ! Кантон || Найбуйнейшы горад || Плошча, тыс. км² |- | [[Цюрых (кантон)|Цюрых]] (Zürich) || [[Цюрых]] (Zürich) || align="center" | 1,7 |- | [[Берн (кантон)|Берн]] (Bern) || [[Берн]] (Bern) || align="center" | 5,9 |- | [[Люцэрн (кантон)|Люцэрн]] (Luzern) || [[Люцэрн]] (Luzern) || align="center" | 1,5 |- | [[Уры (кантон)|Уры]] (Uri) || [[Альтдорф]] (Altdorf) || align="center" | 1,1 |- | [[Швіц (кантон)|Швіц]] (Schwyz) || [[Швіц (горад)|Швіц]] (Schwyz) || align="center" | 0,9 |- | [[Обвальдэн]] (Obwalden) || [[Зарнен]] (Sarnen) || align="center" | 0,5 |- | [[Нідвальдэн]] (Nidwalden) || [[Штанс]] (Stans) || align="center" | 0,3 |- | [[Гларус (кантон)|Гларус]] (Glarus) || [[Гларус]] (Glarus) || align="center" | 0,7 |- | [[Цуг (кантон)|Цуг]] (Zug) || [[Цуг (горад)|Цуг]] (Zug) || align="center" | 0,2 |- | [[Фрыбур (кантон)|Фрыбур]] (Fribourg) || [[Фрыбур]] (Fribourg) || align="center" | 1,7 |- | [[Золатурн (кантон)|Золатурн]] (Solothurn) || [[Золатурн]] (Solothurn) || align="center" | 0,8 |- | [[Базель-Штат]] (Basel-Stadt) || [[Базель]] (Basel) || align="center" | 0,04 |- | [[Базель-Ланд]] (Basel-Land) || [[Лісталь]] (Liestal)|| align="center" | 0,4 |- | [[Шафгаўзен (кантон)|Шафгаўзен]] (Schaffhausen)|| [[Шафгаўзен]] (Schaffhausen) || align="center" | 0,3 |- | [[Апенцэль — Аўсерродэн]] (Appenzell-Ausserrhoden) || [[Герызау]] (Herisau) || align="center" | 0,2 |- | [[Апенцэль — Інерродэн]] (Appenzell-Innerrhoden) || [[Апенцэль (горад)|Апенцэль]] (Appenzell) || align="center" | 0,2 |- | [[Санкт-Гален (кантон)|Санкт-Гален]] (St. Gallen) || [[Санкт-Гален]] (St. Gallen) || align="center" | 2,0 |- | [[Граўбюндэн]] (Graubunden) || [[Кур]] (Chur) || align="center" | 7,1 |- | [[Ааргау]] (Aargau) || [[Аарау]] (Aarau)|| align="center" | 1,4 |- | [[Тургау]] (Thurgau) || [[Фраўэнфельд]] (Frauenfeld) || align="center" | 1,0 |- | [[Тычына (кантон)|Тычына]] (Ticino) || [[Белінцона]] (Bellinzona) || align="center" | 2,8 |- | [[Во (кантон)|Во]] ({{lang-fr|Vaud}}) || [[Лазана]] ({{lang-fr|Lausanne}}) || align="center" | 3,2 |- | [[Вале (кантон)|Вале]] (Valais) || [[Сьён]] (Sion) || align="center" | 5,2 |- | [[Нёўшатэль (кантон)|Нёўшатэль]] ({{lang-fr|Neuchâtel}}) || [[Нёўшатэль]] ({{lang-fr|Neuchâtel}}) || align="center" | 0,8 |- | [[Жэнева (кантон)|Жэнева]] ({{lang-fr|Genève}}) || [[Жэнева]] ({{lang-fr|Genève}}) || align="center" | 0,3 |- | [[Юра (кантон)|Юра]] ({{lang-fr|Jura}})¹ || [[Дэлемон]] (Delemont), ням. Дэльсберг (Delsberg) || align="center" | 0,8 |} <small> ¹ Утварыўся ў 1979 годзе. </small> == Беларуска-швейцарскія адносіны == {{Асноўны артыкул|Беларуска-швейцарскія адносіны}} Пратакол аб усталяванні дыпламатычных адносін паміж [[Беларусь|Рэспублікай Беларусь]] і Швейцарскай Канфедэрацыяй падпісаны 10 лютага 1992 года. З 1 ліпеня 2007 года ў [[Мінск]]у функцыянуе аддзяленне Пасольства Швейцарскай Канфедэрацыі ў Рэспубліцы Беларусь. Яго афіцыйнае адкрыццё адбылося 11 лютага 2008 года. 17 сакавіка 2010 года адбылося адкрыццё ганаровага консульства Рэспублікі Беларусь у [[Цюрых]]у. У лютым 2010 года адбыўся рабочы візіт у Швейцарыю Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|А. Р. Лукашэнкі]], 25 лютага 2010 года ў [[Кіеў|Кіеве]] прайшла сустрэча беларускага лідара з Міністрам замежных спраў Швейцарыі. Створаны Беларуска-Швейцарскі сумесны камітэт па гандлі і эканамічным супрацоўніцтве. У рамках развіцця двухбаковых рэгіянальных сувязяў актыўна ўзаемадзейнічаюць абшчына Ітыген і горад [[Добруш]] Гомельскай вобласці. Горад [[Гларус]] з’яўляецца пабрацімам горада [[Кобрын]]а. == Сродкі масавай інфармацыі Швейцарыі == Швейцарыя, нягледзячы на надзвычайную абмежаванасць яе нацыянальнага рынку, валодае добра развітой сеткай электронных і «папяровых» сродкаў масавай інфармацыі. === Газеты === Развіццё сучаснага газетнага рынку ў Швейцарыі пачынаецца пад уплывам Рэфармацыі. У 1610 годзе ў Базелі выходзіць першая рэгулярная швайцарская газэта «Ардынарый-Цайтунг». У 1620 годзе пачынаюць выходзіць газеты ў Цюрыху, адна з іх, «Ардынарый-Вохенцайтунг», лічыцца непасрэднай папярэдніцай неафіцыйнай «галоўнай» газеты краіны «[[Neue Zürcher Zeitung]]». У 1827 годзе ў Швейцарыі выходзіла 27 газет. Калі, пасля рэвалюцыйных падзей 1830 года была адменена цэнзура, колькасць выданняў стала хутка расці, і да 1857 года ў Канфедэрацыі выходзіла ўжо 180 газет. Найбольшая колькасць газет у Швейцарыі выходзіла ў 30-я гады XX стагоддзя (больш за 400). Затым іх колькасць пачынае скарачацца, і гэты працэс працягваецца да гэтага часу. Першая агульнашвейцарская надрэгіянальная газета, — «Швайцэр Цайтунг», — пачала выходзіць ў 1842 годзе ў горадзе Санкт-Гален. Асаблівасцю швейцарскага прэс-ландшафту ў той час з’яўляўся факт жорсткага ідэалагічнага дзялення газет — газетам каталіцка-кансерватыўнага напрамку супрацьстаялі ліберальна-прагрэсіўныя выданні. У 1893 годзе ў Цюрыху пачала выходзіць газета ["Тагес-анцайгер"], першая «надпартыйная» (і ў гэтым сэнсе «незалежная») газета. У 1850 годзе, з утварэннем газеты «Дэр Бунд», у Швейцарыі з’явілася першая газета з рэгулярнай прафесійнай рэдакцыяй. «Ное Цюрхер Цайтунг» (у студзені 2005 года яна адзначыла свой 225-гадовы юбілей) была першай газетай, якая заснавала у рамках рэдакцыі спецыялізаваныя аддзелы, якія займаліся канкрэтнымі тэмамі (палітыка, эканоміка, культура і г. д.). Сёння па колькасці перыядычных друкаваных выданняў на душу насельніцтва Швейцарыя займае адно з першых месцаў у свеце. Тым не менш, пераважная большасць з амаль 200 асноўных штодзённых швейцарскіх газет (іх агульны тыраж — каля 3,5 млн экз.) адрозніваюцца моцна выяўленым «правінцыялізмам» і засяроджанасцю пераважна на лакальных падзеях. З нямецкамоўных вядучымі на сённяшні дзень у Швейцарыі з’яўляюцца бульварная газета «Блік» (275 тыс. экз.), «Тагес анцайгер» (259 тыс. экз.) і «Ное Цюрхер Цайтунг» (139 тыс. экз.). Сярод франкамоўных лідыруюць бульварная «Матэн» (187 тыс. экз.), «Ле Тан» (97 тыс. экз.), «Ван-катр-эр» (97 тыс. экз.), «Трыбюн дэ Женеў» (65 тыс. экз.), сярод італамоўных — «Кар’ерэ дэль Тычына» (24 тыс. экз.). Адносна прыкметны сегмент рынку займаюць бульварныя бясплатныя «транспартныя газеты» (распаўсюджваюцца ў асноўным на прыпынках грамадскага транспарту) «20 хвілін» (каля 100 тыс. экз.) і «Метраполь» (130 тыс. экз.), а таксама рэкламна-карпаратыўныя выданні «КААП-Цайтунг» (амаль 1,5 млн экз.) і «Вір Брюкенбауэр» (1,3 млн экз.). Інфармацыйныя і аналітычныя раздзелы ў гэтых газетах адсутнічаюць. Большасць буйных швейцарскіх газет федэральнага значэння няўхільна скарачаюць свае афіцыйныя наклады. Варта адзначыць скарачэнне накладу найбуйнейшай швейцарскай бульварнай газеты «Blick». У 2004 годзе яе тыраж склаў арыентыровачна 275 тыс. экзэмпляраў. Газета «Дэр Бунд», што выходзіць у Бернскай агламерацыі і ў некаторых суседніх гарадах, прадае ў цяперашні час у дзень крыху больш за 60 тыс. экз. Падобным чынам выглядае і сітуацыя на рынку нядзельных газет. Тыраж папулярнай газеты «Зонтангсцайтунг» ўпаў за апошнія тры гады на 8,6 % і складае ў цяперашні час 202 тыс. экз., А колькасць асобнікаў газеты «Зонтагсблік» зменшылася за гэты ж час да 312 тыс. экз. Утрымаць свае пазіцыі змаглі толькі папулярная Бернская газета «Бернер Цайтунг» (яе наклад — 163 тыс. экз.) і ілюстраваны часопіс бульварнага толку «Швайцэр Ілюстрыртэ» (255,7 тыс. экз.), і гэта на фоне таго, што галоўны інфармацыйны часопіс Швейцарыі «Фэктс» скараціў свае тыражы, апусціўшыся да ўзроўню 80 тыс. экз. Такія тэндэнцыі звязаныя, перш за ўсё, з памяншэннем колькасці рэкламных аб’яў, якія публікуюцца, і з ростам папулярнасці «інтэрнэт-прэсы». У ліпені 2007 года часопіс «Фэктс» спыніў сваё існаванне. === Тэлебачанне === Тэлевізійны рынак Швейцарыі кантралюецца створаным ў 1931 годзе «Швейцарскім грамадствам радыёвяшчання і тэлебачання» («ШГРТ»). Радыё- і тэлевяшчанне вядзецца на нямецкай (у рэчаіснасці практычна 80 % «нямецкамоўнага» тэлебачання вырабляецца на дыялектах, якія вельмі моцна адрозніваюцца ад «літаратурнай» нямецкай мовы), французскай і італьянскай (у кантоне Граўбюндэн — таксама на раманшскай) мовах. З’яўляючыся па форме акцыянерным грамадствам, «ШГРТ», тым не менш, як і многія швейцарскія акцыянерныя ўтварэнні ў іншых галінах эканомікі, па сутнасці, з’яўляецца дзяржаўнай структурай і атрымлівае датацыі ад дзяржавы. Такога роду датаванне афіцыйна абгрунтоўваецца неабходнасцю падтрымліваць «загадзя стратную сістэму» чатырохмоўнага «нацыянальнага тэлевяшчання», асабліва з улікам таго, што на тэрыторыі Швейцарыі свабодна прымаюцца тэлеканалы суседніх з ёй краін, перш за ўсё Германіі, а таксама Францыі і Італіі. Калі ў 2000 годзе «ШГРТ» сваімі сіламі зарабіла прыбытак у 24,5 млн шв. франкаў, то ўжо ў 2002 годзе яго страты склалі 4,4 млн шв. франкаў. Да такога выніку прывялі як неспрыяльная эканамічная сітуацыя ў краіне і адсутнасць рэкламы, так і рост колькасці вызваленых ад абанементнай платы катэгорый спажыўцоў тэлесігналу. У сувязі з гэтым у 2004 годзе дзяржава вымушана была вылучыць на падтрымку «ШГРТ» больш за 30 млн шв. франкаў. Швейцарскія тэлеканалы «СФ-1» і «СФ-2» (выпускаюцца дзяржаўнай ТРК «СФ-ДРС», што ўваходзіць у «ШГРТ») надаюць «прайм-тайм» у асноўным перадачам спартыўнага і грамадска-палітычнага характару, таму свае «забаўляльныя патрэбы» швейцарскі тэлеглядач задавальняе, як правіла, пры дапамозе замежных тэлевяшчальнікаў. Што тычыцца прыватнага тэлевяшчання, то яно, у адрозненне ад прыватнага радыёвяшчання, так пакуль і не змагло замацавацца ў Швейцарыі ў якасці рэальнай альтэрнатывы дзяржаўным тэлебачанні. Прыватныя тэлеканалы «ТБ-3» і «Тэле-24», якія заваявалі было амаль 3 % швейцарскай тэлеаўдыторыі, не здолелі выйсці на ўзровень рынкавай самаакупнасці і іх праца была ў 2002 годзе спыненая. У пачатку лістапада 2003 года ў Швейцарыі стартавала яшчэ адна спроба наладзіць прыватнае тэлебачанне. Федэральны савет (урад краіны) выдаў адпаведную ліцэнзію тэлеканалу «У-1». Ліцэнзія выдадзена на 10 гадоў і дае права на агульнанацыянальную трансляцыю «нямецкамоўных» праграм. Да пачатку 2005 года заваяваць колькі-небудзь прыкметную нішу на рынку швейцарскіх электронных СМІ каналу так і не ўдалося. Прычынай таго, што Швейцарыя да гэтага часу застаецца вельмі складаным для прыватных тэлевяшчальнікаў рынкам, заключаецца ў неспрыяльных рамачных заканадаўчых умовах. Іншай прычынай з’яўляецца адносна невялікі працэнт рэкламы, якая размяшчаецца на тэлебачанні Швейцарыі. Калі ў Германіі на ТБ размяшчаецца амаль 45 % усёй рэкламы ў краіне, то ў Швейцарыі гэтая лічба складае ўсяго 18,1 % (на газеты прыходзіцца 43 % ад усяго аб’ёму рэкламы ў Канфедэрацыі). У цяперашні час швейцарскі «Закон аб тэлерадыёвяшчання» ад 21 чэрвеня 1991 года праходзіць стадыю ўдасканалення, яго новая версія павінна даць больш магчымасцей для прыватнай дзейнасці ў сферы тэлебачання і радыё, перш за ўсё ў плане прыцягнення дадатковай рэкламы. == Гл. таксама == * [[Rolex]] * [[Schweizer Hitparade]] {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Switzerland}} * [http://www.swiss-bel.of.by/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=18&Itemid=225 Швейцарыя — Беларусь: узаемадзеянне культур, ''артыкул з Беларускай энцыклапедыі'']{{Недаступная спасылка}} {{Швейцарыя ў тэмах}} {{Кантоны Швейцарыі}} {{Краіны Еўропы}} {{Нейтральныя дзяржавы}} {{Франкафонія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Швейцарыя| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Канфедэрацыі]] [[Катэгорыя:Краіны, якія не маюць выхаду да мора]] [[Катэгорыя:Франкамоўныя краіны]] 7sjwrkebfd6ab369b2t2fhdsj9ts1r8 0 7427 5174324 5088690 2026-08-01T20:47:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174324 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = Termin X | Подпіс = | Ключ = | Лога = | Шырыня_лога = | Фота = | Апісанне_фота = | Шырыня_фота = | Гады =[[2005 год у гісторыі музыкі|2005]]-[[2008 год у гісторыі музыкі|2008]]<br>[[2009 год у гісторыі музыкі|2009]]-[[2011 год у гісторыі музыкі|2011]] | Краіна =Беларусь | Горад =[[Мінск]] | Мова =[[Беларуская]] | Жанр =[[Поп-рок]]<br>[[Альтэрнатыўны рок]] | Жанры = | Псеўданім = | Псеўданімы = | Лэйбл = | Лэйблы = | Тэматыка = | Склад =Кірыл Домніч<br>Зміцер Копаць<br>Кірыл Скарынін<br>Зміцер Васюк | Былыя ўдзельнікі = | Сайт = | Іншыя праекты ўдзельнікаў = }} '''Termin X''' — беларускі альтэрнатыўны рок-гурт з Мінска. Гурт быў заснаваны ў [[2005 год у гісторыі музыкі|2005]] годзе Кірылам Домнічам і Змітром Копацем. У [[2006 год у гісторыі музыкі|2006]] і [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]] гадах удзельнічаў у конкурснай частцы фестываля «[[Басовішча]]». Першым запісам гурта стала песня «Згубіцца», якую музыкі прадставілі на партале [[Тузін Гітоў]] у 2006 годзе. У пачатку 2007 года гурт выдае першае інтэрнэт-дэма пад назвай «Закрэслі сваё імя», а летам выдае сінгл «Чароўны мур» (кавер на песню «Wonderwall» гурта [[Oasis]]; пераклад [[Сяргей Аляксандравіч Балахонаў|Сяргея Балахонава]]). Разам з выданнем новай песні гурт прыпыняе сваё існаванне ([[2008 год у гісторыі музыкі|2008]] год). У [[2009 год у гісторыі музыкі|2009]] годзе гурт уз'яднаўся, каб запісаць альбом, які выдаецца [[27 красавіка]] [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]] года пад назвай «Што дае нам магчымасць дыхаць» і выкладваецца ў інтэрнэт для вольнага спампоўвання<ref name=":0">[http://www.experty.by/content/termin-x-shto-dae-nam-magchymasts-dykhats-dye Termin X "Што дае нам магчымасць дыхаць" (+аўдыё)] / [[Experty.by]]</ref>. У [[2011 год у гісторыі музыкі|2011]] годзе калектыў зноў спыняе сваё існаванне. У [[2014 год у гісторыі музыкі|2014]] годзе, пасля смерці беларускай артысткі, тэле- і радыёвядучай [[Элеанора Язерская|Элеаноры Язерскай]], былы фронтмэн Кірыл Домніч, каму апошняя была цёткай, прадставіў новую версію песні «Радыё-радыё», прысвёчаную памяці Язерскай<ref>[http://tuzinfm.by/zhamerun/1020/termin-x-prysviacennie-eleanory-jazierskaj-fota-audyjo.html TERMIN X. ПРЫСЬВЯЧЭНЬНЕ ЭЛЕАНОРЫ ЯЗЕРСКАЙ (ФОТА, АЎДЫЁ)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171224173131/http://tuzinfm.by/zhamerun/1020/termin-x-prysviacennie-eleanory-jazierskaj-fota-audyjo.html |date=24 снежня 2017 }} / [[Тузін Гітоў]]</ref>. == Дыскаграфія == * «Закрэслі сваё імя» (дэма, [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]]) * «Чароўны мур» (сінгл, [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]]) * «Што дае нам магчымасць дыхаць» (альбом, [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]])<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=http://music.fromby.net/article/2141/|title=Termin X: паўстаньне зь мёртвых|last=SB|date=2010-05-10|publisher=[[Тузін Гітоў]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628142356/http://music.fromby.net/article/2141/|archive-date=28 чэрвеня 2011|access-date=2020-03-14|url-status=dead}}</ref> === Удзел у складанках === * [[XLAM: Лучшая беларусская альтернатива]] (2006), трэк «Згубіцца» == Удзельнікі == === Апошні склад === * [[Кірыл Домніч]]: [[спеў]] * [[Дзмітрый Копаць]]: [[гітара]] * [[Кірыл Скарынін]]: [[ударная ўстаноўка]], сiнты * [[Дзмітрый Васюк]]: [[бас-гітара]] === Былыя ўдзельнікі === * [[Дзмітрый Вініцкі]]: [[бас-гітара]] * [[Павел Ціхаміраў]]: [[ударная ўстаноўка]] * [[Павел Палонаў]]: [[бас-гітара]] * [[Павел Мамонаў]]: [[ударная ўстаноўка]] * [[Шайкоўскі Аляксей]]: бас * [[Шайкоўскі Андрэй]]: ударная ўстаноўка * [[Нарэйка Слава]]: ударная ўстаноўка == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://vkontakte.ru/club2597328 Старонка гурту] на [[VKontakte]] * [http://last.fm/music/Termin+x Старонка гурта] на [[Last.fm]] * http://music.fromby.net/articles.php?id=290 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070310130151/http://music.fromby.net/articles.php?id=290 |date=10 сакавіка 2007 }} [[Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2005 годзе]] rvlqmzdlhl5etdhoweghf0nwgwsgnjr 0 14260 5174378 5092325 2026-08-02T01:23:36Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174378 wikitext text/x-wiki {{шурпаты пераклад}} {{Цёзкі2|Гутэнберг}} {{Асоба |імя = Іаган Гутэнберг |арыгінал імя = {{lang-de|Johannes Gutenberg}} |партрэт = Anonymous portrait of Johannes Gutenberg dated 1440, Gutenberg Museum.JPG |памер = |подпіс = Іаган Гутэнберг (1440) |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} [[Файл:Metal movable type.jpg|thumb|Металічныя шрыфты і трафарэт для іх, упершыню зробленыя Гутэнбергам]] '''Іаган Гутэнберг''' ({{lang-de|Johannes Gensfleisch zur Laden zum Gutenberg}}; ~{{ДН|||1400}}, {{МН|Майнц||}}, [[Свяшчэнная Рымская імперыя]] — {{ДС|3|2|1468}}) — [[Германія|нямецкі]] ювелір, вынаходнік [[Кнігадрукаванне|кнігадрукавання]] ў [[Еўропа|Еўропе]] (~[[1445]]). Галоўная праца — выданне [[Біблія|Бібліі]], вядомай як «''[[Біблія Гутэнберга]]''» (або «''42-радковая Біблія''»), якая лічыцца ўзорам аздаблення і якасці. Сярод вынаходак Гутэнберга ― стварэнне [[метал]]ічнага [[шрыфт]]у, распрацоўка [[Тэхналогія|тэхналогіі]] масавай вытворчасці шрыфтоў, увод у выкарыстанне [[чарніла]] на аснове [[Алей|алею]] і прыстасаванне да кнігадрукавання драўлянага [[прэс (механізм)|прэса]] падобнага да тагачасных прэсаў для выціскання [[вінаградны сок|вінаграднага соку]] і [[Аліўкавы алей|аліўкавага алею]]. Лічыцца, што Гутэнберг працаваў [[Гравюра|гравёрам]] па [[Медзь|медзі]] з мастаком вядомым, як ''Master of the Playing Cards''. Выкарыстанне набору літар стала рэвалюцыйным крокам у выданні кніг у Еўропе. Гутэнбергава тэхналогія друку хутка распаўсюдзілася па ўсім кантыненце і была адною з найважнейшых складовых частак эпохі [[Адраджэнне|Адраджэння]]. Асоба Гутэнберга застаецца папулярнай: у [[1999]] г. Гутэнберг названы пад нумарам 1 у пераліку «Людзі тысячагоддзя», а часопіс ''[[Time-Life]]'' назваў вынаходку Гутэнберга самай важнай у [[2 тысячагоддзе|2-м тысячагоддзі]]. == Біяграфія == Па прычыне вельмі абмежаванай колькасці дакументальных крыніц пра жыццё Гутэнберга няма магчымасці аднавіць яго складную біяграфію. У гады яго жыцця, зазвычай, толькі біяграфіі заўважных палітычных фігур і царкоўных дзеячаў мелі гонар быць занесенымі ў годныя даверу крыніцы. У гэтым плане Гутэнберг быў як многія іншыя, гэта значыць не ўяўляў сабой асаблівай цікавасці. Яго вынаходства тым не менш спрыяла таму, што некаторыя факты яго жыцця знайшлі адлюстраванне ў кніжных водгуках сучаснікаў. === 1400—1448. Ранняя дзейнасць === Іаган (Іахан — Henne, Hengin, Hanssen) Гутэнберг нарадзіўся ў сям’і майнцкага патрыцыя Фрыле Генсфлейша і Эльзы Вірых. [[Патрыцыі|Патрыцыямі]] ў Сярэднявечнай Германіі звалі грамадзян, якія належалі да найвышэйшых пластоў гарадскога [[бюргерства]]. Маці прыналежала сям’і сукно гандляроў, такім чынам шлюбны саюз бацькоў Ёгана, заключаны ў 1386 годзе, быў [[мезальянс]]ам. Майнц з’яўляўся вельмі важным горадам, бо менавіта тут абіраўся [[Спіс архібіскупаў Майнца|архібіскуп германскай царквы]], [[курфюрст]]. Горад з’яўляўся адным са многіх гарадоў, дзе адбываліся сутыкненні паміж патрыцыятам і [[цэх]]амі, што змушала сямейства Іагана часова пакідаць горад у перыяды параз патрыцыяту. Продкі Гутэнберга ў [[Майнц]]ы прасочваюцца з першай паловы чатырнаццатага стагоддзя. Прозвішча Генсфлейш вядзе паходжанне ад назвы маёнтка, набытага сям’ёй. У сваю чаргу прозвішча Гутэнберг падобнай выявай паходзіць ад назвы падворка Гутэнбергхоф, які належаў бацьку Гутэнберга ў Майнцы. Невыразнае пытанне, вельмі важнае ў гутэнбергазнаўстве, ці з’яўляўся Гутэнберг [[рыцар]]ам, бо прыналежнасць да патрыцыяў у Германіі не азначала прыналежнасць да рыцарства. У карысць дадзенай здагадкі сведчаць два крыніцы: [[ардананс]] французскага караля [[Карл VII (кароль Францыі)|Карла VII]] і венецыянская хроніка 1483 года. Аднак паходжанне маці і лад заняткаў Гутэнберга ўваходзяць у супярэчнасць з магчымасцю мець рыцарскае званне. Дакладная дата нараджэння Гутэнберга невядомая, бо запісаў пра яго [[хрышчэнне]] не захавалася. Вядома, што ён быў малодшым з дзяцей у сям’і (у яго быў старэйшы брат Фрыле, сястра Эльза і зборная сястра Патцэ). Меркавана, час яго нараджэння даводзіцца на 1395—1400 гады, часам умоўна днём яго нараджэння лічаць 24 чэрвеня 1400 гады — дзень [[Ян Хрысціцель|Яна Хрысціцеля]]. Месца яго нараджэння таксама верагодна невядомае. Змушаныя выгнанні сям’і з горада маглі быць прычынай таго, што Ёган мог нарадзіцца ў [[Страсбург]]у, пра што сведчыць некалькі крыніц, хоць ён і лічыўся грамадзянінам Майнца. Пра дзяцінства і юнацтва Ёгана нічога не вядомае. Выходзячы з наяўных фактаў, даследчыкамі робіцца здагадка, што ён вучыўся ў школе, а надалей спасцігаў асновы рамеснай справы. Вядома, што ў Страсбургу Гутэнберг займаўся навучаннем [[Ювелірная справа|ювелірнай справе]], але для гэтага ён павінен быў мець званне майстра, што азначае найвышэйшую ступень прафесійных уменняў. Аднак, дзе, як і ў каго будучы вынаходнік спасцігаў асновы рамеснага майстэрства, застаецца невядомым. Да 1434 года пра жыццё Гутэнберга вядома нікчэмна мала, судзіць пра тое, чым ён дакладна займаўся ў гэты перыяд, немагчыма. З [[1434]] па [[1444]] гады жыў у [[Страсбург]]у, займаючыся шліфаваннем паўкаштоўных камянёў ([[агат]]а, [[онікс]]а) і вырабам [[люстэрка]]ў. Меркавана, тамсама ён займаўся эксперыментатарскай дзейнасцю па друкарстве. У [[1438]] годзе разам са сваім вучнем Андрэасам Дрытцэнам і іншымі заснаваў у Страсбургу таварыства на паях для вырабу люстэркаў, а таксама дзеля камерцыйнага ажыццяўлення нейкага сакрэтнага «прадпрыемства з мастацтвам» (Afentur mit der kunst). Дзейнасць таварыства скончылася працэсам, які ўзбудзілі супраць Гутэнберга спадчыннікі Дрытцэна пасля смерці Андрэаса і які ў 1439 годзе быў выйграны Гутэнбергам. Некаторыя выразы актаў працэсу, злучанага з гэтым прадпрыемствам, дазваляюць зрабіць здагадку пра тое, што ў гэты час Гутэнберг ужо прасунуўся ў сваім вынаходстве. Характэрнай асаблівасцю з’яўляецца тое, што ўсё, злучанае з тэхнічным бокам працы Гутэнберга, з’яўлялася строга ахаванай таямніцай і часцяком у матэрыялах працэсу пазначаецца як «''гэта'' праца», «зрабіць ''гэта''» і да т.п. Па судовых запісах нельга скласці яснага ўяўлення, чым займалася майстэрня Гутэнберга, толькі асобныя словы, якія выпадкова мільгаюць у пратаколах паказанняў сведак, дазваляюць дапусціць, што да гэтага часу вынаходнік ужо стаяў на парозе адкрыцця. У тэкстах згадваюцца прэс, свінец, адліўка формаў, «цісненне» ці «друкаванне». Аналіз матэрыялаў справы дазваляе судзіць, што ў 1438-39 гадах у Гутэнберга быў нейкі прэс, магчыма, дасведчаны асобнік. Выраблялася ліццё формаў, але ці былі гэта ўжо [[друкарская літара|літары]]? Напэўна, у гэты час Гутэнберг ужо стварыў канструкцыю, прыладу, з дапамогай якой можна было адліваць літары. Ён стаяў на парозе практычнага ўжывання свайго вынаходства, але смерць кампаньёна адклала гэты момант, бо некаторыя часткі канструкцыі засталіся ў спадчыннікаў Андрэаса. Большасць даследчыкаў [[XV стагоддзе|XV стагоддзя]] лічылі, што канчаткова вынаходства друкарства Гутэнберг здзейсніў у [[1440]] годзе, хоць не знойдзена літаратуры, аддрукаванай і датаванай гэтым годам<ref name=ю"БСЭ">{{БСЭ3|загаловак=Гутенберг, Иоганн|аўтар=Э. В. Зилин}}</ref>. Здагадка пра 1440 год як кропку адліку сучаснага друкарства пацвярджаецца дакументамі, вынятымі са спраў [[авіньён]]скіх [[натарыус]]аў і абнародаванымі ў [[1890]] годзе абатам Рэкенам (Requin, «L’imprimerie a Avignon en 1444»). З гэтых дакументаў бачна, што ў 1444 і 1446 гадах нейкі Пракопій Вальдфогель уступаў ва ўгоды з рознымі асобамі, якіх за грошы і іншыя зыскі прысвячаў у таямніцу «штучнага ліста». Высоўваліся здагадкі, што Вальдфогель і Гутэнберг — адзін і той жа чалавек, але пацвердзіць гэта немагчыма. Напэўна, што праз некаторы час пасля цяжбы вынаходства Гутэнберга ўжо ўжывалася для практычных мэт у Страсбургу. Адсутнасць захаваных выданняў таго перыяду можа сведчыць пра тое, што большай часткай выпускалася лубачная прадукцыя, што заўсёды мела найменшыя шанцы захавацца і ацалець. === 1448—1455. Вынаходства друкарства === Геніяльнае вынаходства Гутэнберга складалася ў тым, што ён вырабляў з металу «рухомыя» выпуклыя літары, выразаныя ў зваротным выглядзе (у люстраным адлюстраванні), набіраў з іх радкі і з дапамогай [[Ручны друкарскі прэс|адмысловага прэса]] адціскаў на паперы. Аднак у яго неставала сродкаў для эксплуатацыі свайго вынаходства. Перасяліўшыся ў [[1448]] годзе ў родны [[Майнц]], Гутэнберг у [[1450]] годзе склаў дагавор з майнцкім дзялком, відаць, ліхвяром [[Іаган Фуст|Іаганам Фустам]], у сілу якога той пазычыў яму 800 гульдэнаў з 6 % і, апроч таго, абавязваўся штогод выдаваць 800 гульдэнаў на патрэбы вытворчасці (фарбы, паперу і іншы выдатковы матэрыял); друкарня з усім яе прыладдзем павінна была палавініцца паміж Гутэнбергам і Фустам. Асноўны капітал Гутэнберг атрымаў, аднак, па частках. Ад выдачы звароткавага капіталу Фуст зусім ухіляўся, і па дадатковым дагаворы [[1452]] года за адначасную выплату 800 гульдэнаў быў вызвалены ад штогадовых унёскаў. [[Файл:Gutenberg Bible Mainz Copy.jpg|thumb|350px|[[Біблія Гутэнберга]]. Асобнік з музея ў Майнцы.]] Пры такіх абмежаваных сродках, не маючы ні дасведчаных працоўных, ні ўдасканаленых прылад, Гутэнберг, тым не менш, дасягнуў значных поспехаў. Да [[1456]] года ён надліў не менш за пяць розных шрыфтоў, надрукаваў лацінскую граматыку Элія Даната (некалькі лістоў яе дашлі да нашых дзён і захоўваюцца ў [[Нацыянальная бібліятэка Францыі|Нацыянальнай бібліятэцы]] ў [[Парыж]]ы), трохі папскіх індульгенцый і, нарэшце, дзве [[біблія|Бібліі]], [[36-маленькая Біблія|36-радковую]] і [[Біблія Гутэнберга|42-радковую]]; апошняя, вядомая пад назвай [[Біблія Гутэнберга|Бібліі Мазарыні]], надрукавана ў 1453—1455 гадах. Іаган Гутэнберг не змог выплаціць Фусту працэнты, і Фуст звярнуўся ў суд. Працэс скончыўся прысягай Фуста, пра што быў складзены пратакол, запісаны натарыусам Гельмасбергерам [[6 лістапада]] [[1455]] года; арыгінал гэтага акта, гэтак важнага для захавання за Гутэнбергам імя вынаходніка друкарства, у XIX стагоддзі быў адкрыты [[Карл Дзяцка|Карлам Дзяцка]] ў бібліятэцы [[Гётынгенскі ўніверсітэт|Гётынгенскага ўніверсітэта]] (K. Dziatzko, «Sammlung bibliothekwissenschaftlicher Arbeiten» [[1889]] годзе і сл.). Паводле рашэння суда друкарня з усім яе прыладдзем перайшла да Фуста, і Гутэнбергу трэба была пачынаць справу з нуля. === 1455—1468. Дзейнасць пасля суда === Ён уступіў у кампанію з Конрадам Гумеры і ў [[1460]] годзе выпусціў складанне [[Іаган Бальб|Іагана Бальба]] з [[Генуя|Генуі]] ([[1286]]), «[[Каталікон, кніга|Каталікон]]» (лацінская граматыка са слоўнікам). У [[1465]] годзе [[курфюрст]] Адольф прыняў Гутэнберга на службу, але [[3 лютага]] [[1468]] года кнігадрукар памёр; ён быў пахаваны ў Майнцы, аднак сёння месцазнаходжанне яго магілы невядомае. Некаторыя крыніцы сцвярджаюць, што яго магіла знаходзілася на разбураных францысканскіх могілках<ref>{{артыкул|загаловак=Могила Гутенберга|спасылка=http://historicperiodicals.princeton.edu/historic/cgi-bin/historic?a=d&d=vozrozhdenie19310411-01.2.45&e=-------en-20--1--txt-IN----|выданне=Возрождение|месца=Париж|год=1931|том=6|выпуск=11 April|нумар=2139|archive-date=2 красавіка 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112112/http://historicperiodicals.princeton.edu/historic/cgi-bin/historic?a=d&d=vozrozhdenie19310411-01.2.45&e=-------en-20--1--txt-IN----}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=Проскуряков В.|загаловак=Иоган Гутенберг|спасылка=http://vsemirniysledopyt.ru/b/126910/read#t15|месца=М.|выдавецтва=Журнально-газетное объединение|год=1933|серыя=ЖЗЛ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402092135/http://vsemirniysledopyt.ru/b/126910/read#t15|archivedate=2 красавіка 2015}}</ref>. == Аўтарства вынаходства == Вынаходства Гутэнберга прыпісвалася ў розны час розным асобам (гл. [[Друкарства]]). Праўда канчаткова адноўлена Антоніем ван дэр Ліндэ ў працы 1878 года. == Гутэнберга-веданне == Даследаванню жыцця Гутэнберга, яго асобы, фактаў яго біяграфіі і яго значэння для гісторыі друкарства і гісторыі ў цэлым прысвечана вельмі значная колькасць навуковых і папулярных прац. Да сярэдзіны дваццатага стагоддзя колькасць складанняў па гутенберговской тэме ўжо перавышала тры тысячы адзінак, а надалей толькі павялічвалася. Рэвалюцыйнасць вынаходства Гутэнберга зрабіла яго, з аднаго боку, папулярным прадметам даследаванняў, што спрыяла развіццю ведаў пра яго і пра гістарычны перыяд, у які ён жыў. З іншага боку, незвычайная важнасць моманту пачатку друкарства ўзрушала некаторых даследчыкаў трактаваць факты не самай карэктнай выявай у спробе прыпісаць вынаходства іншым асобам, аспрэчыць месца зараджэнне друкарства і іншых перакручванняў, у надзеі выняць выгаду з гэтак важнай падзеі ў сусветнай гісторыі. Спробы «адняць» аўтарства вынаходства ў Гутэнберга пачаліся ледзь не пры яго жыцці. Адпачатку павялася спрэчка, какай жа горад лічыць зыбкай друкарства: Майнц ці Страсбург? Хто ж насамрэч здзейсніў гэтак важны зрух у сусветнай гісторыі: [[Іаган Фуст]] і [[Петэр Шэфер]], [[Іаган Ментэлін]]? Ці ж першаадкрывальнікам друкаванай кнігі быў нехта ў Кітаі? У Германіі доўгі час Гутэнберг лічыўся толькі падручным нібы сапраўдвых вынаходнікаў — Фуста і Шэфера. Гэты пункт погляду падтрымваўся многімі (у прыватнасці, [[Іаган Крыстоф Готшэд|Іаганам Готшэдам]]). Нягледзячы на тое, што першасць Гутэнберга была пацверджана яшчэ ў васямнаццатым стагоддзі (Д. Келер, [[Іаган Данііл Шопфлін|Д. Шопфлін]]), і Ментэлін і Фуст і дагэтуль згадваюцца ў гэтым плане, хочучы ўжо галоўным чынам у ненавуковым асяроддзі. Асноўнай праблемай у гутэнбергазнаўстве з’яўляецца адсутнасць кніг, выпушчаных Гутэнбергам, у якіх быў бы яго [[Калафон (частка кнігі)|калафон]] (адзнака на старажытных кнігах пра аўтара, час і месца выдання). Тое, што кніга была выпушчана Гутэнбергам, пацвярджаецца толькі з дапамогай другарадных прыкмет, з якіх ключавым з’яўляецца выкарыстаны пры друку шрыфт. Да гэтай найгалоўнай праблемы дадаюцца і пабочныя: малая колькасць дакументальных сведчанняў (ёсць толькі 34 актавых сведчанняў пра Гутэнберга), адсутнасць асабістага ліставання, запісаў, адсутнасць верагоднага партрэта. Апазнаванне старажытных друкаваных кніг па шрыфце — вядомая практыка ў вобласці гістарычнага кнігазнаўства. Пры зараджэнні друку амаль кожны выдавец знаходзіў свой шрыфт, дзякуючы чаму ёсць магчымасць нават па безназоўных фрагментах пазнаваць, руцэ якога друкара прыналежыць тая ці іншая старонка. У гутэнбергазнаўстве шрыфта-лагічны метад згуляў найважную ролю. Менавіта з яго дапамогай была ўсталявана спадчына Гутэнберга. Яшчэ адным важкім фактарам у спробах вывучыць гісторыю знакамітага немца стала імкненне стварыць з яго нейкую «легенду», пабудаваць яго вобраз такім манерам, каб ён адпавядаў адведзенай яму ролі ў гісторыі. У дзевятнаццатым стагоддзі такая легенда была шчасна створана. Гутэнберг уяўляўся як утвораны прадстаўнік эліты, захоплены ідэяй асветы, які, выконваючы свае фінансавыя інтарэсы, аддаў сілы развіццю друкарства. Аднак, скампіляваны пад гэту легенду, выява не вытрымала праверкі часам, што прывяло да расколу ў гутенберговедении напачатку дваццатага стагоддзя. Залішняя канцэнтрацыя ўвагі на розных аспектах жыцця вынаходніка прыводзіла да перакосаў: часам у кіраўніка кута даследаванняў ставілася пытанне меркантыльнага характару, улічваліся толькі грашовыя аспекты дзейнасці, часам уся ўвага засяроджвалася на пытаннях паходжання, пацверджання прыналежнасці Гутэнберга элітным саслоўям. Некаторыя даследчыкі цаліком засяроджвалася на аналізе шрыфтоў, што прыносіла свае плады, але, ізноў жа, вяло да занадта вузкага пагляду на праблему ў цэлым. Група даследчыкаў ({{не перакладзена 2|Ота Хуп|Ота Хуп||Otto Hupp}}, {{не перакладзена 2|Паўль Швенке|Паўль Швенке|de|Paul Schwenke}}) бачыла ў Гутэнбергу толькі таленавітага практыка, стваральніка першых майстэрскіх шрыфтоў, які з’яўляўся толькі друкаром і не быў колькі-небудзь заклапочаны мэтамі асветы. {{не перакладзена 2|Іаган Хейнрых Цэдлер|Іаган Цэдлер||Johann Heinrich Zedler}} разглядаў Гутэнберга яшчэ больш абмежавана. У яго ўяўленні ён быў толькі тэхнічна адукаваным чалавекам, які стварыў адны з першых друкаваных кніг, прытым, у сілу менавіта навізны тэхналогій для свайго часу, дадзеныя выданні Цэдлер лічыў вельмі недасканалымі, асабліва ў параўнанні з далейшымі распрацоўкамі ў гэтай вобласці. Гэты пункт погляду цалкам упісваўся ва ўяўленні пра Гутэнберга як пра прыладу, складнік у механізме гістарычнага развіцця, з’яўленне якога было наканавана законамі гісторыі. {{цытата|аўтар=<small>[[Франц Мерынг]]. З працы «Пра гістарычны матэрыялізм»</small>|«…доўгая і бязлітасная спрэчка пра сапраўднага вынаходніка друкарства ніколі не будзе вырашана… Гутэнберг зрабіў у гэтым кірунку апошні важны крок з вялікай адвагай і выразнасцю і дзякуючы гэтаму з найвялікім поспехам… Гэта толькі значыць, што ён лепш усіх здолеў падвесці вынікі назапашанаму досведу і ўсім няўдалымі ці паў удалым спробам сваіх папярэднікаў. І гэта ані не прымяншае яго заслугі; яго заслуга застаецца несмяротнай… але не новую невядомую расліну ён пасадзіў у зямную глебу, а толькі ўдала сарваў павольна саспелы плён».}} Пагляд на ўнёсак Гутэнберга з падобнай пазіцыі падпіхнуў развіццё даследаванняў пра тэхнічныя перадумовы вынаходства, і дадзены аспект атрымаў належнае расчыненне (працы [[Віктар Шолдэрэр|Віктара Шолдэрэра]] (Victor Scholderer) [[Хельмут Леман-Хаўпт|Хельмута Леман-Хаўпта]] (Hellmut Lehmann-Haupt) і інш.), хоць для гэтага спатрэбілася амаль сто гадоў пошукаў. Аднак зрушэнне акцэнту з асобы на гістарычныя прычыны зноў жа прыводзіў да мімавольных перакручванняў. Часта галоўнай прычынай з’яўлення друкарства звалася наканаванасць эканамічнага развіцця. Зараджэнне і развіццё капіталізму патрабавала падвышэння роўня ведаў, прыладай якога і стала друкарства. Калі выява Гутэнберга — грамадскага асветніка паказаў сваю аднабокасць, з’явілася выява Гутэнберга-справунку. У спробе знайсці адказ на пытанне, што ж рухала гэтым чалавекам, зразумелае шмат чым імкненне да асабістай выгады прыводзілася ў абгрунтаванне яго матываў: новыя часы дыктавалі новыя норавы, і ўяўленне пра бізнесмена, які спрабуе скарыстаць свежае вынаходства для ўласнай выгады, знайшло сваіх прыхільнікаў. Улічваючы які пацвярджаецца дакументамі факт, што справы Гутэнберга ішлі зусім не нядобра, а надалей рушыла ўслед і банкруцтва, Гутэнберг як асоба стаў ацэньвацца заўважна ў абніжаючым ключы, як нешчаслівы дзялок або як незаможны мастак, які не здолеў дасягнуць ніякага поспеху. Выява Гутэнберга-справунка здолела дазволіць супярэчнасці, выкліканыя тым, што ў яго спадчыне знайшліся выданні вельмі шырокага дыяпазону, ад высокадухоўных да «кірмашовай літаратуры». Аднак на ключавое пытанне дадзены падыход прымальнага адказу даць не ў сілах. Выказваліся думкі, што Гутэнберг мог нават не ўсведамляць значэння свайго вынаходства. Яны наўрад ці адпавядаюць праўдзе, бо кожная буйная асоба, якая здзейсніла рэвалюцыйныя змены ў гісторыі чалавецтва, з’яўляецца, зазвычай, засяроджваннем галоўных канфліктаў свайго часу і ў сілу гэтага не можа быць асобай абмежаванай, замкнёнай у рамках вузкіх асабістых інтарэсаў. Савецкае гутэнбергазнаўства пачало развіццё большай часткай у сувязі з які адзначаўся як у грамадскім жыцці, так і ў навуковым свеце пяцісотгоддзем вынаходства друкарства (якія адзначаліся ў 1940 годзе). Да гэтага часу якіх-небудзь сур’ёзных даследаванняў не было, Гутэнберг і яго вынаходства згадваліся толькі ў папулярызатарскіх мэтах. Першым аповедам пра Гутэнберга паслужылі звесткі з перакладзенай у 1720 годзе кнігі «Пра вынаходнікаў рэчаў» (De Inventoribus Rerum) [[Палідор Вяргілій|Палідора Вяргілія Урбінскага]]. Перашкодай для развіцця гутенберговедения служыла нябытнасць у краіне дакументаў па дадзенай тэме і малая зацікаўленасць навуковай супольнасці. Адзначаны юбілей смог падняць гэта цікавасць і ў паваенныя гады пачалося больш заўважнае развіццё гэтай тэмы. Першы заўважны ўнёсак быў зроблены ленінградскім гісторыкам [[Уладзімір Сяргеевіч Люблінскі|Уладзімірам Люблінскім]], потым сталі з’яўляцца пераклады на рускую мову гістарычных гутэнбергаўскіх дакументаў, былі пададзены першыя дысертацыі на гэту тэму<ref>''Варбанец Н. В.'' Йоханн Гутенберг и начало книгопечатания в Европе. Опыт нового прочтения материала. М.: Книга, 1980. с.14-25</ref>. == Галерэя == <gallery widths=160 heights=160> Файл:Printing machine of Johanes Gutenbrg1.jpg|''[[Ручны тыпаграфскі станок|Друкарскі станок Гутэнберга]]'' Файл:Gutenberg monument.jpg|''[[Бертэль Торвальдсен|Б. Торвальдсен]]. Помнік Гутэнбергу ў Майнцы. 1837'' </gallery> == Гл. таксама == * [[Іаган Фуст]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|5}} * ''Киселев Н. П.'' Неизвестные фрагменты древнейших памятников печати Германии и Голландии. М., 1961; * ''Венгерова-Зилинг Э. В.'' Актовые свидетельства о жизни и деятельности И. Гутенберга // Книга: Исслед. и мат-лы. 1971. Сб. 22; * ''Варбанец Н. В.'' И. Гутенберг и начало книгопечатания в Европе: Опыт нового прочтения мат-ла. М., 1980; * ''Немировский Е. Л.'' Иоганн Гутенберг. М., 1989; * ''Капр А.'' Иоганн Гутенберг. Личность в истории. — СПб.: «[[Вита Нова, выдавецтва|Вита Нова]]», 2010. — с. 546 — ISBN 978-5-93898-306-9 — Серия: Жизнеописания * ''Проскуряков В. М.'' Иоганн Гутенберг, 1933. — 140 с. (Жизнь замечательных людей) * Ruppel A. Gutenberg. 3 Aufl. Niewkoop, 1967; * Lulfing Н. J. Gutenberg und das Buchwesen des 14. und 15. Jahrhunderts. Lpz., 1969; * McMurtrie D. The invention of printing. A bibliography. Chi., 1942; * Der gegenwartige Stand der Gutenbergforschung. Stuttgart, 1972; * Карr A. J. Gutenberg. Personlichkeit und Leistung. 1986; * Ing J. J. Gutenberg and his Bible. New York, 1990; * Der Buchdruck im 15. Jahrhundert. Eine Bibliographic. Stuttgart, 1988. == Спасылкі == {{Commons|Category:Johannes Gutenberg}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Гутенберг}} * {{БСЭ3|загаловак=Гутенберг, Иоганн|аўтар=Э. В. Зилин}} * [http://stra.teg.ru/library/global/it/1 Проект Гутенберг] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050501011040/http://stra.teg.ru/library/global/it/1/ |date=1 мая 2005 }}. * [[Яўген Львовіч Няміроўскі|Е. Л. Немировский]]. [http://www.compuart.ru/article.aspx?id=9181&iid=386 Технические аспекты изобретения Иоганна Гутенберга] // «КомпьюАрт», октябрь 2000. * [http://ihtys.narod.ru/#gutenberg Фотокопия Библии Гутенберга в формате pdf]. {{Бібліяінфармацыя}} {{Нямецкая мова}} {{DEFAULTSORT:Гутэнберг Іаган}} [[Катэгорыя:Першадрукары]] [[Катэгорыя:Тыпографы]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі Германіі]] [[Катэгорыя:Друкары інкунабулы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] i1poqix3tc0f6ezc1gp0wpjerm0s9cg 0 15156 5174366 5014769 2026-08-01T23:57:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174366 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для стагоддзя|21}} '''XXI стагоддзе''' (дваццаць першае стагоддзе) пачалося [[1 студзеня]] [[2001]] года і скончыцца [[31 снежня]] [[2100]] года. ==Асноўныя падзеі== === 2000-я === {{main|2000-я}} * 1999—2009 — [[Другая чачэнская вайна]] * [[2001]] — [[Тэрарыстычныя акты 11 верасня 2001 года]] * [[2008]] — [[Вайна ў Паўднёвай Асеціі (2008)|Вайна Расіі з Грузіяй за Паўднёвую Асецію]] === 2010-я === {{main|2010-я}} * [[2011]] — [[Новая Зеландыя]] правяла Кубак свету па [[рэгбі]]. * [[2012]] — [[Летнія Алімпійскія гульні 2012|XXX Летнія Алімпійскія гульні]] ў [[Лондан]]е. * [[2012]] — [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|Чэмпіянат Еўропы па футболе]], ў [[Польшча|Польшчы]] і ва [[Украіна|Украіне]]. * [[2014]] — [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2014|XXII Зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Сочы]] ([[Расія]]). * [[2014]] — [[Расійская інтэрвенцыя ва Украіну (2014)|Расійская інтэрвенцыя ва Украіну]], захоп Расіяй [[Крым]]а і ўсходняй частцы [[Данецкі каменнавугальны басейн|Данбаса]]. * [[2014]] — [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2014|Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай]] ў [[Мінск]]у ([[Беларусь]]), на стадыёнах [[Мінск-Арэна]] і [[Чыжоўка-Арэна]]. * [[2016]] — [[Летнія Алімпійскія гульні 2016|XXXI Летнія Алімпійскія гульні]] ў [[Рыа-дэ-Жанэйра]] ([[Бразілія]]). * [[2019]] — скончыліся свабодныя [[IPv4]]-адрасы, паводле прадказання Джэфа Хастана з [[APNIC]].<ref>{{cite web|author=Geoff Huston.|title=IPv4 Address Report, daily generated|url=http://www.potaroo.net/tools/ipv4/index.html|date=|accessdate=18 лютага 2009|archive-date=6 жніўня 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806020416/http://www.potaroo.net/tools/ipv4/index.html|url-status=dead}}</ref> === 2020-я === {{main|2020-я}} * [[2020]] — [[Пандэмія COVID-19]]. * У [[2029]] годзе ў пятніцу, [[13 красавіка]] астэроід [[99942 Апофіс]] пройдзе на адлегласці каля 37 тыс. кіламетраў ад Зямлі. === 2030-я === {{main|2030-я}} * У 3 гадзіны 14 хвілін 8 секунд ([[Універсальны каардынаваны час|UTC]]), [[19 студзеня]] [[2038]] г. ўсе 32-бітныя камп’ютары, якія адлічваюць час у стандарце [[POSIX]], [[Праблема 2038 года|пачнуць паказваць яго з адмоўным значэннем]]. === 2040-я === {{main|2040-я}} === 2050-я === <!-- {{main|2050-я}} //--> * У [[2050]] годзе насельніцтва Зямлі можа дасягнуць колькасці ў 9 мільярдаў чалавек<ref>http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/pressrelease.pdf</ref>. === 2060-я === <!-- {{main|2060-я}} //--> * [[Ісаак Ньютан]] прадказаў, што [[канец свету]], паводле яго інтэрпрэтацыі [[Біблія|Бібліі]], надыдзе не раней 2060 года.<ref>[http://www.isaac-newton.org/newton_2060.htm Stephen D. Snobelen, ''«A time and times and the dividing of time»: Isaac Newton, the Apocalypse and 2060 A.D.'', History of Science and Technology Programme, University of King’s College, Halifax.]</ref> * [[28 ліпеня]] [[2061]] года — вяртанне [[Камета Галея|каметы Галея]]. * Пасля 27 студзеня 2060 года будзе надрукавана неапублікаванае апавяданне [[Дж. Д. Сэлінджэр]]а [[The Ocean Full of Bowling Balls]] — роўна праз 50 гадоў пасля смерці аўтара. === 2070-я === <!-- {{main|2070-я}} //--> === 2080-я === <!-- {{main|2080-я}} //--> === 2090-я === {{main|2090-я}} {{зноскі}} {{ВС}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:XXI стагоддзе| ]] bqsgfvcf3if22pkeyn6mt0thu2jafch 0 16217 5174424 5090400 2026-08-02T06:00:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174424 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Івацэвічы |арыгінальная назва = Івацэвічы |вобласць = Брэсцкая |раён = Івацэвіцкі |дата заснавання = |першае згадванне = [[1508]] |ранейшыя назвы = |статус з = 1966 }} '''Івацэ́вічы'''<ref name="NNP"/> ([[Інструкцыя па транслітарацыі (2007)|афіц. транс.]]: ''Ivacevičy'') — [[горад]] у [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкага раёна]], на правым беразе [[Грыўда|р. Грыўда]]. За 135 км ад [[Брэст]]а. [[станцыя Івацэвічы|Чыгуначная станцыя]] на лініі Брэст—[[Баранавічы]]. == Гісторыя == Упершыню згадваецца пад 1508 у [[Зэльва|зэльвенскай]] касцёльнай кнізе. Вядомы як двор, шляхецкае ўладанне на тэрыторыі [[ВКЛ]]. Першыя вядомыя ўладальнікі [[Іллінічы]]. Пасля смерці Мікалая Іллініча ў 1540 годзе яго заступнікам стаў сын Ян. У 1555 годзе Івацэвічы, згодна дакументам, з’яўляюцца ўласнасцю слонімскага суддзі Яна Віктарына, які атрымаў маёнтак за жонкай Ганнай, дачкой Яна Іллініча. Пасля смерці Яна Віктарына ў 1566 годзе, яго жонка Ганна прадае частку маёнтка Івацэвічы пану Яну Юр’евічу Багуматку. У 1631 годзе г. Івацэвічы — уладанне пана Стэфана Кандзежаўскага. [[Выява:Catholic Church in Ivacevičy.jpg|200px|thumb|Касцёл Узвышэння Св. Крыжа ў Івацэвічах, зруйнаваны бальшавікамі ў [[1949]]]] З 2-ой пал. XVI стагоддзя. Івацэвічы ў Боркінскай воласці [[Слонімскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Слонімскага павета]] [[Новагародскае ваяводства|Навагрудскага ваяводства]]. Каля 1750 года тут быў узведзены касцёл Святога Крыжа, які ў 1860 годзе быў перароблены пад праваслаўную царкву, але ў 1922 годзе зноў вернуты католікам. У 1784 годзе маёнтак Івацэвічы — уласнасць пана Яна Сяплюцкага, працаваў [[бровар]], [[смалакурня]]. З 1795 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з 12.12.1796 года ў [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 28.8.1802 года ў [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. З пачатку XIX стагоддзя Івацэвічы належаць магнацкаму роду Юндзілаў. У 1845 годзе Гродзенскім губернскім камітэтам быў зацверджаны інвентар маёнтка Івацэвічы, што належаў у гэты час памешчыку Івану Юндзілу. У дакуменце даецца маёмаснае і дэмаграфічнае становішча сельбішча, пералічваюцца абавязкі прыгонных сялян перад панам. З адкрыццём 1 снежня 1846 года Маскоўска — Варшаўскай шашы пачала дзейнічаць Івацэвіцкая паштовая станцыя (1848 год). З будаўніцтвам чыгункі Варшава — Масква (уведзена ў эксплуатацыю 28 лістапада 1871 года) адкрылася чыгуначная станцыя, узнікла паселішча пры ёй. У канцы XIX стагоддзя ў Івацэвічах былі бровар і цагельня, сукнавальня і вадзяны млын, царква. У 1905 годзе маёнтак Івацэвічы знаходзіўся ў Боркінскай воласці Слонімскага павета. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] Івацэвічы знаходзіліся пад акупацыяй [[Германія|Германіі]]. З Івацэвіч у целяханскія лясы была пракладзена вузкакалейка, па якой вывозілі лес, працаваў тартак. З 1921 да 1939 года — мястэчка ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Боркі — Гічыцкай гміне [[Косаўскі павет|Косаўскага павета]] [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. У 1935 годзе ў Івацэвічах 1860 жыхароў, чыгуначная станцыя, пры ёй буфет. Была пошта, тэлеграф, аптэка, амбулаторыя, запраўка для аўтамабіляў, некалькі гатэляў, дваровая капліца графаў Юндзілаў, уладальнікаў вялікіх лясных абшараў у Косаўскім і Слонімскім паветах. Паравы рухавік забяспечваў электрычнасцю не толькі тартак, але і пасёлак, працавала пачатковая школа. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 1940 года ў Косаўскім раёне Брэсцкай вобласці, МТС, лесазавод, спіртзавод, смалакурня, электрастанцыя, млын, абутковая арцель, 7-гадовая школа, пошта, бальніца. Яўрэйскае насельніцтва Івацэвічаў папоўнілася бежанцамі з раёнаў Польшчы, захопленых немцамі ў верасні 1939 года, і склала каля 300 чалавек. З 24 чэрвеня 1941 года па 12 ліпеня 1944 год Івацэвічы знаходзіліся пад акупацыяй фашысцкай Германіі. Неўзабаве пасля акупацыі было арганізавана [[гета ў Івацэвічах]]. У вайну загінулі больш за 1000 мірных грамадзян. Значная колькасць ахвяр — жыхары яўрэйскай нацыянальнасці, расстраляныя ў 1942—1943 гадах ва ўрочышчы Жвіроўня. 25 жыхароў мястэчка не вярнуліся з фронту. Вызвалялі Івацэвічы часці 20-га стралковага корпуса 28-й арміі 1-га Беларускага фронту з удзелам партызан 8-й партызанскай брыгады Брэсцкага злучэння. У баях за горад загінулі 162 савецкія воіны і партызаны (пахаваны ў брацкіх магілах на гарадскіх могілках і ў скверы па вул. Савецкай). Пасля вайны насельніцтва Івацэвічаў хутка павялічвалася: з рабочага пасёлка ў 1945 годзе да гарадскога (1947) і затым горада (23.5.1966). У 1948 годзе на брацкай магіле пастаўлены абеліск, у 1956 годзе помнік — скульптура воіна. З 20.9.1947 года — гарадскі пасёлак, цэнтр Івацэвіцкана раёна. З 28 мая 1966 года — горад<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб аднясенні гарадскога пасёлка Івацэвічы да катэгорыі гарадоў раённага падпарадкавання ад 28 мая 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 17 (1137).</ref>. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:30000 ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1921 from:0 till:430 bar:1940 from:0 till:2415 bar:1945 from:0 till:3700 bar:1959 from:0 till:5200 bar:1971 from:0 till:8000 bar:1979 from:0 till:10870 bar:1981 from:0 till:12600 bar:1995 from:0 till:19800 bar:1997 from:0 till:19700 bar:2005 from:0 till:24200 bar:2006 from:0 till:24200 bar:2008 from:0 till:26200 bar:2016 from:0 till:23280 bar:2017 from:0 till:23440 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline></center> </div> * '''XX стагоддзе''': 1921 год — 430 чал., 144 двары; 1940 год — 2&nbsp;415 чал., 600 двароў; 1945 год — 3,7 тыс. чал.; 1959 год — 5,2 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1971 год — 8 тыс. чал.; 1979 год — 10&nbsp;870 чал.; 1981 год — 12,6 тыс. чал.; 1995 год — 19,8 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1997 год — 19,7 тыс. чал. * '''XXI стагоддзе''': 2005 год — 24,2 тыс. чал.; 2006 год — 24,2 тыс. чал.; 2008 год — 26,2 тыс. чал.; 2016 год — 23&nbsp;280 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 23&nbsp;440 чал.<ref name="2017-Estimate"/> == Эканоміка == У горадзе даволі шпарка развівалася прамысловасць. У 1970 г. працавалі лесазавод, леспрамгас, хімлясгас, спіртзавод, маслазавод, раённае аб’яднанне «Сельгастэхніка», камбінат бытавога абслугоўвання. Дзейнічалі 2 сярэднія школы, школа рабочай моладзі, музычная і дзіцячая спартыўная школы, дзіцячы сад і 2 дзіцячых ясляў — садоў, Дом піянераў, кінатэатр, 2 клубы, 3 масавыя бібліятэкі, бальніца, аптэка, магазіны. Некаторыя дробныя прадпрыемствы перарасталі ў буйныя. У 1973 годзе ў Івацэвічах пабудаваны ільнозавод. Для патрэб будаўніцтва быў створаны завод жалезабетонных вырабаў. Галоўная яго прадукцыя — панэлі і жалезабетонныя канструкцыі для будаўніцтва жылых дамоў і гаспадарчых пабудоў. У горадзе працуе спіртзавод. Трэба адзначыць, што ў 1990-я гады прадпрыемствы горада сутыкнуліся з многімі праблемамі і цяжкасцямі — часткова альбо нават поўнасцю былі парушаны эканамічныя сувязі як унутры рэспублікі, так і з краінамі СНД. Вырасла запазычанасць прадпрыемствам гандлёвымі арганізацыямі, не хапала сыравіны і камплектуючых вырабаў. Усё гэта вымушала працаваць з вялікімі перабоямі, адчуваўся недахоп рабочых месцаў. І ўсё ж жыццё не стаяла на месцы: ішло інтэнсіўнае жыллёвае будаўніцтва, з’явіліся ў горадзе новыя сучасныя школы, іншыя грамадскія будынкі. Шырыцца прадпрымальніцкі рух, з’явілася шмат новых гандлёвых кропак, пунктаў па аказанні бытавых паслуг. == Культура == З 2 кастрычніка 1947 года пачала выходзіць раённая газета «Чырвоная звязда», з 28 кастрычніка 1956 года называлася «Зара камунізму». З 26 красавіка 1962 года да 31 сакавіка 1965 года быў перапынак у выданні раёнкі ў сувязі з далучэннем Івацэвіцкага раёна да суседняга Бярозаўскага. У 1965 годзе Івацэвіцкі раён аднаўляецца, і ўжо 1 красавіка таго ж года выйшаў першы нумар газеты «Кастрычнік», з 1991 года — «Івацэвіцкі веснік», вядзецца раённае радыёвяшчанне. З 12 верасня 1995 года па 2010 год <ref name="Ostrowska"/> выдавалася мясцовая недзяржаўная «Газета для Вас». У 2006 годзе ў Івацэвічах прайшлі абласныя дажынкі. Да гэтага свята рыхтаваліся, шмат зрабілі, каб горад памаладзеў, папрыгажэў. У 2009 годзе Івацэвічы адзначылі свой юбілей — 490 годдзе з дня першага ўпамінання ў пісьмовых крыніцах. Наперадзе — пяцьсотгадовы юбілей. [[Івацэвіцкі раённы гісторыка-краязнаўчы музей]]. == Славутасці == [[Файл:Ivacevičy. Івацэвічы (2011).jpg|thumb|злева|Палац Юндзілаў]] [[Файл:Івацэвічы. Царква.jpg|thumb|Царква ў гонар абраза Божай Маці «Дзяржаўны»]] * [[Палац Юндзілаў, Івацэвічы|Палац Юндзілаў]] (канец XVIII стагоддзя), вул. Талочкі, 10 — {{ГККРБ 4|113Г000734}} * [[Касцёл Святых Пятра і Паўла (Івацэвічы)|Касцёл Святых Пятра і Паўла]] * [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Дзяржаўны» (Івацэвічы)|Царква ў гонар абраза Божай Маці «Дзяржаўны»]] (1990-я) * Брацкая магіла (1941—1944), вул. Савецкая, у скверы — {{ГККРБ 4|113Д000283}} * Брацкая магіла (1941—1944), вул. 60 год Кастрычніка, на могілках — {{ГККРБ 4|113Д000284}} == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Івацэвічаў}} == Гл. таксама == * [[Гарады Брэсцкай вобласці]] * [[Гарады Беларусі]] == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="Ostrowska">[http://dzedzich.org/wp/2010/12/31/zachynilasya-ivacevickaya-gazeta-dlya-vas/#more-5226 «Зачынілася івацэвіцкая „Газета для вас“»] // «[[Дзедзіч (грамадскае аб’яднанне)|Дзедзіч]]»</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Івацэвічы|343—344}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Ivacevičy|Івацэвічы}} {{OSM relation|5602737|Івацэвічы}} * [http://kamunikat.org/hazeta_dla_vas.html «Газета для вас»]{{Недаступная спасылка}} на [[Kamunikat.org]] * {{ГБ|http://globustut.by/ivacevichi/index.htm}} {{Івацэвіцкі раён}} {{Брэсцкая вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Івацэвічы| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства]] ccp7a2x74q5bhpjic2n6ion7zuc7au7 0 16271 5174280 5063102 2026-08-01T19:03:04Z Rotondus 11765 /* Вядомыя асобы */ абнаўленне звестак 5174280 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Горад |беларуская назва = Жыткавічы |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |першае згадванне = 1500 |ранейшыя назвы = |статус з = 1971 }} '''Жы́ткавічы'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Žytkavičy}}) — горад раённага падпарадкавання ў [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкага раёна]]. За 238 км на захад ад [[Гомель|Гомеля]]; чыгуначная станцыя на лініі Гомель — [[Лунінец]]. Аўтамабільныя дарогі злучаюць Жыткавічы з [[Брэст]]ам і [[Калінкавічы|Калінкавічамі]]. Насельніцтва {{num|16019|чал.}} (2017)<ref name="2017-Estimate"/>. == Назва == Назва Жыткавічаў упершыню засведчаная ў форме «Жыдкавічы» (''Жидковичи'') пад 1500 годам. {{няма АК 2|Звязваецца з адпачатнай назвай возера [[Чырвонае (возера)|Чырвонае]] — Жыд-возера. Назва паселішча пайшла ад назвы ракі Жыдкаўка, што з Жыд-возера цекла ў [[Прыпяць]].|8|06|2025}} Паводле [[В. А. Жучкевіч]]а назва Жыткавічы паходзіць ад прозвішча, утворанага ад асновы [[жыта]]<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 124.</ref>. == Герб == У чырвоным полі срэбны хвалісты пас, над пасам герб «Сястрынец» срэбнага колеру. Хвалісты срэбны пас сімвалізуе раку [[Гніліца (рака)|Гніліцу]]. Герб «Сястрэнец» — памяць пра род Кучукаў-Сестранцэвічаў, якіх называюць першымі вядомымі уладальнікамі паселішча. Аднак, на праўдзе першымі ўладальнікамі былі [[Кучукі (род)|Кучукі]] герба «Сякера», якіх з Кучакамі-Сестранцэвічамі сталі блытаць пазней. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Упершыню згадваецца ў [[Метрыка Вялікага Княства Літоўскага|Метрыцы]] пад 1500 годам як маёнтак '''Жыдкавічы''' ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], вёска [[Слуцкае княства|Слуцкага княства]], першы вядомы ўладальнік — [[Кучукі (род)|Конрад Кучук]] герба «Сякера». === У складзе Расійскай імперыі === З 1793 года ў складзе Расійскай імперыі (звалася таксама '''Убярэжжэ'''), цэнтр воласці Мазырскага павета Мінскай губерні. Насельніцтва ў асноўным займалася сельскай гаспадаркай і бортніцтвам. З пракладкай [[Палескія чыгункі|Палескіх чыгунак]] і адкрыццём у 1886 годзе чыгуначнай станцыі на месцы вёсак Зарэчча і Бярэжжа пачаў фармавацца рабочы пасёлак Жыткавічы. Пачала развівацца прамысловасць, прадстаўленая ў асноўным прадпрыемствамі па перапрацоўцы драўніны і прадукцыі сельскай гаспадаркі. === Найноўшы час === У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] ў лютым — снежні 1918 года Жыткавічы былі пад акупацыяй войск кайзераўскай Германіі. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Жыткавічы абвешчаны часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі Жыткавічы ўвайшлі ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. Падчас польскай акупацыі 1919—1920 гг. часовы адміністрацыйны цэнтр [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] ў складзе [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх земляў|Грамадзянскага ўпраўлення Усходніх зямель]]<ref>Dz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 26, poz. 275 {{ref-pl}}</ref>. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] акупаваны нацысцкай Германіяй. З 1924 г. цэнтр раёна, з 27 верасня 1938 г. гарадскі пасёлак. З 1954 г. у складзе Гомельскай вобласці. З 19 лістапада 1971 г. — [[горад]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 19 лістапада 1971 г. Аб пераўтварэнні гарадскіх пасёлкаў Жыткавічы Жыткавіцкага раёна і Васілевічы Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці ў гарады раённага падпарадкавання // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 33 (1335).</ref>. У 1990 годзе ў склад Жыткавіч уключаны пасёлак [[Сасновы (Жыткавіцкі раён)|Сасновы]]<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 кастрычніка 1989 г., 23 студзеня, 20 лютага, 19 красавіка і 28 чэрвеня 1990 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1990, № 23 (2009).</ref>, у 2014 годзе — вёскі [[Подаўж]], [[Заброддзе (Жыткавіцкі раён)|Заброддзе]], [[Кажановічы]] і пасёлак [[Западны]]<ref>[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D914g0064525&p1=1 Решение Гомельского областного совета депутатов от 14 мая 2014 г. № 13 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Житковичского района Гомельской области]</ref>. 20 кастрычніка 1995 года адміністрацыйныя адзінкі [[Жыткавіцкі раён]] і горад Жыткавічы, якія маюць агульны адміністрацыйны цэнтр, аб'яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку — [[Жыткавіцкі раён]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|title=Указ Президента Республики Беларусь от 20 октября 1995 года № 434 "Об объединении административных единиц Республики Беларусь, имеющих общий административный центр"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408143508/https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours">{{Graph:Chart|width=300|height=128|type=rect|x=1897,1938,1959,1970,1995,2006,2010,2016,2017|y=1200,4300,5400,7900,17600,16600,15900,15933,16019}}</div> * '''XIX стагоддзе''': 1897 год — 1200 чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XX стагоддзе''': 1938 год — 4300 чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1959 год — 5400 чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1970 год — 7900 чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1995 год — 17,6 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XXI стагоддзе''': 2006 год — 16,6 тыс. чал.; 2010 год — 15,9 тыс. чал.; 2016 год — 15&nbsp;933 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 16&nbsp;019 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2025 год — 15&nbsp;788 чал. == Эканоміка == Прадпрыемствы лясной і дрэваапрацоўчай, харчовай прамысловасці. Метэастанцыя. Гасцініца «Палессе». == Мікрараёны == Жыткавічы падзяляюцца на 5 мікрараёнаў: * Азёрны — паўднёвая частка горада, самы новы мікрараён * БМУ — заходняя частка горада * Зубраня — цэнтральная частка горада * Сельгастэхніка — паўднёва-заходняя частка горада * Усходні — паўночная частка горада == Славутасці == * [[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Жыткавічы)|Свята-Параскева-Пятніцкая царква]], пабудавана на месцы старой. * Каменны крыж, у царкве на могілках. Паводле павер’яў, гэты крыж штогод павялічваецца ў памерах<ref name="Dučyc"/>. * [[Касцёл Святога Юзафа (Жыткавічы)|Касцёл Святога Юзафа]]. === Страчаная спадчына === [[Файл:Žytkavičy, Trajeckaja. Жыткавічы, Траецкая (1941-44).jpg|міні|[[Царква ў імя святой мучаніцы Параскевы Пятніцы (Жыткавічы)|Свята-Троіцкая царква]]]] * [[Царква ў імя святой мучаніцы Параскевы Пятніцы (Жыткавічы)|Свята-Троіцкая царква]], згарэла ў [[1972]] годзе — помнік драўлянага дойлідства. == Вядомыя асобы == * [[Віктар Францавіч Багдановіч]] — [[генерал-лейтэнант]]. * [[Аляксандр Міхайлавіч Беленчык]] — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]] ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. * [[Уладзімір Буднік]] — беларускі кампазітар. * [[Леанід Юр’евіч Марголін]] (1957—2026) — расійскі музыкант-мультыінструменталіст, кампазітар, аранжыроўшчык. * [[Ісаак Якаўлевіч Маўшовіч]] (нар. 1933) — украінскі вучоны ў галіне машынабудавання. Доктар тэхнічных навук, прафесар. Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Украіны<ref>https://esu.com.ua/article-68206</ref>. * [[Міхаіл Сяргеевіч Мірановіч]] — дэпутат ПП НС РБ 2-га склікання. * [[Алесь Таболіч]] (нар. 1979) — музыкант, лідар гурта [[Znich]], дызайнер, мастак. * [[Рыгор Барысавіч Фрайман]] (нар. 1935)<ref>https://slanlib.ru/kraevedenie/galereya-zemlyakov/pochetnyij-grazhdanin/frajman-grigorij-brisovich/</ref> * [[Наталля Арсенцьеўна Чорнагалова]] — сучасны беларускі мастак-неаэкспрэсіяніст. == Гл. таксама == * Футбольны клуб [[ФК ЮАС Жыткавічы|ЮАС]] * [[Новае Палессе (1931)|Новае Палессе]] == Заўвагі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="Dučyc">[[Людміла Дучыц|Дучыц Людміла]]. [http://pawet.net/library/history/bel_history/dk/09/%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%B6%D1%8B.html Каменныя крыжы // З глыбі вякоў. Наш край 2. Мн., 1997. C. 31-46. ]</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Жыткавічы|315}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Žytkavičy|Жыткавічы}} {{OSM relation|5598580|Жыткавічы}} * [http://zhyta.org/ «Жыткавічы: жыта»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071019044826/http://zhyta.org/ |date=19 кастрычніка 2007 }} — сайт горада Жыткавічы {{Жыткавіцкі раён}} {{Гомельская вобласць}} [[Катэгорыя:Жыткавічы| ]] h5b7l7fm8oofk4is8uoi463p110vlax 0 16897 5174154 5170232 2026-08-01T13:29:34Z Дамінік 95653 5174154 wikitext text/x-wiki {{Значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = Гарадскі пасёлак |беларуская назва = Брагін |арыгінальная назва = Брагін |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = Flag of Bragin.svg |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 47|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 40000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1147 |статус з = 1938 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242978973 }} '''Бра́гін'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Brahin}})— гарадскі пасёлак у [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], цэнтр [[Брагінскі раён|Брагінскага раёна]], на беразе ракі [[Брагінка]]. == Гісторыя == === Раннія часы === Першы пісьмовы ўспамін пра паселішча, датаваны 1147 годам, сустракаецца ў [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]]. У тую зіму, ''«како уже рекы сташа»'', дружыны [[Князі чарнігаўскія|чарнігаўскіх князёў]] Ольгавічаў і Давыдавічаў ''«с Половци воеваша Брягинь»'', што належаў да Кіеўскага княства [[Ізяслаў Мсціславіч|Ізяслава Мсціславіча]]<ref>Полное собрание русских летописей (ПСРЛ). Т. 2. Ипатьевская летопись. — СПб., 1908. Стб. 359.</ref>. Імкнуліся гэтак адпомсціць за папярэдняе разрабаванне ім чарнігаўскіх валасцей. Горад паўстаў у зоне кантактнага рассялення [[дрыгавічы|дрыгавічоў]] і палянаў. У 1187 годзе ў [[Білагародка (Кіева-Святошынскі раён)|Белгарадзе]] вялікі кіеўскі князь [[Рурык Расціславіч (вялікі князь кіеўскі)|Рурык Расціславіч]] сыну свайму Расціславу «''створи же… велми силну свадбу ака же несть бывала в Руси… сносе же своеи''» (нявестцы Верхуславе, васьмігадовай дачцэ суздальскага князя Усевалада Юр’евіча, якую бацькі адпусцілі «''в Русь с великою любовью''») «''далъ многи дары и городъ Брягинъ''»<ref>ПСРЛ. Т. 2. Стб. 658.</ref>. === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:POL COA Leliwa.svg|thumb|left|100px|Герб «Ляліва» роду Манівідавічаў.]] У 1360-я гады Брагін у складзе Кіеўскага княства ўвайшоў у [[Вялікае Княства Літоўскае]], дзе стаў цэнтрам воласці; належаў вялікаму князю. Надалей, побач з [[Рэчыца]]й, [[Мазыр]]ом і [[Оўруч]]ам, Брагін (Brehynya) згаданы ў «Спісе гарадоў, замкаў і земляў, прыналежных князю Свідрыгайлу», датаваным вераснем-кастрычнікам 1432 года<ref>{{Крыніцы/Спадчыннікі Вітаўта (2015)|старонкі=521—525}}</ref>. У 1458 годзе колішні маршалак князя Свідрыгайлы (1438), а на той час [[Віленскае ваяводства|віленскі ваявода]] [[Івашка Манівідавіч|Ян Манівідавіч]] склаў тэстамэнт сынам Яну і [[Войцех Янавіч Манівід|Войцеху]] на Брагін, [[Горваль]], [[Любеч]] і іншыя маёнткі<ref>Semkowicz W. Przywileje Witolda dla Moniwida, starosty Wileńskiego, i testament jego syna Jana Moniwidowicza. // Ateneum Wileńskie. — Wilno, 1923. № 2. S. 261.</ref>, набытыя ім і яго бацькам баярынам Манівідам яшчэ ад вялікага князя [[Вітаўт]]а<ref>Вячаслаў Насевіч. Манівідавічы. // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя: у 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2006. Т. 2. К-Я. С. 270.</ref>. У 1471 годзе Кіеўскае княства было пераўтворана ў [[Кіеўскае ваяводства|аднаіменнае ваяводства]]. Пасля смерці Войцеха Манівідавіча ў 1475 годзе Брагінам зноў кіраваў вялікакняскі намеснік, пра што ёсць звестка на 1496 год, калі скарб атрымаў «2 копе гроше''и''». У 1499 годзе людзі з Брагінскай і іншых валасцей бралі ўдзел у работах на Кіеўскім замку: «''А до Киева люди посланы города ωправлѧти с Поднепръ|скихъ волостеи. | З Бобрȣиска с обеюхъ половицъ 80 чоловеков с топоры. | З Мозыра и зо Пчича 80 чоловековъ. | З Брагинѧ 40 чоловековъ. | З Речицы 60 чоловековъ. | З Горволѧ 40 чоловековъ''»<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России — Т. 1(6): Сборник документов канцелярии великого князя литовского Александра Ягеллончика, 1494—1506 гг. Шестая книга записей Литовской метрики / М. Е. Бычкова (отв. сост.), О. И. Хоруженко, А. В. Виноградов; отв. ред. тома С. М. Каштанов — Москва; С.-Петербург: Нестор-История, 2012. С. 397, 399.</ref>. У XIV—XVII стагоддзях існаваў [[Брагінскі замак]]<ref>Ткачоў М. А. Замкі і людзі. — Мінск: Навука і тэхніка, 1991. С.123 — 124</ref>. У чэрвені 1500 года вялікім князем [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандрам]] выдадзены ліст пану Богушу Багавіцінавічу, намесніку пералайскаму, «''о бране дани''» з Падняпроўскіх «''и инших руских''» валасцей, у іх ліку з Горвальскай, Рэчыцкай, Брагінскай, Мазырскай, Бчыцкай, пра што было абвешчана тутэйшым «''наместником нашым и старцомъ, и всимъ мужом''»<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 5 (1427—1506) / E. Banionis. — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1993. С. 295</ref>. Брагін названы ў дамове паміж Вільняй і Масквой 1503 года сярод валасцей, якія кароль польскі і вялікі князь літоўскі Аляксандр прапанаваў вялікаму князю маскоўскаму [[Іван III Васільевіч|Івану Васільевічу]] і сыну яго [[Васіль III|Васілю Іванавічу]] «''в тые перемиръные лета, шесть летъ, не воевати и не зачепляти ни чым''», з свайго боку паабяцаўшы захоўваць недатыкальнасць валасцей у Масковіі. Урэшце бакі ў тым пагадзіліся<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 5 (1427—1506) / E. Banionis. С. 209; Памятники дипломатических сношений Московского государства с Польско-Литовским. — Т. 1. (1487—1532). — С.- Петербург, 1882. С. 395, 400</ref>. 3 чэрвеня 1504 года прывілеем караля Аляксандра з Брагінскай воласці былі вылучаныя [[Астрагляды|Астраглядавічы]] і [[Хойнікі|Хвойнікі]] з усімі прылегласцямі ды падараваныя на вечныя часы за вайсковыя заслугі пану Сямёну Фёдаравічу Палазовічу<ref>Archiwum Główny Akt Dawnych. Archiwum Prozorów i Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 200. Sygn. 2. S. 78</ref>. 7 ліпеня 1506 года манарх перадаў Брагін з воласцю ў трыманне пану Данілу Дзедкавічу, быўшаму на «''нашои службе в Оръде Перекопскои''», пакуль той не выбера належныя яму 230 коп грошаў<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. 1(6). С. 37.</ref>. Але неўзабаве кароль Аляксандр памёр, а яго брат і пераемнік [[Жыгімонт Стары]] «''взяли есмо тую волостку Брягин къ нашои руце''», замест яе аддаўшы пану Д. Дзедкавічу на два гады карчму ў Чаркасах<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 8 (1499—1514). / A. Baliulis ir kt.- Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1995. С. 131—132, 168—169.</ref>. У тым жа 1506 годзе праз Брагін прайшлі крымскія татары. [[Файл:Загаловак і ўводзіны да акту 1512 г.jpg|thumb|left|100px|Загаловак і ўводзіны да Акта абмежавання Брагінскай воласці 1512 г. з кнігі Мазырскага гродскага суда 1776 г.]] [[Файл:POL COA Korybut.svg|thumb|100px|Герб «Карыбут» князёў Вішнявецкіх.]] Лістом ад 25 кастрычніка 1509 года кароль Жыгімонт аддаў князю [[Міхаіл Васільевіч Збаражскі|Міхаілу Васільевічу Збаражскаму]] «''тую волость нашу Брягин… з людми и зъ данью грошовою и медовою, и куничъною, и бобровою, и со всимъ с тымъ, какъ тая волость на насъ держана, до живота его''». Раней князь ужо карыстаўся даходамі з яе «''до воли господаръское''»<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 8 (1499—1514). С. 431.</ref>. 2 кастрычніка 1511 года манарх, каб абараніць людзей ад злоўжыванняў пісараў-паборцаў не адно ў ваенныя ліхалецці, а і ў мірныя часы, выдаў прывілей у ліку іншых даннікам з Падняпроўскіх валасцей «''…зъ Речицы, съ Брягина{{efn-ua|Згадка пра Брагін у гэтым шэрагу гаспадарскіх валасцей выглядае анахранізмам, бо ўжо амаль два гады ён «''со всимъ с тымъ''» (з людзьмі і прыбыткамі) пажыццёва належаў князю М. Збаражскаму.|}}, зъ Мозыра, зъ Бчича…''», каб «''ихъ при старине зоставили.., какъ бывало за предковъ нашихъ, за великого князя [[Вітаўт|Витовта]] и [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жикгимонта]], ижъ они сами собравши дань грошовую, и бобры и куницы, отношивали до скарбу нашого, а медъ пресный до ключа.., всю сполна.., на роки звычайныи, а то есть первый рокъ Божье Нароженье, другій Середопостье, третій Великъ-день…''»<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. 2. (1506—1544). — С.-Петербург, 1848. №.75</ref>{{efn-ua|Раней змест дакумента часта альбо не раскрываўся, альбо выкладаўся зусім недарэчна. У артыкулах канца XIX ст. паведамлялася: «''Za czasów litewskich B. był własnością wyłączną wielkich książąt, a w r. 1511 otrzymał ważne przywileje od Zygmunta I''» [Al. Jel. Brahin. // Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich (SGKP). — Warszawa, 1880. T. I. S. 348], «''… в качестве господарского города Сигизмунд I снабдил Брагин в 1511 г. грамотой, обеспечивавшей права жителей и дававшей им различные льготы''» [Брагинская волость (исторический очерк). // Календарь «Северо-Западного края» на 1889 год. – Москва, 1889. С. 115]. Больш як праз сто гадоў апошняе было паўторана: «''У 1511 кароль Жыгімонт І Стары дараваў Б. грамату, якая давала жыхарам пэўныя правы і льготы''» [Рогалеў А. Ф. Брагін. // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск: БелЭн, 1994. С. 63; у сваёй кнізе аўтар яшчэ дадаваў: «''Такія граматы забытым богам мястэчкам не даваліся''» (Рогалеў А. Ф. Сцежкі ў даўніну. Геаграфічныя назвы Беларускага Палесся. — Мінск: Полымя, 1992. С. 63)]. У пачатку бягучага стагоддзя сітуацыя са зместам, як здавалася, нарэшце была выпраўлена: «''У 1511 вял. князь выдаў Б. грамату, паводле якой яго жыхары мелі права плаціць падаткі непасрэдна ў дзярж. скарб.''» [Грынявецкі Валерый. Брагін. // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 340], аднак і пасля сустракаюцца недакладнасці: «''У 1511 році тодішній король польський і великий князь литовський Сигізмунд І Старий своїм привілеєм дарував мешканцям Брагіна право на самоврядування.''» [Мацук А. Брагін // Князі Вишневецькі. – Київ, 2016 (2017). С. 213], «''Пожалування міста Збаражському примусило брагінських міщан звернутися до короля Сигізмунда І та отримати від нього у 1511 р. охоронний привілей.''» [Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. // Днепровский паром. Материалы научно-исследовательского полевого семинара «Культурно-исторический потенциал Восточного Полесья и перспективы развития регионального туризма» (11-12 августа 2016 г., г. Брагин), Международных историко-краеведческих чтений «Днепровский паром» (8-9 августа 2017 г., г. Лоев). — Минск, 2017. С. 14 («апрабацыя» гэтай найбольш недарэчнай трактоўкі выканана яшчэ ў лістападзе 2014 г. з тлумачэннем: «...охранный привилей, который ограничивал власть владельца в отношении горожан», гл.: Маленький город в большой истории: Брагин в XVI — XVII веках. // https://gp.by/mneniya/news36000.html)]. Апошнія меркаванні асабліва уражваюць, бо прывілей выдадзены каралём не на просьбу брагінскіх мяшчан, а ў адказ на скаргі даннікаў Падняпроўскіх і Задзвінскіх гаспадарскіх валасцей, якіх у спісе ажно 13! Акрамя Брагіна, з канкрэтнай падачы А. Ельскага (SGKP. — 1889. T. X. S. 133), у якога дакумент памылкова датаваны 11 кастрычніка 1511 г., пачалі ўпэўнена прыпісваць магдэбургскае альбо «частковае» (гл.: [[Рэчыца]]) магдэбургскае права і Рэчыцы, а вось пра згаданы побач з імі Мазыр на 1511 год — ані слова (як і ў А. Ельскага); ён жа атрымаў сапраўдную магдэбургію ад караля Стэфана Баторыя ў 1577 г. (Цітоў Анатоль. Геральдыка Беларускіх местаў. – Мінск: Полымя, 1998. С. 192, 228; Цітоў А. Да пытання аб гербе горада Рэчыцы // Трэція Міжнародныя Доўнараўскія чытанні (г. Рэчыца, 14–15 верасня 2001 г.) / Рэд. кал.: В.М. Лебедзева (адказ. рэд.) і інш. – Мінск: Беларускі кнігазбор, 2002. С. 239; у аўтара дата на месяц пазнейшая, чым у А. Ельскага, у якога запазычыў звестку, — 11.XI.1511). Тае магдэбургіі ў Рэчыцы, якая, магчыма, мела хіба самакіраванне, заснаванае на «рускім» праве, прынамсі, у XVI — XVII стст., а ў Брагіна і дык ніколі не было (гл.: Голубеў В., Волкаў М. Рэчыца ў часы Вялікага княства Літоўскага // Беларускі гістарычны часопіс. – 2014. № 5. С. 4, 5 – 6, у гэтых аўтараў дакумент чамусьці датаваны 2.XI.1511, а яшчэ яны, замест Т. Скрыпчанкі, дарэмна адрасавалі крытычную заўвагу М. Ткачову наконт крыніцы 1561 г.; Білоус Н. Привілеї польського короля Стефана Баторія для Лоєва 1576 та 1582 рр. // Місто: історія, культура, суспільство. Е-журнал урбаністичних студій. – Київ, 2018. Вип. 1 (5). C. 164).}}. У хуткім часе князь М. Збаражскі, жадаючы атрымаць воласць «''на вечность''», біў чалом аб правядзенні яе абмежавання, што і выканаў да 7 сакавіка 1512 года каралеўскі дваранін, дзяржаўца трахцемірскі і дымірскі Іван Андрэевіч Кміціч<ref>НГАБ у Мінску. Ф. 1728. Врп. 1. Спр. 19. А. 1049—1050адв.</ref>. У 1514 годзе{{efn-ua|М. К. Любаўскі меркаваў, што падараванне адбылося ў год праведзенага абмежавання — 1512, гл.: Любавский М. К. Областное деление и местное управление Литовско-Русского государства ко времени издания первого Литовского статута. Исторические очерки / М. К. Любавский – Москва: Университетская типография, 1892. С. 239.|}} кароль Жыгімонт Стары падараваў князю «''тую волостку Брягин з местом и с корчмами, и з мытом, и з городищом, и со всими селы, и з людми, кром тых сел, што первеи того кому у тои волости будем дали''»<ref>Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 9 (1511—1518). Užrašymų knyga 9 / Metryka Litewska. Księga Nr 9 / 9 księga wpisów / Księga-kontynuacja (1508—1518). Wydał K. Pietkiewicz (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu). — Vilnius: Žara, 2002 [2004]. С. 240</ref>. [[Файл:Кафля з Брагіна.jpg|thumb|Паліхромная кафля з Брагіна, сярэдзіна XVI ст. [[Музей старажытнабеларускай культуры]] [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі|ІМЭФ]].]] Ад 1517 года маёнткам валодалі сыны М. Збаражскага{{efn-ua|У 1490, 1511, 1512 гадах ён ужо, бывала, падпісваўся Вішнявецкім, а ў 1517 годзе, незадоўга да смерці, Вішнявецкім і Збаражскім, гл.: Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od czternastego wieku. — Warszawa, 1895. S. 553.|}} князі Фёдар (†1533), потым Аляксандр (†1555){{efn-ua|І. В. Кандрацьеў дзіўным чынам здолеў атаясаміць яго з унукам, таксама Аляксандрам Міхайлавічам Вішнявецкім, старостам любецкім ды лоеўскім з 1585 г., спаслаўшыся на артыкул С. П. Зімніцкай, у якім, аднак, усё выкладзена слушна (гл.: Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. С. 15; Кондратьєв І. В. Князі Вишневецькі на старостинських урядах Любецького староства // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья. Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель) / редкол. В. М. Метлицкая (отв. ред.) [и др.]. – Минск: Четыре четверти, 2018. С. 46).|}} Вішнявецкія<ref>Зимницька С. П. Родові володіння Вишневецьких на території Волині, Брацлавщини і Київщини в рецепції українських і польських істориків / С. П. Зимницька // Гуманітарний журнал. — 2005. — № 1-2. — С. 128, 130</ref>. У 1535 годзе за часамі [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1534—1537)|вайны Вялікага Княства Літоўскага з Маскоўскай дзяржавай]] Брагін спалілі маскоўскія войскі<ref>Грынявецкі Валерый. Брагін. С. 340.</ref>. Прынамсі ад 1541 года пачаліся памежныя спрэчкі ўладальнікаў Брагіна князёў [[Вішнявецкія|Вішнявецкіх]] і ўладальнікаў Астраглядавічаў і Хвойнікаў князёў Відэніцкіх (Любецкіх){{efn-ua|Тады Брагінам валодаў князь Аляксандр Міхайлавіч Вішнявецкі, а Астраглядавічамі і Хвойнікамі князь Дзмітры Раманавіч Відэніцкі.|}}<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 3, 4</ref>. У 1559 годзе кароль [[Жыгімонт Аўгуст]] пацвердзіў права на Брагінскі маёнтак князям Аляксандру, Максіму і Міхаілу Аляксандравічам Вішнявецкім. Князь Максім у 1565 годзе спачыў, не пакінуўшы нашчадкаў<ref>Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od czternastego wieku. S. 556</ref>. У ходзе адміністрацыйнай рэформы 1565—1566 гадоў была вызначана мяжа Кіеўскага павета на ўчастку, дзе знаходзілася Брагінская воласць: «… ''Мозырскою границою до Брагиньское границы, а Брагиньскою границою до Днепра, по левои стороне пущаючи волость Речицкую, до Любеча…_… а Словешнею доловъ ажъ до Припети, по правои стороне поветъ Киевъскии, а по левои Мозырскии, а черезъ реку Припеть, оставуючи полеве Речицу со всими границами, а поправу Брягинь со всим поветомъ Киевским ажъ до Днепра''…»<ref>Русская историческая библиотека (далей: РИБ). Т. XXX. Литовская метрика. Отд. 1-2. Ч. 3. Т. 1. — Юрьев, 1914. Стб. 892, 893</ref>{{efn-ua|У свой час А. Ябланоўскі адвольна, без апоры на крыніцы, выключна з геаграфічных меркаванняў, змясціў Брагінскую воласць у складзе Любецкай акругі (павета) побач з Любецкім і Лоеўскім староствамі (Źródła dziejowe (ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 26; ŹD. T. XXII. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. XI. — Warszawa, 1897. S. 30, 210). І. В. Кандрацьеў пайшоў яшчэ далей, абсалютна беспадстаўна залічыўшы Брагін (у іншых выпадках яго палову) да Любецкага староства і нават да Любецкай воласці (!) [Кондратьєв І. В. Любецьке староство (XVI – середина XVII ст.). /І. В. Кондратьєв – Чернігівський національний педагогічний університет ім. Т. Г. Шевченка; Історико-археологічний музейний комплекс «Древній Любеч». – Чернігів: Видавець Лозовий В. М., 2014. С. 20, 69, 79, 196–97]. Больш за тое. Ідэя, упершыню выказаная яшчэ ў 2005 г., вельмі хутка з'явілася ў артыкуле «Любеч» адной з беларускіх энцыклапедый (Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя. Т. 3. Дадатак. А-Я – Мінск, 2010. С. 316). Відавочна, аўтар не змяніў сваю пазіцыю і дагэтуль, бо ў яго аўтарэфераце (тэкст самой дысертацыі, на жаль, недаступны) сустракаем фразу – «''В цей час змінюються і кордони Любецького староства, в основному після відпадіння у 1564 р. Брагінської волості.''» [Кондратьєв І. В. Лівобережні староства Київського воєводства Великого Князівства Литовського та Речі Посполитої: Соціально-територіальні трансформації XIV – XVII ст.: Автореферат дисертації на здобуття наукового ступеня доктора історичних наук. – Київ, 2020. С. 19]. Тут І. В. Кандрацьеў паўтарыў яшчэ і старую памылку М. К. Любаўскага, запазычаную А. Ябланоўскім; абодва меркавалі, што Брагінская воласць у апісанні межаў паказана часткай Мазырскага павета. Гэта, як вынікае з прыведзенага ўрыўку, не так, бо — «''Брягинь со всим поветомъ Киевским''», не з Мазырскім. Да Любецкай воласці і староства належалі некалькі паселішчаў сучаснага Брагінскага раёна, аніяк не колішняй воласці. «Воласць Брагіня» у пачатку XVI ст. межавала з Мазырскай, Рэчыцкай, Любецкай и Чарнобыльскай валасцямі (гл.: Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 4 — 9, 41 (іл. № 3: Jakubowski J. Mapa Wielkiego Księstwa Litewskiego w połowie XVI wieku. 1, Część północna, skala 1 : 1.600.000: objaśnienie do mapy. – Kraków: Skł. gł. w księgarniach Gebethnera i Wolfa, 1928. На карце – Брагінская воласць у атачэнні Мазырскай, Рэчыцкай, Чарнобыльскай і Любецкай валасцей.).|}}{{efn-ua|П. Г. Кляпацкі без спасылкі на крыніцу даводзіў, што Брагінская воласць была часткай Мазырскага павета і да рэформы сярэдзіны 1560-х гг., гл.: Клепатский П. Г. Очерки по истории Киевской земли. Т. 1. Литовский период. – Одесса, 1912. С. 183, 195, 197 (ёсць і аўтарская карта).|}}. Напярэдадні падпісання акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля і вялікага князя Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 года Кіеўскае ваяводства, названае княствам (разам з Брагінам), як раней Падляская і Валынская землі, было далучана («''вернута''») да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 77 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. Князі-русіны Аляксандр і Міхаіл Вішнявецкія, спадчыннікі Брагінскага маёнтка, маючы зямельныя ўладанні на Валыні, спачатку для прыняцця прысягі ў каралеўскі замак Уладзімірскі не з’явіліся, але ўрэшце ім давялося падпарадкавацца волі манарха<ref>Жизнь князя Андрея Михайловича Курбского в Литве и на Волыни. — Киев, 1849. Том 1. С. 22, 24</ref>. === Карона Каралеўства Польскага === У сакавіку 1574 года маёнтак Брагін разам з замкам быў падзелены паміж князямі-братамі Аляксандрам і Міхаілам Аляксандравічамі Вішнявецкімі{{efn-ua|І. В. Кандрацьеў, пэўна, не чытаў сам дакумент, але жадаючы паказаць Брагін прыналежным да Любецкага староства, г. зн. дзяржаўным уладаннем, сцвярджаў нібы «''У 1574 р. Брагінський замок був описаний королівськими ревізорами.''», а гонар узвядзення замка надаў князю Міхайлу Вішнявецкаму, няслушна адрозніваючы яго ад М. Збаражскага. (Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. С. 15). І адкуль інфармацыя?..|}}. Частка замка князя А. Вішнявецкага выглядала так: {{пачатак цытаты}}…''мне зосталася половина замку Брягинского, вшедши в замок, левая сторона, взявши от тое городни шостое, в которой столба ест. Которою столбою на бланковане ходят. Светлица великая над вороты. Церковь в стене святое Троицы зо всим накладом тое церкви: золотом, серебром, книгами и зо всим тым, што одно в той церкви накладу естъ. Также с попом и дьяконом и з их островами, дубровами, чертежами, полми и сеножатми и зо всими их пожитки и доходы, тое церкви належачими. Ку тому теж будоване: светлицы в стене городни, поклеты, погреб, спижарни вси, яко тая сторона полеве в собе ся мает, аж до вежи тое, што от Брягинки, которая зосталася на делу от мене брату моему его милости князю Михайлу. Такжо теж и тые домы, будоване, светлицы, которые на земли стоят в замку. А ку тому место нашо Брягинское яко люди отчизные, бояре, куничники, загородники, дворцы наши на посаде''… {{канец цытаты}} У князя Міхаіла Вішнявецкага — свая доля замкавай спадчыны{{efn-ua|Насуперак таму, як працяглы час даводзілася ў літаратуры (гл.: Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Гомельская вобласць. / АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. – Мінск: БСЭ, 1985. С. 104; Памяць. Брагінскі раён. – Мінск: Мастацкая літаратура, 2003. С. 39 – 40; Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1. Кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БЭ, 2004. С. 112; Т.1. Кн.2. — Мн.: БЭ, 2005. С. 431 ), у іншых месцах, у Гарадзішчы (сучас. пасёлак [[Тэльман (Брагінскі раён)|Тэльман]]) і [[Бабчын]]е пры князях Вішнявецкіх замкаў не было.|}}: {{пачатак цытаты}}''А его милости князю Михайлу Вишневецскому, брату моему, зосталася половина замку Брягинского, вшедши в замок, правая сторона, взявши от тое городни шостое, в которой столба ест, которою столбою на бланкованье ходят, аж до вежи, которая от реки Брягинки. Тая вежа вся зосталася брату моему его милости князю Михайлу с тою вежою, што от Глухович, зо всими городнями, свирнами, светлицами, спижарнями, пивницами, пекарнею так, яко тая сторона замку поправе в собе мает. Ку тому церковь за замком в месте святого Николы зо всим накладом тое церкви, с попы их, з их островами, полями, сеножатми и всими пожитки и доходы, ку той церкви належачими._А места нашого Брягинского его милости князю Михайлу, брату моему, зосталася яко людей отчизных, бояр, куничников, огородников ведле рейстров наших, которые промежку себе есмо подавали._…Также теж ворота замковые, мост перед замком и тот, што от места до места, и ровы около замку — то все наполы подданые наши направовати мают… Теж што ся дотыче веж, которые в месте у острозе побудованы. Мне тая вежа зостала, што от Микулич, а его милости князю Михайлу, брату моему, што от Глухович. Ку тому острог около места нашого Брягинского мают подданые мои направовати и робити от тое вежи мое, што от Микулич, поправе, а подданые его милости князя, брата моего, также острог повинни будуть робить от вежи его милости от Глухович поправе, розделивши увес острог с подданными моими наполы''.{{канец цытаты}} Акрамя таго, князю Аляксандру дасталіся сёлы [[Мікулічы (Брагінскі раён)|Мікулічы]], [[Сялец (Брагінскі раён)|Селце (Сялец)]], [[Лісцвін]], дварэц (сядзіба) [[Высокае (Хойніцкі раён)|Высокае]], сёлы [[Веляцін]], [[Зашчоб’е]], востраў Дудоўшчына, а князю Міхаілу — сёлы [[Глухавічы]], [[Губарэвічы|Губаровічы]], [[Бабчын]], [[Старыя Юркавічы|Юркавічы]], Дубно, [[Крыўча]], [[Галкі]], [[Сяўкі|Сеўкоўцы (Сяўкі)]], [[Піркі|Перка]], [[Дублін (Брагінскі раён)|Доблін]], [[Дзімамеркі|Дамамірка]], востраў [[Рудакоў (Хойніцкі раён)|Рудакоў]], востраў [[Удалёўка]]<ref>Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік — Выпуск 1. — 2000. — С. 187—192.</ref>. Паводле рэестру 1581 года, апублікаванага Аляксандрам Валерыянам Ябланоўскім, палова Брагіна з сёламі на той час належала князю Міхаілу Вішнявецкаму, старосце чаркаскаму і канеўскаму, а другая палова — удаве яго брата Аляксандра, памерлага ў 1577 годзе. Для ўсёй часткі маёнтку князя Міхаіла пададзеная толькі сума пабору — 86 фларынаў і 5 грошаў. Адносна паловы места Брагіна княгіні Аляксандры (з Капустаў) Вішнявецкай паведамляецца пра 32 дымы [[асадныя сяляне|асадных сялян]] (×6 — прыблізна 192 чалавекі), 21 дым [[агароднікі|агароднікаў]] (126 чалавек){{efn-ua|Вось ужо больш за пятнаццаць гадоў як І. В. Кандрацьеў упарта прылічвае тых сялян-агароднікаў да заградовай шляхты: «… 21 осада «загродової» (убогої чи «лезної») шляхти.» (І. Кондратьєв. Лоєвське староство у 1585 – середині XVII ст. // Пятыя міжнародныя Доўнараўскія чытанні. Рэчыца, 22-23 верасня 2005 г. – Гомель, 2005. С. 197; Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. С. 15), што і зусім невытлумачальна.|}}, 1 святара (6), 5 чабатароў (30), 4 кавалёў і слесараў (24), 2 краўцоў (12), 2 {{падказка|рымараў|майстроў па вырабу конскага рыштунку}} (12). Асадныя плацілі па 15 грошаў, святар 2 фларыны, агароднікі па 4-6 грошаў, рамеснікі па 15 грошаў падатку, а жыхароў было каля 402 чалавек<ref>ŹD. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX. — Wykazy… S. 36, 37, 38</ref>. У іншым датаваным 13-м сакавіка 1581 года дакуменце паведамляецца, што пан земскі пісар кіеўскі Дзмітры Ялец надзелены паўнамоцтвамі ў справе размежавання добраў пана падкаморага кіеўскага Шчаснага Харлінскага з уладаннямі князя Міхаіла Вішнявецкага, кашталяна брацлаўскага, «''miasta Brahinia, sioła Chłuchowic'' [Hłuchowicz]'', Hubarowa'' [Hubarowicz] ''y Babczyna''», а таксама княгіні-ўдавы Аляксандравай Вішнявецкай і яе дзяцей «''jmienia Brahina, Mikulic, Listwina y innych sioł do Brahinia nalezących''»<ref>Руська (Волинська) метрика [Текст] : регести документів Коронної канцелярії для укр. земель (Волинське, Київське, Брацлавське, Чернігівське воєводства) 1569—1673 / Держ. ком. арх. України, Центр. держ. істор. арх. України, м. Київ, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського НАН України, Генер. дирекція держ. арх., Голов. арх. давніх актів; ред. і упоряд Г. Боряк [та ін.]; передм. П. К. Грімстед. — Київ, 2002. С. 301—302</ref>. 18-м мая 1596 года датаваны пазоў у Оўруцкі гродскі суд на скаргу пана Шчаснага Харлінскага, падкаморага кіеўскага, да ўладальніка паловы маёнтку Брагін князя Адама Аляксандравіча Вішнявецкага, які асадзіў падданых сваіх на грунтах Астраглядавіцкіх<ref>Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Radziwiłłów (AGAD. AR.). Dział X. Sygn. 926. S. 1</ref>. [[Файл:Брагін на мапе 1613 г.jpg|thumb|left|Брагін на карце ВКЛ 1613 г. (фрагмент){{efn-ua|Брагін тут пазначаны чамусьці ў Рэчыцкім павеце (зямлі) ВКЛ.|}}.]] У 1603 годзе пасля Кіева, Астрога і Гошчы ў Брагіне пры двары князя Адама Вішнявецкага з’явіўся будучы Ілжэдзмітрый І, дзе ўпершыню і «прызнаўся», што ён — царскі сын<ref>Акты, собранные в библиотеках и архивах Российской империи археографической экспедицией Императорской академии наук. Т. 2. 1598—1613. — С.-Петербург, 1856. С 143; РИБ.- С.-Петербург, 1891. Т. XIII. Стб. 22, 973</ref>. 28 ліпеня 1606 года ў Мазырскі гродскі суд ад імя вяльможнага князя Адама Вішнявецкага была пададзена скарга на яго ўласных слуг Юзафа Лісоўскага, Адама Брозку, як прынцыпалаў, на памагатых Паўла Плядоўскага, Яна Гаварэцкага, Мікалая Шумскага, Себасціяна Савіцкага, Мацюша Брозку, Янкоўскага, Кардышэўскага і іншых за тое, што яны напярэдадні перад світаннем, «''не зважаючы на пачцівасць і павіннасць сваю шляхецкую.., змовіўшыся як здраднікі на здароўе пана свайго, да замку места Брагінскага з гасподаў сваіх адначасова сабраўшыся, з полгакамі{{efn-ua|Полгак – кароткая стрэльба, калібрам удвая меншым, чым у гакаўніцы.|}}, з аголенымі шаблямі ў замак гвалтоўна ўламіўшыся, але з-за супрацьдзеяння аховы князя да пакою панскага дайсці не здолеўшы, чэлядзь пры ім тады быўшую, як мужчын, так і белых галоў, разагналі.., як злачынцы і здраднікі да скарбцу, дзе ўся маёмасць рухомая яго міласці захоўвалася, ланцуг і замкі наперад адбіўшы, уламіліся…''». А нарабаваўшы ўсялякага дабра, «''коней есче до того подданых князя его милости до колко на поли порвавши, з места Брагиня повтекали…''». Згаданы сярод слуг-рабаўнікоў [[Аляксандр Юзаф Лісоўскі]] — будучы знакаміты правадыр неўтаймоўных «[[Лісоўчыкі|лісоўчыкаў]]», надта рухавых і баяздольных вершнікаў, якія былі «галаўным болем» не адно для ворагаў, але і для насельніцтва і ўладаў Рэчы Паспалітай, бо аплачвалі ўласную службу жорсткімі рабаўніцтвамі ўсюды, дзе б ні з’явіліся<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 19 — 23</ref>. [[Файл:Запіс князя Ярэмія Вішнявецкага 1638 г.jpg|thumb|left|Фрагмент запісу князя Іераміі Вішнявецкага 1638 г.]] [[Файл:Урывак з тэксту «darowizny Brahinia» пані Крыстыны з князёў Вішнявецкіх Даніловічавай 1641 г.jpg|thumb|Урывак з тэксту «darowizny Brahinia» пані Крысьціны з князёў Вішнявецкіх Даніловічавай 1641 г.]] У 1628 годзе князь Канстанцін Карыбут Вішнявецкі, апякун дзяцей князя Міхаіла, з паловы места Брагіна з 15 дымоў плаціў па 3 злотыя, з 2-х святароў па 6 зл., з 2-х мяснікоў па 6 зл., з млынара 6 зл., з краўца 6 зл., з 6 агароднікаў па 1 зл. і 6 грошаў; усяго разам з сёламі — 271 злоты і 6 грошаў. Пан Ян Точэвецкі з паловы маёнтку Брагін княгіні Адамавай Вішнявецкай{{efn-ua|Мужа не стала ў 1622 годзе.|}} плаціў 200 злотых<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 393—394, 399</ref>. Паловай Брагінскага замка і места з фальваркам і сялом Глухавічы, сёламі Спярыж, Малейкі, Казловыброды (Казялужцы?), Галкі, Рудакоў, Бабчын, Губаровічы, Дублін, Юркавічы, Сцяжарна, Удалёўка, Крывін, Пірка, Нудычы, Пучын, Чахі, Рудыя, Крывіца (Крыўча?), Дамамірка, Хатуча, Мокіш, хутарамі Еўлашы, Гамолічы, Ілічы валодаў, а ў 1638 г. заставіў на чатыры гады за 65 000 злотых пану Мікалаю Лосятынскаму князь [[Іерамія Міхал Вішнявецкі|Іерамія Міхал, сын Міхаіла, Вішнявецкі]]<ref>Tomkiewicz W. Jeremi Wiśniowiecki (1612—1651) / W. Tomkiewicz. — Warszawa, 1933. S. 112, 113; звесткі пра паселішчы: AGAD. AR. Dział X. Sygn. 933. S. 5-6</ref>. Ён жа і аб’яднаў абедзве паловы Брагінскай спадчыны малодшай галіны роду Вішнявецкіх у сваіх руках<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. Monografia rodu. — Poznań, 2007. S. 145, 171</ref>. 20 ліпеня 1641 года Крысціна, дачка князя Адама Вішнявецкага, на той час жонка Пятра Даніловіча, крайчага кароннага, саступіла князю Іераміі сваю палову замка і места Брагін з сёламі Сялец, Конанаў (Каманоў?), Гуты (Huty), Удалёўка{{efn-ua|Удалёўка згаданая і сярод уладанняў князя Іераміі.|}}, Скураты, Рыжкаў, Вялікі Лес, Мікулічы, Катловіца, Карпілаўка, Конанаўшчына, Мількаўшчына, Веляцін, Лісцвін, Высокае, Звінячына, Мікітаўшчына (Mikidowszczyzna), Зашчоб’е, Слабада пры рудні, млынах і вялікім ставе, Амолічы (Omolicze){{efn-ua|Ці не Амелькаўшчына? Гамолічамі бо валодаў князь Іерамія. Альбо сітуацыя падобна як з Удалёўкай: валодалі рознымі часткамі паселішча? Але сведчанняў адпаведных няма...|}}, з прыналежнымі да маёнтку фальваркамі слуг-шляхчічаў Бялабжэскага, Калгановічаў, Ячэвіцкага, Якубоўскага, Баськевічавай, Лінкераў, Завацкага<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 933. S. 8-13</ref>{{efn-ua|Цікава, што арыгінал тэксту «darowizny Brahinia» пані Крыстыны, пададзены 24 ліпеня 1641 г. у кнігі Крэменецкага гродскага суда, польскамоўны, а загаловак, уступ і заканчэнне запісаныя па-русінску.}}. [[Файл:Jeremi Wiśniowiecki.jpg|thumb|left|Партрэт князя Іераміі Міхала Вішнявецкага. Даніэль Шульц. Трэцяя чвэрць XVII ст.]] [[Файл:Gryzelda Wiśniowiecka.PNG|thumb|Партрэт княгіні Грызельды Канстанцыі з роду Замойскіх Вішнявецкай. Невядомы мастак. 1670-я гады.]] Ужо ў часы [[Паўстанне Хмяльніцкага|казацка-сялянскай вайны]], да 8 чэрвеня 1648 года князь Іерамія з княгіняй Грызельдай{{efn-ua|Княгіню і двор ён выправіў «''да Брагіна за Днепр''» яшчэ ў першай палове мая.|}} на працягу тыдня бавіліся ў Брагіне. Тут жа адпачывала і войска. Аўтар дыярыуша Багуслаў Казімір Машкевіч (Маскевіч) заўважыў, што як бы казакі не затрымаліся пад Чарнігавам, а працягнулі іх пераследаваць, то князю з княгіняй было б неспакойна. Брагін стаіць у надта ліхой мясціне — увесь на балотах сярод панурых лясоў<ref>Dyaryusz Bogusława Kazimierza Maszkiewicza. // Zbiór pamiętników historycznych o dawnej Polszcze… / Wyd. przez J. U. Niemcewicza. Wydanie nowe Jana Niepomucena Bobrowicza.- Lipsk, 1840. T. V. S. 68, 70</ref>. Мелася на ўвазе, што рэгулярнаму войску (асабліва вершнікам, бо няма дзе развярнуцца) вельмі нязручна ладзіць тут бітву. Пазней жыхары Брагіна адчынілі браму войскам [[Багдан Хмяльніцкі|Багдана Хмяльніцкага]], якімі кіравалі палкоўнік Нябаба і Хвясько. Брагінцы і сяляне навакольных вёсак утварылі полк, які выступіў пад камандаю казацкага галавы Магеры. За здраду места разбурана войскам Рэчы Паспалітай. Замак у якасці ранейшага абарончага збудавання не аднаўляўся, але надалей маглі існаваць, як звычайна ў тыя часы, умацаваныя двары наступных дзедзічных і застаўных уладальнікаў. У хроніках яўрэйскіх аўтараў Натана Гановера і Мейера з Шчэбжэшына ці не ўпершыню згадана «''святая грамада Брагін''», моцна пацярпелая ад «хмяльніччыны» ў тым жа 1648 годзе<ref>Еврейские хроники XVII столетия (Эпоха «хмельничины»). Исследование, перевод и комментарии С. Я. Боровского. — Иерусалим: Гешарим, 1997. С. 112, 164</ref>. Сярод казакоў, захопленых у палон напярэдадні і пасля бітвы пад Загаллем, у датаваных 11 і 29 чэрвеня 1649 года дакументах названыя Мацвей Шумейка з Брагіна, паказачаны брагінскі баярын Кавальскі, Сямён Абязушанка і Хведар са Спярыжжа, Багдан з Брагіна, Фурс з Бабчына, падданыя князя Іераміі Міхала Вішнявецкага, ваяводы рускага, Пётр з Мокіша, падданы пана Катарскага, Міхед з Савічаў<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 1 (1648—1649). — Київ, 2012. С. 241, 242, 243, 244, 264, 266</ref>. На 7 сакавіка 1650 года дзяржаўцам, відавочна, той часткі Брагінскай воласці, якая да 1641 г. належала пані Крысціне з князёў Вішнявецкіх Даніловічавай, названы пан Даніэль Сіліч. Тады ў самым мястэчку Брагін налічвалася 70 дымоў (каля 420 падданых), у сёлах Мікулічы, Веляцін, Лісцвін, у частцы Сяльца разам — 130 дымоў (≈780 жыхароў), у Карпілаўцы, Конанаўшчыне, Мількаўшчыне, Углах, Каманове — ні дымоў, ні падданых<ref>Національно-визвольна війна в Україні. 1648—1657. Збірник за документами актових книг / Керівник проекту Музичук О. В.; Упор.: Сухих Л. А., Страшко В. В. Державний комітет архівів України. Центральний державний історичний архів України, м. Київ. — Київ, 2008. С. 534</ref>. Пасля смерці ў 1651 годзе князя Іераміі Брагін пэўны час быў уладаннем сына, будучага караля [[Міхал Вішнявецкі|Міхала Карыбута]]{{efn-ua|У фундушы 1742 г. сужэнства Міхала Сервацыя і Тэклі Ружы Вішнявецкіх запісана, нібыта яшчэ 16 жніўня 1670 года кароль пацвердзіў даўні фундуш манастырам у Сяльцы<ref>НГАБ у Мінску. Ф. 694. Воп. 5. Спр. 140. А. 129адв.</ref>. Аднак, у навукова-папулярным выданні «Князі Вишневецькі» да матэрыялу А. Мацука пра Брагін змешчаны фотаздымак прывілею-пацверджання, датаванага тым жа 16 жніўня, але 1673 г., г. зн. ужо пасля смерці княгіні Грызельды і за некалькі месяцаў да спачыну самога манарха.}}, але апошні саступіў яго маці<ref>Мацук А. Брагін. С. 213—215</ref>. Пасля спачыну 17 красавіка 1672 года княгіні Грызельды Брагінскі маёнтак дастаўся яе пляменніку і стрыечнаму брату караля пану Станіславу Канецпольскаму<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. S. 334—335</ref>{{efn-ua|Аўтар прывяла сведчанне аб валоданні Ст. Канецпольскім Брагінам на 1676 год.|}}, а ў 1682 годзе, паводле тэстамэнта, — усынаўлёнаму апошнім пану Яну Аляксандру Канецпольскаму, ваяводсічу бэлзскаму<ref>Pamiętniki o Koniecpolskich. Przyczynek do dziejów polskich XVII wieku. / Wydał Stanisław Przyłęcki. — Lwów, 1842. S. 375—389</ref>. У люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павета Кіеўскага ваяводства ад 25 студзеня 1683 года сказана, што пан Канецпольскі валодаў у месце Брагін 55 дымамі (каля 330 жыхароў), пан Сіліч — 27 (162), пан Бялабжэскі — 6 (36), пан Чэрскі — 3 (18); а яшчэ тут было 8 дымоў яўрэйскіх (48)<ref>АрхивЮЗР. Ч. 7. T. 1. С. 489, 490, 502</ref>. 14 верасня 1686 года брагінскі мешчанін Юры Андрыевіч пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродскім судзе, што як з-за казакоў, так і з-за войска Вялікага Княства Літоўскага, з места Брагін, акрамя яўрэяў, адышлі 15 дымоў (прыкладна 90 жыхароў)<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 550—551</ref>. 28 чэрвеня 1687 года ў той жа суд Ваўжынцом Лавіцкім, падчашым ноўгарад-северскім, ад імя яснавяльможнага пана Яна Канецпольскага, ваяводсіча бэлзскага і каралеўскага палкоўніка, быў пададзены пратэст супраць «''нязносных крыўд, шкод, крыміналаў, наездаў і забоеў''», учыненых у маёнтку Брагінскай воласці палкоўнікам Войска Запарожскага Паўлам Апосталам Шчуроўскім, яго сотнікамі і казакамі. Тады 65 домагаспадарак (каля 390 жыхароў) пана Канецпольскага ў месце Брагін былі моцна зруйнаваныя працяглым (ад лістапада 1686 года) пастоем 65 казакоў і 30 коней, для якіх на ўсю зіму і вясну («''да самых świątek zielonych''») яны сталі своеасаблівай кухняй. Акрамя іншага, сотнік Русановіч моцна збіў брагінскага падстаросту Сташкевіча, а мешчаніна Антоненку ажно да смерці. Здзекваўся са святара Мікольскага, схапіўшы за галаву, цягаў каля царквы і збіваў за тое, што ён словамі ўшчуваў сотніка, які ў Вялікі пост уздумаў іграць музыку і танцаваць. На загад Апостала Русановіч пасля жорсткага катавання абрабаваў, а потым забіў ксяндза дамініканіна Булгака, які ехаў з Пінскага кляштара да сваякоў і заначаваў у Брагіне. Яшчэ сказана, што ўрэшце казакі П. Шчуроўскага гэткімі ўчынкамі «''rozegnali chłopów i mieszczanow z Brahińszczyzny za Dniepr''». Адным з сведкаў у справе выступіў брагінскі войт Цімафей Ленчанка<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 148—158</ref>. [[Файл:Herb Pobog barokowy.svg|thumb|left|100px|Герб «Побуг» роду Канецпольскіх.]] Судовая скарга ад 14 лістапада 1705 года панства Станіслава і Алены Сілічаў на Зыгмунта Шукшту, адміністратара ўладальніка Хойніцкага маёнтку князя Дамініка Шуйскага, за чатырохразовае спаленне іхнай карчмы, збор кірмашовага і гандлёвага мыта з іх і з купцоў у м. Брагін<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 25 / Сост. А. Т. Белоусов. — Киев, 1881. С. 12</ref>. 16 лютага 1709 года быў актыкаваны ліст каралеўскага ротмістра, лідскага стольніка Валерыяна Антонія Талмонта, у якім паведамляецца, што ён, выправіўшыся да маёнткаў Брагін і Хойнікі, прасіў шляхціча Мельчынскага дастаўляць для яго харугвы правіянт або грошы і загадаў выдаваць ад імя яго, Талмонта, распіскі; што за ўсе страты, нанесеныя шляхце і яе падданым войскамі, мусіць адказваць пан Мельчынскі, выбраны шляхтай дзеля забяспечання войск правізіяй у Кіеўскім ваяводстве; што за ракой Уша стаяць іншаземныя войскі і іх гэты ліст не датычыцца. 18 снежня 1710 г. скаргу ў суд падалі мельніцкі войскі Аляксандр Бандынэлі з жонкай, якія тады валодалі часткай сёл Брагінскага ключа Я. Канецпольскага, на стражніка вількамірскага З. Шукшту з жонкай: за збіццё ў м. Хойнікі іх яўрэя Фроіма Абрамовіча, ад чаго той памёр; за адмову таму ж яўрэю ў святым хрышчэнні, аб чым ён, зыходзячы, прасіў; за таемнае пахаванне трупа, рабаўніцтва ў нябожчыка грошай, пагрозы самым падаўцам скаргі. Тым жа днём датавана і скарга на забойства яўрэя Абрамовіча ўладальніка Брагіна Я. Канецпольскага<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 27 / Сост. А. Т. Белоусов. — Киев, 1882. С. 5, 45</ref>. 29 ліпеня 1719 года А. Бандынэлі падаў скаргу на ковенскага падстолія З. Шукшту за тое, што ён гвалтоўна адабраў поле ўва ўрочышчы Тварова, падараванае брагінскай царкве св. Мікалая яшчэ князямі Вішнявецкімі, збіўшы пры гэтым царкоўных сялян і перакалоўшы дзідамі валоў. Пазбаўленая угоддзяў царква прыйшла ў заняпад, што ледзь не прывяло да бунту прыхаджан. Таму падаўца скаргі вырашыў вярнуць царкоўныя землі і паслаў сваіх людзей, загадаўшы ім убраць жыта, засеянае падданымі пана Шукшты. Апошні, у сваю чаргу, сабраўшы да 200 чалавек чэлядзі, узброіўшы іх стрэльбамі, дзідамі і інш., з’явіўся на полі, калі туды прыйшлі брагінскія сяляне з святарамі, несшымі крыжы ў руках. Шукшта з сваімі людзьмі напаў на святароў, збіў іх. На абарону апошніх кінуліся брагінскія сяляне і мяшчане, адбылася жорсткая бойка, якая скончылася не на карысць З. Шукшты: ён вымушаны быў адыйсці, маючы шмат людзей параненымі, а аднаго забітым; з брагінцаў двое мяшчан былі цяжка параненыя. А. Бандынэлі заявіў пра адабранне яго людзьмі зброі у пана Шукшты падчас наезду. Возны агледзеў у Брагінскім замку тую зброю: 11 стрэльбаў, 9 бердышоў, 18 кос і г. д.<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 34 / Сост. А. И. Савенко. — Киев, 1906. С. 28-29</ref> [[Файл:Michał Servacy Višniaviecki. Міхал Сэрвацы Вішнявецкі (1749-56) (2).jpg|thumb|left|Міхал Сервацы Вішнявецкі. Невядомы мастак. Паміж 1749 і 1756 гг.]] [[Файл:Падзел Вішнявеччыны на 1718 год.png|thumb|Пры падзеле Вішнявеччыны з братам Янушам Антоніем, кракаўскім кашталянам, у 1718 г. застаўны Брагінскі маёнтак ужо прызначаўся канцлеру ВКЛ Міхалу Сервацыю<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 960. S. 19-24</ref>.]] [[Файл:Міхал Сервацы ў чарговы раз падпісаўся графам на Брагіне. Маніфест 1734 г.png|міні|Міхал Сервацы ў чарговы раз падпісаўся графам на Брагіне. Маніфест 9 чэрвеня 1734 г.<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 958. S. 17-20</ref>]] [[Файл:Сумы, запісаныя Міхалам Сервацыем жонцы Тэклі Ружы на добрах Вішнявец і Брагін.png|міні|left|Сумы злотых, запісаныя Міхалам Сервацыем жонцы Тэклі Ружы на добрах Вішнявец і Брагін<ref>AGAD. AR. Dział XI. Sygn. 155. S. 35</ref>.]] 3 снежня 1719 года апошні на той час дзедзічны ўладальнік Брагінскіх добраў Ян Канецпольскі, ваявода серадзкі, спачыў. А ўжо 10 жніўня 1720 года пан Зыгмунт Шукшта, падстолі ковенскі, падаў у Оўруцкі гродскі суд сведчанне за подпісамі некалькіх шляхцічаў, якія на ўласныя вочы назіралі ў Брагіне жахлівую карціну: прыходскія могілкі Свята-Мікалаеўскай царквы, зруйнаваныя на загад пана Аляксандра Бандынэлі, войскага мельніцкага, а разам косці і чарапы, раскіданыя паўсюдна. На вызваленым жа месцы адказчыкам па-блюзнерску закладзены быў італьянскі сад (''ogród włoski'')<ref>Архив ЮЗР. Ч. 1. Т. 4. Акты об унии и состоянии православной церкви с половины XVII века (1648—1798). — Киев, 1871. С. 401—402</ref>. 11 жніўня 1721 года А. Бандынэлі, у сваю чаргу, абвінавіціў З. Шукшту ў тым, што ён падбіў глухавіцкага святара Якуба Бярнацкага сагнаць з поля ў урочышчы Дзяканаўскім настаяцеля брагінскай Мікалаеўскай царквы Якіма Давідовіча, хоць угоддзі тыя былі падараваныя царкве яшчэ князямі Вішнявецкімі. 2 жніўня Я. Бярнацкі, узяўшы ў дапамогу Мікіту, Касьяна, Уласа Канавалаў і яшчэ з дзесятак сялян глухавіцкіх, наехаў на сенажаць і айца Давідовіча za brodę porwawszy, {{падказка|pięścią|кулаком}} bił, tłukł, za włosy na ziemię obaliwszy, targał, włosy wyrwał, pokrwawił, з сенажаці сагнаў і касіць не даў, а яшчэ хацеў звязаць і да панскага двара адвезці<ref>Архив ЮЗР. Ч. 1. Т. 4. — С. 407—409</ref>. 14 чэрвеня 1724 года дорпацкі падкаморы Аляксандр Антоні Бандынэлі з жонкай заявілі ў судзе, што патрацілі вялікія сродкі на засяленне і аднаўленне застаўнога маёнтку Брагін, які атрымалі ў надта зруйнаваным стане<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 38 / Сост. Е. П. Диаковский — Киев, 1906. С. 28</ref>. У тарыфе Оўруцкага павета Кіеўскага ваяводства 1734 года, складзеным паводле звестак папярэдняй люстрацыі, засведчана, што ў частцы места Брагін і яшчэ 36 паселішчах, якія трымаў пан Бандынэлі, налічвалася каля 355 двароў (прыкладна 2130 жыхароў). У частцы Брагіна і прыналежных да яе 19 паселішчах (акрамя Залесся і Зашчоб’я сялецкіх айцоў базылянаў), што знаходзіліся ў заставе ў пана Сіліча, было каля 175 двароў (прыкладна 1050 жыхароў)<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 21, 39, 283—285</ref>. А. Бандынэлі спачыў у 1733 годзе і менавіта тады [[Міхал Сервацы Вішнявецкі|князь Міхал Сервацы з старэйшай галіны і апошні ў родзе Вішнявецкіх]] ці не ўпершыню падпісаўся як «''hrabia… na Brahiniu''»<ref>Акты, издаваемые Виленской археографической комиссией (АВАК) — Вильна, 1870. Т. IV. Акты Бресцкого гродского суда. С. 485</ref>. У 1741 годзе князь надаў фундуш царкве Раства Найсвяцейшай Багародзіцы, а ў 1744 годзе пацвердзіў ранейшы фундуш Свята-Мікалаеўскай царкве ў Брагіне (апошні ў 1774 г. быў пацверджаны панамі Ракіцкімі)<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 95, 118</ref>. Пасля смерці ў 1744 годзе князя Міхала Сервацыя Вішнявецкага яго вялізныя ўладанні адыйшлі да жонкі княгіні Тэклі Ружы з Радзівілаў († канец 1747). Прычым на Брагіне з прылегласцямі ёй было запісана ажно 400 000 злотых{{efn-ua|Параўнання дзеля: на Вішняўцы cum attinentiis — «усяго» 111 000 злотых.|}}<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. S. 451—452</ref>. У 1748 г. мястэчка Брагін названае ў ліку паселішчаў, частка жыхароў якіх (галоўным чынам, шляхта) належала да рыма-каталіцкай Астраглядавіцкай парафіі Оўруцкага дэканату Кіеўскай дыяцэзіі<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148</ref>. Ад студзеня 1749 года маёнтак стаў уласнасцю Замойскіх<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. S. 452</ref>{{efn-ua|Спіс маёнткаў Вішнявецкіх са спасылкай на рукапіс князя Міхала Сервацыя гл.: Przezdziecki A. Podole, Wołyń, Ukraina: obrazy miejsc i czasów. — Wilno, 1841. Tom I. S. 57—62.|}}. Паводле ксяндза Ст. Залэнскага, дачцэ Міхала (†1735) і Эльжбеты (з князёў Вішнявецкіх) Замойскіх Катарыне, якая пабралася шлюбам з [[Ян Караль Мнішак|Янам Каралем Мнішкам]], падкаморым літоўскім{{efn-ua|У аўтара памылкова — з падкаморым ''каронным''.|}}, пры сямейным падзеле ў 1750 годзе дасталося ў трыманне «Брагінскае графства» (мястэчка Брагін з 37 вёскамі). Тады ж яна і фундавала ў Брагіне пры касцёлё, які наноў паставіла, місію, прызначыла езуіцкай рэзідэнцыі ў Юравічах пэўную суму грошай з умовай, каб нехта з місіянераў прыбываў да Брагіна і абслугоўваў духоўныя патрэбы католікаў{{efn-ua|Некаторыя звесткі пра місіянераў-езуітаў у нашай мясціне сустракаем у метрычных кнігах Астраглядаўскага касцёла: ксяндзы Вітвіцкі (1751), Ігнацы Барановіч (1752), Адальберт Чэрскі (1756—1760, 1766, 1767), Юзаф Артэльскі (1766, 1769, 1772, 1773), Стэфан Маргелевіч (1773); трое апошніх названыя менавіта місіянерамі брагінскімі, гл.: НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 153адв., 154—155адв., 156адв., 158—158адв., 207, 208, 229|}}<ref>Załęski S. Jezuici w Polsce. Kraków, 1905. T. 4. Cz. 4: Kolegia i domy założone za królów Jana Kazimierza, Michała, Jana III, obydwóch Sasów i Stanisława Augusta. 1648—1773. S. 1551</ref>. Часам не абміналі Брагін і гайдамакі. У 1750, 1751 годзе мястэчка і ваколіцы, частка якіх была тады ўладаннем пана Францішка Антонія Ракіцкага, ротмістра ашмянскага, пацярпелі ад іх рабаўніцтваў<ref>Белоруссия в эпоху феодализма. Сборник документов и материалов. Том 2: С середины XVII до конца XVIII века, до воссоединения с Россией / Под ред. А. И. Азарова, А. М. Карпачева, Е. И. Корнейчик. — Минск: Издательство Академии наук БССР, 1960. С. 396—398</ref>. [[Файл:Roslin, Aleksander. Portret Katarzyny z Zamoyskich Mniszchowej.jpg|міні|left|Партрэт Катарыны з Замойскіх Мнішак. Аляксандр Раслін. Каля 1752 года.]] [[Файл:POL COA Zamoyski.svg|thumb|100px|Герб роду Замойскіх.]] [[Файл:POL COA Rawicz.svg|thumb|100px|Герб «Равіч» паноў Ракіцкіх.]] З паказанняў арыштанта, гайдамацкага ватажкі, Івана Падалякі ў Кіеўскім гродскім судзе ад 20 кастрычніка 1750 г.: «''…ідучы да Брагіня каля млыноў, што завуцца Гарадзішчам, здыбалі аднаго чалавека, з імя і прозвішча невядомага, які… ўзяўся дабраахвотна праводзіць, і пайшлі да Брагіня; у Брагіню ўначы зрабавалі двух яўрэяў: сукмані, маніста, серабро і грошы забралі; кожнаму гайдамаку ў цвёрдай манеце дасталася па дзесятку рублёў, а ў дробнай манеце маскоўскай — па пяць рублёў і шэсць грывень; тую дробную манету ўсю аддалі правадніку Сцяпану..; той жа Сцяпан з Брагіня праводзіў іх да дому свайго бацькі і, там накарміўшы, у бацькі пакінуў грошы, а сам павёў іх да сваіх паноў, да Кімбараўкі…''»<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3. Акты о гайдамаках (1700—1768). — Киев, 1876. С. 529—530</ref>. Нярэдка, рабаўніцтвы суправаджаліся забойствамі. Уражвае наступнае сведчанне: "''Тот же секунд-майор Галцов 25 августа 1750 г. рапортовал: «сего августа 25 дня писал к нему польского местечка Лоева, владельца конюшенного и ротмистра Антония Рокицкого местечка Брагина управитель шляхтич Верига, что сего августа против 25-го числа разбойников 12 ч-к, в ночи при селе Игрушине попа Павла Лазниченка разбили и двор огнем спалили, и жида разбили и огнем сожгли, а жидовку до смерти скололи; да в деревне Сувиде жида разбили, а жидовку огнем же зжгли и жиденка до смерти скололи, которое де село Игрушин и дер. Сувида разстоянием от Днепра против Любич с 15 верст''». Пазней Ф. Ракіцкі паведамляў кіеўскаму генерал-губернатару М. І. Лявонцеву: «''сего 1752 г. мая 10-го н. с. два гайдамаки именем Грицько Киселенко, а другой Пархоменко пойманы с товарищи в розбое и в допросе сего мая 15 в лоевском замке показали: …Из Жаров вышев, имев всякое к пропитанию изобилие, плыли Днепром до реки Брагинки и хотели прийти до местечка Брагина, но имея предосторожность, что были в опасности, поплыли вверх Днепром к Лоеву, мимо Любеча…''»<ref>Исторические материалы из архива Киевского губернского правления. Выпуск 5. / Сост. ред. неофициальной части Ал. Андриевский. — Киев, 1883. С. 13, 16, 30</ref>. У 1750—1753 гадах памежныя канфлікты з князямі Шуйскімі, уладальнікамі Хойнікаў і Астраглядавічаў, мелі пасэсары Брагінскага маёнтку паны Ян Караль Мнішак, падкаморы літоўскі, і Францішак Антоні Ракіцкі, войскі ашмянскі<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 70—71</ref>. У 1754 годзе Брагінскае графства было куплена ў княгіні Эльжбеты, дачкі Міхала Сервацыя, Вішнявецкай Міхалавай Замойскай за 550 000 злотых{{efn-ua|Звестка запазычана з артыкула Вікіпедыі [[Адам Міхал Ракіцкі]]. Але крыніца ў ім не ўказана.|}} панам Францішкам Антоніем, сынам Мікалая, Ракіцкім (†1759), лідарам групоўкі [[Чартарыйскія|Чартарыйскіх]] у [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]]. Пасля гэтага судовыя прэтэнзіі суседзяў, апекуноў непаўналетніх хойніцкіх Шуйскіх паноў Быстрых, старостаў ліноўскіх, наступных апекуноў князёў Шуйскіх, старостаў ніжынскіх, былі ўжо толькі да паноў [[Ракіцкія|Ракіцкіх]] і іх сваякоў [[Рафал Алойзы Аскерка|Рафала Аскеркі]], Міхала Страшэвіча, якія некаторы час мелі дачыненне да Брагінскіх добраў<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 71 etc.</ref>. На 1754 год у мястэчку Брагін налічвалася 117 двароў (прыкладна 702 жыхары), з якіх «do grodu» (Оўруцкага замка) выплачвалася 18 злотых і 7 з паловай грошаў, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павета і ваяводства) 73 злотых<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 188; гл. таксама: С. 13—15, 20—22</ref>. 2 жніўня 1776 года ў Мазырскім гродскім судзе для пана Міхала Ракіцкага, палкоўніка пяцігорскага, з падачы ротмістра ашмянскага пана Алаізія Ракіцкага, было актыкавана абмежаванне Брагінскай воласці 1512 года, згодна з указам караля Жыгімонта Старога, праведзенае дзеля чалабітнай князя Міхаіла Васільевіча Збаражскага. У гэты раз дакумент быў запісаны пад назвай «Akt Ograniczenia Hrabstwa Brahińskiego»<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 7—11</ref>. Значная частка Брагінскага маёнтку заставалася ў валоданні Ракіцкіх да 1880-х гадоў. [[Файл:Подпісы да мапы Брагінскага графства 1783 г.png|thumb|left|Подпісы на карце Брагінскага графства. 1783 г.]] [[Файл:Сьпіс угодзьдзяў да мапы Брагінскага графства 1783 г.png|thumb|Эксплікацыя да карты Брагінскага графства 1783 г.]] Яўрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 гадоў засведчылі, што ў Брагіне налічвалася адпаведна 64 двары з 260 жыхарамі, 31 двор з 90 жыхарамі і 47 двароў з 152 жыхарамі. Мястэчка было цэнтрам аднаіменнага кагала, да якога ў названыя гады належалі насельнікі 41, 28 і 26 вёсак, хутароў і фальваркаў, а ў іх разам з мястэчкам пражывала 532, 189 і 223 чалавек; некаторыя ў 1784 годзе запісаліся хрысціянамі, таму пагалоўшчыне не падлягалі — у Лісцвіне, Веляціне, Еўлашах, Дубліне<ref>Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 302, 391—392, 710—711</ref>. Прыкметнае ўбыванне колькасці яўрэяў і прыняцце часткаю іх хрысціянства магло быць выклікана выбухам гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына|Каліеўшчыны]] ў 1768 годзе, адгалоскі якой дасягалі і Брагіна. 27 днём жніўня 1783 года датаваная карта Брагінскага графства{{efn-ua|Эксплікацыя да карты ўтрымлівае 131 пазіцыю (з іх 77 і 78 не чытаюцца; трэба глядзець карту) — назвы паселішчаў, цэркваў, іх значкі і колеры, нумары на карце, прыналежнасць, плошчы і характар угоддзяў, якасць грунту.}}, матэрыял для якой падрыхтаваў Станіслаў Віткоўскі. Тады маёнткам, з прычыны недаросласці сыноў Людвіка і Алаізія Рафала ўдавы пані Марыі з Аскеркаў Ракіцкай, часова валодаў жанаты з ёй пан Міхал Страшэвіч, маршалак упіцкі. У 1786 годзе ён жа пацвердзіў фундуш 1720 года Свята-Троіцкай царкве<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 103</ref>. === Расійская імперыя === [[Файл:Брагін на плане Генеральнага межавання Рэчыцкага павету 1797 г.png|міні|left|Брагін на схематычным плане Рэчыцкага павета 1800 г.]] У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] у 1793 годзе Брагін апынуўся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесніцтва, з 1796 года ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] Маларасійскай, а з 29 жніўня 1797 года — [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. C. 181—182</ref>. У крыніцы, заснаванай на звестках расійскай рэвізіі 1795 года, сказана, што мястэчка Брагін было ў супольным валоданні графаў Людвіка і Алаізія Ракіцкіх, мела «''грунт песковатой 14 уволок''», а сена па балотах тамтэйшыя жыхары накошвалі 270 вазоў. Тут існавала адна з сямі ў Рэчыцкай акрузе яўрэйскіх школ, якая месцілася ў драўляным будынку<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 71, 75</ref>. У самым канцы XVIII ст. браты Ракіцкія вызначыліся з падзелам бацькоўскай фартуны. Алаізію Рафалу і яго нашчадкам дастаўся Брагін з прылегласцямі, а Людвіку — Гарадзішчаўскі і Ёлчанскі ключы з шэрагам фальваркаў<ref>Минские губернаторы, вице-губернаторы и губернские предводители дворянства (1793—1917): биографический справочник / сост. Ю. Н. Снапковский; редкол.: В. И. Адамушко [и др.]. — Минск: Беларусь, 2016 (далей: Минские губернаторы, etc.). С. 211</ref>. 5 студзеня 1799 года ў метрычных кнігах Сялецкага базылянскага кляштару ў запісе аб хросце ў палацы Гарадзішча Тэклі, дачкі Людвіка і Ганны з Плятэраў{{efn-ua|Менш як праз тры тыдні, ва ўзросце 19 гадоў, пакінула свет жывых ў выніку пасляродавай гангрэны; 26 студзеня пахавана на Сялецкіх могілках (НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 245).|}} Ракіцкіх, кашталянічаў менскіх, адным з чатырох кумоў-мужчын быў кашталяніч менскі Рафал Ракіцкі з Брагіня<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 1451. А. 3адв.</ref>. Але яму, падобна, даводзілася дзяліць спадчыну з шваграм Ігнацыем Аскеркам, падстаростай судовым рэчыцкім<ref>Гербоўнік беларускай шляхты. Т. 1. А. / Т. Капіца, А. Леўчык, С. Рыбчонак і інш. — Мінск, 2002. С. 331</ref>, таксама кумам на згаданай урачыстасці. У шляхецкай рэвізіі 1811 года Брагінскі маёнтак паказаны нібыта ўласнасцю сына Рафала{{efn-ua|Спачыў 14 мая 1802 г. у фальварку Людамонт Мінскага павета, пахаваны на Кальварыйскіх могілках (Минские губернаторы, etc. С. 212).|}}, 16-гадовага Міхала, побач згаданы і 17-гадовы Уладзіслаў Аскерка, сын сястры Рафала і Людвіка Ізабэлы{{efn-ua|Ва ўзросце 26 гадоў пайшла з жыцця 13 мая 1794, пасля нараджэння сына; пахаваная ў Рудакове (НГАБ. Ф. 937. Воп. 1. Спр. 60. А. 97: запіс у метрычных кнігах Юравіцкага касцёла, у якім сказана, што нябожчыца была парафіянкай касцёла ў Астраглядах).|}}; на 1795 год фартуна налічвала 3 111 душ прыгонных мужчынскага полу<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 206</ref>. Відавочна, граф Людвік быў на той час апекуном абодвух юнакоў. Неўзабаве і Міхал уступіў ва ўладанне Брагінам, і Уладзіслаў — ва ўладанне сваёй часткай брагінскіх добраў з дваром у Рудакове. 18 чэрвеня 1831 года ў наваколлях Брагіна шляхціч Міхал Лігенза, афіцыяліст пана Крушэўскага з Ракітна, сабраў конны аддзел паўстанцаў у складзе крыху больш дваццаці чалавек з ліку дворскай службы. Уначы на 19 чэрвеня ён жа з паловай тых людзей, спрабуючы ўзняць тутэйшую чыншавую і дворскую шляхту на паўстанне, прайшоў праз [[Шкураты]] і [[Мікулічы (Брагінскі раён)|Мікулічы]] ў накірунку [[Хойнікі|Хойнікаў]], [[Вадовічы|Вадовічаў]], потым [[Нароўля|Нароўлі]] і Мухаедаўскіх лясоў, дзе хаваліся {{падказка|інсургенты|Паўстанцы}} з [[Оўруч|Оўруцкага]] і [[Радамышль]]скага паветаў<ref>Dangel St. Rok 1831 w Mińszczyźnie. — Warszawa, 1925. Tom II. S. 59</ref>. [[Файл:Brahin, Skarachod. Брагін, Скараход (1877).jpg|міні|left|Дом Івана Скарахода, здымак 1877 г. Паводле ўнука Фёдара Стравінскага, пабудаваны ў 1834 г.<ref>[http://www.bragin.by/2021/01/braginskiya-karani-muzychnyx-geniya%d1%9e-stravinskix/ Віктар Гілеўскі. Брагінскія карані музычных геніяў Стравінскіх. // Маяк Палесся. 15. 01. 2021.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210501004943/http://www.bragin.by/2021/01/braginskiya-karani-muzychnyx-geniya%d1%9e-stravinskix/ |date=1 мая 2021 }}</ref>{{efn-ua|В. Гілеўскі ўважае, што дом «амаль дакладна» стаяў на сучаснай вуліцы Савецкай, 83.|}}, інакш кажучы, у год шлюбу яго бацькоў.]] [[Файл:Двор Брагін на карце Ф. Ф. Шуберта, сярэдзіна XIX ст.png|міні|left|Двор і мястэчка Брагін на карце Ф. Ф. Шуберта, сярэдзіна XIX ст.]] Паводле звестак на 1834 год, у Брагіне праводзіліся два штогадовыя кірмашы: 1-8 студзеня і 29 чэрвеня — 2 ліпеня; тавараў прывозілася адпаведна на 3 000 і 2 000 рублёў, прадавалася на 2 000 і 1 500 р., наведвалі кірмашы каля 400 і 350 чалавек<ref>Список существующих в Российской империи ярманок. — С.-Петербург, 1834. С. 190</ref>. 3 чэрвеня 1834 года настаяцель Бабчынскай Крыжаўздзвіжанскай царквы а. Іаан Данілаў Нямшэвіч абвянчаў у Брагінскай Свята-Троіцкай прыходскай царкве шляхціча-католіка Ігнацыя, сына Ігнацыя, Стравінскага з праваслаўнай дзяўчынай Аляксандрай, дачкой селяніна мястэчка Брагін, прыгоннага графа Міхала Ракіцкага, Івана Іванавага Скарахода<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 536. А. 49адв.</ref>{{efn-ua|Падзея зусім не шараговая, бо сярод дзяцей гэтай сямейнай пары былі сыны Аляксандр, будучы ўдзельнік расейска-турэцкай вайны 1877–1878 гадоў, пазней генерал-маёр, ды Фёдар – будучы знакаміты артыст [[Марыінскі тэатр|Марыінскага тэатра ў Пецярбургу]], бацька Ігара Стравінскага, аднаго з буйнейшых кампазітараў XX ст.|}}. У 1845 годзе прыход названай царквы быў скасаваны, а храм прыпісаны да прыходу царквы Раства Найсвяцейшай Багародзіцы<ref>НГАБ. Ф. 835. Воп. 2. Спр. 2. А. 18-19адв.</ref>. Згодна з энцыклапедыяй [[Гарады і вёскі Беларусі]], у 1850 годзе ў мястэчку Брагін было 149 двароў, 1233 жыхары. Тракт звязваў Брагін з Лоевам. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засведчана, што 782 жыхары мястэчка абодвух полаў з’яўляліся прыхаджанамі Раства-Багародзіцкай царквы, 515 жыхароў — Мікалаеўскай царквы, яшчэ 6 мужчын і 9 жанчын былі парафіянамі Астраглядаўскага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі<ref>Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 381, 672, 673</ref>. У 1860 годзе ў мястэчку 261 гаспадарка, 2628 жыхароў, прыходскія Свята-Мікалаеўская і Раства-Багародзіцкая з прыпісной Свята-Троіцкай{{efn-ua|9 красавіка 1874 г. будынак Св.-Троіцкай царквы згарэў, гл.: Минские епархиальные ведомости. – Минск, 1881. № 8. С. 229|}} цэрквы<ref>Историко-статистическое описание Минской епархии, составленное ректором Минской духовной семинарии архимандритом Николаем. — Санкт-Петербург, 1864. С. 296</ref>, філіяльны Астраглядаўскай парафіі касцёл, праводзіліся два кірмашы на год. Маюцца звесткі пра ўзаемадачыненні тутэйшых панства і праваслаўнага духавенства. У дзённіку архіяпіскапа мінскага і бабруйскага Міхаіла Галубовіча занатавана, што 19 верасня 1860 года ён: «''Раніцой ад’ехаў у Брагін. {{падказка|Ракіцкі|Людвік}} вадзіў мяне па цэрквах, а я зацягнуў яго, неахвочага, да дабрачыннага Айца. Намагаўся памірыць іх. Заўважыў, што Ярэміч і жонка дужа катэгарычныя і непрыхільныя да Ракіцкага. Выступілі з папрокамі. Нягледзячы на гэта, граф абяцаў скончыць вясною дом і здаць ссыпку. Па абедзе з Ракіцкім паехаў у Глухавічы. Ён паказаў мне тры карціны, набытыя ў Варшаве, а калі я пахваліў „Татараў“, дык прасіў, каб гэтую карціну прыняў на памяць. Тут таксама былі Аскерка і валынскі Прозар. З жонкай мяне не пазнаёміў — нібыта хворая, у ложку. Сапраўды, у яе быў павятовы лекар Філіповіч''»<ref>Янушкевіч Я. Дыярыюш з XIX стагоддзя. Дзённікі Міхіла Галубовіча як гістарычная крыніца / Я. Янушкевіч — Мінск: Хурсік, 2003. С. 124, 256</ref>. У парэформенныя часы Брагін — цэнтр воласці ў Рэчыцкім павеце. У сувязі з чарговым паўстаннем супраць расійскага панавання і за аднаўленне Рэчы Паспалітай, 11 красавіка 1865 года будынак Брагінскага філіяльнага касцёла быў адабраны ў католікаў і перададзены ў праваслаўнае ведамства. Пазней у ім уладкавалі прыпісную царкву Св. Ціхана Задонскага<ref>{{Cite web |url=http://www.bragin.by/2015/12/maksim-eremich-sluzhil-v-bragine-polveka/ |title=Ростислав Бондаренко, священник. Настоятель Николаевской церкви Максим Еремич отдал служению в Брагине полвека. // Маяк Палесся. 11 снежня 2015. |access-date=22 студзеня 2021 |archive-date=19 чэрвеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210619184636/http://www.bragin.by/2015/12/maksim-eremich-sluzhil-v-bragine-polveka/ |url-status=dead }}</ref>{{efn-ua|Благачынны Брагінскай акругі і настаяцель Свята-Мікалаеўскай царквы протаіерэй Максім Ярэміч паведаміў тады сваёй пастве пра цэлы шэраг уласных «адкрыццяў», як тое: раней гэты касцёл быў «''домовой церковью''» яшчэ праваслаўных князёў Вішнявецкіх, доказам чаго нібыта знойдзеныя тут пры перабудове ў царкву абломкі царскіх варот, праваслаўныя крыж і харугва, старыя чорныя уніяцкія святарскія рызы (!). Таксама а. Максім сцвярджаў, што «''На воротах, против дома князей, была некогда церковь Благовещения Пресвятой Богородицы''» (Минские епархиальные ведомости. – Минск, 1871. № 4. С. 29). Але царква з такім тытулам заснавана ў 1609 г. Вішнявецкімі не ў Брагіне, а ў Сяльцы, дзе самі яны ніколі не жылі.|}}. На 1876 год часткай Брагінскага маёнтку ў 20 000 дзесяцін угоддзяў, набытай 9 студзеня 1873 года, валодаў расійскі купец 1-й гільдыі Якім Сямёнавіч Каноплін. Іншая частка Брагінскіх добраў разам з Мікуліцкім ключом у 26 650 дзесяцін, з 2-ма ветракамі, 6 коннымі, 1 вадзяным млынам, сукнавальняй засталася за графам Людвікам, сынам Міхала, Ракіцкім<ref>Памяць. Брагінскі раён. — Мінск: Мастацкая літаратура, 2003. С. 60, 61</ref>, ад якога мусіла перайсці яго сыну Міхалу. У 1878 годзе ў мястэчку налічвалася 2 711 жыхароў<ref>Памятная книжка Минской губернии 1878 года. Часть 2-я. — Минск: Издание Минского губернского статистического комитета, 1878. С. 81</ref>. У спісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павета) Мінскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Багародзіцкай царквы ў Брагіне названыя настаяцель а. Юліян Мігай, в. а. штатнага псаломшчыка Дзмітрый Федаровіч. Да прыходу належалі жыхары мястэчка Брагін, вёсак Буркі, Сабалі, Шкураты, Кавака. У прычце Мікалаеўскай царквы — настаяцель а. Максім Ярэміч, в. а. штатнага псаломшчыка Сямён Кезевіч, просфірня Еўфрасіння Кезевіч. Прыход — жыхары Брагіна, вёсак Дублін, Спярыжжа, Ясені, Валахоўшчына<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 456—457</ref>. На 1879 год у прыходзе Багародзіцкай царквы налічвалася 970 душ мужчынскага і 1019 душ жаночага полу сялянскага саслоўя, у прыходзе Мікалаеўскай царквы — 860 душ мужчынскага і 1005 душ жаночага полу<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 24, 26</ref>. У 1883 годзе Брагінскі маёнтак Ракіцкіх{{efn-ua|Цэнтрам яго, са слоў старажылаў, запісаных настаўнікамі Брагінскай пачатковай школы «под руководством Белобровика В. С.» у 1925 г., быў двор Касачоў (гл. таксама: Ганжураў І. Ф. // Памяць. Брагінскі раён. С. 53 – 54, 58). Гэта лакальная назва, у афіцыйных дакументах амаль неўжываная. Напрыклад, у справе 1905—1906 гадоў аб выкупе зямлі ў Унігаўцы сем'ямі Буйневічаў і Цішкевічаў, прыналежнасць апошняй толькі ў першым выпадку пазначана па-тутэйшаму як да маёнтку Касачоў, а ў трох астатніх выпраўлена на афіцыйную — як да маёнтку Брагін пана Міхала Кербедзя<ref>НГАБ. Ф. 1595. Воп. 2. Спр. 6265. А. 31, 39, 40, 43</ref>. Арыенцір для зацікаўленых: паміж месцам, дзе знаходзіўся той двор, і мястэчкам, паводле святара Расціслава Бандарэнкі, сёння бачым тэлерэтранслятар. Непадалёк, у былым панскім парку ад 1919 г. пачалі хаваць прыхаджанаў Раства-Багародзіцкай царквы, бо на старых Прачысценскіх могілках ужо не хапала прасторы. На сучаснай карце Брагіна тут пазначаны Касачоўскія могілкі.|}}, выстаўлены на аўкцыён за даўгі Зямельнаму банку, «''с Высочайшего соизволения''» набыў вялікі інжынер, сапраўдны тайны саветнік Станіслаў Валерыянавіч Кербедзь. Аднак яго адміністратар і ўпаўнаважаны ў судзе Юзаф Вайткоўскі, з-за безгаспадарлівасці папярэдніх уласнікаў, на 1887 год здолеў улагодзіць пазямельныя спрэчкі з сялянамі толькі 4 вёсак{{efn-ua|Ці не таму С. Кербедзь на 1888/1889 год названы ўладальнікам маёнтку Канстанцінаў і Амелькаўшчына, які складаў 15 875 дзесяцін угоддзяў (гл.: Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. – Минск, 1889. С. 370)?.. Брагінскі маёнтак пад сваёй назвай не згаданы на той час ні за адным уладальнікам. За сынамі Якіма Канопліна Аляксеем і Іванам значыліся адпаведна Глухавічы з Будай Пятрыцкай і Рафалаў.|}}, з насельнікамі 12-ці астатніх даводзіў справу да поўнага вырашэння і ў 1895 годзе{{efn-ua|Справы па размежаванню з землямі жыхароў яшчэ 11 паселішчаў перайшлі да іншых гаспадароў Брагінскіх добраў.|}}<ref>НГАБ. Ф. 1595. Воп. 2. Спр. 2249. А. 82 — 86</ref>. У 1896 годзе у Раства-Багародзіцкім прыходзе быў узведзены мураваны будынак царквы на гонар св. апосталаў Пятра і Паўла, у якім размясцілася і двухкласная прыходская школа<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41139. А. 7</ref>. Паводле энцыклапедыі «Гарады і вёскі Беларусі», перапіс 1897 года засведчыў: у мястэчку Брагін было 648 двароў, 4519 жыхароў, дзейнічалі 3 царквы, капліца і 4 юдэйскія малітоўныя дамы, працавалі валасная ўправа, царкоўнапрыходская школа, народная вучэльня, паштова-тэлеграфны аддзел, хлебазапасная крама, паравы млын, бровар, 6 крупадзёрак, 3 маслабойні, 5 гарбарняў, 5 цагельняў, 82 крамы і 2 заезныя дамы, карчма, аптэка, штотыднёва праводзіліся таргі, 2 разы на год адбываліся кірмашы. На 1903/1904 год сярод зямельных уласнікаў Мінскай губерні, якія мелі 500 і болей дзесяцін, названы ўладальнік маёнтку Брагін дваранін Міхал Станіслававіч Кербедзь<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1904 г. — Минск: Издание Минского губернского статистического комитета, 1903. Приложение. С. 56</ref>. Згодна са звесткамі выдання «Список населённых мест Минской губернии», на 1909 год у мястэчку Брагін налічвалася ўсяго 387 двароў, 3902 жыхары<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 17</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Брагінскія кустары каля былой царквы-школы. Пач. 1930-х гг.jpg|міні|Арцель брагінскіх саматужнікаў побач з былой царквой-школай. Каля 1930 г.]] 9 лютага 1918 года, яшчэ да падпісання [[Брэсцкі мір|Брэсцкага мірнага дагавора]] з бальшавіцкай Расіяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Брагін, аднак, апынуўся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня Палескай губерні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губернатарам) гетман [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] [[Павел Скарападскі]] прызначыў былога ўладальніка маёнтка Гарадзішча, галаву Рэчыцкай павятовай управы Пятра Аскаравіча Патона. Ад 18 мая тут дзейнічала «варта Украінскай Дзяржавы»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85</ref>. [[Файл:Brahin, Mikolskaja. Брагін, Мікольская (18.06.1933).jpg|міні|left|Канферэнцыя настаўнікаў, 1933 г. Здымак зроблены каля будынку Свята-Мікалаеўскай царквы, зачыненай уладамі{{efn-ua|Сведчанне іерэя Расціслава Бандарэнкі, настаяцеля царквы Праабражэння Гасподняга ў вёсцы Сялец.|}}.]] 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езду КП(б) Беларусі Брагін з воласцю ўвайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня ён разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі перададзены ў склад [[РСФСР]]. 8 снежня 1926 года Брагін і яго значна пашыраную тэрытарыяльна воласць вярнулі [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. Тады ж ён стаў цэнтрам раёна, з 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года таксама з’яўляўся цэнтрам [[Брагінскі сельсавет|Брагінскага сельсавета]]. З 1938 г. у новастворанай Палескай вобласці (цэнтр — [[Мазыр]]). 27 верасня 1938 года Брагін атрымаў афіцыйны статус [[гарадскі пасёлак|гарадскога пасёлка]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з 28 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 года Брагін знаходзіўся пад [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыяй]]. З 1954 года ў складзе Гомельскай вобласці. У 1986 годзе ў выніку [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] мястэчка апынулася ў зоне [[Радыеактыўнае забруджванне|радыеактыўнага забруджвання]]. 20 кастрычніка 1995 года адміністрацыйныя адзінкі [[Брагінскі раён]] і пасёлак Брагін, якія маюць агульны адміністрацыйны цэнтр, аб'яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку — [[Брагінскі раён]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|title=Указ Президента Республики Беларусь от 20 октября 1995 года № 434 "Об объединении административных единиц Республики Беларусь, имеющих общий административный центр"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408143508/https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == * [[2006]] год — 3,7 тыс. чал. * [[2010]] год — 3,9 тыс. чал. * [[2016]] год — 3698 чал.<ref name="2016-Estimate"/> * [[2017]] год — 3662 чал.<ref name="2017-Estimate"/> * [[2020]] год — 4400 чал.<ref name="2020-Estimate"/> == Забудова == === План === Сучасны Брагін складаецца з сеткі кварталаў, выцягнутых уздоўж ракі. Асноўныя адміністрацыйныя і гандлёвыя будынкі канцэнтруюцца вакол плошчы. У цэнтральнай частцы размяшчаюцца 2-, 4- і 5-павярховыя жылыя дамы. Астатняя забудова пераважна аднапавярховая, драўляная. === Вуліцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 500px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва'''{{efn-ua|Усё, што датычыцца вуліц і мясцовасцяў Брагіна, вядома дзякуючы Віктару Гілеўскаму і заснавана на матэрыялах Усесаюзнага перапісу 1926 г. Гл.: НАРБ. Ф. 30. Воп. 2. Спр. 7031, 7130, 7131, а таксама: Трыбуна калгасніка. 6.04.1935 (перайменаванні).|}} || '''Былыя назвы''' |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Заходняя вуліца || '''Пойма''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Кааператыўная вуліца || '''Шайкевіча''' вуліца{{efn-ua|Гэтая і іншыя імянныя назвы ўтварыліся ад прозвішчаў гаспадароў сядзібаў.|}} || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" |Кастрычніцкая вуліца || || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Камсамольская вуліца || '''Зялёная''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Кірава вуліца || '''Загароддзе''' вуліца || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Кірава завулак || '''Панеўчыка''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Мамкіна вуліца || '''Кротава''' вуліца || Сялянская вуліца (па 1935 г.) |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Манжоса вуліца || '''Безымянная''', '''Садовая''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Махава вуліца || '''Мясная''', '''Гарбарная''' і завулкі, прылягаючыя да вуліц '''Троіцкая''', '''Качанава''', '''Баранава,''' завулак '''Школьны''' || Інтэрнацыянальная вуліца (па 1935 г.) |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Махава завулак || '''Баранава''', '''Жэжкі''', '''Процкаў''' вуліцы || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Набярэжная вуліца || '''Пасад''' вуліца || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Партызанская вуліца || '''Новая''' (бо з’явілася па 1861 г.) вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Першамайская вуліца || '''Кардашова''', '''Качанава''' вуліцы || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Пралетарская вуліца || '''Троіцкая''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Базарная''', '''Вузкі Базар,''' '''Прабойная''', '''Пясочная''' вуліцы || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Садовы завулак || '''Казінаўка (Казіміраўка)''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Скарахода вуліца || '''Выганная''' вуліца<ref>Гілеўскі В. [http://www.bragin.by/2021/06/bragin-gistarychny-u-poshukax-doma-syargeya-paluyana/ Брагін гістарычны. У пошуках дома Сяргея Палуяна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210614095025/http://www.bragin.by/2021/06/bragin-gistarychny-u-poshukax-doma-syargeya-paluyana/ |date=14 чэрвеня 2021 }}, Маяк Палесся, 10 чэрвеня 2021 г.</ref> || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Чырвонаармейская вуліца || '''Гаток''' вуліца<ref>Віктар Гілеўскі. Твой дом — Брагін. // Літаратура і мастацтва. № 17. 26 красавіка 2019 г. С. 6</ref> |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Чырвонаармейскі завулак || '''Сідаровіча''' вуліца || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" |} Вуліцы, якія сёння не існуюць і ў пераназваным выглядзе: Кавальская, Кароткая, Вузкая, Падол, Школьная, Цяслярская. === Мясцовасці === [[Файл:Згадка пра двор Звярынец і замак Гарадыскі. 1812 г.png||thumb|left|Згадка пра двор Звярынец і замак Гарадыскі. 1812 г.]] Мясцовасці Брагіна: Загароддзе, Звярынец{{efn-ua|14 студзеня 1812 г. святар Актавіян Доўгірд, настаяцель Сялецкага кляштара базыльянаў, ахрысціў Люцыю Юзафату, дачку панства Рыгора і Зофіі Каплінскіх з двара Звярынец, пісараў пры сховішчах у Брагінскім маёнтку, парафіянаў Астраглядавіцкага касцёла, а кумамі былі пан Антоні Зяньковіч, стражнік аршанскі, і пані Калета Лышчынская, ротмістрава, пан Антоні Мрачкоўскі і пані Францішка Згажэльская, рэгентава, пан Леон Згажэльскі, рэгент, і панна Пелагія Лышчынская, усе — з замку Гарадыскага<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 1451. А. 47адв.</ref>.|}} (раён сучасных вуліц Зіновіча, Юбілейнай, Паркавай, Пясочнай, канца Кастрычніцкай, Крылова, Палескай, Аэрадромнай, Чэлідзэ), Касачоў, Ліпкі, Палуянаўшчына. == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай прамысловасці. == Славутасці == * Гарадзішча старажытнага Брагіна перыяду ранняга сярэднявечча (ХІІ–ХІІІ стагоддзі), на правым беразе р. [[Брагінка]], пры вусці яе правага прытока, уздоўж вул. Савецкай і вул. Кірава (ад зав. Кірава на паўднёвым усходзе – да вул. Пушкіна на поўначы) — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|313В000103}}. * [[Свята-Мікалаеўская царква (Брагін)|Свята-Мікалаеўская царква]]. == Культура == * [[Брагінскі гісторыка-этнаграфічны музей]] == Вядомыя асобы == * [[Майсей Юр’евіч Карчэмскі]] (1905—1982) — спецыяліст у галіне будаўніцтва<ref>https://esu.com.ua/article-10206</ref>. * [[Барыс Рыгоравіч Магілевіч]] (1907—1934) — удзельнік марской экспедыцыі на параходзе «Чалюскін» (1933—1934)<ref>[http://www.rujen.ru/index.php/МОГИЛЕВИЧ_Борис_Григорьевич]{{Недаступная спасылка}}</ref>. * [[Алег Ісідаравіч Мельнікаў]] (нар. 1946) — беларускі [[матэматык]] і педагог. * [[Сяргей Епіфанавіч Палуян]] (1890—1910) — беларускі [[публіцыст]], [[празаік]] і [[літаратуразнавец]]. * [[Яўген Пятровіч Панамарэнка]] (нар. 1947) — беларускі [[мастак]]. * [[Адам Міхал Ракіцкі]] (каля 1740—1779) — [[Кашталяны менскія|кашталян менскі]] (1777—1779), уласнік Брагіна. * [[Міхал Рафалавіч Ракіцкі]] (1797—1853) — [[рэчыцкі павятовы маршалак]] (1820—1853)<ref>''Раюк, А. Р.'' [https://files.msu.by/files/Журнал%20«Веснік%20МДУ%20імя%20А.А.Куляшова»/2021/2%20%2858%29%20Серыя%20A.%20ГУМАНІТЫРНЫЯ%20НАВУКІ%20%28гісторыя%2C%20філасофія%2C%20філалогія%29.pdf Атон Ігнатавіч Горват (1809—1894): адміністратар і гаспадар]… С. 25.</ref>, уласнік Брагіна. * [[Вольга Раманаўна Скараход]] (1915—1994) — вучоны-[[хімік]], доктар хімічных навук. * [[Навум Іосіфавіч Фальковіч]] (нар. 1924) — намеснік начальніка ваеннай кафедры [[Томскі дзяржаўны ўніверсітэт|Томскага дзяржаўнага ўніверсітэта]]<ref>{{Cite web |url=http://wiki.tsu.ru/wiki/index.php/%D0%A4%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%2C_%D0%9D%D0%B0%D1%83%D0%BC_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |title=Архіўная копія |access-date=11 лістапада 2018 |archive-date=24 чэрвеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201046/http://wiki.tsu.ru/wiki/index.php/%D0%A4%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87,_%D0%9D%D0%B0%D1%83%D0%BC_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |url-status=dead }}</ref>. == Гл. таксама == * [[Пасёлкі гарадскога тыпу Гомельскай вобласці]] * [[Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі]] == Заўвагі == {{Notelist-ua}} == Зноскі == {{Reflist|2|refs= <ref name="2020-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2020}}</ref> <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{крыніцы/ТурЭнцБел-2007|Брагин}}; * Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. * ''Раюк, А. Р.'' [https://files.msu.by/files/Журнал%20«Веснік%20МДУ%20імя%20А.А.Куляшова»/2021/2%20%2858%29%20Серыя%20A.%20ГУМАНІТЫРНЫЯ%20НАВУКІ%20%28гісторыя%2C%20філасофія%2C%20філалогія%29.pdf Атон Ігнатавіч Горват (1809—1894): адміністратар і гаспадар] / А. Р. Раюк // Веснік Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. А. Куляшова. Сер. А. Гуманіт. навукі (гісторыя, філасофія, філалогія). — 2021. — Вып. 2. — С. 24—28. == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Brahin|Брагін}} {{OSM relation|5598415|Брагін}} {{Брагінскі раён}} {{Гомельская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Брагін| ]] [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Гомельскай вобласці]] [[Катэгорыя:Вішнявецкія]] [[Катэгорыя:Замойскія]] [[Катэгорыя:Ракіцкія]] 6uax1ct8lpr0vjkm8if40ffxei297iu 0 17697 5174308 5131523 2026-08-01T20:06:55Z ~2026-42497-93 172010 /* Рэпрэсіі і дэпартацыі пасля Вялікай Айчыннай вайны */ 5174308 wikitext text/x-wiki {{Змест злева}} == Партыйныя чысткі ў 1921 годзе == «Чысткі» ва УКП(б) (1921) былі праведзеныя ў час пераходу да «мірнага будаўніцтва». З партыі выключаны агулам каля 170 тыс. чалавек (каля 25 % колькаснага складу). У рамках агульнасавецкіх партыйных «чыстак» былі праведзеныя і «чысткі» ў КП(б)Б (15.8—25.10.1921), з партыі выключаныя 1495 сяброў (каля 25 % колькаснага складу). == Партыйныя чысткі 1929—1931 гадоў == «Чысткі» ва УКП(б) (1929—1931) пачаліся з пастановы XVI партканферэнцыі (23—29.4.1929, [[Масква]]) і фактычна былі скіраваныя супраць прыхільнікаў былых лідараў «правай апазіцыі» М. Бухарына і А. Рыкава, супраць праціўнікаў фарсіраванай [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР|індустрыялізацыі і калектывізацыі]], якіх было шмат у партыйным і савецкім кіраўніцтве, у тым ліку Беларусі і Украіны. Апроч гэтага, чысткі былі падштурхнуты наспелымі ў кіраўніцтве УКП(б) зменамі погляду на нацыянальнае пытанне і на тагачасныя спосабы яго развязання ў СССР. У Беларусі з восені 1929 была пачатая палітычная кампанія, скіраваная супраць Польшчы як «авангарда антысавецкіх сіл», супраць беларускіх некамуністычных дзеячаў у Польшчы, наогул супраць «беларускіх [[нацыянал-дэмакрат]]аў (нацдэмаў)» за іх меркаванае імкненне да рэстаўрацыі капіталізму ў БССР. На працягу 1930 арганізоўваліся дэманстрацыйныя працэсы супраць меркаваных контррэвалюцыйных арганізацый, звязаных з Польшчай: ва Украіне — «Спілка визволення України» (працэс адбыўся ў сакавіку 1930), у Беларусі — «[[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|Саюз вызвалення Беларусі]]» (арышты адбываліся з чэрвеня 1930, працэс не адбыўся, але абвінавачаныя і без суда былі рэпрэсаваныя, а некаторыя і пакараныя смерцю). Адзначана, што тых, хто трапляў пад партыйную чыстку 1921 г., не пераследавалі. Галоўнымі аб’ектамі партыйных рэпрэсій 1929—1931 гадоў у БССР былі кадры Народнага камісарыята асветы, які кіраваў усёй асветнай і культурнай дзейнасцю ў БССР. У выніку гэтых «чыстак» прафесура ВНУ БССР стала складацца з беларусаў толькі на 15 %, а праца Інстытута мовазнаўства была практычна спыненая з-за таго, што Інстытут застаўся практычна без кадраў (6 чалавек у лютым 1931<ref>С. М. Запрудскі. [https://pdf.kamunikat.org/download.php?item=44021-1.pdf Гісторыя беларускага мовазнаўства (1918—1941): дапаможнік]. — Мн.: БДУ, 2015. — С. 105.</ref>), выкарыстанне прац рэпрэсаваных мовазнаўцаў было забаронена. == «Раскулачванне» == {{planned}} == «Чысткі» ва УКП(б) 1933—1934 == {{planned}} == «Чысткі» ва УКП(б) 1936—1938 == {{planned}} == Рэпрэсіі ў Заходняй Беларусі і Заходняй Украіне 1939—1941 гадоў == Рэпрэсіі супраць «класавых ворагаў» (кастрычнік [[1939]] — чэрвень [[1941]]) ажыццяўляліся ў рамках савецкай праграмы грамадска-палітычных і сацыяльна-эканамічных пераўтварэнняў (нацыяналізацыя, калектывізацыя і інш.) на землях [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] і Заходняй Украіны пасля іх інкарпарацыі ў верасні 1939 года. Наогул, рэпрэсіі супраць былых польскіх грамадзян адбываліся незалежна ад нацыянальнасці, але, у адпаведнасці з сацыяльным складам насельніцтва гэтых земляў да 1939, большасць рэпрэсаваных склалі палякі. Стаўленне і дзейнасць кожнага асобнага чалавека звычайна не бралася пад увагу, арышты і дэпартацыі распаўсюджваліся на ўсіх грамадзян, якія ''падазраваліся'' ў нелаяльнасці да савецкай улады. === Масавыя арышты === Адным з першых рэпрэсіўных крокаў на былых польскіх тэрыторыях сталі масавыя арышты «сацыяльна небяспечнага элемента». Паводле сучасных даных, з верасня 1939 па чэрвень 1941 у заходніх абласцях [[БССР]] і УССР было арыштавана 107140 чалавек. Асобы беларускай нацыянальнасці складалі ў гэтай групе 8091 чал. (7,4 %), найбольшая колькасць беларусаў была арыштавана на працягу 1940 г., агулам дасягнуўшы 4580 (6 %). === Смяротныя пакаранні === Адной з катэгорый былых польскіх грамадзян, якія былі на асаблівай увазе савецкіх уладаў, былі афіцэры Войска Польскага і паліцыянты. Так, пастанова ЦК УКП(б) ад 3.12.1939 прадугледжвала арышт і ўзяцце на ўлік усіх кадравых польскіх афіцэраў. У выніку толькі на сакавік 1940 у турмах заходніх абласцей БССР і УССР знаходзілася 18632 былыя афіцэры і паліцыянты; з іх 10685 вязняў былі запісаныя палякамі, а рэшта — беларусамі, яўрэямі, украінцамі і інш. На прапанову Л. Берыі і згодна з рашэннем Палітбюро ЦК УКП(б), 11 тыс. чалавек з гэтай катэгорыі падлягалі расстрэлу. Паводле савецкіх даных, на працягу красавіка—мая 1940 былі забіты 7305 чалавек. Колькасць беларусаў сярод іх невядомая, паводле некаторых меркаванняў, магла даходзіць да 15 %. [[7 красавіка]] [[1935]] года [[Міхаіл Іванавіч Калінін|Калінін]] і [[Вячаслаў Міхайлавіч Молатаў|Молатаў]] выдалі ўказ, згодна з якім дазваляўся расстрэл непаўналетніх, пачынаючы з 12-гадовага ўзросту<ref>[https://nashaniva.com/147333 80 год таму ў СССР дазволілі расстрэльваць з 12-гадовага ўзросту] // [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]], 07.04.2015.</ref>. === Дэпартацыі === Адным са сродкаў рэпрэсій у Заходняй Беларусі і Заходняй Украіне былі дэпартацыі насельніцтва ў аддаленыя рэгіёны Савецкага Саюза (Сібір і інш.). Гэтыя дэпартацыі, якія праводзіліся ў 1940—1941 гадах, закраналі людзей усіх нацыянальнасцей, у тым ліку і беларусаў, дакладную колькасць якіх вызначыць немагчыма. Розныя ацэнкі вагаюцца ад 6 % беларусаў і 4 % «палешукоў»<ref name="fn1">Даныя польскага пасольства ў СССР (1942).</ref> да 7—8 %<ref name="fn2">Нататка Л. Берыі да I. Сталіна (15.1.1943), польскі гісторык Д. Бацькоўскі.</ref> і нават 13,4 % беларусаў ад агульнай колькасці дэпартаваных з заходніх абласцей БССР і УССР. ==== Дэпартацыі ў Заходняй Беларусі ==== У Заходняй Беларусі дэпартацыі адбываліся ў чатыры этапы. Першая дэпартацыя была здзейсненая 23 лютага 1940, калі былі вывезеныя 33749 асаднікаў і 17561 службовец лясной варты. Агульная колькасць леснікоў-беларусаў складала 1540 чал. (8,1 %), а паводле даных савецкіх крыніц, сярод цывільных асаднікаў Заходняй Беларусі беларусы налічвалі 4,9 % (на люты 1940). Другая дэпартацыя была здзейсненая 13 красавіка 1940, калі былі вывезены 26777 чалавек, галоўным чынам — паліцыянты, ураднікі, настаўнікі, святары, удзельнікі антысавецкага руху і сябры некамуністычных партый. Большасць дэпартаваных складалі палякі па нацыянальнасці. Трэцяя дэпартацыя (29 чэрвеня 1940) распаўсюджвалася на ўцекачоў з цэнтральных ваяводстваў Польшчы (22879 чалавек). Пераважную большасць сярод іх складалі асобы яўрэйскага паходжання, беларусаў было 1703 чалавекі. Чацвёртая дэпартацыя адбывалася ў чэрвені 1941, вывезена 22353 чалавекі. == Рэпрэсіі і дэпартацыі пасля Вялікай Айчыннай вайны == [[Файл:Скорботна Батьківщина-Мати, Кропивницький 2025.jpg|міні|300x30хпкс|Крэпасць Святой Елісаветы ў г. [[Крапыўныцкы|Крапіўныцкім]]. Новы флагшток устаноўлены ў знак адмовы ад [[Сталінізм|савецкай]] і [[Пуцінізм|расійскай ідэалогіі]] над статуяй Журботнай Радзімы-Маці, якая сімвалізуе маці страціўшых сваіх дзяцей у выніку злачынстваў нацысцкага і савецкага таталітарных рэжымаў, 9 траўня 2025 года]] Пасля таго, як летам 1944 года Чырвоная армія заняла ўсю тэрыторыю Беларусі, у Заходняй Беларусі, Заходняй Украіне, краінах Прыбалтыкі пачалася партызанская вайна супраць савецкай улады. Яна працягвалася да сярэдзіны 1950-х гг. Асобныя акцыі супрацьдзеяння савецкай уладзе, у тым ліку і тэрарыстычныя акты, адбываліся і пазней. Гэта супрацьстаянне прывяло да новай хвалі рэпрэсій. З Беларусі, Украіны і Прыбалтыкі ў Сібір пачалі актыўна дэпартаваць сем’і так званых «лясных братоў», іх суседзей, якіх падазравалі ў спачуванні ўдзельнікам узброенных фарміраванняў (Украінская паўстанчая армія, не склаўшыя зброю атрады польскай Арміі Краёвай і г.д.), таксама заможных сялян (да іх нярэдка адносілі тых, хто не далучаўся да калгасаў) і прадстаўнікоў рэлігійных меншасцей: сапраўдна-праваслаўных хрысціян, інакенцьеўцаў, адвентыстаў-рэфармістаў і Сведкаў Іеговы. Напрыклад, міністр дзяржбяспекі СССР Абакумаў у распараджэнні ад 19 лютага 1951 года пісаў аб планах выселіць з тэрыторыі Беларусі, Украіны, Малдавіі, Літвы, Латвіі і Эстоніі Сведкаў Іеговы і членаў іх сямей.<ref>Архіў Прэзідэнта РФ, Фонд 3, вопіс 58, дакум. 180, арк. 52-53.</ref> Гэтыя планы ажыццявіліся 11 сакавіка 1952 года падчас правядзення [[Аперацыя «Поўнач»|аперацыі «Поўнач»]]. У 1960—1980-я гг. аб’ектамі рэпрэсій у СССР былі дысідэнты (тыя, хто не згаджаўся з афіцыйнай палітыкай савецкага ўрада), прадстаўнікі рэлігійных меншасцей і святары традыцыйных рэлігій, а таксама індывідуальныя прадпрымальнікі (так званыя «фірмачы»), бо дзейнасць апошніх была забаронена ў Савецкім Саюзе. Рэпрэсіі звычайна прымалі форму абмежавання ў правах, высылкі з пэўнай мясцовасці альбо нават з СССР, турэмнага зняволення і ў некаторых выпадках расстрэлу. == Ацэнка маштабу рэпрэсій == [[Файл:Мікалай Максімец. Даведка аб рэабілітацыі. 1956.jpg|250px|міні|Даведка аб рэабілітацыі, выдадзеная сваякам архітэктара [[Мікалай Аляксандравіч Максімец|Мікалая Максімца]] ў 1956 годзе. М. Максімец памёр 15 красавіка 1956, паседжанне аб рэабілітацыі адбылося 14 жніўня таго ж года.]] Даследчык сталінскага перыяду гісторыі СССР А. В. Шубін, спасылаючыся на звесткі КДБ СССР, піша, што колькасць ахвяр сталінскага тэрору за 1930—1953 гг. склала крыху больш за 3,77 млн арыштаваных, з якіх 786098 чалавек былі расстраляны, а астатнія накіраваны ў лагеры<ref>''А. В. Шубин''. Сталин И. В. // Большая энциклопедия Кирилла и Мефодия (на компакт-диске), 2005{{ref-ru}}</ref>. Тэлеканал «Еўраньюс» 30 кастрычніка 2007 г. паведаміў, што, паводле інфармацыі праваабарончых арганізацый, у 1920—50-я гг. было асуджана 4 млн чал. па палітычных матывах, 800 тыс. з іх было асуджана да расстрэлу. 1,5 млн асуджаных былі рэабілітаваны (некаторыя пасмяротна) падчас хрушчоўскай «адлігі»<ref>Рэпартаж «Еўраньюс» аб святкаванні дня памяці ахвяр палітычных рэпрэсій у Расіі. 30 кастрычніка 2007 г.</ref>. Аднак гэта інфармацыя не ўлічвае тых, хто рана памёр пасля доўгатэрміновага турэмнага альбо лагернага зняволення ці перасялення ў мясцовасць з горшым кліматам і ўмовамі жыцця, хто скончыў жыццё самагубствам па прычыне ціску і цкавання, хто быў тайна забіты агентамі спецслужбаў. Таксама гэтыя лічбы не ўключаюць тых, хто быў арыштаваны і зняволены ці расстраляны ў выніку рэпрэсій у пост-сталінскі перыяд гісторыі СССР. Да таго ж цяжка вызначыць адназначна, хто быў ахвярай палітычных рэпрэсій, а хто — пакараным злачынцам. Таму падлічыць дакладную колькасць ахвяр рэпрэсій практычна не ўяўляецца магчымым. == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * Нікалас Вакар. [https://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/vakar/вакар_н._ліквідацыя_беларускага_нацыяналізму.html Ліквідацыя беларускага нацыяналізму] // Спадчына, 1992, № 6. С. 12-20. * Юрый Грыбоўскі. [https://web.archive.org/web/20200203170433/http://jivebelarus.net/history/new-history/soviet-repressions-in-western-belarus-at-1939-1941-years.html Савецкія рэпрэсіі ў Заходняй Беларусі (кастрычнік 1939 — чэрвень 1941 гг.)] // Homo Liber, 2007. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:СССР]] [[Катэгорыя:Рэпрэсіі ў СССР| ]] qz0oypn0kd87klk8hsa1heqr134g5ru 5174402 5174308 2026-08-02T04:59:55Z DobryBrat 5701 Праўка аўтарства [[Special:Contributions/~2026-42497-93|~2026-42497-93]] ([[User talk:~2026-42497-93|размовы]]) адкочана; вернута апошняя версія аўтарства [[User:Jaŭhien|Jaŭhien]] 5131523 wikitext text/x-wiki {{Змест злева}} == Партыйныя чысткі ў 1921 годзе == «Чысткі» ва УКП(б) (1921) былі праведзеныя ў час пераходу да «мірнага будаўніцтва». З партыі выключаны агулам каля 170 тыс. чалавек (каля 25 % колькаснага складу). У рамках агульнасавецкіх партыйных «чыстак» былі праведзеныя і «чысткі» ў КП(б)Б (15.8—25.10.1921), з партыі выключаныя 1495 сяброў (каля 25 % колькаснага складу). == Партыйныя чысткі 1929—1931 гадоў == «Чысткі» ва УКП(б) (1929—1931) пачаліся з пастановы XVI партканферэнцыі (23—29.4.1929, [[Масква]]) і фактычна былі скіраваныя супраць прыхільнікаў былых лідараў «правай апазіцыі» М. Бухарына і А. Рыкава, супраць праціўнікаў фарсіраванай [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР|індустрыялізацыі і калектывізацыі]], якіх было шмат у партыйным і савецкім кіраўніцтве, у тым ліку Беларусі і Украіны. Апроч гэтага, чысткі былі падштурхнуты наспелымі ў кіраўніцтве УКП(б) зменамі погляду на нацыянальнае пытанне і на тагачасныя спосабы яго развязання ў СССР. У Беларусі з восені 1929 была пачатая палітычная кампанія, скіраваная супраць Польшчы як «авангарда антысавецкіх сіл», супраць беларускіх некамуністычных дзеячаў у Польшчы, наогул супраць «беларускіх [[нацыянал-дэмакрат]]аў (нацдэмаў)» за іх меркаванае імкненне да рэстаўрацыі капіталізму ў БССР. На працягу 1930 арганізоўваліся дэманстрацыйныя працэсы супраць меркаваных контррэвалюцыйных арганізацый, звязаных з Польшчай: ва Украіне — «Спілка визволення України» (працэс адбыўся ў сакавіку 1930), у Беларусі — «[[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|Саюз вызвалення Беларусі]]» (арышты адбываліся з чэрвеня 1930, працэс не адбыўся, але абвінавачаныя і без суда былі рэпрэсаваныя, а некаторыя і пакараныя смерцю). Адзначана, што тых, хто трапляў пад партыйную чыстку 1921 г., не пераследавалі. Галоўнымі аб’ектамі партыйных рэпрэсій 1929—1931 гадоў у БССР былі кадры Народнага камісарыята асветы, які кіраваў усёй асветнай і культурнай дзейнасцю ў БССР. У выніку гэтых «чыстак» прафесура ВНУ БССР стала складацца з беларусаў толькі на 15 %, а праца Інстытута мовазнаўства была практычна спыненая з-за таго, што Інстытут застаўся практычна без кадраў (6 чалавек у лютым 1931<ref>С. М. Запрудскі. [https://pdf.kamunikat.org/download.php?item=44021-1.pdf Гісторыя беларускага мовазнаўства (1918—1941): дапаможнік]. — Мн.: БДУ, 2015. — С. 105.</ref>), выкарыстанне прац рэпрэсаваных мовазнаўцаў было забаронена. == «Раскулачванне» == {{planned}} == «Чысткі» ва УКП(б) 1933—1934 == {{planned}} == «Чысткі» ва УКП(б) 1936—1938 == {{planned}} == Рэпрэсіі ў Заходняй Беларусі і Заходняй Украіне 1939—1941 гадоў == Рэпрэсіі супраць «класавых ворагаў» (кастрычнік [[1939]] — чэрвень [[1941]]) ажыццяўляліся ў рамках савецкай праграмы грамадска-палітычных і сацыяльна-эканамічных пераўтварэнняў (нацыяналізацыя, калектывізацыя і інш.) на землях [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] і Заходняй Украіны пасля іх інкарпарацыі ў верасні 1939 года. Наогул, рэпрэсіі супраць былых польскіх грамадзян адбываліся незалежна ад нацыянальнасці, але, у адпаведнасці з сацыяльным складам насельніцтва гэтых земляў да 1939, большасць рэпрэсаваных склалі палякі. Стаўленне і дзейнасць кожнага асобнага чалавека звычайна не бралася пад увагу, арышты і дэпартацыі распаўсюджваліся на ўсіх грамадзян, якія ''падазраваліся'' ў нелаяльнасці да савецкай улады. === Масавыя арышты === Адным з першых рэпрэсіўных крокаў на былых польскіх тэрыторыях сталі масавыя арышты «сацыяльна небяспечнага элемента». Паводле сучасных даных, з верасня 1939 па чэрвень 1941 у заходніх абласцях [[БССР]] і УССР было арыштавана 107140 чалавек. Асобы беларускай нацыянальнасці складалі ў гэтай групе 8091 чал. (7,4 %), найбольшая колькасць беларусаў была арыштавана на працягу 1940 г., агулам дасягнуўшы 4580 (6 %). === Смяротныя пакаранні === Адной з катэгорый былых польскіх грамадзян, якія былі на асаблівай увазе савецкіх уладаў, былі афіцэры Войска Польскага і паліцыянты. Так, пастанова ЦК УКП(б) ад 3.12.1939 прадугледжвала арышт і ўзяцце на ўлік усіх кадравых польскіх афіцэраў. У выніку толькі на сакавік 1940 у турмах заходніх абласцей БССР і УССР знаходзілася 18632 былыя афіцэры і паліцыянты; з іх 10685 вязняў былі запісаныя палякамі, а рэшта — беларусамі, яўрэямі, украінцамі і інш. На прапанову Л. Берыі і згодна з рашэннем Палітбюро ЦК УКП(б), 11 тыс. чалавек з гэтай катэгорыі падлягалі расстрэлу. Паводле савецкіх даных, на працягу красавіка—мая 1940 былі забіты 7305 чалавек. Колькасць беларусаў сярод іх невядомая, паводле некаторых меркаванняў, магла даходзіць да 15 %. [[7 красавіка]] [[1935]] года [[Міхаіл Іванавіч Калінін|Калінін]] і [[Вячаслаў Міхайлавіч Молатаў|Молатаў]] выдалі ўказ, згодна з якім дазваляўся расстрэл непаўналетніх, пачынаючы з 12-гадовага ўзросту<ref>[https://nashaniva.com/147333 80 год таму ў СССР дазволілі расстрэльваць з 12-гадовага ўзросту] // [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]], 07.04.2015.</ref>. === Дэпартацыі === Адным са сродкаў рэпрэсій у Заходняй Беларусі і Заходняй Украіне былі дэпартацыі насельніцтва ў аддаленыя рэгіёны Савецкага Саюза (Сібір і інш.). Гэтыя дэпартацыі, якія праводзіліся ў 1940—1941 гадах, закраналі людзей усіх нацыянальнасцей, у тым ліку і беларусаў, дакладную колькасць якіх вызначыць немагчыма. Розныя ацэнкі вагаюцца ад 6 % беларусаў і 4 % «палешукоў»<ref name="fn1">Даныя польскага пасольства ў СССР (1942).</ref> да 7—8 %<ref name="fn2">Нататка Л. Берыі да I. Сталіна (15.1.1943), польскі гісторык Д. Бацькоўскі.</ref> і нават 13,4 % беларусаў ад агульнай колькасці дэпартаваных з заходніх абласцей БССР і УССР. ==== Дэпартацыі ў Заходняй Беларусі ==== У Заходняй Беларусі дэпартацыі адбываліся ў чатыры этапы. Першая дэпартацыя была здзейсненая 23 лютага 1940, калі былі вывезеныя 33749 асаднікаў і 17561 службовец лясной варты. Агульная колькасць леснікоў-беларусаў складала 1540 чал. (8,1 %), а паводле даных савецкіх крыніц, сярод цывільных асаднікаў Заходняй Беларусі беларусы налічвалі 4,9 % (на люты 1940). Другая дэпартацыя была здзейсненая 13 красавіка 1940, калі былі вывезены 26777 чалавек, галоўным чынам — паліцыянты, ураднікі, настаўнікі, святары, удзельнікі антысавецкага руху і сябры некамуністычных партый. Большасць дэпартаваных складалі палякі па нацыянальнасці. Трэцяя дэпартацыя (29 чэрвеня 1940) распаўсюджвалася на ўцекачоў з цэнтральных ваяводстваў Польшчы (22879 чалавек). Пераважную большасць сярод іх складалі асобы яўрэйскага паходжання, беларусаў было 1703 чалавекі. Чацвёртая дэпартацыя адбывалася ў чэрвені 1941, вывезена 22353 чалавекі. == Рэпрэсіі і дэпартацыі пасля Вялікай Айчыннай вайны == Пасля таго, як летам 1944 года Чырвоная армія заняла ўсю тэрыторыю Беларусі, у Заходняй Беларусі, Заходняй Украіне, краінах Прыбалтыкі пачалася партызанская вайна супраць савецкай улады. Яна працягвалася да сярэдзіны 1950-х гг. Асобныя акцыі супрацьдзеяння савецкай уладзе, у тым ліку і тэрарыстычныя акты, адбываліся і пазней. Гэта супрацьстаянне прывяло да новай хвалі рэпрэсій. З Беларусі, Украіны і Прыбалтыкі ў Сібір пачалі актыўна дэпартаваць сем’і так званых «лясных братоў», іх суседзей, якіх падазравалі ў спачуванні ўдзельнікам узброенных фарміраванняў (Украінская паўстанчая армія, не склаўшыя зброю атрады польскай Арміі Краёвай і г.д.), таксама заможных сялян (да іх нярэдка адносілі тых, хто не далучаўся да калгасаў) і прадстаўнікоў рэлігійных меншасцей: сапраўдна-праваслаўных хрысціян, інакенцьеўцаў, адвентыстаў-рэфармістаў і Сведкаў Іеговы. Напрыклад, міністр дзяржбяспекі СССР Абакумаў у распараджэнні ад 19 лютага 1951 года пісаў аб планах выселіць з тэрыторыі Беларусі, Украіны, Малдавіі, Літвы, Латвіі і Эстоніі Сведкаў Іеговы і членаў іх сямей.<ref>Архіў Прэзідэнта РФ, Фонд 3, вопіс 58, дакум. 180, арк. 52-53.</ref> Гэтыя планы ажыццявіліся 11 сакавіка 1952 года падчас правядзення [[Аперацыя «Поўнач»|аперацыі «Поўнач»]]. У 1960—1980-я гг. аб’ектамі рэпрэсій у СССР былі дысідэнты (тыя, хто не згаджаўся з афіцыйнай палітыкай савецкага ўрада), прадстаўнікі рэлігійных меншасцей і святары традыцыйных рэлігій, а таксама індывідуальныя прадпрымальнікі (так званыя «фірмачы»), бо дзейнасць апошніх была забаронена ў Савецкім Саюзе. Рэпрэсіі звычайна прымалі форму абмежавання ў правах, высылкі з пэўнай мясцовасці альбо нават з СССР, турэмнага зняволення і ў некаторых выпадках расстрэлу. == Ацэнка маштабу рэпрэсій == [[Файл:Мікалай Максімец. Даведка аб рэабілітацыі. 1956.jpg|250px|міні|Даведка аб рэабілітацыі, выдадзеная сваякам архітэктара [[Мікалай Аляксандравіч Максімец|Мікалая Максімца]] ў 1956 годзе. М. Максімец памёр 15 красавіка 1956, паседжанне аб рэабілітацыі адбылося 14 жніўня таго ж года.]] Даследчык сталінскага перыяду гісторыі СССР А. В. Шубін, спасылаючыся на звесткі КДБ СССР, піша, што колькасць ахвяр сталінскага тэрору за 1930—1953 гг. склала крыху больш за 3,77 млн арыштаваных, з якіх 786098 чалавек былі расстраляны, а астатнія накіраваны ў лагеры<ref>''А. В. Шубин''. Сталин И. В. // Большая энциклопедия Кирилла и Мефодия (на компакт-диске), 2005{{ref-ru}}</ref>. Тэлеканал «Еўраньюс» 30 кастрычніка 2007 г. паведаміў, што, паводле інфармацыі праваабарончых арганізацый, у 1920—50-я гг. было асуджана 4 млн чал. па палітычных матывах, 800 тыс. з іх было асуджана да расстрэлу. 1,5 млн асуджаных былі рэабілітаваны (некаторыя пасмяротна) падчас хрушчоўскай «адлігі»<ref>Рэпартаж «Еўраньюс» аб святкаванні дня памяці ахвяр палітычных рэпрэсій у Расіі. 30 кастрычніка 2007 г.</ref>. Аднак гэта інфармацыя не ўлічвае тых, хто рана памёр пасля доўгатэрміновага турэмнага альбо лагернага зняволення ці перасялення ў мясцовасць з горшым кліматам і ўмовамі жыцця, хто скончыў жыццё самагубствам па прычыне ціску і цкавання, хто быў тайна забіты агентамі спецслужбаў. Таксама гэтыя лічбы не ўключаюць тых, хто быў арыштаваны і зняволены ці расстраляны ў выніку рэпрэсій у пост-сталінскі перыяд гісторыі СССР. Да таго ж цяжка вызначыць адназначна, хто быў ахвярай палітычных рэпрэсій, а хто — пакараным злачынцам. Таму падлічыць дакладную колькасць ахвяр рэпрэсій практычна не ўяўляецца магчымым. == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * Нікалас Вакар. [https://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/vakar/вакар_н._ліквідацыя_беларускага_нацыяналізму.html Ліквідацыя беларускага нацыяналізму] // Спадчына, 1992, № 6. С. 12-20. * Юрый Грыбоўскі. [https://web.archive.org/web/20200203170433/http://jivebelarus.net/history/new-history/soviet-repressions-in-western-belarus-at-1939-1941-years.html Савецкія рэпрэсіі ў Заходняй Беларусі (кастрычнік 1939 — чэрвень 1941 гг.)] // Homo Liber, 2007. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:СССР]] [[Катэгорыя:Рэпрэсіі ў СССР| ]] 269z13gn0hl43zpfzpdcgsw463y5t28 5174413 5174402 2026-08-02T05:22:29Z DobryBrat 5701 арфаграфія, стыль, вікіфікацыя 5174413 wikitext text/x-wiki {{Змест злева}} == Партыйныя чысткі ў 1921 годзе == «Чысткі» ва [[УКП(б)]] (1921) былі праведзены ў час пераходу да «мірнага будаўніцтва». З партыі выключаны агулам каля 170 тысяч чалавек (каля 25 % колькаснага складу). У рамках агульнасавецкіх партыйных «чыстак» былі праведзены і «чысткі» ў КП(б)Б (15.8—25.10.1921), з партыі выключаны 1495 сяброў (каля 25 % колькаснага складу). == Партыйныя чысткі 1929—1931 гадоў == «Чысткі» ва УКП(б) (1929—1931) пачаліся з пастановы XVI партканферэнцыі (23—29.4.1929, [[Масква]]) і фактычна былі скіраваны супраць прыхільнікаў былых лідараў «правай апазіцыі» [[М. Бухарын]]а і [[А. Рыкаў|А. Рыкава]], супраць праціўнікаў фарсіраванай [[індустрыялізацыя|індустрыялізацыі]] і [[калектывізацыя|калектывізацыі]], якіх было шмат у партыйным і савецкім кіраўніцтве, у тым ліку Беларусі і Украіны. Апроч гэтага, чысткі былі падштурхнуты наспелымі ў кіраўніцтве УКП(б) зменамі погляду на нацыянальнае пытанне і на тагачасныя спосабы яго развязання ў СССР. У Беларусі з восені 1929 года была пачата палітычная кампанія, скіраваная супраць [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] як «авангарда антысавецкіх сіл» і беларускіх некамуністычных дзеячаў у Польшчы, наогул супраць «беларускіх [[нацыянал-дэмакрат]]аў (нацдэмаў)» за іх меркаванае імкненне да рэстаўрацыі [[капіталізм]]у ў БССР. На працягу 1930 года арганізоўваліся дэманстрацыйныя працэсы супраць меркаваных контррэвалюцыйных арганізацый, звязаных з Польшчай: ва Украіне — «Спілка визволення України» (працэс адбыўся ў сакавіку 1930 года), у Беларусі — «[[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|Саюз вызвалення Беларусі]]» (арышты адбываліся з чэрвеня 1930 года, працэс не адбыўся, але абвінавачаныя і без суда былі рэпрэсаваны, а некаторыя і [[смяротнае пакаранне|пакараныя смерцю]]). Адзначана, што тых, хто трапляў пад партыйную чыстку 1921 года, не пераследавалі. Галоўнымі аб’ектамі партыйных рэпрэсій 1929—1931 гадоў у БССР былі кадры [[Народны камісарыят асветы БССР|Народнага камісарыята асветы]], які кіраваў усёй асветнай і культурнай дзейнасцю ў БССР. У выніку гэтых «чыстак» прафесура ВНУ БССР стала складацца з беларусаў толькі на 15 %, а праца [[Інстытут мовазнаўства НАНБ|Інстытута мовазнаўства]] была практычна спынена з-за таго, што ўстанова засталася практычна без кадраў (6 чалавек у лютым 1931 года<ref>С. М. Запрудскі. [https://pdf.kamunikat.org/download.php?item=44021-1.pdf Гісторыя беларускага мовазнаўства (1918—1941): дапаможнік]. — Мн.: БДУ, 2015. — С. 105.</ref>), выкарыстанне прац рэпрэсаваных мовазнаўцаў было забаронена. == «Раскулачванне» == {{planned}} == «Чысткі» ва УКП(б) 1933—1934 == {{planned}} == «Чысткі» ва УКП(б) 1936—1938 == {{planned}} == Рэпрэсіі ў Заходняй Беларусі і Заходняй Украіне 1939—1941 гадоў == Рэпрэсіі супраць «класавых ворагаў» (кастрычнік 1939 года — чэрвень 1941 года) ажыццяўляліся ў рамках савецкай праграмы грамадска-палітычных і сацыяльна-эканамічных пераўтварэнняў (нацыяналізацыя, калектывізацыя і інш.) на землях [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] і Заходняй Украіны пасля іх інкарпарацыі ў верасні 1939 года. Наогул, рэпрэсіі супраць былых польскіх грамадзян адбываліся незалежна ад нацыянальнасці, але, у адпаведнасці з сацыяльным складам насельніцтва гэтых земляў да 1939 года, большасць рэпрэсаваных склалі [[палякі]]. Стаўленне і дзейнасць кожнага асобнага чалавека звычайна не бралася пад увагу, арышты і дэпартацыі распаўсюджваліся на ўсіх грамадзян, якія падазраваліся ў нелаяльнасці да савецкай улады. === Масавыя арышты === Адным з першых рэпрэсіўных крокаў на былых польскіх тэрыторыях сталі масавыя арышты «сацыяльна небяспечнага элемента». Паводле сучасных даных, з верасня 1939 года па чэрвень 1941 года ў заходніх абласцях [[БССР]] і УССР было арыштавана 107140 чалавек. Асобы беларускай нацыянальнасці складалі ў гэтай групе 8091 чал. (7,4 %), найбольшая колькасць беларусаў была арыштавана на працягу 1940 года, агулам дасягнуўшы 4580 (6 %). === Смяротныя пакаранні === Адной з катэгорый былых польскіх грамадзян, якія былі на асаблівай увазе савецкіх уладаў, былі афіцэры [[Войска Польскае|Войска Польскага]] і паліцыянты. Так, пастанова ЦК УКП(б) ад 3.12.1939 прадугледжвала арышт і ўзяцце на ўлік усіх кадравых польскіх афіцэраў. У выніку толькі на сакавік 1940 года ў турмах заходніх абласцей БССР і УССР знаходзіліся 18632 былыя афіцэры і паліцыянты; з іх 10685 вязняў былі запісаны палякамі, а рэшта — беларусамі, яўрэямі, украінцамі і інш. На прапанову [[Л. Берыя|Л. Берыі]] і згодна з рашэннем Палітбюро ЦК УКП(б), 11 тысяч чалавек з гэтай катэгорыі падлягалі расстрэлу. Паводле савецкіх даных, на працягу красавіка — мая 1940 года былі забіты 7305 чалавек. Колькасць беларусаў сярод іх невядомая, паводле некаторых меркаванняў, магла даходзіць да 15 %. [[7 красавіка]] [[1935]] года [[Міхаіл Іванавіч Калінін|Калінін]] і [[Вячаслаў Міхайлавіч Молатаў|Молатаў]] выдалі ўказ, згодна з якім дазваляўся расстрэл непаўналетніх, пачынаючы з 12-гадовага ўзросту<ref>[https://nashaniva.com/147333 80 год таму ў СССР дазволілі расстрэльваць з 12-гадовага ўзросту] // [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]], 07.04.2015.</ref>. === Дэпартацыі === Адным са сродкаў рэпрэсій у Заходняй Беларусі і Заходняй Украіне былі дэпартацыі насельніцтва ў аддаленыя рэгіёны Савецкага Саюза (Сібір і інш.). Гэтыя дэпартацыі, якія праводзіліся ў 1940—1941 гадах, закраналі людзей усіх нацыянальнасцей, у тым ліку і беларусаў, дакладную колькасць якіх вызначыць немагчыма. Розныя ацэнкі вагаюцца ад 6 % беларусаў і 4 % «палешукоў»<ref name="fn1">Даныя польскага пасольства ў СССР (1942).</ref> да 7—8 %<ref name="fn2">Нататка Л. Берыі да I. Сталіна (15.1.1943), польскі гісторык Д. Бацькоўскі.</ref> і нават 13,4 % беларусаў ад агульнай колькасці дэпартаваных з заходніх абласцей БССР і УССР. ==== Дэпартацыі ў Заходняй Беларусі ==== У Заходняй Беларусі дэпартацыі адбываліся ў чатыры этапы. Першая дэпартацыя была здзейсненая 23 лютага 1940 года, калі былі вывезены 33749 асаднікаў і 17561 службовец лясной варты. Агульная колькасць леснікоў-беларусаў складала 1540 чалавек (8,1 %), а паводле даных савецкіх крыніц, сярод цывільных асаднікаў Заходняй Беларусі беларусы налічвалі 4,9 % (на люты 1940). Другая дэпартацыя была здзейсненая 13 красавіка 1940 года, калі былі вывезены 26777 чалавек, галоўным чынам — паліцыянты, ураднікі, настаўнікі, святары, удзельнікі антысавецкага руху і сябры некамуністычных партый. Большасць дэпартаваных складалі палякі па нацыянальнасці. Трэцяя дэпартацыя (29 чэрвеня 1940 года) распаўсюджвалася на ўцекачоў з цэнтральных ваяводстваў Польшчы (22879 чалавек). Пераважную большасць сярод іх складалі асобы яўрэйскага паходжання, беларусаў было 1703 чалавекі. Чацвёртая дэпартацыя адбывалася ў чэрвені 1941 года, вывезена 22353 чалавекі. == Рэпрэсіі і дэпартацыі пасля Вялікай Айчыннай вайны == Пасля таго, як летам 1944 года Чырвоная армія заняла ўсю тэрыторыю Беларусі, у Заходняй Беларусі, Заходняй Украіне, краінах [[Прыбалтыка|Прыбалтыкі]] пачалася партызанская вайна супраць савецкай улады. Яна працягвалася да сярэдзіны 1950-х гадоў. Асобныя акцыі супрацьдзеяння савецкай уладзе, у тым ліку і тэрарыстычныя акты, адбываліся і пазней. Гэта супрацьстаянне прывяло да новай хвалі рэпрэсій. З Беларусі, Украіны і Прыбалтыкі ў Сібір пачалі актыўна дэпартаваць сем’і так званых «лясных братоў», іх суседзей, якіх падазравалі ў спачуванні ўдзельнікам узброенных фарміраванняў (Украінская паўстанчая армія, не склаўшыя зброю атрады польскай Арміі Краёвай і г.д.), таксама заможных сялян (да іх нярэдка адносілі тых, хто не далучаўся да калгасаў) і прадстаўнікоў рэлігійных меншасцей: сапраўдна-праваслаўных хрысціян, інакенцьеўцаў, адвентыстаў-рэфармістаў і Сведкаў Іеговы. Напрыклад, Міністр дзяржбяспекі СССР [[В. С. Абакумаў]] у распараджэнні ад 19 лютага 1951 года пісаў аб планах выселіць з тэрыторыі Беларусі, Украіны, Малдавіі, Літвы, Латвіі і Эстоніі Сведкаў Іеговы і членаў іх сямей.<ref>Архіў Прэзідэнта РФ, Фонд 3, вопіс 58, дакум. 180, арк. 52-53.</ref> Гэтыя планы ажыццявіліся 11 сакавіка 1952 года падчас правядзення [[Аперацыя «Поўнач»|аперацыі «Поўнач»]]. У 1960—1980-я гады аб’ектамі рэпрэсій у СССР былі [[дысідэнт]]ы (тыя, хто не згаджаўся з афіцыйнай палітыкай савецкага ўрада), прадстаўнікі рэлігійных меншасцей і святары традыцыйных рэлігій, а таксама індывідуальныя прадпрымальнікі (так званыя «фірмачы»), бо дзейнасць апошніх была забаронена ў Савецкім Саюзе. Рэпрэсіі звычайна прымалі форму абмежавання ў правах, высылкі з пэўнай мясцовасці альбо нават з СССР, турэмнага зняволення і ў некаторых выпадках расстрэлу. == Ацэнка маштабу рэпрэсій == [[Файл:Мікалай Максімец. Даведка аб рэабілітацыі. 1956.jpg|250px|міні|Даведка аб рэабілітацыі, выдадзеная сваякам архітэктара [[Мікалай Аляксандравіч Максімец|Мікалая Максімца]] ў 1956 годзе. М. Максімец памёр 15 красавіка 1956, паседжанне аб рэабілітацыі адбылося 14 жніўня таго ж года.]] Даследчык сталінскага перыяду гісторыі СССР А. В. Шубін, спасылаючыся на звесткі [[КДБ СССР]], піша, што колькасць ахвяр сталінскага тэрору за 1930—1953 гады склала крыху больш за 3,77 млн арыштаваных, з якіх 786098 чалавек былі расстраляны, а астатнія накіраваны ў лагеры<ref>''А. В. Шубин''. Сталин И. В. // Большая энциклопедия Кирилла и Мефодия (на компакт-диске), 2005{{ref-ru}}</ref>. Тэлеканал «Еўраньюс» 30 кастрычніка 2007 года паведаміў, што, паводле інфармацыі праваабарончых арганізацый, у 1920—1950-я гг. было асуджана 4 млн чалавек па палітычных матывах, 800 тысяч з іх было асуджана да расстрэлу. 1,5 млн асуджаных былі рэабілітаваны (некаторыя пасмяротна) падчас хрушчоўскай «адлігі»<ref>Рэпартаж «Еўраньюс» аб святкаванні дня памяці ахвяр палітычных рэпрэсій у Расіі. 30 кастрычніка 2007 г.</ref>. Аднак гэта інфармацыя не ўлічвае тых, хто рана памёр пасля доўгатэрміновага турэмнага альбо лагернага зняволення ці перасялення ў мясцовасць з горшым кліматам і ўмовамі жыцця, хто скончыў жыццё самагубствам па прычыне ціску і цкавання, хто быў тайна забіты агентамі спецслужбаў. Таксама гэтыя лічбы не ўключаюць тых, хто быў арыштаваны і зняволены ці расстраляны ў выніку рэпрэсій у пост-сталінскі перыяд гісторыі СССР. Да таго ж цяжка вызначыць адназначна, хто быў ахвярай палітычных рэпрэсій, а хто — пакараным злачынцам. Таму падлічыць дакладную колькасць ахвяр рэпрэсій практычна не ўяўляецца магчымым. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Нікалас Вакар. [https://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/vakar/вакар_н._ліквідацыя_беларускага_нацыяналізму.html Ліквідацыя беларускага нацыяналізму] // Спадчына, 1992, № 6. С. 12-20. * Юрый Грыбоўскі. [https://web.archive.org/web/20200203170433/http://jivebelarus.net/history/new-history/soviet-repressions-in-western-belarus-at-1939-1941-years.html Савецкія рэпрэсіі ў Заходняй Беларусі (кастрычнік 1939 — чэрвень 1941 гг.)] // Homo Liber, 2007. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:СССР]] [[Катэгорыя:Рэпрэсіі ў СССР| ]] mx8mmb2hwfbgxfp1titq40by02ilikb 0 22146 5174377 4539931 2026-08-02T01:17:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174377 wikitext text/x-wiki {{Рэлігійны дзеяч}} '''Іаан Кранштацкі''' (свецкае імя '''Іван Ілліч Сергіеў''') ({{lang-ru|Иоанн Кронштадский}}), [[31 кастрычніка|19 (31) кастрычніка]] [[1829]], [[Сура (Архангельская вобласць)|Сура]], [[Архангельская губерня]] — 20 снежня [[1908]] ([[2 студзеня]] [[1909]]), [[Кранштат]]) — рускі праведны, святар [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]], правазнавец, духоўны пісьменнік, член [[Свяцейшы Сінод|Свяцейшага Сінода]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і царкоўнага служыцеля. Згодна з жыціем, у [[1835]] годзе ўбачыў [[анёл]]а. У [[1855]] годзе скончыў [[Санкт-Пецярбургская духоўная акадэмія|Санкт-Пецярбургскую духоўную акадэмію]], ажаніўся і стаў святаром кранштацкага сабора Андрэя Першазваннага. У [[1882]] годзе пабудаваў і адкрыў Дом працавітасці — працоўны гарадок для некалькіх тысяч чалавек — месца, дзе працаўнікі забяспечваліся жытлом і працай. За сваё жыццё святы Іаан Кранштацкі пабудаваў шэраг храмаў і капліц, сельскіх школаў і дзіцячых прытулкаў, манастыроў і прытулкаў для бяздомных. У [[1898]] годзе ён у сне ўбачыў Багародзіцу. У студзені [[1899]] пры Іаана-Прадцечынскім храме «Грамадства рэлігійна-маральнай асветы» на Выбаргскім баку было заснавана «Іаана-Прадцечынскае брацтва цвярозасці». К гэтаму часу Іаан набыў усерасійскую вядомасць і паважанне<ref>[http://bobruisk2004.narod.ru/dh7.html Сайт Бабруйскай епархіі]</ref> У асяродку малапісьменных людзей узнікла секта Іаанітаў, якая сцвярджала, што айцец Іаан — гэта Ісус у другім прышэсці<ref>[http://slovari.yandex.ru/dict/krugosvet/article/krugosvet/5/5b/1007432.htm?text=%D0%98%D0%BE%D0%B0%D0%BD%D0%BD%20%D0%9A%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 Энцыклапедыя «Кругосвет»]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Іаан асуджаў [[Леў Талстой|Льва Талстога]] за супрацьхрысціянскую прапаганду. Ён казаў, што Леў Талстой у сваім багахульстве так далёка зайшоў, што Бог ужо можа не прыняць яго пакаяння. Праз канфлікт з царквой Талстой памёр без споведзі і прычасця. Святы Іаан Кранштацкі падтрымаў «змагароў Святой Русі» — чарнасоценцаў і іх арганізацыю — «[[Саюз Рускага Народа]]» (протафашысцкая клерыкальна-манархічная расійская арганізацыя) . Айцец Іаан Кранштацкі стала падтрымліваў Саюз — перадаў вялікую па тых часах суму ў 10 тысяч рублёў. Быў не толькі фундатарам, але і фармальна стаў членам СРН, уласнаручна напісаўшы заяву пад № 200787. 15 кастрычніка 1907 пастановай Галоўнай Рады СРН ён быў абраны пажыццёвым ганаровым чальцом СРН. Іаан Кранштацкі прадбачыў Кастрычніцкі пераварот<ref>[https://web.archive.org/web/20090302171522/http://allistinawt.by.ru/some/kabbala/Platonov_TB.htm Платонов О. А. Терновый венец России. — М., 1998]</ref>, а ў адной з сваіх пропаведзяў 1906 г. заявіў, што яўрэі самі наклікаюць на сябе пагромы, што пагромы — рука Гасподня, якая карае яўрэяў за цяжкія грахі супраць Бога і Расіі. У той жа час Іаан асуджаў пагромы, напрыклад [[кішынёўскі пагром]]. Цар [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай II]] прызначыў Іаана членам Свяцейшага Сінода, але Іаан быў так заняты і лічыў сябе нявартым засядаць сярод архіерэяў, што не скарыстаўся сваім становішчам і ні разу не прыняў удзел у паседжаннях. Памёр у [[1909]] годзе. У спісе праведных [[Руская праваслаўная царква за мяжой|Рускай праваслаўнай царквы за мяжой]] з [[1964]] года, а [[Маскоўскі Патрыярхат|Маскоўскага Патрыярхата]] з [[1990]] года. Дзень памяці — 20 снежня (2 студзеня). {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.predanie.ru/mp3/Sv_Ioann_Kronshtadtskij_Moja_zhizn_vo_Hriste/ Іаан Кранштадскі. Маё жыццё ў Хрысце (аўдыё-зборка)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080124161330/http://www.predanie.ru/mp3/Sv_Ioann_Kronshtadtskij_Moja_zhizn_vo_Hriste/ |date=24 студзеня 2008 }} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Праваслаўныя святыя]] [[Катэгорыя:Руская праваслаўная царква]] [[Катэгорыя:Саюз рускага народа]] bcb1od3ucns4rrl046zpm6v8c1ehlw4 0 23622 5174476 5111745 2026-08-02T10:05:20Z M.L.Bot 261 5174476 wikitext text/x-wiki '''Секс''' ({{lang-en|sex}}, {{lang-fr|sexe}}, {{lang-la|sexus}} — пол) — сексуальнасць, сукупнасць псіхічных і фізіялагічных рэакцый, перажыванняў і ўчынкаў, звязаных з праявай і задавальненнем палавой цягі або жаданнем працягнуць род. Упершыню значэнне слова «секс» у сэнсе каітус зарэгістравана ў 1929 г. == Вынікі праявы сексуальнасці ў чалавечым грамадстве == '''Секс''' можа быць сродкам: * размнажэння, * праявы [[Каханне|кахання]], * зносін, усталявання інтымнай блізкасці паміж партнёрамі, * атрымання задавальнення — гл. [[аргазм]], * паляпшэння фізічнага і эмацыйнага стану, * рэлігійнай або містычнай практыкі, * атрымання прыбытку — гл. [[прастытуцыя]]. У шэрагу выпадкаў секс можа быць змушаным — гл. [[згвалтаванне]], а таксама з’яўляцца спосабам перадачы [[венерычныя хваробы|венерычных хвароб]]. У любым грамадстве секс і праява сексуальных паводзін людзей з’яўляецца прадметам сацыяльных, ідэалагічных і крымінальных абмежаванняў. Як правіла, чым аўтарытарней грамадства, тым гэтыя абмежаванні мацней. Напрыклад, у [[СССР]] і фашысцкай Германіі мужчынская [[гомасексуальнасць]] была крымінальным злачынствам. А ў шматлікіх краінах (як ісламскіх, так і хрысціянскіх) шлюбная нявернасць таксама прызнаецца злачынствам, за якое можа быць прызначаная альбо матэрыяльная, альбо крымінальная адказнасць, аж да смяротнага пакарання. Часам прэлюдыяй да сексу служыць [[флірт]]. == Тэхніка сексу == {{асноўны артыкул|Сексуальныя пазіцыі}} Упершыню падрабязнае апісанне як сексуальных пазіцый, так і мастацтва кахання з’явілася, напэўна, у [[Індыя|Індыі]] — знакамітая «[[Кама Сутра]]» і некалькі менш вядомая «[[Ананга Рангу]]». У XX стагоддзі выйшаў цэлы шэраг папулярных кніг, прысвечаных тэхніцы сексу. Як сведчыць беларускі фальклор, найбольш распаўсюджанай тут была класічная еўрапейская пазіцыя «мужчына зверху»: : <i>Не лажыся, Марка, бокам — : Гэта табе не нарокам. : Да лажыся правусенька: : Будзе табе да мілюсенька.</i> Даволі часта ў фальклоры сустракаецца ўказанне і на пазіцыю «мужчына ззаду»: : <i>Як у полі, ў полі : Пасець дзеўка коні. : Прыйшоў да е Якаў — : Ставіў дзеўку ракам;</i> а таксама «вершніца» ці «жанчына зверху»: : <i>Сядзіць свацця на елі, : Распусціўшы калені.</i> == Асексуальнасць і гіперсексуальнасць == Пад асексуальнасцю разумеюць альбо адсутнасць палавой цягі, альбо яе свядомае прыгнечанне па тых ці іншых прычынах (аскетызм). Супрацьлегласцю з’яўляецца гіперсексуальнасць — падвышанае запатрабаванне ў сексуальных кантактах ([[сатырыязіс]]). Нейкай адзінай для ўсіх «нормы інтэнсіўнасці палавога жыцця» не існуе, але сярэдняя (статыстычна) частата палавых кантактаў у сталых гетэрасексуальных парах складае, па розных адзнаках, ад некалькіх разоў у тыдзень да некалькіх разоў у месяц. Найбольш лагічна вызначаць такую норму, зыходзячы не з якіх-небудзь статыстычных даследаванняў, а з індывідуальных асаблівасцей пэўнай пары. == Сексуальная арыентацыя і палавыя адхіленні == === Сексуальная арыентацыя === {{асноўны артыкул|Сексуальная арыентацыя}} Адрозніваюць гетэрасексуальныя (hetero — розны, разнаполы — гэта значыць паміж мужчынам і жанчынай) і гомасексуальныя (homo- аднолькавы, аднаполы) палавыя кантакты. Адпаведна вылучаецца '''сексуальная арыентацыя''' — перавага таго або іншага полу: [[Гетэрасексуальная арыентацыя|гетэра]]- (цяга да процілеглага полу), [[Гомасексуальнасць|гома]]- (да свайго полу) і [[бісексуальная арыентацыя|бісексуальная]] (да абодвух палоў) арыентацыя. Тэрмін «[[метрасексуал]]», насуперак ходкаму меркаванню, не паказвае на сексуальную арыентацыю. === Палавыя адхіленні === {{асноўны артыкул|Палавое адхіленне}} Існуюць адхіленні ад нармальных палавых паводзін. Грамадская і медыцынская адзнака шэрагу варыяцый такіх праяў змяняецца з часам. Напрыклад, сёння, з пункта гледжання шэрагу псіхіятраў і асабліва — псіхолагаў, сама па сабе сексуальная арыентацыя не можа лічыцца паталагічнай. Тым не менш раней у большасці культур гома- і бісексуальная арыентацыя лічылася чымсьці няправільным і адчынена пераследвалася, а цяпер часта высмейваецца. Некаторыя навукоўцы XIX стагоддзя (Р. Крафт-Эбінг) лічылі, што гомасексуальная арыентацыя з’яўляецца вынікам дэгенерацыі. == Сексуальнасць у міфалогіі і фальклоры == У міфалогіі сексуальная патэнцыя ўсведамляецца як адна з праяваў касмічнай стваральнай энергіі, што дазваляе чалавеку ўдзельнічаць у быцці Сусвету. У традыцыйных супольнасцях абрадаваму афармленню падлягалі ўсе значныя моманты сацыяльнага і індывідуальнага жыцця, таму тэма сексуальных адносін мужчыны і жанчыны не магла быць ігнараваная. Эратызм, сімвалічнае выяўленне сексуальнасці і полавых узаемадачыненняў — абавязковы элемент практычна ўсіх рытуалаў каляндарнага і сямейнага цыклу. Асабліва гэта датычылася абрадаў, якія сімвалічна рэалізоўвалі пераход ад «старога» да «новага» ці на калектыўным (Каляды, Масленка, Вялікдзень, Купалле), ці на індывідуальным (Радзіны, Вяселле) роўні. Традыцыйная беларуская культура надзяляе эратычным зместам шырокую катэгорыю з’яў і рэчаў. Так, фалічнае «прачытанне» маюць рэчы, звязаныя з дзейснай інструментальнай сферай: голка, хлебная лапата, саха, [[рала]], таўкач, дзіда, шабля, меч, стрэльба, вуда і да т. п. Фармальнае (колер, абрысы) і тыпалагічнае (цвёрдасць, актыўнасць) ляжалі ў аснове такога сімвалізму: елка, шышка, морква, гурок, грыб, рыба, джала, каўбаса, пірог, кол, арэх, палка, рог — як фальклорныя значэнні фаласа. Жаночы, дзетародны пачатак сімвалізаваўся рэчамі полымі, з адтулінай, але прынцыпова пасіўнымі: гаршчок, бочка, вядро, дзяжа, мех, яма, нара, печ і да т. п. Сам полавы акт выяўляецца ў катэгорыях актыўнай дзейнасці: каваць, араць, рабіць, дзяўбці, таўчы, засаджваць, устаўляць, мець, нацягваць, пароць, качаць, шыць і г. д.{{sfn|Лобач|2004}} У сімволіцы, звязанай з гаспадарчай дзейнасцю, полавыя органы мужчыны ці жанчыны ўвасаблялі прадукцыйнасць у адносінах да палеткаў, насення, будучага ўраджаю. На Віцебшчыне, каб пшаніца ўрадзіла, гаспадар сеяў яе ўночы, распрануўшыся дагала. Калі садзілі гуркі, з мэтай стымуляцыі іх росту выкарыстоўвалі рэчы з выразнай фалічнай сімволікай: кол, палена, таўкач; забаранялася садзіць гуркі жанчыне не дзетароднага веку. Эратычную афарбоўку мела і качанне/кулянне жанчын на ніве падчас дажынак, а таксама маніпуляцыі з «барадой» — рэштай жытніх каласоў, пакінутых на полі.{{sfn|Лобач|2004}} З фальклору вынікае, што для беларусаў, акрамя іншага, секс ёсць крыніцай задавальнення. У прыватнасці, гэта вынікае з суаднясення на шкале жыццёвых каштоўнасцей полавага акту і харчавання: «На што бабе рашато, на што бабе сіта: дзед бабу патаптаў — будзе баба сыта». Пры гэтым жарсць магла заспець у любым месцы, а сам «двубой» вызначаўся нічым не прыхаванай эмацыйнасцю: : <i>Ах ты, Сідар-макацёр, : На парозе бабу цёр: : Што паверніць — : Баба пердніць, : Што пацісніць — : Баба пісьніць.</i> Народныя жарты апявалі мужчынскую палавую моц: : <i>Наш дзед сані гнець — : Па чатыры кліны б’ець: : Пастой, бабко, яшчэ слабко. : Ганю пяты — пойдзіць гладка!</i> Пры гэтым «парыву плоці» з апантанасцю, да поўнае знямогі аддаваліся і жанчыны: : <i>Там была, там была, : Дзе коні пасуцца; : Так дала, так дала, : Што рукі трасуцца.</i> Аднак часам жаночыя спадзяванні не спраўджваліся: : <i>— Шавялі, бабка, нагой! : — Ні магу, кармілец мой! : Я б і рада шавяліць — : Шавялуха не стаіць.</i>{{sfn|Лобач|2004}} == Пераноснае значэнне == Слова «секс» ва ўжытку часта выкарыстоўваецца ў пераносным сэнсе для пазначэння нуднага занятку, якое павінна прывесці да «поўнага задавальнення». Да прыкладу, існуе [[дыстрыбутыў Linux|дыстрыбутыў аперацыйнай сістэмы GNU/Linux]], названы «[[SEXLinux]] — дыстрыбутыў для сапраўдных мужчын». Распрацоўшчыкі SEXLinux максімальна ўскладнілі задачу ўсталёўкі і наладкі сістэмы. == Гл. таксама == * [[У СССР сексу няма]] * [[Міхаліна Віслоцкая]] * [[Бербек]] * [[Докінг]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14}} * {{h|Лобач|2004|[http://arche.bymedia.net/2004-3/lobac304.htm Лобач У. Секс і эротыка ў беларускай традыцыйнай культуры // Arche № 3(32) — 2004.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081120191517/http://arche.bymedia.net/2004-3/lobac304.htm |date=20 лістапада 2008 }}}} * Рут К. Вестхаймер Секс для «чайников» = Sex For Dummies. — 2-е изд. — М.: «Диалектика», 2007. — С. 512. — ISBN 0-7645-5302-X * Кейт М. Уокс Взаимоотношения для «чайников» = Relationships For Dummies. — М.: «Диалектика», 2005. — С. 304. — ISBN 0-7645-5384-4 == Спасылкі == {{Commonscat}} * [http://ec-dejavu.ru/e/Eros.html#f Мишель Фуко. Секс] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120222165516/http://ec-dejavu.ru/e/Eros.html#f |date=22 лютага 2012 }} // Использование удовольствий. История сексуальности. Т. 2. СПб.: Академический проект, 2004, с. 57-98. * [http://ec-dejavu.ru/l/Libera_Alain.html Ален де Либера. Секс и досуг] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120222165530/http://ec-dejavu.ru/l/Libera_Alain.html |date=22 лютага 2012 }} // Де Либера Ален. Средневековое мышление. — М.: Праксис, 2004, с. 134—206. * [http://www.vokrugsveta.ru/telegraph/pulse/416/ 236 причин не получить удовольствие] // Телеграф Вокруг Света. Анна Рубан {{Вонкавыя спасылкі}} {{Формы сексуальнай актыўнасці}} [[Катэгорыя:Секс| ]] n24818x8fsg6kp84k4tyczmt9q3t21l 0 24089 5174150 5002851 2026-08-01T13:24:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174150 wikitext text/x-wiki {{Картка ЛА | назва = F-117 Nighthawk | тып = ударны самалёт | вытворца = | выява = F-117 Nighthawk Front.jpg | подпіс = F-117 над пустыняй [[Невада#Ядзерны палігон|Невада]] | распрацоўшчык = {{сцяг ЗША}} [[Lockheed Martin]] | канструктар = | першы палёт = [[18 чэрвеня]] [[1981]] | пачатак эксплуатацыі = кастрычнік [[1983]] | канец эксплуатацыі = [[22 красавіка]] [[2008]] | статус = сняць з узбраення | асноўны эксплуатант = {{сцяг ЗША}} [[ВПС ЗША]] | іншыя эксплуатанты = | гады вытворчасці = з 1983 да [[1990]] | выпушчана адзінак = 64 (уключаючы 5 YF-117) | кошт распрацоўкі = 6,56 млрд.<ref>Па курсе 1990 года, з іх каля 2 млрд. на НДВКП, 4,27 млрд. на закупы, 295,4 млн. на стварэнне наземнай інфраструктуры</ref> | кошт адзінкі = 111,2 млн [[долар ЗША|долараў ЗША]]<ref>Aronstein and Piccirillo 1997, стар. 267</ref> | базавая мадэль = [[Lockheed Have Blue]] | варыянты з асобнымі артыкуламі = | катэгорыя на Вікісховішчы = F-117_Nighthawk }} '''Lockheed F-117 Nighthawk''' ({{lang-be|Локхід F-117 «Начны ястраб»}}) — рэактыўны ваенны [[самалёт]] — тактычны знішчальнік амерыканскай канструкцыі (кампанія «[[Lockheed]]») [[стэлс]] 2-га пакалення. Самалёт быў распрацаваны ў Аддзяленні перадавых праектаў<ref>Аддзяленне нефармальна вядомае як ''Skunk Works''.</ref> кампаніі «[[Lockheed]]» (Бербанк, Каліфорнія) з улікам досведу выпрабавальнага самалёта «Have Blue». Кантракт на распрацоўку атрыманы ў 1978 годзе, першы палёт адбыўся 18 чэрвеня 1981 года на палігоне ў [[Невада|Невадзе]], серыйная вытворчасць пачата ў 1982 годзе. Выпускаўся да 1990 года; выпушчана больш за 50 адзінак у адной мадыфікацыі F-117A. Кошт аднаго самалёта каля 45 млн [[долар ЗША|долараў ЗША]]. Быў на ўзбраенні ў [[ВПС]] [[ЗША]]<ref>Толькі ў адным падраздзяленні: 4450-я тактычная група, пазней — 49-е знішчальнае авіякрыло ВПС ЗША, база Холаман, Нью-Мексіка.</ref> з кастрычніка 1983 года. Высокія кошт эксплуатацыі самалёта і з’яўленне лепшых за яго [[Northrop B-2 Spirit|B-2]], [[F-22 Raptor|F-22]] і [[F-35]] прывялі да пастановы пра зняцце самалёта з узбраення. Першы ў свеце серыйны ваенны самалёт, цалкам распрацаваны дзеля выкарыстання тэхналогій малой заўважальнасці [[стэлс]]. Быў прызначаны для дзеянняў у высоканебяспечнай паветранай прасторы і для нанясення раптоўных удараў па цэлях асаблівай важнасці, у т.л., высокатрапнымі боепрыпасамі з лазерным навядзеннем і [[Тактычная ядзерная зброя|тактычнай ядзернай зброяй]]. == Вытворчасць == Усе серыйныя самалёты F-117 былі выпушчаны ў мадыфікацыі F-117A. Выраблены 64 адзінкі, апошні серыйны экзэмпляр быў пастаўлены ВПС ЗША ў 1990 годзе. [[Файл:DARPA USAirForce HaveBlue.png|міні|260x260пкс|Прататып ''Have Blue'' ад Lockheed. На яго аснове быў распрацаваны штурмавік [[Lockheed F-117 Nighthawk|F-117]]]] === Эксплуатацыя === Факт існавання самалёта F-117 упершыню афіцыйна прызнаны 10 лістапада 1988 года, калі Пентагон выпусціў прэс-рэліз з апісаннем гісторыі стварэння самалёта і апублікаваў адну рэтушаваную фатаграфію. Першы публічны паказ двух F-117 адбыўся 21 красавіка 1990 года. У 1991 годзе (пасля вайны ў Персідскім заліве) «Найт Хок» быў прадэманстраваны на [[Парыжскі авіясалон|Парыжскім авіясалоне]]. Спачатку ўсе F-117 знаходзіліся на ўзбраенні 4450-й тактычнай групы на авіябазе Тонапа, Невада (Tonopah Test Range Airport). У 1989 годзе група ўвайшла ў склад 37-га тактычнага знішчальнага крыла. У 1992 годзе ўсе самалёты былі пераведзены на авіябазу Холамен у 49-е знішчальнае крыло. Яны стаялі на ўзбраенні трох эскадрылляў: двух баявых (8-я знішчальная «Чорная авечка», 9-я знішчальная «Лятаючыя рыцары») і адной вучэбнай (7-я эскадрылля баявой падрыхтоўкі «Крычашчыя дэманы»). Пілоты F-117 назвалі сябе Бандытамі (Bandit). Кожны з 558 «бандытаў», які калі-небудзь лятаў на «Найт Хоку», меў свой парадкавы нумар; такім чынам, напрыклад, брыгадны генерал [[Грэгары Фіст]] (Gregory Feest) «Бандыт 261» быў 261-м пілотам, дапушчаным да палётаў. == Баявое выкарыстанне == Магчымасць выкарыстання F-117 існавала і абмяркоўвалася перад аперацыяй [[ЗША]] у [[Грэнада|Грэнадзе]] (1983), але першае рэальнае баявое выкарыстанне адбылося ў час аперацыі [[ЗША]] ў [[Панама|Панаме]] (1989, аперацыя «Джаст Коз»), калі быў нанесены раптоўны начны ўдар па панамскіх ваенных аб’ектах. Поўнамаштабнае выкарыстанне F-117 адбылося ў час [[Вайна ў Персідскім заліве|вайны ў Персідскім заліве]] (1991) і было ацэнена як вялікі поспех праграмы. Колькасць F-117 складала каля 2,5 % агульнага парку баявых самалётаў кааліцыі; імі было зроблена каля 1270 баявых вылетаў без ніводнай баявой страты — менш за 4 % агульнай колькасці баявых самалёта-вылетаў шматнацыянальных сіл і каля 1 % агульнай колькасці баявых самалёта-вылетаў. У першую ноч паветраных налётаў F-117 паразілі 31 % прызначаных цэляў, а наогул за час канфлікту пілоты F-117 паразілі каля 40 % агульнага ліку стратэгічных цэляў.<ref>Паводле словаў генерала Бруса Карлсана, цытата ў «Stealth fighter honored…».</ref> Пазней F-117 выкарыстоўваліся ў час ваенных дзеянняў у [[Югаслаўскія войны|Югаславіі]] ў 1990-х гадах і ў час войнаў у [[Вайна ў Афганістане (2001—2021)|Афганістане]] і [[Іракская вайна|Іраку]] ў 2000-х гадах. === Збіццё F-117 у Югаславіі === [[Файл:F-117 Canopy (shot down over Serbia 1999, Museum of Aviation, Belgrade).jpg|міні|300x300пкс|Абломкі збітага F-117 у Бялградскім музеі]] Незвычайнасць і разрэкламаванасць F-117 прычыніліся пільнай увазе да баявога выкарыстання самалёта, у т.л. да магчымых баявых страт. У час ваенных дзеянняў [[НАТА]] ў [[Югаславія|Югаславіі]] (1999) сілы [[СПА Югаславіі]] змаглі збіць F-117 (ноччу 27 сакавіка 1999), першы і адзіны раз. Лётчык катапультаваўся, падаў аварыйны сігнал з ручной аварыйнай радыёстанцыі і наладзіў сувязь з паветраным камандным пунктам яшчэ ў час свайго спуску на парашуце, які заняў у яго каля 20 хв.; прызямліўся за каля 40 км ад [[Бялград]]а і на світанні, праз 6 гадзін пасля катапультавання, быў эвакуіраваны пошукава-выратавальнай групай Сіл спецыяльных аперацый [[ВПС ЗША]]. == Зняцце з узбраення == [[Ваенна-паветраныя сілы ЗША|ВПС ЗША]] збіраліся эксплуатаваць F-117 прынамсі да 2018 года, аднак недахоп грошай на закуп новых шматмэтавых знішчальнікаў F-22 прымусіў іх пачаць працэс зняцця «Найт Хока» з узбраення значна раней. Афіцыйна пра гэта было аб’яўлена восенню 2006 года. У 2006 годзе была закрыта школа падрыхтоўкі пілотаў F-117, яе апошні выпуск адбыўся 13 кастрычніка 2006 года. Першыя дзесяць F-117 былі зняты з узбраення ў снежні 2006 года. Да сакавіка 2008 года ВПС ЗША працягвалі эксплуатаваць 15 самалётаў гэтага тыпу. Урачыстае заканчэнне эксплуатацыі F-117 адбылося на авіябазе [[Райт-Патэрсан]] 11 сакавіка 2008 года, аднак фармальна працэдура зняцця з узбраення завяршылася 22 красавіка 2008 года, калі чатыры F-117 у апошні раз падняліся ў паветра, здзейсніўшы пералёт на авіябазу [[Тонапа (авіябаза)|Тонапа]]. Знятыя з узбраення самалёты станам на 2014 год знаходзяцца на захоўванні ў спецыяльным «сховішчы 1000» і падтрымліваюцца ў палётапрыдатным стане. У 2016 годзе Кангрэс ЗША прыняў рашэнне адправіць наяўныя F-117 на авіябазу Дэвіс-Мантэн у штаце Арызона для захоўвання на адкрытай пляцоўцы. У лютым 2019 года ў суседнім штаце Невада назіраліся палёты чатырох самалётаў гэтай мадэлі. == Варыянты == === F-117N «Seahawk» («Сіхаўк») === ВМС Злучаных Штатаў выпрабавалі F-117 у 1984 годзе, але вызначылі, што ён непрыдатны для [[Авіяносец|авіяносцаў]]. У пачатку 1990-х гадоў кампанія Lockheed прапанавала ВМФ мадэрнізаваны палубны варыянт F-117, які атрымаў назву «Seahawk», як альтэрнатыва адмененай праграме A/F-X. Непажаданая прапанова была дрэнна ўспрынята Міністэрствам абароны, якое не зацікавілася прапанаванымі магчымасцямі адзінай місіі, асабліва таму, што гэта адбярэ грошы ад праграмы Joint Advanced Strike Technology, якая ператварылася ў Joint Strike Fighter. F-117N адрозніваўся б ад наземнага F-117 некалькімі параметрамі, напрыклад, выкарыстаннем крылаў з менш рэзкай стрэлападобнасцю і рэканфігурацыі хваставога апярэння. Ён таксама быў бы абсталяваны турбавентылятарнымі рухавікамі General Electric F414 замест General Electric F404. Самалёт апцыянальна павінен быў быць абсталяваны вузламі мацавання, якія забяспечваюць дадатковыя 8000 фунтаў (3600 кг) карыснай нагрузкі, і новым радарам для наземнага нападу. У гэтай ролі F-117N мог несці ракеты класа «паветра-паветра» [[AIM-120|AIM-120 AMRAAM]]. === F-117В === Пасля адмовы ВМС, Lockheed прадставіла абноўленую кампаноўку, якая ўключала магчымасць фарсажу і большы акцэнт на F-117N як на шматмэтавым самалёце, а не проста на штурмавіку. Каб павысіць цікавасць, кампанія Lockheed таксама прапанавала наземны варыянт F-117B, які падзяляе большасць магчымасцей F-117N. Гэты варыянт быў прапанаваны ВПС ЗША. == Тэхнічныя характарыстыкі == '''Тэхнічныя характарыстыкі''' * Даўжыня самалёта: 20,08 м * Вышыня самалёта: 3,78 м * [[Размах крыла]]: 13,2 м * [[Плошча крыла]]: 73 м² * Экіпаж: 1 чалавек * Маса: ** Пустога: 13380 кг ** Нармальная: 21150 кг ** Максімальная: 23815 кг * Баявая нагрузка: 2270 кг (2500 кг пры памяншэнні запасу паліва) * Запас паліва: 5500 кг * Нагрузка на крыло: ** пры максімальнай узлётнай масе: 327 кг/м² ** пры нармальнай узлётнай масе: 290 кг/м² * франтальная ЭПР: па некаторых даных 0,025 м² (для РЛС X-дыяпазону), па іншых звестках 0,1-0,01 '''Рухавік''' * Тып рухавіка: 2 х ТРДД General Electric F404-F1D2 * Цяга максімальная: 2 x 4850 кгс * Цягаўзброенасць: ** пры нармальнай узлётнай масе: 0,46 ** пры максімальнай узлётнай масе: 0,41 F-117 у палёце '''Лётныя характарыстыкі''' * Максімальная скорасць: 993 км/ч (М=0,91) * Крэйсерская скорасць: 905 км/ч (М=0,83) * Далёкасць: 1720 км * [[Баявы радыўс]]: 860 км * Практычная столь: 13700 м * Максімальная эксп. перагрузка: +6 G {{зноскі}} == Літаратура == * Derek Kaufman. Stealth fighter honored at Wright-Patterson — [https://web.archive.org/web/20090904093013/http://www.af.mil/news/story.asp?id=123089834 Адкрытыя матэрыялы ВПС ЗША]. * F-117A Nighthawk // Factsheets — [https://web.archive.org/web/20030623171153/http://www.af.mil/factsheets/factsheet.asp?fsID%3D104 Адкрытыя матэрыялы ВПС ЗША]. * ''Кистанов В.'' Боевая подготовка подразделений самолетов F-117 — [http://commi.narod.ru/txt/1995/0304.htm час. «Зарубежное военное обозрение»]. * Владимир Ильин. Стратегическая авиация в начале XXI века — [http://commi.narod.ru/txt/0000/xx32.htm час. «Зарубежное военное обозрение»]. * ''Дрожжин А.'', ''Анедченко С.'' Боевые действия авиации в ночных условиях — [http://commi.narod.ru/txt/1995/0103.htm час. «Зарубежное военное обозрение»]. * ''Прокофьев С.'' Подготовка летчиков ВВС США по действиям в случае аварийного покидания самолета — [http://commi.narod.ru/txt/2002/0305.htm час. «Зарубежное военное обозрение»]. * Control of the Air: The Enduring Requirement — [http://www.airforcehistory.hq.af.mil/EARS/Hallionpapers/control_of_air.htm Air Force Historical Studies Office] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071231050558/http://www.airforcehistory.hq.af.mil/EARS/Hallionpapers/control_of_air.htm |date=31 снежня 2007 }} * Joe Baugher. Lockheed F-117A // [http://www.csd.uwo.ca/Elevon/baugher_us/f117.html US Military Aircraft]{{Недаступная спасылка}}. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Самалёты Lockheed Martin}} [[Катэгорыя:Самалёты Lockheed]] [[Катэгорыя:Бамбардзіроўшчыкі]] [[Катэгорыя:Самалёты ЗША]] m3x56e74cuek6dop4co0dw8hhdf45wg 0 24565 5174249 4402962 2026-08-01T17:16:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174249 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = Pragnavit | Подпіс = | Ключ = | Лога = | Шырыня_лога = | Фота =Mėnuo Juodaragio XXI Pragnavit.jpg | Апісанне_фота = | Шырыня_фота =250px | Гады =[[1996 год у гісторыі музыкі|1996]] - па сённяшні дзень | Краіна =Беларусь | Горад =[[Магілёў]] | Мова =[[Беларуская]] | Жанр =Этнічны дарк-эмбіент | Жанры = | Псеўданім = | Псеўданімы = | Лэйбл = | Лэйблы =Possession Productions<br/>Crivia Records | Тэматыка = | Склад = | Былыя ўдзельнікі = | Сайт = | Іншыя праекты ўдзельнікаў = }} [[Image:Pragnavit-Svietacjam-cover1.jpg|thumb|right|Вокладка альбома «[[Svietacjam]]».]] '''PRAGNAVIT''' — музычны гурт з [[Магілёў|Магілёва]]; грае рытуальны этнічны [[дарк-эмбіент]]. Аўтар праекта — ''Voist Angiras''. У [[1997 год у гісторыі музыкі|1997]]—[[1998 год у гісторыі музыкі|1998]] гг. на музычным лэйбле [[Possession Productions]] былі выдадзеныя два альбомы на [[аўдыёкасета]]х. У [[2000 год у гісторыі музыкі|2000]] годзе дзейнасць праекта перапынілася, але ў [[2006 год у гісторыі музыкі|2006]] удзельнікі зноў адрадзілі яго, выдаўшы на музычным лэйбле [[Crivia Records]] [[CD Audio|CD]]-альбом [[Svietacjam]], які адрозніваўся ад двух папярэдніх багатым выкарыстаннем жывых народных інструментаў ([[дуда]], [[Сурма (музычны інструмент)|сурма]], [[калюка]], [[хмара]], [[акарына]], [[дрымба]] ды інш.), высокім узроўнем запісу. == Дыскаграфія == * [[1997 год у гісторыі музыкі|1997]]: [[Sljach da Dnja adnauliennja stomlienaj Maci]] (''Шлях да дня аднаўлення стомленай маці'') * [[1998 год у гісторыі музыкі|1998]]: [[Viede...]] (''Ведэ…'') * [[2006 год у гісторыі музыкі|2006]]: [[Svietacjam]] (''Светацям'') * [[2016 год у гісторыі музыкі|2016]]: [[Skarby Zmiainaha Karala]] (''Скарбы Змяінага Караля'')<ref>[http://tuzinfm.by/zhamerun/3021/pragnavit-pakaza-skarby-zmiajinaha-karala-audyjo.html «Pragnavit» пакажа «Скарбы зьмяінага караля» (аўдыё)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170716030045/http://tuzinfm.by/zhamerun/3021/pragnavit-pakaza-skarby-zmiajinaha-karala-audyjo.html |date=16 ліпеня 2017 }} / [[Тузін Гітоў|Tuzin.by]]</ref> == Супольныя праекты == * [[2006 год у гісторыі музыкі|2006]]: [[Хатынь: Tacet, sed loquitur]] {{зноскі}} ==Спасылкі== * [https://www.facebook.com/pragnavit/ Старонка гурта] на [[Facebook]] * [https://www.last.fm/music/Pragnavit Старонка гурта] на [[Last.fm]] * [http://www.stigmata.name/archives/tag/pragnavit Архіў матэрыялаў пра калектыў на Stigmata.name] *Старонка гурта ў http://vk.com https://vk.com/pragnavit [[Катэгорыя:Электронныя музычныя калектывы Беларусі]] [[Катэгорыя:Pragnavit| ]] [[Катэгорыя:Фолк-гурты Беларусі]] dfk01qvbuej98j9dypqe3x5xpbwkdic 0 25416 5174481 5161617 2026-08-02T10:12:31Z M.L.Bot 261 5174481 wikitext text/x-wiki {{Этнас |назва = Літоўцы |саманазва = Lietuviai |колькасць = каля 3,2 млн (2012): |рассяленне = * {{LTU}}: 2 561 314 ([[Перапіс насельніцтва|перапіс 2011]]) * {{USA}}: 680 912 (2012) * {{BRA}}: каля 200 000 (2002) * {{GBR}}: 97 000 (2011) * {{RSA}}: 60 000 * {{CAN}}: 49 130 (2011) * {{IRL}}: 36 683 (2011) * {{NOR}}: 30 540 (2013) * {{LAT}}: 24 426 (2011) * {{GER}}: 20 285 (2008) * {{RUS}}: 13 230 (2021) * {{AUS}}: 12 317 * {{ESP}}: 12 128 * {{POL}}: 8000 (2011) * {{DEN}}: 7946 * {{UKR}}: 7207 (2001) * {{BLR}}: 5087 ([[Перапіс насельніцтва|перапіс 2009]]) |археалагічная культура = |мова = [[літоўская мова]] |мовы зносін = [[жамойцкая мова|жамойцкая гаворка (мова)]] |рэлігія = [[хрысціянства]] ([[каталіцтва]] ([[Рымска-Каталіцкая Царква|лацінскага]] абраду), [[кальвінізм]], [[праваслаўе]]) |раса = [[еўрапеоідная раса]] |уваходзіць = [[усходнія балты]] |паходжанне = [[балты]] |роднасныя = [[латышы]], іншыя [[балты]] }} '''Літо́ўцы''' (саманазва, множны лік {{lang-lt|lietuviai}} — ''ле́тувяй'', адзіночны лік {{lang-lt|lietuvis}}), сустракаюцца варыянты '''ліцвіны'''<ref>''[[Уладзімір Іванавіч Пічэта|Пічэта, У. І.]]'' Гісторыя Беларусі / У. І. Пічэта. — Мінск : Выдавецкі цэнтр БДУ, 2005. — 178 с. — С. 104.</ref>, '''летувісы'''<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belhistory.com/letuviski-nacyjanalny-rukh.html|title=Летувіскі нацыянальны рух|last=Belhistory|website=Гісторыя Беларусі|date=2014-03-17|access-date=2026-02-04}}</ref>, '''жмудзіны'''<ref>Беларусы: У 13 т. Т. 4. — Мінск, 2001. — С. 95—96.</ref> — еўрапейскі народ. Агульная колькасць у свеце — каля 3,2 млн чалавек (2012). Насяляюць у асноўным [[Літва|Літву]] (2 561 314 чалавек, 2011), дзе складаюць каля 84 % жыхароў. Значная колькасць літоўцаў жыве ў [[ЗША]] (каля 654 000 чалавек літоўскага паходжання, паводле перапісу 2010 года), [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Ірландыя|Ірландыі]], [[Бразілія|Бразіліі]], [[Канада|Канадзе]], [[Расія|Расіі]] (у асноўным у [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]] — 9,7 тысяч літоўцаў, паводле перапісу 2010 года). Карыстаюцца [[Літоўская мова|літоўскай мовай]] балтыйскай групы індаеўрапейскай моўнай сям’і. [[літоўская мова|Сучасная літоўская літаратурная мова]] пачала стварацца з 1880-х гадах на аснове балцкіх гаворак ваколіц [[Марыямпале|Марыямполя]] (па сучаснай класіфікацыі — сувалкійская гаворка аўкштайцкага дыялекту літоўскай мовы, якая склалася пад уплывам гаворак [[яцвягі|яцвягаў]]<ref>''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 100.</ref>). Алфавіт літаратурнай мовы на [[Лацінскі алфавіт|лацінскай графічнай аснове]]. Вернікі літоўцы пераважна [[каталіцтва|каталікі]]; ёсць невялікая колькасць [[пратэстанцтва|пратэстантаў]] ([[лютэранства|лютэране]], [[кальвінізм|кальвіністы]]) і [[праваслаўе|праваслаўных]]. == Этнагенез літоўцаў == === Тэорыі === Паводле адной тэорыі, якой трымаюцца асобныя сучасныя літоўскія навукоўцы, літоўскі этнас узнік прыблізна ў VI—VII стст., калі адбылося раздзеленне ўсходніх [[балты|балтаў]] на літоўцаў і [[латгалы|латгалаў]] і адпаведна разгалінаванне [[літоўская мова|літоўскай]] і [[латышская мова|латышскай моў]] з аднаго кораня. Тэорыя сцвярджае, што месцам сфарміравання літоўцаў у тыя часы была тэрыторыя паміж сярэднім цячэннем [[Нёман]]а, рэкамі [[Вілія|Нярыс]] і [[Мяркіс]], адкуль літоўцы пашыраліся на поўнач (да [[земгалы|земгалаў]] і [[селы|селаў]]) і на захад, асімілюючы мясцовае насельніцтва. У ходзе колькаснага разрастання літоўскага этнаса адбылося разгалінаванне родаплемянной структуры літоўцаў у канцы I тысячагоддзя н.э. мінімум на два племені — 1) «усходніх літоўцаў» (менаваных навукоўцамі «уласна літоўцамі» або «[[аўкштайты|аўкштайтамі]]», якія жылі ў тым ліку ў [[Нальшчаны|Нальшчанах]] і [[Дзяволтва|Дзяволтве]]); і 2) [[жамойты|«літоўцаў-жамойтаў» або проста «жамойтаў»]] (жылі на поўдні сучаснага літоўскага этнаграфічнага рэгіёна [[Жамойць]]), якія сфарміраваліся праз асіміляцыю літоўскімі перасяленцамі (на заходнім кірунку міграцыі) часткі [[куршы|куршаў]] і іншых заходнебалцкіх плямён<ref>''Гудавичюс, Э.'' История Литвы / Э. Гудавичюс. — Т. 1 : с древнейших времен до 1569 года… С. 23—24.</ref>. Паводле тэорыі, з утварэннем [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага (ВКЛ)]] у сярэдзіне XIII—XV ст. адбывалася асіміляцыя літоўцамі іншых балцкіх плямён — паўднёвых частак [[селы|селаў]], [[земгалы|земгалаў]] і [[куршы|куршаў]], а таксама нейкіх частак [[яцвягі|яцвягаў]], [[скальвы|скальваў]] і [[прусы|прусаў]], што прывяло да чарговага дэмаграфічнага і тэрытарыяльнага разрастання літоўскага этнаса<ref name="ReferenceA">Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 385.</ref>. Па-за межамі ВКЛ у выніку міграцыі часткі літоўскага насельніцтва з тэрыторыі [[Жамойць|Жамойці]] і асіміляцыі літоўцамі часткі балцкага насельніцтва (галоўным чынам, [[прусы|прусаў]] і [[скальвы|скальваў]]) у [[Герцагства Прусія|Герцагстве Прусія]] ў XVI ст. утварылася асобная этнічная група літоўцаў — т.зв. [[Прускія літоўцы|літувінінкі (літоўнікі, літувінінкай)]]<ref name="ReferenceA"/>. [[Файл:BALTIC TRIBES.jpg|thumb|250px|[[Балты|Балцкія плямёны]] ў X—XII стст.]] [[Файл:Современный литовский язык - диалекты.gif|thumb|250px|Дыялекты сучаснай [[літоўская мова|літоўскай мовы]] (станам на 2005), паводле даных Расійскай акадэміі навук.]] Іншая тэорыя сцвярджае, што этнагенез літоўскага этнаса мае больш позняе паходжанне, і адмаўляе этнічную еднасць у VI — першай палове [[XIII стагоддзе|XIII ст.]] балцкіх плямён [[Літва (плямёны)|літва]] і [[жамойты]]. Сцвярджаецца, што літоўскі этнас быў створаны ў выніку кансалідацыі розных балцкіх плямён (племені [[Літва (плямёны)|літва]], якое дало імя новаму этнасу; племені [[жамойты|жамойтаў]]; частак плямён [[селы|селаў]], [[земгалы|земгалаў]], [[куршы|куршаў]], [[яцвягі|яцвягаў]], [[скальвы|скальваў]] і [[прусы|прусаў]]), якая адбывалася ў рамках Вялікага Княства Літоўскага пачынаючы з другой паловы XIII ст.<ref>Литовцы // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. — Москва, 2010. — Т. 17. — С. 653; ''Насевіч, В. Л.'' Пачаткі Вялікага княства Літоўскага… С. 19—20; ''Унуковіч, Ю.'' Літоўцы / Ю. Унуковіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. — Т.2. — 211—212.</ref> Паводле яшчэ адной тэорыі, якой прытрымліваюцца некаторыя беларускія навукоўцы, сучасны літоўскі этнас узнік у часы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] галоўным чынам на аснове балцкага племені [[жамойты|жамойтаў]], у склад якога ўвайшла пэўная частка іншых балцкіх плямён ([[куршы|куршаў]], [[прусы|прусаў]], [[скальвы|скальваў]], [[яцвягі|яцвягаў]] і інш.), у тым ліку балцкія плямёны [[нальшчаны]] і [[дзяволтва]] — балтамоўныя жыхары паўночнай (балцкай) часткі [[Літва (зямля)|тапоніма / хароніма «Літва»]]<ref>Аляксандр Краўцэвіч адзначае, што паўночная (балцкая) частка [[Літва (зямля)|тапоніма / хароніма «Літва»]] амаль цалкам супадае з т.зв. «Літвой Завілейскай», якую акрэсліў польскі гісторык Збыслаў Вайткавяк. Гл.: ''Краўцэвіч, А. К.'' Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага. — Rzeszów, 2000. — С. 123—124.</ref> (у [[ВКЛ]]), якая і дала новаму этнасу ў больш познія часы імя «літоўцы», а большая частка самога [[Літва (плямёны)|племені літва]] (на Віленшчыне — у шырокім наваколлі горада [[Вільнюс|Вільня (Вільнюс)]]) у часы Вялікага Княства Літоўскага была славянізавана<ref>''Краўцэвіч, А. К.'' Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага. — Rzeszów, 2000. — С. 109—111, 124—127.</ref>. === Карты рассялення балцкіх плямён у XII—XIII стст. === * [http://vln.by/node/17?q=node/133 Карта балцкіх зямель і княстваў у сярэдзіне XIII ст.] паводле [[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Вячаслава Насевіча]], на яго персанальным сайце. * [https://be.wikipedia.org/wiki/Файл:Baltic_Tribes_c_1200.svg Карта рассялення літоўцаў у IX—XII стст. (паводле Марыі Гімбутас і Рэгіны Валкайтэ-Кулікаўскене)] // ''Volkaite-Kulikauskiene, R.'' Lietuviai IX—XII amžiais. — Vilnius: Mintis, 1970. == Этнонім == Адносна тлумачэння значэння і паходжання этноніма літоўцаў існуе некалькі падыходаў. У старажытнарускіх летапісах літоўцаў называлі ''«литъва»'', словам з коранем «літ-» і канчатакам «-ва» (што мае значэнне зборнасці, сукупнасці)<ref>''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 116—117.</ref>. Літоўскія філолагі лічаць, што ўсходнеславянскі корань «літ-» адлюстроўвае тут пачатковы, архаічны літоўскі корань «liet-» («ліет-» / «лет-»), які ў старажытнай латышскай моўнай традыцыі меў форму «leit-», а ў нямецкай традыцыі для абазначэння [[Літва|Літвы]] (краіны літоўцаў) атрымаў форму «Lettowen», у лацінскай — «Lettovia» («Lethovia»), у эстонскай — «Leddu» або «Leddumaa» (край літоўцаў)<ref>''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 116.</ref>. Сам літоўскі корань «liet-» асобныя літоўскія лінгвісты спрабуюць вывесці ад літоўскага ''lietus'' (дождж)<ref>''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 118.</ref> або ''lieti'' (ліць [ваду]<ref>''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 121.</ref>), або (як прапануе літоўскі лінгвіст Казімірас Кузавініс) ад ракі ''Lietauka'' за 30 км ад [[Кярнаве]] — праз механізм гідронім > тапонім > этнонім<ref>''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 119.</ref>. У XV—XVI стст. у Вялікім Княстве Літоўскім, паводле [[Легенда аб Палемоне|тэорыі паходжання літоўцаў ад старажытных рымлян]], слова «Літва» спрабавалі патлумачыць скажэннем лацінскага тапоніма «L’Italija» («Літалія» — [[Італія]])<ref>''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 118.</ref>. Пазней назву «Літва» спрабавалі звязаць з лацінскім словам «litus» (узмор’е)<ref>''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 118.</ref>. Была і версія пра паходжанне «Літва» ад [[Кельцкія мовы|кельцкага слова]] «Letha» (якім азначалі «заходнюю ўскраінку былой [[Галія|Галіі]] каля [[Атлантычны акіян|Атлантычнага акіяна]]»)<ref>''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 118.</ref>. Літоўскі гісторык [[Артурас Дубоніс]] пранапаваў гіпотэзу паходжання слоў «Літва» і «літоўцы» ад літоўскага паняцця «leičiai» / «лейчай» (множны лік ад літоўскага слова «leitis»), пад якім з сярэдзіны XIII ст. вядома сацыяльная група ваяроў у літоўскім грамадстве, падпарадкаваная асабіста [[Вялікія князі літоўскія|вялікаму князю літоўскаму]]<ref>''Дубоніс, А.'' Лейці вялікага князя літоўскага: з гісторыі ранніх дзяржаўных структур літоўскага грамадства. — Смаленск, 2015. — 146 с.</ref>. Ёсць і іншыя тлумачэнні назваў «Літва» і «літоўцы», але яны на думку літоўскіх лінгвістаў і гісторыкаў не пераканаўчыя<ref>''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 121.</ref>. Сучаснае названне літоўцаў у розных мовах у адзіночным / і множным ліку: * lietuvis / lietuviai — [[літоўская мова]]; * leitis / leiši, leičiai — старалатышская мова<ref>''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 121.</ref>; * lietuvietis / lietuvieši — [[латышская мова]]; * литовец / литовцы — [[руская мова]]; раней выкарыстоўваўся і варыянт «литвины»<ref>[https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Yuzhakov_Big_Encyclopedia_Book_12.djvu Литовцы, литва, литвины] // Большая энциклопедия: Слов. общедоступ. сведений по всем отраслям знания / Под ред. С. Н. Южакова [и др.]. — Т. 12: Ландау — Меламед. — Санкт-Петербург : т-во «Просвещение» , 1903. — 794 с. — С. 241.</ref>; * літовец / літоўцы — [[беларуская мова]]; раней сустракаўся і варыянт «ліцвіны»<ref>''[[Уладзімір Іванавіч Пічэта|Пічэта, У. І.]]'' Гісторыя Беларусі / У. І. Пічэта. — Мінск : Выдавецкі цэнтр БДУ, 2005. — 178 с. — С. 104.</ref> («ліцьвіны»)<ref>''Пічэта, У.'' [https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_(%D0%9F%D1%96%D1%87%D1%8D%D1%82%D0%B0)/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C_%D1%83_%D1%81%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%92%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%9A%D0%BD%D1%8F%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0 Гісторыя Беларусі] / У. Пічэта. — Масква : Ленінград : Дзяржаўнае выдавецтва, 1924. — ч. 1. — С. 73.</ref>; * литовець / литовці — [[украінская мова]]; * litwin / litwini — [[польская мова]]; * Lithuanian / Lithuanians — [[англійская мова]]; * Litauer / Litauer — [[нямецкая мова]]; * leedulane / leedulased — [[эстонская мова]]; * litvanyalı / litvanyalılar — [[турэцкая мова]]; * lituano / lituani — [[італьянская мова]]; * lituaniană / lituanieni — [[румынская мова]] == Рэлігія == {{main|Каталіцтва ў Літве|Пратэстанцтва ў Вялікім Княстве Літоўскім}} [[Файл:Vilnius.Sv.Onos baznycia.Saint Ann's church2.jpg|thumb|250px|[[Касцёл Святой Ганны, Вільнюс|Каталіцкі касцёл Святой Ганны (пачатак XVI ст.) у Вільнюсе]]]] Першапачаткова балцкія плямёны практыкавалі родавыя культы ([[язычніцтва]]). У 1251 г. вялікі князь літоўскі [[Міндоўг]] прыняў [[каталіцтва]], што лічыцца першай хваляй [[хрысціянства|хрысціянізацыі]] балтаў у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Між тым, маюцца таксама факты пэўнага і дабраахвотнага распаўсюджання [[праваслаўе|праваслаўя]] як сярод балцкай знаці ВКЛ (напрыклад, вялікі князь літоўскі [[Войшалк]] і браты вялікага князя літоўскага [[Трайдзень|Трайдзеня]]), так і простых сялян. Аднак да канца XIV ст. большая частка балцкага насельніцтва ВКЛ была язычніцкай. У 1387 г. па распараджэнні вялікага князя літоўскага [[Ягайла|Ягайлы]] ў ВКЛ язычніцкае балцкае насельніцтва пачалі пераводзіць у [[каталіцтва]], што лічыцца другой хваляй хрысціянізацыі балтаў у ВКЛ. Пасля далучэння да ВКЛ зямель [[Жамойць|Жамойці]] ў 1413 г. пачалося хрышчэнне ў каталіцтва і гэтай язычніцкай часткі дзяржавы. Лічыцца, што Жамойць была адным з апошніх рэгіёнаў [[Еўропа|Еўропы]], які адмовіўся ад язычніцтва. [[Файл:LT RUMSISKES LIAUDIES MZ 200708 007.JPG|thumb|left|250px|Розныя варыянты традыцыйных вясковых прыдарожных і мемарыяльных драўляных хрысціянскіх крыжоў у Літве. ''([[Літоўскі народны музей пад адкрытым небам]] у мястэчку Румшышкес)'']] Доўгі час захоўваўся рэлігійны дуалізм — змешванне дахрысціянскіх вераванняў з хрысціянскімі<ref name="ReferenceB">Литовцы // Энциклопедический словарь Русского библиографического института Гранат. — С. 246.</ref>. Хрысціянскія легенды, створаныя літоўцамі, адносна нешматлікія і мала арыгінальныя: уплыў [[хрысціянства]] на народную творчасць праявіўся пераважна ў знешніх формах — заменай хрысціянскіх паняццяў (часта проста назваў) пры захаванні колішніх сюжэтаў<ref>Литовцы // Энциклопедический словарь Русского библиографического института Гранат. — С. 247.</ref>. У сярэдзіне XVI — пачатку XVII ст. у ВКЛ пракаціліся хвалі рэлігійнай [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]], а затым [[Контррэфармацыя|Контррэфармацыі]], якія закранулі, галоўным чынам, мясцовую [[шляхта|шляхту]]. Самай папулярнай канфесіяй сярод шляхты-пратэстантаў (у тым ліку [[магнат]]аў, якія былі на чале руху) стаў [[кальвінізм]]<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 509.</ref>. Сярод літоўцаў (г.зв. [[прускія літоўцы|літоўнікаў]]), якія перасяліліся на землі [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] (пасля — [[Герцагства Прусія]]) з 1525 года распаўсюджвалася [[лютэранства]]<ref name="ReferenceD">''Унуковіч, Ю.'' Літоўцы / Ю. Унуковіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. — Т.2. — 212.</ref>. У 1590—1600-я гады літоўская пратэстанцкая шляхта ў большасці перайшла ў каталіцызм, толькі меншая яе частка трымалася [[пратэстанцтва]]<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 519, 524—525.</ref>. Галоўным цэнтрам [[арыянства]] (да 1658) і [[кальвінізм]]а ў Літве (для шляхты) былі [[Кедайней|Кейданы]], яго падтрымлівала біржанская («кальвінісцкая») галіна [[Радзівілы|Радзівілаў]], уласнікаў Кейданскай латыфундыі. Пасля ўваходжання літоўскіх зямель у склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] католікі падвяргаліся пэўнай дыскрымінацыі (якая змянялася ў розныя перыяды), у першую чаргу, у праве заняцця мясцовых дзяржаўных пасад (з 1863) і ў праве набыцця ў [[Літоўскае генерал-губернатарства|літоўскіх губернях]] зямлі (з 1864), друкавання каталіцкай літаратуры [[Лацінскі алфавіт|лацінскімі літарамі]] і інш. З утварэннем [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літоўскай Рэспублікі (1918—1940)]] дыскрымінацыя католікаў і свабоды веравызнання спынілася. У час знаходжання Літвы ў 1940—1990 гадах у складзе [[СССР]] (у форме [[Літоўская ССР|Літоўскай ССР]]) савецкія улады змагаліся з рэлігійнасцю насельніцтва і папулярызавалі [[атэізм]]<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 258—260.</ref>. З 1990 годзе аднаўляецца свабодная рэлігійная дзейнасць. Цяпер рэлігійныя літоўцы пераважна вызнаюць [[каталіцтва]] (каля 80 %), радзей [[пратэстанцтва|пратэстантызм]] ([[кальвінізм]], [[лютэранства]]) або [[праваслаўе]]. == Мова, пісьменства і моўныя групы == {{main|Літоўская мова|Літоўская літаратура|Рэгіёны Літвы}} [[Файл:Mazvydo katekizmas.jpg|thumb|150px|Лютэранскі катэхізіс [[Марцінас Мажвідас|Марцінаса Мажвідаса]] «Простыя словы катэхізіса …», надрукаваны ў 1547 г. у [[Калінінград|Кёнігсбергу]] ([[Герцагства Прусія]])]] [[Файл:Lithuania regions map.png|thumb|250px|Сучасныя [[Рэгіёны Літвы|этнакультурныя рэгіёны Літвы]]]] Вылучэнне з цэнтральнай групы [[Балтыйскія мовы|балтыйскіх моў]] і складванне ранніх форм літоўскай мовы адносяць да V—VII стст.<ref>Языки мира: Балтийские языки. — Москва, 2006. — С. 34.</ref> Сучасныя формы гутарковай [[літоўская мова|літоўскай мовы]] пачалі складвацца пасля [[XIII стагоддзе|XIII ст.]] у выніку цеснага ўзаемадзеяння ўсходнебалтыйскіх моў, якія апынуліся ў межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>Языки мира: Балтийские языки. — Москва, 2006. — С. 34—35; [http://lingvarium.org/eurasia/IE/balt.shtml Балтийские языки]</ref>. З [[XIV стагоддзе|XIV ст.]] асноўнай пісьмовай мовай канцылярыі вялікага князя літоўскага і мясцовых адміністрацый у [[ВКЛ]] была славянская мова — т.зв. «руская мова», якой спачатку абазначалі [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскую мову]] (ці «старажытнарускую мову»), што паступова да сярэдзіны [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] ужо набыла шмат рысаў гутарковай [[беларуская мова|беларускай мовы]] і не набыла рыс балцкіх гаворак, а таму сучаснымі навукоўцамі тая літаратурная «руская мова» ВКЛ абазначаецца неалагізмам як «[[старабеларуская мова]]». У якасці пісьмовай мовы выкарыстоўвалася таксама [[латынь]] (асабліва ў каталіцкім касцёле), а з сярэдзіны [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] у публічным жыцці гарадоў і вышэйшых саслоўяў ВКЛ замест «рускай мовы» пачала дамінаваць [[польская мова]]<ref>Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 385; ''Палионис, Й.'' К проблеме диахронно-типологического изучения балтийских литературных языков… С. 15; ''Унуковіч, Ю.'' Літоўцы / Ю. Унуковіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. — Т.2. — 212, 213.</ref>. Літаратурная форма літоўскай мовы пачала складвацца толькі з другой паловы XVI ст., калі ўраджэнец [[Жамойць|Жамойці]], лютэранскі пастар [[Марцінас Мажвідас]] выдаў пры дапамозе прускага герцага ў 1547 г. у [[Калінінград|Кёнігсбергу]] ([[Герцагства Прусія|Прусія]]) лютэранскі «Катэхізіс» — на заходніх гаворках сучаснай [[жамойцкая мова|жамойцкай мовы (дыялекта)]] з вялікім уплывам гаворак [[пруская мова|прускай мовы]], што было пачаткам друкарства на балцкіх гаворках [[ВКЛ]]<ref>''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 134; ''Гудавичюс, Э.'' История Литвы / Э. Гудавичюс. — Т. 1 : с древнейших времен до 1569 года. — С. 597—599.</ref>. З самага свайго пачатку пісьмовыя і друкаваныя помнікі на літоўскай мове былі нешматлікімі, мелі розныя літаратурныя варыянты, бо ствараліся ў розных перыферыйных цэнтрах і былі вельмі набліжаны да гутарковай мовы балцкага насельніцтва, а таму неслі ў сабе рысы самых розных рэгіянальных гаворак, хоць і з уплывам на лексіку і [[сінтаксіс]] з боку [[беларуская мова|«рускай мовы» (старабеларускай)]] і [[польская мова|польскай мовы]]<ref>''Палионис, Й.'' К проблеме диахронно-типологического изучения балтийских литературных языков… С. 14—15; Языки мира: Балтийские языки. — Москва, 2006. — С. 96.</ref>. Акрамя таго пісьмовыя помнікі, якія з’яўляліся на літоўскай мове ў [[ВКЛ]] і ў [[Герцагства Прусія|Герцагстве Прусія]] ў XVI—XVIII стст., вылучаліся вузкасцю грамадскіх функцый, слабой ступенню нармаванасці і неразвітасцю стыляў (дамінаваў царкоўны стыль): выкарыстоўваліся для распаўсюджання [[хрысціянства]] сярод балтамоўнага насельніцтва — друкаваныя [[катэхізіс]]ы, [[Евангелле|Евангеллі]], [[Біблія]], лемантары (буквары), слоўнікі, малітоўнікі, рэлігійныя песні, псалмы, пропаведзі (пасцілы) і іншыя рэлігійныя тэксты<ref>''Палионис, Й.'' К проблеме диахронно-типологического изучения балтийских литературных языков… С. 15—16; Языки мира: Балтийские языки. — Москва, 2006. — С. 96.</ref>. [[Файл:Biblja (bible in the Lithuanian language) by Jonas Jokūbas Kvantas, published in 1735.jpg|thumb|150px|«Biblja» [[Ёнас Якубас Квантас|Ёнаса Якубаса Квантаса]] на літоўскай мове, выдадзеная ў 1735 г. [[Кёнігсберг]]у ([[Каралеўства Прусія]])]] Першы поўны пераклад [[Біблія|Бібліі]] на [[літоўская мова|літоўскую мову]] (а ў прыватнасці — на [[жамойцкая мова|жамойцкую гаворку]]) быў надрукаваны ў [[1735]] г. у [[Калінінград|Кёнігсбергу]] ([[Каралеўства Прусія]]) і паўторна надрукаваны пасля выпраўкі ў [[1755]] г. там жа<ref>''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 134.</ref>. Нешматлікасць пісьмовых помнікаў і адсутнасць сістэмы адукацыі на літоўскай мове не спрыяла моўнай гамагенізацыі насельніцтва. Літоўская мова захоўвалася галоўным чынам у асяроддзі сельскага і сялянскага насельніцтва ў гутарковай форме розных гаворак і не выкарыстоўвалася ў афіцыйным справаводстве. Значная частка балтамоўнага насельніцтва на Віленшчыне ў часы [[ВКЛ]] абеларусілася<ref>Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 385; История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 16, 112, 146; ''Унуковіч, Ю.'' Літоўцы / Ю. Унуковіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. — Т.2. — 212.</ref>, а ў XIX — пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]] апалячылася<ref>Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 385; История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 112, 146.</ref>. З пачатку [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] паступова ўзрастала зацікаўленасць да стварэння мастацкай літаратуры на балцкіх гаворках, але ў асноўным на [[жамойцкая мова|жамойцкай гаворцы]]. Пэўны друк на мясцовым варыянце літоўскай мовы існаваў у першай палове XIX ст. у [[Каралеўства Прусія|Каралеўстве Прусія]]: тут, напрыклад, у [[1832]] г. выйшла першая літоўскамоўная газета<ref>[https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/007/061/61135.htm Литовская литература]</ref>. Аднак развіццё літаратурнай мовы тармазілася антылітоўскай палітыкай улад [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]<ref name="ReferenceC">Языки мира: Балтийские языки. — Москва, 2006. — С. 96.</ref>. У [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] дзейнічала толькі [[Забарона літоўскага друку|забарона літоўскага друку лацінкай у 1864—1904 гг.]], а літоўскі друк [[кірыліца]]й, наадварот, заахвочваўся. Сучасная [[літоўская мова|літоўская літаратурная мова]] пачала стварацца з 1880-х гг. на аснове балцкіх гаворак вакол [[Марыямпале|горада Марыямпале]] (па сучаснай класіфікацыі — [[Сувалкія|сувалкійская]] гаворка аўкштайцкага дыялекта літоўскай мовы, складзеная пад уплывам гаворак [[яцвягі|яцвягаў]]<ref>На тэрыторыі вакол гарадоў [[Марыямпале]] і [[Сувалкі]] ў старажытнасці жыло заходнебалцкае племя [[яцвягі|яцвягаў]]. Паводле даследаванняў сучаснага літоўскага лінгвіста [[Зігмас Зінкявічус|Зігмаса Зінкявічуса]] менавіта на базе гаворак яцвягаў у Вялікім Княстве Літоўскім былі складзены сучасныя паўднёвыя гаворкі аўкштайцкага дыялекта літоўскай мовы, якія далі пачатак сучаснай літоўскай літаратурнай мове, надаўшы ёй па прычыне сваёй аддаленасці ад большасці гаворак арэол і ўражанне вельмі старажытнай і архаічнай мовы ўцэлым. Гл.: ''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 100. Балцкія гаворкі ў [[Вільнюс|Вільні]] і Віленшчыне не захаваліся да нашага часу, бо яшчэ ў часы існавання Вялікага Княства Літоўскага яны былі выцеснены ці заменены славянскімі гаворкамі.</ref><ref>Языки мира: Балтийские языки. — Москва, 2006. — С. 95, 96.</ref>). З гэтай прычыны для норм новай літаратурнай мовы стала характэрна аддаленасць ад гутарковай гаворкі і большасці дыялектаў<ref name="ReferenceC"/><ref>Цікава, што для літаратурнай [[латышская мова|латышскай мовы]] была характэрна адваротная тэндэнцыя. Калі літаратурная латышская мова пачала стварацца ў [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] [[немцы|немцамі]] Лівоніі, то яна мела мала пісьмовых помнікаў (галоўным чынам, пераклады з нямецкай мовы), атрымала моцнае ўздзеянне [[нямецкая мова|нямецкай мовы]] і мовы [[лівы|ліваў]], мела пачаткова вялікую аддаленасць ад гутарковай мовы, а толькі з сярэдзіны [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] пачала паступова набываць усё больш і больш рыс гутарковай мовы [[латышы|латышоў]]. Гл.: ''Палионис, Й.'' К проблеме диахронно-типологического изучения балтийских литературных языков… С. 14, 17.</ref>. Разам з тым у літаратурнай мове з’явілася шмат неалагізмаў, створаных на аснове слоў [[польская мова|польскай]] і [[беларуская мова|беларускай мовы]], у тым ліку асноўнага слоўнікавага фонду. Менавіта з 1890-х гг. пачынае інтэнсіўна развівацца літоўская літаратура самых розных жанраў, стабілізуюцца нормы літаратурнай мовы і развіваюцца яе стылі<ref name="ReferenceC"/>. [[Файл:Jurga ivanauskaitė 02.jpg|thumb|180px|Пісьменніца і мастачка [[Юрга Іванаўскайце]] (1961—2007)]] Найбольш спрыяльныя ўмовы для развіцця літаратурнай формы з’явіліся ў XX ст., асабліва пасля стварэння ў 1918 г. Літоўскай Рэспублікі, у якой літоўская мова стала дзяржаўнай і выкарыстоўвалася ў афіцыйным справаводстве. Сучасная [[літоўская мова|літоўская літаратурная мова]] з’яўляецца дзяржаўнай у [[Літва|Літоўскай рэспубліцы]], дзе з’яўляецца мовай навучання на ўсіх ступенях адукацыі і ўжываецца ў мясцовых публічных мас-медыя. У той жа час пэўная частка сельскіх жыхароў традыцыйна карыстаецца не літаратурнай мовай, а мясцовымі дыялектамі і гаворкамі. Моўнымі і этнаграфічнымі групамі сучасных літоўцаў навукоўцамі ўмоўна лічацца: [[аўкштайты]] — у [[Аўкштайція|Аўкштайціі]]; [[жамойты]] — у [[Жамойць|Жамойці]]; дзукі — у [[Дзукія|Дзукіі]]; паўночныя занямонцы (''занавікі'') і паўднёвыя занямонцы (''капсы'') — у [[Сувалкія|Сувалкіі]]; [[Прускія літоўцы|літувінінкі (''літоўнікі'')]] — у т.зв. [[Малая Літва|Малай Літве]] (частцы [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]] Расійскай Федэрацыі)<ref name="ReferenceE">Литовцы // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. — Москва, 2010. — Т. 17. — С. 653.</ref>. Большая частка літоўцаў ва [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]] (т.зв. [[Прускія літоўцы|літоўнікаў/літувінінкаў]]) да пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]] была германізавана (анямечана)<ref name="ReferenceA"/>. <gallery perrow=5> File:Jonas Bretkunas.Postile.jpg|Посціла Ёнаса Брэткунаса ''(на літоўскай мове)'', 1591 г. File:Radziviły. Радзівілы (1699).jpg|Генеалогія [[Радзівілы|роду Радзівілаў]] ''(на лацінскай мове)'', 1742 г. File:Constitution of May 3 in Lithuanian language.jpg|Рукапісны пераклад [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая 1791 года]] на [[літоўская мова|літоўскую мову]], зроблены ў пачатку XIX ст. з польскамоўнага арыгінала<ref>[http://lietuvos.istorija.net/lituanistica/ Старажытныя літоўскамоўныя тэксты (старадрукі і рукапісы)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141012210054/http://lietuvos.istorija.net/lituanistica/ |date=12 кастрычніка 2014 }}</ref> File:Skausmo skundas by Maironis.jpg|Аўтограф верша «Скарга на боль» (1927) [[Майроніс]]а (1862—1932) на літоўскай мове File:Visuotine lietuviu enciklopedija.General Lithuanian Encyclopedia.4Vol.jpg|Тамы [[Універсальная літоўская энцыклапедыя|«Visuotinė lietuvių enciklopedija» (''Універсальнай літоўскай энцыклапедыі'')]], выдаванай у [[Вільнюс]]е ў 2001—2015 гг. </gallery> == Традыцыйная культура == === Традыцыйныя заняткі і тыпы пасяленняў === {{main|Архітэктура Літвы|Гарады Літвы|Літоўскі народны музей пад адкрытым небам}} [[Файл:Ranksluostine. 2007-04-21.jpg|thumb|150px|Трымальнік для [[рушнік]]оў у [[Аўкштайція|аўкштайцкай]] хаце]] [[Файл:Setuve.2006--11-22.jpg|thumb|150px|Традыцыйныя сялянскія плеценыя вырабы з лазы]] Традыцыйная культура і заняткі літоўцаў у старажытнасці былі тыповымі для народаў Балтыі. Да іх адносіцца ворнае [[земляробства]] ([[жыта]], [[ячмень]], [[авёс]], [[пшаніца]], [[гарох]], [[лён]], з канца [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] — [[бульба]]) і [[жывёлагадоўля]] (коні, буйная і дробная рагатая жывёла, свіні і інш.). Ворнымі прыладамі былі — адназубнае [[рала]] (''арклас'') ці [[Саха (ворная прылада)|саха]] (''жагрэ'') з адной (на ўсход ад [[Нёман]]а і [[Вілія|Віліі (Нярыса)]]) або дзвюма паліцамі (на захад ад Віліі). Жыта касілі касой (на захадзе), паўкасой (у цэнтральных раёнах) ці сярпом (на ўсходзе). На марскім узбярэжжы і [[Куршская каса|Куршскай касе]] было развіта [[рыбалоўства]]. Другараднае значэнне мела [[бортніцтва]], а з канца XIX ст. — пасечнае пчалярства<ref name="ReferenceF">Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 386; Литовцы // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. — Москва, 2010. — Т. 17. — С. 653.</ref>. Самым старажытным тыпам пасялення была вёска (''каймас'') з бессістэмнай (кучавой) планіроўкай (ад некалькіх да некалькіх дзясяткаў сядзіб), а з XVI ст. распаўсюджваецца і вулічная планіроўка (пасля правядзення [[валочная памера|валочнай памеры]]), у XIX—XX стст. па ўсёй [[Літва|Літве]] — хутары з аднаго двара, якія былі характэрны для [[Жамойць|Жамойці]] яшчэ са старажытнасці<ref name="ReferenceF"/>. Першыя гарады, якія ўтвараліся вакол першапачатковых гарадзішчаў-замкаў, узнікаюць у другой палове XIII — пачатку XIV стст. У XIV—XV стст. расце колькасць гарадоў і мястэчак<ref name="ReferenceD"/>. Сялянскія сядзібы былі як правіла невялікімі, бо звычайна бацькоўская гаспадарка дзялілася паміж дзецьмі. Жылая пабудова (зрубная хата — ''нумас'') у вёсцы ставілася тарцом да вуліцы, перад хатай рабіўся кветнік ([[рута]], [[ружа]], [[мята]], [[півоня]] і інш.), а вакол ставіліся гаспадарчыя пабудовы. Да пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]] большасць хат былі драўлянымі, крытымі ў большасці выпадкаў [[салома]]й<ref name="ReferenceG">Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 386.</ref>. З пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]] хаты крыюцца [[гонта]]й, бляхай, а ў Клайпедскім краі і Заходнім Занямонні (г.зн. на тэрыторыі [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]]) — [[чарапіца]]й<ref name="ReferenceG"/>. У перыяд паміж [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайной]] і [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайной]] шырокі размах набывае працэс ліквідацыі старых бедных вёсак і перасялення людзей на хутары, што мэтанакіравана арганізоўвалася ўладамі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] і Літоўскай Рэспублікі (1918—1940)<ref name="ReferenceG"/>. Самым старажытным і паўсюль распаўсюджаным тыпам хат быў ''нумас''/''намас'' — аднакамерная зрубная [[хата]] без столі і з адкрытым вогнішчам у цэнтры, якая выкарыстоўвалася адначасова і як жытло, і як хлеў. Пазней да намаса пачалі прыбудоўваць і дадатковыя пакаёўні, хлеўныя пакоі і навесы, што стала пачаткам жамойцкаму тыпу хат. У XVI ст. у Аўкштайціі ''нумас'' быў выцеснены курнай хатай ''піркя''. З [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] намас ужо выконваў функцыю кухні і кладоўкі, а з [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] — памяшкання для дробнай жывёлы. У XVI—XIX стст. былі сфарміраваны тры тыпы хат: а) жамойцкі (''троба'') — чатырохсхільная шматкамерная хата, у цэнтры якой знаходзілася нежылое памяшканне з каміннай печчу пасярэдзіне (на якім рыхтавалі корм быдлу), а вакол па баках — жылыя і гаспадарчыя пакоі; б) аўкштайцкі (''піркя'', альбо яе варыянты ''грыча'' і ''румас'') — чатырохсхільная курная хата (з [[печ]]чу ў жылым памяшканні, сенцамі і каморай), аналагічная па ўнутранай планіроўцы хатам [[беларусы|беларусаў]], бо была перанята ў беларусаў<ref name="ReferenceD"/>; і в) занямонскі/сувалкійскі (''стуба'') — двухсхільная доўгая шматкамерная хата, пакоі ў якой размяшчаліся ўздоўж адзін за адным (цэнтральны пакой — кухня з сенцамі; з аднаго боку кухні — гаспадарчыя пакоі, а з другога — жылыя; меліся дадатковыя ўваходы ў хату)<ref>Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 386; Литовцы // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. — Москва, 2010. — Т. 17. — С. 653; ''Унуковіч, Ю.'' Літоўцы / Ю. Унуковіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. — Т.2. — 213; [http://www.etnolog.ru/people.php?id=LITO Литовцы] // Энциклопедия народов мира.</ref>. Да [[XX стагоддзе|XX ст.]] сяляне самі выраблялі прылады працы, прадметы хатняга ўжытку і адзення<ref name="ReferenceG"/>. Сёння найбольш папулярнымі формамі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і рамёстваў, якія захаваліся са старажытнасці, з’яўляюцца драўляная скульптура (крыжы, слупы-капліцы, выявы [[Ісус Хрыстос|Хрыста]], хрысціянскіх святых і інш.), часта арнаментаваная [[жалеза]]м; лубок; пляценне; мастацкае ткацтва; коўка і апрацоўка [[бурштын]]у<ref name="ReferenceE"/>. У [[2023]] г. традыцыя вырабу [[Павук (упрыгажэнне)|саламяных «садоў» («павукоў»)]] была ўключана ў [[Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва|Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/sodai-straw-garden-making-in-lithuania-01987 Sodai straw garden making in Lithuania]</ref> <gallery perrow=5> File:Rumšiškės (Rumszyszki) - Open air ethnographic museum 5.jpg|Традыцыйная сялянская хата ''троба'' [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] у [[Жамойць|Жамойці]]. [[Літоўскі народны музей пад адкрытым небам]] (Lietuvos liaudies buities muziejus) у [[мястэчка Румшышкес|мястэчку Румшышкес]] (Rumšiškės) File:Grycia, 2007-04-21.jpg|Традыцыйная сялянская хата ''грыча'' [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] у [[Аўкштайція|Аўкштайціі]] (каля [[Кедайней|горада Кедайней]]), фота 2007 г. File:Pirkios vidus, 2007-04-21.jpg|Інтэр'ер традыцыйнай сялянскай хаты (''піркя'') [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] у [[Аўкштайція|Аўкштайціі]] File:Suvalkiečių stuba, LLBM.JPG|Традыцыйная сялянская хата ''стуба'' [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] у [[Сувалкія|Сувалкіі]]. Літоўскі народны музей пад адкрытым небам у мястэчку Румшышкес, фота 2014 г. File:Rumsiskes Liaudies buities muziejus 2006.JPG|Экспанаты (сялянская хата, млын, плот) у [[Літоўскі народны музей пад адкрытым небам|Літоўскім народным музеі пад адкрытым небам]] у мястэчку Румшышкес File:Traku pilis by Augustas Didzgalvis.jpg|[[Тракайскі замак]] 2-й паловы XIV — пачатку XV ст. ''(адноўлены ў 1951—1961 гг. пасля зруйнавання)'' File:Zamek Dolny w Wilnie.jpg|[[Ніжні замак (Вільнюс)|Каралеўскі ніжні замак (XVI ст.)]] у [[Вільнюс]]е. ''(адноўлены ў 2003—2009 гг. пасля зруйнавання)'' File:Lithuania Birże Radziwiłł Castle.jpg|[[Біржайскі замак]] (1589) — рэзідэнцыя [[Радзівілы|Радзівілаў]] File:2019. Kaunas, rotušė.JPG|[[Каўнаская ратуша]], фота 2019 г. File:Kedainiai14. 2007-05-06.jpg|Вуліца Вялікая са старажытнай забудовай у [[Кедайней]], фота 2007 г. </gallery> === Грамадскія традыцыі і святы сялян === [[Файл:Lithuanian soldiers (14-15c reconstruction).jpg|120px|thumb|Літоўскія ваяры XIV—XV стст. ''(рэканструкцыя)'', фота 2009 г.]] [[Файл:Syvio sokdinimas 2.jpg|thumb|Святкаванне [[Масленіца|Масленіцы]] (''Ужгавенес'') у [[мястэчка Гражышкей|мястэчку Гражышкей]] (Gražiškiai), фота 2004 г.]] [[Файл:Pievenu velykzydziai.2007-04-08.jpg|thumb|Тэатральнае святкаванне перад [[Вялікдзень|Вялікднём]] у вёсцы Піевенай (Pievėnai) Мажэйкейскага раёна, фота 2007 г.]] [[Файл:Zagaru kaimas Kraujaliui koplytstulpis.JPG|thumb|Крыж-капліца (koplytstulpis — літаральна «капліца» (koplyčia) + «слуп» (stulpas)) у памяць ксяндза Краўяліса ў [[вёска Жагарай|вёсцы Жагарай (Žagarai)]] Малэтайскага раёна, фота 2014 г.]] З узнікненнем [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] быў ліквідаваны падзел балцкага насельніцтва на плямёны і ўнутрыпляменныя вялікія сваяцкія роды, а таксама пачалі фарміравацца розныя праслойкі новага, [[феадалізм|феадальнага грамадства]] — [[феадалы|феадалы (шляхта)]], мяшчане і сяляне. Склад феадалаў і мяшчанства ў гарадах ВКЛ вызначаўся этнічнай стракатасцю<ref name="ReferenceH">''Унуковіч, Ю.'' Літоўцы / Ю. Унуковіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. — Т.2. — 213.</ref>. З прыняццем [[хрысціянства]] ўсталёўваецца [[манагамія]] замест ранейшай [[палігамія|палігаміі]]. Да пачатку [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] вялікая сям’я ў вёсцы знікае і замяняецца малымі сем’ямі. Галоўную ролю ў сям’і іграў бацька, двор якога перадаваўся па спадчыне старэйшаму сыну ці зяцю. Дагэтуль дамінуе білінейнае сваяцтва (''гіміністэ'') і малая сям’я (''шэйма''). Сем’і ствараліся пры дапамозе сватаўства, улічвалася перш за ўсё маёмаснае становішча бацькоў. У вясельных абрадах асаблівую ролю іграў сват (''піршліс'') і конны вяшчальнік (''квесліс''), якія апавяшчалі пра вяселле. Сістэма тэрмінаў сваяцтва мае лінейны тып з элементамі апісальных тэрміналогій; [[сіблінг]]і падзяляюцца па полу. Тэрміны сваяцтва для маці, сястры, брата, унука, мужа, бацькі мужа і жонкі маюць індаеўрапейскае паходжанне, а астанія тэрміны з’яўляюцца ўнікальнымі і характэрны толькі для [[літоўская мова|літоўскай мовы]]<ref name="ReferenceI">Литовцы // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. — Москва, 2010. — Т. 17. — С. 654.</ref>. Асноўнай катэгорыяй насельніцтва былі сяляне, большую частку якіх да [[XIV стагоддзе|XIV ст.]] складалі свабодныя земляробы — ''лаўкінінкі'' (ад слова ''лаўкас'' — «поле»), але ўзнікалі і розныя катэгорыі залежнага сялянства (у тым ліку [[прыгон]]нага)<ref name="ReferenceH"/>. Сяляне былі членамі тэрытарыяльных абшчын (палей), якія ўтваралі [[воласць]]. Унутранае жыццё сялянскай абшчыны рэгулявалася сходам (''капа'') і рознымі абшчыннымі традыцыямі — традыцыя супольнай дапамогі члену абшчыны ([[Талака (звычай)|талака]] — ''талка''); традыцыя супольнага адпачынку (вячоркі, вечарыны — ''вакаронес''); частаванне адзін аднаго свежыной, свежым півам і мёдам, і інш.<ref>Литовцы // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. — Москва, 2010. — Т. 17. — С. 654; ''Унуковіч, Ю.'' Літоўцы / Ю. Унуковіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. — Т.2. — 213.</ref> Традыцыі народных гулянняў захоўваюцца да сённяшняга часу. [[Каляды|Калядная]] вячэра (''Кучас'') пачынаецца з ужывання тонкіх вафель (''калядайціс'') з ціснёнымі выявамі на тэму [[Нараджэнне Хрыстова|Нараджэння Хрыстова]], а скончваецца варажбой. На [[Новы год|свята Новага года]] робіцца працэсія вяскоўцаў, апранутых у валхвоў («трох каралёў»). На [[Масленіца|Масленіцу]] (''Ужгавенес'') катаюцца на санках, спальваюць жаночую ляльку «Морэ» і ставяць сатырычныя сцэнкі ў масках («пан», «жандар», «абжора Лашыніс», «жаніх-няўдаль Сідарас» і г.д.). На [[Вялікдзень]] (''Велікас'') абмалёўваюць і кацяць яйкі, гойдаюцца на арэлях, абліваюцца [[вада|вадой]], сцягаюць адзін аднаго галінкамі. На [[Купалле]] (Іванаў дзень — ''Ёнінес'') паляць вогнішчы і скокаюць праз яго, збіраюць кветкі, плятуць вянкі і кідаюць іх у ваду<ref name="ReferenceI"/>. Пасля прыняцця [[хрысціянства]] ў знак шчырай веры насельніцтва (асабліва сялянскае) ставіць па вёсках, на пагорках, пры дарогах сімвалічныя драўляныя каталіцкія крыжы — часта нават нетрадыцыйнай формы, бо нясуць у сабе спалучэнне хрысціянскіх і язычніцкіх традыцый (у тым ліку, багата арнаментаваныя каплічкі-слупы «stogastulpis» і «koplytstulpis»). Часам групамі крыжоў абстаўляюцца нават цэлыя пагоркі. [[Літоўскія традыцыйныя крыжы|Літоўская традыцыя вырабу драўляных каталіцкіх крыжоў і яго сімволіка]] была ўключана ў 2008 г. у [[Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва|Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА]]<ref>[http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00011&RL=00013 Cross-crafting and its symbolism. UNESCO]</ref>. Каталіцкія ксяндзы карыстаюцца ўсямернай павагай на вёсцы. Значны ўплыў на мову і культуру літоўскіх сялян зрабіла ўсходнеславянскае насельніцтва Вялікага Княства Літоўскага, а пазней і заходнеславянскае ([[палякі]]), што было звязана з наяўнасцю ў суседзяў традыцый дзяржаўнасці, уласнай пісьмовасці, спавядання хрысціянства і інш.<ref name="ReferenceD"/> Да рана запазычаных літоўцамі ад [[беларусы|беларусаў]] адносяць такія традыцыі і з’явы як звычай галашэння перад адпраўкай нявесты ў дом жаніха; [[валачобны абрад]] беларускага ўзору; [[Велікоднае яйка|фарбаванне яек]] на [[Вялікдзень]]; радзінную абрадавую страву [[бабіна каша]]; некаторыя віды фальклору; аўкштайцкую курную хату; лексіку палітычнага, рэлігійнага, гандлёвага і іншага характару (bajoras — баярын/шляхціц, Velykos — Вялікдзень, turgus — торг, muita — мыта, adyna — гадзіна, abrūsas — абрус, і інш.); прозвішчы (Адамкявічус, Зінкявічус, Міцкявічус, Віткявічус і г.д.); і інш.<ref name="ReferenceD"/> === Традыцыйны касцюм === {{main|Літоўскі нацыянальны касцюм}} [[Файл:Janusz Radziwiłł by Daniel Schultz.PNG|thumb|left|Князь [[Януш Радзівіл, 1612—1655|Януш Радзівіл (1612—1665)]] у «сармацкім строі»]] Традыцыйны мяшчанскі ці шляхецкі касцюм упісваюцца ў агульныя заходнееўрапейскія модныя тэндэнцыі, але быў створаны своеасаблівы шляхецкі «сармацкі строй», які меў выразны нацыянальны характар. [[Файл:Lithuanian clogs.jpg|thumb|Драўляныя сялянскія жаночыя чаравікі (''клумпес'') у [[Жамойць|Жамойці]]]] Традыцыйны сялянскі касцюм меў некалькі варыянтаў (у залежнасці ад раёна пражывання) і атрымаў пэўнае ўдзеянне ў [[Жамойць|Жамойці]] і [[Малая Літва|г.зв. Малой Літве]] з боку касцюма [[немцы|немцаў]], а ў [[Аўкштайція|Аўкштайціі]] і [[Дзукія|Дзукіі]] — з боку [[славяне|славян]]<ref>Литовцы // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — Санкт-Петербург : Тип. И. А. Эфрона, 1896. — Т. XVIIА (34). — С. 829.</ref>. Традыцыйны жаночы сялянскі касцюм захоўваўся ў побыце да сярэдзіны [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] і меў шэсць варыянтаў (жамойцкі, аўкштайцкі, клайпедскі, капскі, дзуцкі, занавіцкі). Аснову яго складаюць доўгая палатняная сарочка, шырокая спадніца (звычайна 2-3), фартух, тканы або плецены пояс, [[камізэлька]] (''ліеменэ''), наплечнае покрыва (''скара''). На галаве дзяўчаты насілі вянкі (''вайнікас'', ''пакалке'') са стужак і галуна, часам — на цвёрдай аснове, а замужнія жанчыны — чапцы, а ў [[Аўкштайція|Аўкштайціі]] яшчэ і паралельна рушніковы ўбор ([[намітка|намітку]] — ''нуаметас''). [[Рута]] ў прычосцы дзяўчын азначала дзявоцтва. Завушніц ні дзяўчыны, ні жанчыны не насілі. Адзенне ўпрыгожвалася складанай вышыўкай, а таксама срэбнымі, бурштынавамі, каралевымі і шклянымі пацеркамі<ref name="ReferenceF"/>. У аздабленні вопраткі выкарыстоўваліся арнаменты і разнастайная гама колераў (белы, шэры, карычневы, чорны), узоры наносіліся таксама на пальчаткі, панчохі і г.д. Жаночая спадніца (''маргінес'') — розных колераў, у клетку, палоску ці складанага ўзору<ref name="ReferenceG"/>. Традыцыйнае мужчынскае сялянскае адзенне складалася з палатнянай сарочкі (''маршкіняй''), палатняных, суконных ці паўшарсцяных штаноў, камізэлькі, палатнянага альбо суконнага кафтана, валянага капялюша, паяса ці рамня. Зімой мужчыны і жанчыны насілі сярмягу, аўчыныя футры або паўкажушкі<ref name="ReferenceF"/>. Традыцыйным працоўным абуткам мужчын і жанчын на вёсцы былі плеценыя з ліпавага дубу [[лапці]] (''віжы''), скураныя пасталы, у [[Жамойць|Жамойці]] і [[Сувалкія|Сувалкіі]] таксама драўляныя чаравікі (''клумпес'') і абутак на драўлянай падэшве са скураным і крамнінным верхам (''нагіні'', ''мядпаджэй''), у святочныя дні — боты<ref>Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 386; Литовцы // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. — Москва, 2010. — Т. 17. — С. 653; Литовцы // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — Санкт-Петербург : Тип. И. А. Эфрона, 1896. — Т. XVIIА (34). — С. 829.</ref>. <gallery perrow=5> File:Lithuanian traditional costumes. Aukštaitija 01.jpg|Сялянскі касцюм [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] жыхароў [[Аўкштайція|Аўкштайціі]] File:Lithuanian traditional costumes.Klaipėda Region.jpg|Сялянскі касцюм [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] жыхароў [[Малая Літва|Клайпедскага края (Малай Літвы)]] File:Vest1.jpg|Фота ўдзельнікаў спектакля «[[Купішкіс|Купішскае]] вяселле» у традыцыйных сялянскіх касцюмах, 1930 г. File:Vyzos.2007-08-15.jpg|Сялянскія [[лапці]] з [[Жамойць|Жамойці]] File:Weaving, Radviliškis, Lithuania.jpg|Выраб традыцыйнай тканіны ў [[Радзвілішкіс]]е, фота 2013 г. </gallery> === Сялянскія традыцыі харчавання === {{main|Літоўская кухня}} [[Файл:Sakotis2.jpg|thumb|Кекс «[[шакоціс]]»]] Аснову харчавання літоўцаў складалі раслінныя і малочныя прадукты, у т.л. іржаны (радзей пшанічны) [[хлеб]] (''дуона''), бліны і кашы з мукі, ячменнай і аўсянай крупы (для [[Дзукія|Дзукіі]] характэрны бліны з грачанай крупы), гарох, [[малако]], [[мяса]]<ref name="ReferenceI"/>. З пачатку [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] шырокае распаўсюджанне атрымалі стравы з [[бульба|бульбы]]. З мяса пераважна ўжывалася свініна<ref name="ReferenceG"/>. І па сённяшні дзень для большасці літоўцаў папулярнымі з’яўляюцца традыцыйныя стравы з цёртай бульбы і мясной, тварожнай і іншай начынкай (''[[цэпеліны]]''), малочныя супы (з мукой і крупамі або з бульбянымі клецкамі), бульбяныя бліны, бульба з малаком або кіслым малаком, сыр з кменам, тушаная капуста з мясам (''[[бігас]]''), кілбасы (''дэшра'', ''скіландзіс''), вэнджаная свініна, крывяны суп (''юка''), [[боршч]], рассольнік і інш. Да нацыянальных страў таксама адносіцца ''шупініс'' (каша з гароху, бульбы і свіннога мяса), ''ведарай'' (свінныя кішкі, начыненыя цёртай сырой бульбай ці крупой і запечаныя), [[аўсяны кісель]] і інш. З традыцыйных напояў распаўсюджаны [[бярозавы сок]] (''сула''), [[квас]] (у тым ліку з [[груша|груш]]), мядок (''мідус'')<ref>Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 386; Литовцы // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. — Москва, 2010. — Т. 17. — С. 654.</ref>. На святы пякуць адмысловыя высокія кексы тыпу кухоннае дрэва (''[[шакоціс]]'', ''рагуоціс''), здобнае печыва (''жагарэліс''), піражкі і пончыкі (''спургас''). Асноўны традыцыйны алкагольны напой — ячменнае цёмнае (і нават амаль чорнае) [[піва]] (''алус'')<ref name="ReferenceI"/>. === Вусная творчасць і музыка === {{main|Літоўскі фальклор|Музычнае мастацтва Вялікага Княства Літоўскага}} [[Файл:Traditional Lithuanian dancers1.jpg|thumb|Выступленне літоўскай танцавальнай групы «Rasa» на XIX Міжнародным фестывалі народнага танца ў [[Шатландыя|Шатландыі]], фота 2007 г.]] Менавіта з запісаў фальклору [[Жамойць|Жамойці]] ў канцы [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] (спачатку тэкстаў, затым тэкстаў з напевамі, затым інструментальных мелодый) пачалося развіццё літоўскай фалькларыстыкі. Складанасці ў навуковай фіксацыі фальклору звязаны з няведаннем [[літоўская мова|літоўскай мовы]] славянамоўнымі даследчыкамі і навукоўцамі часоў [[ВКЛ]] і [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], што зніжала зацікаўленасць тых навукоўцаў да зместу фальклору. Трошкі больш зацікаўленасці да літоўскага фальклору і мовы з боку лінгвістаў пачалося з даследаванняў [[Аўгуст Шлейхер|Аўгуста Шлейхера]] ў сярэдзіне XIX ст., працы якога доўга заставаліся адзіным дапаможнікам для вывучэння літоўскай мовы. Старажытны пласт фальклору сялян [[Дзукія|Дзукіі]] і [[Аўкштайція|Аўкштайціі]] адкрыты толькі ў XX ст.<ref name="ReferenceI"/> У фальклоры маюцца розныя паданні пра паходжанне свету і рэлікты старажытных [[міф]]аў (пра маланкоўца [[Пяркунас]]а і інш)<ref name="ReferenceI"/>. Літоўская міфалогія не багата вобразамі. Эпас звязаны галоўным чынам з жывёльнай тэматыкай. Маецца багаты казачны фальклор, які паўплываў на прафесійнае мастацтва (казка «Эгле — каралева вужоў», якая стала асновай для паэмы і [[балет]]а, і інш). Мноства песень на працоўную (земляробчыя і хатнія заняткі), каляндарна-святочную, сямейна-абрадавую, інтымна-лірычную і ваенна-гістарычную тэматыку, якія суправаджаюцца інструментальнымі кампазіцыямі, карагодамі, танцамі, гульнямі і г.д. У фальклоры, гэтак жа як ва ўсёй сялянскай культуры, шырока бытавалі [[язычніцтва|язычніцкія]] матывы і спалучэнне язычніцкіх і хрысціянскіх элементаў<ref name="ReferenceH"/>. У музычна-паэтычнай стылістыцы захоўваюцца мясцовыя адрозненні<ref name="ReferenceI"/>. Звычаі і абрады былі звязаны з земляробчымі работамі, асабліва іх завяршэннем, сямейнымі і каляндарнымі святамі<ref>Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 386; Литовцы // Энциклопедический словарь Русского библиографического института Гранат. — С. 247.</ref>. [[Файл:Taduja1, 2006-10-01.jpg|left|thumb|Выступленне літоўскага фальклорнага ансамбля «Taduja» з горада [[Горад Кяльме|Кяльме]] ў [[Жамойць|Жамойці]], фота 2006 г.]] Характэрнай рысай песень з’яўляецца лірызм: 50 % песень — «пра [[конь|каня]]», 30 % — «пра [[рута|руту]]»<ref name="ReferenceB"/>. Найбольш старажытныя працоўныя і абрадавыя песні — у [[Аўкштайція|Аўкштайціі]] і [[Дзукія|Дзукіі]]. Самы архаічны пласт — аўкштайцкая поліфанічная музыка ''[[сутарцінес]]'' (жаночыя спевы ўдваіх, утраіх, учатырох альбо мужчынская ансамблевая ігра на аднародных духавых інструментах), якая суправаджала любыя віды калектыўнай працы, абрады, карагоды і танцы. Да пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]] яна засталася толькі ў некаторых раёнах Аўкштайціі<ref name="ReferenceI"/>. Літоўская поліфанічная музыка ''[[сутарцінес]]'' была ўключана ў 2010 г. у [[Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва|Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА]]<ref>[http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00011&RL=00433 Sutartinės, Lithuanian multipart songs. UNESCO]</ref>. [[Файл:Jorija 001.JPG|thumb|Фальклорны ансамбль «Jorija» [[Горад Кедайней|кедайнейскага]] культурнага цэнтра, фота 2010 г.]] У Дзукіі захаваліся старадаўнія абрадавыя арэльныя песні (каляндарныя і вясельныя), песні пра жывёл і раслін, вузкааб’ёмные лады (у т.л. ангемітоніка), адзіночныя (жаночыя альбо мужчынскія) спевы. Характэрны таксама харавыя ўнісонныя і антыфонныя спевы, напеўная мелодыка (пераважна лірычнага тыпу, з распевамі складоў). У заходніх раёнах Дзукіі сустракаюцца 2-х і 3-хгалосныя песні ў 7-ступеннай дыятоніцы<ref name="ReferenceI"/>. Фальклор [[Жамойць|Жамойці]] адрозніваецца разнастайнасцю песенных тыпаў і выканаўчых традыцый, значную яго частку складаюць лірычныя песні, шматгалоссе позняга, гамафонна-гарманічнага тыпу. У межах аднаго жанру сустракаюцца песні розных стылявых пластоў: напрыклад, сярод пастуховых песень — і архаічныя (з прызыўных воклічамі «Ralioo!»), і меладычна развітыя 3-галосныя лірычнай тэматыкі<ref name="ReferenceI"/>. У пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]] ужо многае з фальклору было забыта, а на змену прыходзілі літаратурныя песні (такіх літаратараў як [[Антанас Страздас]], [[Антанас Венажындзіс|Вянужыс]], [[Антанас Баранаўскас|Баронас]]) і народныя частушкі (''dainuška'')<ref name="ReferenceB"/>. Традыцыйнымі музычнымі інструментамі вяскоўцаў [[Літва|Літвы]] з’яўляюцца драўляныя (з [[ліпа|ліпы]] ці [[вярба|вярбы]]) [[гуслі]] (''канклес''/''кунклес''); язычковы інструмент ''бірбіне''; пастуховы рог ''ажрагіс''; драўляныя натуральныя трубы ''рагай'', ''трымітай'', ''даўдзіцес''; падоўжаная [[флейта]] ''лумздзяліс''; шматстваловая флейта ''скудучай''; [[дуда]]; розныя [[мембранафоны]]; ідзіяфоны; народныя [[скрыпка|скрыпкі]]; струнны бас; [[гармоніка]] і інш.<ref name="ReferenceI"/> == Сучасныя культурныя традыцыі == Традыцыйная культура развівалася і захоўвалася доўгі час на вёсцы, бо з пачаткам утварэння [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] эліта грамадства (феадалы і мяшчане) пераймала многія агульнаеўрапейскія традыцыі матэрыяльнай і духоўнай культуры Усходняй Еўропы (праваслаўнай) і Заходняй Еўропы (каталіцка-пратэстанцкай)<ref name="ReferenceJ">''Унуковіч, Ю.'' Літоўцы / Ю. Унуковіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. — Т.2. — 212—213.</ref>. Сярод феадалаў (шляхты) і мяшчан у часы [[ВКЛ]] гутарковай станавілася [[старабеларуская мова|«руская мова» (старабеларуская мова)]], а пазней [[польская мова]], якія выкарыстоўваліся ў афіцыйным справаводстве<ref name="ReferenceJ"/>. У часы [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] і [[СССР]] шмат літоўцаў засвоілі і [[руская мова|рускую мову (вялікарускую мову)]]. [[Файл:J. Marčiukaitis. Su broliais (centre), 1899 07 19-.jpg|thumb|Сапраўдны член [[Літоўскае навуковае таварыства|Літоўскага навуковага таварыства]], кнігагандляр, скрыпач, хормайстар, фатограф-аматар [[Юозас Марчукайціс]] (1861—1932) ''(у цэнтры)'' з братамі. Фота 1899 г.]] Сучасныя літоўцы страцілі многія свае былыя лакальныя этнаграфічныя асаблівасці і традыцыйныя рысы матэрыяльнай і духоўнай культуры (акрамя [[мова|мовы]] і [[рэлігія|рэлігіі]]), што тлумачыцца працэсамі [[урбанізацыя|ўрбанізацыі]], інтэнсіфікацыі ўнутрыкраінных кантактаў (па прычыне развіцця сродкаў сувязі і інфраструктуры), увядзеннем стандартаў пачатковай адукацыі, узнікненнем агульнанацыянальнай прэсы і г.д. Працэс інтэнсіўнай культурнай гамагенізацыі літоўцаў пачаўся ў [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] у часы [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], калі [[Сялянская рэформа ў Расійскай імперыі|ў 1861 г. было скасавана прыгоннае права]] (хоць і да таго значная частка сялян была вольнай), створаны ўмовы для развіцця [[капіталізм|капіталістычных адносін]] і стварэння новых сацыяльных груп (буржуазіі і рабочых, а таксама [[інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]], у тым ліку клерыкальнай), сфарміраваны ў канцы [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] [[літоўская мова|сучасны варыянт літоўскай літаратурнай мовы]]. З другой паловы [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] атрымліваюць больш шырокае распаўсюджанне характэрныя для [[Еўропа|Еўропы]] ў цэлым культурныя з’явы і новаўвядзенні<ref name="ReferenceG"/>. У 1896 г. у Расійскай імперыі ўзнікла першая палітычная партыя літоўцаў (сацыял-дэмакратычная), а пасля яшчэ і іншыя партыі. [[Файл:Juozas Miltinis, 1972.jpg|thumb|Тэатральны рэжысёр [[Юозас Мільцініс]] (1907—1994), фота 1972 г.]] Яшчэ больш спрыяльныя ўмовы для культурнай гамагенізацыі насельніцтва былі створаны пасля [[Акт незалежнасці Літвы|абвяшчэння Літвой сваёй дзяржаўнасці і незалежнасці ў 1918 г.]] і дзяржаўнай палітыкай стандартызацыі жыцця. Гэта адлюстравалася перш за ўсё ў знешніх формах: яшчэ большае, чым у XIX ст., распаўсюджанне агульнаеўрапейскіх тыпаў адзення, ежы, жытла, заняткаў і інш. У 1921—1939 гг. літоўскі ўрад праводзіў мяккую, але паступальную [[этнічная асіміляцыя|этнічную асіміляцыю]] (літуанізацыю/балтызацыю) нелітоўскага насельніцтва краіны ([[немцы|немцаў]], [[рускія|рускіх]], [[палякі|палякаў]] і інш.), акрамя [[яўрэі|яўрэяў]], якім дазволілі [[этнічная сегрэгацыя|этнічную сегрэгацыю]]; абмяжоўваў магчымасці для культурнага развіцця на [[польская мова|польскай мове]] і ставіў перашкоды [[палякі|палякам]] для заняцця дзяржаўных пасад<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 192—193.</ref>. У 1919 г. у [[Каўнас]]е быў створаны Літоўскі спартыўны саюз (1919—1920), а пазней замест яго ў 1920 г. Літоўскі саюз фізічнага выхавання і ў 1921 г. Літоўская спартыўная ліга (апошняя з 1923 г. узяла на сябе функцыі Нацыянальнага алімпійскага камітэта), якія паставілі мэту прапагандаваць заняткі фізічнай культурай і прафесійным спортам у краіне. Першых буйных поспехаў і міжнароднага прызнання літоўскія спартсмены дамагліся ў 1930-я гг., калі ў 1937 г. і 1939 г. [[Мужчынская зборная Літвы па баскетболе|літоўская мужчынская зборная па баскетболе]] стала чэмпіёнамі Еўропы. (Першы чэмпіянат Еўропы па баскетболе (1935) выйграла зборная Латвіі). У складзе літоўскай каманды тады былі таксама амерыканскія баскетбалісты літоўскага паходжання, гэтак жа як і трэнер [[Пранас Лубінас]]. Жаночая баскетбольная каманда Літвы ў 1938 г. у [[Рым]]е ([[Італія]]) заваявала тытул віцэ-чэмпіёна Еўропы. Гэтыя дасягненні літоўскіх баскетбалістаў, як мужчын, так і жанчын, адыгралі вырашальную ролю для далейшых лёсаў [[баскетбол]]а ў [[Літва|Літве]], дзе гульня пачала лічыцца аж да сённяшняга часу нацыянальным відам спорту (амаль як «другая рэлігія»), хоць у цэлым дасягненні літоўскай зборнай па баскетболе сярэднія<ref>[http://www.olitve.ru/sport-v-litve/istorija-litovskogo-sporta/ Из истории литовского спорта]</ref>. Пазней, у складзе [[Мужчынская зборная СССР па баскетболе|мужчынскай зборнай СССР па баскетболе]] (якая выйграла мноства чэмпіянатаў і медалёў на Алімпійскіх гульнях) было толькі некалькі літоўцаў, але лепшыя з баскетбольных клубаў [[Літоўская ССР|Літоўскай ССР]]. <gallery perrow=5> File:Lietuviu mokslo draugijos suvaziavimas. Lithuanian scholarly assembly 1912.jpg|Сход [[Літоўскае навуковае таварыства|Літоўскага навуковага таварыства]] ў 1912 г.: у другім радзе сёмы злева — [[Ёнас Басанавічус]], патрыярх літоўскага нацыянальнага Адраджэння File:10 litai (2001).jpg|Літоўскія пілоты [[Стасіс Гірэнас]] і [[Сцяпонас Дарус]], якія зрабілі першы ў гісторыі Літвы трансатлантычны пералёт у 1933 г., на сучаснай купюры ў 10 [[літ]]аў File:Lithuania national basketball team - EuroBasket 1937 champions.jpg|Літоўская нацыянальная зборная каманда пасля перамогі на [[чэмпіянат Еўропы па баскетболе 1937|чэмпіянаце Еўропы па баскетболе ў 1937 г.]] File:Katherine COPELY Deividas STAGNIUNAS Nebelhorn Trophy 2009 OD.jpg|Фігурысты на ільду [[Кэтрын Копелі]] ([[ЗША]]) і [[Дэйвідас Стагнюнас]] ([[Літва]]) у стылізаваных літоўскіх традыцыйных сялянскіх касцюмах, фота 2009 г. File:Lithuanian swimming squad at 2012 Olympic Games.jpg|Каманда плыўцоў Літвы на [[Летнія Алімпійскія гульні 2012|летніх Алімпійскіх гульнях 2012]] у [[Лондан]]е ([[Вялікабрытанія]]) </gallery> [[Файл:Senoji Varena Sculptures.jpg|thumb|Драўляная скульптура пры дарозе ў [[Варэна (Літва)|горадзе Варэна]], фота 2006 г.]] [[Файл:Krekenava2.jpg|thumb|Драўляны рэлігійны крыж-капліца (stogastulpis, літаральна — «дахаслуп», «слуп з дахам») у вёсцы Крэкенава (Krekenava) каля [[горад Панявежыс|Панявежыса]], фота 2012 г.]] Уключэнне [[Літва|Літвы]] [[3 жніўня]] [[1940]] г. у склад [[СССР]] (у форме [[Літоўская ССР|Літоўскай ССР]]) пацягнула за сабой далейшую нівеліроўку рэгіянальных асаблівасцей і ўвядзенне дадаткова [[руская мова|рускай мовы]] ў адукацыйны працэс і дзяржаўны ўжытак<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 249, 252.</ref>. Маянткоўцы былі вымушаны эмігрыраваць, бо ў адваротным выпадку былі б рэпрэсаваны савецкай уладай. У 1940 г. былі нацыяналізаваны буйная прамысловасць, сістэма транспарту і сувязі, медыцынскія ўстановы і інш.<ref>История Литовской ССР. — Вильнюс : Мокслас, 1978. — С. 431.</ref> У ходзе зямельнай рэформы 1940—1941 гг. надзелы зямлі атрымалі каля 60 тысяч беззямельных і дабаўкі да сваіх надзелаў каля 42 тысячы малазямельных гаспадароў<ref>История Литовской ССР. — Вильнюс : Мокслас, 1978. — С. 437; История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 219.</ref>. У Літоўскай ССР пачалася рэарганізацыя сістэмы адукацыі, у 1940 г. была створана [[Літоўская кінастудыя|першая кінастудыя («Каўнаская кінастудыя», перайменаваная пазней у «Літоўскую кінастудыю»)]], а ў 1941 г. першая акадэмія навук ([[Акадэмія навук Літвы|Акадэмія навук Літоўскай ССР, якая з 1990 г. носіць назву «Акадэмія навук Літвы»]]). Працэс «саветызацыі» (сацыялістычных пераўтварэнняў на савецкі ўзор) быў перарваны нападам [[Германія|Германіі]] ў [[1941]] г. на [[СССР]] у ходзе [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. У 1945—1950 гг. цэнтральныя ўлады [[СССР]] правялі поўную «саветызацыю» Літоўскай ССР: была ліквідавана прыватная ўласнасць (на зямлю, прадпрыемствы, гандлёвыя цэнтры, банкаўскія ўстановы і інш.); сельскае насельніцта прымусова заганялася ў [[калгас]]ы і калгасныя пасёлкі з грамадскімі будынкамі на галоўнай плошчы і гаспадарчымі пабудовамі асобна; планава ствараліся дзяржаўныя прамысловыя прадпрыемствы<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 243—249.</ref>. Савецкая [[калектывізацыя]] прывяла да маштабных перасяленняў насельніцтва з хутароў у гарады і пасёлкі гарадскога тыпу, дзе часта сціраліся вясковыя традыцыі, хоць гарадская культура Літвы і дагэтуль мае шмат рысаў сельскай (і сялянскай) культуры — песні, танцы, абрады (у тым ліку рэлігійныя), народнае прыкладное дэкаратыўнае мастацтва (асабліва драўляная скульптура, у тым ліку рэлігійнага характару) і г.д. На вёсцы захоўвалася хатняе ткацтва. Пасля ўключэння [[Вільнюс|Вільні (Вільнюса)]] і Віленскага края ў 1940 г. у склад Літвы пачаўся інтэнсіўны наплыў літоўскага насельніцтва ў новую сталіцу, што мэтанакіравана рабілася ўладамі Літвы (асабліва з 1945 г.), каб павялічыць да таго мізэрны працэнт літоўскага насельніцтва ў горадзе і панізіць працэнт [[яўрэі|яўрэйскага]], [[палякі|польскага]] і [[беларусы|беларускага]]<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 235.</ref>. У 1950—1990 гг. савецкая ўлада рабіла шмат намаганняў, каб наблізіць умовы і стандарты духоўна-культурнага і матэрыяльнага жыцця на вёсцы да гарадскіх: у сельскім быце прывычнымі сталі [[электрычнасць]], газ, [[вадаправод]], [[каналізацыя]], цэнтральнае ацяпленне, масава будаваліся дамы культуры і [[кінатэатр]]ы, цэнтры бытавога абслугоўвання і медпункты. У сельскай мясцовасці масава пачалі насіць [[адзенне]], зробленае на фабрыках [[СССР]]. У той жа час, як правіла, менавіта прысядзібная гаспадарка давала сельскім жыхарам асноўныя прадукты харчаванння ([[малако]], [[мяса]], яйкі, [[бульба]], [[гародніна]]), а такія прадукты як [[хлеб]], кандытарскія вырабы, вострыя прыправы, напоі і інш. пакупаліся ў дзяржаўных магазінах<ref name="ReferenceG"/>. Народная мастацкая самадзейнасць арганізоўвалася адміністрацыяй дзяржаўных устаноў і прадпрыемстваў, хоць працягвалі існаваць і народныя складальнікі песень і мастакі<ref name="ReferenceG"/>. Менавіта ў савецкія часы была дасягнута амаль суцэльная пісьменнасць насельніцтва, а таксама (праз [[урбанізацыя|урбанізацыю]]) працэнтная перавага гараджан над вяскоўцамі<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 235, 252—255; История Литовской ССР. — Вильнюс : Мокслас, 1978. — С. 540—542, 596—598.</ref>. [[Файл:Pirmojidaina.jpg|left|thumb|Першае [[Літоўскае свята песні|Літоўскае свята песні (''Dainų šventė'')]] у [[Каўнас|горадзе Каўнасе]], фота 23 жніўня 1924 г.]] У савецкія часы шырока праводзяцца [[Літоўскае свята песні|ўсенародныя святы песень]], што пачалося яшчэ з [[1924]] г. па ініцыятыве кампазітара [[Юозас Жылевічус|Юозаса Жылевічуса]], з’яўлялася павагай да традыцыйных сялянскіх песень, танцу і касцюму і трывае да сённяшняга часу<ref>[http://www.etnolog.ru/people.php?id=LITO Литовцы] // Энциклопедия народов мира</ref>. Гэтыя традыцыі былі формай самавыяўлення і захавання нацыянальнай свядомасці людзей. У канцы 1980-х гг., песні сталі неад’емнай часткай руху за аднаўленне незалежнасці Літвы, што вядома пад назвай «[[Спяваючая рэвалюцыя]]». На [[Літоўскае свята песні|шматтысячнае свята песень (''Dainų šventė'')]], якое праходзіць раз у чатыры гады пасля атрымання незалежнасці (1990 г.), у [[Літва|Літву]] прыязджаюць літоўцы з іншых краін свету, таму і свята сталі называць Сусветным літоўскім святам песень<ref>[http://www.dainusvente.lt/ Афіцыйны сайт Літоўскага фестываля (свята) песень] // dainusvente.lt</ref>. У 2008 г. [[Балтыйскае свята песні і танца|традыцыя і сімволіка свят песень Балтыйскіх краін — Эстоніі, Латвіі і Літвы]] — была ўключана ў [[Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва|спіс нематэрыяльнай спадчыны ЮНЕСКА]]<ref>[http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00011&RL=00087 Baltic song and dance celebrations. UNESCO]</ref>. Малыя святы песень зараз праводзяцца літоўскімі эмігрантамі за мяжой — у [[ЗША]], [[Канада|Канадзе]], [[Аўстралія|Аўстраліі]]. Пасля выхаду ў [[1990]] г. Літвы са складу СССР і атрымання незалежнасці, [[руская мова]] перастала мець афіцыйны статус у дзяржаве, а краіна пачала рэвізію сацыялістычнага прошлага і працэс [[прыватызацыя|прыватызацыі]], арыентуючы знешнюю палітыку на краіны [[НАТА]] і Еўрапейскага Саюза. З [[1 мая]] [[2004]] г. [[Літва|Літоўская Рэспубліка]] з’яўляецца дзяржавай-членам [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]], што цягне за сабой для насельніцтва ўвядзенне адпаведных стандартаў у заканадаўстве, вывучэнне [[англійская мова|англійскай мовы]], свабодны ўезд/выезд з краіны і яшчэ большую адкрытасць пераняццю многіх агульнаеўрапейскіх традыцый вядзення бізнеса, баўлення вольнага часу (святы, [[спорт]], [[турызм]] і інш.), стандартаў адукацыі, адкрытасць інфармацыйнай прасторы (у тым ліку [[Інтэрнэт]]а) і г.д. У той жа час некаторымі сучаснымі літоўскімі інтэлігентамі адзначаецца схільнасць сучасных літоўцаў да самаізаляцыі ад еўрапейскіх тэндэнцый, кансерватызму і ксенафобіі насуперак талерантанасці і дэмакратызму, што тлумачаць, у тым ліку, усведамленнем «нязначнасці» Літвы ў Еўрапейскім Саюзе і адчуваннем «пагрозы» з боку суседніх народаў, больш «моцных» культурна, эканамічна і дэмаграфічна<ref>[http://news.tut.by/world/193364.html Литовский диссидент обвиняет родину в «примитивном национализме»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305034147/http://news.tut.by/world/193364.html |date=5 сакавіка 2016 }}</ref>. У апошнія дзесяцігоддзі [[Літва]] звычайна займае першае месца ў [[Еўропа|Еўропе]] і адно з першых месцаў у свеце па [[Спіс краін паводле колькасці самагубстваў|колькасці самагустваў на душу насельніцтва]], што тлумачаць [[беспрацоўе]]м, [[алкагалізм]]ам, беднасцю і даўгамі, псіхалагічнымі прычынамі (бесперспектыўнасць існавання, адчай і г.д.) і інш.<ref>[http://zn.ua/ARCHIVE/litva_zanimaet_pervoe_mesto_v_mire_po_kolichestvu_samoubiystv_.html Литва занимает первое место в мире по количеству самоубийств]; [http://www.oracle-today.ru/articles/66048/ Самоубийственная Литва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150501102055/http://www.oracle-today.ru/articles/66048/ |date=1 мая 2015 }}</ref> <gallery perrow=5> File:Lithuanian Museum of Ethnocosmology in Spring 2012.jpg|[[Літоўскі музей этнакасмалогіі]] ў вёсцы Кулёніс (Kulionys) — 70 км ад [[Вільнюс]]а. Фота 2012 г. File:Medziotoju trobele.jpg|Тэрыторыя музея [[Мікалоюс Чурлёніс|Мікалоюса Чурлёніса]] ў [[Друскінінкай|Друскінінкаі]], фота 2010 г. File:Sv. Petras.2007-04-01.jpg|Аматарская скульптура Святога Пятра File:Memorejo pri Poška.jpg|Помнік паэту [[Дыянізас Пошка|Дыянізасу Пошку]] (1757—1830) у [[Мажэйкей|Мажэйкеі]], фота 2006 г. File:Kultuvėnai, kryžius.JPG|Каталіцкі крыж у вёсцы Култувенай (Kultuvėnai) Укмяргскага раёна, фота 2014 г. </gallery> == Дэмаграфія == {{main|Насельніцтва Літвы}} Падлікі літоўскага насельніцтва на тэрыторыі свайго кампактанага рассялення ў раннія перыяды носяць гіпатэтычны характар з-за адсутнасці афіцыйнай статыстыкі. Паводле афіцыйнай статыстычнай інфармацыі ў 1861 г. у [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ў зоне кампактанага рассялення жыло каля 1,414 млн літоўцаў, а ў [[Германская імперыя|Германскай імперыі]] (ва [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]]) — 139 тыс.<ref>''Vaitekūnas, S.'' The Population of Lithuania… С. 38.</ref> У ходзе [[Першы ўсеагульны перапіс насельніцтва Расійскай імперыі|Першага ўсеагульнага перапісу насельніцтва Расійскай імперыі (1897)]], не праводзілася апытанне насельніцтва аб этнічнай прыналежнасці асобы (ці як казалі ў тыя часы [[руская мова|па-руску]] — «народности»), а толькі аб роднай (ужыванай) мове і веравызнанні. Дакладнасць вынікаў перапісу аспрэчваецца, але іншай усеахопнай статыстычнай інфармацыі няма. Лічыцца, што ў 1897 г. у [[Ковенская губерня|Ковенскай]], [[Віленская губерня|Віленскай]] і [[Сувалкаўская губерня|Сувалкаўскай губернях]] жыло каля 1,6 млн літоўцаў<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 134.</ref>. Паводле даддзеных перапісу ад 1897 г. у [[Вільнюс|Вільні]] 40 % насельніцтва роднай мовай назвала [[ідыш|яўрэскую (ідыш)]]; 30,1 % — [[польская мова|польскую]]; 20,9 % — [[руская мова|рускую]]; 4,3 % — [[беларуская мова|беларускую]]; 2,1 % — [[літоўская мова|літоўскую]]; 1,4 % — [[нямецкая мова|нямецкую]]; 0,5 % — [[татарская мова|татарскую]]; 0,3 % — [[украінская мова|украінскую]]; 0,4 % — іншыя мовы<ref>''Ширяев, Е. Е.'' Беларусь: Русь Белая, Русь Черная и Литва в картах… С. 76.</ref>. У канцы XIX ст. ва Усходняй Прусіі (Германская імперыя) налічвалася каля 115 тыс. літоўцаў<ref>Литовцы // Энциклопедический словарь Русского библиографического института Гранат. — С. 239.</ref>. У 1923 г. на тэрыторыі свайго кампактанага рассялення ў Літве налічвалася 1,70 млн літоўцаў; у 1940 г. — каля 2,4 млн; у 1945 г. — каля 2,1 млн; у 1959 г. — 2,15 млн; у 1970 г. — 2,50 млн; у 1979 г. — 2,71 млн; у 1989 г. — 2,92 млн; у 2001 г. — 2,90 млн; у 2011 г. — 2,56 млн.<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 170; ''Vaitekūnas, S.'' The Population of Lithuania… С. 42, 78, 92.</ref> З часу аднаўлення незалежнасці (у 1990 г.) у [[Літва|Літве]] пачалася сталая дэпапуляцыя, якая па сваім тэмпам займае адно з першых месцаў у Еўропе, што выклікана значнымі штогадовымі хвалямі эміграцыі літоўцаў (у першую чаргу, працоўнай і на пастаяннае месца жыхарства замяжу), зніжэннем нараджальнасці і старэннем насельніцтва<ref>[http://www.kurier.lt/naselenie-litvy-menee-treh-millionov/ Население Литвы — менее трех миллионов]; [http://ru.delfi.lt/abroad/global/demograficheskaya-katastrofa-litva-v-liderah-es-po-sokrascheniyu-naseleniya.d?id=65276122#ixzz3LjSRTUnj Демографическая катастрофа: Литва — в лидерах ЕС по сокращению населения]; [http://www.baltic-course.com/rus/_analytics/?doc=63922 Потери населения Литвы за годы независимости больше, чем в мировой войне]</ref>. Паводле прагнозаў, у 2060 г. каля 40 % жыхароў Літвы будуць складаць людзі ўзростам за 60 год<ref>[http://ru.delfi.lt/news/live/naselenie-litvy-stareet.d?id=18711903#ixzz3LjUfmJF5 Население Литвы стареет]</ref>. Паводле перапісу 2009 г. толькі 66,9 % жыхароў [[Літва|Літоўскай Рэспублікі]] жыве ў гарадах. == Літоўская дыяспара — рассяленне і колькасць у свеце == [[Файл:Lithuanian restaurant in Chicago.jpg|thumb|Літоўскі рэстаран у [[горад Чыкага|горадзе Чыкага]] ([[ЗША]]), фота 2009 г.]] [[Файл:VilaZelina.jpg|thumb|Каталіцкі касцёл Святога Юзафа ў мікрараёне Vila Zelina [[горад Сан-Паулу|горада Сан-Паулу]] ([[Бразілія]]), пабудаваны літоўскай дыяспарай у 1936 г. Фота 2007 г.]] Значныя эміграцыйныя патокі літоўскага насельніцтва за межы свайго традыцыйнага і кампактнага рассялення пачаліся з другой паловы XIX ст., калі малазямельныя і беззямельныя сяляне пераязджалі для заробку ў прамысловыя гарады цэнтральнай часткі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ([[Санкт-Пецярбург]], [[Масква]], [[Адэса]], [[Рыга]], [[Тула]], [[Калуга]] і інш.) і за межы Расійскай імперыі, галоўным чынам, у [[ЗША]]<ref name="ReferenceK">Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 386; ''Устинова, М. Я.'' Литовцы / М. Я. Устинова, В. П. Штраус // Народы России: энциклопедия. — Москва, 1994. — С. 226.</ref>. Галоўным цэнтрам дыяспары ў Расійскай імперыі быў Санкт-Пецярбург, дзе меліся невялікія культурныя цэнтры і таварыствы дапамогі літоўцаў. У 1869—1899 гг. у ЗША эмігрыравала каля 50 тысяч літоўцаў, у 1899—1914 гг. — звыш 252 тысяч, пасяліўшыся, галоўным чынам, у [[Чыкага]], [[Лемонт|Лемонце]] і [[Нью-Ёрк]]у, дзе былі адкрыты літоўскія культурныя цэнтры і каталіцкія парафіі<ref>Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 386; ''Vaitekūnas, S.'' The Population of Lithuania… С. 79, 92.</ref>. У 1910 г. у ЗША пражывала 207 тыс. літоўцаў<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 135.</ref>. Частка эмігрантаў перасялілася і ў краіны [[Лацінская Амерыка|Лацінскай Амерыкі]]. З пачаткам ваенных дзеянняў у ходзе [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] шмат літоўцаў-бежанцаў (да 300 тыс.) было эвакуіравана ў цэнтральныя губерні Расійскай імперыі: у [[Санкт-Пецярбург|Петраград]] і яго навакольная раёны (каля 150 тыс.), Маскву, [[Варонеж]], [[Тамбоў]], [[Яраслаўль]], [[Кіеў]] і інш.<ref name="ReferenceK"/> Стварэнне Літоўскай Рэспублікі (1918—1940) прывяло як да іміграцыі, так эміграцыі насельніцтва. Паводле дагавора паміж Літвой і [[РСФСР]] ад 1920 г. на радзіму вярнулася большая частка літоўцаў-пасяленцаў і літоўскіх бежанцаў ад вайны<ref name="ReferenceL">''Устинова, М. Я.'' Литовцы / М. Я. Устинова, В. П. Штраус // Народы России: энциклопедия. — Москва, 1994. — С. 226.</ref>. У ЗША і іншыя краіны ў 1923—1939 гг. пераехала каля 80 тысяч літоўцаў<ref name="ReferenceG"/>. Па прычыне таго, што ўрад ЗША ўстанавіў квоты колькасці эмігрантаў з розных краін, многія літоўцы вымушаны былі накіроўвацца ў [[Бразілія|Бразілію]] (31,4 % усіх літоўскіх эмігрантаў у міжваенны перыяд), [[Аргенціна|Аргенціну]], [[Уругвай]] і [[Канада|Канаду]], дзе большая іх частка працавала малакваліфікаванымі работнікамі на сельскагаспадарчых плантацыях у цяжкіх умовах, таму многія літоўцы з цягам часу адтуль перасяляліся ў ЗША і іншыя краіны<ref>''Vaitekūnas, S.'' The Population of Lithuania… С. 79.</ref>. Літоўскае насельніцтва ў міжваенны перыяд (1918—1939) у [[Польшча|Польшчы]] і [[Германія|Германіі]] (ва [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]]) падвяргалася адпаведна паланізацыі і германізацыі<ref name="ReferenceG"/>. Савецкая ўлада ў міжваенны перыяд вызначыла [[Мінск]] (сталіца [[БССР]]) у якасці галоўнага культурнага цэнтра літоўскай дыяспары ў СССР, што мела ў першую чаргу сацыялістычны і паказны, прапагандысцкі характар для міжнароднай грамадскасці: у Мінску існаваў літоўскі сектар пры [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН БССР]], выдавалася газета на [[літоўская мова|літоўскай мове]] «Чырвоны араты» (1927—1937), падручнікі і кнігі, інш. У Маскве выдаваўся часопіс на літоўскай мове «Кавадла» (1931—1938), у [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]] і [[Масква|Маскве]] існавалі літоўскія нацыянальныя клубы і г.д. Аднак у 1937—1938 гг. савецкая ўлада ліквідавала ўсе літоўскія нацыянальныя арганізацыі і друк у СССР, а многія літоўцы ў СССР былі рэпрэсаваны<ref name="ReferenceL"/>. Пасля ўключэння ў 1945 г. большай часткі Усходняй Прусіі ў склад [[СССР]] і стварэння [[Калінінградская вобласць|Калініградскай вобласці]], пачаліся сталінскія рэпрэсіі і высяленні [[немцы|немцаў]] і літоўцаў, якіх савецкія ўлады не адрознівалі ад немцаў па прычыне германізаванасці, з гэтай тэрыторыі ў [[Сібір]], дзе большая частка іх загінула ў лагерах ад голаду<ref>''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 135—136.</ref>. [[Файл:Immigrants on deck of the KANIMBLA with Immigration Minister Caldwell (8400326783).jpg|thumb|Літоўскія мігранты з аўстралійскім міністрам іміграцыі [[Артур Колуэл|Артурам Колуэлам]] на палубе карабля «Kanimbla» каля [[Мельбурн]]а ([[Аўстралія]]), фота канца 1940-х гг.]] Па прычыне ўключэння Літвы ў склад [[СССР]] з краіны выехала значная частка літоўскага насельніцтва, у тым ліку грамадскай эліты (буржуазія, інтэлігенцыя, клір), накіраваўшыся ў ЗША, Канаду і [[Аўстралія|Аўстралію]]<ref>''Vaitekūnas, S.'' The Population of Lithuania… С. 92.</ref>. Паводле прыблізных падлікаў у 1945—1990 гг. за межамі [[Літоўская ССР|Літоўскай ССР]] жыло каля 700 тыс. літоўцаў<ref>''Vaitekūnas, S.'' The Population of Lithuania… С. 91.</ref>. Пасля выхаду ў 1990 г. Літвы са складу СССР некаторыя эмігранты (у тым ліку, нашчадкі ранейшай эліты) пачалі вяртацца ў незалежную літоўскую дзяржаву. Напрыклад, другім прэзідэнтам атрымаўшай зноў у 1990 г. незалежнасць Літвы стаў [[Валдас Адамкус]] — сын начальніка генштаба арміі міжваеннай Літвы, рэпатрыянт з [[Чыкага]] ([[Ілінойс|штат Ілінойс]]) і член [[Рэспубліканская партыя ЗША|рэспубліканскай партыі ЗША]]. У той жа час хвалі рээміграцыі ў параўнанні з эміграцыяй літоўцаў замяжу нязначныя. [[Файл:Church of the Resurrection, Toronto.JPG|thumb|Каталіцкі касцёл Уваскрэшання Хрыстова (літоўскія францысканцы) у [[Таронта]] ([[Канада]]), фота 2009 г.]] У постсавецкі час (і асабліва пасля ўступлення [[Літва|Літвы]] ў 2004 г. у склад [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]]) эміграцыя набывае пагражальныя для краіны памеры, што тлумачыцца праблемамі [[Эканоміка Літвы|літоўскай эканомікі]] (закрыццё многіх прадпрыемстваў, высокія цэны на энерганосьбіты і г.д.), адсутнасцю перспектыў і сацыяльных гарантый для маладых людзей, нізкімі заробкамі ці беспрацоўем у Літве. У 2012—2013 гг. узровень беспрацоўя ў Літве складаў 12—13 %<ref>[http://www.obzor.lt/news/n8632.html Безработица в Литве: и трудовая эмиграция не спасает]; [http://svpressa.ru/world/article/43474/ Литва шокирована переписью: Страна исчезает]</ref>. З 1990 па 2010 г. з Літвы выехала каля 615 тыс. чалавек; прычым у 2001—2010 гг. эмігравала каля 337 тыс.<ref>[http://www.newsbalt.ru/detail/?ID=3552 За 20 последних лет из Литвы эмигрировали более полумиллиона человек] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141112051713/http://www.newsbalt.ru/detail/?ID=3552 |date=12 лістапада 2014 }}; [http://www.newsbalt.ru/detail/?ID=3552 За 20 последних лет из Литвы эмигрировали более полумиллиона человек] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141112051713/http://www.newsbalt.ru/detail/?ID=3552 |date=12 лістапада 2014 }}</ref> Паводле розных ацэнак, за перыяд з 2004 па 2014 г. з Літвы выехала ад 500 тыс. да 1 млн чалавек (перапіс насельніцтва ў 2011 г. праводзіўся ў тым ліку і па інтэрнэту, таму літоўскія эмігранты з любой кропкі свету маглі дэклараваць свае нібыта месцазнаходжанне ў [[Літва|Літве]])<ref>[http://news.tts.lt/oldie/ru/Litva_i_strani_baltii/27950-Politik_Obshhestvo_Litvy_stareet_i_ehmigriruet_a_vlasti_nichego_ne_delajut.htm Общество Литвы стареет и эмигрирует, а власти ничего не делают]{{Недаступная спасылка}}; [http://svpressa.ru/world/article/43474/ Литва шокирована переписью: Страна исчезает]; [http://www.warandpeace.ru/ru/exclusive/view/58162/ Население Литвы вернулось на довоенный уровень]</ref>. Асноўнымі накірункамі літоўскай эміграцыі з’яўляюцца краіны Еўрапейскага саюза: так, у 2011 г. у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] асела каля 50 % агульнай колькасці літоўскіх эмігрантаў; у [[Ірландыя|Ірландыі]] — 10,4 %; у [[Нарвегія|Нарвегіі]] — 7,1 %; у [[Германія|Германіі]] — 7 %; у [[Іспанія|Іспаніі]] — 3,6 %; у [[ЗША]] — 3,3 %; у [[Швецыя|Швецыі]] — 2,4 %; у [[Расія|Расіі]] — 2 %<ref>[http://ru.delfi.lt/news/live/iz-litvy-v-proshlom-godu-emigrirovalo-53-900-zhitelej.d?id=57132021&l=fplead Из Литвы в прошлом году эмигрировало 53 900 жителей]</ref>. Гэта стварае новыя новыя цэнтры літоўскай дыяспары. Паводле афіцыйных дадзеных, у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў 2001 г. налічвалася 4 363 літоўца, а ў 2011 г. — ужо 97 083 літоўца<ref>''Pidd, H.'' [http://www.theguardian.com/world/2013/jan/07/baltic-exchange-lithuanians-new-home-britain Baltic exchange: meet the Lithuanians who have made Britain their home]</ref>. У [[Ірландыя|Ірландыі]] ў 2006 г. пражывала 36 683 літоўцы, а ў 2011 г. — ужо 43 847 літоўцаў<ref>[http://ru.delfi.lt/news/live/za-pyat-let-v-irlandii-chislo-litovcev-uvelichilos-na-40.d?id=57585567 За пять лет в Ирландии число литовцев увеличилось на 40 %]</ref>. З той прычыны сярод сучасных літоўцаў Вялікабрытанія нават атрымала паў-жартаўлівую назву «Другая Літва» (''Antra Lietuva''), а Ірландыя — назву «Трэцяя Літва» (''Trečia Lietuva'')<ref>[http://www.mapijoziai.lt/zemelapiai/europa-kai-kuriu-lietuviu-akimis/ Europa kai kurių lietuvių akimis] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150206060834/http://www.mapijoziai.lt/zemelapiai/europa-kai-kuriu-lietuviu-akimis/ |date=6 лютага 2015 }} // mapijoziai.lt</ref>. == Знакамітыя літоўцы == * [[Данатас Банёніс]] * [[Ёнас Басанавічус]] * [[Матэюс Валанчус]] * [[Томас Венцлава]] * [[Відунас]] * [[Вітаўт]] * [[Гедымін]] * [[Біруце Галдзікас]] * [[Альбрэхт Гаштольд]] * [[Мельхіёр Гедройц]] * [[Лаўрынас Стуока-Гуцявічус]] * [[Інгеборга Дапкунайтэ]] * [[Сіманас Даўкантас]] * [[Юрга Жылінскене]] * [[Вітаўтас Ландсбергіс]] * [[Міндоўг]] * [[Саламея Нерыс]] * [[Эймунтас Някрошус]] * [[Юозас Мільцініс]] * [[Мадэстас Феліксавіч Паўлаўскас]] * [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Януш Радзівіл]] * [[Арвідас Сабоніс]] * [[Жыдрунас Савіцкас]] * [[Віялета Урмана]] * [[Мікалоюс Чурлёніс]] === Найбагацейшыя літоўцы === * [http://susvet.info/node/2618 Найбагацейшыя літоўцы (2008)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304200615/http://susvet.info/node/2618 |date=4 сакавіка 2016 }} * [http://ej.by/news/world/2011/06/27/samym_bogatym_litovtsem_stal_vladelets_maxima__.html Найбагацейшыя літоўцы (2011)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120628005937/http://www.ej.by/news/world/2011/06/27/samym_bogatym_litovtsem_stal_vladelets_maxima__.html |date=28 чэрвеня 2012 }} * [http://bnn-news.ru/litovskiy-zhurnal-vladelets-i-maxima-i-samyiy-bogatyiy-litovets-94187 Найбагацейшыя літоўцы (2013)] == Гл. таксама == * [[Культура ўсходнелітоўскіх курганоў]] * {{нп3|Літоўскія імёны||ru|Литовские имена}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Археология СССР. Т. 17. Финно-угры и балты в эпоху средневековья / Л. А. Голубева [и др.]; Отв. ред. тома В. В. Седов; Редкол.: Б. А. Рыбаков (гл. ред.) [и др.]. — М.: Наука, 1987. — 510 с. * Балтийские языки в настоящем и прошлом / АН ЛатвССР, Ин-т языка и литературы; ред. А. Блинкена. — Рига : Зинатие, 1985. — 249 с. * ''[[Юрый Іосіфавіч Унуковіч|Внуковіч, Ю. І.]]'' Літоўцы Беларусі: этналагічнае даследаванне / Ю. І. Внуковіч ; [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]]. Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларуская навука, 2010. — 170 с. * Гісторыя Беларусі: у 6 т. / [[Юрый Мікалаевіч Бохан|Ю. Бохан]] [і інш.]; рэдкал: [[Міхаіл Паўлавіч Касцюк|М. Касцюк]] (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2: Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — 688 с. * ''[[Эдвардас Гудавічус|Гудавичюс, Э.]]'' История Литвы / Э. Гудавичюс. — Т. 1 : с древнейших времен до 1569 года. — Москва : Фонд им. И. Д. Сытина; Baltrus, 2005. — 680 с. * ''[[Алег Іванавіч Дзярновіч|Дзярновіч, А.]]'' [http://belarus.kulichki.net/index.php?option=com_content&task=view&id=1797&Itemid=70 Жамойць і Літва] / А. Дзярновіч // Наша ніва. — 22 чэрвеня 2013. * ''[[Артурас Дубоніс|Дубоніс, А.]]'' Лейці вялікага князя літоўскага: з гісторыі ранніх дзяржаўных структур літоўскага грамадства / А. Дубоніс. — Смаленск : Інбелкульт, 2015. — 146 с. * ''[[Зігмас Зінкявічус|Зинкявичюс, З.]]'' Откуда родом литовцы / З. Зинкявичюс, [[Аляксеюс Лухтанас|А. Лухтанас]], Г. Чеснис. — Вильнюс : Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2006. — 144 с. * История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — Вильнюс : Eugrimas, 2013. — 318 с. * История Литовской ССР / А. Таутавичюс, Ю. Юргинис, М. Ючас и др.; Ред. колл. Б. Вайткявичюс (отв. ред.) [и др.]. — Вильнюс : Мокслас, 1978. — 676 с. * ''[[Аляксандр Краўцэвіч|Краўцэвіч, А.]]'' [http://kamunikat.org/download.php?item=2154-2.pdf&pubref=2154 Праблема лакалізацыі сярэднявечнай Літвы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090408123400/http://kamunikat.org/download.php?item=2154-2.pdf&pubref=2154 |date=8 красавіка 2009 }} // Беларускі Гістарычны Зборнік — Białoruskie Zeszyty Historyczne № 8. 1997. * ''[[Аляксандр Канстанцінавіч Краўцэвіч|Краўцэвіч, А. К.]]'' Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага. — Rzeszów, 2000. — 238 с. * ''Волкайте-Куликаускене, Р. К.'' [https://eo.iea.ras.ru/wp-content/uploads/1979/03/eoarchive_1979_3_031_volkaite-kulikauskene.pdf Образование литовской народности (по данным археологии)] /Р. К. Волкайте-Куликаускене //Советская этнография. — 1979. — № 3. — С. 31—46. * Литовский язык // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. / Председатель Науч.-ред совета Ю. С. Осипов. Отв. ред. С. Л. Кравец. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 2010. — Т. 17. Лас-Тунас — Ломонос. — С. 650—652. * Литовцы // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. / Председатель Науч.-ред совета Ю. С. Осипов. Отв. ред. С. Л. Кравец. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 2010. — Т. 17. Лас-Тунас — Ломонос. — С. 652—654. * Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 385—386. * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/brokgauz_efron/61779/Литовцы Литовцы] // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — Санкт-Петербург : Тип. И. А. Эфрона, 1896. — Т. XVIIА (34). — С. 827—830. [http://www.runivers.ru/lib/book3182/10165/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141129085947/http://www.runivers.ru/lib/book3182/10165/ |date=29 лістапада 2014 }} * Литовцы // Энциклопедический словарь Русского библиографического института Гранат. — Москва: Изд. тов. А. Гранат и К°, 1913. — Т. 27: Лемуры — Майков. — С. 238—257. * ''[[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Насевiч, В. Л.]]'' [http://vln.by/node/59 Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: Падзеі і асобы]. — Мінск : Полымя, 1993. — 160 с. * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=624–625|артыкул=Жамойць|аўтар=[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]]}} — (электронная версія тут [http://vln.by/node/29]) * ''[[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Насевіч В. Л.]]'' [http://vln.by/node/17 Літва] // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя ў 2 т. — Мн.: БелЭН, 2006. — Т.2. — С. 202—206. * [[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Вячаслаў Насевіч]]: [http://vln.by/node/153 «Першапачатковая Літва знаходзілася на памежжы сучасных Літвы і Беларусі»] // В. Насевіч. — Туризм и отдых. — 15 января 2009 г. — № 1 (686). * ''Палионис, Й.'' К проблеме диахронно-типологического изучения балтийских литературных языков / Й. Палионис // Балтийские языки в настоящем и прошлом / АН ЛатвССР. Ин-т языка и литературы им. А. Упита. — Рига : Зинатие, 1985. — С. 13—17. * ''Плаканс, А.'' Краткая история стран Балтии: [перевод с английского] / А. Плаканс. — Москва : Весь Мир, 2016. — 478 с. * ''[[Юрый Іосіфавіч Унуковіч|Унуковіч, Ю.]]'' Літоўцы / Ю. Унуковіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя : у 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал.рэд.) [і інш.]; Маст. З. Э. Герасімовіч. — Мінск : БелЭн, 2006. — Т.2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 211—214. * ''Устинова, М. Я.'' Литовцы / М. Я. Устинова, В. П. Штраус // Народы России: энциклопедия / Гл. ред. [[Валерый Аляксандравіч Цішкоў|В. А. Тишков]]. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 225—226. * ''Ширяев, Е. Е.'' Беларусь: Русь Белая, Русь Черная и Литва в картах / Е. Е. Ширяев. — Минск : Навука і тэхніка, 1991. — 119 с. * Языки мира: Балтийские языки / РАН. Ин-т языкознания; Ред. кол.: В. Н. Топоров, М. В. Завьялова, А. А. Кибрик и др. — Москва : Academia, 2006. — 224 с. * Lietuvių etnogenezės / atsakingoji redaktore R. Volkaite-Kulikauskienė. — Vilnius, 1987. * [http://pbc.biaman.pl/Content/5425/zip/ Stosunki litewsko-polskie w Djecezji Wileńskiej i nadużycia Partji Wszechpolskiej. Memorjał duchowieństwa litewskiego]. — Wilno : Druk. J. Zawadzkiego, 1913. — 66 s. * ''[[Стасіс Вайтэкунас|Vaitekūnas, S.]]'' The Population of Lithuania / S. Vaitekūnas. — Vilnius : Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2009. — 150 с. == Спасылкі == {{commons category|People of Lithuania}} * [http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00011&RL=00013 Cross-crafting and its symbolism. UNESCO] // unesco.org * [http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00011&RL=00433 Sutartinės, Lithuanian multipart songs. UNESCO] // unesco.org * [http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00011&RL=00087 Baltic song and dance celebrations. UNESCO] // unesco.org * [http://old.travel.lt/index.php/junecko/4316 Культурная спадчына чалавецтва ў Літве (са спіса ЮНЕСКА)] // old.travel.lt * [http://www.dainusvente.lt/ Афіцыйны сайт Літоўскага фестываля (свята) песень] // dainusvente.lt * [http://www.etnolog.ru/people.php?id=LITO Литовцы] // Энциклопедия народов мира (www.etnolog.ru) * [http://www.olitve.ru/sport-v-litve/istorija-litovskogo-sporta/ Из истории литовского спорта] // olitve.ru * [http://ru.delfi.lt/news/economy/skolko-v-litve-ostalos-millionerov-posle-vvedeniya-evro.d?id=66874714 Сколько в Литве осталось миллионеров после введения евро] // delfi.lt * [http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_59.php Всесоюзная перепись населения 1959 года. Национальный состав населения по республикам СССР] // demoscope.ru * [http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_70.php Всесоюзная перепись населения 1970 года. Национальный состав населения по республикам СССР] // demoscope.ru * [http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_79.php Всесоюзная перепись населения 1979 года. Национальный состав населения по республикам СССР] // demoscope.ru * [http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php Всесоюзная перепись населения 1989 года. Национальный состав населения по республикам СССР] // demoscope.ru * [http://www.stat.gov.lt/lt/ Літоўскі дэпартамент статыстыкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141111193027/http://www.stat.gov.lt/lt |date=11 лістапада 2014 }} // www.stat.gov.lt * [http://ru.delfi.lt/abroad/global/demograficheskaya-katastrofa-litva-v-liderah-es-po-sokrascheniyu-naseleniya.d?id=65276122#ixzz3LjSRTUnj Демографическая катастрофа: Литва — в лидерах ЕС по сокращению населения] // delfi.lt * [http://www.kurier.lt/naselenie-litvy-menee-treh-millionov/ Население Литвы — менее трех миллионов] // kurier.lt * [http://www.baltic-course.com/rus/_analytics/?doc=63922 Потери населения Литвы за годы независимости больше, чем в мировой войне] // baltic-course.com * [http://ru.delfi.lt/news/live/naselenie-litvy-stareet.d?id=18711903#ixzz3LjUfmJF5 Население Литвы стареет] // delfi.lt * [http://www.obzor.lt/news/n8632.html Безработица в Литве: и трудовая эмиграция не спасает] // obzor.lt * [http://www.newsbalt.ru/detail/?ID=3552 За 20 последних лет из Литвы эмигрировали более полумиллиона человек] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141112051713/http://www.newsbalt.ru/detail/?ID=3552 |date=12 лістапада 2014 }} // newsbalt.ru * [http://ru.delfi.lt/news/live/iz-litvy-v-proshlom-godu-emigrirovalo-53-900-zhitelej.d?id=57132021&l=fplead Из Литвы в прошлом году эмигрировало 53 900 жителей] // delfi.lt * [http://news.tts.lt/oldie/ru/Litva_i_strani_baltii/27950-Politik_Obshhestvo_Litvy_stareet_i_ehmigriruet_a_vlasti_nichego_ne_delajut.htm Общество Литвы стареет и эмигрирует, а власти ничего не делают]{{Недаступная спасылка}} // news.tts.lt * [http://svpressa.ru/world/article/43474/ Литва шокирована переписью: Страна исчезает] // svpressa.ru * [http://www.warandpeace.ru/ru/exclusive/view/58162/ Население Литвы вернулось на довоенный уровень] // warandpeace.ru * [http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?fpt=table US population ancestry from Lithuania (Census 2010)] // census.gov * [http://thecanadianencyclopedia.com/en/article/lithuanians/ Lithuanians in Canada] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306064716/http://thecanadianencyclopedia.com/en/article/lithuanians/ |date=6 сакавіка 2016 }} // thecanadianencyclopedia.com * ''Pidd, H.'' [http://www.theguardian.com/world/2013/jan/07/baltic-exchange-lithuanians-new-home-britain Baltic exchange: meet the Lithuanians who have made Britain their home] // theguardian.com * [http://ru.delfi.lt/news/live/za-pyat-let-v-irlandii-chislo-litovcev-uvelichilos-na-40.d?id=57585567 За пять лет в Ирландии число литовцев увеличилось на 40 %] // delfi.lt * [http://www.mapijoziai.lt/zemelapiai/europa-kai-kuriu-lietuviu-akimis/ Europa kai kurių lietuvių akimis] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150206060834/http://www.mapijoziai.lt/zemelapiai/europa-kai-kuriu-lietuviu-akimis/ |date=6 лютага 2015 }} // mapijoziai.lt * [http://www.mapijoziai.lt/zemelapiai/kur-daugiausiai-emigruoja-lietuviai/ Kur daugiausiai emigruoja lietuviai] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150206060855/http://www.mapijoziai.lt/zemelapiai/kur-daugiausiai-emigruoja-lietuviai/ |date=6 лютага 2015 }} // mapijoziai.lt * [http://www.relga.ru/Environ/WebObjects/tgu-www.woa/wa/Main?level1=main&level2=articles&textid=2778 Актер и дипломат Юозас Будрайтис: «Я хотел, чтобы в России узнали историю Литвы»] // www.relga.ru * [http://news.tut.by/world/193364.html Литовский диссидент обвиняет родину в «примитивном национализме»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305034147/http://news.tut.by/world/193364.html |date=5 сакавіка 2016 }} // delfi.lt * [http://news.21.by/society/2013/05/08/761803.html Літоўцам ламае мазгі, калі кажуць, што ВКЛ — беларуская дзяржава] //news.21.by * [http://zn.ua/ARCHIVE/litva_zanimaet_pervoe_mesto_v_mire_po_kolichestvu_samoubiystv_.html Литва занимает первое место в мире по количеству самоубийств] // zn.ua * [http://www.oracle-today.ru/articles/66048/ Самоубийственная Литва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150501102055/http://www.oracle-today.ru/articles/66048/ |date=1 мая 2015 }} // oracle-today.ru * [http://politikus.ru/events/26868-ministr-zdravoohraneniya-litvy-predlozhila-maloimuschim-litovcam-samoubiystvo-kak-vyhod-iz-bednosti.html Министр здравоохранения Литвы предложила малоимущим литовцам самоубийство как «выход из бедности»] //politikus.ru * [http://ru.delfi.lt/news/politics/venclova-politiki-prikryvayut-istoriej-svoi-korystnye-interesy.d?id=42730115 Венцлова: политики прикрывают историей свои корыстные интересы] // delfi.lt * [http://ru.delfi.lt/news/live/eksperty-litva-vedet-sebya-stranno-ee-politika-bluzhdanie-v-tumane.d?id=63624682 Эксперты: Литва ведет себя странно, ее политика — блуждание в тумане] // delfi.lt * [http://ru.delfi.lt/news/politics/bumblauskas-nakonec-vyyasnilos-kto-nashi-soyuzniki.d?id=64381318 Бумблаускас: наконец выяснилось, кто наши союзники] // delfi.lt {{Вонкавыя спасылкі}} {{Балтыйскія плямёны}} {{Нацыянальны склад насельніцтва Беларусі}} [[Катэгорыя:Літоўцы| ]] [[Катэгорыя:Балты]] [[Катэгорыя:Народы Еўропы]] [[Катэгорыя:Народы Літвы]] [[Катэгорыя:Народы Польшчы]] l2t52xwjn43712prkfojkdpekkn5ghi 0 25744 5174142 5125929 2026-08-01T13:03:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174142 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі}} '''Lexus''' — марка [[Аўтамабіль|аўтамабіляў]], [[ЗША|амерыканская]] галіна [[Японія|японскай]] кампаніі [[Toyota]]. Упершыню аб стварэнні люксавой маркі для амерыканскага рынка было абвешчана ў жніўні [[1983]] года на нарадзе дырэктараў [[Toyota Motor Corporation]] яе прэзідэнтам Эйдзі Таёда. Першы серыйны аўтамабіль — [[седан]] прадстаўніцкага класа Lexus LS 400 з рухавіком V8 (аб’ём 4 [[літр]]ы, магутнасць 260 [[Конская сіла|к. с.]]) быў выпушчаны ў [[1989]] годзе. У 2019 годзе з’явіўся першы афіцыйны дылер Lexus у Беларусі — кампанія «Атлант М Альянс»<ref>https://lexus-minsk.by/</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://home.expert.ru/auto/05/05-06-73/6-avto4.htm Хуткі, разумны, чысты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070929124158/http://home.expert.ru/auto/05/05-06-73/6-avto4.htm |date=29 верасня 2007 }} Эксперт-Аўта #6 (73) ад 27 чэрвеня 2005 * [http://automobiletoyota.com/category/lexus/ Lexus — навіны, агляды і тэст-драйвы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080828185446/http://automobiletoyota.com/category/lexus/ |date=28 жніўня 2008 }} * [http://www.drive.ru/lexus/shortnews/2007/04/27/267769.html Журналісты вырашылі, што засеклі сакрэтныя гібрыдныя мадыфікацыі, бо цалкам не ўчулі гуку матора.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080316075426/http://www.drive.ru/lexus/shortnews/2007/04/27/267769.html |date=16 сакавіка 2008 }} * [http://auto.mail.ru/text.html?id=25841 Lexus гібрыдны, шасцісоты, тэст-драйв LS600h. 9 красавіка 2008] {{Маркі аўтамабіляў}} [[Катэгорыя:Toyota]] [[Катэгорыя:Гібрыдныя аўтамабілі]] [[Катэгорыя:Lexus]] by3r3horbe0k9pzpvpi25np7lta1ujg 0 26234 5174494 4682750 2026-08-02T10:55:47Z Emilia Noah 155537 /* */ Вікідадзеныя. 5174494 wikitext text/x-wiki {{Дзяржава | Родны склон = Ваяводзіны | Частка = [[Сербія]] | Форма кіравання = [[Аўтаномія]] | Заснавана = [[1848]] ([[Сербская Ваяводзіна]]) | Найбуйнейшыя гарады = [[Нові-Сад]], [[Субаціца]] | Пасады кіраўнікоў = [[Старшыня Урада Ваяводзіны|Старшыня Урада]] <br/> [[Старшыня Скупшчыны Ваяводзіны|Старшыня Скупшчыны]] | Кіраўнікі = Ігар Міровіч <br/> Мома Чолаковіч | Плошча = 21.506 | Насельніцтва = 1.931.809 | Год ацэнкі = 2011 | Шчыльнасць насельніцтва = 89,85 | ISO = CS-VO | Тэлефонны код = 381 | Часавы пояс = +1 }} '''Ваяводзіна''' ({{lang-sr|Војводина}}) — [[Аўтаномія|аўтаномны]] край [[Сербія|Сербіі]]. == Назва == [[Калька (лексіка)|Калька]] венгерскага ''[[Банат]]'' (ст. {{lang-hu|[[Бан (тытул)|ban]]}} — намеснік, ваявода)<ref>[https://www.onlineslovari.ru/dic-geo/x/voevodina.html Значэнне і тлумачэнне слова voevodina, вызначэнне тэрміна]{{ref-ru}}</ref>. == Геаграфія == Край размешчаны на поўнач ад [[Дунай|Дуная]] ў паўночнай частцы [[Сярэднедунайская нізіна|Сярэднедунайскай нізіны]] (вышыня 70—250 м). На паўднёвым захадзе краю ўзвышаецца ізаляваны краж [[Фрушка-Гара]] (вышыня да 539 м), на паўднёвым усходзе — нагор’е Паўднёвых Карпат (вышыня да 641 м). Клімат умераны, кантынентальны. Сярэдняя тэмпература ліпеня 22—24 °C, студзеня ад −1,2 да 2,6 °C. Ападкаў 550—750 мм на год. Буйныя рэкі — Дунай, [[Ціса]], [[Ціміш]]. Буйнейшае возера — [[Палічка]]. Пераважаюць ландшафты чарназёмных стэпаў, таму Ваяводсіна жытніца Сербіі. Акрамя вырошчвання збожжавых і тэхнічных культур у краі развіта садоўніцтва, вінаградарства і мяса-малочная жывёлагадоўля<ref name="крыніца3">[https://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/75274/%D0%92%D0%BE%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 Большая советская энциклопедия]{{ref-ru}}</ref>. Гарады — [[Зрэнянін]], [[Панчава]], [[Субаціца]], [[Срэмскі-Карлаўцы]] == Гісторыя == У VI ст. на тэрыторыі сучаснай Ваяводсіны пасяліліся славяне, але ўжо ў канцы IX ст. тэрыторыя была заселена венграмі і пазней увайшла ў склад [[Каралеўства Венгрыя]]. У 1520—1718 гадах ў [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]]. Потым паводле [[Пажаравацкі мір|Пажаравацкага мірнага дагавора]] ў [[Габсбургская манархія|Габсбургскай манархіі]], як [[Кронланд|каронныя землі]]. Падчас [[Рэвалюцыя 1848—1849 гадоў у Венгрыі|рэвалюцыі 1848—49 гадоў у Венгрыі]] на тэрыторыі Ваяводсіны адбываліся антыфеадальныя выступы сербскіх сялян. У маі 1848 года народная скупшчына шэрагу камітэтаў Паўднёвай Венгрыі, населеных сербамі, абвясціла аўтаномію Ваяводсіны, аднак венгерскі рэвалюцыйны ўрад адмовіўся яе прызнаваць<ref name="крыніца3" />. 18 лістапада 1849 года праз аб’яднанне [[Срэм]]а, [[Банат]]а і [[Бачка|Бачкі]] сфарміравана штучная адміністрацыйная адзінка ''Сербская Ваяводсіна і Тымішскі Банат'', якая існавала да 1860 года. У снежні 1860 года яе тэрыторыя ўвайшла ў склад венгерскіх каронных зямель<ref>[https://studbooks.net/616969/istoriya/voevodina_sostave_imperii_gabsburgov Ваяводзіна ў складзе імперыі Габсбургаў]{{ref-ru}}</ref>. <gallery mode="packed" heights="300px" caption=""> Map of Voivodeship of Serbia and Banat of Temeschwar (1849-1860).png|Сербская Ваяводзіна і Тымішскі Банат — аб'яднаныя Срэм, Банат і Бачка Vojvodina gradovi.png|Геаграфічныя рэгіёны сучаснай Ваяводзіны (часткі гістарычных абласцей) </gallery> У 1918 годзе [[Рэспубліка Банат|тэрыторыя Ваяводсіны ўвайшла]] ў [[Каралеўства Югаславія|Каралеўства Сербаў, Харватаў і Славенцаў]], а пасля перайменавання яго ў [[Югаславія|Югаславію]] па новым адміністрацыйна-тэрытарыяльным дзяленні з зямель Ваяводсіны сфарміравана [[Дунайская банавіна]] з цэнтрам у [[Нові-Сад]]зе. Пасля капітуляцыі Югаславіі ў 1941 годзе значная частка Ваяводсіны падзелена паміж [[Каралеўства Венгрыя (1920—1944)|Венгрыяй]] і [[Незалежная Дзяржава Харватыя|Харватыяй]]. У кастрычніку 1944 года савецкія войскі вызвалілі тэрыторыю Ваяводсіны, а 31 ліпеня ў Нові-Садзе [[Скупшчына]] Ваяводсіны абвясціла стварэнне Аўтаномнага краю Ваяводсіна ў складзе [[Сацыялістычная Рэспубліка Сербія|Народнай Рэспублікі Сербія]]. У 1963 годзе ФНРЮ была перайменавана ў [[СФРЮ]], а Аўтаномны край Ваяводсіна ў [[Сацыялістычны Аўтаномны Край Ваяводзіна]] з пашыранай аўтаноміяй, якім ён заставаўся да [[Распад Югаславіі|распаду Югаславіі]]. Пасля аднабаковага абвяшчэння незалежнасці [[Рэспубліка Косава|Косавам]] Ваяводсіна засталася адзіным аўтаномным краем пад кантролем Сербіі. == Насельніцтва == Ваяводсіна вядома шматнацыянальным складам насельніцтва. Апроч [[сербы|сербаў]] (65 %), там жывуць [[венгры]] (14 %), [[славакі]] (3 %), [[харваты]] (3 %), [[югаславы]] (3 %), [[чарнагорцы]] (2 %), [[румыны]] (1,5 %), [[цыгане]] (1,5 %), [[Русіны (этнічная група)|русіны]] (1 %), [[македонцы]] (0,5 %) і іншыя. Паводле перапісу 2002 года, 69 % вернікаў вызнае [[праваслаўе]], 19 % — каталіцызм, 3,5 % — пратэстантызм. Афіцыйныя мовы — [[сербская мова|сербская]], [[венгерская мова|венгерская]], [[славацкая мова|славацкая]], [[румынская мова|румынская]], [[харвацкая мова|харвацкая]] і [[русінская мова|русінская]]. Агулам у краі жыве каля двух мільёнаў чалавек. == Вядомыя асобы == * [[Дзеян Бодзірага]] * [[Ісідора Секуліч]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://serbija.info/provintsii/voevodina.html Serbija.info] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080508042906/http://serbija.info/provintsii/voevodina.html |date=8 мая 2008 }} * [http://commons.wikimedia.org/wiki/Atlas_of_Vojvodina Atlas of Vojvodina (Wikimedia Commons)] {{Commons|Category:Vojvodina}} [[Катэгорыя:Ваяводзіна| ]] 7s6rfw6f1oobg6e1ffvtn89uz48yneo 0 27302 5174477 4756293 2026-08-02T10:06:48Z M.L.Bot 261 5174477 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| group = Чэхі <br /> (''Češi'') | image = [[Выява:22.7.17 Jindrichuv Hradec and Folk Dance 034 (35715489040).jpg|300px]] | caption = <div style="background-color:#fee8ab"><small> | poptime = 10213000 | popplace = {{Сцяг Чэхіі||2}} — 9870 тыс.<br /> {{Сцягафікацыя|Германія}} — 33 тыс. <br /> {{Сцягафікацыя|Славакія}} — 46 тыс. <br /> {{Сцягафікацыя|Аўстрыя}} — 18 тыс. <br /> {{Сцягафікацыя|Францыя}} — 13 тыс. <br /> {{Сцягафікацыя|Сербія}} — 51 тыс. <br /> {{Сцягафікацыя|Украіна}} — 5,5 тыс. <br /> {{Сцягафікацыя|ЗША}} — 75 тыс. <br /> {{Сцягафікацыя|Канада}} — 25 тыс. <br /> {{Сцягафікацыя|Аўстралія}} — 21 тыс. <br /> {{Сцягафікацыя|Беларусь}} — 121 <br /> | langs = [[Чэшская мова|чэшская]] | rels = [[каталіцызм]], [[пратэстантызм]] | related = [[славакі]], [[лужычане]], [[палякі]] }} {{значэнні|Спасылка=Чэхі, значэнні}} '''Чэхі''' ({{lang-cs|Češi}}) — заходнеславянскі народ, асноўнае насельніцтва [[Чэхія|Чэшскай Рэспублікі]]. Жывуць таксама ў сумежных краінах, ЗША, Канадзе, Аўстраліі, Сербіі, Украіне і г. д. Агульная колькасць (2012 г.) — 10 213 000 чал.<ref>[http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=11458 Czech]</ref> Родная [[мова]] — [[Чэшская мова|чэшская]]. == Гісторыя == ===Паходжанне=== У першай палове 1 тысячагоддзя н.э. на тэрыторыі сучаснай [[Чэхія|Чэхіі]] жылі [[Кельты|кельцкія]] плямёны. У сярэдзіне 1 тысячагоддзя тут з’явіліся таксама [[германцы]]. Але ў [[IV стагоддзе|IV]] — [[V стагоддзе|V]] стст. н.э. большую частку насельніцтва ўжо складалі [[славяне]]. [[Казьма Пражскі]] пералічвае наступныя славянскія плямёны: ''чэхі'', ''лучане'', ''дзечане'', ''мараване'' і інш. У другой палове [[VI стагоддзе|VI]] ст. яны былі падпарадкаваны [[авары|аварамі]]. У барацьбе з апошнімі сфарміравалася [[дзяржава Само]] ([[VII стагоддзе|VII]] ст.). У пач. [[IX стагоддзе|IX]] ст. на тэрыторыі Чэхіі і сумежных краін склалася [[Вялікая Маравія]]. У [[863]] г. мараўскі князь Расціслаў запрасіў з [[Візантыя|Візантыі]] місіянераў-асветнікаў [[Кірыл і Мяфодзій|Кірыла і Мяфодзія]] для пашырэння [[хрысціянства]]. Дзякуючы іх дзейнасці ўзнікла [[царкоўнаславянская мова]], зразумелая для ўсіх славян, а таксама [[пісьмо]] [[глаголіца]]. Аднак пазней пад уплывам [[немцы|нямецкіх]] місіянераў у Вялікай Маравіі пачаў распаўсюджвацца [[каталіцызм]]. У пач. [[X стагоддзе|X]] ст. Вялікая Маравія распалася пад ціскам [[Венгры|венграў]], якія захапілі яе ўсходнюю частку. У заходняй частцы ў [[1085]] г. вакол [[Прага|Прагі]] склалася асабіста чэшская дзяржава. Паводле легенды, назва народа паходзіць ад імя ''[[Прабацька Чэх|Чэха]]'', які прывёў свой народ на [[гара Ржып|гару Ржып]]; брата [[Рус]]а і [[Лех, князь|Леха]], якія нібы далі пачатак славянскім народам чэхам, [[Русь|русам]] і [[палякі|ляхам]].<ref>''Костомаров Н. И.'' Исторические произведения. Автобиография. К: Изд-во Киевского государственного университета «Лыбедь», 1990</ref> ===Позняе Сярэднявечча і Рэнесанс=== У [[XIII стагоддзе|XIII]] — [[XV стагоддзе|XV]] ст. чэшскія землі перажывалі [[эканоміка|эканамічны]] росквіт дзякуючы эксплуатацыі радовішчаў [[серабро|серабра]] і іншых [[метал]]аў, што садзейнічала росту [[горад|гарадоў]] і [[грошы|грашовай]] гаспадаркі. Аднак у [[1306]] г. дынастыя чэшскіх [[кароль|каралёў]] [[Пржэмысловічы|Пржамысловічаў]] перарвалася. Новыя [[манарх]]і мелі нямецкае паходжанне. Чэшскае каралеўства ўвайшло ў склад [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]]. Актыўнае развіццё гаспадаркі і асваенне новых зямель унутры краіны суправаджаліся нямецкай каланізацыяй. Прычым, нямецкія перасяленцы мелі пэўныя палёгкі, што ў эпоху [[Сярэднявечча]] разглядаліся як прывілегіі, якія надавалі адносна высокі статус тым, хто іх атрымоўваў. Разам з каланістамі ў Чэхіі пашыраўся ўплыў [[нямецкая мова|нямецкай мовы]] і культуры. Гэта прасочваецца нават у перыяд кіравання [[Карл IV Люксембургскі|Карла IV]], хаця ён традыцыйна разглядаецца як час росквіту чэшскай сярэднявечнай культуры. Незадаволеннасць чэхаў выявілася ў дзейнасці чэшскага [[Рэфармацыя|рэфарматара]] [[Ян Гус|Яна Гуса]] (каля [[1370]] — [[1415]] гг.) і ў руху [[гусіты|гусітаў]]. Хаця гэты рух першасна меў [[рэлігія|рэлігійны]] характар, гусіты імкнуліся спыніць нямецкі культурны ўплыў у самой Чэхіі і сумежных славянскіх землях. Нават пасля паражэння паўстання ў [[1434]] г. чэшскія рэфарматары працягвалі сваю працу, перакладалі на [[чэшская мова|чэшскую мову]] [[Біблія|Біблію]], аднымі з першых сярод славян распачалі [[Друк|кнігадрукаванне]]. Для таго, каб дасягнуць поспеху [[Каталіцкая царква]] таксама была вымушана ўлічваць моўныя і культурныя інтарэсы чэхаў. Відавочна, чэшскі нацыянальны ўздым XV - [[XVI стагоддзе|XVI]] стст. аказаў моцны ўплыў на дзейнасць [[Беларусь|беларускага]] першадрукара [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]]. ===Нацыянальнае адраджэнне=== Ужо ў [[XVI стагоддзе|XVI]] ст., калі з [[Новы Свет|Новага Свету]] пачало паступаць таннае срэбра, і ў [[Еўропа|Еўропе]] адбывалася [[рэвалюцыя коштаў]], эканоміка чэшскіх зямель пачала набываць больш [[сельская гаспадарка|аграрны]] характар а гарады як цэнтры культуры згубілі сваю значнасць. Падчас [[Трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайны]] [[пратэстантызм|пратэстанты]] былі выгнаныя з Чэхіі. Сярод іх быў вядомы вучоны і педагог [[Ян Амос Каменскі]]. Аднак у [[XIX стагоддзе|XIX]] ст. чэшскі нацыянальны рух зноў адрадзіўся. Гэтаму спрыялі наступныя фактары: *Засваенне мясцовымі інтэлектуаламі ідэй [[рамантызм]]у і блізкасці да свайго народа *З’яўленне ў выніку рэформ у [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыйскай імперыі]] моцнага [[Бюракратыя|бюракратычнага]] апарата, а разам з ім чыноўнікаў-разначынцаў, сярод якіх паступова папулярнасць набываў [[нацыяналізм]] *Новы эканамічны ўздым, які прыцягваў у гарады выхадцаў з сельскай мясцовасці, што традыцыйна карысталіся чэшскай мовай Значную ролю ў нацыянальным адраджэнні адыгралі [[Іозеф Даброўскі]], [[Іозеф Юнгман]], [[Антанін Леапольд Дворжак]], [[Францішак Палацкі]] і інш., якія пачалі перагляд чэшскай [[літаратурная мова|літаратурнай мовы]], набліжэнне яе да народнай, стварылі працы па гісторыі мовы, [[літаратура|літаратуры]] і ўсяго чэшскага народа, заснавалі сучасную нацыянальную [[музыка|музычную]] культуру. Многія з чэшскіх нацыянальных дзеячаў арыентаваліся на [[панславізм]], падтрымлівалі цесныя адносіны з выбітнымі асобамі са [[Славакія|Славакіі]], з [[Расійская імперыя|Расіі]], [[Сербія|Сербіі]] і [[Харватыя|Харватыі]]. Але большасць панславістаў працягвалі арыентавацца на [[Габсбургі|дынастыю Габсбургаў]]. У [[1804]] г. была абвешчана [[Аўстрыйская імперыя]], якая ў [[1867]] г. трансфарміравалася ў [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыю]]. Чэхі падобна венграм жадалі атрымаць для сваёй краіны асобны статус. У другой палове [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] Чэхія з’яўлялася адным з найбольш паспяхова эканамічна развітых цэнтраў імперыі. Большая частка мясцовых прадпрымальнікаў падтрымлівала задуму наяўнасці аўтаноміі, а разам з ёю - чэшскі нацыяналізм. Адным з яго паслядоўных лідараў стаў прафесар [[Томаш Масарык]]. Чэхі дамагліся адкрыцця Нацыянальнага музея, Чэшскай Акадэміі, чэшская мова была прыраўнана да нямецкай у [[суд]]аводстве і ў школе. Рух за нацыянальную школу быў усеагульным. Да канца [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] большасць чэхаў стала пісьменнай. Але спроба зрабіць чэшскую мову роўнай да нямецкай у адміністрацыйным справаводстве ([[1897]] г.) выклікала рэзкую незадаволенасць з боку нямецкіх насельнікаў. У гады [[Першая сусветная вайна|I Сусветнай вайны]] чэшскі нацыянальны палітычны рух канчаткова парваў з арыентацыяй на Габсбургаў. У [[1915]] г. у [[Кліўленд]]зе ([[ЗША]]) прадстаўнікі чэшскай і славацкай эміграцыі адкрыта абвясцілі аб імкненні стварыць сваю дзяржаву. У [[1918]] г. была створана незалежная дзяржава [[Чэхаславакія]], якая ў [[1992]] г. падзялілася на [[Чэшская рэспубліка|Чэшскую рэспубліку]] і [[Славацкая рэспубліка|Славацкую рэспубліку]]. ==Традыцыйная культура== ===Этнаграфія=== [[File:Horácko national costumes of Baudyš group in Třebíč, Třebíč District.jpg|thumb|150 px|Дзяўчыны-''гаракі'' ў нацыянальных строях]] У сучаснасці чэхі ўяўляюць сабою даволі адзіную [[этнас|этнічную супольнасць]], хаця традыцыйна існуе падзел на жыхароў [[Багемія|Багеміі]], [[Маравія|Маравіі]] (гл. [[Маравы]]) і чэшскай [[Сілезія|Сілезіі]]. У мінулым таксама вылучаліся наступныя [[этнаграфія|этнаграфічныя]] групы: *''Ходы'' ({{lang-cs|Chodové}}), якія калісьці ахоўвалі каралеўскія землі, займаліся [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадаркай]] і карысталіся значнымі прывілегіямі. У [[XVII стагоддзе|XVII]] ст. прывілегіі былі адменены, але ''ходы'' працягвалі захоўваць пэўную культурную замкнёнасць. *''Гаракі'' ({{lang-cs|Horáci}}) у горнай мясцовасці на захадзе Маравіі. *''Ганакі'' ({{lang-cs|Hanáci}}) у сярэдняй Маравіі. *''Валашы'' ({{lang-cs|Valaši}}), нашчадкі [[арамуны|арамунаў]]. ===Асноўныя заняткі=== [[Сельская гаспадарка]] здаўна адыгрывала важную ролю ў жыцці насельнікаў чэшскіх зямель. Пераважала [[земляробства]] — вырошчванне [[Метлюжковыя|зёлкавых]] культур. [[Бабовыя]] (пераважна [[гарох]] і [[сачавіца|сачавіцу]]) саджалі для ўнутранага спажывання. З XIII—XV стст. чэхі таксама вырошчвалі [[хмель]] і [[Вінаград культурны|вінаград]]. Характэрна, што ў [[Чэхія|Чэхіі]] заўсёды ацэньваліся [[віно|вінныя]], а не сталовыя сарты вінаграду. З XVII ст. шырока распаўсюдзіліся [[каноплі]] і [[лён]], якія давалі сыравіну для [[тэкстыль]]най [[прамысловасць|прамысловасці]]. Асноўнымі земляробчымі прыладамі працы былі прамянёвая барана, [[серп]], [[рала]], [[плуг]], мадэрнізаваны мясцовымі ўмельцамі ў 1827 годзе паліцай, злучанай у адно цэлае з лямешам, кароткая каса і г. д. Ужо ў другой палове XIX ст. сельская гаспадарка зведала моцныя тэхнічныя змены. [[Жывёлагадоўля]] мела істотнае значэнне ў [[гара|горных]] раёнах. У [[даліна]]х буйную свойскую жывёлу трымалі для апрацоўкі [[глеба|глебы]]. У сельскай мясцовасці і [[горад|гарадах]] разводзілі [[Гусі|гусакоў]] і [[свінні|свінняў]]. Ужо ў эпоху позняга [[Сярэднявечча]] капалі [[сажалка|сажалкі]] для гадоўлі [[карп]]аў. Чэхія — краіна, дзе шмат стагоддзяў развіваліся гарады і горная справа. [[рамяство|Рамеснікі]] складалі асобны пласт насельніцтва. Чэхі здаўна добра вядомы як дасведчаныя [[абутак|абутнікі]], [[піва]]вары, вытворцы [[мэбля|мэблі]] і [[шкло|шкляных]] вырабаў. Традыцыі, назапашаныя рамеснікамі і работнікамі [[мануфактура|мануфактур]], перадаваліся праз пакаленні. Яшчэ ў сярэдзіне XX ст. вылучаліся прадстаўнікі старых рудняў і бровараў, якія падтрымлівалі старыя звычаі - мелі асаблівую святочную [[вопратка|вопратку]], шанавалі [[святы]]х заступнікаў сваіх прафесій і святкавалі асобныя прафесійныя дні. У другой палове [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] назіралася шырокая міграцыя ў гарады з сельскай мясцовасці. У выніку ў канцы стагоддзя ў прамысловасці працавала каля паловы дарослага насельніцтва. ===Жытло=== [[File:Strážnice, skanzen, areál vinohradnických staveb.jpg|thumb|Старыя тыпы пабудоў]] Сельскія паселішчы здаўна будаваліся кампактна або раскідана. Кампактную, добра выяўленую планоўку мелі [[вёска|вёскі]], што з’яўляліся адміністрацыйнымі цэнтрамі. Прычым такія вёскі ўзніклі не пазней за X ст. Яны мелі [[плошча|пляц]], які мог набываць розную форму. Вёскі з [[круг]]лымі пляцамі называлі кругавымі. Хаты ўзводзіліся [[франтон]]ам на пляца ці [[вуліца|вуліцы]]. Двары абавязкова агароджваліся. За дваром ладзіліся гаспадарчыя пабудовы, далей цягнуліся палеткі. У далёкім мінулым вёскі мелі толькі адзін уезд з брамай, таму вёску ў пэўны момант можна было зачыніць ад чужынцаў. Характэрнай асаблівасцю Чэхіі з’яўляецца наяўнасць шматлікіх [[горад|гарадоў]] з насельніцтвам ад 2 тысяч да 20 тысяч чалавек. Многія з іх былі заснаваны ў эпоху [[Сярэднявечча]] і да нашай пары захоўваюць гарадскія прывілегіі. Яны былі заснаваны як [[гандаль|гандлёвыя]] цэнтры, таму маюць тыповую планіроўку. Галоўная частка складаецца з плошчы, каля якой узведзены [[ратуша]] і/або [[касцёл]]. Вакол яе растуць жылыя кварталы. Некаторыя малыя гарады выцягнуты ўздоўж [[дарога|дарог]] і [[рака|рэк]], таму больш нагадваюць планіроўкай вялікія вёскі. У Чэхіі таксама сустракаюцца паселішчы іншых тыпаў. Як правіла, яны належалі [[немцы|нямецкім]] перасяленцам. Жытлы трохкамерныя, тыповыя для [[славяне|славян]]. Яны ўмяшчалі непасрэдна хату, [[сенцы]] і камору, якая выкарыстоўвалася для гаспадарчых патрэб. Характэрны жылыя пабудовы з падвойным апалам. Хату абагравалі толькі ўзімку. Для гэтага карысталіся [[печ]]чу. У цёплую пару гатавалі сняданак на адкрытым агмені, што знаходзіўся ў сенцах або прызбе. У старажытнасці найбольш папулярным матэрыялам для пабадоў была [[драўніна]]. Але ў наш час яна сустракаецца вельмі рэдка. З [[XVIII стагоддзе|XVIII]] ст. пераважалі пабудовы з [[прыродны камень|каменю]] і [[гліна|гліны]]. Пад уплывам немцаў шырока выкарыстоўвалася [[каркас]]ная [[фахверк]]авая тэхніка. [[Дах]]і крылі [[салома]]й, [[Трыснёг звычайны|трыснягом]], галінкамі, [[Мохападобныя|мохам]], драўлянай дранкай. Грэбень даха ўмацоўвалі [[Дзёран|дзірваном]]. Усярэдзіне жытло тынкавалі глінай і бялілі. Франтон і перадпакой усяляк упрыгожвалі. ===Вопратка=== [[File:Ceskoslovensko1929Books60.JPG|thumb|120 px|Пльзеньскія строі]] Ужо ў эпоху [[Адраджэнне|Адраджэння]] на тэрыторыі большай часткі чэшскіх зямель шырока распаўсюдзіліся [[горад|гарадская]] [[вопратка]], таму чэшскія нацыянальныя строі зведалі моцны ўплыў агульнаеўрапейскай моды. Для заходніх раёнаў былі характэрныя доўгія жаночыя [[кашуля|кашулі]] з сабранымі рукавамі і каўняром, [[гарсет]] і прыталены [[Бюстгальтар|станік]], што шнураваліся спераду, некалькі ніжніх [[спадніца|спадніц]], шырокі [[фартух]], [[хустка]], накрухмалены [[каптур]] для дарослых жанчын і тонкія палоскі тканіны для дзяўчын. Жанчыны таксама апраналі белыя або чырвоныя [[панчохі]], драўляныя чаравікі, узімку - кажушкі з авечай скуры. Мужчынская адзежа складалася з кароткіх [[штаны|штаноў]], кашулі з вялікімі абшэўкамі, шыйнай хусткі, камізэлькі, сініх або белых панчох, часам - фартуха, доўгага пінжака і доўгіх ботаў. У горнай [[Сілезія|Сілезіі]] і Усходняй [[Маравія|Маравіі]] народныя строі доўгі час захоўвалі большую арыгінальнасць. Там жанчыны апраналі простыя споднія кашулі без рукавоў з палатна, наверх - дадатковая кароткая кашуля, пярэдні і задні фартухі. Мужчыны насілі скураныя або палатняныя штаны, абабітыя па баках, шырокія кашулі без абшэвак, грубыя ваўняныя панчохі, футравыя шапкі або лямцавыя [[капялюш]]ы. У святочныя дні капелюшы ўпрыгожваліся [[кветка]]мі або белым курыным [[пяро|пер'ем]]. Да канца [[XIX стагоддзе|XIX]] ст. традыцыйная вопратка практычна выйшла з ужытку. ===Кулінарыя=== [[File:Knedlik.jpg|thumb|''Кнедлік'']] Нават у нашы дні чэшская [[кулінарыя|кухня]] не адрозніваецца вялікай разнастайнасцю. З даўніх часоў асновай ежы былі стравы з [[мука|мукі]] і [[бабовыя|бабовых]]. Цікава, што зараз [[Грэчка|грэчку]] вырошчваюць амаль выключна як кармавую культуру. Але яшчэ два - тры стагоддзі таму грачаныя праснакі і [[хлеб]] былі шырока вядомы ў горных раёнах. Яны хутка чарсцвелі, але лепш захоўваліся. Адданасць да такога "пастуховага хлеба" і грачанай кашы захавалася толькі ў некалькіх месцах [[Маравія|Маравіі]]. Да [[XIX стагоддзе|XIX]] ст. ніякай [[гародніна|гародніны]], акрамя [[капуста|капусты]], чэхі амаль не ўжывалі. Значную ролю ў змене кулінарных традыцый адыграла [[бульба]]. Зацірка з бульбы і капусты стала вельмі распаўсюджанай, хаця і лічылася ежай беднякоў. Вядомасцю карыстаюцца чэшскія ''кнедлікі'' з мукі і бульбы, а таксама бульбяныя клёцкі ''шкубанкі''. Гатуюць ''брамборак'', бульбяныя [[бліны]] з [[алей|алеем]], [[мак]]ам і [[тварог|тварагом]]. Вельмі папулярны [[малако|малочныя]] стравы, асабліва тварог. Прычым, яго робяць не толькі з [[карова|каровінага]], але і [[авечка свойская|авечага]] малака. [[Мяса]] ядуць рознае, найбольш [[свініна|свініну]] і [[птушкі|птушку]]. З эпохі [[Сярэднявечча]] ў Чэхіі варылі [[хмель]]нае [[піва]]. У нашы дні яно лічыцца нацыянальным [[напой|напоем]]. На поўдні Маравіі вырошчваюць [[вінаград]], з якога гатуюць самаробнае хатняе светлае [[віно]]. [[Кава]] стала вядома ў [[XVII стагоддзе|XVII]] ст., але разглядалася як напой багатых. У [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] каву пілі ўжо ўсе пласты насельніцтва, але звычаную паўседзённую каву варылі са смажанага [[Авёс пасяўны|аўса]]. Натуральную ўжывалі па святах. ===Фальклор=== [[File:Praha - X. Národopisná slavnost v Kinského zahradě 075.jpg|thumb|Чэшскія народныя музыкі]] Чэшская [[фальклор]]ная спадчына багатая на такія жанры як [[казка|казкі]], [[гісторыя|гістарычныя]] паданні, [[песня|песні]], балады і г. д. Ва Усходняй [[Маравія|Маравіі]] папулярны так званыя вакальныя спевы. У астатніх частках [[Чэхія|Чэхіі]] — інструментальныя, звычайна аднагалосыя спевы. Відавочна, адным з найбольш старажытных тыпаў [[танец|танца]] былі [[карагод]]ы і кругавыя танцы. З апошніх у Чэхіі распаўсюджаны ''тачывы'', якія суправаджаюцца скокавымі песнямі. З Чэхіі паходзяць таксама танцы [[полька]] і ''абкрочак''. Песні і танцы суправаджаліся акампаніментам [[дуда|дуды]], [[флейта|флейты]], [[скрыпка|скрыпкі]], [[цымбалы|цымбал]]. Вылучаліся прафесійныя музыкі ''кантары''<ref>Покорны П. Музыкальная жизнь в Чехии в XVIII - нач. XIX вв. // Французская рэвалюцыя і лёсы свету. / Пад рэд. У. С. Кошалева, У. Н. Сідарцова. / Пер. з анг. В. М. Шутавай, фр. К. І. Казака, чэш. Дз. Самахвалава. - Мн.: БДУ, 1999. С. 190 - 191</ref>. З іншых відаў народнага [[мастацтва]] распаўсюджаны [[Каляды|калядныя]] і [[Вялікдзень|вялікодныя]] відовішчы. Першыя суправаджаюцца [[паэзія|паэтычнымі]] і жартоўнымі выступамі, часам музычнымі ўстаўкамі. Вялікодныя відовішчы маюць значна больш [[рэлігія|рэлігійны]] характар. З [[XVIII стагоддзе|XVIII]] ст. існуе лялечны тэатр, падобны на [[беларусы|беларускую]] [[батлейка|батлейку]]. ==Мова== [[Чэшская мова]] — заходнеславянская. Мае [[дзяржава|дзяржаўны]] статус у [[Чэхія|Чэхіі]]. Шырока выкарыстоўваецца ў грамадскім ужытку, [[сродкі масавай інфармацыі|сродках масавай інфармацыі]] і г. д. ==Рэлігія== Больш за палову насельніцтва [[Чэхія|Чэхіі]] адкрыта не адносіць сябе да веруючых. Большая частка вернікаў — [[каталіцызм|каталікі]], ёсць [[пратэстантызм|пратэстанты]]. ==Чэхі на Беларусі== {{main|Чэхі на Беларусі}} У [[2009]] г. у [[Беларусь|Рэспубліцы Беларусь]] жыло 121 чал., які вызнаваў сваю тоеснасць як чэх<ref>[https://web.archive.org/web/20100918165045/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf belstat.gov.by]</ref>. З іх 15 чал. назвалі сваёй роднай [[мова]]й [[чэшская мова|чэшскую]], 26 - [[беларуская мова|беларускую]]. == Выбітныя прадстаўнікі == === Гістарычныя дзеячы === Значнымі асобамі чэшскага паходжання, якія адыгралі вялікую ролю ў гісторыі ўсёй Еўропы былі [[Ян Гус]], дзеяч [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]], і педагог-гуманіст [[Ян Амос Каменскі]]. === Дзеячы мастацтва === Сярод чэхаў нямала значных фігур сусветнага мастацтва. Паэт [[Яраслаў Сейферт]] быў лаўрэатам [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]]. [[Яраслаў Гашэк]], [[Карэл Чапек]] дапаўняюць плеяду чэшскіх пісьменнікаў з сусветным імем. Чэшскаму народу належаць таксама кампазітары [[Бедржых Сметана]] і [[Антанін Дворжак]]; мастак [[Альфонс Муха]]; кінарэжысёр [[Мілаш Форман]]; фатограф [[Ян Саўдэк]]. === Спартсмены === [[Чэхія]] — традыцыйна моцная [[хакей]]ная дзяржава. У ліку знакамітых чэшскіх хакеістаў — [[Дамінік Гашэк]] і [[Ярамір Ягр]]. Таксама да знакамітых спартсменаў-чэхаў адносяцца [[тэніс]]істы [[Іван Лендл]] і [[Марціна Наўрацілава]]; [[Лёгкая атлетыка|лёгкаатлеты]] [[Эміль Затапек]] і [[Ян Жалезны]]; [[футбол|футбалісты]] [[Ёзэф Масапуст]] і [[Павел Недвед]]. {{зноскі}} ==Спасылкі== *[http://www.lidova-architektura.cz/ Народная архітэктура] *[http://lidovepisne.cz/ Чэшскія народныя песні] *[http://www.etnografie.estranky.cz/clanky/lidove-tance.html Народныя танцы] *[http://archiv.fos.cz/encyklopedie/seznam.phtml?id_statu=1&typ=499&lng=$lng&menu=$menu Этнаграфічныя рэгіёны] *[http://www.ceskykulinar.cz Чэшскі кулінар] [[Катэгорыя:Заходнія славяне]] [[Катэгорыя:Народы Чэхіі]] [[Катэгорыя:Чэхі| ]] em6jg4ye8u6i82b8i3a29dqubnqoxdg 0 27309 5174480 4751456 2026-08-02T10:10:16Z M.L.Bot 261 5174480 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група | group = Румыны <br /> (''Români'') |image = <table border=0 align="center"> <tr> <td><small>[[File:Scriptorium.jpg|50x70px]]</small></td> <td><small>[[File:Ion Andreescu - Autoportret.jpg|56x70px]]</small></td> <td><small>[[File:Aleea Clasicilor Eliade.jpg|53x70px]]</small></td> <td><small>[[File:Cezar, ESC2013 press conference 02.jpg|70x70px]]</small></td> </tr> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Дыянісій Малы|Св. Дыянісій]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Іон Андрэеску|І. Андрэеску]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Мірча Эліядэ|М. Эліядэ]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Чэзар Аўату|Ч. Аўату]]</small></td> <tr> <td><small>[[File:Petru Groza joben.jpg|52x70px]]</small></td> <td><small>[[File:Nicolae Ceausescu.png|55x70px]]</small></td> <td><small>[[File:Ion Iliescu (3).JPG|53x70px]]</small></td> <td><small>[[File:Traian Băsescu 2005Mar09.jpg|60x70px]]</small></td> </tr> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Петру Гроза|П. Гроза]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Нікалае Чаўшэску|Н. Чаўшэску]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Іон Іліеску|І. Іліеску]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Траян Бэсеску|Т. Бэсеску]]</small></td> <tr> </table> | caption = <div style="background-color:#fee8ab"><small> | poptime = каля 21169200 (2022) | popplace = {{Сцягафікацыя|Румынія}} | langs = [[Румынская мова|румынская]] | rels = [[хрысціянства]] | related = [[малдаване]], [[арамуны]] }} '''Румыны''' ({{lang-ro|Români}}) — [[Еўропа|еўрапейскі]] народ, асноўнае насельніцтва [[Румынія|Румыніі]]. Буйныя абшчыны румынаў таксама існуюць у [[Венгрыя|Венгрыі]], [[Сербія|Сербіі]], [[Украіна|Украіне]], [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Іспанія|Іспаніі]], [[Германія|Германіі]], [[ЗША]], [[Канада|Канадзе]] і іншых краінах<ref>[http://joshuaproject.net/people_groups/14571 Romanian]</ref> Агульная колькасць ([[2022]] г.) — каля 21 169 200 чал.<ref>[https://joshuaproject.net/people_groups/14571 Romanian]</ref>. У [[Беларусь|Рэспубліцы Беларусь]] у [[2009]] г. жыло 106 чал., якія вызначылі сваю [[этнас|этнічную]] тоеснасць як румыны<ref>[https://web.archive.org/web/20100918165045/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf belstat.gov.by]</ref>. == Паходжанне == [[Выява:Über Land und Meer - Romanians in Transylvania, 1872.jpg|thumb|left|Румыны Трансільваніі, 1872 г.]] [[Румынія]] — краіна [[Еўропа|Еўропы]], на тэрыторыі якой з’явіліся адныя з першых прадстаўнікоў сучаснага віда [[чалавек]]а<ref>[http://news.discovery.com/history/archaeology/first-known-europeans-identified-111102.htm First Known Europeans Identified] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141114152501/http://news.discovery.com/history/archaeology/first-known-europeans-identified-111102.htm |date=14 лістапада 2014 }}</ref>. У старажытнасці рэчышча [[Дунай|Дуная]] і яго прытокаў было зручным шляхам міграцый. У пачатку [[бронзавы век|бронавага века]] ўся тэрыторыя Румыніі была заселена [[індаеўрапейцы|індаеўрапейскімі]] плямёнамі [[фракійцы|фракійцаў]]. У [[антычнасць|антычным]] свеце асабліва добра былі вядомы фракійцы-[[дакі]], знакамітыя майстэрствам здабычы і апрацоўкі [[метал]]аў<ref>[http://www.eliznik.org.uk/RomaniaHistory/dacia-thracian-getae.htm Dacians, Thracians, Getae] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150830084904/http://www.eliznik.org.uk/RomaniaHistory/dacia-thracian-getae.htm |date=30 жніўня 2015 }}</ref>. Акрамя таго, на тэрыторыі Румыніі сяліліся [[кельты]], [[ілірыйцы]] і [[скіфы]]. У [[2 стагоддзе|II]] ст. н. э. [[Дакія]] была заваявана [[Старажытны Рым|рымскім]] імператарам [[Траян]]ам. На працягу некалькіх стагоддзяў тут адбывалася раманізацыя — распаўсюджванне [[лацінская мова|лацінскай мовы]] і рымскай [[культура|культуры]]<ref>[http://www.unrv.com/provinces/dacia.php Dacia - Province of the Roman Empire]</ref>. Пасля заняпаду Рымскай імперыі на тэрыторыі Румыніі ў розныя часы адбываліся міграцыі [[готы|готаў]], [[гуны|гунаў]], [[славяне|славян]], [[авары|авараў]], [[венгры|венграў]] і г. д., з’яўляліся паселішчы прадстаўнікоў іншых народаў. Аднак [[Раманскія мовы|раманамоўнае]] насельніцтва працягвала існаваць як на поўнач і ўсход, так і на поўдзень і захад ад Дуная. Яно размаўляла на некалькіх вельмі адрозных [[дыялект]]ах, але ў іншых краінах Еўропы вызначалася адным тэрмінам "влахі" ({{lang-el|Βλάχοι}}). Важным у захаванні мясцовай усходняй раманскай культуры было фарміраванне ў [[14 стагоддзе|XIV]] ст. [[дзяржава|дзяржаў]] [[Валахія]] і [[Малдова (гістарычная вобласць Румыніі)|Малдова]]. У [[1859]] г. яны былі аб’яднаны. У [[1878]] г. была абвешчана незалежнасць Румыніі. У працэсе нацыянальнага адраджэння і распаўсюджвання румынскага [[нацыяналізм]]у сярод раманамоўнага насельніцтва замацавалася агульная саманазва "румын", праз працэс адукацыі — агульная [[румынская мова|румынская]] [[літаратурная мова]]. У [[1921]] г. у склад Румыніі ўвайшла [[Трансільванія]]. У [[19 стагоддзе|XIX]] - [[20 стагоддзе|XX]] стст. у [[навука|навуцы]] сфарміравалася 2 асноўныя версіі паходжання сучасных румынаў. Першая версія сцвярджала, што румыны — прамыя нашчадкі дакаў і іншых фракійцаў, якія перанялі, а потым здолелі захаваць раманскую культуру. Другая версія засноўвалася на [[пісьмо]]вых крыніцах, якія практычна не ўзгадвалі раманамоўнае насельніцтва на тэрыторыі Румыніі ў ранняе [[сярэднявечча]], а таму зыходзілі з думкі, што пасля нашэсцяў іншых народаў яно захавалася толькі ў асобных арэалах, а потым зноў распаўсюдзілася дзякуючы міграцыі<ref>Stefano Bottoni, National Projects, Regional Identities, Everyday Compromises. Szeklerland in Greater Romania (1919–1940) // Hungarian Historical Review 2, no. 2 (2013). P. 477–511</ref><ref>[http://staff.lib.msu.edu/sowards/balkan/lecture1.html Geography and ethnic geography of the Balkans to 1500]</ref>. [[археалогія|Археалагічныя]] знаходкі не дазваляюць вучоным прыйсці да адзінага меркавання, паколькі кожны бок тлумачыць іх на сваю карысць. [[Генетыка|Генетычныя]] даследаванні пачатку [[21 стагоддзе|XXI]] ст. паказалі, што найстаражытнейшыя насельнікі тэрыторыі сучаснай Румыніі былі блізкімі да насельніцтва [[Малая Азія|Малой Азіі]], у той час як генетычная спадчына сучасных румынаў значна больш разнастайная і блізкая да народаў [[Паўднёвая Еўропа|Паўднёвай Еўропы]]<ref>[http://www.abstractsonline.com/Plan/ViewAbstract.aspx?sKey=9104d115-92a8-455f-9092-18018d725616&cKey=0ccf0312-c1ae-43b0-977f-f9b4cf53e4c3&mKey={E8223F56-979E-4288-9D34-4B41E676A2D2} Analysis of mitochondrial DNA haplotypes of old human populations from the Bronze and Iron Age from Romania]</ref><ref>[http://www.khazaria.com/genetics/romanians.html Romanian Genetics: Abstracts and Summaries]</ref>. == Культура == [[File:Roemeensch bergbewoner.jpg|thumb|180 px|Румынскі пастух, пачатак XX ст.]] === Заняткі === Асноўнымі традыцыйнымі заняткамі здаўна былі [[земляробства]] і [[жывёлагадоўля]]. Земляробства развівалася ў [[раўніна|раўнінных]] і ўзвышаных раёнах, у [[гара]]х — пераважна на [[плато]] і [[тэраса]]х. Яшчэ ў першай палове XX ст. дамінавала двухпольная сістэма. Пашырэнне зямельных надзелаў здзяйснялася высечкай [[лес]]у. На лядах спачатку стваралі [[луг]]і для свойскай жывёлы, і толькі пасля некалькіх гадоў іх выкарыстоўвання — палеткі. Калі [[глеба]] пераставала быць урадлівай, яе зноў ператваралі ў пашу. Вырошчвалі [[гародніна|гародніну]], [[бабовыя]], [[пшаніца|пшаніцу]], [[проса]], [[жыта]], з XVII ст. — [[кукуруза|кукурузу]]. Распаўсюджаныя тэхнічныя культуры — [[сланечнік]], [[лён]], [[каноплі]], у некаторых раёнах — [[бавоўна|бавоўнік]]. Значную ролю адыгрывалі [[сад]]аводства і [[вінаград]]арства. Зямлю апрацоўвалі [[Рала|ралам]] і драўляным [[плуг|плугам]]а з [[метал]]ічным лемяшам. Для жніва карысталіся зубчастым [[серп|сярпом]]. Жывёлагадоўля развівалася паўсюдна. У горных рэгіёнах яна з’яўлялася асноўным відам дзейнасці. Стойлавае ўтрыманне свойскай жывёлы практыкавалася толькі ў некаторых раўнінных раёнах. У большасці выпадкаў нават [[свінні]] знаходзіліся на вольным выпасе. [[Карова|Каровы]], [[Авечка свойская|авечкі]], [[Каза свойская|козы]], [[Конь свойскі|коні]], [[Свойскі асёл|аслы]] складалі асноўнае багацце і часам выкарыстоўваліся замест [[грошы|грошай]]. Пры сядзібе трымалі свойскую [[птушкі|птушку]]. Вельмі старажытныя карані ў [[Румынія|Румыніі]] мае [[пчалярства]]<ref>[http://beekeeping.wikia.com/wiki/Beekeeping_in_Romania Beekeeping in Romania]</ref>. З канца XVIII ст. вядома [[шоўк|шаўкаводства]]<ref>[http://protmed.uoradea.ro/facultate/anale/ecotox_zooteh_ind_alim/2009/zoot/101%20Urdea%20Olimpia.pdf Urdea Olimpia, SERICULTURE IN ROMANIA, BETWEEN TRADITION AND AN UNCERTAIN FUTURE]</ref>. Лясы і [[дунай]]скія [[плаўні]] забяспечвалі таннай драўнінай і [[трыснёг|трыснягом]], тут [[паляванне|палявалі]], [[рыбалоўства|лавілі рыбу]], збіралі [[ягада|ягады]], ядомае [[Корань расліны|карэнне]], дзікія [[плод|плады]]. У [[Дэльта (рака)|дэльце]] Дуная і на [[Чорнае мора|Чорным моры]] рыбалоўства з’яўлялася асноўным заняткам. Доўгі час [[рамяство|рамёствы]] былі шчыльна звязаны з [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадаркай]]. Румынскія рамеснікі вядомы вырабам [[дыван]]оў, [[Тканіна|тканін]], [[вітраж]]оў, [[кераміка|керамікі]] і драўляных рэчаў<ref>[https://renvect.com/news/traditional-crafts-of-romania Traditional Crafts of Romania] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140704162311/http://https://renvect.com/news/traditional-crafts-of-romania |date=4 ліпеня 2014 }}</ref>. З часоў [[сярэднявечча]] многія сяляне займаліся адыходніцтвам — сплаўлялі лес, здабывалі ў гарах [[золата]] і [[жалеза]], на раўнінах — [[галіт|соль]]. Соль здабывалі [[калодзеж]]ным спосабам<ref>[https://www.academia.edu/2536719/A_Prehistoric_Salt_Production_site_at_Baile_Figa_Romania Anthony Harding and Valerii Kavruk, A Prehistoric Salt Production site at Baile Figa, Romania]</ref>, транспартавалі з месца здабычы на аслах або быках, прадавалі яе ва ўсіх краінах [[Балканскі паўвостраў|Балканскага паўвострава]]. === Жытло === [[File:SatDinOas.jpg|thumb|Вёска]] Да [[Другая сусветная вайна|II Сусветнай вайны]] румыны жылі пераважна ў сельскай мясцовасці<ref>[http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-11143.html Romania Traditional Settlement Patterns]</ref>. Дзякуючы разнастайнасці ландшафтаў краіны і яе [[гісторыя|гістарычных]] традыцый развіваліся самыя розныя сельскія паселішчаў. У [[гара|горных]] раёнах, дзе галоўным заняткам была адгонная [[жывёлагадоўля]], часцяком сустракаюцца аднадворныя паселішчы, падобныя на [[хутар]]ы. У [[Трансільванія|Трансільваніі]], [[Малдова (гістарычная вобласць Румыніі)|Малдове]] і [[Мунтэнія|Мунтэніі]] [[вёска|вёскі]] маюць раскіданую планіроўку. Вёскі з лінейнай або шматвулічнай планіроўкай узніклі ўсяго некалькі стагоддзяў таму, часцей знаходзяцца ў [[раўніна|раўнінных]] раёнах. У перадгор'ях планіроўка вёсак змяшанага тыпу. У жывёлагадоўчых рэгіёнах захаваліся неагароджаныя сядзібы, часам без адзінага [[двор|двара]], аднак на ўсходзе [[Румынія|Румыніі]] існуе традыцыя не толькі агароджваць сядзібы, але і будаваць над імі [[дах]]. У [[земляробства|земляробчай]] зоне ладзяць розныя тыпы двароў — замкнёныя, незамкнёныя, падвоеныя і інш. Асноўным матэрыялам для пабудовы доўгі час з’яўлялася [[драўніна]]. Толькі ў [[19 стагоддзе|XIX]] ст. пачалі шырока выкарыстоўваць [[Прыродны камень|камень]] і [[цэгла|цэглу]]. Драўляныя хаты ўзводзілі без [[фундамент]]а на камянях або бярвеннях, звычайна [[зруб]]нага тыпу. У мясцовасцях, бедных [[лес]]ам, вядомы традыцыйныя хаціны з лёгкім фундаментам, на які вертыкальна ставілі расколатыя бярвенні. [[Сцяна|Сцены]] такіх дамоў тынкавалі і фарбавалі ў белы колер. У Трансільваніі пад уплывам [[немцы|немцаў]] таксама будавалі хаты [[слуп]]авога тыпу. Са старажытных часоў былі вядомы [[зямлянка|зямлянкі]]. У народнай [[архітэктура|архітэктуры]] найбольш распаўсюджаны дахі з чатырма пахіламі, крытыя дранкай. Акрамя сялянскага жытла вядомы [[князь|княжыя]], [[Баяры|баярскія]] і [[манастыр]]скія двары. У канцы [[17 стагоддзе|XVII]] ст. пад уплывам [[барока]] на аснове [[Візантыя|візантыйскіх]] і [[Асманы|турэцкіх]] традыцый спачатку ў царкоўнай, а потым і ў свецкай [[палац]]авай архітэктуры распаўсюдзіўся так званы валашскі стыль або ''brâncovenesc''<ref>[http://wn.com/br%C3%A2ncovenesc_style Brâncovenesc style]</ref> з багатым знешнім [[дэкор]]ам. === Вопратка === Асноўным прадметам народнай вопраткі з'яўляецца [[кашуля]] з [[лён|ільняной]], [[каноплі|канаплянай]] або [[воўна|ваўнянай]] [[Тканіна|тканіны]], падперазаная ў таліі. Крой для мужчын і жанчын прыкладна аднолькавы, хаця жаночая кашуля больш доўгая. Жанчыны апранаюць над кашуляй [[фартух]]. У [[Трансільванія|Трансільваніі]] і на паўднёвым захадзе [[Румынія|Румыніі]] маецца традыцыя насіць 2 фартухі — спераду і ззаду. Строй замужняй жанчыны таксама ўключае доўгую [[хустка|хустку]]. Мужчынскі народны строй складаецца з белай кашулі навыпуск, белых [[штаны|штаноў]], [[капялюш]]а, пояса, [[камізэлька|камізэлькі]] ці [[паліто]]. Рэгіянальныя адрозненні вызначаюцца даўжынёй і формай той або іншай дэталі і ўпрыгожваннямі<ref>[http://www.eliznik.org.uk/RomaniaPortul Traditional costume in Romania] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141114223136/http://www.eliznik.org.uk/RomaniaPortul/ |date=14 лістапада 2014 }}</ref>. Верхняя вопратка мужчын і жанчын звычайна шылася з аўчыны. === Кухня === [[File:Kulesha&brunza.jpg|thumb|Мамалыга з брынзай]] Румынская [[кулінарыя|кухня]] ўвабрала ў сябе традыцыі не толькі розных рэгіёнаў [[Румынія|Румыніі]], але таксама суседніх народаў — [[славяне|славян]], [[туркі|туркаў]], [[немцы|немцаў]], [[венгры|венграў]], [[грэкі|грэкаў]]. Для яе характэрна наяўнасць вялікай колькасці [[мяса|мясных]] страў, у тым ліку [[Галубцы|галубцоў]], [[каўбаса|каўбас]], біточкаў, мяса, запечанага з [[гародніна]]й і [[грыб]]амі. У раёне [[Дунай|Дуная]] і [[Чорнае мора|Чорнага мора]] мяса часцяком замяняецца [[рыбы|рыбай]]. Рыбу пякуць на вуглях або вараць. Румынская кухня таксама прапануе вялікую колькасць [[суп]]оў, прыпраўленых гароднінай. Адзін з іх, ''zama''<ref>[http://goeasteurope.about.com/od/romania/p/romanianfood.htm Romanian Traditional Foods] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140710133708/http://goeasteurope.about.com/od/romania/p/romanianfood.htm |date=10 ліпеня 2014 }}</ref> — зялёны суп з [[курыца|курыцы]], [[Фасоля звычайная|фасолі]], [[Пятрушка|пятрушкі]] і [[кроп]]у. Таксама шырока вядомы [[боршч]] і [[чорба]]<ref>[http://www.goromaniatours.com/about-romania/romanian-cuisine.html Traditional Cuisine in Romania]</ref>. У [[сярэднявечча|сярэднявеччы]] румыны спажывалі шмат страў з [[проса]]. Але з [[17 стагоддзе|XVII]] ст. гэтая культура амаль цалкам была выціснута [[кукуруза]]й. У наш час кукурузная [[каша]] ''mămăligă'' з’яўляецца асноўнай ежай ва ўсіх рэгіёнах Румыніі. Акрамя таго, папулярнасцю карыстаюцца вараныя [[бульба]], фасоля і [[Капуста агародная|капуста]]. З [[малако|малочных]] прадуктаў — [[брынза]]. Распаўсюджаныя [[дэсерт]]ы — [[бліны]] з начыннем, пластовыя пірожныя, падобныя на [[пахлава|пахлаву]], салодкія [[Пірог|пірагі]] з брынзай. Традыцыйнае снеданне заўсёды завяршаецца напоем. У мінулым былі распаўсюджаны слабыя [[алкагольныя напоі]] накшталт [[піва]] і [[квас]]а. Піва з’яўляецца традыцыйным напоем у [[Трансільванія|Трансільваніі]], але шырока ўжываецца паўсюдна. [[Віно]] вырабляецца са старажытнасці. У [[19 стагоддзе|XIX]] ст. з-за філаксеры пацярпелі многія [[вінаград]]нікі, таму ў Румыніі пачалі вырошчваць [[Францыя|французскія]] сталовыя сарты<ref>{{Cite web |url=http://www.premiumromania.com/history/index.html |title=History of Romanian wine |access-date=8 лістапада 2014 |archive-date=27 верасня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927004247/http://www.premiumromania.com/history/index.html |url-status=dead }}</ref>. Найбольш вядомы мясцовыя паўсалодкія і паўсухія гатункі віна. === Сям'я === Традыцыйныя [[Сям’я|сем'і]] пераважна малыя нуклеарныя. На чале сямейнай адзінкі звычайна стаяў бацька. Пасля жаніцьбы сыны атрымоўвалі пэўную долю маёмасці, з дапамогай блізкіх сваякоў для новай сям'і будавалі жытло. Але нават пасля жаніцьбы сыны павінны былі прыслухоўвацца да бацькі. Пасля яго смерці спадчына дзялілася пароўну. Малодшы сын разам са сваёй сям'ёй заставаўся з бацькамі, таму мог разлічваць на дадатковую долю спадчыны. Дочкі атрымоўвалі пасаг. Існаваў [[пол]]авы падзел сямейнай працы. === Прыкладное мастацтва === Румыны славяцца разьбой па [[драўніна|дрэву]], гафтам, размалёваннымі [[Вялікдзень|вялікоднымі]] [[яйка]]мі, [[Каляды|каляднымі]] [[маска]]мі<ref>[http://romaniatourism.com/crafts.html Arts and Crafts] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141122200728/http://romaniatourism.com/crafts.html |date=22 лістапада 2014 }}</ref>. <gallery align="center"> Image:Bradet.portal intrare.jpg|[[Трансільванія|Трансільванскае]] разное мастацтва Image:MTR Textile 2.jpg|Традыцыйны гафт Image:Traditional romanian folk masks. Bucharest, Roamnia, Southeastern Europe-3.jpg|Калядныя маскі Image:Bukovina eggs.JPG|Вялікодныя яйкі з [[Букавіна|Букавіны]] </gallery> === Вусная народная творчасць === Румынскі [[фальклор]] фарміраваўся ў шчыльнай сувязі з [[хрысціянства|хрысціянскай]] культурай, а таксама культурамі суседніх народаў — [[славяне|славян]], [[немцы|немцаў]], [[венгры|венграў]], [[грэкі|грэкаў]]. У вуснай творчасці папулярны народныя перапрацоўкі [[Біблія|біблейскіх]] сюжэтаў, [[гісторыя|гістарычныя]] і [[міфалогія|міфалагічныя]] паданні пра [[Саламон|Саламанары]], [[Канстанцін I Вялікі|Канстанціна Вялікага]], [[:sr:Старина Новак|гайдука Новака]] і інш. У [[казка]]х і [[міф]]ах распаўсюджаны вобразы [[цмок]]а, [[ваўкалак]]аў, [[вампір]]ычных істот ''moroi'' і ''strigoi'', [[волат]]аў, добрых і злых духаў. Румыны маюць багатую [[песня|спеўную]] культуру. Як і ў іншых [[Еўропа|еўрапейскіх]] народаў, вылучаюцца [[свята|святочныя]], [[абрад]]авыя, [[вяселле|вясельныя]] і працоўныя цыклы песень. Шырока вядомы [[лірыка|лірычныя]] румынскія "пастушыя" песні ''doina''<ref>[http://www.eliznik.org.uk/RomaniaMusic/doina.htm Doina] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131107163028/http://www.eliznik.org.uk/RomaniaMusic/doina.htm |date=7 лістапада 2013 }}</ref>. Распаўсюджаныя [[Музычны інструмент|музычныя інструменты]] — [[флейта]], [[дудка]], [[скрыпка]]<ref>[http://www.eliznik.org.uk/RomaniaMusic/ Traditional music in Romania]</ref>. === Танцы === У мінулым румынскія народныя [[танец|танцы]] падзяляліся на мужчынскія, жаночыя і парныя. Аднак на працягу [[20 стагоддзе|XX]] ст. полавыя адрозненні перасталі адыгрываць вызначальную ролю, таму мужчынскія танцы выконваюцца і жанчынамі або змяшанымі калектывамі. Прыкладам таму можа быць у мінулым мужчынскі [[карагод]] ''brâul''<ref>[http://www.eliznik.org.uk/RomaniaDance/braul.htm Brâul men's chain dance] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140730041322/http://www.eliznik.org.uk/RomaniaDance/braul.htm |date=30 ліпеня 2014 }}</ref>, які мае вельмі старажытныя карані. Яго назва паходзіць з [[Фракійская мова|фракійскай мовы]] і значыць "пояс". У наш час існуюць змяшаная і жаночая версіі танца. Вядомы таксама іншыя варыянты карагодаў, мужчынскія групавыя танцы, жаночыя танцы, якія часцяком суправаджаюцца [[вакал]]ьнымі выступамі. Парныя танцы распаўсюдзіліся пад уплывам [[еўропа|еўрапейскіх]] традыцый<ref>[http://www.eliznik.org.uk/RomaniaDance/couple_dances.htm Romanian couple dances] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140530215958/http://www.eliznik.org.uk/RomaniaDance/couple_dances.htm |date=30 мая 2014 }}</ref>. Румынскае танцавальнае [[мастацтва]] мае выразныя рэгіянальныя адрозненні. == Рэлігія == [[Хрысціянства]] распаўсюдзілася на тэрыторыі [[Румынія|Румыніі]] яшчэ ў часы [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]]. Традыцыйна вернікі прытрымліваліся [[Праваслаўе|праваслаўя]]. У [[сярэднявечча|сярэднявеччы]] [[Літургія|літургічнай]] мовай была [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянская]]. [[Румынская мова|Румынскі]] пераклад [[Біблія|Бібліі]] апублікаваны толькі ў [[1688]] г.<ref>{{Cite web |title=Bibles Romanian (Română) |url=http://www.biblesociety.org.uk/products/bibles/filters/Romanian%20(Rom%C3%A2n%C4%83)/ |accessdate=15 лістапада 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304141744/http://www.biblesociety.org.uk/products/bibles/filters/Romanian%20(Rom%C3%A2n%C4%83)/ |archivedate=4 сакавіка 2016 |url-status=dead }}</ref> У [[1885]] г. [[Румынская праваслаўная царква]] стала аўтакефальнай. У наш час яна аб’ядноўвае каля 20 млн вернікаў і з’яўляецца другой па велічыні праваслаўнай царквой у свеце пасля [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]]<ref>[http://orthodoxwiki.org/Church_of_Romania Church of Romania]</ref>. У [[Трансільванія|Трансільваніі]], якая трапіла ў склад [[Венгрыя|Венгрыі]], з [[1000]] г. таксама распаўсюджваўся [[каталіцызм]]<ref>[http://www.hungarianhistory.com/lib/faf/toc02.htm A SHORT HISTORY OF TRANSYLVANIA]</ref>. У [[16 стагоддзе|XVI]] ст. актыўна дзейнічалі розныя плыні [[Пратэстанцтва|пратэстантызму]]<ref>[http://church.lutheran.hu/reformatio/pmerfordkovek_e/pm_16_e.htm XVIth CENTURY OF HUNGARIAN PROTESTANTISM]</ref>. У [[1697]] г. сінод мясцовай праваслаўнай царквы падпісаў унію з [[Рымска-Каталіцкая Царква|Рымска-Каталіцкім Касцёлам]]<ref>[http://198.62.75.1/www2/greek-catholic/history/index_e.html ROMANIAN GREEK-CATHOLIC CHURCH HISTORY] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170128232106/http://198.62.75.1/www2/greek-catholic/history/index_e.html |date=28 студзеня 2017 }}</ref>. У [[1948]] г. пад ціскам улад каля 1,7 млн [[Уніяцтва|грэка-каталікоў]] Румыніі былі далучаны да праваслаўнай царквы. Аднак частка грэка-каталіцкіх святароў працягвала сваю дзейнасць нелегальна і з [[1977]] г. высоўвала патрабаванні ўзнавіць царкоўную арганізацыю<ref>[http://countrystudies.us/romania/48.htm Religion]</ref>. У [[1989]] г. грэка-каталікі зноў былі легалізаваны. У наш час дзейнічае 6 грэка-каталіцкіх [[біскупства]]ў. Частка вернікаў прытрымліваецца пратэстантызму. == Мова == Румынская мова адносіцца да ўсходняй групы [[раманскія мовы|раманскіх моў]] [[індаеўрапейскія мовы|індаеўрапейскай моўнай сям'і]]. [[Пісьмо]]выя тэксты на ёй вядомы з [[1521]] г.<ref>[http://lmp.ucla.edu/Profile.aspx?LangID=44&menu=004 lmp.ucla.edu] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140707005356/http://www.lmp.ucla.edu/Profile.aspx?LangID=44&menu=004 |date=7 ліпеня 2014 }}</ref> Сучасная [[літаратурная мова]] склалася на працягу [[19 стагоддзе|XIX]] - [[20 стагоддзе|XX]] стст. на аснове шматлікіх усходніх [[Раманскія мовы|раманскіх]] дыялектаў, фарміраванне якіх у сваю чаргу адбывалася пад уплывам старажытнай [[Фракійская мова|фракійскай мовы]], а таксама [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мовы]], што з’яўлялася [[Літургія|літургічнай]] з [[9 стагоддзе|IX]] ст.<ref>[http://linguistics.byu.edu/classes/ling450ch/reports/romanian.html The History of the Romanian Language]</ref><ref>[http://www.omniglot.com/writing/romanian.htm omniglot.com]</ref> З сярэдзіны XIX ст. румынскія [[мовазнаўства|мовазнаўцы]] актывізавалі працэс рэраманізацыі — замены [[Славянскія мовы|славянскіх]] слоў раманскімі і ўключэння раманскіх неалагізмаў. У наш час распаўсюджана пісьмовасць на аснове [[лацінскі алфавіт|лацінкі]]. == Зноскі == {{reflist|2}} == Спасылкі == {{Commonscat|Romanians}} * [http://romaniatourism.com/traditions-folklore.html ROMANIA - Traditions and Folklore] * [http://www.everyculture.com/No-Sa/Romania.html Countries and Their Cultures: Romania] * [http://www.worldoftales.com/Romanian_folktales.html Romanian folktales] * [http://www.localhistories.org/rumania.html A BRIEF HISTORY OF ROMANIA] * [http://patriarhia.ro Biserica Ortodoxa Romana] * [http://all-inclusive.by/stranyi/rumyniya/rumynskaya-kukhnya.html Румынская кухня] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305045138/http://all-inclusive.by/stranyi/rumyniya/rumynskaya-kukhnya.html |date=5 сакавіка 2016 }} [[Катэгорыя:Раманскія народы]] [[Катэгорыя:Народы Еўропы]] [[Катэгорыя:Народы Румыніі]] [[Катэгорыя:Румыны| ]] ccuv5eguln63wdnhkphmugsquivr4mw 0 46815 5174427 5163219 2026-08-02T06:29:28Z 5174427 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Марзалюк}} {{Навуковец}} '''І́гар Алякса́ндравіч Марзалю́к''' (нар. {{ДН|11|9|1968}}, {{МН|Краснаполле|у Краснаполлі|}}, [[Магілёўская вобласць]]) — беларускі [[Гісторыя|гісторык]] і [[Беларуская археалогія|археолаг]], [[палітык]], прыхільнік і [[Прапаганда|прапагандыст]] [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] ў Беларусі<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/32141357.html|title = Дэпутат Марзалюк 13 хвілінаў бараніў на СТВ «Пагоню». Але ёсьць нюанс |author = Дзьмітры Гурневіч|author-link = Дзмітрый Францавіч Гурневіч|date = 21-11-2022|publisher = svaboda.org|language = be-tarask}}</ref>. [[Член-карэспандэнт]] [[НАН Беларусі]] (2019), [[Доктар навук|доктар гістарычных навук]] (2003), [[прафесар]]. == Біяграфія == Паводле словаў самога Марзалюка, [[па кудзелі]] ён паходзіць з «польскай каталіцкай шляхты» [[Мсціслаўскае ваяводства|Мсціслаўскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]] і ганарыцца сваімі польскімі каранямі<ref>''Марзалюк, І.'' Сімптомы «пажаданай гісторыі» // ARCHE № 3 (66), сакавік 2008. — С. 52.</ref>. Пра сваю культурную ідэнтычнасць Ігар Марзалюк адзначыў у 2013 годзе:<ref>''Лукашук, З.'' [http://euroradio.fm/adkryyu-strashennuyu-taynu-bolshasc-senatarau-dobra-gavorac-na-move «Адкрыю страшэнную тайну — большасць сенатараў добра гавораць на мове»]</ref> {{цытата|Для мяне беларушчына — неад'емны складнік маёй культурнай ідэнтычнасці. Быць беларусам было натуральна і арганічна з самага дзяцінства. У мяне была беларускамоўная вясковая школа, дзед — член Таварыства беларускай школы. І «нашаніўскія» выданні я пабачыў не ў музеі, а на кніжнай палічцы майго дзеда.}} У 1992 годзе скончыў гістарычны факультэт [[Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Аркадзя Куляшова|Магілёўскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя А. А. Куляшова]]. Завочна скончыў аспірантуру. У 1996 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Магілёў у XII—XVIII стст. (па матэрыялах археалагічнага даследавання і пісьмовых крыніц)» (навук. кіраўнік — [[Георгій Васілевіч Штыхаў|Г. В. Штыхаў]]). Працаваў археолагам у Магілёўскай архітэктурна-рэстаўрацыйнай фірме «АРТ-М». З 1996 па 1999 год старшы выкладчык кафедры філасофіі, а з 1999 па 2002 гг. — дацэнт кафедры археалогіі і спецыяльных гістарычных дысцыплін [[Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Аркадзя Куляшова|МДУ імя А. А. Куляшова]]. У 1990-х гадах быў членам апазіцыйнай да [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] партыі [[Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада)|Беларуская сацыял-дэмакратычная грамада]], насіў значок з [[Бела-чырвона-белы сцяг|бела-чырвона-белым сцягам]]<ref name="bijahr">{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/32203793.html|title = БЧБ-сьцяжок на пінжаку, сын Альгерд. Расказваем гісторыю любімага гісторыка Лукашэнкі|date = 2-1-2023|publisher = svaboda.org|language = be-tarask}}</ref>. У 2003 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Этнаканфесійныя і сацыякультурныя стэрэатыпы насельніцтва беларускіх зямель у X—XVII стст.». Называў сябе самым маладым доктарам гістарычных навук<ref>[http://mstislaw.by/msc-sla-shchyna-adna-z-vazhnejshyh-zhyvatvornyh-kryn-c-nashaj-g-story?page=62 «Мсціслаўшчына — адна з важнейшых, жыватворных крыніц нашай гісторыі…»]{{Недаступная спасылка}}</ref> (насамрэч такім быў [[Дзяніс Уладзіміравіч Дук|Дзяніс Дук]]). У 2004—2016 гадах загадчык кафедры археалогіі і спецыяльных гістарычных дысцыплін [[Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Аркадзя Куляшова|МДУ імя А. А. Куляшова]]. З восені 2016 года — дэпутат, старшыня пастаяннай камісіі [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі]] па навуцы, культуры і адукацыі. Член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] V склікання (2012—2016, пастаянная камісія па міжнародных справах і нацыянальнай бяспецы). З 2016 — дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь [[Спіс дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI склікання]], старшыня камісіі Палаты прадстаўнікоў па адукацыі, культуры і навуцы. 27 жніўня 2020 годзе паведаміў, што ў яго здарыўся мікраінсульт. Праблемы са здароўем, заявіў Марзалюк, праявіліся пасля атрыманых пагроз: «''Як тут не хвалявацца, калі адраджэнцы ў тэлеграме жадаюць смерці, смерці сям’і, пагражаюць забойствамі… Калі гэта дэмакратыя, то супраць такой дэмакратыі я гатовы ісці са зброяй у руках''». Перад тым у СМІ з’явілася відэа, дзе Марзалюк ідзе хістаючыся па горадзе<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=258030 Памятаеце тое відэа, дзе дэпутат Марзалюк блукае па горадзе ў дзіўным стане? Ён кажа, што перанёс інсульт на нагах] // nn.by 27 жніўня 2020</ref>. У 2024 годзе [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2024)|стаў]] дэпутатам [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання|VIII склікання]] ад Магілёўскай-Ленінскай акругі № 84. Старшыня Пастаяннай камісіі па адукацыі, культуры і навуцы, член Савета Палаты прадстаўнікоў<ref>[https://house.gov.by/by/deputies-by/view/marzaljuk-igar-690/ Біяграфія на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]</ref>. == Сям’я == Жанаты з Аленай Марзалюк, старшай навуковай супрацоўніцай [[Магілёўскі гістарычны музей|Магілёўскага гістарычнага музея]]. Сын — Альгерд (нар. 2002)<ref name="bijahr"/>. == Працоўная і навуковая дзейнасць == Займаўся археалагічнымі раскопкамі на Магілёўшчыне, вёў даследчыцкую работу ў архівах Магілёва, Мінска, Вільнюса. Удзельнічаў у навуковых канферэнцыях і чытаў лекцыі па гісторыі Беларусі ў Польшчы, Германіі і Чэхіі. Узначальвае абласную грамадскую арганізацыю «[[Магілёўскае краязнаўчае таварыства]]». Аўтар даследаванняў па гісторыі Магілёва, у т.л. кнігі «Магілёўская даўніна ў пытаннях і адказах» (1997, у сааўтарстве з [[А. Р. Агееў|А. Р. Агеевым]] і [[І. А. Пушкін]]ым; 2-е выд. перапрац. і дап. 1999). Аўтар вучэбнага дапаможніка «Гісторыя рэлігіі Беларусі (10—18 ст.)» (1997), манаграфіі «Магілёў у 12—18 ст. Людзі і рэчы» (1998). У ліпені 2014 Марзалюк паведаміў, нібы знайшоў «берасцяную грамату»<ref>[http://budzma.by/news/u-mscislavye-adshukali-samuyu-starazhytnuyu-na-byelarusi-byerascyanuyu-hramatu.html Будзьма.бай]</ref>. Але вучоныя не прызнаюць гэты прадмет граматай, бо на ім не відаць ніводнай літары. == Палітычная дзейнасць == {{Вонкавыя медыяфайлы |topic = |subtopic = |width = |image1 = |audio1 = |video1 = [https://www.youtube.com/watch?v=t2RlFZbHdXg Ігар Марзалюк пра «Дэкрэт № 3» падчас «маршу» ў Магілёве] }} {{Вонкавыя медыяфайлы |topic = |subtopic = |width = |image1 = |audio1 = |video1 = [https://www.youtube.com/watch?v=xOLhIvttRuM Ігар Марзалюк слухае А. Лукашэнку] }} Неаднаразова выказваўся ў падтрымку «[[Дэкрэт аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства|Дэкрэта аб дармаедстве]]»<ref>{{cite web|url = https://news.tut.by/society/523526.html?crnd=70117|title = Два депутата парламента из Могилева ответили на обращения против налога на тунеядство|date = 13-12-2016|publisher = tut.by|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20190420213707/https://news.tut.by/society/523526.html?crnd=70117|archive-date = 21-4-2019|access-date = 21-4-2019}}</ref>. 9 сакавіка 2017 г. прэзідэнт Беларусі [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] заклікаў чыноўнікаў і дэпутатаў (у тым ліку, мясцовых саветаў), каб яны актыўней працавалі з насельніцтвам адносна выканання [[Дэкрэт аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства|прэзідэнцкага дэкрэта № 3]]<ref>[http://naviny.by/new/20170309/1489054557-vinovnymi-za-situaciyu-s-dekretom-no-3-lukashenko-nazval-otvetstvennyh Виновными за ситуацию с декретом № 3 Лукашенко назвал «ответственных чиновников»]</ref>. 15 сакавіка 2017 г. у [[Магілёў|Магілёве]] падчас несанкцыянаванага пратэсту людзей (500—700 чал.<ref name="svaboda.org">[http://www.svaboda.org/a/28434659.html Дэпутат Марзалюк запытаў начальніка Магілёўскай абласной міліцыі, чаму затрымалі ўдзельнікаў «Маршу недармаедаў»]</ref>) супраць [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|прэзідэнцкага дэкрэта № 3]], Ігар Марзалюк як мясцовы дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу актыўна выступаў перад прысутнымі пратэстуючымі, абяцаючы, што «''рэзка будзе пашыраны пералік людзей, якія маюць права не плаціць збор''» і да 25 сакавіка 2017 г. з [[Дэкрэт аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства|дэкрэта № 3]] «''усю дурасць прыбяруць''»<ref>[https://news.tut.by/economics/535481.html «Всю дурость уберут». Марзалюк на «Марше нетунеядцев» рассказал, когда изменят декрет № 3] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170319192157/https://news.tut.by/economics/535481.html |date=19 сакавіка 2017 }}</ref>. Магілёўскі праваабаронца Аляксандр Хамратаў звярнуўся ў суд Ленінскага раёна г. Магілёва па тлумачэнні, чаму Ігар Марзалюк не прыцягваецца да адміністрацыйнай адказнасці, бо Марзалюк, паводле слоў Хамратава, нанёс яму «маральную шкоду» і ўдзельнічаў у несанкцыянаваным мітынгу<ref name="racyja.com">{{Cite web |url=http://www.racyja.com/hramadstva/u-magilyove-zapatrabavali-prytsyagnuts/ |title=У Магілёве запатрабавалі прыцягнуць дэпутата Марзалюка да адказнасці |access-date=14 красавіка 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170417121040/http://www.racyja.com/hramadstva/u-magilyove-zapatrabavali-prytsyagnuts/ |archive-date=17 красавіка 2017 |url-status=dead }}</ref>. Ленінскі РАУС г. Магілёва адмовіў у прэтэнзіях, бо ў дзеяннях дэпутата Марзалюка «адсутнічае склад правапарушэння». У адказ на запыт, чым адрозніваюцца паводзіны пратэстуючых на несанкцыянаваным мітынгу і дэпутата парламента, Упраўленне ўнутраных спраў Магілёўскага аблвыканкама паведаміла, што «''ў абавязкі органаў унутраных спраў не ўваходзіць тлумачэнне дзейнага заканадаўства і юрыдычная кансультацыя''», таму дэпутат Марзалюк не быў прыцягнуты да адказнасці<ref name="racyja.com"/>. У пачатку красавіка 2017 г., у адказ на зварот да яго магілёўскіх праваабаронцаў аб дапамозе ў вызваленні і рэабілітацыі асуджаных удзельнікаў акцыі, Ігар Марзалюк паведаміў, што накіраваў запыт начальніку УУС Магілёўскага аблвыканкама «з просьбай інфармавання аб прычынах затрымання» ўдзельнікаў праведзенага 15 сакавіка ў Магілёве «Маршу недармаедаў». У сваім адказе Марзалюк таксама піша, што калі затрыманыя парушылі заканадаўства, то адміністрацыйнае спагнанне, накладзенае на іх, правамернае, і меры па іх вызваленні і рэабілітацыі не могуць быць прынятыя. Адказ Марзалюк даў на рускай мове, нягледзячы на тое што заканадаўства аб зваротах грамадзян абавязвае даваць адказ на мове звароту, у гэтым выпадку беларускай<ref name="svaboda.org"/>. 19 красавіка 2019 года, падчас штогадовага паслання прэзідэнта Беларусі вельмі эмацыйна адрэагаваў на словы прэзідэнта аб суверэнітэце рэспублікі: ён плакаў, энергічна ківаў і апладзіраваў<ref>{{cite web|url = https://sputnik.by/video/20190419/1040866175/Rastrogannyy-deputat-Marzalyuk-stal-lyubimtsem-sotsialnykh-setey--video.html|title = Растроганный депутат Марзалюк стал любимцем социальных сетей – видео|date = 2019-04-19|work = [[Sputnik]]|language = ru|access-date = 2021-01-18}}</ref>. 6 мая 2019 года дэпутат ўрачыста адкрыў немудрагелістыя металічныя парэнчы на тэрыторыі гарадскога парку напярэдадні Дня Перамогі<ref>{{cite web|url = https://realt.onliner.by/2019/05/07/perila|title = В Могилеве торжественно открыли перила|date = 2019-05-07|work = [[Onliner.by]]|language = ru|access-date = 2021-01-18}}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.ctv.by/novosti-mogileva-i-mogilevskoy-oblasti/nebolshoy-podarok-v-mogilyove-obustroili-spusk-v-gorodskom|title = «Небольшой подарок»: в Могилёве обустроили спуск в городском парке|date = 2019-05-06|work = [[СТБ]]|language = ru|access-date = 2021-01-18|archive-url = https://web.archive.org/web/20210120193349/http://www.ctv.by/novosti-mogileva-i-mogilevskoy-oblasti/nebolshoy-podarok-v-mogilyove-obustroili-spusk-v-gorodskom|archive-date = 20 студзеня 2021|url-status = dead}}</ref>. Напярэдадні [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі]] (2020) выказаўся наконт перадвыбарнай кампаніі часткі альтэрнатыўных прэтэндэнтаў на статус кандыдата ў прэзідэнты Рэспублікі Беларусь, назваўшы іх ''вестунамі грамадзянскай вайны'', якім ''не патрэбна спакойная сацыяльная эвалюцыя, не патрэбна моцная, па сапраўднаму суверэнная беларуская дзяржава.'' {{цытата|Ім не патрэбны выбары — ім патрэбны фарс і памнажэнне нянавісці. Наша задача, задача патрыётаў, задача беларускіх дзяржаўнікаў, спыніць іх. Паказаць і ім, і іх замежным куратарам, што канстытуцыйны лад Беларусі нельга змяніць пры дапамозе гвалту, пры дапамозе перавароту <ref>[https://www.belta.by/opinions/view/vestuny-gramadzjanskaj-vajny-7333/ Вестуны грамадзянскай вайны] // belta.by 31 мая 2020</ref>.}} Тады ж, напярэдадні выбараў, назваў затрыманых у Мінску байцоў групы «[[ПВК «Вагнер»|Вагнер]]» «''засланымі прафесійнымі забойцамі і правакатарамі''»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ex-press.live/rubrics/obshhestvo/2020/08/04/deti-nashi-prokatalis-kak-syr-v-masle-kak-gubernator-i-deputat-agitirovali-za-lukashenko|title=«Дети наши прокатались как сыр в масле». Как губернатор и депутат агитировали за Лукашенко|website=ex-press.live|date=2020-08-04|access-date=2024-02-21|quote=І самае страшнае, што можа быць, — гэта кроў на вуліцах рукамі засланых прафесійных забойцаў і правакатараў, якіх вы ўчора пабачылі ва ўсёй прыгажосці. Трынаццаць з іх — у спісе Iнтэрпола за свае подзвігі ў розных кропках зямнога шара. Падрыўнікі, снайперы, айцішнікі…}}</ref>. 15 сакавіка 2021 года ўвайшоў у склад Канстытуцыйнай камісіі, якая ў мэтах ажыццяўлення рэзалюцыі шостага [[Усебеларускі народны сход|Усебеларускага народнага сходу]] распрацоўвала прапановы па змяненні [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі Беларусі]] і забяспечвала іх «усенароднае абмеркаванне»<ref>{{cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32100105&p1=1&p5=0 |title=Указ Президента Республики Беларусь 15 марта 2021 г. № 105 «О Конституционной комиссии»|publisher = Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь |date = 2021-03-17 |language=ru|access-date = 2021-03-20}}</ref>. == Гістарычныя погляды == У 2019 годзе ў артыкуле «[[Настаўніцкая газета|Настаўніцкай газеты»]] ахарактарызаваў [[паўстанне 1863—1864 гадоў]] выключна польскім, а [[Кастусь Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]] назваў носьбітам [[польскі нацыяналізм|польскага нацыяналізму]]<ref>{{cite web|url = https://history.nashaniva.by/?c=ar&i=223302|title = Марзалюк у «Настаўніцкай газеце»: Паўстанне 1863 года было польскім, а Каліноўскі быў польскім нацыяналістам|publisher = history.nashaniva.by|archive-url = https://web.archive.org/web/20190408150359/https://history.nn.by/?c=ar&i=223302|archive-date =8-4-2019|access-date = 8-4-2019}} </ref>. У сакавіку 2019 года ў інтэрв’ю тэлеканалу «[[Беларусь 1]]» выказаўся пра асобу Кастуся Каліноўскага: «''Ёсць фігуры, якія могуць быць культавымі для нейкай субкультуры. Але чалавек, які называе, скажам, праваслаўе „сабачай верай“ (калі ў нас 80 % праваслаўных), ці можа такі чалавек быць нацыянальным героем краіны?''»<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/29826566.html|title = Марзалюк: той, хто называў праваслаўе «сабачай верай», ня можа быць нацыянальным героем|date = 17-3-2019|publisher = svaboda.org|language = be-x-old|archive-url = https://web.archive.org/web/20190408151150/https://www.svaboda.org/a/29826566.html|archive-date = 8-4-2019|access-date = 8-4-2019}} </ref><ref>{{cite web|url = https://www.tvr.by/bel/news/glavnyy-efir/intervyu_s_predsedatelem_postoyannoy_komissii_palaty_predstaviteley_natsionalnogo_sobraniya_belarusi/|title = Інтэрв’ю са старшынёй пастаяннай камісіі Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|publisher = tvr.by|access-date = 8-4-2019}}</ref>. У красавіку 2019 года падтрымаў знос крыжоў у [[Курапаты|Курапатах]]: «''У межах зоны гісторыка-культурнай каштоўнасці, паводле беларускага заканадаўства, без дазволу Міністэрства культуры нельга ўзводзіць спаруды… У нас перад Вялікаднем прынята наводзіць парадак на месцах смутку, на месцах, дзе сапраўды загінулі людзі''»<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/29866464.html|title = Дэпутат Марзалюк назваў знос крыжоў у Курапатах навядзеньнем парадку перад Вялікаднем|date = 7-4-2019|publisher = svaboda.org|language = be-x-old|archive-url = https://web.archive.org/web/20190408180044/https://www.svaboda.org/a/29866464.html|archive-date = 8-4-2019|access-date = 8-4-2019}}</ref>. 9 лістапада 2020 года ў эфіры [[СТБ|Сталічнага тэлебачання]] сцвярджаў, што ''«… казкі пра беларускіх князёў з павязкамі — гэта легенда аўстрыйская, пра аўстрыйскі чырвона-бела-чырвоны, украдзеная беларускімі нацыяналістамі ў пачатку 90-х гадоў ХХ стагоддзя і ўведзеная ў іх кніжачку. Калі казаць пра бел-чырвона-белы, то ён узнік у 1917 годзе. Чырвоная паласа з’явілася для таго, каб сімвалізаваць лютаўскую рэвалюцыю. На жаль, самая вялікая трагедыя гэтага палотнішча бел-чырвона-белага — гэта тое, што яго сапраўды выкарыстоўвалі беларускія нацыяналісты-калабарацыяністы, якія бралі ўдзел у супрацоўніцтве з нацыстамі''». Сцвярджаў таксама, што лозунг «[[Жыве Беларусь]]», ''"… калі мы кажам не пра словаспалучэнне, а пра прывітанне, то мы адкрываем статут [[СБМ|Саюза беларускай моладзі]] і бачым, што калі вы ніжэй па статусу, вы падыходзіце да старэйшага і вітаецеся: «Жыве Беларусь», прычым выкідваеце руку — зігуеце. А вам у адказ ваш начальнік лаканічна адказвае: «Жыве»''<ref>[http://www.ctv.by/novosti-minska-i-minskoy-oblasti/igor-marzalyuk-chelovek-mozhet-pomenyat-politicheskuyu-tochku Игорь Марзалюк: человек может поменять политическую точку зрения, но не в тот момент, когда происходит какое-то испытание] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201109093213/http://www.ctv.by/novosti-minska-i-minskoy-oblasti/igor-marzalyuk-chelovek-mozhet-pomenyat-politicheskuyu-tochku |date=9 лістапада 2020 }}</ref>. У 2022 годзе адзначалася тэндэнцыйнасць выказванняў Ігара Марзалюка пра [[Наталля Аляксееўна Арсеннева|Наталлю Арсенневу]]<ref name=":0">https://belisrael.info/?p=31516</ref> і рэакцыю [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (1917)|беларускіх хрысціянскіх дэмакратаў]] на «вызваленчы паход Чырвонай арміі» 1939 года ў Заходнюю Беларусь<ref>https://belisrael.info/?p=31907</ref>. Паводле палітолага [[Уладзімір Рубінчык|Вольфа Рубінчыка]], пачынаючы з 2010-х гадоў Марзалюк — больш прапагандыст, чым даследчык<ref name=":0" />. У 2023 годзе ў перадачы дзяржаўнага тэлебачання падаў непраўдзівыя звесткі пра нібыта ўжыванне беларускага бела-чырвона-белага сцяга ў злачынствах Другой сусветнай вайны. Марзалюк паказаў вядомае фота з акругі Галіцыя на мяжы з [[Каралеўства Румынія|Румыніяй]], знятае 11 траўня 1943 года, якое змяшчае выяву здзекаў нацыстаў з яўрэяў перад расстрэлам, пры гэтым у аднаго з нацыстаў на чорна-белым фота павязка з трох ліній. Па словах жа Марзалюка, гэта фота з [[Усходняя Беласточчына|Беласточчыны]], а на руцэ ў карнікаў бела-чырвона-белы сцяг<ref>{{cite web|url = https://nashaniva.com/321254|title = Марзалюк паказаў «сведчанне злачынстваў пад бела-чырвона-белым сцягам». Але гэта хлусня — вось што на фота|date = 10-7-2023|publisher = nashaniva.com}}</ref>. == Грамадзянская пазіцыя == У 2016 годзе ў інтэрв’ю «[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]]» выказаўся ў [[гамафобія|гамафобным]] духу<ref>[https://www.svaboda.org/a/prafesar-marzaliuk/28053693.html Прафэсар Марзалюк ня будзе прымушаць дэпутатаў Палаты размаўляць па-беларуску]</ref>: {{цытата|Я выступаю за [[смяротнае пакаранне]]. Я выступаю катэгарычна супраць [[аборт]]аў. Я катэгарычна супраць прапаганды [[гомасексуалізм]]у. Я не лічу, што перверсія і дэвіяцыя павінны лічыцца нормай. Я хрысціянін, я за традыцыйную, нармальную сістэму каштоўнасцей. Я хачу, каб Беларусь заставалася цэнтрам нармальнай хрысціянскай ідэнтычнасці. І самае парадаксальнае, што мы са сваёй постсавецкай спадчынай і неасавецкай спадчынай — захоўваем традыцыйнае праваслаўе, традыцыйны каталіцызм, традыцыйны пратэстантызм. Мяне ванітуе ад слова «[[гендар]]», «гендарны баланс». [[Фемінізм|Феміні]]сткі — гэта жанчыны, у якіх ня склалася асабістае жыццё. Альбо гэта латэнтныя лесбіянкі, альбо гэта людзі, якія не рэалізавалі сябе ў жыцці. Няма фемінізму і гендара. Ёсць полавая ідэнтычнасць.}}У лютым 2023 года на дзяржаўным тэлеканале [[СТБ]] выказаўся за «пазітыўную дыскрымінацыю» рускай мовы на карысць беларускай. Прапанаваў выкладаць гуманітарныя прадметы ў школах па-беларуску. За што быў раскрытыкаваны прарасейскімі актывістамі рэжыму Лукашэнкі<ref>{{cite web|url = https://novychas.online/hramadstva/marzaljuk-suprac-bloherau-pseudapatryjotau-hto|title = Марзалюк супраць «блогераў-псеўдапатрыётаў»: хто каго?|date = 22-2-2023|publisher = novychas.online}}</ref>. == Узнагароды == Узнагароджаны [[Ордэн Пашаны (Беларусь)|ордэнам Пашаны]] (2019)<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=241582 Лукашэнка ўзнагародзіў Марзалюка ордэнам Пашаны]</ref>, [[Медаль «За працоўныя заслугі» (Беларусь)|медалём «За працоўныя заслугі»]], нагрудным знакам Міністэрства адукацыі «[[Выдатнік адукацыі]]», [[Ганаровая грамата Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі|ганаровымі граматамі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], [[Ганаровая грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь]], Савета Міжпарламенцкай Асамблеі дзяржаў — удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў, медалём «[[За ўмацаванне парламенцкага супрацоўніцтва]]» Савета Міжпарламенцкай Асамблеі дзяржаў — удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў<ref>[http://house.gov.by/by/deputies-by/view/marzaljuk-igar-690/ Марзалюк Ігар Аляксандравіч]</ref>. == Выбраная бібліяграфія == * Магілёў у XII—XVIII стст. Людзі і рэчы / І. А. Марзалюк. — Магілёў; Мінск: Веды, 1998. * Людзі даўняй Беларусі: этнаканфесійныя і сацыякультурныя стэрэатыпы (X—XVII стст.) / І. А. Марзалюк. — Магілёў: МДУ імя А. А. Куляшова, 2003. — 324 с. * Міфы «адраджэнскай» гістарыяграфіі Беларусі: манаграфія / І. А. Марзалюк. — Магілёў: МДУ імя А. А. Куляшова, 2009. — 148 с. * [http://kamunikat.org/download.php?item=9361-1.pdf&pubref=9361 Сімптомы «пажаданай гісторыі»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090407210840/http://kamunikat.org/download.php?item=9361-1.pdf&pubref=9361 |date=7 красавіка 2009 }} / І. Марзалюк // ARCHE. — 2008. — № 3. — С. 37—52. * [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_926840.pdf У абарону праўдзівай гісторыі Новагародка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305192015/http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_926840.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} / І. Марзалюк // Беларуская думка. — 2013. — № 11. — С. 88—95. * Успаміны пра Сяргея Рассадзіна / І. Марзалюк, Т. Маслюкоў // [[Маладосць]]. — 2017. — N 12. — С. 134—135. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага|МАРЗАЛЮК Ігар Аляксандравіч}} * Марзалюк Ігар Аляксандравіч // Магілёўская даўніна. — Магілёў, 1995. — С. 15. * Марзалюк Ігар Аляксандравіч // Памяць: Краснапольскі раён. — Мн., 2001. — С. 479. * [http://nir.msu.mogilev.by/index.php?mod=resource&act=more&id=95 Марзалюк Игорь Александрович] // Учреждение образования «Могилевский государственный университет имени А. А. Кулешова». {{ref-ru}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} * ''[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук, A.Ф.]]'' [http://pawet.net/library/history/bel_history/smalianchuk/16/'Homo_Sovieticus'_і_беларуская_постсавецкая__гістарыяграфія.html «Homo Sovieticus» і беларуская постсавецкая гістарыяграфія] / А. Ф. Смалянчук // Історіографічні дослідження в Украіні. Випуск 22. Доповіді та матеріали Міжнародної наукової конференції «Інститут історії України на зламі епох, у світлі традицій та перетворень. 75 років інституціонального буття» (20-21 жовтня 2011 р., м. Київ). — Кіів: Інститут історіі Украіни, 2012. — С. 189—200. * ''[[Генадзь Мікалаевіч Сагановіч|Сагановіч, Г.]]'' [http://www.belhistory.eu/henadz-sahanovich-pryvid-nacyi-ў-imgle-stereatypaў/ Прывід нацыі ў імгле стэрэатыпаў] // Беларускі Гістарычны Агляд. — 2003. — Том 10. — Сшыткі 1-2 (18-19). — С. 280—318. * ''Мікульскі, Ю.'' [http://csl.bas-net.by/press-nan/2013/01/29_uvekavechanne_mifa.pdf Увекавечанне міфа. Вакол помніка літоўскаму князю Міндоўгу ў Навагрудку] / Ю. Мікульскі // Беларуская думка. — 2013. — № 1. — С. 69—76. * ''[[Аляксандр Іванавіч Груша|Груша, А.]]'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_97749.pdf Нужен ли Новогрудку памятник Миндовгу?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170328195216/http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_97749.pdf |date=28 сакавіка 2017 }} / А. Груша // Беларуская думка. — 2013. — № 8. — С. 96—103. * ''[[Аляксандр Канстанцінавіч Краўцэвіч|Краўцэвіч, А.]]'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_357733.pdf Блуканне па міфах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305211718/http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_357733.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} / А. Краўцэвіч // Беларуская думка. — 2013. — № 5. — С. 84—86. * [https://history.nashaniva.by/?c=ar&i=229569 Гісторык патлумачыў, чаму заявы Марзалюка пра колькасць ахвяр савецкага рэжыму — цынічная няпраўда] // Наша Ніва, 29 красавіка 2019 * [https://csl.bas-net.by/personalii/95188/marzalyuk-igor-aleksandrovich/ Ігар Аляксандравіч Марзалюк] у базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} * [https://house.gov.by/by/deputies-by/view/marzaljuk-igar-690/ Біяграфія на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Марзалюк Ігар Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Аркадзя Куляшова]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Дактары гістарычных навук]] [[Катэгорыя:Члены-карэспандэнты НАНБ]] [[Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання]] [[Катэгорыя:Члены Канстытуцыйнай камісіі Беларусі (2021)]] [[Катэгорыя:Прапагандысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]] 3l5em6i9r5emt1wiw2d3w5k8puawwbs 0 49322 5174356 5145133 2026-08-01T22:26:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174356 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі}} '''Канцэрн Volkswagen''' ({{lang-de|Volkswagen Konzern}}) альбо '''Volkswagen [[Акцыянернае таварыства|AG]] (VW AG)''' — [[Германія|германскі]] аўтамабілебудаўнічы канцэрн. Назва Volkswagen літаральна азначае «народны аўтамабіль», па-беларуску вымаўляецца ''Фальксва́ген''. У 2016 г. канцэрн стаў найбольшым аўтавытворцам у свеце паводле продажаў (11,9 % сусветных продажаў) і ўключаў 120 аўтазаводаў у 31 дзяржаве<ref name="AC">[http://www.dw-world.de/dw/article/0,,4867948,00.html Volkswagen стаў сусветным лідарам па колькасці вырабленых аўтамабіляў]</ref>. Кампанія займае 9 месца ў [[Fortune Global 500]]<ref>{{Cite web |url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2009/full_list/ |title=Fortune Global 500 |access-date=21 снежня 2009 |archive-date=3 мая 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210503170536/https://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2009/full_list/ |url-status=dead }}</ref> ([[2019]] год). [[Файл:Wolfsburg VWHochhaus und Kraftwerk.JPG|thumb|290px|Завод у Вольфсбургу]] == Уласнікі == На 31 снежня 2016 г. Volkswagen AG размясціла на біржы 295 089 818 звычайных акцый і 206 205 445 прывілеяваных. Уласнікамі падпіснога капіталу звычайных акцый былі: [[Porsche AG|Аўтамабільны холдынг Porsche AG]] — 30,8 %, ТАА «Інвестыцыйная ўправа [[Катар]]а» — 14,6 %, Урад зямлі [[Ніжняя Саксонія]] —11,8 %, іншыя замежныя ўстановы —22,8 %, [[Фізічная асоба|фізічныя асобы]] — 18 %, іншыя ўстановы Германіі — 2,3 %. Правы голасу паводле прывілеяваных акцый размяркоўваліся наступным чынам: Аўтамабільны холдынг Porsche AG — 52,2 %, Урад зямлі Ніжняя Саксонія — 20 %, Інвестыцыйная ўправа Катару — 17 %, іншыя — 10,8 %<ref>{{cite web|title=Склад уласнікаў|url=https://www.volkswagenag.com/de/InvestorRelations/shares/shareholder-structure.html|publisher=АТ «Фальксваген»|language=de|date=31 снежня 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171002160218/http://www.volkswagenag.com/de/InvestorRelations/shares/shareholder-structure.html|archivedate=2 кастрычніка 2017|accessdate=15 верасня 2017|url-status=}}</ref>. == Заводы == [[Файл:World locations of Volkswagen Group factories updated.svg|thumb|260px|Размяшчэнне заводаў па краінах (2009 г.)]] На 2017 г. канцэрн «Фальксваген» складаўся з 2 падраздзяленняў: * Аўтамабілебудаўнічае падраздзяленне ўключала: ** Галіну пасажырскіх і камерцыйных самаходаў — ажыццяўляла распрацоўку, выраб і продаж [[Легкавы аўтамабіль|пасажырскіх аўтамабіляў]], [[грузавік]]оў, [[аўтобус]]аў і [[матацыкл]]аў. ** Галіну знергетычнага абсталявання — выраб [[рухавік]]оў, [[турбіна]]ў, кампрэсараў, рэдуктараў і выпрабавальнага абсталявання. * Падраздзяленне фінансавых паслуг — пазычала прадаўцам і пакупнікам самаходаў, ажыццяўляла [[лізінг]] і [[страхаванне]], кіраванне аўтапаркам і перавозкі. Канцэрн «Фальксваген» пастаўляў самаходы пад уласным таварным знакам і 10 [[Таварны знак|таварнымі знакамі]] даччыных прадпрыемстваў: * 3-ма знакамі прадпрыемстваў з 2-х іншых земляў Германіі — [[Audi]] ([[Інгальштат]]), [[MAN SE|MAN]] ([[Мюнхен]]) і Porsche ([[Штутгарт]]); * 7-ю знакамі прадпрыемстваў з 6 іншых краін Еўропы — [[Bugatti]] (Мольсайм, дэпартамент [[Ніжні Рэйн (дэпартамент)|Ніжні Рэйн]], Францыя), [[Bentley (кампанія)|Bentley]] (Кру, графства Чэшыр, [[Англія]]), [[Ducati]] ([[Балоння]], рэгіён Эмілія-Раманья, Італія), [[Lamborghini]] (Сант-Агата-Балёньезэ, рэгіён [[Эмілія-Раманья]], Італія), [[SEAT (кампанія)|SEAT]] (Мартарэль, аўт.суп. [[Каталонія]], Іспанія), [[Scania]] ([[Сёдэртэлье]], Стакгольмскі лен, Швецыя) і [[Škoda Auto]] (Млада Болеслаў, [[Сярэднячэшскі край]], Чэхія)<ref name="с">{{cite web|title=Справаздача за 2016 год|url=https://www.volkswagenag.com/presence/investorrelation/publications/annual-reports/2017/volkswagen/de/Y_2016_d.pdf|publisher=АТ «[[Volkswagen|Фальксваген]]»|language=de|date=14 сакавіка 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170415125210/https://www.volkswagenag.com/presence/investorrelation/publications/annual-reports/2017/volkswagen/de/Y_2016_d.pdf|archivedate=15 красавіка 2017|accessdate=14 верасня 2017|url-status=}}</ref>. У 2016 г. на заводы канцэрна «Фальксваген» прыпала 11,9 % сусветных продажаў самаходаў, якія ажыццяўляліся ў 153 краінах. На 2017 г. канцэрн «Фальксваген» меў 120 заводаў у 31 дзяржаве: * Азія (32 у 7 дзяржавах) — Індыя (6: [[Арангабад]], [[Бангалор]], Нарасапура, Пітгэмпер, [[Пуна (Індыя)|Пуна]]), Кітай (20: [[Далянь]], Ічжэн, [[Нанкін]], [[Нінбо]], [[Урумчы]], Фошань, [[Цяньцзінь]], [[Чанджоў]], [[Чанчунь]], [[Чанша]], [[Чэнду]], [[Шанхай]]), Малайзія ([[Куала-Лумпур]]), Паўднёвая Карэя ([[Пусан]]), [[Тайвань]] (Таоюань), [[Тайланд]] (Банпаконская і Плуакдэнская акругі) і Турцыя ([[Анкара]]); * Афрыка (4 у 1 дзяржаве) — Паўднёвая Афрыка (Оліфанцфонтэйн, [[Пайнтаўн]], Эйтэнхагэ, [[Іаганесбург]]); * Паўднёвая Амерыка (9 у 2 дзяржавах) — [[Аргенціна]] ([[Кордава (Аргенціна, горад)|Кордава]], Пачэка, [[Сан-Мігель-дэ-Тукуман]]) і Бразілія (9: [[Рыа-дэ-Жанэйра]], Рэзэрдзі, Сан-Карлус, [[Сан-Паўлу]], [[Таўбатэ]]); * Паўночная Амерыка (5 у 2 дзяржавах) — ЗША ([[Чатануга]] ў штаце [[Тэнесі]]) і Мексіка ([[Пуэбла-дэ-Сарагоса]], [[Сант’яга-дэ-Керэтара]], Сан-Хасэ-Ч’япа, Сілао); * Еўропа (70 у 19 дзяржавах) — Англія ([[Кру]]), Аўстрыя ([[Штайр]]), Боснія ([[Сараева]]), Бельгія ([[Брусель]]), Венгрыя ([[Д’ёр]]), Іспанія ([[Барселона]], [[Мартарэль]], [[Памплона]], [[Прат-дэ-Льябрэгат]]), Данія ([[Фрэдэрыксхаўн]], [[Капенгаген]]), Італія ([[Балоння]], [[Сант-Агата-Баланьезэ]]), Нідэрланды ([[Зволе]], [[Мепел]]), Партугалія ([[Палмела]]), ''Польшча'' (9: [[Глогаў]], [[Кракаў]], [[Палькавіцы]], [[Познань]], [[Слупск]], [[Старахавіцы]], [[Ужэсня]]), ''Расія'' ([[Калуга]], [[Санкт-Пецярбург]]), Славакія ([[Браціслава]], [[Марцін (Славакія)|Марцін]]), Фінляндыя ([[Лахці]]), Францыя ([[Анжэ]], [[Мальсайм]], [[Сен-Назер]]), Чэхія (Врхлабі, Велька Біцеш, Квасіны, [[Млада Болеслаў]]), Швейцарыя ([[Вінтэртур]], [[Цюрых]]) і Швецыя ([[Лулеа]], Оскархамн, Сёдэртэлье); ** Германія (28 у 8 землях) — Баварыя (6: [[Аўгсбург]], [[Дэгендорф]], [[Інгальштат]], [[Мюнхен]], [[Нюрнберг]]), [[Бадэн-Вюртэмберг]] ([[Некарзульм]], [[Штутгарт]]), [[Берлін]], [[Гамбург]], Ніжняя Саксонія (11: [[Оснабрук]], [[Браўншвайг]], Вольфсбург, [[Гановер]], [[Зальцгітэр]], [[Эмдэн]]), Паўночны Рэйн — Вестфалія ([[Обергаўзен]], Рэйнэ), Саксонія ([[Дрэздэн]], [[Кемніц]], [[Лейпцыг]], [[Цвікаў]])<ref>{{cite web|title=Абрыс і размяшчэнне вытворчасці|url=https://www.volkswagenag.com/de/group/portrait-and-production-plants.html|publisher=АТ «Фальксваген»|language=de|date=2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171101112711/http://www.volkswagenag.com/de/group/portrait-and-production-plants.html|archivedate=1 лістапада 2017|accessdate=14 верасня 2017|url-status=}}</ref>. [[Файл:Volkswagen Nutzf Hannover.jpg|thumb|250px|Завод у Гановеры (2008 г.)]] == Гісторыя == [[Файл:Austria Gmuend Porsche Museum07.jpg|thumb|280px|Ваенны аўтамабіль (Музей у Аўстрыі, 2005 г.)]] * У маі 1937 года ў [[Берлін]]е ([[Трэці Рэйх|Нямецкая дзяржава]]) «[[Нямецкі працоўны фронт]]» заснаваў [[ТАА]] «Таварыства падрыхтоўкі народнага аўтамабіля». У студзені 1938 г. пад Фалерслебенам (Паўднёвагановерска-Браўншвайская вобласць; цяпер Ніжняя Саксонія) пачалося будаўніцтва завода паводле ўзору аўтазавода «[[Форд]]» на рацэ Руж (штат [[Мічыган]], ЗША). У [[Браўншвайг]]у сталі ўзводзіць вытворчасць аўтадэталяў. * 16 верасня 1938 г. назву прадпрыемства змянілі на ТАА «Народны аўтамабільны завод», якое атрымала ўлік у гандлёвым рэгістры 18 кастрычніка. * У снежні 1939 г. завод атрымаў ад Паветраных войскаў Германіі заказ на рамонт [[знішчальнік]]аў «Юнкерс-88» і пастаўку паліўных бакаў і крылаў да іх. * З лета 1940 года ў вытворчасці сталі выкарыстоўваць пераважна прымусовую працу замежных [[Рабства|нявольнікаў]], сярод якіх пераважалі польскія жанчыны, [[ваеннапалонны]]я і вязні [[канцлагер]]аў. * У 1941 г. паставілі 2-ю зборачную лінію для вырабу бяздзверных і вадаплаўных паўнапрывадных самаходаў для войска. * У 1943 г. вытворчасць пашырылі за кошт размяшчэння заказаў у захопленых землях Францыі. За 1940—1944 гады на заводзе вырабілі 66 285 ваенных самаходаў. * У 1944 г. іншаземцы з захопленых [[Вермахт|нямецкім войскам]] краін Еўропы складалі 2/3 работнікаў аўтазавода (каля 20 000 чалавека). * 11 красавіка 1945 г. амерыканскае войска заняло горад, дзе размяшчаўся завод. У выніку вытворчасць ваеннага абсталявання спынілася<ref name="г">{{кніга|аўтар=Маркус Лупа.|частка=|загаловак=Гістарычныя нататкі|арыгінал={{lang-de|Historische Notate}}|спасылка=https://www.volkswagenag.com/de/group/history.html|адказны=рэд. Манфрэд Грыгер|выданне=|месца=[[Вольфсбург]]|выдавецтва=[[Фальксваген]]|год=2008|том=[https://www.volkswagenag.com/presence/konzern/documents/history/deutsch/Heft7_DE.pdf 7. Летапіс «Фальксвагена»]|старонкі=|старонак=260|серыя=|isbn=978-3-935112-10-9|тыраж=}}</ref>. * У чэрвені 1945 г. [[Брытанская зона акупацыі Германіі|Брытанскі ваенны ўрад]] (Бад-Эйнгаўзен, цяпер зямля [[Паўночны Рэйн — Вестфалія]]) узяў аўтазавод у [[давернае кіраванне]]. * 27 снежня 1945 г. завод аднавіў вытворчасць [[седан]]аў «Фальксваген Жук» ({{lang-de|Käfer}}). У сакавіку 1946 г. вытворчасць дасягнула 1000 самаходаў за месяц. * 25 кастрычніка 1946 г. з’явіліся 2 першыя гандлёвыя прадстаўнікі, якія сталі збываць аўтамабілі насельніцтву праз 10 распаўсюднікаў і 28 прадаўцоў. У студзені 1947 г. адкрылася першая рамонтная майстэрня. * 1 кастрычніка 1948 г. «Фальксваген» падаў заяўку на ўлік свайго [[Таварны знак|таварнага знака]] ў выглядзе лацінскіх «літар [[V (літара)|V]] і [[W]] у крузе», які яшчэ ў 1937 г. распрацаваў інжынер рухавікоў «Поршэ» [[Франц Раймспіс]] (1900—1979). * У 1948 г. пачаўся экспарт у іншыя краіны Еўропы, дзе за год прадалі 4385 самаходаў: 1820 у [[Нідэрланды]], 1380 у Швейцарыю, 1050 у Бельгію, 75 у Нарвегію, 55 у Швецыю і 5 у Данію. У 1949 г. экспарт вырас да 7127 аўтамабіляў (15 % вытворчасці). * 30 чэрвеня 1949 г. заснавалі даччынае ТАА «Фінансаванне Фальксвагена», якое стала выдаваць 1-гадовыя пазыкі на набыццё аўтамабіляў. * 8 кастрычніка 1949 г. Брытанскі ваенны ўрад перадаў ураду зямлі [[Ніжняя Саксонія]] кіраўніцтва прадпрыемствам, якое налічвала каля 10 000 супрацоўнікаў, вырабляла штомесяц 4000 самаходаў і назапасіла 30 млн [[Нямецкая марка|нямецкіх марак]]. * У 1948—1949 гадах «Фальксваген» вырабіў каля паловы ўсіх аўтамабіляў у [[Заходняя Германія|Заходняй Германіі]]<ref name="г"/>. [[Файл:VW Export, Bj. 1951.jpg|thumb|270px|«Фальксваген Жук» (1951 г., Баварыя)]] * У 1950 г. экспарт падвоіўся да 1/3 аўтамабіляў і ажыццяўляўся ў 18 краін, у тым ліку ўпершыню ў Паўднёвую Амерыку — 1253 самаходы паставілі ў [[Бразілія|Бразілію]]. * 8 сакавіка 1950 г. пачалі выраб [[фургон]]аў «Транспарцёр», якія занялі 1/3 нямецкага рынка ў сваёй нішы. У выніку ў 1950-я гады «Фальксваген» стаў найбольшым экспарцёрам Германіі, чый самаход «Жук» стаў найбольш прадаваным. Адначасна адкрылі зборачныя заводы ў Бразіліі, [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|Паўднёвай Афрыцы]] (1956 г.) і Аўстраліі (1957 г., [[Мельбурн]]). 11 верасня 1952 г. заснавалі гандлёвае ТАА «Фальксваген Канады» ([[Таронта]]). 23 сакавіка 1953 г. адкрылі вытворчае ТАА «Фальксваген Бразіліі» ([[Сан-Паўлу]]), якое ў ліпені пачало зборку седанаў «Фальксваген Жук». Пасля гэтага можна казаць пра ўзнікненне канцэрна «Фальксваген». * 21 лістапада 1953 г. таварны знак прадпрыемства атрымаў улік у Патэнтнай службе Германіі. * 21 ліпеня 1955 г. заснавалі гандлёвае ТАА «Фальксваген ЗША» ([[Нью-Ёрк]]), якое прадало за 1956 г. 42 884 «Жукоў» і 6666 «Транспарцёраў». Збытавая сетка ў ЗША складалася з 15 распаўсюднікаў і 342 прадаўцоў. * 5 жніўня 1955 г. «Фальксваген» выпусціў мільённы самаход. У 1957 г. дзякуючы новаму заводу ў [[Гановер]]ы выраб «Транспарцёраў» вырас на траціну да 91 993, 2/3 з якіх экспартавалі. * У верасні 1957 года ў [[Оснабрук]]у (Ніжняя Саксонія) пусцілі вытворчасць [[кабрыялет]]аў «Карман-Гіа». * 18 лістапада 1959 года ў Сан-Бернарду-ду-Сампу (штат [[Сан-Паўлу (штат)|Сан-Паўлу]], Бразілія) адкрылі новы аўтазавод, дзякуючы якому ў 1960 г. продажы ў Бразіліі выраслі на 67 % да 47 320 самаходаў (41 % рынка). Лік супрацоўнікаў у Бразіліі перавысіў 8000 чалавек<ref name="г"/>. * 21 ліпеня 1960 г. [[Бундэстаг|Саюзны сход]] Заходняй Германіі зацвердзіў Закон «Аб перадачы правоў на паі ТАА „Народны аўтамабільны завод“ у прыватныя рукі», паводле якога 60 % [[Акцыя|паёў]] прадалі грамадзянам. Па 20 % паёў атрымалі Саюзны ўрад Германіі і Урад зямлі Ніжняя Саксонія. 22 жніўня 1960 г. «Фальксваген» атрымаў улік у гандлёвым рэестры ў якасці акцыянернага таварыства (АТ). Да 15 сакавіка 1961 г. 60 % паёў АТ прадалі за 360 млн нямецкіх марак, па 350 марак за пай. Выручаныя ад продажу паёў сродкі перавялі фонду «Фальксваген» (Гановер), які заснавалі для выдаткоўвання на распрацоўкі канцэрна. * У 1961 г. завод у Вольфсбургу пачынае запрашаць на працу замежных работнікаў, лік якіх да канца 1962 г. дасягнуў 4494, з іх 3188 (71 %) з Італіі. * 2 кастрычніка 1961 г. завод у Гановеры выпусціў мільённы «Фальксваген Транспарцёр». За 1961 г. канцэрн «Фальксваген» вырабіў звыш млн самаходаў (1 007 113). * 15 студзеня 1963 г. канцэрн атрымаў марскі карабель «Ёган Шульт», які мог перавозіць 1750 самаходаў. * У 1963 г. канцэрн «Фальксваген» стаў найбольшым у свеце экспарцёрам самаходаў, каля 60 % якіх прадалі за мяжу. На 31 снежня 1963 г. завод у Вольфсбургу наймаў 43 722 супрацоўнікі і мог за суткі выпусціць да 3300 легкавікоў. У 1964 г. экспарт у ЗША дасягнуў каля 330 000 аўтамабіляў, пасля 4-гадовага росту продажаў у сярэднім на 20 % штогод. У ЗША «Фальксваген Жук» атрымаў паноўнае становішча ў сваёй нішы. * 15 студзеня 1964 года ў [[Мехіка]] заснавалі [[ААТ]] «Фальксваген Мексікі», якое ў лістападзе 1967 г. адкрыла новы завод у [[Пуэбла-дэ-Сарагоса|Пуэбле-дэ-Сарагоса]]. У выніку гадавыя продажы ў Мексіцы дасягнулі 22 220 аўтамабіляў (21,8 % рынка). * 1 студзеня 1965 г. «Фальксваген» набыў у АТ «Даймлер-Бенц» яго даччынае ТАА «Аўта-Саюз» (Інгальштат, зямля [[Баварыя]]), якое мела збытавую сетку ў 1200 аўтакрамаў, 11 000 супрацоўнікаў і завод магутнасцю на 100 000 самаходаў за год. Набыты завод стаў вырабляць аўтамабілі «Аўдзі». * 12 ліпеня 1965 г. стварылі ТАА «Вольфсбургскія перавозкі», якому перадалі 55 марскіх грузавых караблёў і 1700 супрацоўнікаў. Да канца года даччынае прадпрыемства перавезла звыш 168 000 аўтамабіляў. * У 1968 г. вытворчасць у Аўстраліі давялося спыніць, бо ўрад запатрабаваў да 1969 г. вырабляць аўтамабілі на 95 % з мясцовых дэталяў. * 26 жніўня 1969 г. даччынае ТАА «Аўта-Саюз» злучылася з АТ «Некарсульмскі маторны завод» (зямля [[Бадэн-Вюртэмберг]]) у АТ «Некарсульмскі Аўта-Саюз „Аўдзі“», дзе «Фальксваген» атрымаў 59,5 % паёў<ref name="г"/>. [[Файл:Passat Variant 1 Wien.JPG|thumb|270px|«Фальксваген Пасат» ([[Вена]], 1973 г.)]] * У 1970 г. продажы канцэрна ў ЗША дасягнулі каля 570 000 аўтамабіляў. * У сакавіку 1970 г. набылі найбольшае ў Германіі прадпрыемства аўтанайму «Самаходавы Саюз». 1 ліпеня 1970 г. адкрылі новы завод у [[Зальцгітэр]]ы (Ніжняя Саксонія), дзе 2000 з 5108 супрацоўнікаў выраблялі [[рухавік]]і, у тым ліку для «Аўдзі 100». * 17 лютага 1972 г. вытворчасць «Жука» дасягнула 15 007 034 самаходаў, што зрабіла яго найбольш распаўсюджаным у свеце аўтамабілем. * 14 чэрвеня 1973 г. заснавалі разам з [[Югаславія|югаслаўскім]] імпарцёрам «Уніс» [[сумеснае прадпрыемства]] «Аўтамабільны завод Сараева» (Вагошча; цяпер [[Боснія і Герцагавіна]]), на якім з 10 лістапада 1973 г. пачалі вырабляць аўтамабілі «Фальксваген». * За 1973 г. у Зальцгітэры вырабілі звыш 400 000 аўтамабіляў, у тым ліку з мая пачалі вырабляць частку седанаў [[Volkswagen Passat]]. * У выніку нафтавага крызісу 1973 года да 1975 г. продажы ўпалі на 40 % да 2,038 млн самаходаў. У ЗША да 1976 г. продажы скараціліся больш як удвая да 238 167 самаходаў. * 21 чэрвеня 1976 года ў Зальцгітэры выпусцілі першыя 4-цыліндравыя дызельныя рухавікі абсягам у 1,5 літра. 31 ліпеня 1978 г. пусцілі завод у акрузе Уэстэрморланд (штат [[Пенсільванія]]), дзе сталі вырабляць самаходы «Фальксваген Гольф» для Паўночнай Амерыкі. * 20 снежня 1978 года ў [[Мюнхен]]е (Баварыя) заснавалі ТАА «МАН-Фальксваген» для вытворчасці лёгкіх грузавікоў з АТ «Машынабудаўнічы завод Аўгсбурга і Нюрнберга» ([[Обергаўзен]]). * У лістападзе 1978 г. «Фальксваген» падпісаў кантракт на пастаўку 10 000 самаходаў «Гольф» у [[Германская Дэмакратычная Рэспубліка|Германскую Дэмакратычную Рэспубліку]]. Пры канцы 1978 г. збытавая сетка налічвала 10 600 прадпрыемстваў з больш як 211 000 супрацоўнікаў<ref name="г"/>. === З 1980-х гадоў === [[Файл:VW Golf I Facelift front 20081209.jpg|thumb|260px|«Фальксваген Гольф» 1-га пакалення (2008 г.)]] * У красавіку 1980 г. «Фальксваген» набыў у амерыканскага аўтавытворцы «Крайслер» (Пантыяк, штат Мічыган) даччынае прадпрыемстве ў [[Аргенціна|Аргенціне]]. * 16 лютага 1985 г. заснавалі зборачнае ТАА «Шанхайская аўтамабільная кампанія „Фальксваген“» (Кітай) сумесна з «Шанхайскай трактарна-аўтамабільнай карпарацыяй», што дазволіла «Фальксвагену» стаць найбольшым вытворцам самаходаў у Кітаі. * За 1985 г. еўрапейскія продажы канцэрна выраслі амаль на 24 % да каля 760 000 аўтамабіляў, што зрабіла «Фальксваген» найбольшым аўтавытворцам у Еўропе. * 18 чэрвеня 1986 г. набылі 51 % паёў іспанскага аўтавытворцы «Сеат»<ref name="з"/>. * 4 ліпеня 1986 г. агульны сход пайнікаў змяніў назву АТ на «Народны аўтамабіль» («Фальксваген»). * 1 ліпеня 1987 года ў Бразіліі стварылі сумеснае ТАА «Аўталаціна» з амерыканскім «Фордам», якое праіснавала да 1995 года<ref name="г"/>. * 6 лютага 1991 года ў [[Чанчунь|Чанчуні]] стварылі з кітайскім «Першым аўтазаводам» ТАА «ПАЗ-Фальксваген», якое ў снежні 1994 г. адкрыла новы завод магутнасцю на 150 000 седанаў [[Volkswagen Jetta]]. * 16 красавіка 1991 г. «Фальксваген» набыў 30 % чэхаславацкага аўтамабільнага АТ «Шкода», кантрольны пакет акцый якога атрымаў 19 снежня 1994 года<ref name="з"/>. * 17 лістапад 1995 г. АТ «Фальксваген Аргенціны» адкрыў новы завод у Пачэка магутнасцю на 150 000 самаходаў, дзе сталі вырабляць мадэлі «Гольф» і «Пола». * У 1997 г. «Фальксваген Бразіліі» вырабіў 609 000 аўтамабіляў і наймаў звыш 31 000 супрацоўнікаў. * 15 жніўня 1998 г. набылі ТАА «Саксонскія аўтамабілі», якому належалі 3 заводы ў [[Айзенах]]у (зямля Цюрынгія), Мозэлі (частка Цвікаў) і [[Кемніц]]ы, што з 1990 г. былі сумеснымі прадпрыемствамі. * Цягам 1998 г. «Фальксваген» набыў адразу 3-х замежных аўтавытворцаў Еўропы: «Бэнтлі», «Ламбаргіні» і «Бугаці». * 25 жніўня 1999 года ў Палькавіцэ ([[Ніжнесілезскае ваяводства]]) адкрылі завод ТАА «Матор Польшчы» магутнасцю на 540 000 рухавікоў за год<ref name="г"/>. * У 2000 г. канцэрн «Фальксваген» упершыню вырабіў і прадаў звыш 5 млн аўтамабіляў. * За 2003 г. у Кітаі прадалі 698 000 аўтамабіляў «Фальксваген», вырабленых у Шанхаі і Чанчуні, што зрабіла канцэрн найбольшым вытворцам самаходаў у Кітаі. 22 кастрычніка 2007 г. У 2007 г. продажы ў Кітаі выраслі на 28 % да звыш 900 000 самаходаў, што зрабіла Кітай найбольшым рынкам для канцэрна «Фальксваген». * 28 лістапада 2007 года ў [[Калуга|Калузе]] (Расія) ТАА «Фальксваген Рус» адкрыла 48-ы завод канцэрна, які стаў 33-й вытворчасцю самаходаў канцэрна і меў магутнасць у 150 000 аўтамабіляў за год. * У 2009 г. ТАА «Фальксваген Індыі» адкрыў у Пуне (штат [[Махараштра]]) завод коштам 580 млн [[еўра]] і магутнасцю 110 000 самаходаў за год<ref name="г"/>. * 14 лютага 2014 года «Фальксваген» пачаў прадаваць у Германіі свой першы [[электрамабіль]] «е-Гольф» па цане ад €34 900 ($47 800). Магутнасць літ-іоннага [[акумулятар]]а складала 26,5 [[кілават-гадзіна]], што дазваляла праехаць да 134 км на адным зарадзе. Да канца года ў Заходняй Еўропе прадалі 3328 такіх электрамабіляў. У 2017 годзе яго [[цана]] ўпала да $29 000<ref>{{cite web|author=|title=Беларускі электрамабіль каштавацьме ўдвая даражэй за «Джылі», праедзе 100 км без падзарадкі|url=https://www.svaboda.org/a/28320373.html|publisher=Радыё «Свабода»|date=20 лютага 2017|accessdate=30 чэрвеня 2018}}</ref>, а магутнасць акумулятара вырасла да 35,8 кілават-гадзіна (144 км язды). * 18 верасня 2015 года [[Агенцтва па ахове навакольнага асяроддзя ЗША]] (ААНА ЗША) выкрыла, што звыш 428 000 аўтамабіляў «Фальксваген», якія прадалі ў краіне за апошнія 6 гадоў, выкідвалі ў паветра 40-кратна больш шкодных рэчываў за дапушчальны ўзровень. [[Махлярства]] з выпрабаваннем на шкодныя выкіды ажыццявілі пры дапамозе [[Праграмаванне|апраграмавання]], што заніжала паказчыкі да прымальнага ўзроўню. Выкрытая праграма стаяла на 11 млн аўтамабіляў у свеце з 2-літровым [[Дызельны рухавік|дызельным рухавіком]] EA189, якія былі на мадэлях «Фальксваген Гольф», «Джэта», «Жук» і «Пасат», «Аўдзі А3» і «Шкода Актавія». У выніку за тыдзень АТ «Фальксваген» вылучыла $7,3 млрд на спагнанні і страціла на біржы 26 % рыначнай вартасці — 25 млрд еўра (падзенне да ўзроўню 2012 года)<ref>{{cite web|author=|title=У ЗША вялікі скандал з «Фальксваген»|url=https://www.svaboda.org/a/27270892.html|publisher=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё «Свабода»]]|date=25 верасня 2015|accessdate=30 чэрвеня 2018}}</ref>. У Еўропе знаходзілася 8 млн дызельных аўтамабіляў (73 % ад 11 млн), у якіх перавышаў узровень выкідаў аксіду азоту і [[Вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]] і якія адпаведна падлягалі рамонту<ref>{{cite web|author=Яланта Смялоўская|title=Падае курс акцый канцэрну «Фальксваген»|url=http://radyjo.net/4/28/artykul/227504|publisher=[[Беларуская рэдакцыя Польскага Радыё]]|date=4 лістапада 2015|archiveurl=http://external_test.polskieradio.pl/4/28/artykul/227504|archivedate=4 лістапада 2015|accessdate=30 чэрвеня 2018}}</ref>. 28 чэрвеня 2016 года на «Фальксваген» у ЗША наклалі спагнанне ў памеры $15 млрд, з якіх $10 млрд прызначаліся на [[рамонт]] і выкуп ва ўласнікаў больш як 428 000 дызельных аўтамабіляў. Астатнія $5 млрд выплочваліся ААНА ЗША на [[даследаванне]] шкоднага ўздзеяння дызельных рухавікоў EA189<ref>{{cite web|title=«Фальксваген» выплаціць 15 млрд долараў за ўрэгуляванне дызельнага скандалу|url=http://euroradio.by/volkswagen-vyplacic-15-mlrd-dolarau-za-uregulyavanne-dyzelnaga-skandalu|publisher=[[Еўрарадыё]]|date=28 чэрвеня 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231031125109/https://euroradio.by/volkswagen-vyplacic-15-mlrd-dolarau-za-uregulyavanne-dyzelnaga-skandalu|archivedate=31 кастрычніка 2023|accessdate=30 чэрвеня 2018|url-status=}}</ref>. * За 2016 г. продажы канцэрна «Фальксваген» павялічыліся да 10 391 113 аўтамабіляў (11,9 % сусветнага рынку). * 11 студзеня 2017 года федэральны суд ЗША задаволіў позву [[Міністэрства юстыцыі ЗША]] аб спагнанні з «Фальксвагена» яшчэ $4,3 млрд пасля прызнання ў парушэнні Закону «Аб чыстым паветры» 1963 года. З улікам ранейшых выплатаў за махлярства з выкідамі ад дызельных рухавікоў EA189 агульныя страты дасягнулі $19,2 млрд<ref>{{cite web|author=|title=«Фальксваген» заплаціць ЗША $4,3 млрд з-за дызельнага скандалу|url=http://zviazda.by/be/news/20170111/1484143169-volkswagen-zaplacic-zsha-43-mlrd-z-za-dyzelnaga-skandalu|publisher=Газета «[[Звязда]]»|date=11 студзеня 2017|accessdate=30 чэрвеня 2018}}</ref>. == Кіраўнікі == * [[Антон П’ех]] (чэрвень 1941 — 11 красавіка 1945) * Рудольф Брорман (красавік — чэрвень 1945) * [[Іван Гірст]] (чэрвень 1945 — 31 снежня 1947) * [[Генрых Нордгоф]] (1 студзеня 1948 — 12 красавіка 1968) * [[Курт Лёц]] (1 мая 1968 — 13 верасня 1971) * [[Рудольф Ляйдынг]] (13 верасня 1971 — 1 студзеня 1975) * [[Тоні Шмюкер]] (1 студзеня 1975 — 1 студзеня 1982) * [[Карл Ган]] (1 студзеня 1982 — 1 студзеня 1993)<ref name="з">{{артыкул|аўтар=Вера Жохавец.|загаловак=«Свет мяняецца, і мы павінныя быць падрыхтаванымі да гэтага»|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=97403|выданне=[[Звязда]]|тып=газета|год=3 мая 2012|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2012-05-22 95 (27210)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/97406/22may-3.indd.pdf 3]|issn=1990-763x}}{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[Фердынанд П’ех]] (1 студзеня 1993 — 16 красавіка 2002) * [[Бернд Пішэтсрыдэр]] (16 красавіка 2002 — 31 снежня 2006) * [[Марцін Вінтэркорн]] (1 студзеня 2007 — 23 верасня 2015) * [[Маціяс Мюлер]] (25 верасня 2015 — 30 красавіка 2018) * [[Герберт Дыс]] (30 красавіка 2018 — 1 верасня 2022) * [[Олівер Блуме]] (з 1 верасня 2022 г.)<ref>{{cite web |url = https://www.motor1.com/news/599969/volkswagen-group-names-oliver-blume-boss/ |title = Volkswagen Group Names Porsche CEO Oliver Blume As New Boss |publisher = motor1.com |date = 2022-07-22 |accessdate = 2022-07-23 |language = en }}</ref> <gallery align="center"> Файл:Rudolf Leiding by Stuart Mentiply.jpg|Рудольф Ляйдынг Файл:Toni Schmücker extracted from Bundesarchiv B 145 Bild-F054865-0013, Wolfsburg, Staatsbesuch König von Jordanien.jpg|Тоні Шмюкер Файл:Carl H Hahn by Stuart Mentiply.jpg|Карл Ган Файл:Ferdinand Piech by Stuart Mentiply.jpg|Фердынанд П’ех Файл:Martin Winterkorn 2015-03-13 001.jpg|Марцін Вінтэркорн </gallery> == Аўтамабілі == * [[Volkswagen Jetta]] * [[Volkswagen Polo]] * [[Volkswagen Scirocco]] * [[Volkswagen Touran]] == Гл. таксама == * [[Autostadt]] {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|www.volkswagenag.com}} {{ref-de}} {{ref-en}} * {{cite web|title=Праваднік|url=http://navigator.volkswagenag.com/index.html?lang=de_DE|publisher=АТ «[[Фальксваген]]»|language=de|date=2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170920015736/http://navigator.volkswagenag.com/index.html?lang=de_DE|archivedate=20 верасня 2017|accessdate=14 верасня 2017|url-status=dead}} ** [[RSS]]-[https://www.volkswagenag.com/de/news.webfeed.html паток навін] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170708153425/https://www.volkswagenag.com/de/news.webfeed.html |date=8 ліпеня 2017 }}{{ref-de}} ** [http://chronik.volkswagenag.com/ Летапіс «Фальксвагена»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171001001341/http://chronik.volkswagenag.com/ |date=1 кастрычніка 2017 }}{{ref-de}} ** [https://www.youtube.com/user/volkswagengroup Ютуб] і [https://mobile.twitter.com/vwgroup_de Ціўцер] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170310043833/https://mobile.twitter.com/vwgroup_de |date=10 сакавіка 2017 }}{{ref-de}} * [http://www.volkswagen.by/ Бачына ў Беларусі]{{ref-ru}} ** [http://www.vw-commercial.by/ Камерцыйныя самаходы «Фальксваген» у Беларусі]{{ref-ru}} ** [https://vw-service.by/ Афіцыйны рамонт самаходаў у Мінску]{{ref-ru}} {{DAX}} {{Dow Jones Euro Stoxx 50}} {{Аўтамабілі Volkswagen}} [[Катэгорыя:Кампаніі Германіі]] [[Катэгорыя:Volkswagen AG| ]] [[Катэгорыя:Вольфсбург]] a203pozpgtlcxptyr3m9e21b78dv5o7 0 49540 5174206 5173824 2026-08-01T15:18:15Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5174206 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Лазар}} {{да выдалення|значнасць?}} {{навуковец}} '''Міхаіл Канстанцінавіч Лазар''' або '''Міхась Лазар'''<ref>{{Cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-566626&strq=l_siz=20|title=Лазар, Міхась|website=unicat.nlb.by|access-date=2026-07-27}}</ref> (нар. {{ДН|2|1|1924}}<ref>{{Cite web|url=http://shtetle.com/shtetls_minsk/losha/losha.html|title=Мое местечко\Лоша|website=shtetle.com|access-date=2026-06-23}}</ref>, [[Даўгінава (Уздзенскі раён)|Даўгінава]], [[Уздзенскі раён]]) — беларускі [[краязнавец]]. == Біяграфія == Вучыўся ў Даўгінаўскай пачатковай школе, Лашанскай няпоўнай сярэдняй школе, у 1941 годзе скончыў Уздзенскую школу. У 1943 годзе вывезены ў Германію, працаваў у трох лагерах. Па вайне служыў у [[Чырвоная Армія|Чырвонай арміі]], працаваў настаўнікам у Даўгінаўскай сямігадовай, Боркаўскай пачатковай школах, настаўнікам, завучам, дырэктарам Цялякаўскай, потым Слабада-Пырашаўскай сямігадовай школ. У 1954 годзе скончыў [[Мінскі педагагічны інстытут імя М. Горкага]]. 1 верасня 1953 года прызначаны завучам Хатлянскай сярэдняй школы, на гэтай пасадзе працаваў 17 гадоў. Затым, да выхаду на пенсію і яшчэ 5 гадоў па гэтым працаваў настаўнікам у гэтай школе. Выдатнік народнай асветы. Вывучае гісторыю [[Хатляны|Хатлян]] і ўсёй Уздзеншчыны, апублікаваў шэраг артыкулаў у раённай і абласной газетах. У 1981 годзе ініцыяваў і стварыў гісторыка-краязнаўчы музей у Хатлянскай сярэдняй школе, якому пазней нададзена званне народнага<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://nastavnica.by/mechta-kotoraya-sby-las-muzej/|title=Мечта, которая сбылась - народный музей|website=nastavnica.by|date=2017-10-20|access-date=2026-07-31}}</ref><ref name=":0" />. Арганізаваў рэстаўрацыю [[Свята-Пакроўская царква (Хатляны)|Свята-Пакроўскай царквы]] ў Хатлянах — помніка архітэктуры XIX ст.<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://zorkanews.by/25012020/vsyo-slozhilos-tak-kak-nado-pochemu-lyud/|title="Всё сложилось так, как надо" - почему люди переезжают жить в Хотляны - 25.01.2020|author=Светлана МИХАЙЛОВСКАЯ|last=|website=Чырвоная Зорка|date=2020-01-25|access-date=2026-07-31|last2=администратор|first2=Главный}}</ref>. Аўтар краязнаўчай кнігі пра Хатляны<ref name=":0" />. Летам 1988 года спрыяў ідэнтыфікацыі рэдкай знаходкі — каменнага [[Рала|наральніка]] 3-га тысячагоддзя да нашай эры, пасля вывучэння ў Інстытуце гісторыі АН БССР, артэфакт захоўваецца ў школьным музеі.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/|title=В музее Хотлянской школы хранится экспонат, которому свыше четырех тысяч лет - 13.06.2022|author=Виктор Соболевский|last=|website=Чырвоная Зорка|date=2022-06-13|access-date=2026-07-31|last2=Яскович|first2=Дарья}}</ref> == Выданні == * ''Лазар, М. К.'' Хатляны: [краязнаўчы нарыс] / М. К. Лазар. — Мінск : БЕЛТА, 2003. — 121 с. * ''Лазар, М.'' Хатляны: [краязнаўчы нарыс] / Міхась Лазар. — 2-е выд., дапоўненае і перапрацаванае. — Мінск : [[Кнігазбор]], 2008. — 121 с. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{НК}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Лазар Міхаіл Канстанцінавіч}} [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ва Уздзенскім раёне]] 2yhp5n0038kyn128wd1ywyklqge6jps 5174207 5174206 2026-08-01T15:18:55Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5174207 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Лазар}} {{да выдалення|значнасць?}} {{навуковец}} '''Міхаіл Канстанцінавіч Лазар''' або '''Міхась Лазар'''<ref>{{Cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-566626&strq=l_siz=20|title=Лазар, Міхась|website=unicat.nlb.by|access-date=2026-07-27}}</ref> (нар. {{ДН|2|1|1924}}<ref>{{Cite web|url=http://shtetle.com/shtetls_minsk/losha/losha.html|title=Мое местечко\Лоша|website=shtetle.com|access-date=2026-06-23}}</ref>, [[Даўгінава (Уздзенскі раён)|Даўгінава]], [[Уздзенскі раён]]) — беларускі [[краязнавец]]. == Біяграфія == Вучыўся ў Даўгінаўскай пачатковай школе, Лашанскай няпоўнай сярэдняй школе, у 1941 годзе скончыў Уздзенскую школу. У 1943 годзе вывезены ў Германію, працаваў у трох лагерах. Па вайне служыў у [[Чырвоная Армія|Чырвонай арміі]], працаваў настаўнікам у Даўгінаўскай сямігадовай, Боркаўскай пачатковай школах, настаўнікам, завучам, дырэктарам Цялякаўскай, потым Слабада-Пырашаўскай сямігадовай школ. У 1954 годзе скончыў [[Мінскі педагагічны інстытут імя М. Горкага]]. 1 верасня 1953 года прызначаны завучам Хатлянскай сярэдняй школы, на гэтай пасадзе працаваў 17 гадоў. Затым, да выхаду на пенсію і яшчэ 5 гадоў па гэтым працаваў настаўнікам у гэтай школе. Выдатнік народнай асветы. Вывучае гісторыю [[Хатляны|Хатлян]] і Уздзеншчыны, апублікаваў шэраг артыкулаў у раённай і абласной газетах. У 1981 годзе ініцыяваў і стварыў гісторыка-краязнаўчы музей у Хатлянскай сярэдняй школе, якому пазней нададзена званне народнага<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://nastavnica.by/mechta-kotoraya-sby-las-muzej/|title=Мечта, которая сбылась - народный музей|website=nastavnica.by|date=2017-10-20|access-date=2026-07-31}}</ref><ref name=":0" />. Арганізаваў рэстаўрацыю [[Свята-Пакроўская царква (Хатляны)|Свята-Пакроўскай царквы]] ў Хатлянах — помніка архітэктуры XIX ст.<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://zorkanews.by/25012020/vsyo-slozhilos-tak-kak-nado-pochemu-lyud/|title="Всё сложилось так, как надо" - почему люди переезжают жить в Хотляны - 25.01.2020|author=Светлана МИХАЙЛОВСКАЯ|last=|website=Чырвоная Зорка|date=2020-01-25|access-date=2026-07-31|last2=администратор|first2=Главный}}</ref>. Аўтар краязнаўчай кнігі пра Хатляны<ref name=":0" />. Летам 1988 года спрыяў ідэнтыфікацыі рэдкай знаходкі — каменнага [[Рала|наральніка]] 3-га тысячагоддзя да нашай эры, пасля вывучэння ў Інстытуце гісторыі АН БССР, артэфакт захоўваецца ў школьным музеі.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/|title=В музее Хотлянской школы хранится экспонат, которому свыше четырех тысяч лет - 13.06.2022|author=Виктор Соболевский|last=|website=Чырвоная Зорка|date=2022-06-13|access-date=2026-07-31|last2=Яскович|first2=Дарья}}</ref> == Выданні == * ''Лазар, М. К.'' Хатляны: [краязнаўчы нарыс] / М. К. Лазар. — Мінск : БЕЛТА, 2003. — 121 с. * ''Лазар, М.'' Хатляны: [краязнаўчы нарыс] / Міхась Лазар. — 2-е выд., дапоўненае і перапрацаванае. — Мінск : [[Кнігазбор]], 2008. — 121 с. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{НК}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Лазар Міхаіл Канстанцінавіч}} [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ва Уздзенскім раёне]] d7yzaoyaabtad3kz275txowxjwfmzvf 5174293 5174207 2026-08-01T19:24:55Z M.L.Bot 261 5174293 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Лазар}} {{да выдалення|значнасць?}} {{навуковец}} '''Міхаіл Канстанцінавіч Лазар''' або '''Міхась Лазар'''<ref>{{Cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-566626&strq=l_siz=20|title=Лазар, Міхась|website=unicat.nlb.by|access-date=2026-07-27}}</ref> (нар. {{ДН|2|1|1924}}<ref>{{Cite web|url=http://shtetle.com/shtetls_minsk/losha/losha.html|title=Мое местечко\Лоша|website=shtetle.com|access-date=2026-06-23}}</ref>, [[Даўгінава (Уздзенскі раён)|Даўгінава]], [[Уздзенскі раён]]) — беларускі [[краязнавец]]. == Біяграфія == Вучыўся ў Даўгінаўскай пачатковай школе, Лашанскай няпоўнай сярэдняй школе, у 1941 годзе скончыў Уздзенскую школу. У 1943 годзе вывезены ў Германію, працаваў у трох лагерах. Па вайне служыў у [[Чырвоная Армія|Чырвонай арміі]], працаваў настаўнікам у Даўгінаўскай сямігадовай, Боркаўскай пачатковай школах, настаўнікам, завучам, дырэктарам Цялякаўскай, потым Слабада-Пырашаўскай сямігадовай школ. У 1954 годзе скончыў [[Мінскі педагагічны інстытут імя М. Горкага]]. 1 верасня 1953 года прызначаны завучам Хатлянскай сярэдняй школы, на гэтай пасадзе працаваў 17 гадоў. Затым, да выхаду на пенсію і яшчэ 5 гадоў па гэтым працаваў настаўнікам у гэтай школе. Выдатнік народнай асветы. Вывучае гісторыю [[Хатляны|Хатлян]] і Уздзеншчыны, апублікаваў шэраг артыкулаў у раённай і абласной газетах. У 1981 годзе ініцыяваў і стварыў гісторыка-краязнаўчы музей у Хатлянскай сярэдняй школе, якому пазней нададзена званне народнага<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://nastavnica.by/mechta-kotoraya-sby-las-muzej/|title=Мечта, которая сбылась - народный музей|website=nastavnica.by|date=2017-10-20|access-date=2026-07-31}}</ref><ref name=":0" />. Арганізаваў рэстаўрацыю [[Свята-Пакроўская царква (Хатляны)|Свята-Пакроўскай царквы]] ў Хатлянах — помніка архітэктуры XIX ст.<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://zorkanews.by/25012020/vsyo-slozhilos-tak-kak-nado-pochemu-lyud/|title="Всё сложилось так, как надо" - почему люди переезжают жить в Хотляны - 25.01.2020|author=Светлана МИХАЙЛОВСКАЯ|last=|website=Чырвоная Зорка|date=2020-01-25|access-date=2026-07-31|last2=администратор|first2=Главный}}</ref>. Аўтар краязнаўчай кнігі пра Хатляны<ref name=":0" />. Летам 1988 года спрыяў ідэнтыфікацыі рэдкай знаходкі — каменнага [[Рала|наральніка]] канца 3-га тысячагоддзя да нашай эры, пасля вывучэння ў Інстытуце гісторыі АН БССР, артэфакт захоўваецца ў школьным музеі.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/|title=В музее Хотлянской школы хранится экспонат, которому свыше четырех тысяч лет - 13.06.2022|author=Виктор Соболевский|last=|website=Чырвоная Зорка|date=2022-06-13|access-date=2026-07-31|last2=Яскович|first2=Дарья}}</ref> == Выданні == * ''Лазар, М. К.'' Хатляны: [краязнаўчы нарыс] / М. К. Лазар. — Мінск : БЕЛТА, 2003. — 121 с. * ''Лазар, М.'' Хатляны: [краязнаўчы нарыс] / Міхась Лазар. — 2-е выд., дапоўненае і перапрацаванае. — Мінск : [[Кнігазбор]], 2008. — 121 с. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{НК}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Лазар Міхаіл Канстанцінавіч}} [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ва Уздзенскім раёне]] n4y0fw2j5ldf9ya899un1xifun0zf3l 0 51211 5174420 5107141 2026-08-02T05:38:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174420 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Міско}} {{Мастак | імя = Іван Якімавіч Міско | арыгінальнае імя = | імя пры нараджэнні = | партрэт =Ivan Misko by Eugeny Kolchev.jpg | шырыня = | загаловак =''фота [[Яўген Аляксеевіч Колчаў|Яўгена Колчава]]'' }} '''Іва́н Які́мавіч Міско́''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[скульптар]]. Працуе ў галіне [[Станковае мастацтва|станковай]] і [[Манументальнае мастацтва|манументальнай]] скульптуры. == Біяграфія == [[Файл:Ivan Misko by Eugene Kolchev.jpg|thumb|злева|Іван Міско. Фота [[Яўген Аляксеевіч Колчаў|Яўгена Колчава]].]] Нарадзіўся ў сям’і лесніка на хутары Чамяры<ref name="soyuzgos.ru">[http://www.soyuzgos.ru/PDFs/SoyuzGos%20%2803%29%28yun%202006%29.pdf Зачарованный космосом] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304080731/http://www.soyuzgos.ru/PDFs/SoyuzGos%20(03)(yun%202006).pdf|date=4 сакавіка 2016}} // [[Союзное государство, часопіс|Союзное государство]], июнь 2006, стр. 98-100</ref> [[Слонімскі павет (1921—1940)|Слонімскага павета]] ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] (у той час у складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]). Вучыўся ў [[Мінскае мастацкае вучылішча|Мінскім мастацкім вучылішчы]] (1954—1957) у В. Б. Папова, [[Аляксей Канстанцінавіч Глебаў|А. К. Глебава]] і ў [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце]] (1960—1966) у [[Андрэй Ануфрыевіч Бембель|А. А. Бембеля]], [[Аляксей Канстанцінавіч Глебаў|А. К. Глебава]]<ref name="БС">Биографический справочник. Мн.: Издательство «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. Т. 5. С. 29.</ref>, часта сустракаўся з [[Заір Азгур|Заірам Азгурам]]<ref name="tut.by">[http://news.tut.by/176882.html Скульптор Иван Миско: Сегодня все мое время уходит не на творчество, а на поиск средств] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100728133721/http://news.tut.by/176882.html |date=28 ліпеня 2010 }} {{ref-ru}}</ref>. == Творчасць == Працуе ў галіне [[Станковае мастацтва|станковай]] і [[Манументальнае мастацтва|манументальнай]] скульптуры. Яго работам уласцівыя прастата кампазіцыі, лаканічнасць і строгасць пластычнай мовы<ref name="БС"/>. З 1957 года экспануе свае творы на выстаўках. Пачынаючы з 1960-х гадоў касмічная тэма займае ўсё больш важнае месца ў яго творчасці<ref name="tut.by" />. Галоўнае месца ў творчасці займаюць партрэты сучаснікаў: Героя Сацыялістычнай Працы [[Іван Уласавіч Кулеш|І. Куляша]] (1960), акадэмікаў [[Андрэй Якаўлевіч Пракапчук|А. Пракапчука]] (1960) і [[Фёдар Іванавіч Фёдараў|Ф. Фёдарава]] (1968), дзеячаў мастацтва [[Фёдар Аляксандравіч Мадораў|Ф. Мадорава]] (1967), [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Я. Цікоцкага]] (1970) і [[Рыгор Раманавіч Шырма|Р. Шырмы]] (1978), касманаўтаў [[Юрый Аляксеевіч Гагарын|Ю. Гагарына]] (1968), [[Пётр Ілліч Клімук|П. Клімука]], [[Міраслаў Гермашэўскі|М. Гермашэўскага]] (абодва 1978), [[Уладзімір Васільевіч Кавалёнак|У. Кавалёнка]], [[Валерый Віктаравіч Румін|В. Руміна]] (абодва 1980), маці касманаўта А. Ц. Гагарынай (1979)<ref name="БС"/><ref name="Р">[http://www.respublika.info/3834/culture/article10867/ Космическое притяжение. Белорусского скульптора Ивана Миско увлекли за собой звездные миры и их отважные покорители] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241216161520/https://respublika.info/3834/culture/article10867/ |date=16 снежня 2024 }} // «Рэспубліка», 3 августа 2005</ref>. Адзін з аўтараў [[Манумент у гонар савецкай маці-патрыёткі (Жодзіна)|Манумента ў гонар маці-патрыёткі]] (1975, сумесна з [[Андрэй Міхайлавіч Заспіцкі|А. Заспіцкім]], [[Мікалай Аляксеевіч Рыжанкоў|М. Рыжанковым]], арх. [[Алег Рыгоравіч Трафімчук|А. Трафімчук]]; [[Дзяржаўная прэмія СССР]] 1977 года)<ref name="БС"/>. Аўтар праекта помнікаў [[Помнік на магіле Ігната Буйніцкага|І. Буйніцкаму]] ў вёсцы [[Празарокі]] [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага раёна]] (1976, арх. М. Бурдзін), [[Іван Канстанцінавіч Кабушкін|І. Кабушкіну]] ў горадзе [[Баранавічы]] (1973, арх. [[Юрый Міхайлавіч Градаў|Ю. Градаў]], [[Леанід Мендэлевіч Левін|Л. Левін]]), [[Бюст П. І. Клімука (Брэст)|бюста П. Клімука]] ў [[Брэст|Брэсце]] (1978, арх. [[С. Баткоўскі]]), надгроб’я [[Леанід Ігнатавіч Бяда|Л. Бяды]] на [[Усходнія могілкі|Маскоўскіх могілках]] у Мінску (1979, арх. [[Юрый Іванавіч Казакоў|Ю. Казакоў]])<ref name="БС"/>, [[Помнік Максіму Горкаму (Мінск)|Максіму Горкаму]] ў [[Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага (Мінск)|Цэнтральным дзіцячым парку г. Мінска]] (1981), адзін з аўтараў [[помнік Максіму Танку|помніка Максіму Танку]] ў [[Мядзел]]е. 22 жніўня [[2019 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2019]] гістарычны цэнтр [[Слонім]]а ўпрыгожыла бронзавая статуя [[Леў Іванавіч Сапега|Льва Сапегі]]. Аўтары помніка скульптары Іван Міско, Уладзімір Піпін і Сяргей Логвін<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=235971 У Слоніме паставілі помнік Льву Сапегу] // «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]», 22 жніўня 2019</ref>. Быў сакратаром праўлення Саюза мастакоў Беларусі, шмат гадоў узначальваў Рэспубліканскі мастацка-экспертны савет па манументальным і манументальна-дэкаратыўным мастацтве<ref name="НББ" />. == Узнагароды і званні == [[Файл:Ivan Misko and Inessa Sliunkova, opening of Slavianski bazar 2014.jpg|міні|Іван Міско (злева) і [[Інэса Слюнькова]] на ўручэнні прэміі Саюзнай дзяржавы («[[Славянскі Базар]]», 2014)]] * [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР]]<ref>[http://www.belarustime.ru/events/?month=2 Архив событий — 22 февраля] {{ref-ru}}</ref> (1989) * Лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія СССР|Дзяржаўных прэмій СССР]] (1977)<ref name="Р" /> * Лаўрэат прэміі Саюзнай дзяржавы ў галіне літаратуры і мастацтва (2014) * [[Народны мастак Беларусі]] (2008)<ref>[https://web.archive.org/web/20081204193534/http://president.gov.by/press51358.html Президент Республики Беларусь отметил государственными наградами около 50 человек] {{ref-ru}}</ref> * [[Медаль Францыска Скарыны]] (2002)<ref name="soyuzgos.ru" /> * Член [[Саюз мастакоў СССР|Саюза мастакоў СССР]]<ref>[http://artru.info/ar/33887/ Миско Иван Якимович, АртРу.инфо] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111219162243/http://artru.info/ar/33887/ |date=19 снежня 2011 }} {{ref-ru}}</ref> і Беларускага саюза мастакоў. * Узнагароджаны [[Грамата Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР|Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР]] (1976)<ref name="soyuzgos.ru" /> * [[Ордэн Францыска Скарыны]] (2023)<ref>[https://blr.belta.by/president/view/dzjarzhaunyh-uznagarod-udastoeny-62-pradstauniki-roznyh-sfer-dzejnastsi-126865-2023/ Дзяржаўных узнагарод удастоены 62 прадстаўнікі розных сфер дзейнасці]</ref> Адзначаўся дыпломамі, прызамі і памятнымі знакамі [[Цэнтр падрыхтоўкі касманаўтаў імя Ю. А. Гагарына|Цэнтра падрыхтоўкі касманаўтаў]]<ref name="НББ">{{bis.nlb.by|128319|Міско Іван Якімавіч}}</ref>. Федэрацыя касманаўтыкі Расіі ўзнагародзіла скульптара медалём «За заслугі»<ref name="НББ" />. Ганаровы акадэмік Міжнароднай акадэміі навук Еўразіі і Міжнароднай акадэміі інфармацыйных працэсаў і тэхналогій<ref name="НББ" />. У [[Слонім]]е адкрыты музей І. Я. Міско, куды скульптар перадаў частку сваіх твораў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Міско́ Іван Якімавіч|497}} * ''Чыгрын С.'' У Слоніме будзе музей Івана Міско // Белорусская нива, 19 окт. 2006. == Спасылкі == * [https://www.sb.by/articles/narodny-mastak-belarusi-ivan-misko-u-kozhnym-maim-tvory-zapavet-zastavatstsa-chalavekam.html Народны мастак Беларусі Іван Міско: «У кожным маім творы запавет — заставацца чалавекам»] // [[СБ. Беларусь сегодня]] * [https://minskmuseum.by/by/majsternya-muzej-ivana-misko Майстэрня-музей Івана Міско] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230321041358/https://minskmuseum.by/by/majsternya-muzej-ivana-misko |date=21 сакавіка 2023 }} // [[Музей гісторыі горада Мінска]] * [https://minsknews.by/imena-legendy-sovetskij-i-belorusskij-skulptor-narodnyj-hudozhnik-belarusi-ivan-misko/ Имена-легенды. Советский и белорусский скульптор, народный художник Беларуси Иван Миско] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220222091854/https://minsknews.by/imena-legendy-sovetskij-i-belorusskij-skulptor-narodnyj-hudozhnik-belarusi-ivan-misko/ |date=22 лютага 2022 }} {{ref-ru}} // Агенцтва «Минск-новости» {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Міско Іван Якімавіч}} [[Катэгорыя:Скульптары СССР]] [[Катэгорыя:Скульптары Беларусі]] ayy5g03a8v5vfqz48nmf1coy22hpvzy 0 55914 5174472 4067211 2026-08-02T09:57:41Z M.L.Bot 261 5174472 wikitext text/x-wiki '''Зарубінецкая культура''' (III / II ст. да н. э. — II ст. н. э.) — археалагічная культура плямён ранняга [[Жалезны век|жалезнага веку]] ў Сярэднім і Верхнім Падняпроўі, Прыпяцкім Палессі. Назва ад могільніка каля в. [[Зарубінцы]] на [[Чаркаская вобласць|Чаркашчыне]]. Насельніцтва зарубінецкай культуры займалася земляробствам, жывёлагадоўляй, паляваннем, рамёствамі; жыло на неўмацаваных селішчах, выкарыстоўвала гарадзішчы, папярэдняй мілаградскай культуры; будавала наземныя слупавыя жытлы (аднакамерныя, прававугольныя або квадратныя ў плане) і паўзямлянкі. У адным з кутоў жытла ці каля сцяны знаходзілася [[агнішча]], пазней — глінабітная печ. побач з жытламі размяшчаліся гаспадарчыя і вытворчыя пабудовы, ямы-паграбы. пахавальныя абрады — трупаспаленне, зрэдку трупапалажэнне. Могільнікі не маюць вонкавых адзнак. У Верхнім Падняпроўі выяўлены ямныя трупаспаленні і кенатафы, у Прыпяцкім Палессі — ямныя і урныя пахаванні чарапоў. У магілах трапляюцца прылады працы, посуд, упрыгожанні. Насельніцтва вырабляла і выкарыстоўвала жалезныя наканечнікі коп’яў, клінападобныя сякеры (кельты), нажы, сярпы, ляпны посуд, культавыя вырабы і інш. Падтрымлівалі сувязі са скіфскімі, сармацкімі, кельцкімі плямёнамі, гарадамі Паўднёвага Прычарнамор’я. Большасць даследчыкаў лічаць зарубінецкую культуру стараславянскай. Найбольш даследаваны археалагічны помнік [[Чаплін (Лоеўскі раён)|Чаплін]] [[Лоеўскі раён|Лоеўскага раёна]]. {{Археалагічныя культуры Беларусі}} {{Славянскія культуры жалезнага веку}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Зарубінецкая культура| ]] [[Катэгорыя:Археалагічныя культуры Еўропы]] o7s5u76apchpcav9v3vpghy89kuvlhf 0 58007 5174348 5154675 2026-08-01T21:59:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174348 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|2=Уліс}} {{Музычны калектыў | Назва = ULIS | Подпіс = | Ключ = | Лога = | Шырыня_лога = | Фота = | Апісанне_фота = | Шырыня_фота = | Гады = з [[1988 год у гісторыі музыкі|1988]] | Краіна = Беларусь | Горад = Мінск | Мова = [[Беларуская мова|беларуская]], [[Англійская мова|англійская]] | Жанр = '''Раней:''' [[рок]], [[новая хваля]], [[псіхадэлік-рок]]<br /> '''Пазней:''' [[альтэрнатыўны рок]], [[фанк-рок]], [[прагрэсіўны рок]], [[альтэрнатыўны метал]] | Жанры = | Псеўданім = | Псеўданімы = | Лэйбл = | Лэйблы = [[Мелодыя (лэйбл)|Мелодыя]], [[Каўчэг (лэйбл)|Каўчэг]], [[БМАgroup]], Саціс, Polskie Nagrania | Тэматыка = | Склад = [[Слава Корань]], Віктар Самарукаў, Павел Ярмачэнка, Наталля Куніцкая | Былыя ўдзельнікі = | Сайт = http://www.ulis.by | Іншыя праекты ўдзельнікаў = [[Бонда (гурт)|Бонда]] }} '''ULIS''' (маўленне ''Улі́с'') — [[Беларусь|беларускі]] [[рок]]-гурт. Заснаваны ў [[1988 год у гісторыі музыкі|1988]] годзе. == Гісторыя == Пасля расколу ў 1988 годзе залатога складу беларускага рок-гурта [[Бонда (гурт)|Бонда]] з яго сыходзяць гітарыст [[Слава Корань|Вячаслаў Корань]] і басіст [[Сяргей Краўчанка]], адначасова яны ствараюць новы калектыў, які на пачатку [[1989 год у гісторыі музыкі|1989]] года займеў назву ULIS. У хуткім часе да гурта далучаюцца некаторыя былыя ўдзельнікі Бонды і іншыя музыкі — перкусіяніст Валерый Цініцкі, ударнік Кірыл Шэвандо (у [[1990 год у гісторыі музыкі|1990]] годзе яго замяняе [[Сяржук Кныш]]), вакалістам становіцца Андрэй Патрэй, аўтарам тэкстаў выступае [[Фелікс Аксёнцаў]]<ref name=":0">[http://www.ulis.by/kronika.htm Кроніка гурта ULIS / www.ulis.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170506015103/http://www.ulis.by/kronika.htm |date=6 мая 2017 }}</ref>. Першы выступ новага гурта на фестывалі «[[Тры колеры (фестываль)|Тры колеры]]» адразу прынёс поспех — ULIS займае другое месца (саступіўшы толькі [[Мроя (гурт)|Мроі]]). Дэбютны альбом запісваўся ў [[1989 год у гісторыі музыкі|1989]] годзе ў польскім горадзе [[Ольштын]] (запісваў вядомы польскі гукарэжысёр Рычард Шміт). За тры дні працы ў студыі было запісана 11 песень, аднак на першы альбом пад назвай «[[Чужаніца]]» трапілі толькі 8. Там жа, у Ольштыне, быў выдадзены невялікі наклад альбома у 100 аўдыёкасет. Альбом быў перавыдадзены на вініле ў [[1991 год у гісторыі музыкі|1991]] годзе фірмай [[Мелодыя, лэйбл|Мелодыя]] (аўтарам вокладкі выступіў [[Міхал Анемпадыстаў]]), у [[1996 год у гісторыі музыкі|1996]] годзе зноў перавыдадзены на кампакт-касеце мінскай кампаніяй [[Каўчэг, лэйбл|Каўчэг]]<ref name=":1">{{Cite web |url=http://kamunikat.org/download.php?item=3348-6.html&pubref=3348 |title=Будкін Сяргей, Сьвярдлоў Павел, Жбанкоў Максім. Залатыя дыскі беларускага рок-н-рола. Гурт УЛІС |access-date=1 ліпеня 2017 |archive-date=26 сакавіка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200326212759/http://kamunikat.org/download.php?item=3348-6.html&pubref=3348 |url-status=dead }}</ref>. Неўзабаве ў Ольштыне запісваецца другі альбом, які выдаецца ў [[1991 год у гісторыі музыкі|1991]] годзе на вініле пад назвай «[[Краіна доўгай белай хмары]]» (выдавец Polskie Nagrania), альбом перавыдадзены ў [[1996 год у гісторыі музыкі|1996]] годзе кампаніяй Каўчэг<ref name=":1" />. Пад канец [[1991 год у гісторыі музыкі|1991]] года гурт пакідае вакаліст Андрэй Патрэй, якога замяняе Алег Тумашоў, таксама сыходзіць перкусіяніст Валерый Цініцкі. Аднак гэта не перашкаджае запісаць у [[1993 год у гісторыі музыкі|1993]] годзе новы альбом «[[Танцы на даху]]», які быў выдадзены на кампакт-касеце. У лютым таго ж года выдаецца англійскамоўная версія праграмы «Dances On The Roof». У [[1994 год у гісторыі музыкі|1994]] годзе адбыўся раскол гурта, падчас якога з ULIS сышлі ўсе музыкі, апроч Славы Кораня, які ўзяў на сябе функцыі [[вакал]]іста і аўтара тэкстаў. Нягледзячы на страту асноўнага складу, гурт працягвае актыўную дзейнасць. У [[1995 год у гісторыі музыкі|1995]] годзе Слава Корань разам з Аляксеем Паўловічам (бас-гітара) запісвае новы альбом «[[Па-над дахамі]]». Праз год да калектыва далучаюцца Ягор Марачук і [[Алег Дземідовіч]]. У 1996 годзе Каўчэг выпускае на кампакт-касетах альбомы «[[Life 1996]]» (аўтар тэкстаў [[Лявон Вольскі]]) і «[[Блуканьне]]». У тым жа [[1996 год у гісторыі музыкі|1996]] запісваецца праграма «[[Ратуйце вашыя душы]]», якую ў [[1997 год у гісторыі музыкі|1997]] годзе выпускае на кампакт-касетах кампанія Саціс. У 1997 годзе склад ULIS зноў кардынальна змяніўся: Слава Корань (гітара, спеў, тэксты і музыка), Віктар Самарукаў (бас-гітара), Аляксандр Быкаў (ударныя)<ref name=":0" />. У [[1998 год у гісторыі музыкі|1998]] годзе [[БМАgroup]] выдае два CD з лепшымі творамі калектыва. У [[1999 год у гісторыі музыкі|1999]] годзе Каўчэг выпускае альбом «[[Падарожжа, альбом|Падарожжа]]». У [[2003 год у гісторыі музыкі|2003]] годзе выдаецца апошні на сёння альбом «[[Люстэрка, альбом|Люстэрка]]», у які ўвайшлі новыя аранжыроўкі старых хітоў гурта, тры песні на вершы [[Уладзімір Сямёнавіч Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]], кавер на песню «Апавяданьне пра маю вуліцу» польскага гурта [[Aya RL]]. У 2001 годзе па выніках выступлення на «[[Басовішча|Басовішчы]]» гурт атрымоўвае прэмію ад галаўнога офіса «[[Беларускае Радыё Рацыя|Беларускага Радыё Рацыя]]»<ref>{{Cite journal|authorlink=Аляксандр Памідораў|last=Помидоров|first=Александр (просто Санек)|title=Фестиваль «Басовище-2001» :: Завершение темы|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/2001/28/mg12801.html|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191107224303/http://www.nestor.minsk.by/mg/2001/28/mg12801.html|archivedate=2019-11-07|accessdate=2020-09-02|issue=28|year=2001|journal=[[Музыкальная газета]]|language=ru}}</ref>. У [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]] годзе ULIS меў наступны склад: Слава Корань, Віктар Самарукаў, Павел Ярмачэнка (ударныя), Наталля Куніцкая (клавішы). Пасля апошняга студыйнага рэлізу ULIS амаль спыніў канцэртную дзейнасць, апошнімы вядомымі канцэртамі сталі выступы ў [[Чарнігаў|Чарнігаве]] (фестываль «[[Be Free]]») і ў [[Полацк]]у. Фронтмэн калектыва Слава Корань апошнім часам жыве ў [[Польшча|Польшчы]], басіст Віктар Самарукаў — у [[Канада|Канадзе]]. Аднак, як сцвярджае лідар гурта, ULIS працягвае сваё існаванне і пачне ствараць новую праграму па вяртанні басіста на радзіму<ref>[http://www.experty.by/content/yany-yashche-vernutstsa-zet-ulis-rasta-zygimont-vaza Яны яшчэ вернуцца: Zet, Ulis, Rasta, Zygimont Vaza] / [[Experty.by]]</ref>. Гурт ULIS праводзіў актыўную канцэртную дзейнасць. Ён выступаў у [[Беларусь|Беларусі]], [[Расія|Расіі]], [[Украіна|Украіне]], [[Польшча|Польшчы]], [[Эстонія|Эстоніі]], [[Германія|Германіі]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. ULIS з’яўляліся ўдзельнікамі шэрагу музычных фестываляў і супольных канцэртаў: «Тры колеры» ([[Мінск]], [[1989 год у гісторыі музыкі|1989]]-[[1990 год у гісторыі музыкі|1990]]), «Сырок» ([[Масква]], [[1990 год у гісторыі музыкі|1990]]) «Рок-немаўля» і «Вольныя танцы» ([[Маладзечна]]), «[[Рок па вакацыях]]», «Рок-Купалле» і «Любі сапраўднае» ([[Мінск]], [[1998 год у гісторыі музыкі|1998]]), «[[Салідарныя з Беларуссю]]» ([[Польшча]], [[2006 год у гісторыі музыкі|2006]]), «[[Be Free]]» (Чарнігаў, [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]]-[[2009 год у гісторыі музыкі|2009]]) і іншыя<ref>[http://tuzinfm.by/zhamerun/385/slava-koran-adznachaje-60-hodzdzie-videa.html СЛАВА КОРАНЬ АДЗНАЧАЕ 60-ГОДЗЬДЗЕ! (ВІДЭА)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170710231842/http://tuzinfm.by/zhamerun/385/slava-koran-adznachaje-60-hodzdzie-videa.html |date=10 ліпеня 2017 }} / [[Тузін Гітоў]]</ref>. == Дыскаграфія == * «[[Чужаніца]]» ([[1989 год у гісторыі музыкі|1989]]) * «[[Краіна доўгай белай хмары]]» ([[1990 год у гісторыі музыкі|1990]]) * «[[Танцы на даху]]» ([[1993 год у гісторыі музыкі|1993]]) * «[[Па-над дахамі]]» ([[1995 год у гісторыі музыкі|1995]]) * «[[Life 1996]]» ([[1996 год у гісторыі музыкі|1996]]) * «[[Блуканьне]]» ([[1996 год у гісторыі музыкі|1996]]) * «[[Ратуйце вашыя душы]]» ([[1997 год у гісторыі музыкі|1997]]) * «[[Падарожжа, альбом|Падарожжа]]» ([[1999 год у гісторыі музыкі|1999]]) * «{{нп3|Lusterka|Lusterka|be-x-old|Lusterka}}» ([[2003 год у гісторыі музыкі|2003]]) === Удзел у зборніках === * ''[[Budzma The Best Rock / Budzma The Best Rock/New]]'' ([[2009 год у гісторыі музыкі|2009]]) — «Padarožža», «Ja Tanču» == Склад == * [[Слава Корань]] — [[спеў]], [[Гітарыст|гітара]], аўтар тэкстаў і музыкі, гукарэжысёр ([[1989 год у гісторыі музыкі|1989]] — наш час) * Віктар Самарукаў — [[бас-гітара]] ([[1997]] — наш час) * Павел Ярмачэнка — [[ударная ўстаноўка|ударныя]] ([[2004]] — наш час) * Наталля Куніцкая — [[Клавішнік|клавішныя]] ([[2004]] — наш час) === Былыя ўдзельнікі === * [[Фелікс Аксёнцаў]] — аўтар тэкстаў ([[1989 год у гісторыі музыкі|1989]]—[[1994 год у гісторыі музыкі|1994]]) * Аляксандр Быкаў — ударныя ([[1997 год у гісторыі музыкі|1997]]—[[2004 год у гісторыі музыкі|2004]]) * [[Лявон Вольскі]] — тэксты ([[1995 год у гісторыі музыкі|1995]]) * [[Алег Дземідовіч]] — ударныя ([[1996 год у гісторыі музыкі|1996]]) * [[Сяржук Кныш]] — ударныя ([[1990 год у гісторыі музыкі|1990]]—[[1994 год у гісторыі музыкі|1994]]) * [[Сяргей Краўчанка|Сяржук Краўчанка]] — бас-гітара ([[1989 год у гісторыі музыкі|1989]]—[[1994 год у гісторыі музыкі|1994]]) * Ягор Марачук — гітара ([[1996 год у гісторыі музыкі|1996]]—[[1997 год у гісторыі музыкі|1997]]) * [[Таццяна Рыгораўна Мархель|Таццяна Мархель]] — народныя спевы ([[1990 год у гісторыі музыкі|1990]]) * Ігар Маскаленка — ударныя ([[1995 год у гісторыі музыкі|1995]]) * Андрэй Патрэй — спеў ([[1989 год у гісторыі музыкі|1989]]—[[1990 год у гісторыі музыкі|1990]]) * Лёша Паўловіч — бас-гітара ([[1995 год у гісторыі музыкі|1995]]—[[1997 год у гісторыі музыкі|1997]]) * Алег Тумашоў — спеў ([[1991 год у гісторыі музыкі|1991]]—[[1994 год у гісторыі музыкі|1994]]) * Валерый Цініцкі — перкусія ([[1989 год у гісторыі музыкі|1989]]—[[1990 год у гісторыі музыкі|1990]]) * Кірыла Шэвандо — ударныя ([[1989 год у гісторыі музыкі|1989]]) * Сяргей Кісялёў<ref>[http://www.experty.by/category/artisty/ulis-ul-s Ulis (Уліс)] / [[Experty.by]]</ref> — бас-гітара === Храналогія === <br /><timeline> ImageSize = width:900 height:auto barincrement:18 PlotArea = left:150 bottom:60 top:0 right:20 Alignbars = justify DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:1989 till:2009 TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Legend = orientation:horizontal position:bottom ScaleMajor = increment:1 start:1989 ScaleMinor = increment:1 start:1989 Colors = id:Lead value:red legend:Спеў id:Guitar value:green legend:Гiтара id:Bass value:blue legend:Бас-гiтара id:Drums value:orange legend:Бубны id:Percussion value:yellow legend:Перкусія id:Keyboard value:purple legend:Клавішныя id:Lines value:black legend:Альбомы id:grid1 value:gray(0.3) id:Tours value:gray(0.5) Legend = orientation:horizontal position:bottom ScaleMajor = unit:year increment:2 start:1989 ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1989 LineData = at:01/05/1989 color:black layer:back at:01/07/1990 color:black layer:back at:01/07/1993 color:black layer:back at:01/05/1995 color:black layer:back at:01/03/1996 color:black layer:back at:01/10/1996 color:black layer:back at:21/01/1997 color:black layer:back at:01/07/1999 color:black layer:back at:01/07/2003 color:black layer:back BarData = bar:SK text:"Слава Корань" bar:JaM text:"Ягор Марачук" bar:AP text:"Андрэй Патрэй" bar:AT text:"Алег Тумашоў" bar:SKr text:"Сяржук Краўчанка" bar:LP text:"Лёша Паўловіч" bar:VS text:"Віктар Самарукаў" bar:SKi text:"Сяргей Кісялёў" bar:KSh text:"Кірыла Шэвандо" bar:SKn text:"Сяржук Кныш" bar:IM text:"Ігар Маскаленка" bar:AD text:"Алег Дземідовіч" bar:AB text:"Аляксандр Быкаў" bar:PJa text:"Павел Ярмачэнка" bar:VC text:"Валеры Цініцкі" bar:TM text:"Таццяна Мархель" bar:NK text:"Наталля Куніцкая" PlotData = width:10 textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4) bar:AP from:start till:01/12/1991 color:Lead bar:AT from:01/12/1991 till:01/06/1994 color:Lead bar:SK from:start till:01/02/1995 color:Guitar bar:JaM from:01/02/1996 till:21/02/1997 color:Guitar bar:SK from:01/02/1995 till:end color:Lead bar:SK from:01/02/1995 till:end color:Guitar width:3 bar:SKr from:start till:01/06/1994 color:Bass bar:LP from:01/02/1995 till:21/02/1997 color:Bass bar:VS from:21/02/1997 till:end color:Bass bar:SKi from:01/02/2005 till:01/02/2006 color:Bass bar:KSh from:start till:01/06/1990 color:Drums bar:SKn from:01/06/1990 till:01/06/1994 color:Drums bar:IM from:01/02/1995 till:01/02/1996 color:Drums bar:AD from:01/02/1996 till:21/02/1997 color:Drums bar:AB from:21/02/1997 till:01/06/2004 color:Drums bar:PJa from:01/06/2004 till:end color:Drums bar:VC from:start till:01/12/1990 color:Percussion bar:TM from:01/02/1990 till:01/12/1990 color:Lead bar:NK from:01/06/2004 till:end color:Keyboard </timeline> {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Д.П.]] |частка = «УЛІС» |загаловак = Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі |арыгінал = |спасылка = |адказны = уклад. [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Дз. Падбярэзскі]] і інш |выданне = |месца = [[Мінск]] |выдавецтва = [[Зміцер Колас]] |год = 2008 |том = |старонкі = 310–311 |старонак = 368 |серыя = |isbn = 978-985-6783-42-8 |тыраж = 2000 |мова=be |ref = }} == Спасылкі == * [http://www.ulis.by Сайт гурта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070204132744/http://www.ulis.by/ |date=4 лютага 2007 }} * [https://www.last.fm/ru/music/ULIS Старонка гурта] на [[Last.fm]] * [https://vk.com/club2246218 Старонка гурта] [[У Кантакце|Укантакце]] * [http://www.experty.by/content/slava-koran-kal-nebudz-tut-pachnetstsa-narmalnae-zhytstse Слава Корань: «Калі-небудзь тут пачнецца нармальнае жыцьцё»] / [[Experty.by]] * [http://www.experty.by/content/slava-koren-izo-rta-nedelyu-troinym-odekolonom-neslo Слава Корень: «Изо рта неделю тройным одеколоном несло»] / [[Experty.by]] * [http://ultra-music.com/articles/8378 Слава Корень: «Все белорусские музыканты находятся в процессе учёбы»] / [[Ultra-music.com]] * [http://tuzinfm.by/zhamerun/489/vykladziena-zabytaja-fotasesija-klasycnaha-skladu-hurta.html ВЫКЛАДЗЕНАЯ ЗАБЫТАЯ ФОТАСЭСІЯ КЛЯСЫЧНАГА СКЛАДУ ГУРТА ULIS (ФОТА)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200422015500/https://tuzinfm.by/zhamerun/489/vykladziena-zabytaja-fotasesija-klasycnaha-skladu-hurta.html |date=22 красавіка 2020 }} / [[Тузін Гітоў|Тузін гітоў]] {{Вонкавыя спасылкі}} {{ULIS}} [[Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1988 годзе]] qcweq8b8v23fcnjudm2ngb8qrhemd0y 0 62877 5174368 4702994 2026-08-02T00:02:00Z DmitriVolnyi 172024 /* Скульптуры */ 5174368 wikitext text/x-wiki '''Радзіма-маці''' — вобраз сусветнай культуры. == Скульптуры == * [[Радзіма-маці (Валгаград)]] * [[Радзіма-маці (Кіеў)]] * [[Журботная Радзіма-Маці (Крапыўныцкы)]] == Выкарыстанне вобраза == * Радзіма-маці (Маці-Радзіма) згадана ў [[Мы, беларусы|дзяржаўным гімне Беларусі]]. * У [[Азербайджан]]е ёсць партыя Ana Vətən (Радзіма-маці). * Падачас [[Другая сусветная вайна|2-й сусветнай вайны]] шырокаўжываны ў [[СССР]]. * [[Радзіма-маці (Валгаград)|Валгаградская скульптура]] выяўлена на [[Юбілейны медаль «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|юбілейным медалі «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] і на гербе [[Валгаградская вобласць|Валгаградскай вобласці]]. * Радзіма-маці выяўлена на стэле «Манумент Перамогі» ў [[Барнаул]]е. * Барэльеф з выявай Радзімы-маці ёсць на плошчы Славы ў [[Самара|Самары]]. * Радзіма-маці выяўлена на пано станцыі «[[Камсамольская (станцыя метро, Кальцавая лінія)|Камсамольская]]» [[Маскоўскі метрапалітэн|Маскоўскага метрапалітэна]]. {{неадназначнасць}} gd3bykvi7mqzk6x28z5tpstd5xwsmlp 5174397 5174368 2026-08-02T04:44:04Z DobryBrat 5701 Праўка аўтарства [[Special:Contributions/DmitriVolnyi|DmitriVolnyi]] ([[User talk:DmitriVolnyi|размовы]]) адкочана; вернута апошняя версія аўтарства [[User:Maksim L.|Maksim L.]] 4702994 wikitext text/x-wiki '''Радзіма-маці''' — вобраз сусветнай культуры. == Скульптуры == * [[Радзіма-маці (Валгаград)]] * [[Радзіма-маці (Кіеў)]] == Выкарыстанне вобраза == * Радзіма-маці (Маці-Радзіма) згадана ў [[Мы, беларусы|дзяржаўным гімне Беларусі]]. * У [[Азербайджан]]е ёсць партыя Ana Vətən (Радзіма-маці). * Падачас [[Другая сусветная вайна|2-й сусветнай вайны]] шырокаўжываны ў [[СССР]]. * [[Радзіма-маці (Валгаград)|Валгаградская скульптура]] выяўлена на [[Юбілейны медаль «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|юбілейным медалі «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] і на гербе [[Валгаградская вобласць|Валгаградскай вобласці]]. * Радзіма-маці выяўлена на стэле «Манумент Перамогі» ў [[Барнаул]]е. * Барэльеф з выявай Радзімы-маці ёсць на плошчы Славы ў [[Самара|Самары]]. * Радзіма-маці выяўлена на пано станцыі «[[Камсамольская (станцыя метро, Кальцавая лінія)|Камсамольская]]» [[Маскоўскі метрапалітэн|Маскоўскага метрапалітэна]]. {{неадназначнасць}} ro1ilt21iern68g2whvvz8kpp9r2n6o 0 65492 5174202 4562519 2026-08-01T15:10:38Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Плошчы]]; дададзена [[Катэгорыя:Плошчы Кітая]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5174202 wikitext text/x-wiki {{Плошча |назва = Цяньаньмэнь |арыгінальная назва = {{lang-zh|天安门广场}} |населены пункт = Пекін |від месцазнаходжання = |месцазнаходжанне = |sort = |на карце = |памер на карце = |lat_dir = |lat_deg = 39|lat_min = 54|lat_sec = 16 |lon_dir = |lon_deg = 116|lon_min = 23|lon_sec = 29 |region = |CoordScale = |фота = 200401-beijing-tianan-square-overview.jpg |памер = |подпіс = |ранейшыя назвы = |від найбліжэйшыя = |найбліжэйшыя = |на карце openstreetmap = |на карце яндэкс = |на карце гугл = |Commons = }} '''Плошча Цяньаньмэнь''' ({{lang-zh|天安门广场}}) — вялікая плошча ў цэнтры [[Пекін]]а — сталіцы [[КНР|Кітайскай Народнай Рэспублікі]]. Названая ў гонар брамы Цяньаньмэнь (даслоўна «Брама Нябеснага Спакою»), якая знаходзіцца на поўнач ад плошчы і аддзяляе яе ад Забароненага Горада. [[File:200401-beijing-tianan-square-overview.jpg|thumb|600px|centre|Выгляд з Брамы Нябеснага Спакою]] Плошча Цяньаньмэнь традыцыйна лічыцца сімвалічным сэрцам кітайскай нацыі. За межамі Кітая плошча набыла сумную вядомасць у сувязі з падаўленнем [[Пратэсты на плошчы Цяньаньмэнь (1989)|студэнцкіх пратэстаў]] у чэрвені [[1989]] года. Да плошчы прымыкаюць будынак кітайскага парламента — Дом народных сходаў і ультрасучасны Вялікі нацыянальны оперны тэатр, паблізу размешчаны [[Нацыянальны цэнтр выканальніцкіх мастацтваў]] [[Image:Tiananmen Square-180Degree.jpg|thumb|600px|centre|180°-панарама Плошчы Цяньаньмэнь]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{commons|Tiananmen Square}} * [http://www.beijingtrip.com/attractions/square.htm Tiananmen Square] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пекін]] [[Катэгорыя:Плошчы Кітая]] 6x9whytj33e214246efhsumq0n9l0on 0 67492 5174145 5154361 2026-08-01T13:08:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174145 wikitext text/x-wiki {{Картка праграмы | name = LimeSurvey | logo = | screenshot = | caption = | author = The LimeSurvey Project Team | developer = Carsten Schmitz, Jason Cleeland (і іншыя) | released = 20 лютага 2003 года | latest release version = 1.91+ | latest release date = 5 кастрычніка 2011 года | language = каля 50 моў | genre = | license = [[GNU General Public License]] | website = [http://www.LimeSurvey.org/ www.limesurvey.org] }} '''LimeSurvey''' (ранее '''PHPSurveyor''') — праграма з адкрытым [[Зыходны код|зыходным кодам]], напісаная на [[PHP]] на аснове базы даных [[MySQL]], [[PostgreSQL]] або [[MSSQL]]. Распаўсюджваецца пад ліцэнзіяй [[GNU General Public License]]<ref>[http://www.limesurvey.org/en/about-limesurvey/license «LimeService License and Trademark Guidelines»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101129160301/http://www.limesurvey.org/en/about-limesurvey/license |date=29 лістапада 2010 }}. ''LimeSurvey''. Retrieved November 22, 2010.</ref>. Праграма дазваляе карыстальнікам распрацоўваць і публікаваць апытанні ў зручным рэжыме, які не патрабуе спецыяльных ведаў у галіне праграмавання. == Асноўныя асаблівасці == LimeSurvey з'яўляецца вэб-праграмай, якую карыстальнікі могуць усталяваць на свой [[Сервер (праграмнае забеспячэнне)|сервер]]. Пасля ўстаноўкі карыстальнікі могуць кіраваць LimeSurvey з дапамогай вэб-інтэрфейсу. У пытаннях і паведамленнях карыстальнікі могуць выкарыстоўваць тэкст, адфарматаваны з дапамогай тэкставага рэдактара. Гэтак жа ў апытанне могуць быць інтэграваны відарысы і відэа-ролікі. Дызайн праграмы можа быць зменены шляхам змены шаблонаў, якія ў сваю чаргу змяняюцца ў рэдактары [[WYSIWYG]] [[HTML]]. Шаблоны могуць быць лёгка імпартаваны і экспартаваны з дапамогай рэдактара шаблонаў. Пасля завяршэння рэдагавання апытання, карыстальнік можа актываваць яго і зрабіць даступным для прагляду рэспандэнтамі. Пытанні могуць быць дададзены або выдалены пры дапамозе інтэрфейсу рэдактара. LimeSurvey не мае абмежаванняў на колькасць ствараемых апытанняў, а так жа іх удзельнікаў. Акрамя гэтага, LimeSurvey не мае абмежаванняў на колькасць пытанняў для кожнага даследавання.<ref>[http://www.limesurvey.org/en/about-limesurvey/features «Features»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150327045432/https://www.limesurvey.org/en/about-limesurvey/features |date=27 сакавіка 2015 }}. ''LimeSurvey''. Retrieved November 22, 2010.</ref>. Пытанні разбіваюцца на групы і кожная група пытанняў знаходзіцца на асобнай старонцы. Апытанні могуць уключаць у сябе розныя тыпы пытанняў, адказамі на якія могуць быць як увод тэксту, лічбавы ўвод, выбар патрэбнага варыянту адказу або проста "так" ці "не". Пытанні могуць быць арганізаваны ў двухмерныя масівы, адна вось якога будзе змяшчаць пытанні, а іншая — адказы на іх. Пытанні гэтак жа могуць залежаць ад вынікаў іншых пытанняў. Напрыклад, пытанні аб працы могуць быць зададзены чалавеку толькі тады, калі ён адказаў станоўча на пытанне аб наяўнасці працоўнага месца.<ref>[http://docs.limesurvey.org/tiki-index.php?page=Question+types «LimeSurvey Documentation and Manual: Question Types»]. ''docs.limesurvey.org''. Retrieved November 22, 2010.</ref>. == Функцыі == LimeSurvey таксама прапануе некаторыя дадатковыя функцыі. Сярод іх: забеспячэнне асноўных статыстычных і графічных аналізаў вынікаў даследавання. Апытанні могуць быць як агульнадаступнымі, так і толькі для асобных удзельнікаў. Удзел можа быць як ананімным, так і з адсочваннем [[IP]]-адрасоў удзельнікаў апытанняў. Больш падрабязны спіс функцый можна знайсці на вэб-старонцы LimeSurvey [http://www.limesurvey.org/en/about-limesurvey/features] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150327045432/https://www.limesurvey.org/en/about-limesurvey/features |date=27 сакавіка 2015 }} == Хосцінг == Шматлікія паслугі [[вэб-хостынг]]у прапаноўваюць выкарыстанне LimeSurvey альбо ў якасці карыстальніцкай устаноўкі, альбо праз панэль кіравання, такія як [[cPanel]] з [[Fantastico]] <ref>[http://netenberg.com/fantastico_scripts.php «Fantastico Scripts»] ''netenberg''.</ref>, [[Plesk]] <ref>[http://www.swsoft.com/en/products/plesk/addons/#app-lin «Parallels Plesk Panel Add-ons»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081201112445/http://www.swsoft.com/en/products/plesk/addons/#app-lin |date=1 снежня 2008 }} ''Parallels''.</ref> и [[Virtualmin]] Professional<ref>[http://www.virtualmin.com/documentation/install-scripts «Virtualmin Professional Installable Applications»]. ''Virtualmin''. Retrieved on November 23, 2010.</ref>. LimeSurvey таксама была партавана іншымі кампаніямі ў розныя [[сістэма кіравання|сістэмы кіравання]], як [[PostNuke]] і [[XOOPS]] <ref>[http://www.xoops.org/modules/news/article.php?storyid=1904 «PHPSurveyor Ported to Xoops»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200925100847/https://xoops.org/modules/news/article.php?storyid=1904 |date=25 верасня 2020 }}. ''XOOPS''. Retrieved November 23, 2010.</ref>. Таксама існуе порт для [[Joolma]], аднак несумяшчальны з версіяй Joolma 1.5 <ref>[http://extensions.joomla.org/component/option,com_mtree/task,viewlink/link_id,3373/Itemid,35/ «Joomla»] ''Joomla''.</ref> Галоўны распрацоўшчык праекта, Карстэн Шмітц таксама з'яўляецца ўладальнікам LimeService — кампаніі, якая за невялікі кошт дае [[хостынг]] для LimeServey. Гэта сэрвіс падобны на такія сэрвісы, як [[SurveyMonkey]]. Асноўнае адрозненне толькі ў тым, што плата за LimeService залежыць ад людзей, якія ўдзельнічаюць у апытанні, а не ад часу, на працягу якога апытанне было актыўным. LimeService прапануе да 25 бясплатных адказаў у месяц, пасля чаго адказы могуць быць набыты ў адным з некалькіх даступных пакетаў.<ref>[http://www.limeservice.com/en/pricing «LimeService Pricing»]. ''LimeService''. Retrieved on November 23, 2010.</ref>. == Міжнародныя асаблівасці == LimeSurvey даступна больш чым на 50 мовах, 22 з якіх маюць больш за 95% перакладу. Тэкст выкарыстоўвае кадзіроўку UTF-8. Сэрвіс мае пераклады для наступных моў: албанскай, басконскай, кітайскай, харвацкай, дацкай, галандскай, фінскай, французскай, галісійскай, нямецкай, грэчаскай, венгерскай, іўрыта, італьянскай, японскай, партугальскай, рускай, сербскай, славенскай, іспанскай, шведскай. Маюцца таксама шмат частковых перакладаў і на іншыя мовы.<ref>[http://www.limesurvey.org/en/contribute/translations-status «Translation Status»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101207061641/http://www.limesurvey.org/en/contribute/translations-status |date=7 снежня 2010 }} ''LimeSurvey''. Retrieved on November 23, 2010.</ref>. == Праграмы == LimeSurvey мае шэраг праграм для розных платформ. Яны дазваляюць карыстальнікам ствараць якасныя даследаванні, прызначаныя для збору тых ці іншых даных. Праграма можа быць выкарыстана ў маркетынгавых даследаваннях. Ці ж падыходзіць, як спосаб правесці псіхалагічнае тэсціраванне. З больш творчых кірункаў у даследаваннях — тэсты ў аўта-школах, бланкі заказаў для свабоднай прадукцыі.<ref>[http://www.limesurvey.org/en/about-limesurvey/features «Features»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150327045432/https://www.limesurvey.org/en/about-limesurvey/features |date=27 сакавіка 2015 }} ''LimeSurvey''. Retrieved on November 25, 2010.</ref>. LimeSurvey выкарыстоўваецца ў такіх вядомых арганізацыях, як Аўстрыйскі ўрад дзяржавы Форарльберг([[Austria]]n [[Vorarlberg]] State Government), [[Ars Electronica]], і некаторымі распрацоўшчыкамі адкрытага [[Праграмнае забеспячэнне|праграмнага забеспячэння]]([[OpenOffice.org]], [[Ubuntu]], [[GNOME]])<ref>[http://www.limesurvey.org/en/about-limesurvey/references «References & Awards»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101129205445/http://www.limesurvey.org/en/about-limesurvey/references |date=29 лістапада 2010 }} ''LimeSurvey''. Retrieved on November 25, 2010.</ref>. == Гісторыя == LimeSurvey быў зарэгістраваны як праект на [[SourceForge.net]] пад назвай PHPSurveyor 20 лютага 2003 года. Першапачаткова ён быў напісаны аўстралійскім распрацоўшчыкам праграмнага забеспячэння Джейсанам Клілендам. Першая версія 0.93 выйшла 5 сакавіка 2003 года. Неўзабаве пасля распрацоўкі такіх функцый, як галінаванне і маркер кантролю шаблонаў, у праекта з'явілася даволі вялікая аўдыторыя карыстальнікаў. У [[2004]] годзе, падчас прэзідэнцкіх выбараў у ЗША, PHPSurveyor выкарыстоўвалася для збору даных аб парушэннях падчас галасавання. З яе дапамогай было выяўлена больш за 13500 выпадкаў ужо ў першыя 10 гадзін выбараў, і праграма была абрана ў якасці электроннай сістэмы справаздачы аб парушэннях. <ref>[http://www.VerifiedVoting.org/article.php?id=5207 «PHPSurveyor Plays Key Role in US Elections»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120205065348/http://www.verifiedvoting.org/article.php?id=5207 |date=5 лютага 2012 }} ''Verified Voting''. Retrieved on November 23, 2010.</ref>. У пачатку [[2006]] года кіраўніцтва праектам было аддадзена Карстону Шмітцу, нямецкаму ІТ-менеджару праекта. 17 мая праект быў перайменаваны ў LimeSurvey, для таго каб зрабіць ліцэнзаванне праекта больш лёгкім, не ўключаючы PHP у назву. Пад канец [[2008]] года кіраўніком праекта Карстэнам Шмітцам быў створаны хостынг праекта, дзе за апытанні патрабавалася невялікая плата. На момант 4 чэрвеня 2008 года LimeSurvey мела даволі высокі рэйтынг сярод больш чым 100 тысяч кампаній (99 месца)<ref>[http://sourceforge.net/softwaremap/ «Software Map»] ''SourceForge''. Retrieved on June 4, 2008.</ref>. Праграма была спампаваная больш за 200 тысяч разоў і адзнакі яе развіццю былі наступныя: «5 — прадукцыйнасць / стабільнасць, 6 — значна развітая.»<ref>[http://sourceforge.net/projects/limesurvey/ «LimeSurvey»] ''SourceForge''.</ref>. У 2009 годзе LimeSurvey прыняла ўдзел у праекце [[Google Summer of Code]], які праводзіўся з мэтай прыцягнення студэнтаў старэйшых за 18 гадоў да працы над праектамі з адкрытым зыходным кодам<ref>[http://docs.limesurvey.org/tiki-index.php?page=Google+Summer+of+Code+2009+-+Wrapup «2009 Summer of Code Wrapup»] ''LimeSurvey''. Retrieved November 25, 2010</ref>. У 2010 годзе праграма зноў стала ўдзельнікам гэтага праекту, дзе студэнтамі для яе была распрацавана [[база даных]] Storage Engine (для LimeSurvey 2.0)<ref>[http://www.limesurvey.org/en/component/content/article/198-gsoc-students-2010 «2010 Google Summer of Code students selected»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101012055837/http://www.limesurvey.org/en/component/content/article/198-gsoc-students-2010 |date=12 кастрычніка 2010 }} ''LimeSurvey''. Retrieved November 25, 2010</ref>. У лістападзе 2010 года праграма стала ўдзельнікам аналагічнага праекта [[Google]] Code-in, дзе, зараз ужо школьнікам прапанавалася ўнесці свой унёсак у развіццё праекта<ref>[http://google-opensource.blogspot.com/2010/11/announcing-accepted-organizations-for.html «Announcing Accepted Organizations for Google Code-in»] ''Google Open Source Blog''</ref>. Задачы вар'іраваліся ад паляпшэння старонкі LimeSurvey у Вікіпедыі да паляпшэння карыстальніцкага інтэрфейсу. На момант 2010 года праграма мае каля 2944 спамповак у тыдзень на [[SourceForge]]. <ref>[http://sourceforge.net/project/stats/?group_id=74605&ugn=limesurvey «SourceForge: Project statistics»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101206200651/http://sourceforge.net/project/stats/?group_id=74605&ugn=limesurvey |date=6 снежня 2010 }} ''SourceForge''. Retrieved on November 25, 2010.</ref>. === Версія 2.0 === Каманда распрацоўшчыкаў LimeSurvey цяпер працуе над версіяй 2.0. Код для LimeSurvey 2.0 быў цалкам перапісаны з нуля з выкарыстаннем парадыгмы MVC (Model-View-Controller) і [[PHP]] фрэймворка Yii. Структурныя змены кода ў новай версіі таксама будуць мець значна больш даступны [[GUI]] з цалкам новым дызайнам, выкарыстоўваючы тэхналогію AJAX — асноўнымі прынцыпамі якой з'яўляецца даступнасць і модульнасць, што адсутнічае ў цяперашні час у версіі 1.х. == Узнагароды == У снежні 2007 года LimeSurvey заняла першае месца ў катэгорыі «Бізнес-менеджмент» (Enterprise Management) на [[Les Trophées du Libre]]. На конкурсе былі прадстаўлены інавацыйныя перспектыўныя праекты з адкрытым зыходным кодам. У 2008 годзе LimeSurvey была намінавана ў катэгорыі «Лепшы бізнес-праект» <ref>[http://sourceforge.net/community/cca08-finalists «SourceForge.net: 2008 CCA: Finalists»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080828050825/http://sourceforge.net/community/cca08-finalists |date=28 жніўня 2008 }} ''SourceForge''.</ref> у [[SourceForge.net]] Community Choice Awards 2008. == Гл. таксама == * [[Open Source]] * [[статыстыка]] {{зноскі}} == Спасылкі == <!--{{Citation style|section|date=October 2010}}--> * [http://www.LimeSurvey.org LimeSurvey] — official site * [http://SourceForge.net/projects/limesurvey/ SourceForge.net project site] * [http://secunia.com/product/6691/ Vulnerability Report] from [[Secunia]] * [http://www.theage.com.au/news/Breaking/Aust-open-source-app-plays-role-in-US-poll/2004/11/03/1099362192234.html Article in The Age] News Article in Australian Daily Newspaper The Age on PHPSurveyor use * [http://blogs.zdnet.com/Murphy/?p=513 PHPSurveyor: an appreciation] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091121133112/http://blogs.zdnet.com/Murphy/?p=513 |date=21 лістапада 2009 }} — [[ZDNet]] blog article * [http://www.websm.org/index.php?fl=1&nt=2&m2w=Guides,%20codes,%20best%20practice&sid=1 Web Survey Methodology article] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181006031941/http://www.websm.org/index.php?fl=1&nt=2&m2w=Guides,%20codes,%20best%20practice&sid=1 |date=6 кастрычніка 2018 }} * [http://www.linux.com/articles/62327 Simple polling with LimeSurvey] — [[Linux.com]] article on June 5, 2007 {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вэб-праграмы]] [[Катэгорыя:Кросплатформавае праграмнае забеспячэнне]] [[Катэгорыя:Свабоднае праграмнае забеспячэнне, напісанае на PHP]] 9icf7jggl5irvx376kpq4phdxj8i0u5 0 67585 5174168 5154390 2026-08-01T13:43:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174168 wikitext text/x-wiki {{загаловак з малой літары}} {{Музычны калектыў | Гады =2002 — наш час | Краіна =Турцыя | Горад =[[Стамбул]] | Мова =Турэцкая, англійская }} '''«maNga»''' — альтэрнатыўны рок-гурт з [[Турцыя|Турцыі]]. У сябе на радзіме група атрымала жартоўную мянушку «Турэцкі Linkin Park». У 2009 годзе ў своей краіне яны сталі лепшымі артыстами, затым былі прызнаны еўрапейскімі лепшым артыстам по версіі MTV. Група заняла другое месца на Еўрабачанні-2010. == Гісторыя == Група была заснавана ў 2001 годзе ў Анкары, у Турцыі, калі гітарыста Ямура Сарыгюля выгналі з групы, у якой ён да гэтага іграў каверы ў барах. Нязгода са сваімі былымі калегамі па групе абудзіла ў 22-летнім Ямуры жаданне стварыць уласную групу, у якой мелі б месца электроніка з рок-музыкай, жорсткім гітарным рыфам і рэп-вакалам. Перш за ўсё ён прыняў у сваё стварэнне свайго самага блізкага універсітэцкага сябра Арчуна Шэкеруста (бас-гітарыст). Затым, да групы далучыліся Азгюр Джан Оней (барабаншчык), Эфе Йылмаз (ды-джэй) і Ферман Акгюль (вакал), тым самым склаўшы першапачатковы склад групы. Яны пачалі іграць у бары «Лімон», потым занялі другое месца ў конкурсе «Sing Your Song», а іх спрадвечным музычным напрамкам быў нью-метал. Адразу пасля конкурсу Арчун сышоў з калектыву па асабістых прычынах, але замена знайшлася яму вельмі хутка. Да maNga далучыўся Джэм Бахціяр (бас-гітарыст), завяршыўшы фарміраванне складу каманды на дадзены момант. Іх жаданне запісаць свой альбом ажыццявілася ў 2004-ым годзе дзякуючы Sony Music. Альбом maNga заваяваў статус «залатога». MaNga працавалі разам з такімі вядомымі спевакамі, як Каран Джандэмір (Карго), Гексель і Вега. Удзельнікі групы самі пішуць песні, першы іх сінгл, Bir Kadın Çizeceksin з’явіўся ў саўндтрэку гульні FIFA2006, а ў 2006 годзе выйшаў абноўлены альбом «maNga +». Больш за 50 газет і часопісаў, у першую чаргу такіх, як музычныя часопісы BlueJean, Billboard, Yüxexes надрукавалі больш за 200 навін аб канцэртах, альбомах і поспехах групы. Пасля выпуску альбома maNga выходзіла на сцэну многіх канцэртаў і фестываляў, як дома, так і за мяжой (Фестываль Сігет, Турэцкі рок-фестываль Маннхейм, Арэна Вембли у Лондане). Усяго група дала ў розных рэгіёнах краіны больш 250-ці канцэртаў. MaNga прымалі ўдзел у міжнародным фэсце «Сігет», у жніўні 2006 у Будапешце. У 2009 годзе яны сталі лепшым еўрапейскім артыстам на цэрымоніі MTV Europe Music Awards 2009, пакінуўшы заду італьянцаў Lost, фінаў Deep Insight, полячку Doda і Дзіму Білана. У 2010 годзе прадстаўлялі Турцыю на конкурсе Еўрабачанне 2010 і занялі 2 месца са 170 баламі, першае атрымала Лена Маер-Ландрут з Германіі. === Фестываль «Славянскі базар у Віцебску», Беларусь === Летам 2010 года дырэкцыя фестываля запрасіла maNga выступіць на фестывалі «Славянскі базар у Віцебску». 9 ліпеня турэцкая группа праспявала з віцебскай сцэны Летняга Амфітэатра іх еўравізійную кампазіцыю We could be the same. На наступны дзень яны сталі хэд-лайнерамі канцэрта пад назвай «Зоркі Еўрабачання». MaNga распачалі свае выступленне з песнi Beni benimle birak, затым прэзентавалі Run, пасля прагучала Evdeki ses, Alisirim Gozlerimi Kapamaya, We could be tha same. Але ж беларускія гледачы запрасілі MaNga на біс, таму гурт яшчэ раз праспяваў We could be the same. == Члены групы == '''Ферман''' ''' Імя і прозвішча:''' İbrahim Ferman Akgül '''Інструмент:''' вакал '''Дата нараджэння:''' 25 снежня 1979 года Ферман нарадзіўся ў Анкары. Ён скончыў універсітэт па спецыяльнасці архітэктар. Ферман грае на гітары і быў вакалістам некалькіх рок-гуртоў. Ён далучыўся да maNga ў пачатку 2002 года. ''' Ямур''' '''Імя і прозвішча:''' Yağmur Sarıgül '''Мянушка:''' Ямям (з турэцкай — «людаед») '''Інструмент:''' электрагітара '''Дата нараджэння:''' 26 жніўня 1979 года Ямур нарадзіўся ў Анталіі, пачаў займацца музыкай у школе, вучыўся іграць на раялі, на скрыпцы і на гітары, потым абраў электрагітару. Цяпер ён вучыцца музыцы ва Універсітэце Газі. У 2002 годзе ён атрымаў прэмію як «Лепшы Музыка» ў конкурсе «Sing Your Song». Ён напісаў большасць песень групы. Ямур выкарыстоўвае сяміструнныя электрагітары тыпу Ibanez K7 і Washburn. '''Эфе''' ''' Імя і прозвішча:''' Efe Yılmaz ''' Інструмент:''' круцёлкі '''Дата нараджэння:''' 3 кастрычніка 1979 года Эфе нарадзіўся ў Анкары. Рана пачаў рабіць рэміксы на тым усталяванні, якое было ў яго дома. Ён вучыўся інфарматыцы ва Універсітэце Паўднёвай Фларыды ў ЗША, цяпер вучыцца ва Універсітэце Анталіі. '''Азгюр''' ''' Імя і прозвішча:''' Özgür Can Öney '''Інструмент:''' барабаны (Pearl elx, Turkish Ziller), перкусія Дата нараджэння: 21 ліпеня 1980 года Азгюр нарадзіўся ў горадзе Анкара, вучыцца астраноміі ва Універсітэце Анкара і бізнесу ва Універсітэце горада Анталія. Займаецца кікбоксінгам і капаэйрай. '''Джэм''' '''Імя і прозвішча:''' Cem Bahtiyar '''Інструмент:''' Бас-гітара (Yamaha TRB-5) '''Дата нараджэння:''' 18 студзеня 1979 года Джэм нарадзіўся ў горадзе Дэнізлі. Пачаў вучыцца іграць на класічнай гітары ў сярэдняй школе, а пасля скончыў кансерваторыю ў Дэнізлі. Цяпер вучыцца банкаўскай справе ва Універсітэце Білкент, што ў Анкары. Перад тым, як далучыцца да групы манга, працаваў з спявачкай Гексель. '''Сыпа (SPA)''' Гэта талісман групы, які з’яўляецца ў кожным іх відэакліпе. Ён «нарадзіўся» 24 жніўня 2004 года у Стамбуле, яго «бацька» Эфе, яго намаляваў Каан Дэмірчэлік. == Дыскаграфія == * 2004 ''maNga'' * 2009 ''Şehr-i Hüzün'' * 2012 ''e-akustik'' * 2014 ''Işıkları Söndürseler Bile'' * 2021 ''Antroposen 001'' * 2023 ''Antroposen 0012'' == Цікавыя факты == ==== Значэнне імёнаў ==== '''Cem:''' цэлы, цалкам, '''Bahtiyar:''' рады, шчаслівы '''Yağmur:''' дождж, '''Sarıgül:''' жоўтая ружа '''Ferman:''' загад, '''Akgül:''' белая ружа '''Özgür:''' вольны, '''Can:''' душа '''Efe:''' смелы брат, '''Yılmaz:''' хто не баіцца ==== Каверы ==== Du Hast — Rammstein Raptiye Rap Rap — Cem Karaca Evdeki ses — Cartel Gangster’s Paradise — Coolio My Own Summer — Deftones === Еўрабачанне 2010 === ==== Удзельнікі Еўрабачання 2010: першая пяцёрка ==== 1. Лена Маер-Ландрут (Германія) 2. maNga (Турцыя) 3. Паула Селінг & Ові Марцін (Румынія) 4. Шані & Томас Нэвэргрын (Данія) 5. Сафура Алізадэ (Азербайджан) ==== Колькі балаў аддалі за Manga краіны ==== 12—Харватыя, Азербайджан, Францыя, 10—Германія, Боснія, Балгарыя, Вялікабрытанія, Македонія, 8 — Нідэрланды, Албанія, Румынія, Украіна, Бельгія, Данія, Эстонія, 5 — Грузія, Швецыя, 4 — Літва, 3 — Беларусь, Сербія, Іспанія, Фінляндыя, Швейцарыя, 2 — Славенія, Нарвегія, 1 — Ірландыя. {{зноскі}} == Спасылкі == === Пераклады інтэрв’ю === * [http://vminsk.by/news/17/63331/ Пусть мир станет манга!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101124002955/http://vminsk.by/news/17/63331/ |date=24 лістапада 2010 }} * [http://www.facebook.com/note.php?note_id=164517296910671 (перадача Beyaz Show)] * [http://www.facebook.com/note.php?note_id=161417700553964] — (крыніца — [http://www.aksiyon.com.tr/aksiyon/haber-27795-turkiye-guclendikce-muzigimiz-dunyaya-aciliyor.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101015034314/http://www.aksiyon.com.tr/aksiyon/haber-27795-turkiye-guclendikce-muzigimiz-dunyaya-aciliyor.html |date=15 кастрычніка 2010 }}) * [http://www.facebook.com/note.php?created&&note_id=174460095916391&id=102266143174570 Фанаты клічуць MaNga у Беларусь!] (крыніца — [http://www.haberaktuel.com/manga-belarusa-fanla-cagriliyor-haberi-335719.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101202043801/http://www.haberaktuel.com/manga-belarusa-fanla-cagriliyor-haberi-335719.html |date=2 снежня 2010 }}) ==== Афіцыйныя сайты ==== * http://www.manga.web.tr * http://www.facebook.com/mangafan * https://web.archive.org/web/20110323223425/http://www.facebook.com/maNgaInternational * http://www.myspace.com/mangaweb ==== Неафіцыйныя беларускія сайты ==== * http://www.facebook.com/pages/MaNga-Belarus-Fan-Club/102266143174570 * http://www.myspace.com/mangafcby * http://bymangafc.belarusforum.net/forum.htm{{Недаступная спасылка}} * http://vkontakte.ru/club19572253 {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рок-гурты Турцыі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне 2010]] 9opm3iox2xghbv4s1aic21hlljvobi2 0 69275 5174345 4645670 2026-08-01T21:57:36Z SpinnerLaserzthe2nd 100466 ([[c:GR|GR]]) [[File:Flag of Canton of Valais.svg]] → [[File:CHE Valais Flag.svg]] 5174345 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Вале}} {{Кантон Швейцарыі |Беларуская назва = Вале (Валіс) |Арыгінальная назва = Valais/Wallis |Герб = Wappen Wallis matt.svg |Сцяг = CHE Valais Flag.svg |Карта = Swiss Canton Map VS.png |Дата = 1815 |Насельніцтва = 286,5 тыс. |Год перапісу = 2004 |Плошча = 5224 |Плошча месца = 3 |Выканаўца = Дзяржаўны савет |Заканадаўца = Вялікі савет |Сталіца = [[Сьён]] |Код = VS |Мова = Французская |Мова2 = Нямецкая |Мова3 = |Раёны = 13 раёнаў |Вышыня = 4634 |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Сайт = http://www.vs.ch |Аўтамабільны код = VS }}'''Вале''' ({{lang-fr|Valais}}, {{lang-de|Wallis}}, {{lang-it|Vallese}}, {{lang-rm|Vallais}}, {{lang-frp|Valês}}) — двухмоўны (62,8% насельніцтва гавораць [[французская мова|па-французску]], 28,4% [[нямецкая мова|па-нямецку]]) кантон на паўднёвым захадзе [[Швейцарыя|Швейцарыі]]. Сталіца — [[Сьён|горад Сьён]]. Насельніцтва — 286,5 тыс. чалавек (9-е месца сярод кантонаў; даныя 2004 г.). == Геаграфія == Плошча 5224 км² (3-е месца сярод кантонаў). == Гісторыя == Кантон стаў часткай Швейцарскай Канфедэрацыі ў [[1815]] г. З XVII стагоддзя на тэрыторыі часткі кантона Вале існавала Рэспубліка Сямі Дзясяткаў, якая з'яўлялася саюзам сямі абшчын. {{Вонкавыя спасылкі}} {{Кантоны Швейцарыі}} [[Катэгорыя:Кантоны Швейцарыі]] [[Катэгорыя:Вале (кантон)| ]] 19nh0w191kimtv4irclostn7reljh3z 0 69927 5174465 4942602 2026-08-02T09:34:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174465 wikitext text/x-wiki [[Файл:Homer British Museum.jpg|thumb|200px|Гамер]] [[Файл:AmbrosianIliadPict47Achilles.jpg|thumb|200px|Рукапіс «Іліяды» V стагоддзя]] '''Ілія́да''' ({{lang-grc|Ἰλιάς}}) — старажытнагрэчаская [[эпас|эпічная]] паэма, частка [[Эпічны цыкл|эпічнага цыклу]], прысвечанага падзеям [[Траянская вайна|Траянскай вайны]]. Назва паходзіць ад аднаго з найменняў [[Троя|Троі]]. Аўтарства прыпісваецца легендарнаму паэту [[Гамер]]у. == Гісторыя == Прынята лічыць, што паэма была складзена ў [[Архаічная Грэцыя|архаічны перыяд]], верагодней у канцы [[8 стагоддзе да н.э.|VIII]] ст. да н. э., на аснове паданняў [[Мікенская цывілізацыя|мікенскай эпохі]]. [[Старажытнагрэчаская мова]] «Іліяды» часцяком завецца гамераўскай, уяўляе сабою [[Літаратурная мова|літаратурную]] форму [[Іанійцы|іанійскага]] дыялекта з [[лексіка|лексічным]] уплывам [[Эалійцы|эалійскага]] і [[Ахейцы|ахейска-кіпрскага]] дыялектаў. Уключае каля 15 700 радкоў у форме [[гекзаметр]]у. У [[3 стагоддзе да н.э.|III]] ст. да н. э. [[Зенадот Эфескі]] падзяліў «Іліяду» на 24 песні. Першапачаткова паэма распаўсюджвалася ў вуснай форме вандроўнымі спевакамі-рапсодамі. Дакладны час з'яўлення [[пісьмо]]вай формы не вядомы. Існуюць [[Гіпотэза|гіпотэзы]] адзінага і множнага тэкстаў. Прыхільнікі першай лічаць, што «Іліяда» была запісана толькі аднойчы і ў далейшым распаўсюджваўся толькі адзін пісьмовы варыянт. Гэта магло адбыцца ў [[6 стагоддзе да н.э.|VI]] ст. да н. э. пад патранажам [[Афіны|афінскага]] тырана [[Пісістрат]]а. Прыхільнікі другой гіпотэзы мяркуюць, што ў старажытнасці мелася некалькі розных тэкстаў, паколькі захаваны варыянт утрымоўвае нелагічныя злучэнні, нібы складзены з кавалкаў. Такім чынам запісы паэмы маглі быць зроблены значна раней за VI ст. да н. э., а перапішчыкі часоў Пісістрата скампілявалі іх у адзіны тэкст. Верагодна, што [[Герадот]] ([[5 стагоддзе да н.э.|V]] ст. да н. э.) быў знаёмы з болей шырокім варыянтам, які ўключаў «[[Кіпрыі]]». Але Зенадот працаваў з вядомым нам варыянтам. Ужо ў [[Антычнасць|антычную]] эпоху «Іліяда» шырока выкарыстоўвалася ў якасці крыніцы [[пісьменнік]]амі, [[драматург]]амі, [[гісторык]]амі, [[філосаф]]амі. Адсылкі на падзеі, апісаныя ў паэме, сустракаюцца ў творах [[Сафокл]]а, [[Эўрыпід]]а, [[Фукідыд]]а, [[Палібій|Палібія]], [[Платон]]а, [[Арыстоцель|Арыстоцеля]], [[Публій Вергілій Марон|Вергілія]] і іншых выдатных дзеячоў культуры. У [[Сярэднявечча|сярэднявеччы]] «Іліяда» аказала моцны ўплыў на станаўленне рыцарскага раману. Тэкст паэмы на [[Лацінская мова|лацінскай мове]] выкладаўся ў школах і ўніверсітэтах. У [[ВКЛ]] [[Троя (перакладная аповесць)|«Аповесць пра Трою»]], напісаная на аснове Іліяды, была перакладзена на [[Старабеларуская мова|старабеларускую мову]]. У [[1489]] г. у [[Фларэнцыя|Фларэнцыі]] з'явіўся першы [[друк]]аваны варыянт паэмы. У [[19 стагоддзе|XIX]] ст. «Іліяда» натхніла [[Германія|нямецкага]] археолага [[Генрых Шліман|Генрыха Шлімана]] на пошукі [[Троя|Троі]]. У [[1871]] г. ён адкрыў рэшткі буйнога старажытнага [[горад]]а, які ў наш час найчасцей атаесамляецца з рэшткамі сапраўднай Троі. == Змест паэмы == Твор апавядае пра падзеі дзясятага года [[Траянская вайна|аблогі Троі]] [[эліны|грэкамі]]-[[ахейцы|ахейцамі]]. [[Файл:Giovanni Battista Tiepolo 044.jpg|thumb|Брысеіду вядуць да Агамемнана. Малюнак 1757 года.]] Хрыс, траянскі жрэц [[Апалон]]а, звяртаецца да [[Агамемнан]]а з прапановай выкупіць з палону сваю дачку. Хаця большасць элінаў згодны з гэтым, Агамемнан адмаўляе, выганяе Хрыса і абяцае зрабіць яго дачку [[рабства|рабыняй]]. Апалон карае грэкаў [[страла|стрэламі]], пасля чаго «на хаўтурных агнёх безупынна гарэлі іх целы». Пасля 9 дзён насланай богам хваробы, Ахіл склікае ваенны сход і пад яго ціскам Агамемнан пагаджаецца вярнуць дачку Хрыса, але ўзамен забірае [[Брысеіда|Брысеіду]], раней паланёную Ахілам. Раз’юшаны Ахіл абяцае, што ён і іншыя [[мірмідонцы]] больш не стануць ваяваць за Агамемнана. [[Адысей]] вызваляе дачку Хрыса і вяртае яе бацьку. Ахіл ідзе да берага мора і звяртаецца да маці [[Фетыда|Фетыды]]. [[Зеўс]] праз [[Афіна|Афіну]] абяцае Ахілу дапамогу. У сне ён прымушае Агамемнана атакаваць Трою. Агамемнан збірае новы ваенны сход, падчас якога просты воін [[Тэрсіт]] кажа пра агульную незадаволенасць вайной. Адысей спыняе Тэрсіта. Грэчаскае войска збіраецца на раўніне насупраць Троі. Насустрач ім выходзіць траянскае войска. [[Гамер]] апісвае абедзве арміі, паходжанне воінаў і саюзнікаў. [[Парыс]] прапануе спыніць бойку і сысціся ў паядынку з [[Менелай|Менелаем]]. Кіраўнікі грэкаў і траянцаў даюць згоду і клянуцца трымацца ўмоў сумленнага бою. Тым часам [[Алена Прыгожая|Алена]] і [[Прыям]] стаяць на [[абарончая сцяна|мурах]] Троі. Алена апавядае траянскаму ўладару пра кожнага са славутых грэчаскіх герояў, што прыйшлі на бітву. Паядынак скончыўся перамогай Менелая, але [[Афрадыта]] выратоўвае Парыса. Пандар, саюзнік Троі, пад уплывам [[Гера|Геры]] страляе ў Менелая з [[лук]]а. Агамемнан вядзе грэкаў на траянцаў. [[Файл:(9) Flaxman Ilias Kupferstich 1795, Zeichnung 1793, 186 x 364 mm.jpg|thumb|Дыямед замахваецца на Арэса. Малюнак 1795 года.]] Бітва паміж ахейцамі, траянцамі і іх саюзнікамі нагадвае шэраг паядынкаў. [[Дыямед]] забівае Пандара і перамагае [[Эней|Энея]]. Апошняга выратоўвае ад смерці Афрадыта. Дыямед раніць багіню. Перад ім з’яўляецца Апалон з пагрозамі. Між тым, багі актыўна падтрымліваюць розныя бакі. Дыямед у шале зноў раніць бога, на гэты раз [[Арэс]]а. [[Гектар (міфалогія)|Гектар]] гуртуе траянцаў і спыняе іх разгром. Ён вяртаецца за сцены Троі, моліцца, развітваецца з жонкай і дзецьмі, а потым зноў уступае ў бітву. Іх паядынак з [[Аякс Вялікі|Аяксам]] працягваецца да ночы, пасля чаго абодва бакі разыходзяцца. Траянцы спрачаюцца, ці не вярнуць грэкам Алену. Парыс пагаджаецца кампенсаваць страты, але не выдаць яе. У той час ахейцы хаваюць забітых і будуюць сцяну, каб абараніць свой лагер і караблі. Наступнай раніцай бітва ўзнаўляецца. На гэты раз перамагаюць траянцы. Зеўс забараняе Афіне і Геры ўмешвацца на баку грэкаў. Зноў наступае ноч. Траянцы спыняюцца на раўніне перад лагерам грэкаў. Агамемнан разумее сваю памылку і дасылае да Ахіла дэлегацыю, каб вярнуць Брысеіду і перадаць падарункі. Але Ахіл кажа, што ўступіць у бітву, толькі калі будзе пагроза караблям. Дыямед і Адысей выходзяць з лагера. Дыямед забівае траянца Далона, што апрануты ў [[Воўк|ваўчыную]] скуру. Зноў з раніцы грэкі б’юцца з траянцамі. Паранены Агамемнан і Дыямед. Ахіл накіроўвае [[Патрокл]]а, каб той выведаў, што адбываецца. Патрокл атрымаў ад [[Нестар]]а жартаўлівую параду надзець [[даспех]]і Ахіла. Між тым, Гера вымушае Зеўса заснуць. [[Пасейдон]] карыстаецца гэтым, каб стаць на бок грэкаў і выгнаць траянцаў, што ўжо б’юцца на ўваходзе ў лагер. Зеўс прачынаецца і, раз’юшаны, дазваляе Апалону падтрымаць траянцаў. Траянцы прарываюцца да грэчаскіх караблёў. Патрокл пытае ў Ахіла яго даспехі, каб уступіць у бітву. Ахіл пагаджаецца, але патрабуе, каб Патрокл спыніўся, калі міне пагроза караблям. Патрокл паспявае ў час, калі ўжо палаюць першыя караблі. Траянцы адступаюць. Патрокл забівае [[Сарпедон Старэйшы|Сарпедона]] і гоніць траянцаў да самых гарадскіх муроў. Яго спыняе Апалон, а потым забівае Гектар. Гектар здымае з яго даспехі Ахіла, але вакол цела пачынаецца бойка. Ахіл чуе пра смерць Патрокла і пагражае забіць Гектара. Яго маці Фетыда сумуе, бо ў выпадку забойства Ахіл сам павінен памерці маладым. Афіна ахінае яго ззяннем, ён падыходзіць да сцяны лагера і крычыць. Спужаныя траянцы адступаюць ад цела Патрокла, і грэкі пераносяць яго ў лагер. Аднак Гектар адмаўляецца вяртацца ў горад і зноў спыняе траянскае войска на раўніне. [[Файл:Iliad for Boys and Girls-1907-0317.jpg|thumb|Ахіл з целам Гектара. Малюнак [[1907]] г.]] З наступленнем цемры ахейцы аплакваюць Патрокла. Па запыту Фетыды [[Гефест]] стварае для Ахіла новы камплект даспехаў. Зранку Агамемнан выконвае абяцанне, дасылае Брысеіду і дары. Ахіл засмучаны. Ён апранае новыя даспехі, бярэ цяжкую [[дзіда|дзіду]] і едзе на калясніцы на бітву. Б’юцца не толькі людзі, але і багі. Ахіл гоніць траянцаў, забівае іх і кідае ў [[рака|раку]]. Бог ракі Скамандр спрабуе забіць Ахіла, аднак Гефест спыняе раку вогненным валам. Значная частка траянцаў выратоўваецца, бо Апалон ашукаў Ахіла і «вывеў аж во дзе у поле ад сцен». Ахіл вяртаецца да Троі, калі траянцы хаваюцца за мурамі. Толькі Гектар чакае яго каля брамы. Прыам і яго жонка ўгаворваюць сына адхіліцца ад бою. Гектар не пагаджаецца. Калі да яго пад’язджае Ахіл, траянец не вытрымлівае і спрабуе збегчы. Афіна спыняе Гектара. Ён гіне ад рукі Ахіла, а перад смерцю нагадвае, што той таксама павінен загінуць на вайне. Ахіл здзекуецца з цела забітага ворага і цягне яго за сваёй калясніцай. Прывід Патрокла просіць Ахіла арганізаваць [[Пахаванне|пахавальныя]] [[абрад]]ы і паклапаціцца пра тое, каб іх косці пасля смерці ляжалі разам. Падчас абрадавых гульняў Ахіл раздае грэкам падарункі. Зеўс, незадаволены здзекамі з цела Гектара, вырашае вярнуць яго ў Трою. Уначы з дапамогай [[Гермес]]а Прыям прабраўся ў лагер грэкаў і маліў Ахіла аддаць яму цела сына. Ахіл у смутку плача і дае згоду. Паэму завяршае пахаванне Гектара і смутак траянцаў. == Пераклады == На [[беларуская мова|беларускую мову]] паэма была ўпершыню перакладзена [[Браніслаў Тарашкевіч|Браніславам Тарашкевічам]]. Цалкам пераклад не захаваўся. У [[2024]] годзе апублікаваны новы поўны пераклад, зроблены [[Лявон Пятровіч Баршчэўскі|Лявонам Баршчэўскім]]. == Літаратура == * Іліяда // {{Крыніцы/БелЭн|7к}} С. 197 * ''Тарашкевіч, Б.'' [http://kamunikat.org/download.php?item=36901-1.pdf&pubref=36901 Выбранае]{{Недаступная спасылка}}. / [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Б. Тарашкевіч]]. — Мінск: [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]], 1991. ISBN 5-340-00498-8 * ''Шамякіна, Т.'' Антычная літаратура // Міфалогія і беларуская літаратура: нарысы і эсэ / [[Таццяна Шамякіна]]. — Мінск: [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Маст. літ.]], 2008. — С. 213—242. ISBN 978-985-02-0925-2 * ''Гамер.'' Іліяда. Пераклад са старагрэцкай мовы, каментары, слова ад перакладчыка [[Лявон Пятровіч Баршчэўскі|Л. Баршчэўскага]]. — Полацк - Варшава - Полацк: Полацкія лабірынты, 2024. ISBN 978-83-965621-6-6 == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://el.wikisource.org/wiki/%CE%99%CE%BB%CE%B9%CE%AC%CF%82 Грэчаскі тэкст на Вікікрыніцах] * [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/collection?collection=Perseus:collection:Greco-Roman Грэчаскі тэкст з інструментамі па перакладу] * [https://bellit.info/news/ilijada-hamjera-upjershynju-vykhodzic-na-bjelaruskaj-movje.html «Іліяда» Гамера ўпершыню выходзіць на беларускай мове] {{Траянская вайна}} {{Эпічны цыкл}} [[Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Гамер]] [[Катэгорыя:Траянская вайна]] [[Катэгорыя:Вершаваныя творы]] [[Катэгорыя:Эпасы]] [[Катэгорыя:Літаратурныя творы па сюжэтах грэчаскай міфалогіі]] [[Катэгорыя:Паэзія Старажытнай Грэцыі]] [[Катэгорыя:Метапроза]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] 0mnnew65xciu6ja0jm7ekkgu001zihu 0 74482 5174322 5167050 2026-08-01T20:37:43Z Siliyiw 169172 5174322 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Сосны}} {{НП-Беларусь}} '''Сосны''' ({{Lang-ru|Сосны}}) — пасёлак, уключаны ў [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі раён]] [[Мінск]]а<ref>{{Cite web |url=http://www.pravoby.info/mestn09/part22/akt22230.htm |title=Рашэнне Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта ад 19.02.1998 N 135 «Аб гарадской мяжы і межах адміністрацыйна-тэрытарыяльных раёнаў горада Мінска» |access-date=8 сакавіка 2011 |archive-date=19 красавіка 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120419054651/http://www.pravoby.info/mestn09/part22/akt22230.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.cooper-minsk.org/distr/38-granica.html Межы Мінска і яго раёнаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100619225448/http://cooper-minsk.org/distr/38-granica.html |date=19 чэрвеня 2010 }}</ref>. Уваходзіць у пятую [[Эканоміка-планіровачныя зоны Мінска|эканоміка-планіровачную зону]] Мінска<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/temy/tema13/glav/docm0588.html Рашэнне Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта ад 18 лістапада 2004 г. № 2298 «Аб зацвярджэнні апісання межаў эканоміка-планіровачных зон г. Мінска і тэрытарыяльных каэфіцыентаў»]</ref> == Гісторыя == 25 чэрвеня 2008 уваходзіў у Шабаноўскую выбарчую акругу № 91<ref>[http://law.sb.by/707/ Аб стварэнні выбарчых акругаў па выбарах дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь чацвёртага склікання] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081108022524/http://law.sb.by/707/ |date=8 лістапада 2008 }}</ref> == Транспартная сістэма == Вуліцы: * Паўлоўскага * Красіна == Арганізацыі == * НДІ «Рэактар» * Інтэрнат № 1 * вайсковыя часткі 31802, 2007 * АЗС № 16 (376 км)<ref>[http://www.beltelecom.by/services/telnet/tax/delivery/ Месцы ўстаноўкі таксафонаў «Агат» у Мінску] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110121085358/http://www.beltelecom.by/services/telnet/tax/delivery/ |date=21 студзеня 2011 }}</ref> == Гл. таксама == * [[Аб’яднаны інстытут энергетычных і ядзерных даследаванняў «Сосны»]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Мікрараёны Мінска}} [[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]] [[Катэгорыя:Жылыя раёны Мінска]] mgg0ldhqpgdwwercm1lab8qgcpq8ftt 5174493 5174322 2026-08-02T10:48:37Z M.L.Bot 261 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/Siliyiw|Siliyiw]]) і адноўлена версія 5167050, зробленая InternetArchiveBot: тут няма ніякіх іншых варыянтаў рускага прачытання і ёсць рускія інтэрвікі 5174493 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Сосны}} {{НП-Беларусь}} '''Сосны''' — пасёлак, уключаны ў [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі раён]] [[Мінск]]а<ref>{{Cite web |url=http://www.pravoby.info/mestn09/part22/akt22230.htm |title=Рашэнне Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта ад 19.02.1998 N 135 «Аб гарадской мяжы і межах адміністрацыйна-тэрытарыяльных раёнаў горада Мінска» |access-date=8 сакавіка 2011 |archive-date=19 красавіка 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120419054651/http://www.pravoby.info/mestn09/part22/akt22230.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.cooper-minsk.org/distr/38-granica.html Межы Мінска і яго раёнаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100619225448/http://cooper-minsk.org/distr/38-granica.html |date=19 чэрвеня 2010 }}</ref>. Уваходзіць у пятую [[Эканоміка-планіровачныя зоны Мінска|эканоміка-планіровачную зону]] Мінска<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/temy/tema13/glav/docm0588.html Рашэнне Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта ад 18 лістапада 2004 г. № 2298 «Аб зацвярджэнні апісання межаў эканоміка-планіровачных зон г. Мінска і тэрытарыяльных каэфіцыентаў»]</ref> == Гісторыя == 25 чэрвеня 2008 уваходзіў у Шабаноўскую выбарчую акругу № 91<ref>[http://law.sb.by/707/ Аб стварэнні выбарчых акругаў па выбарах дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь чацвёртага склікання] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081108022524/http://law.sb.by/707/ |date=8 лістапада 2008 }}</ref> == Транспартная сістэма == Вуліцы: * Паўлоўскага * Красіна == Арганізацыі == * НДІ «Рэактар» * Інтэрнат № 1 * вайсковыя часткі 31802, 2007 * АЗС № 16 (376 км)<ref>[http://www.beltelecom.by/services/telnet/tax/delivery/ Месцы ўстаноўкі таксафонаў «Агат» у Мінску] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110121085358/http://www.beltelecom.by/services/telnet/tax/delivery/ |date=21 студзеня 2011 }}</ref> == Гл. таксама == * [[Аб’яднаны інстытут энергетычных і ядзерных даследаванняў «Сосны»]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Мікрараёны Мінска}} [[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]] [[Катэгорыя:Жылыя раёны Мінска]] t8glkb6pgq969xkb0mt38rvj2j1yqkk 0 74794 5174440 5061998 2026-08-02T08:06:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174440 wikitext text/x-wiki {{палітык}} '''Ігна́т Яўхі́мавіч Грыняві́цкі''' ([[17 чэрвеня]] [[1856]], фальварак [[Калінаўка (Клічаўскі раён)|Басін]], [[Бабруйскі павет]], [[Мінская губерня]] — [[13 сакавіка|1 (13) сакавіка]] [[1881]], [[Санкт-Пецярбург]]) — рэвалюцыянер, член падпольнай рэвалюцыйна-тэрарыстычнай арганізацыі «[[Народная воля (арганізацыя)|Народная воля]]», найбольш вядомы як забойца імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў маёнтку Басін [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] (цяпер у складзе вёскі [[Калінаўка (Клічаўскі раён)|Калінаўка]], [[Клічаўскі раён]]) у сям’і каталіцкага дробнамаянтковага [[Шляхта|шляхціца]] Яўхіма Грынявіцкага герба «Прагоня». Яўхім Грынявіцкі здаваў спадчынны маёнтак [[Грынявічы Вялікія]] ([[Бельскі павет (Гродзенская губерня)|Бельскі павет]], [[Гродзенская губерня]]) у арэнду, а сам служыў аканомам ува ўладаннях Незабыткоўскага на Міншчыне. У 1864 годзе сям’я вярнулася ў Грынявічы Вялікія. У пачатку чэрвеня 1875 года Ігнат Грынявіцкі скончыў [[Беластоцкая гімназія|7-класную гімназію]] ў Беластоку. У верасні 1875 года паступіў у [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны тэхналагічны інстытут]], які скончыў у траўні 1880 года. Студэнтам Пецярбургскага тэхналагічнага інстытута (1875—1880) удзельнічаў у польска-беларускіх і расійскіх рэвалюцыйных гуртках, вёў прапаганду сярод рабочых, збіраў грошы палітычным вязням, фабрыкаваў пашпарты рэвалюцыянерам. З 1879 года сябра партыі «Народная воля». Адзін з заснавальнікаў яе беларускай фракцыі, што абвясціла сябе Беларускай сацыяльна-рэвалюцыйнай партыяй, нацыянальная праграма якой надрукавана ў 1884 годзе ў часопісе «[[Гоман (газета, 1884)|Гоман]]» (№ 2)<ref>{{Кніга|аўтар =[[Адам Станкевіч|Станкевіч, Адам.]]|загаловак =Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня : з нагоды 70-лецьця сьмерці Кастуся Каліноўскага рэдактара «Mużyckaj Praudy» (†1864) і 50-лецьця «Гоману» (1884) |месца =[[Вільня]] |выдавецтва =[[Шлях моладзі]] |год =1935 |старонак =128}}</ref><ref>{{Кніга|аўтар =Волк, Степан Степанович.|загаловак =Народная воля : 1879-1882 |арыгінал =[http://portal.rusarchives.ru/federal/garf/nsa1.shtml#4.2 ЦГАОР, ф. 112, оп. 1, д. 528, л. 271]|адказны = Ш. М. Левин|месца =[[Масква|Москва]]; [[Санкт-Пецярбург|Ленинград]] |выдавецтва =Наука|год =1966|старонкі =272 |старонак =491 |тыраж =2760}}</ref>. Паводле народавольца {{Артыкул у іншым раздзеле|Леў Ціхаміраў|Льва Ціхамірава|ru|Тихомиров, Лев Александрович}} (1852—1923), Грынявіцкі «называў сябе [[літвін]]ам»<ref>{{Кніга|аўтар =Тихомиров Л. А.|загаловак =Воспоминания Льва Тихомирова.|спасылка =http://elib.shpl.ru/ru/nodes/32113#mode/grid/page/8/zoom/1 |адказны =Предисл. В. И. Невского, вступ. ст. {{Артыкул у іншым раздзеле|Вера Фігнер|В.Н. Фигнер |ru|Фигнер, Вера Николаевна}} |выданне =Центрархив |месца =[[Масква|Москва]]; [[Санкт-Пецярбург|Ленинград]] |выдавецтва =Госиздат|год =1927 |том = |старонкі =319, 366, 493 |старонак =515 |серыя = |isbn = |тыраж =4000}}</ref>. У маі 1880 года Грынявіцкі пайшоў з інстытута і, перайшоўшы на нелегальнае становішча, робіць сабе пашпарт на імя віленскага мешчаніна Ельнікава. Разам з {{нп3|Андрэй Іванавіч Жалябаў|Андрэем Жалябавым|ru|Желябов, Андрей Иванович}}, {{нп3|Соф’я Львоўна Пяроўская|Соф’яй Пяроўскай|ru|Перовская, Софья Львовна}} і іншымі ўваходзіць у цэнтральны нарадавольскі гурток прапагандыстаў. Адзін са стваральнікаў, аўтараў і наборшчыкаў нарадавольскай «Рабочей газеты», уключыў у выданне газеты земляка [[Антон Сцяпанавіч Барэйша|Антона Барэйшу]]<ref>{{артыкул|загаловак = Процессъ 17-ти народовольцевъ въ 1883 году.|адказны =редакторы В. Я. Богучарскій, П. Е. Щеголевъ, В. Л. Бурцевъ |выданне=«[[Былое]]» журналъ посвященный исторіи освободительнаго движенія |тып=часопіс |месца=[[Санкт-Пецярбург|Санкт-Петербург]]|выдавецтва=Книгопечатня Шмидтъ|год=1906|нумар=10 октябрь | старонкі=238—240 }}</ref>. На ўстаноўчым сходзе партыі «Народная Воля» ў жніўні 1879 года ў Ліпецку быў зацверджаны смяротны прысуд імператару [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандру II]]. Выкананне прысуду стала галоўнай мэтай і прыцягнула ўсе сродкі партыі. На працягу двух гадоў было зроблена шэсць замахаў. Ігнат Грынявіцкі ўваходзіў у групу, якая ўсю зіму 1880—1881 гадоў сачыла за выездамі імператара. 26 лютага 1881 года на кватэры Грынявіцкага ў доме № 59 на Сімбірскай вуліцы Выбаргскага боку адбыўся сход арганізатараў замаху на Аляксандра II. Грынявіцкі стаў адным з 4 выканаўцаў, якім «Народная воля» даручыла тэрарыстычную аперацыю. У сваім запавеце напісаў: «''Аляксандр II павінен памерці. Ён памрэ, а разам з ім памром і мы, яго ворагі, яго забойцы… Гісторыя сведчыць, што раскошнае дрэва свабоды вымагае чалавечых ахвяр…''» [[Файл:Всемирная иллюстрация 1881, Т.25, № 12(636) ст. 220 (14.03.1881. Рис. А. Балдингер.jpg|міні|Выбух другой бомбы, кінутай Ігнатам Грынявіцкім]] 1 сакавіка 1881 года другой бомбай (першую бомбу, што параніла казакоў і спыніла экіпаж, кінуў Мікалай Рысакоў), якую кінуў Ігнат Грынявіцкі на набярэжнай [[Канал Грыбаедава|Кацярынінскага канала]], забіты расійскі імператар [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандр II]], а Грынявіцкі смяротна паранены<ref>{{Кніга|загаловак =Суд над цареубийцами. Дѣло о совершенномъ 1-го марта 1881 года злодѣяніи, жертвою коего палъ въ Бозѣ почившій Босударь Императоръ Александръ Николаевичъ. (Засѣданіе Особаго Присутствія Правительствующаго Сената для сужденія дѣл о государственныхъ преступленіяхъ)|спасылка =https://www.runivers.ru/bookreader/book485237/#page/1/mode/1up |выданне =Сборник С.-Петербургских ведомостей |месца =[[Санкт-Пецярбург|Санктъ-Петербургъ]] |выдавецтва =Типографія В. В. Комарова|год =1881|старонак =260 |серыя =Вып. 1. (С 15 марта по 15 апреля 1881 г.) }}</ref><ref>{{артыкул|загаловак = Дѣло о совершонномъ 1-марта 1881 года злодѣяніи, жертвою коего палъ въ Бозѣ почившій Государь Императоръ Александръ Николаевичъ.|спасылка =http://elib.shpl.ru/ru/nodes/13897|адказны = Ред.-изд. Германъ Гоппи. |выданне=[[Всемирная иллюстрация]]|тып=штотыднёвы ілюстраваны часопіс|месца=[[Санкт-Пецярбург|Санкт-Петербург]] |выдавецтва=Тип. Эдуарда Гоппи. |год=1981|том=25|нумар=16 (639, 04 апрѣля 1881) | старонкі=295—302 }}</ref><ref>{{артыкул|аўтар =Тырков, Аркадий Владимирович.|загаловак =К событию 1 марта 1881 года|адказны =редакторы В. Я. Богучарскій, П. Е. Щеголевъ, В. Л. Бурцевъ |выданне=«[[Былое]]» журналъ посвященный исторіи освободительнаго движенія |тып=часопіс |месца=[[Санкт-Пецярбург|Санкт-Петербург]]|выдавецтва=Книгопечатня Шмидтъ|год=1906|нумар=5 май | старонкі=141-162 }}</ref> . Памёр а 10-й гадзіне вечара ў прыдворным Канюшанным шпіталі. Перад смерцю на пытанні аб імені і званні адказаў «''не ведаю''». [[Файл:Ihnat Hryniavicki. Ігнат Грынявіцкі (1881).jpg|міні|Ігнат Грынявіцкі, пасмяротны здымак]] Пасля смерці цела Грынявіцкага доўгі час не было апазнанае. Каб вызначыць асобу «невядомага», быў зроблены фотаздымак. У тэксце прыгавору ў справе «{{нп3|Першамартаўцы|першамартаўцаў|ru|Первомартовцы}}» ён фігуруе як «''чалавек, які памёр 1 сакавіка, пражываў з падстаўным імем Ельнікава''». Галава Грынявіцкага была аднятая і змешчаная ў слоік са спіртам, выстаўленая ў холе пецярбургскай камендатуры паліцыі<ref>{{cite web|url = https://gazeta.arche.by/article/352.html|title = Адрэзаная галава Ігната Грынявіцкага|author = Герасімчык В.|author-link = Васіль Герасімчык|date = 12-3-2020|publisher = gazeta.arche.by|archive-url = https://web.archive.org/web/20211026204846/https://gazeta.arche.by/article/352.html|archive-date = 26 кастрычніка 2021|url-status = dead}}</ref>. == Памяць == [[Файл:Postcard Vialikija Dziejacy Bielaruskaha Adradzennia 1.jpg|міні|злева|Беларуская эмігранцкая паштоўка «Вялікія дзеячы беларускага Адраджэння» з маляванымі партрэтамі [[Кастусь Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]], Ігната Грынявіцкага, [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]], [[Пётр Антонавіч Крачэўскі|Пётры Крэчэўскага]] і [[Васіль Іванавіч Захарка|Васіля Захаркі]]. Аўтар [[Мікола Сільвановіч]]. Германія, 1948.]] [[Уладзімір Караткевіч]] прысвяціў Грынявіцкаму верш «''Смяротная страта (1 сакавіка 1881 г.)''». З 1975 года па 1998 год імя Грынявіцкага насіў мост у Ленінградзе ([[Санкт-Пецярбург]]у). Цяпер гэта [[Нова-Канюшанны мост]], ён знаходзіцца непадалёк ад месца забойства імператара. {{зноскі|2}} == Літаратура == * {{Кніга|аўтар =[[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Арлоў, Уладзімер]].|загаловак =Прысуд выканаў невядомы. Ігнат Грынявіцкі|спасылка =http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=5291|выданне =Нашы славутыя землякі |месца =[[Менск]] |выдавецтва =[[Навука і тэхніка]] |год = 1992 |старонак =54 |isbn =5-343-00883-6 |тыраж =14500 }}. * {{Крыніцы/ЭГБ|3|Грынявіцкі Ігнат Яўхімавіч|[[Міхась Біч|Біч, Міхась]]|164}} * {{Крыніцы/БелЭн|5|Грынявіцкі Ігнат Яўхімавіч|[[Міхась Біч|Біч, М. Я]]|484}} * {{артыкул|аўтар =Весялкоўскі, Юры.|загаловак =Нарадавольцы, Ігнат Грынявіцкі і цень К. Каліноўскага|спасылка =http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=15641|адказны =[[Юры Весялкоўскі]]|выданне =[[Голас часу]]|тып =Царкоўна-грамадскі часапіс|месца =[[Лондан|Лёндан]]|год =1991|нумар =№3 (12)—№5 (14)|archive-date =23 студзеня 2022|archive-url =https://web.archive.org/web/20220123213353/http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=15641}} * {{артыкул|аўтар =[[Васіль Герасімчык|Герасімчык, Васіль]].|загаловак =Грынявіцкі, або проста «Коцік»|спасылка =https://novychas.by/pdf/nch_2016_9.pdf|адказны =[[Аксана Колб]]|выданне=[[Новы час (газета)|Новы час]]|тып=газета|месца=[[Менск]]|выдавецтва=«Час навінаў» |год=4 сакавіка 2016 |нумар=9 (474)| старонкі=11 }} * {{Артыкул| аўтар =[[Васіль Герасімчык|Герасімчык, Васіль]]| загаловак =Адрэзаная галава Ігната Грынявіцкага.| спасылка =https://gazeta.arche.by/article/352.html| мова =be| выданне =ARCHE| тып =электронная газета| год =12 сакавіка 2020| archive-url =https://web.archive.org/web/20211026204846/https://gazeta.arche.by/article/352.html| archive-date =26 кастрычніка 2021}} * {{артыкул|аўтар =[[Ганна Дулеба|Дулеба, Г. І.]]|загаловак =В. Калінаўка, Віркаўскі сельсавет. № 1258. Радзіма Грынявіцкага|спасылка =https://orda.of.by/.lib/spik/mog/248|адказны =Рэдкал.: [[Марцелеў|С. В. Марцелеў]] (гал. рэд.) і інш.|выданне=[[Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі]]|тып=энцыклапедыя|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская энцыклапедыя |год=1986|том=Магілёўская вобласць| старонкі=248 }} * {{Кніга|аўтар =[[Уладзімір Сцяпанавіч Ліпскі|Ліпскі, Уладзімір]].|загаловак =Невядомы: аповесць пра Ігната Грынявіцкага|адказны =рэдактар [[Анатоль Сідарэвіч]], мастак [[Віктар Альшэўскі]]|месца =[[Менск]] |выдавецтва =[[Мастацкая літаратура]] |год =1990 |старонак =294 |isbn =5-340-00620-4 }} * {{артыкул|загаловак =Біографія И. Гриневицкаго|выданне=На Родинѣ|тып=газета|месца=[[Лондан|London]] |выдавецтва=Вольная русская типогр |год=1882|нумар= 1}} * {{Кніга|аўтар ={{нп5|Іосіф Жукоўскі-Жук|Жуковский-Жук И. И.|ru|Жуковский-Жук, Иосиф Иванович }}.|загаловак =Игнатий Иоакимович Гриневицкий |месца =[[Масква|Москва]] |выдавецтва = Изд-во О-ва политкаторжан |год =1930 |старонак =34 }} * {{Кніга|загаловак =«Народная воля» перед царским судом : к пятидесятилетию партии «Народная воля». 1879-1929. Труды кружка народовольцев при обществе политкаторжан и ссыльно-поселенцев.|спасылка =http://elib.shpl.ru/ru/nodes/32153 |адказны =Под ред. А. В. Якимовой-Диковской, М. Ф. Фроленко, М. И. Дрея, И. И. Попова, Н. И. Ракитникова, В. В. Леоновича-Ангарского. |месца =[[Масква|Москва]] |выдавецтва =Изд-во Всесоюз. о-ва полит. каторжан и ссыльно-поселенцев|год =1930 |том =Вып. 1 |старонкі =55-88 |старонак =163 |тыраж =5000 }} * {{артыкул|загаловак =Памяти Гриневицкаго|адказны ={{нп5|Уладзімір Бурцаў|Бурцевъ В. Л.|ru|Бурцев, Владимир Львович}}|выданне={{нп5|Былое (часопіс)|«Былое»|ru|Былое (журнал)}} (1900-1902). Журналъ издававшійся за границей. Выпускъ 1|тып=часопіс|месца=Растов-на-Дону |выдавецтва=Русская историческая библіотека |год=1906|выпуск=№ 4| старонкі=6-13 }} * {{артыкул|аўтар =Тырков, Аркадий Владимирович.|загаловак =К событию 1 марта 1881 года|адказны =составители В. Н. Гинев... и др. ; научный редактор С. С. Волк|выданне="Народная воля" и "Черный передел" : воспоминания участников революционного движения в Петербурге в 1879-1882 гг|месца=[[Санкт-Пецярбург|Ленінград]]|выдавецтва=Лениздат|год=1989| старонкі= 267—285}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грынявіцкі Ігнат Яўхімавіч}} [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Клічаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Тэрарысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэрарысты Расійскай імперыі]] 1cadj5fwskoa7jwes4x7r591p114zgo 0 76966 5174460 4693032 2026-08-02T09:16:42Z CommonsDelinker 151 Replacing Female_artistic_nude.jpg with [[File:Iryna_Stevens_(407741267).jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name)). 5174460 wikitext text/x-wiki [[Выява:Iryna Stevens (407741267).jpg|thumb|right|Эратычная выява жаночай постаці]] [[Выява:19th century nude.jpg|thumb|right|Эратычная фатаграфія XIX ст.]] '''Эро́тыка''' (ад {{lang-el|Erotika}} — любоўны пачатак<ref name=pr>{{Крыніцы/Слоўнік іншамоўных слоў|2}}, С.718</ref>) — [[мастацтва]] перадачы [[секс]]уальных [[Эмоцыя|эмоцый]]. Найбольш часта эротыка выяўляецца з дапамогай [[Выяўленчае мастацтва|выяўленчага мастацтва]], [[Літаратура|літаратуры]] і [[Песня|песень]]. Паводзіны асоб, намаляваных у эратычным творы, могуць быць звязаны як з шчырым, амаль чароўным пачуццём кахання, так і са звычайнай сексуальнай пажадлівасцю. У адрозненне ад [[парнаграфія|парнаграфіі]], эротыка не акцэнтуе графічныя дэталі палавых органаў і палавога акту. У эротыцы часта прысутнічае элемент недамоўленасці, няскончанасці сюжэта — канчатак адлюстроўванай любоўнай прэлюдыі, яе дэталізацыя аддаецца на водкуп уяўленню гледача, чытача або слухача. Тым не менш эротыка часам узбуджае ўяўленне больш, чым парнаграфія. Эратычныя творы могуць падвяргацца цэнзуры. == Міфалагічныя персанажы == * [[Афрадыта]] — старажытнагрэчаская багіня кахання і прыгажосці ([[Венера (багіня)|Венера]] ў старажытных рымлян). * [[Эрат]], [[Эрас]] — старажытнагрэчаскае бажаство, бог кахання і жарсці (Купідон у рымлян). Толькі традыцыя класічнай паэзіі робіць яго такім, робіць Эрата сынам Зеўса, спараджэннем Ірыды і Зефіра, сынам Афрадыты і Арэса. == Эротыка ў культуры == * «[[Залаты асёл]]» — твор часоў антычнасці. * [[Дэкамерон]] — эратычны літаратурны твор. === Масавая культура === * [[Playboy]] — вядомы мужчынскі [[часопіс]]. * [[Цінта Брас]] — рэжысёр шырока вядомых эратычных фільмаў. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Erotic|выгляд=міні}} * [http://www.all-art.org/er_in_art/001contents.html Эротыка ў мастацтве ''all-art.org''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110419235810/http://www.all-art.org/er_in_art/001contents.html |date=19 красавіка 2011 }} {{Формы сексуальнай актыўнасці}} [[Катэгорыя:Эротыка| ]] t17iw02s0mnkejq8ycuyjaoqlvg50tu 0 77834 5174475 4622435 2026-08-02T10:04:07Z M.L.Bot 261 5174475 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| group = Чачэнцы | image = [[File:Chechense. Match. a wedding match. George Kennan. 1870-1886.jpg|220 px]] | capiton = | poptime = 1 700 000 | popplace = {{Сцягафікацыя|Расія}}: 1 674 854<br />* [[Чачня]]: 1 456 792<br />* [[Дагестан]]: 99 320<br />* [[Інгушэція]]: 12 2405<br />{{Сцягафікацыя|Аўстрыя}}: 20 000 | langs = [[чачэнская мова|чачэнская]] | rels = [[іслам]] | related = [[інгушы]] }} '''Чачэнцы''' (саманазва ''Noxçi'', ''Нохчы'') — вайнахскі народ у [[Расія|Расіі]], асноўнае насельніцтва [[Чачня|Чачэнскай Рэспублікі]]<ref>[https://old.bigenc.ru/ethnology/text/5645862 Вялікая расійская энцыклапедыя 2004—2017]</ref>. == Этнонім == Ёсць некалькі версій паходжання саманазвы чачэнцаў, сярод іх: ад вёскі Нахш, яе рэшткі захаваліся ў гарах; ад ''nexça'' — авечы сыр; ад ''nox'' — [[рала]]. Некаторыя выводзяць этнонім ад імя [[Біблія|Біблейскага]] патрыярха [[Ной|Ноя]] ([[чачэнская мова|па-чачэнску]] Nox). Еўрапейская назва «чачэнцы» паходзіць ад аулу Чачэн, каля якога [[рускія]] ўпершыню сустрэліся з плямёнамі нохчый падчас [[Персідскі паход|Персідскага паходу]] 1722—1723 гадоў. == Краіны пражывання == У цяперашні час{{Калі}} пражываюць на тэрыторыі Расійскай Федэрацыі (у тым ліку ў Чачні — 1,300,000 чал., у [[Дагестан]]е — 97,000, у [[Інгушэтыя|Інгушэтыі]] — 97,000, у [[Паўночная Асеція|Паўночнай Асеціі]] — 5,000, у [[Кабардзіна-Балкарыя|Кабардзіна-Балкарыі]] — 5,000, [[Краснадарскі край|Краснадарскім краі]] — 3,000 і інш., асабліва ў [[Масква|Маскве]]), [[Турцыя|Турцыі]] (больш за 100,000), [[Іарданія|Іарданіі]] (90,000), [[Казахстан]]е (75,000), [[Саудаўская Аравія]] (60,000), [[Сірыя|Сірыі]] (больш за 50,000), [[Грузія|Грузіі]] (40,000), [[Азербайджан]]е (10,000), у краінах [[Еўропа|Еўропы]]. Ёсць самым шматлікім з паўночна-каўказскіх народаў. === Міграцыя === Пасля заканчэння [[Каўказская вайна|каўказскай вайны]] ў 1865 годзе каля 5000 чачэнскіх сем’яў перасяліліся на тэрыторыю [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]]. Іх сталі зваць мухаджырамі. Сёння іх нашчадкі прадстаўляюць асноўную частку чачэнскіх дыяспар Турцыі, Сірыі і Іарданіі. У лютым 1944 года больш за паўмільёна чачэнцаў былі дэпартаваныя на загад [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Сталіна]] ў раёны [[Сярэдняя Азія|Сярэдняй Азіі]]. 9 студзеня 1957 года яны атрымалі дазвол вярнуцца на [[Чачэна-Інгушская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ранейшае месца жыхарства]], але некаторая колькасць перасяленцаў так і засталася на новай радзіме — у Казахстане і [[Кыргызстан]]е. [[Першая чачэнская вайна|Першая]] і [[Другая чачэнская вайна|другая]] чачэнскія войны прывялі да таго, што значная колькасць чачэнцаў перасялілася ў краіны Заходняй Еўропы, Турцыю і арабскія краіны. Павялічылася чачэнская дыяспара і ў Расіі<ref>[https://cyrillitsa.ru/narody/53062-kto-takie-chechency-na-samom-dele.html Хто такія чачэнцы на самой справе]</ref>. == Мова і рэлігія == [[Чачэнская мова]] адносіцца да нахскай групы моў [[Каўказскія мовы|іберы́йска-каўка́зскай сям’і]]. Дадзеныя лінгвістыкі ўсталёўваюць сваяцтва нахскіх моў з старажытнымі [[хурыты|хурыта]]-[[Урарту|урарцкімі]] мовамі. Разам з [[інгушы|інгушамі]], кістынцамі і бацбійцамі чачэнцы складаюць нахскую этнічную групу (саманазва — вайнахі). Вернікі чачэнцы — [[іслам|мусульмане]]-[[Сунізм|суніты]], у асноўным належаць да [[Суфізм|суфійскіх]] [[тарыкат]]аў [[Накшбандыя]] і [[Кадырыя]]<ref>[https://cyberleninka.ru/article/n/spetsifika-sovremennogo-chechenskogo-islama/viewer Спецыфіка сучаснага чачэнскага ісламу]</ref>. Яшчэ ў XVI ст. было шырока распаўсюджана [[праваслаўе]]. == Традыцыйныя заняткі == Традацыйным заняткам раўнінных чачэнцаў было земляробства. Збольшага сеялі пшаніцу, проса і ячмень. У гарах пераважала жывёлагадоўля. Асноўным транспартам у гарах была запрэжаная валамі арба з двума невялікімі драўлянымі коламі, па бездаражы выкарыстоўвалі санкі. Сярод рамёстваў былі распаўсюджаныя гарбарства, апрацоўка металаў, камню, дрэва, ганчарства. == Кухня == Улюбёная народная страва — звараныя ў булёне галушкі з кукурузнай мукі — галнаш; да сталу іх падаюць з кавалкамі адварнога мяса і тоўчанага часнаку. З пшанічнай ці ячменнай мукі пякуць пірагі з начыннем з сыру, бульбы ці гарбузоў. Звычайныя стравы ўлетку — сыр, тварог, кіслае малако. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Няма крыніц|дата=13.03.2023}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Народы Азіі]] [[Катэгорыя:Народы Расіі]] [[Катэгорыя:Чачня]] kvmuhjou0um7opwxe56hr5r51krzf6p 0 78251 5174389 4580992 2026-08-02T02:31:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174389 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бірыла}} {{Навуковец |Грамадзянства = |Навуковая сфера = [[Медыцына]] |Месца працы = |Навуковая ступень = {{Навуковая ступень|кандыдат|медыцынскіх навук }} |Навуковае званне = |Альма-матэр = [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Вядомая як = першы ў свеце, хто ва ўмовах клінікі прымяніў артэрыяльнае нагнятанне крыві для ажыўлення людзей |Узнагароды і прэміі = |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікітэка = }} '''Іван Антонавіч Бірыла''' ({{ДН|||1900}}, Голтна<ref name="БІ">[http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/biryla/%D0%91%D1%96%D1%80%D1%8B%D0%BB%D0%B0_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD.html Бірыла Іван]</ref> Мінскай губерні — {{ДС|3|3|1945}}, {{МС|Ліда||Горад Ліда}}) — беларускі [[хірург]]. Кандыдат медыцынскіх навук (1938). == Біяграфічныя звесткі == Закончыў медыцынскі факультэт [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] (1927)<ref name="БІ"/>. З 1932 па 1935 ўзначальваў міжхірургічнае аддзяленне ў [[Слуцк|Слуцку]]. Асістэнт хірургічнай клінікі Беларускага медыцынскага інстытута (1935), старшы навуковы супрацоўнік эксперыментальнай лабараторыі АН БССР. Удзельнік фінскай кампаніі. [[Вялікая Айчынная вайна 1941-1945|Вялікая Айчынная вайна]] заспела на яго адпачынку ў [[Друскінінкай|Друскеніках]]. Адыходзіў, пад [[Смаленск|Смаленскам]] патрапіў у палон<ref name="БІ"/>. Вярнуўся ў [[Мінск|Мінск]], дзе з сям'ёю жыў да вайны; дом згарэў, загінулі матэрыялы доктарскай дысертацыі. У маі 1942 пераехаў у [[Ліда|Ліду]], пачаў працаваць у хірургічным аддзяленні лякарні для мясцовага насельніцтва. Перадаваў партызанам медыкаменты. Пахаваны ў Лідзе<ref name="БІ"/>. == Навуковая дзейнасць == У 1938 г. І. А. Бірыла паспяхова абараніў кандыдацкую дысертацыю «Артэрыяльнае ўліванне крыві пры шоку, агоніі і спыненні сэрца»<ref>І. А. Бірыла. Артэрыяльнае ўліванне крыві пры шоку, агоніі і спыненні сэрца. Хірургія, 1939, № 8, стар. 3-17.</ref>. Распрацоўшчык методыкі ажыўлення шляхам артэрыяльнага нагнятання крыві ў сэрца. Па прапанове праф. Ф. А. Андрэева, упершыню ў свеце ва ўмовах клінікі прымяніў артэрыяльнае нагнятанне крыві для ажыўлення людзей, якія знаходзіліся ў стане шоку, агоніі, клінічнай смерці<ref>[http://www.kultmertveca.ru/dolgoletie/52-brjuhonenko.html Учёный С. С. Брюхоненко] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111117031520/http://www.kultmertveca.ru/dolgoletie/52-brjuhonenko.html |date=17 лістапада 2011 }} {{ref-ru}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Бирилло І. А. Хирургия, 1939, № 8, стар. 3. — Бирилло І. А., Берман С. Ш. Там жа, 1941, № 6-7, стар. 50. * І. А. Бірыла. Артэрыяльнае ўліванне крыві пры шоку, агоніі і спыненні сэрца. Хірургія, 1939, № 8, стар. 3-17. == Спасылкі == * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/biryla/%D0%91%D1%96%D1%80%D1%8B%D0%BB%D0%B0_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD.html Бірыла Іван ] {{DEFAULTSORT:Бірыла Іван Антонавіч}} [[Катэгорыя:Хірургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Медыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Лідзе]] orynaic2rquqxxywm5v52779wc1sseo 0 78532 5174489 5115932 2026-08-02T10:28:58Z ~2026-42648-26 172033 /* Свята ў Еўропе і ЗША */ 5174489 wikitext text/x-wiki {{Свята |назва свята = Дзень Перамогі |тып(колер) = Дзяржаўнае |пашыраны тып = Дзяржаўнае |выява = 2010_Moscow_Victory_Day_Parade-31.jpeg |подпіс = Ваенны парад у гонар Перамогі ў [[Расія|Расіі]] |значэнне = святкаванне перамогі савецкіх войскаў ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]] |устаноўлена = |афіцыйна = |інакш = |таксама = |адзначаецца = |у перыяд з = |па = |дата = [[9 мая]] |дата2007 = |дата2008 = |святкаванне = |традыцыі = ваенныя парады, віншаванне ветэранаў Вялікай Айчыннай вайны |звязана з = }} '''Дзень Перамогі''' — свята перамогі [[СССР]] над [[нацысцкая Германія|нацысцкай Германіяй]] у [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]] 1941—1945 гадоў. Адзначаецца [[9 мая]]. Непрацоўны дзень у [[Абхазія|Абхазіі]]<ref>[http://www.apsny.ru/republic/republic.php?page=content/gos_prazdniki/gos_prazdniki.htm Государственные праздники Республики Абхазия] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120318124658/http://www.apsny.ru/republic/republic.php?page=content%2Fgos_prazdniki%2Fgos_prazdniki.htm |date=18 сакавіка 2012 }}</ref>, [[Азербайджан]]е, [[Арменія|Арменіі]], [[Беларусь|Беларусі]], [[Казахстан]]е, [[Кыргызстан]]е, [[Малдова|Малдове]], [[Польшча|Польшчы]], [[Расія|Расіі]], [[Таджыкістан]]е, [[Туркменістан]]е, [[Узбекістан]]е і [[Паўднёвая Асеція|Паўднёвай Асеціі]]<ref>[http://www.regnum.ru/news/421902.html В Южной Осетии утвержден календарь праздничных дней и памятных дат]</ref>. == Гісторыя свята == Уведзены ў [[1945]] годзе, аднак з [[1948]] года з’яўляўся працоўным днём{{efn|Узамен выхадным была зроблена [[Новы год|1 студзеня]], якое з 1930 года не было выхадным днём<ref>[http://poltora-bobra.livejournal.com/58713.html «Известия» № 302 ад 24.12.47]</ref>.}}. [[Выява:Victory Day Parade 2005-36.jpg|thumb|right|Святочны салют на Чырвонай плошчы]] Тым не менш, свята захоўвала сваё значэнне, выпускаліся святочныя паштоўкі і гучалі віншаванні ў адрас франтавікоў. Упершыню шырока быў адсвяткаваны ў СССР толькі праз два дзесяцігоддзі пры [[Леанід Ілліч Брэжнеў|Брэжневе]]. У тым жа юбілейным [[1965]] годзе Дзень Перамогі зноў стаў непрацоўным. У перыяд існавання СССР ваенныя парады на Чырвонай плошчы 9 мая былі ў юбілейныя [[1965]], [[1975]], [[1985]] і [[1990]] гады<ref>[http://www.itogi.ru/archive/2005/19/57588.html Эти дни Победы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191219061847/http://www.itogi.ru/archive/2005/19/57588.html |date=19 снежня 2019 }} (Итоги, № 19/465 (10.05.05))</ref>; штогод парады праводзіліся [[Дзень Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі|7 лістапада]].<ref>[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=889494 История вопроса] (Коммерсантъ, 6 мая 2008) {{V|10|5|2009}}</ref>. Таксама, з 1960-х гадоў своеасаблівыя ваенныя парады 9 мая сталі праводзіцца ў многіх гарадах СССР. У гэты дзень воінскія часці і ваенныя вучылішча маршам праходзілі па вуліцам гарадоў да ваенных мемарыялаў або помнікаў загінулым воінам, дзе праводзіліся мітынгі і ўскладанні кветак. Пасля распаду СССР парады 9 мая на Чырвонай плошчы не праводзіліся да юбілейнага [[1995]] года. Тады ў [[Масква|Маскве]] прайшлі два парады: на [[Чырвоная плошча|Чырвонай плошчы]] (у пешым страі) і на [[Паклонная гара, Масква|Паклоннай гары]] (з удзелам войскаў і баявой тэхнікі). З тых часоў парады на [[Чырвоная плошча, Масква|Чырвонай плошчы]] сталі праводзіць штогод — але без баявой тэхнікі. З [[2008]] года парад стаў ізноў праводзіцца з удзелам баявой тэхнікі, у тым ліку [[ВПС РФ|ваеннай авіяцыі]]. Святочныя шэсці ў гонар Дня Перамогі традыцыйна праходзяць ва ўсіх [[Гарады-героі|гарадах-героях]], ваенных акругах ў шэрагу буйных гарадоў краін [[СНД]]. У гэты дзень традыцыйна сустракаюцца [[Ветэраны Вялікай Айчыннай вайны|франтавікі]], ускладаюцца вянкі да [[Манумент Перамогі (Мінск)|Вечнага Агню]]<!--[[Магіла Невядомага Салдата|Магілы Невядомага Салдата]] замяніў-->, помнікаў Славы і воінскай доблесці, грукоча святочны [[Салют святочны|салют]]. <!--=== Хроніка свята === * [[1965]] — Вяртанне святкавання Дня Перамогі як выхаднога дня. Дадаць пра святкаванне ў Беларусі --> == Апошнія дні вайны == У красавіку 1945 года савецкія войскі ўшчыльную падышлі да [[Берлін]]а. Нямецкія войскі займалі абарону ўздоўж заходніх берагоў рэк [[Одэр]] і [[Рака Нейсэ|Нейсэ]]. На подступах да Берліна і ў самім горадзе была засяроджана групоўка войскаў, якая мела ў сваім складзе 62 дывізіі (у тым ліку 48 пяхотных, 4 танкавыя і 10 матарызаваных), 37 асобных пяхотных палкоў і каля 100 асобных пяхотных батальёнаў, а таксама значная колькасць артылерыйскіх частак і падраздзяленняў. Гэтая групоўка налічвала каля мільёна чалавек, 1 500 танкаў, 10 400 гармат і мінамётаў, 3 300 баявых самалётаў. {{Listen|filename=Levitan_Germany_surrender.ogg|title=Паведамленне савецкага радыё аб капітуляцыі Германіі|description=Тэкст чытае Ю. Левітан|format=[[Ogg]]}} [[Выява:Soviet Znamya Pobedy.svg|thumb|260px|[[Сцяг Перамогі]]]] Сам Берлін таксама быў пераўтвораны ў наймацнейшы ўмацаваны раён і падрыхтаваны да вядзення [[вулічны бой|вулічных баёў]]. Вакол Берліна было створана тры абарончых кальца, усярэдзіне горада збудавана больш за 400 жалезабетонных [[Даўгачасная агнявая кропка|даўгачасных агнявых кропак]] з гарнізонамі да тысячы чалавек. Сам берлінскі [[гарнізон]] налічваў у сваім складзе каля 200 тысяч чалавек. Савецкія войскі да пачатку аперацыі налічвалі 149 стралковых і 12 кавалерыйскіх дывізій, 13 танкавых і 7 механізаваных карпусоў, 15 асобных танкавых і самаходных брыгад агульнай колькасцю больш за 1 900 000 чалавек. 1-я і 2-я арміі Войска Польскага, якія ўдзельнічалі ў аперацыі, налічвалі 10 пяхотных і 1 танкавую дывізію, года таксама 1 асобную кавалерыйскую брыгаду, агульнай колькасцю 155 900 чалавек. Прарыў нямецкай абароны на подступах да Берліна, наступнае акружэнне і штурм Берліна савецкімі войскамі апісваецца ў літаратуры як [[Берлінская аперацыя|Берлінская наступальная аперацыя]]. === Узяцце рэйхстага === [[29 красавіка]] Пачатак [[штурм рэйхстага|баі за рэйхстаг]], Які абараняла каля тысячы чалавек. Пасля некалькіх нападаў падраздзяленням [[171-я стралковая дывізія|171-й]] (палкоўнік [[Аляксей Ігнатавіч Нягода|А. І. Нягода]]) і [[150-я стралковая дывізія|150-й]] (генерал-маёр [[Васіль Мітрафанавіч Шацілаў|В. М. Шацілаў]]) стралковых дывізій удалося заняць будынак ужо ноччу. Рана раніцай [[1 мая]]<ref>[http://www.rg.ru/2007/05/08/znamya.html Федэральны закон Расійскай Федэрацыі ад 7 мая 2007 г. N 68-ФЗ «О Знамени Победы» — Российская Газета<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> лейтэнант [[Аляксей Пракопавіч Бераст|Аляксей Бераст]]<ref>[http://www.kmu.gov.ua/control/uk/publish/article?art_id=77853620&cat_id=35884 Партал урада.]</ref><ref>[http://www.obriy.pib.com.ua/2005/31_05/02.shtml Возвращение из забытия] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080622151413/http://www.obriy.pib.com.ua/2005/31_05/02.shtml |date=22 чэрвеня 2008 }}</ref><ref>[http://www.dt.ua/3000/3760/50006/ Зеркало недели:"Если что-то случится с Егоровым и Кантарией, Берест дойдёт обязательно…"]</ref> і сяржанты [[Міхаіл Аляксеевіч Ягораў|Міхаіл Ягораў]] і [[Мелітон Варламавіч Кантарыя|Мелітон Кантарыя]] ўзнялі над рэйхстагам штурмавой сцяг 150-й стралковай дывізіі. Дакладна вядома, што і да, і пасля іх вайскоўцы з розных падраздзяленняў устанаўлівалі чырвоныя сцягі на даху рэйхстага, усяго налічылі каля 40 сцягоў{{Няма АК|18|05|2009}}, аднак у афіцыйнай савецкай гістарыяграфіі (і ў савецкім і расійскім заканадаўстве{{Няма АК|04|05|2010}}) [[Сцяг Перамогі|Сцягам Перамогі]] лічыцца сцяг, устаноўлены Берастам, Ягоравым і Кантарыяй. === Падпісанне капітуляцыі === [[1 мая]] ў 3 гадзіны 50 хвілін на камандны пункт [[8-я гвардзейская армія|8-й гвардзейскай арміі]] быў дастаўлены начальнік генеральнага штаба [[ОКХ|сухапутных сіл]] [[вермахт]]а генерал пяхоты [[Ганс Крэбс|Крэбс]], які заявіў, што ён упаўнаважаны весці перамовы аб перамір’і. Аднак [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Сталін]] распарадзіўся не весці перамоў, акрамя як аб безумоўнай [[капітуляцыя|капітуляцыі]]. Нямецкаму камандаванню быў пастаўлены [[ультыматум]]: калі да 10 гадзін не будзе дадзена згода на безумоўную капітуляцыю, савецкімі войскамі будзе нанесены сакрушальны ўдар. Не атрымаўшы адказу, савецкія войскі ў 10 гадзін 40 хвілін адкрылі ўраганны агонь па рэштках абароны ў цэнтры Берліна. Да 18 гадзін стала вядома, што патрабаванні аб капітуляцыі былі адхілены. Пасля гэтага пачаўся апошні штурм цэнтральнай частцы горада, дзе знаходзілася [[Рэйхсканцылярыя|Імперская канцылярыя]]. Усю ноч, з [[1 мая|1]] на [[2 мая]], працягваліся баі за канцылярыю. Да раніцы ўсе памяшканні былі заняты савецкімі салдатамі. [[Выява:Wilhelm Keitel Kapitulation.jpg|thumb|right|260px|[[Вільгельм Кейтэль]] падпісвае Акт аб безагаворачнай капітуляцыі Германіі]] Уначы 2 мая ў 1:50 хвілін па [[радыё]] было прынята наступнае паведамленне: "Высылаем сваіх парламенцёраў на мост [[Бісмарк-штрасэ]]. Спыняем ваенныя дзеянні ". Пазней намеснік міністра прапаганды доктар [[Ганс Фрыцшэ|Фрыцшэ]] звярнуўся да савецкага камандавання з просьбай аб дазволе выступіць па радыё са зваротам да нямецкіх войскаў берлінскага гарнізона аб спыненні супраціву. Да 15 гадзін рэшткі берлінскага гарнізона (больш за 134 тысяч чалавек) здаліся ў палон. [[7 мая]] ў 02:41 ночы ў [[Рэймс]]е, быў падпісаны [[s:en:German Instrument of Surrender (7 May 1945)|акт аб безагаворачнай капітуляцыі Германіі]]. Ад імя нямецкага Галоўнакамандавання пратакол падпісаў генерал [[Альфрэд Іодль|Іодль]] у прысутнасці генерала [[Уолтэр Бедэл Сміт|Уолтэра Сміта]] (ад імя саюзных экспедыцыйных сілаў), генерала [[Іван Аляксеевіч Суслапараў|Івана Суслапарава]] (ад імя савецкага Галоўнакамандавання) і генерала французскай арміі [[Франсуа Севез]]а ў якасці сведкі. Аднак у генерала Суслапарава не было дазволу з Масквы падпісваць акт аб капітуляцыі Германіі, Савецкі Саюз настойваў на падпісанні іншага акта. [[8 мая]] ў 22:43 па цэнтральнаеўрапейскім часе ([[9 мая]] ў 0:43 па маскоўскім часе) генерал-фельдмаршал [[Вільгельм Кейтэль]], а таксама прадстаўнік [[люфтвафэ]] генерал-палкоўнік [[Ганс-Юрген Штумпф|Штумпф]] і [[Крыгсмарынэ]] адмірал [[Ганс Георг фон Фрыдэбург|фон Фрыдэбург]], якія мелі адпаведныя паўнамоцтвы ад [[Карл Дзёніц|Дзёніца]], падпісалі яшчэ адзін Акт аб безагаворачнай [[капітуляцыя Германіі|капітуляцыі Германіі]], які ўступіў у сілу [[9 мая]] з 00:00 па маскоўскім часе. Тады па ўзгадненню паміж урадамі СССР, ЗША і Вялікабрытаніі была дасягнутая дамоўленасць лічыць працэдуру ў Рэймсе папярэдняй. Тым не менш, ў заходняй гістарыяграфіі падпісанне капітуляцыі германскіх узброеных сіл, як правіла, звязваецца з працэдурай у Рэймсе, а падпісанне акта аб капітуляцыі ў Берліне называе яго «[[ратыфікацыя]]й». Прыняўшы капітуляцыю, Савецкі Саюз не падпісаў мір з Германіяй, то бок застаўся з Германіяй у стане вайны. Вайна з Германіяй была скончаная [[25 студзеня]] [[1955]] а прыняццем Прэзідыумам Вярхоўнага Савета СССР адпаведнага [http://www.law.edu.ru/norm/norm.asp?normID=1167849 рашэння] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140502131042/http://www.law.edu.ru/norm/norm.asp?normID=1167849 |date=2 мая 2014 }}. Тым не менш, пад уласна Вялікай Айчыннай вайной разумеюць толькі частку вайны з Германіяй да [[8 мая]] 1945 года ўключна. === «Яны дайшлі» === [[Выява:Reichstag-Russisches Graffiti.jpg|thumb|260px|Подпісы, пакінутыя савецкімі салдатамі на сценах [[Будынак рэйхстага|Рэйхстага]], захоўваюцца і сёння.]] У [[Берлінская аперацыя|Берлінскай аперацыі]] прымалі ўдзел больш за 2 мільёны салдат і афіцэраў, 6250 [[танк]]аў і [[Самаходная артылерыйская ўстаноўка|самаходных гармат]], 41600 гармат і мінамётаў, 7500 самалётаў. У ходзе Берлінскай аперацыі [[Чырвоная Армія]] страціла [[незваротныя страты|незваротна]] 78 291 чалавек і 274 184 чалавека склалі санітарныя страты.<ref>[http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_10_1.html#5_10_40 Россия и СССР в войнах XX века. Потери вооружённых сил.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080505031426/http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_10_1.html#5_10_40 |date=5 мая 2008 }}</ref> Гэта значыць у суткі са строю выбывала больш за 15 тысяч салдат і афіцэраў. Яшчэ 8892 чалавека страцілі польскія войскі, з іх 2825 чалавек — незваротна. У ходзе аперацыі, у тым ліку і для баёў ў горадзе, шырока выкарыстоўваліся танкі. У гарадскіх умовах яны не маглі выкарыстоўваць усе свае перавагі і часта станавіліся зручнай мішэнню для супрацьтанкавых сродкаў немцаў. Гэта таксама прывяло да высокіх страт: за два тыдні баёў Чырвоная Армія страціла траціну танкаў і САУ, якія ўдзельнічалі ў Берлінскай аперацыі, што склала 1997 адзінак. Таксама было страчана 2108 гармат і мінамётаў і 917 баявых самалётаў. Галоўную задачу аперацыі савецкія войскі вырашылі цалкам: разграмілі 70 пяхотных, 12 танкавых і 11 матарызаваных дывізій праціўніка, узялі ў палон каля 480 тысяч чалавек<ref name="zaberlin">[http://www.ug.ru/issues/?action=topic&toid=1586 «За Берлин» в Учительской газете]</ref>, авалодалі сталіцай Германіі і фактычна прымусілі Германію да капітуляцыі. <!--== Капітуляцыя ўзброеных сіл Германіі ==--> === Рэлігійны сэнс свята Перамогі === У 1945 годзе галоўнае праваслаўнае свята — [[Вялікдзень]] — было ў дзень Георгія Перамаганосца [[6 мая]] і непасрэдна папярэднічала дню Перамогі.<ref>Православный календарь XX века. М., 200</ref> [[Георгій Перамаганосец]] — воін-святой, пераможца цмока, які прадстаўляе зло. Германская капітуляцыя была падпісаная роўна ў сярэдзіне [[Светлая сядміца|Светлай сядміцы Вялікадня]] палкаводцам таксама з імем [[Георгій Канстанцінавіч Жукаў|Георгій]]. У пасланні Патрыярха Маскоўскага і ўсяе Русі [[Алексій Першы|Алексія I]] [[6 мая]] 1945 года гаварылася: «''Велікодная радасць Уваскрасення Хрыстовага злучаецца цяпер са светлай надзеяй на блізкую перамогу праўды і святла над няпраўдай і цемрай… Святлу і сіле Хрыстовай не змаглі пярэчыць і перашкаджаць цёмныя сілы фашызму, і Божая ўсемагутнасць паказалася над уяўнай сілай чалавечай''.»<ref>[[Часопіс Маскоўскай Патрыярхіі]], 1945 г.</ref> == Парад Перамогі на Чырвонай плошчы == {{main|Парад Перамогі}} [[9 мая]] на [[Цэнтральны аэрадром імя Фрунзэ]] прызямліўся самалёт «[[Лі-2]]» з экіпажам [[Аляксей Іванавіч Семянкоў|А. І. Семянкова]], які даставіў у Маскву акт аб капітуляцыі нацысцкай Германіі. [[24 чэрвеня]] на [[Чырвоная Плошча|Чырвонай плошчы]] адбыўся [[Парад Перамогі]]. Камандаваў парадам [[Канстанцін Канстанцінавіч Ракасоўскі|Ракасоўскі]], прымаў парад — [[Георгій Канстанцінавіч Жукаў|Жукаў]]. На парадзе ўрачыстым маршам прайшлі зводныя палкі франтоў у такім парадку: [[Карэльскі фронт|Карэльскага]], [[Ленінградскі фронт|Ленінградскага]], [[1-ы Прыбалтыйскі фронт|1-га Прыбалтыйскага]], [[3-ці Беларускі фронт|3-га]], [[2-гі Беларускі фронт|2-га]] і [[1-ы Беларускі фронт|1-га Беларускіх]], [[1-ы Украінскі фронт|1-га]], [[Чацвёрты Украінскі фронт|4-га]], [[2-і Украінскі фронт|2-га]] і [[Трэці Украінскі фронт|3-га Украінскіх]], зводны полк [[Ваенна-марскі флот|Ваенна-Марскога Флота]]. У складзе палка 1-га Беларускага фронта спецыяльнай калоннай прайшлі прадстаўнікі [[Войска Польскае|Войска Польскага]]. Наперадзе зводных палкоў франтоў ішлі камандуючыя франтамі і войскамі, [[Герой Савецкага Саюза|Героі Савецкага Саюза]] неслі сцягі праслаўленых часцей і злучэнняў. Парад завяршыўся маршам 200 сцяганосцаў, якія кідалі сцягі пераможаных нямецкіх войскаў на памост у падножжа [[Маўзалей Леніна|Маўзалею]]. == Свята ў Еўропе і ЗША == {{main|Дзень Перамогі ў Еўропе}} У Еўропе [[Вялікабрытанія]] і [[Францыя]] адзначаюць Дзень Перамогі ў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]] (а не ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]], так як для іх [[Другая сусветная вайна]] скончылася раней чым яна скончылася фактычна) — [[8 мая]] — наступны пасля 7 мая — дня падпісання капітуляцыі ВС Германіі ў Рэймсе. 8 мая ў 22:43 па цэнтральнаеўрапейскім часе ў Карлсхорсце была падпісаная другая безагаворачная капітуляцыя ВС Германіі. У СССР, а цяпер у многіх краінах СНД 9 мая адзначаецца свята «Дзень Перамогі», то бок наступны дзень пасля капітуляцыі 8 Мая. І першая і другая капітуляцыі пачыналі дзейнічаць практычна адначасова — ў 23:00 і ў 23:01 адпаведна 8 мая па цэнтральнаеўрапейскім часе. У [[ЗША]], гэта свята называецца ''V-E Day'', ці ''Victory in Europe Day''. А свята перамогі ў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]] адзначаецца [[2 верасня]] [[1945]] г. У большасці краін Заходняй Еўропы 8 мая адзначаецца як «Дзень Еўропы». [[15 жніўня]] адзначаецца як Дзень Перамогі над Японіяй ({{lang-en|V-J Day}}). == Ва Украіне == [[Выява:Скорботна Батьківщина-Мати, Кропивницький 2025.jpg|thumb|230px|Крэпасць святой Лізаветы, [[Крапыўныцкы]]]] На фоне расіцкай узброенай агрэсіі ва Украіне адбылося моцнае пераасэнсаванне свайго мінулага і з 2022 краіна цалкам адышла ад савецкай і расіцкай мадэлі разумення гісторыі і замест Дня Перамогі ўкраінцы ззялі адзначаць [[Дзень памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939 – 1945]] == Узнагароды, прысвечаныя Дню Перамогі == === Савецкі Саюз === [[Выява:OrderOfVictory.jpg|thumb|200px|[[Ордэн «Перамога»]]]] {| |<imagemap>Image:OrderVictoryRibbon.svg|border|80px|Ордэн «Перамога» default [[Ордэн «Перамога»]] desc none</imagemap> |[[Ордэн «Перамога»]] |} {| |<imagemap>File:Order of Glory Ribbon Bar.svg|border|40px|Медаль «За Перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» default [[Медаль «За Перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]] desc none</imagemap> |[[Медаль «За Перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]] |- |<imagemap>File:SU Medal For the Capture of Berlin ribbon.svg|border|40px|Медаль «За ўзяцце Берліна» default [[Медаль «За ўзяцце Берліна»]] desc none</imagemap> |[[Медаль «За ўзяцце Берліна»]] |- |<imagemap>Выява:SU Medal Twenty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|border|40px|Медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» default [[Медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]] desc none</imagemap> |[[Медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]] |- |<imagemap>Image:SU Medal Thirty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|border|40px|Юбілейны медаль «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» default [[Юбілейны медаль «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] desc none</imagemap> |[[Медаль «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]] |- |<imagemap>Image:SU Medal Forty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|border|40px|Юбілейны медаль «Сорак гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» default [[Юбілейны медаль «Сорак гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] desc none</imagemap> |[[Медаль «Сорак гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]] |} === Беларусь === * Юбілейны медаль «50 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» * Юбілейны медаль «55 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» * Юбілейны медаль «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» * Юбілейны медаль «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» === Расія === {| |<imagemap>Image:RUS Medal 50 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|border|40px|Медаль «50 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» default [[Медаль «50 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]] desc none</imagemap> |[[Медаль «50 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]] |- |<imagemap>Выява:RUS Medal 60 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|border|40px|Медаль 60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг. default [[Медаль «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945»]] desc none</imagemap> |[[Медаль «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] |- |<imagemap>Выява:RUS Medal 65 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|border|41px|Медаль «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» default [[Медаль «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] desc none</imagemap> |[[Медаль «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] |} === Украіна === {| |<imagemap>Image:RUS Medal 60 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|border|40px|Медаль 60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг. default [[Медаль «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945»]] desc none</imagemap> |[[Медаль «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945», Украіна|Медаль «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] |} === Казахстан === {| |<imagemap>Image:RUS Medal 60 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|40px|Медаль 60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг. (Казахстан) default[[Медаль «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.», Казахстан]] desc none</imagemap> |[[Медаль «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.», Казахстан|Медаль «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] |} == Дзень Перамогі ў філатэліі і мастацтве == ''Асноўны артыкул: [[Дзень Перамогі ў філатэліі]]'' <gallery> Выява:Awards of the USSR-1945. CPA 987.jpg|[[Паштовая марка]] з надпячаткай «''Свята Перамогі''». [[СССР]], [[1945]] {{ЦФА|962}} Выява:Da zdravstvuet nasha Pobeda! Marka SSSR 1945.jpg|[[Паштовая марка]] ''Няхай жыве наша Перамога!''. [[СССР]], [[1945]] Выява:Victory Day 40Anniversary USSR Original stamp 1985.jpg|[[Сцяг Перамогі]] на [[Брандэнбургскія вароты|Брандэнбургскіх варотах]] на [[Арыгінальная паштовая марка|арыгінальнай марцы]] да 40-годдзя Перамогі, СССР, [[1985]] Выява:С праздником Победы! Марка России 1992.jpg|Юбілейная марка ў гонар 47-годдзя Перамогі. [[РФ]], [[1992]] Выява:Мар лист 50 лет Победы Россия 1995.jpg|<small>[[Марачны ліст]] «50-годдзе Перамогі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]]». [[РФ]], [[1995]]</small> Выява:Kvartblok 55 years of Victory, Russia, 2000.jpg|Юбілейныя [[паштовая марка|маркі]] ў гонар 55-годдзя Перамогі. [[РФ]], [[2000]] Выява:Dayosh Kiev stamp.jpg|Юбілейная [[паштовая марка|марка]] ў гонар 60-годдзя Перамогі. [[Украіна]], [[2005]] Выява:Блок Украины 60 лет Победы.jpg|[[Паштовы блок]] да 60-годдзя Дня Перамогі. [[Украіна]], [[2005]] Выява:Victory Day 2005 Ukraine.jpg|[[Канверт]] да 60-годдзя Дня Перамогі. [[Украіна]], [[2005]] </gallery> == Гл. таксама == {{commons|Category:Victory Day (Russia)}} * [[Дзень Перамогі ў Еўропе]] * [[Дзень памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939 – 1945]] * [[Дзень памяці і смутку]] * [[Дзень Перамогі, песня]] * [[Сцяг Перамогі]] * [[Парад Перамогі]] * [[Георгіеўская стужка]] * [[Бессмяротны полк]] == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://9may.ru/ Наша Перамога. Дзень за днём] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080216030526/http://9may.ru/ |date=16 лютага 2008 }}{{ref-ru}} * [http://odesskiy.com/den-pobedi/ Песні Перамогі] — Зборнік ваенных песень для праслухоўвання ў рэжыме он-лайн * [http://www.pobediteli.ru/ Мультымедыйная карта вайны] і спіс жывых ветэранаў па стане на [[9 мая]] [[2005]] года. * [http://victory.rusarchives.ru/ Дзяржаўныя архівы, якія захоўваюць фотадакументы аб Вялікай Айчыннай вайне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090318140416/http://victory.rusarchives.ru/ |date=18 сакавіка 2009 }} * [http://www.9maya.ru/ Праект, прысвечаны Дню Перамогі ў ВАВ] * [http://www.pobeda-60.ru/main.php Сайт, прысвечаны 60-годдзю Дня Перамогі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100428115505/http://www.pobeda-60.ru/main.php |date=28 красавіка 2010 }} * [http://kazak.by/index.php/events/142-victory-day «Дзень Перамогі „] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110426055122/http://kazak.by/index.php/events/142-victory-day |date=26 красавіка 2011 }} на святкаванні 65-годдзя Перамогі ў Мінску“ * Дзень Перамогі. [http://www.pobedili.ru/ Акцыя Георгіеўская стужка On-Line»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090209220146/http://www.pobedili.ru/ |date=9 лютага 2009 }} * [http://www.zatebya.ru/statiy/sovetskie-otkrytki-k-9-maya.html Гісторыя савецкіх паштовак да Дня Перамогі] * {{кніга |аўтар = Варенников В. И. |частка = |загаловак = 60-летие Победы: уроки истории и современность |арыгінал = |спасылка = http://www.zpu-journal.ru/zpu/2005_2/Varennikov/6.pdf |адказны = |выданне = [[Знание. Понимание. Умение]] |месца = |выдавецтва = |год = 2005 |том = |старонкі = 51-55 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }} * {{кніга |аўтар = Ильинский И. М. |частка = |загаловак = Великая Победа: наследие и наследники |арыгінал = |спасылка = http://www.zpu-journal.ru/zpu/2005_2/Ilinskiy/1.pdf |адказны = |выданне = [[Знание. Понимание. Умение]] |месца = |выдавецтва = |год = 2005 |том = |старонкі = 5-18 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }} [[Катэгорыя:Вялікая Айчынная вайна]] [[Катэгорыя:Святы СССР|Перамога]] [[Катэгорыя:Святы Арменіі|Перамога]] [[Катэгорыя:Святы Расіі|Перамога]] [[Катэгорыя:Святы Азербайджана|Перамога]] [[Катэгорыя:Святы Беларусі|Перамога]] [[Катэгорыя:Святы Казахстана|Перамога]] [[Катэгорыя:Святы Кыргызстана|Перамога]] [[Катэгорыя:Святы Малдовы|Перамога]] [[Катэгорыя:Святы 9 мая]] miv28yyne67bjdoc8v98zbksjzm9y6z 5174495 5174489 2026-08-02T11:00:18Z M.L.Bot 261 стыль, арфаграфія 5174495 wikitext text/x-wiki {{Свята |назва свята = Дзень Перамогі |тып(колер) = Дзяржаўнае |пашыраны тып = Дзяржаўнае |выява = 2010_Moscow_Victory_Day_Parade-31.jpeg |подпіс = Ваенны парад у гонар Перамогі ў [[Расія|Расіі]] |значэнне = святкаванне перамогі савецкіх войскаў ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]] |устаноўлена = |афіцыйна = |інакш = |таксама = |адзначаецца = |у перыяд з = |па = |дата = [[9 мая]] |дата2007 = |дата2008 = |святкаванне = |традыцыі = ваенныя парады, віншаванне ветэранаў Вялікай Айчыннай вайны |звязана з = }} '''Дзень Перамогі''' — свята перамогі [[СССР]] над [[нацысцкая Германія|нацысцкай Германіяй]] у [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]] 1941—1945 гадоў. Адзначаецца [[9 мая]]. Непрацоўны дзень у [[Абхазія|Абхазіі]]<ref>[http://www.apsny.ru/republic/republic.php?page=content/gos_prazdniki/gos_prazdniki.htm Государственные праздники Республики Абхазия] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120318124658/http://www.apsny.ru/republic/republic.php?page=content%2Fgos_prazdniki%2Fgos_prazdniki.htm |date=18 сакавіка 2012 }}</ref>, [[Азербайджан]]е, [[Арменія|Арменіі]], [[Беларусь|Беларусі]], [[Казахстан]]е, [[Кыргызстан]]е, [[Малдова|Малдове]], [[Польшча|Польшчы]], [[Расія|Расіі]], [[Таджыкістан]]е, [[Туркменістан]]е, [[Узбекістан]]е і [[Паўднёвая Асеція|Паўднёвай Асеціі]]<ref>[http://www.regnum.ru/news/421902.html В Южной Осетии утвержден календарь праздничных дней и памятных дат]</ref>. == Гісторыя свята == Уведзены ў 1945 годзе, аднак з 1948 года быў працоўным днём{{efn|Узамен выхадным была зроблена [[Новы год|1 студзеня]], якое з 1930 года не было выхадным днём<ref>[http://poltora-bobra.livejournal.com/58713.html «Известия» № 302 ад 24.12.47]</ref>.}}. [[Выява:Victory Day Parade 2005-36.jpg|thumb|right|Святочны салют на Чырвонай плошчы]] Тым не менш, свята захоўвала сваё значэнне, выпускаліся святочныя паштоўкі і гучалі віншаванні ў адрас франтавікоў. Упершыню шырока быў адсвяткаваны ў СССР толькі праз два дзесяцігоддзі пры [[Леанід Ілліч Брэжнеў|Брэжневе]]. У тым жа юбілейным 1965 годзе Дзень Перамогі зноў стаў непрацоўным. У перыяд існавання СССР ваенныя парады на Чырвонай плошчы 9 мая былі ў юбілейныя 1965, 1975, 1985 і 1990 гады<ref>[http://www.itogi.ru/archive/2005/19/57588.html Эти дни Победы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191219061847/http://www.itogi.ru/archive/2005/19/57588.html |date=19 снежня 2019 }} (Итоги, № 19/465 (10.05.05))</ref>; штогод парады праводзілі [[Дзень Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі|7 лістапада]].<ref>[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=889494 История вопроса] (Коммерсантъ, 6 мая 2008) {{V|10|5|2009}}</ref>. Таксама, з 1960-х гадоў своеасаблівыя ваенныя парады 9 мая сталі праводзіцца ў многіх гарадах СССР. У гэты дзень воінскія часці і ваенныя вучылішча маршам праходзілі па вуліцам гарадоў да ваенных мемарыялаў або помнікаў загінулым воінам, дзе праводзіліся мітынгі і ўскладанні кветак. Пасля распаду СССР парады 9 мая на Чырвонай плошчы не праводзіліся да юбілейнага 1995 года. Тады ў [[Масква|Маскве]] прайшлі два парады: на [[Чырвоная плошча|Чырвонай плошчы]] (у пешым страі) і на [[Паклонная гара, Масква|Паклоннай гары]] (з удзелам войскаў і баявой тэхнікі). З тых часоў парады на [[Чырвоная плошча, Масква|Чырвонай плошчы]] сталі праводзіць штогод — але без баявой тэхнікі. З 2008 года парад стаў ізноў праводзіцца з удзелам баявой тэхнікі, у тым ліку [[ВПС РФ|ваеннай авіяцыі]]. Святочныя шэсці ў гонар Дня Перамогі традыцыйна праходзяць ва ўсіх [[Гарады-героі|гарадах-героях]], ваенных акругах ў шэрагу буйных гарадоў краін [[СНД]]. У гэты дзень традыцыйна сустракаюцца [[Ветэраны Вялікай Айчыннай вайны|франтавікі]], ускладаюцца вянкі да [[Манумент Перамогі (Мінск)|Вечнага Агню]]<!--[[Магіла Невядомага Салдата|Магілы Невядомага Салдата]] замяніў-->, помнікаў Славы і воінскай доблесці, грукоча святочны [[Салют святочны|салют]]. <!--=== Хроніка свята === * [[1965]] — Вяртанне святкавання Дня Перамогі як выхаднога дня. Дадаць пра святкаванне ў Беларусі --> == Апошнія дні вайны == У красавіку 1945 года савецкія войскі ўшчыльную падышлі да [[Берлін]]а. Нямецкія войскі займалі абарону ўздоўж заходніх берагоў рэк [[Одэр]] і [[Рака Нейсэ|Нейсэ]]. На подступах да Берліна і ў самім горадзе была засяроджана групоўка войскаў, якая мела ў сваім складзе 62 дывізіі (у тым ліку 48 пяхотных, 4 танкавыя і 10 матарызаваных), 37 асобных пяхотных палкоў і каля 100 асобных пяхотных батальёнаў, а таксама значная колькасць артылерыйскіх частак і падраздзяленняў. Гэтая групоўка налічвала каля мільёна чалавек, 1 500 танкаў, 10 400 гармат і мінамётаў, 3 300 баявых самалётаў. {{Listen|filename=Levitan_Germany_surrender.ogg|title=Паведамленне савецкага радыё аб капітуляцыі Германіі|description=Тэкст чытае Ю. Левітан|format=[[Ogg]]}} [[Выява:Soviet Znamya Pobedy.svg|thumb|260px|[[Сцяг Перамогі]]]] Сам Берлін таксама быў пераўтвораны ў наймацнейшы ўмацаваны раён і падрыхтаваны да вядзення [[вулічны бой|вулічных баёў]]. Вакол Берліна было створана тры абарончых кальца, усярэдзіне горада збудавана больш за 400 жалезабетонных [[Даўгачасная агнявая кропка|даўгачасных агнявых кропак]] з гарнізонамі да тысячы чалавек. Сам берлінскі [[гарнізон]] налічваў у сваім складзе каля 200 тысяч чалавек. Савецкія войскі да пачатку аперацыі налічвалі 149 стралковых і 12 кавалерыйскіх дывізій, 13 танкавых і 7 механізаваных карпусоў, 15 асобных танкавых і самаходных брыгад агульнай колькасцю больш за 1 900 000 чалавек. 1-я і 2-я арміі Войска Польскага, якія ўдзельнічалі ў аперацыі, налічвалі 10 пяхотных і 1 танкавую дывізію, года таксама 1 асобную кавалерыйскую брыгаду, агульнай колькасцю 155 900 чалавек. Прарыў нямецкай абароны на подступах да Берліна, наступнае акружэнне і штурм Берліна савецкімі войскамі апісваецца ў літаратуры як [[Берлінская аперацыя|Берлінская наступальная аперацыя]]. === Узяцце рэйхстага === [[29 красавіка]] Пачатак [[штурм рэйхстага|баі за рэйхстаг]], Які абараняла каля тысячы чалавек. Пасля некалькіх нападаў падраздзяленням [[171-я стралковая дывізія|171-й]] (палкоўнік [[Аляксей Ігнатавіч Нягода|А. І. Нягода]]) і [[150-я стралковая дывізія|150-й]] (генерал-маёр [[Васіль Мітрафанавіч Шацілаў|В. М. Шацілаў]]) стралковых дывізій удалося заняць будынак ужо ноччу. Рана раніцай [[1 мая]]<ref>[http://www.rg.ru/2007/05/08/znamya.html Федэральны закон Расійскай Федэрацыі ад 7 мая 2007 г. N 68-ФЗ «О Знамени Победы» — Российская Газета<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> лейтэнант [[Аляксей Пракопавіч Бераст|Аляксей Бераст]]<ref>[http://www.kmu.gov.ua/control/uk/publish/article?art_id=77853620&cat_id=35884 Партал урада.]</ref><ref>[http://www.obriy.pib.com.ua/2005/31_05/02.shtml Возвращение из забытия] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080622151413/http://www.obriy.pib.com.ua/2005/31_05/02.shtml |date=22 чэрвеня 2008 }}</ref><ref>[http://www.dt.ua/3000/3760/50006/ Зеркало недели:"Если что-то случится с Егоровым и Кантарией, Берест дойдёт обязательно…"]</ref> і сяржанты [[Міхаіл Аляксеевіч Ягораў|Міхаіл Ягораў]] і [[Мелітон Варламавіч Кантарыя|Мелітон Кантарыя]] ўзнялі над рэйхстагам штурмавой сцяг 150-й стралковай дывізіі. Дакладна вядома, што і да, і пасля іх вайскоўцы з розных падраздзяленняў устанаўлівалі чырвоныя сцягі на даху рэйхстага, усяго налічылі каля 40 сцягоў{{Няма АК|18|05|2009}}, аднак у афіцыйнай савецкай гістарыяграфіі (і ў савецкім і расійскім заканадаўстве{{Няма АК|04|05|2010}}) [[Сцяг Перамогі|Сцягам Перамогі]] лічыцца сцяг, устаноўлены Берастам, Ягоравым і Кантарыяй. === Падпісанне капітуляцыі === [[1 мая]] ў 3 гадзіны 50 хвілін на камандны пункт [[8-я гвардзейская армія|8-й гвардзейскай арміі]] быў дастаўлены начальнік генеральнага штаба [[ОКХ|сухапутных сіл]] [[вермахт]]а генерал пяхоты [[Ганс Крэбс|Крэбс]], які заявіў, што ён упаўнаважаны весці перамовы аб перамір’і. Аднак [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Сталін]] распарадзіўся не весці перамоў, акрамя як аб безумоўнай [[капітуляцыя|капітуляцыі]]. Нямецкаму камандаванню быў пастаўлены [[ультыматум]]: калі да 10 гадзін не будзе дадзена згода на безумоўную капітуляцыю, савецкімі войскамі будзе нанесены сакрушальны ўдар. Не атрымаўшы адказу, савецкія войскі ў 10 гадзін 40 хвілін адкрылі ўраганны агонь па рэштках абароны ў цэнтры Берліна. Да 18 гадзін стала вядома, што патрабаванні аб капітуляцыі былі адхілены. Пасля гэтага пачаўся апошні штурм цэнтральнай частцы горада, дзе знаходзілася [[Рэйхсканцылярыя|Імперская канцылярыя]]. Усю ноч, з [[1 мая|1]] на [[2 мая]], працягваліся баі за канцылярыю. Да раніцы ўсе памяшканні былі заняты савецкімі салдатамі. [[Выява:Wilhelm Keitel Kapitulation.jpg|thumb|right|260px|[[Вільгельм Кейтэль]] падпісвае Акт аб безагаворачнай капітуляцыі Германіі]] Уначы 2 мая ў 1:50 хвілін па [[радыё]] было прынята наступнае паведамленне: "Высылаем сваіх парламенцёраў на мост [[Бісмарк-штрасэ]]. Спыняем ваенныя дзеянні ". Пазней намеснік міністра прапаганды доктар [[Ганс Фрыцшэ|Фрыцшэ]] звярнуўся да савецкага камандавання з просьбай аб дазволе выступіць па радыё са зваротам да нямецкіх войскаў берлінскага гарнізона аб спыненні супраціву. Да 15 гадзін рэшткі берлінскага гарнізона (больш за 134 тысяч чалавек) здаліся ў палон. [[7 мая]] ў 02:41 ночы ў [[Рэймс]]е, быў падпісаны [[s:en:German Instrument of Surrender (7 May 1945)|акт аб безагаворачнай капітуляцыі Германіі]]. Ад імя нямецкага Галоўнакамандавання пратакол падпісаў генерал [[Альфрэд Іодль|Іодль]] у прысутнасці генерала [[Уолтэр Бедэл Сміт|Уолтэра Сміта]] (ад імя саюзных экспедыцыйных сілаў), генерала [[Іван Аляксеевіч Суслапараў|Івана Суслапарава]] (ад імя савецкага Галоўнакамандавання) і генерала французскай арміі [[Франсуа Севез]]а ў якасці сведкі. Аднак у генерала Суслапарава не было дазволу з Масквы падпісваць акт аб капітуляцыі Германіі, Савецкі Саюз настойваў на падпісанні іншага акта. [[8 мая]] ў 22:43 па цэнтральнаеўрапейскім часе ([[9 мая]] ў 0:43 па маскоўскім часе) генерал-фельдмаршал [[Вільгельм Кейтэль]], а таксама прадстаўнік [[люфтвафэ]] генерал-палкоўнік [[Ганс-Юрген Штумпф|Штумпф]] і [[Крыгсмарынэ]] адмірал [[Ганс Георг фон Фрыдэбург|фон Фрыдэбург]], якія мелі адпаведныя паўнамоцтвы ад [[Карл Дзёніц|Дзёніца]], падпісалі яшчэ адзін Акт аб безагаворачнай [[капітуляцыя Германіі|капітуляцыі Германіі]], які ўступіў у сілу [[9 мая]] з 00:00 па маскоўскім часе. Тады па ўзгадненню паміж урадамі СССР, ЗША і Вялікабрытаніі была дасягнутая дамоўленасць лічыць працэдуру ў Рэймсе папярэдняй. Тым не менш, ў заходняй гістарыяграфіі падпісанне капітуляцыі германскіх узброеных сіл, як правіла, звязваецца з працэдурай у Рэймсе, а падпісанне акта аб капітуляцыі ў Берліне называе яго «[[ратыфікацыя]]й». Прыняўшы капітуляцыю, Савецкі Саюз не падпісаў мір з Германіяй, то бок застаўся з Германіяй у стане вайны. Вайна з Германіяй была скончаная [[25 студзеня]] [[1955]] а прыняццем Прэзідыумам Вярхоўнага Савета СССР адпаведнага [http://www.law.edu.ru/norm/norm.asp?normID=1167849 рашэння] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140502131042/http://www.law.edu.ru/norm/norm.asp?normID=1167849 |date=2 мая 2014 }}. Тым не менш, пад уласна Вялікай Айчыннай вайной разумеюць толькі частку вайны з Германіяй да [[8 мая]] 1945 года ўключна. === «Яны дайшлі» === [[Выява:Reichstag-Russisches Graffiti.jpg|thumb|260px|Подпісы, пакінутыя савецкімі салдатамі на сценах [[Будынак рэйхстага|Рэйхстага]], захоўваюцца і сёння.]] У [[Берлінская аперацыя|Берлінскай аперацыі]] прымалі ўдзел больш за 2 мільёны салдат і афіцэраў, 6250 [[танк]]аў і [[Самаходная артылерыйская ўстаноўка|самаходных гармат]], 41600 гармат і мінамётаў, 7500 самалётаў. У ходзе Берлінскай аперацыі [[Чырвоная Армія]] страціла [[незваротныя страты|незваротна]] 78 291 чалавек і 274 184 чалавека склалі санітарныя страты.<ref>[http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_10_1.html#5_10_40 Россия и СССР в войнах XX века. Потери вооружённых сил.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080505031426/http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_10_1.html#5_10_40 |date=5 мая 2008 }}</ref> Гэта значыць у суткі са строю выбывала больш за 15 тысяч салдат і афіцэраў. Яшчэ 8892 чалавека страцілі польскія войскі, з іх 2825 чалавек — незваротна. У ходзе аперацыі, у тым ліку і для баёў ў горадзе, шырока выкарыстоўваліся танкі. У гарадскіх умовах яны не маглі выкарыстоўваць усе свае перавагі і часта станавіліся зручнай мішэнню для супрацьтанкавых сродкаў немцаў. Гэта таксама прывяло да высокіх страт: за два тыдні баёў Чырвоная Армія страціла траціну танкаў і САУ, якія ўдзельнічалі ў Берлінскай аперацыі, што склала 1997 адзінак. Таксама было страчана 2108 гармат і мінамётаў і 917 баявых самалётаў. Галоўную задачу аперацыі савецкія войскі вырашылі цалкам: разграмілі 70 пяхотных, 12 танкавых і 11 матарызаваных дывізій праціўніка, узялі ў палон каля 480 тысяч чалавек<ref name="zaberlin">[http://www.ug.ru/issues/?action=topic&toid=1586 «За Берлин» в Учительской газете]</ref>, авалодалі сталіцай Германіі і фактычна прымусілі Германію да капітуляцыі. <!--== Капітуляцыя ўзброеных сіл Германіі ==--> === Рэлігійны сэнс свята Перамогі === У 1945 годзе галоўнае праваслаўнае свята — [[Вялікдзень]] — было ў дзень Георгія Перамаганосца [[6 мая]] і непасрэдна папярэднічала дню Перамогі.<ref>Православный календарь XX века. М., 200</ref> [[Георгій Перамаганосец]] — воін-святой, пераможца цмока, які прадстаўляе зло. Германская капітуляцыя была падпісаная роўна ў сярэдзіне [[Светлая сядміца|Светлай сядміцы Вялікадня]] палкаводцам таксама з імем [[Георгій Канстанцінавіч Жукаў|Георгій]]. У пасланні Патрыярха Маскоўскага і ўсяе Русі [[Алексій Першы|Алексія I]] [[6 мая]] 1945 года гаварылася: «''Велікодная радасць Уваскрасення Хрыстовага злучаецца цяпер са светлай надзеяй на блізкую перамогу праўды і святла над няпраўдай і цемрай… Святлу і сіле Хрыстовай не змаглі пярэчыць і перашкаджаць цёмныя сілы фашызму, і Божая ўсемагутнасць паказалася над уяўнай сілай чалавечай''.»<ref>[[Часопіс Маскоўскай Патрыярхіі]], 1945 г.</ref> == Парад Перамогі на Чырвонай плошчы == {{main|Парад Перамогі}} [[9 мая]] на [[Цэнтральны аэрадром імя Фрунзэ]] прызямліўся самалёт «[[Лі-2]]» з экіпажам [[Аляксей Іванавіч Семянкоў|А. І. Семянкова]], які даставіў у Маскву акт аб капітуляцыі нацысцкай Германіі. [[24 чэрвеня]] на [[Чырвоная Плошча|Чырвонай плошчы]] адбыўся [[Парад Перамогі]]. Камандаваў парадам [[Канстанцін Канстанцінавіч Ракасоўскі|Ракасоўскі]], прымаў парад — [[Георгій Канстанцінавіч Жукаў|Жукаў]]. На парадзе ўрачыстым маршам прайшлі зводныя палкі франтоў у такім парадку: [[Карэльскі фронт|Карэльскага]], [[Ленінградскі фронт|Ленінградскага]], [[1-ы Прыбалтыйскі фронт|1-га Прыбалтыйскага]], [[3-ці Беларускі фронт|3-га]], [[2-гі Беларускі фронт|2-га]] і [[1-ы Беларускі фронт|1-га Беларускіх]], [[1-ы Украінскі фронт|1-га]], [[Чацвёрты Украінскі фронт|4-га]], [[2-і Украінскі фронт|2-га]] і [[Трэці Украінскі фронт|3-га Украінскіх]], зводны полк [[Ваенна-марскі флот|Ваенна-Марскога Флота]]. У складзе палка 1-га Беларускага фронта спецыяльнай калоннай прайшлі прадстаўнікі [[Войска Польскае|Войска Польскага]]. Наперадзе зводных палкоў франтоў ішлі камандуючыя франтамі і войскамі, [[Герой Савецкага Саюза|Героі Савецкага Саюза]] неслі сцягі праслаўленых часцей і злучэнняў. Парад завяршыўся маршам 200 сцяганосцаў, якія кідалі сцягі пераможаных нямецкіх войскаў на памост у падножжа [[Маўзалей Леніна|Маўзалею]]. == Свята ў Еўропе і ЗША == {{main|Дзень Перамогі ў Еўропе}} У Еўропе [[Вялікабрытанія]] і [[Францыя]] адзначаюць Дзень Перамогі ў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]] (а не ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]], так як для іх [[Другая сусветная вайна]] скончылася раней чым яна скончылася фактычна) — [[8 мая]] — наступны пасля 7 мая — дня падпісання капітуляцыі ВС Германіі ў Рэймсе. 8 мая ў 22:43 па цэнтральнаеўрапейскім часе ў Карлсхорсце была падпісаная другая безагаворачная капітуляцыя ВС Германіі. У СССР, а цяпер у многіх краінах СНД 9 мая адзначаецца свята «Дзень Перамогі», то бок наступны дзень пасля капітуляцыі 8 Мая. І першая і другая капітуляцыі пачыналі дзейнічаць практычна адначасова — ў 23:00 і ў 23:01 адпаведна 8 мая па цэнтральнаеўрапейскім часе. У [[ЗША]], гэта свята называецца ''V-E Day'', ці ''Victory in Europe Day''. А свята перамогі ў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]] адзначаецца [[2 верасня]] [[1945]] г. У большасці краін Заходняй Еўропы 8 мая адзначаецца як «Дзень Еўропы». [[15 жніўня]] адзначаецца як Дзень Перамогі над Японіяй ({{lang-en|V-J Day}}). == Ва Украіне == [[Выява:Скорботна Батьківщина-Мати, Кропивницький 2025.jpg|thumb|Помнік ў былой фартэцыі Святой Лізаветы ў [[Крапыўныцкы|Крапыўныцкім]].]] Пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|расійскай поўнамаштабнай агрэсіі]] ва Украіне пераасэнсавалі мінулае і з 2022 года краіна адышла ад савецкіх уяўленняў, замест Дня Перамогі ўкраінцы пачалі адзначаць [[Дзень памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939 – 1945|Дзень памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939–1945 гадоў]]. == Узнагароды, прысвечаныя Дню Перамогі == === Савецкі Саюз === [[Выява:OrderOfVictory.jpg|thumb|[[Ордэн «Перамога»]]]] {| |<imagemap>Image:OrderVictoryRibbon.svg|border|80px|Ордэн «Перамога» default [[Ордэн «Перамога»]] desc none</imagemap> |[[Ордэн «Перамога»]] |} {| |<imagemap>File:Order of Glory Ribbon Bar.svg|border|40px|Медаль «За Перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» default [[Медаль «За Перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]] desc none</imagemap> |[[Медаль «За Перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]] |- |<imagemap>File:SU Medal For the Capture of Berlin ribbon.svg|border|40px|Медаль «За ўзяцце Берліна» default [[Медаль «За ўзяцце Берліна»]] desc none</imagemap> |[[Медаль «За ўзяцце Берліна»]] |- |<imagemap>Выява:SU Medal Twenty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|border|40px|Медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» default [[Медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]] desc none</imagemap> |[[Медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]] |- |<imagemap>Image:SU Medal Thirty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|border|40px|Юбілейны медаль «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» default [[Юбілейны медаль «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] desc none</imagemap> |[[Медаль «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]] |- |<imagemap>Image:SU Medal Forty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|border|40px|Юбілейны медаль «Сорак гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» default [[Юбілейны медаль «Сорак гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] desc none</imagemap> |[[Медаль «Сорак гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]] |} === Беларусь === * Юбілейны медаль «50 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» * Юбілейны медаль «55 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» * Юбілейны медаль «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» * Юбілейны медаль «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» === Расія === {| |<imagemap>Image:RUS Medal 50 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|border|40px|Медаль «50 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» default [[Медаль «50 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]] desc none</imagemap> |[[Медаль «50 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]] |- |<imagemap>Выява:RUS Medal 60 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|border|40px|Медаль 60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг. default [[Медаль «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945»]] desc none</imagemap> |[[Медаль «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] |- |<imagemap>Выява:RUS Medal 65 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|border|41px|Медаль «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» default [[Медаль «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] desc none</imagemap> |[[Медаль «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] |} === Украіна === {| |<imagemap>Image:RUS Medal 60 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|border|40px|Медаль 60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг. default [[Медаль «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945»]] desc none</imagemap> |[[Медаль «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945», Украіна|Медаль «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] |} === Казахстан === {| |<imagemap>Image:RUS Medal 60 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|40px|Медаль 60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг. (Казахстан) default[[Медаль «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.», Казахстан]] desc none</imagemap> |[[Медаль «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.», Казахстан|Медаль «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] |} == Дзень Перамогі ў філатэліі і мастацтве == ''Асноўны артыкул: [[Дзень Перамогі ў філатэліі]]'' <gallery> Выява:Awards of the USSR-1945. CPA 987.jpg|[[Паштовая марка]] з надпячаткай «''Свята Перамогі''». [[СССР]], [[1945]] {{ЦФА|962}} Выява:Da zdravstvuet nasha Pobeda! Marka SSSR 1945.jpg|[[Паштовая марка]] ''Няхай жыве наша Перамога!''. [[СССР]], [[1945]] Выява:Victory Day 40Anniversary USSR Original stamp 1985.jpg|[[Сцяг Перамогі]] на [[Брандэнбургскія вароты|Брандэнбургскіх варотах]] на [[Арыгінальная паштовая марка|арыгінальнай марцы]] да 40-годдзя Перамогі, СССР, [[1985]] Выява:С праздником Победы! Марка России 1992.jpg|Юбілейная марка ў гонар 47-годдзя Перамогі. [[РФ]], [[1992]] Выява:Мар лист 50 лет Победы Россия 1995.jpg|<small>[[Марачны ліст]] «50-годдзе Перамогі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]]». [[РФ]], [[1995]]</small> Выява:Kvartblok 55 years of Victory, Russia, 2000.jpg|Юбілейныя [[паштовая марка|маркі]] ў гонар 55-годдзя Перамогі. [[РФ]], [[2000]] Выява:Dayosh Kiev stamp.jpg|Юбілейная [[паштовая марка|марка]] ў гонар 60-годдзя Перамогі. [[Украіна]], [[2005]] Выява:Блок Украины 60 лет Победы.jpg|[[Паштовы блок]] да 60-годдзя Дня Перамогі. [[Украіна]], [[2005]] Выява:Victory Day 2005 Ukraine.jpg|[[Канверт]] да 60-годдзя Дня Перамогі. [[Украіна]], [[2005]] </gallery> == Гл. таксама == {{commons|Category:Victory Day (Russia)}} * [[Дзень Перамогі ў Еўропе]] * [[Дзень памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939 – 1945]] * [[Дзень памяці і смутку]] * [[Дзень Перамогі, песня]] * [[Сцяг Перамогі]] * [[Парад Перамогі]] * [[Георгіеўская стужка]] * [[Бессмяротны полк]] == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://9may.ru/ Наша Перамога. Дзень за днём] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080216030526/http://9may.ru/ |date=16 лютага 2008 }}{{ref-ru}} * [http://odesskiy.com/den-pobedi/ Песні Перамогі] — Зборнік ваенных песень для праслухоўвання ў рэжыме он-лайн * [http://www.pobediteli.ru/ Мультымедыйная карта вайны] і спіс жывых ветэранаў па стане на [[9 мая]] [[2005]] года. * [http://victory.rusarchives.ru/ Дзяржаўныя архівы, якія захоўваюць фотадакументы аб Вялікай Айчыннай вайне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090318140416/http://victory.rusarchives.ru/ |date=18 сакавіка 2009 }} * [http://www.9maya.ru/ Праект, прысвечаны Дню Перамогі ў ВАВ] * [http://www.pobeda-60.ru/main.php Сайт, прысвечаны 60-годдзю Дня Перамогі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100428115505/http://www.pobeda-60.ru/main.php |date=28 красавіка 2010 }} * [http://kazak.by/index.php/events/142-victory-day «Дзень Перамогі „] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110426055122/http://kazak.by/index.php/events/142-victory-day |date=26 красавіка 2011 }} на святкаванні 65-годдзя Перамогі ў Мінску“ * Дзень Перамогі. [http://www.pobedili.ru/ Акцыя Георгіеўская стужка On-Line»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090209220146/http://www.pobedili.ru/ |date=9 лютага 2009 }} * [http://www.zatebya.ru/statiy/sovetskie-otkrytki-k-9-maya.html Гісторыя савецкіх паштовак да Дня Перамогі] * {{кніга |аўтар = Варенников В. И. |частка = |загаловак = 60-летие Победы: уроки истории и современность |арыгінал = |спасылка = http://www.zpu-journal.ru/zpu/2005_2/Varennikov/6.pdf |адказны = |выданне = [[Знание. Понимание. Умение]] |месца = |выдавецтва = |год = 2005 |том = |старонкі = 51-55 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }} * {{кніга |аўтар = Ильинский И. М. |частка = |загаловак = Великая Победа: наследие и наследники |арыгінал = |спасылка = http://www.zpu-journal.ru/zpu/2005_2/Ilinskiy/1.pdf |адказны = |выданне = [[Знание. Понимание. Умение]] |месца = |выдавецтва = |год = 2005 |том = |старонкі = 5-18 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }} [[Катэгорыя:Вялікая Айчынная вайна]] [[Катэгорыя:Святы СССР|Перамога]] [[Катэгорыя:Святы Арменіі|Перамога]] [[Катэгорыя:Святы Расіі|Перамога]] [[Катэгорыя:Святы Азербайджана|Перамога]] [[Катэгорыя:Святы Беларусі|Перамога]] [[Катэгорыя:Святы Казахстана|Перамога]] [[Катэгорыя:Святы Кыргызстана|Перамога]] [[Катэгорыя:Святы Малдовы|Перамога]] [[Катэгорыя:Святы 9 мая]] i5qykjcvc5survmeiio52dn0ebh2lm9 5174496 5174495 2026-08-02T11:04:33Z M.L.Bot 261 /* Свята ў Еўропе і ЗША */ стыль 5174496 wikitext text/x-wiki {{Свята |назва свята = Дзень Перамогі |тып(колер) = Дзяржаўнае |пашыраны тып = Дзяржаўнае |выява = 2010_Moscow_Victory_Day_Parade-31.jpeg |подпіс = Ваенны парад у гонар Перамогі ў [[Расія|Расіі]] |значэнне = святкаванне перамогі савецкіх войскаў ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]] |устаноўлена = |афіцыйна = |інакш = |таксама = |адзначаецца = |у перыяд з = |па = |дата = [[9 мая]] |дата2007 = |дата2008 = |святкаванне = |традыцыі = ваенныя парады, віншаванне ветэранаў Вялікай Айчыннай вайны |звязана з = }} '''Дзень Перамогі''' — свята перамогі [[СССР]] над [[нацысцкая Германія|нацысцкай Германіяй]] у [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]] 1941—1945 гадоў. Адзначаецца [[9 мая]]. Непрацоўны дзень у [[Абхазія|Абхазіі]]<ref>[http://www.apsny.ru/republic/republic.php?page=content/gos_prazdniki/gos_prazdniki.htm Государственные праздники Республики Абхазия] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120318124658/http://www.apsny.ru/republic/republic.php?page=content%2Fgos_prazdniki%2Fgos_prazdniki.htm |date=18 сакавіка 2012 }}</ref>, [[Азербайджан]]е, [[Арменія|Арменіі]], [[Беларусь|Беларусі]], [[Казахстан]]е, [[Кыргызстан]]е, [[Малдова|Малдове]], [[Польшча|Польшчы]], [[Расія|Расіі]], [[Таджыкістан]]е, [[Туркменістан]]е, [[Узбекістан]]е і [[Паўднёвая Асеція|Паўднёвай Асеціі]]<ref>[http://www.regnum.ru/news/421902.html В Южной Осетии утвержден календарь праздничных дней и памятных дат]</ref>. == Гісторыя свята == Уведзены ў 1945 годзе, аднак з 1948 года быў працоўным днём{{efn|Узамен выхадным была зроблена [[Новы год|1 студзеня]], якое з 1930 года не было выхадным днём<ref>[http://poltora-bobra.livejournal.com/58713.html «Известия» № 302 ад 24.12.47]</ref>.}}. [[Выява:Victory Day Parade 2005-36.jpg|thumb|right|Святочны салют на Чырвонай плошчы]] Тым не менш, свята захоўвала сваё значэнне, выпускаліся святочныя паштоўкі і гучалі віншаванні ў адрас франтавікоў. Упершыню шырока быў адсвяткаваны ў СССР толькі праз два дзесяцігоддзі пры [[Леанід Ілліч Брэжнеў|Брэжневе]]. У тым жа юбілейным 1965 годзе Дзень Перамогі зноў стаў непрацоўным. У перыяд існавання СССР ваенныя парады на Чырвонай плошчы 9 мая былі ў юбілейныя 1965, 1975, 1985 і 1990 гады<ref>[http://www.itogi.ru/archive/2005/19/57588.html Эти дни Победы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191219061847/http://www.itogi.ru/archive/2005/19/57588.html |date=19 снежня 2019 }} (Итоги, № 19/465 (10.05.05))</ref>; штогод парады праводзілі [[Дзень Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі|7 лістапада]].<ref>[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=889494 История вопроса] (Коммерсантъ, 6 мая 2008) {{V|10|5|2009}}</ref>. Таксама, з 1960-х гадоў своеасаблівыя ваенныя парады 9 мая сталі праводзіцца ў многіх гарадах СССР. У гэты дзень воінскія часці і ваенныя вучылішча маршам праходзілі па вуліцам гарадоў да ваенных мемарыялаў або помнікаў загінулым воінам, дзе праводзіліся мітынгі і ўскладанні кветак. Пасля распаду СССР парады 9 мая на Чырвонай плошчы не праводзіліся да юбілейнага 1995 года. Тады ў [[Масква|Маскве]] прайшлі два парады: на [[Чырвоная плошча|Чырвонай плошчы]] (у пешым страі) і на [[Паклонная гара, Масква|Паклоннай гары]] (з удзелам войскаў і баявой тэхнікі). З тых часоў парады на [[Чырвоная плошча, Масква|Чырвонай плошчы]] сталі праводзіць штогод — але без баявой тэхнікі. З 2008 года парад стаў ізноў праводзіцца з удзелам баявой тэхнікі, у тым ліку [[ВПС РФ|ваеннай авіяцыі]]. Святочныя шэсці ў гонар Дня Перамогі традыцыйна праходзяць ва ўсіх [[Гарады-героі|гарадах-героях]], ваенных акругах ў шэрагу буйных гарадоў краін [[СНД]]. У гэты дзень традыцыйна сустракаюцца [[Ветэраны Вялікай Айчыннай вайны|франтавікі]], ускладаюцца вянкі да [[Манумент Перамогі (Мінск)|Вечнага Агню]]<!--[[Магіла Невядомага Салдата|Магілы Невядомага Салдата]] замяніў-->, помнікаў Славы і воінскай доблесці, грукоча святочны [[Салют святочны|салют]]. <!--=== Хроніка свята === * [[1965]] — Вяртанне святкавання Дня Перамогі як выхаднога дня. Дадаць пра святкаванне ў Беларусі --> == Апошнія дні вайны == У красавіку 1945 года савецкія войскі ўшчыльную падышлі да [[Берлін]]а. Нямецкія войскі займалі абарону ўздоўж заходніх берагоў рэк [[Одэр]] і [[Рака Нейсэ|Нейсэ]]. На подступах да Берліна і ў самім горадзе была засяроджана групоўка войскаў, якая мела ў сваім складзе 62 дывізіі (у тым ліку 48 пяхотных, 4 танкавыя і 10 матарызаваных), 37 асобных пяхотных палкоў і каля 100 асобных пяхотных батальёнаў, а таксама значная колькасць артылерыйскіх частак і падраздзяленняў. Гэтая групоўка налічвала каля мільёна чалавек, 1 500 танкаў, 10 400 гармат і мінамётаў, 3 300 баявых самалётаў. {{Listen|filename=Levitan_Germany_surrender.ogg|title=Паведамленне савецкага радыё аб капітуляцыі Германіі|description=Тэкст чытае Ю. Левітан|format=[[Ogg]]}} [[Выява:Soviet Znamya Pobedy.svg|thumb|260px|[[Сцяг Перамогі]]]] Сам Берлін таксама быў пераўтвораны ў наймацнейшы ўмацаваны раён і падрыхтаваны да вядзення [[вулічны бой|вулічных баёў]]. Вакол Берліна было створана тры абарончых кальца, усярэдзіне горада збудавана больш за 400 жалезабетонных [[Даўгачасная агнявая кропка|даўгачасных агнявых кропак]] з гарнізонамі да тысячы чалавек. Сам берлінскі [[гарнізон]] налічваў у сваім складзе каля 200 тысяч чалавек. Савецкія войскі да пачатку аперацыі налічвалі 149 стралковых і 12 кавалерыйскіх дывізій, 13 танкавых і 7 механізаваных карпусоў, 15 асобных танкавых і самаходных брыгад агульнай колькасцю больш за 1 900 000 чалавек. 1-я і 2-я арміі Войска Польскага, якія ўдзельнічалі ў аперацыі, налічвалі 10 пяхотных і 1 танкавую дывізію, года таксама 1 асобную кавалерыйскую брыгаду, агульнай колькасцю 155 900 чалавек. Прарыў нямецкай абароны на подступах да Берліна, наступнае акружэнне і штурм Берліна савецкімі войскамі апісваецца ў літаратуры як [[Берлінская аперацыя|Берлінская наступальная аперацыя]]. === Узяцце рэйхстага === [[29 красавіка]] Пачатак [[штурм рэйхстага|баі за рэйхстаг]], Які абараняла каля тысячы чалавек. Пасля некалькіх нападаў падраздзяленням [[171-я стралковая дывізія|171-й]] (палкоўнік [[Аляксей Ігнатавіч Нягода|А. І. Нягода]]) і [[150-я стралковая дывізія|150-й]] (генерал-маёр [[Васіль Мітрафанавіч Шацілаў|В. М. Шацілаў]]) стралковых дывізій удалося заняць будынак ужо ноччу. Рана раніцай [[1 мая]]<ref>[http://www.rg.ru/2007/05/08/znamya.html Федэральны закон Расійскай Федэрацыі ад 7 мая 2007 г. N 68-ФЗ «О Знамени Победы» — Российская Газета<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> лейтэнант [[Аляксей Пракопавіч Бераст|Аляксей Бераст]]<ref>[http://www.kmu.gov.ua/control/uk/publish/article?art_id=77853620&cat_id=35884 Партал урада.]</ref><ref>[http://www.obriy.pib.com.ua/2005/31_05/02.shtml Возвращение из забытия] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080622151413/http://www.obriy.pib.com.ua/2005/31_05/02.shtml |date=22 чэрвеня 2008 }}</ref><ref>[http://www.dt.ua/3000/3760/50006/ Зеркало недели:"Если что-то случится с Егоровым и Кантарией, Берест дойдёт обязательно…"]</ref> і сяржанты [[Міхаіл Аляксеевіч Ягораў|Міхаіл Ягораў]] і [[Мелітон Варламавіч Кантарыя|Мелітон Кантарыя]] ўзнялі над рэйхстагам штурмавой сцяг 150-й стралковай дывізіі. Дакладна вядома, што і да, і пасля іх вайскоўцы з розных падраздзяленняў устанаўлівалі чырвоныя сцягі на даху рэйхстага, усяго налічылі каля 40 сцягоў{{Няма АК|18|05|2009}}, аднак у афіцыйнай савецкай гістарыяграфіі (і ў савецкім і расійскім заканадаўстве{{Няма АК|04|05|2010}}) [[Сцяг Перамогі|Сцягам Перамогі]] лічыцца сцяг, устаноўлены Берастам, Ягоравым і Кантарыяй. === Падпісанне капітуляцыі === [[1 мая]] ў 3 гадзіны 50 хвілін на камандны пункт [[8-я гвардзейская армія|8-й гвардзейскай арміі]] быў дастаўлены начальнік генеральнага штаба [[ОКХ|сухапутных сіл]] [[вермахт]]а генерал пяхоты [[Ганс Крэбс|Крэбс]], які заявіў, што ён упаўнаважаны весці перамовы аб перамір’і. Аднак [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Сталін]] распарадзіўся не весці перамоў, акрамя як аб безумоўнай [[капітуляцыя|капітуляцыі]]. Нямецкаму камандаванню быў пастаўлены [[ультыматум]]: калі да 10 гадзін не будзе дадзена згода на безумоўную капітуляцыю, савецкімі войскамі будзе нанесены сакрушальны ўдар. Не атрымаўшы адказу, савецкія войскі ў 10 гадзін 40 хвілін адкрылі ўраганны агонь па рэштках абароны ў цэнтры Берліна. Да 18 гадзін стала вядома, што патрабаванні аб капітуляцыі былі адхілены. Пасля гэтага пачаўся апошні штурм цэнтральнай частцы горада, дзе знаходзілася [[Рэйхсканцылярыя|Імперская канцылярыя]]. Усю ноч, з [[1 мая|1]] на [[2 мая]], працягваліся баі за канцылярыю. Да раніцы ўсе памяшканні былі заняты савецкімі салдатамі. [[Выява:Wilhelm Keitel Kapitulation.jpg|thumb|right|260px|[[Вільгельм Кейтэль]] падпісвае Акт аб безагаворачнай капітуляцыі Германіі]] Уначы 2 мая ў 1:50 хвілін па [[радыё]] было прынята наступнае паведамленне: "Высылаем сваіх парламенцёраў на мост [[Бісмарк-штрасэ]]. Спыняем ваенныя дзеянні ". Пазней намеснік міністра прапаганды доктар [[Ганс Фрыцшэ|Фрыцшэ]] звярнуўся да савецкага камандавання з просьбай аб дазволе выступіць па радыё са зваротам да нямецкіх войскаў берлінскага гарнізона аб спыненні супраціву. Да 15 гадзін рэшткі берлінскага гарнізона (больш за 134 тысяч чалавек) здаліся ў палон. [[7 мая]] ў 02:41 ночы ў [[Рэймс]]е, быў падпісаны [[s:en:German Instrument of Surrender (7 May 1945)|акт аб безагаворачнай капітуляцыі Германіі]]. Ад імя нямецкага Галоўнакамандавання пратакол падпісаў генерал [[Альфрэд Іодль|Іодль]] у прысутнасці генерала [[Уолтэр Бедэл Сміт|Уолтэра Сміта]] (ад імя саюзных экспедыцыйных сілаў), генерала [[Іван Аляксеевіч Суслапараў|Івана Суслапарава]] (ад імя савецкага Галоўнакамандавання) і генерала французскай арміі [[Франсуа Севез]]а ў якасці сведкі. Аднак у генерала Суслапарава не было дазволу з Масквы падпісваць акт аб капітуляцыі Германіі, Савецкі Саюз настойваў на падпісанні іншага акта. [[8 мая]] ў 22:43 па цэнтральнаеўрапейскім часе ([[9 мая]] ў 0:43 па маскоўскім часе) генерал-фельдмаршал [[Вільгельм Кейтэль]], а таксама прадстаўнік [[люфтвафэ]] генерал-палкоўнік [[Ганс-Юрген Штумпф|Штумпф]] і [[Крыгсмарынэ]] адмірал [[Ганс Георг фон Фрыдэбург|фон Фрыдэбург]], якія мелі адпаведныя паўнамоцтвы ад [[Карл Дзёніц|Дзёніца]], падпісалі яшчэ адзін Акт аб безагаворачнай [[капітуляцыя Германіі|капітуляцыі Германіі]], які ўступіў у сілу [[9 мая]] з 00:00 па маскоўскім часе. Тады па ўзгадненню паміж урадамі СССР, ЗША і Вялікабрытаніі была дасягнутая дамоўленасць лічыць працэдуру ў Рэймсе папярэдняй. Тым не менш, ў заходняй гістарыяграфіі падпісанне капітуляцыі германскіх узброеных сіл, як правіла, звязваецца з працэдурай у Рэймсе, а падпісанне акта аб капітуляцыі ў Берліне называе яго «[[ратыфікацыя]]й». Прыняўшы капітуляцыю, Савецкі Саюз не падпісаў мір з Германіяй, то бок застаўся з Германіяй у стане вайны. Вайна з Германіяй была скончаная [[25 студзеня]] [[1955]] а прыняццем Прэзідыумам Вярхоўнага Савета СССР адпаведнага [http://www.law.edu.ru/norm/norm.asp?normID=1167849 рашэння] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140502131042/http://www.law.edu.ru/norm/norm.asp?normID=1167849 |date=2 мая 2014 }}. Тым не менш, пад уласна Вялікай Айчыннай вайной разумеюць толькі частку вайны з Германіяй да [[8 мая]] 1945 года ўключна. === «Яны дайшлі» === [[Выява:Reichstag-Russisches Graffiti.jpg|thumb|260px|Подпісы, пакінутыя савецкімі салдатамі на сценах [[Будынак рэйхстага|Рэйхстага]], захоўваюцца і сёння.]] У [[Берлінская аперацыя|Берлінскай аперацыі]] прымалі ўдзел больш за 2 мільёны салдат і афіцэраў, 6250 [[танк]]аў і [[Самаходная артылерыйская ўстаноўка|самаходных гармат]], 41600 гармат і мінамётаў, 7500 самалётаў. У ходзе Берлінскай аперацыі [[Чырвоная Армія]] страціла [[незваротныя страты|незваротна]] 78 291 чалавек і 274 184 чалавека склалі санітарныя страты.<ref>[http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_10_1.html#5_10_40 Россия и СССР в войнах XX века. Потери вооружённых сил.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080505031426/http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_10_1.html#5_10_40 |date=5 мая 2008 }}</ref> Гэта значыць у суткі са строю выбывала больш за 15 тысяч салдат і афіцэраў. Яшчэ 8892 чалавека страцілі польскія войскі, з іх 2825 чалавек — незваротна. У ходзе аперацыі, у тым ліку і для баёў ў горадзе, шырока выкарыстоўваліся танкі. У гарадскіх умовах яны не маглі выкарыстоўваць усе свае перавагі і часта станавіліся зручнай мішэнню для супрацьтанкавых сродкаў немцаў. Гэта таксама прывяло да высокіх страт: за два тыдні баёў Чырвоная Армія страціла траціну танкаў і САУ, якія ўдзельнічалі ў Берлінскай аперацыі, што склала 1997 адзінак. Таксама было страчана 2108 гармат і мінамётаў і 917 баявых самалётаў. Галоўную задачу аперацыі савецкія войскі вырашылі цалкам: разграмілі 70 пяхотных, 12 танкавых і 11 матарызаваных дывізій праціўніка, узялі ў палон каля 480 тысяч чалавек<ref name="zaberlin">[http://www.ug.ru/issues/?action=topic&toid=1586 «За Берлин» в Учительской газете]</ref>, авалодалі сталіцай Германіі і фактычна прымусілі Германію да капітуляцыі. <!--== Капітуляцыя ўзброеных сіл Германіі ==--> === Рэлігійны сэнс свята Перамогі === У 1945 годзе галоўнае праваслаўнае свята — [[Вялікдзень]] — было ў дзень Георгія Перамаганосца [[6 мая]] і непасрэдна папярэднічала дню Перамогі.<ref>Православный календарь XX века. М., 200</ref> [[Георгій Перамаганосец]] — воін-святой, пераможца цмока, які прадстаўляе зло. Германская капітуляцыя была падпісаная роўна ў сярэдзіне [[Светлая сядміца|Светлай сядміцы Вялікадня]] палкаводцам таксама з імем [[Георгій Канстанцінавіч Жукаў|Георгій]]. У пасланні Патрыярха Маскоўскага і ўсяе Русі [[Алексій Першы|Алексія I]] [[6 мая]] 1945 года гаварылася: «''Велікодная радасць Уваскрасення Хрыстовага злучаецца цяпер са светлай надзеяй на блізкую перамогу праўды і святла над няпраўдай і цемрай… Святлу і сіле Хрыстовай не змаглі пярэчыць і перашкаджаць цёмныя сілы фашызму, і Божая ўсемагутнасць паказалася над уяўнай сілай чалавечай''.»<ref>[[Часопіс Маскоўскай Патрыярхіі]], 1945 г.</ref> == Парад Перамогі на Чырвонай плошчы == {{main|Парад Перамогі}} [[9 мая]] на [[Цэнтральны аэрадром імя Фрунзэ]] прызямліўся самалёт «[[Лі-2]]» з экіпажам [[Аляксей Іванавіч Семянкоў|А. І. Семянкова]], які даставіў у Маскву акт аб капітуляцыі нацысцкай Германіі. [[24 чэрвеня]] на [[Чырвоная Плошча|Чырвонай плошчы]] адбыўся [[Парад Перамогі]]. Камандаваў парадам [[Канстанцін Канстанцінавіч Ракасоўскі|Ракасоўскі]], прымаў парад — [[Георгій Канстанцінавіч Жукаў|Жукаў]]. На парадзе ўрачыстым маршам прайшлі зводныя палкі франтоў у такім парадку: [[Карэльскі фронт|Карэльскага]], [[Ленінградскі фронт|Ленінградскага]], [[1-ы Прыбалтыйскі фронт|1-га Прыбалтыйскага]], [[3-ці Беларускі фронт|3-га]], [[2-гі Беларускі фронт|2-га]] і [[1-ы Беларускі фронт|1-га Беларускіх]], [[1-ы Украінскі фронт|1-га]], [[Чацвёрты Украінскі фронт|4-га]], [[2-і Украінскі фронт|2-га]] і [[Трэці Украінскі фронт|3-га Украінскіх]], зводны полк [[Ваенна-марскі флот|Ваенна-Марскога Флота]]. У складзе палка 1-га Беларускага фронта спецыяльнай калоннай прайшлі прадстаўнікі [[Войска Польскае|Войска Польскага]]. Наперадзе зводных палкоў франтоў ішлі камандуючыя франтамі і войскамі, [[Герой Савецкага Саюза|Героі Савецкага Саюза]] неслі сцягі праслаўленых часцей і злучэнняў. Парад завяршыўся маршам 200 сцяганосцаў, якія кідалі сцягі пераможаных нямецкіх войскаў на памост у падножжа [[Маўзалей Леніна|Маўзалею]]. == Свята ў Еўропе і ЗША == {{main|Дзень Перамогі ў Еўропе}} У Еўропе [[Вялікабрытанія]] і [[Францыя]] адзначаюць Дзень Перамогі ў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]] (а не ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]], так як для іх [[Другая сусветная вайна]] скончылася раней чым яна скончылася фактычна) — [[8 мая]] — наступны пасля 7 мая — дня падпісання капітуляцыі ўзброенымі сіламі (УС) Германіі ў Рэймсе. 8 мая а 22:43 па цэнтральнаеўрапейскім часе ў Карлсхорсце была падпісаная другая безагаворачная капітуляцыя УС Германіі. У СССР, а цяпер у многіх краінах СНД 9 мая адзначаюць свята «Дзень Перамогі», то-бок наступным днём па капітуляцыі 8 мая. І першая і другая капітуляцыі пачыналі дзейнічаць практычна адначасова — а 23:00 і а 23:01 адпаведна 8 мая па цэнтральнаеўрапейскім часе. У [[ЗША]], гэта свята называецца ''V-E Day'', ці ''Victory in Europe Day''. А свята перамогі ў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]] адзначаецца 2 верасня ў дзень капітуляцыі Японіі. У большасці краін Заходняй Еўропы 8 мая адзначаецца як «Дзень Еўропы». [[15 жніўня]] адзначаецца як Дзень Перамогі над Японіяй ({{lang-en|V-J Day}}). [[Выява:Скорботна Батьківщина-Мати, Кропивницький 2025.jpg|thumb|Помнік ў былой фартэцыі Святой Лізаветы ў [[Крапыўныцкы|Крапыўныцкім]].]] Ва Украіне пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|расійскай поўнамаштабнай агрэсіі]] пераасэнсавалі мінулае і з 2022 года адышлі ад савецкіх уяўленняў, замест Дня Перамогі пачалі адзначаць [[Дзень памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939 – 1945|Дзень памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939–1945 гадоў]]. == Узнагароды, прысвечаныя Дню Перамогі == === Савецкі Саюз === [[Выява:OrderOfVictory.jpg|thumb|[[Ордэн «Перамога»]]]] {| |<imagemap>Image:OrderVictoryRibbon.svg|border|80px|Ордэн «Перамога» default [[Ордэн «Перамога»]] desc none</imagemap> |[[Ордэн «Перамога»]] |} {| |<imagemap>File:Order of Glory Ribbon Bar.svg|border|40px|Медаль «За Перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» default [[Медаль «За Перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]] desc none</imagemap> |[[Медаль «За Перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]] |- |<imagemap>File:SU Medal For the Capture of Berlin ribbon.svg|border|40px|Медаль «За ўзяцце Берліна» default [[Медаль «За ўзяцце Берліна»]] desc none</imagemap> |[[Медаль «За ўзяцце Берліна»]] |- |<imagemap>Выява:SU Medal Twenty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|border|40px|Медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» default [[Медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]] desc none</imagemap> |[[Медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]] |- |<imagemap>Image:SU Medal Thirty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|border|40px|Юбілейны медаль «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» default [[Юбілейны медаль «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] desc none</imagemap> |[[Медаль «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]] |- |<imagemap>Image:SU Medal Forty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|border|40px|Юбілейны медаль «Сорак гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» default [[Юбілейны медаль «Сорак гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] desc none</imagemap> |[[Медаль «Сорак гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]] |} === Беларусь === * Юбілейны медаль «50 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» * Юбілейны медаль «55 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» * Юбілейны медаль «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» * Юбілейны медаль «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» === Расія === {| |<imagemap>Image:RUS Medal 50 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|border|40px|Медаль «50 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» default [[Медаль «50 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]] desc none</imagemap> |[[Медаль «50 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]] |- |<imagemap>Выява:RUS Medal 60 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|border|40px|Медаль 60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг. default [[Медаль «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945»]] desc none</imagemap> |[[Медаль «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] |- |<imagemap>Выява:RUS Medal 65 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|border|41px|Медаль «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» default [[Медаль «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] desc none</imagemap> |[[Медаль «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] |} === Украіна === {| |<imagemap>Image:RUS Medal 60 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|border|40px|Медаль 60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг. default [[Медаль «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945»]] desc none</imagemap> |[[Медаль «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945», Украіна|Медаль «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] |} === Казахстан === {| |<imagemap>Image:RUS Medal 60 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|40px|Медаль 60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг. (Казахстан) default[[Медаль «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.», Казахстан]] desc none</imagemap> |[[Медаль «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.», Казахстан|Медаль «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] |} == Дзень Перамогі ў філатэліі і мастацтве == ''Асноўны артыкул: [[Дзень Перамогі ў філатэліі]]'' <gallery> Выява:Awards of the USSR-1945. CPA 987.jpg|[[Паштовая марка]] з надпячаткай «''Свята Перамогі''». [[СССР]], [[1945]] {{ЦФА|962}} Выява:Da zdravstvuet nasha Pobeda! Marka SSSR 1945.jpg|[[Паштовая марка]] ''Няхай жыве наша Перамога!''. [[СССР]], [[1945]] Выява:Victory Day 40Anniversary USSR Original stamp 1985.jpg|[[Сцяг Перамогі]] на [[Брандэнбургскія вароты|Брандэнбургскіх варотах]] на [[Арыгінальная паштовая марка|арыгінальнай марцы]] да 40-годдзя Перамогі, СССР, [[1985]] Выява:С праздником Победы! Марка России 1992.jpg|Юбілейная марка ў гонар 47-годдзя Перамогі. [[РФ]], [[1992]] Выява:Мар лист 50 лет Победы Россия 1995.jpg|<small>[[Марачны ліст]] «50-годдзе Перамогі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]]». [[РФ]], [[1995]]</small> Выява:Kvartblok 55 years of Victory, Russia, 2000.jpg|Юбілейныя [[паштовая марка|маркі]] ў гонар 55-годдзя Перамогі. [[РФ]], [[2000]] Выява:Dayosh Kiev stamp.jpg|Юбілейная [[паштовая марка|марка]] ў гонар 60-годдзя Перамогі. [[Украіна]], [[2005]] Выява:Блок Украины 60 лет Победы.jpg|[[Паштовы блок]] да 60-годдзя Дня Перамогі. [[Украіна]], [[2005]] Выява:Victory Day 2005 Ukraine.jpg|[[Канверт]] да 60-годдзя Дня Перамогі. [[Украіна]], [[2005]] </gallery> == Гл. таксама == {{commons|Category:Victory Day (Russia)}} * [[Дзень Перамогі ў Еўропе]] * [[Дзень памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939 – 1945]] * [[Дзень памяці і смутку]] * [[Дзень Перамогі, песня]] * [[Сцяг Перамогі]] * [[Парад Перамогі]] * [[Георгіеўская стужка]] * [[Бессмяротны полк]] == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://9may.ru/ Наша Перамога. Дзень за днём] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080216030526/http://9may.ru/ |date=16 лютага 2008 }}{{ref-ru}} * [http://odesskiy.com/den-pobedi/ Песні Перамогі] — Зборнік ваенных песень для праслухоўвання ў рэжыме он-лайн * [http://www.pobediteli.ru/ Мультымедыйная карта вайны] і спіс жывых ветэранаў па стане на [[9 мая]] [[2005]] года. * [http://victory.rusarchives.ru/ Дзяржаўныя архівы, якія захоўваюць фотадакументы аб Вялікай Айчыннай вайне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090318140416/http://victory.rusarchives.ru/ |date=18 сакавіка 2009 }} * [http://www.9maya.ru/ Праект, прысвечаны Дню Перамогі ў ВАВ] * [http://www.pobeda-60.ru/main.php Сайт, прысвечаны 60-годдзю Дня Перамогі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100428115505/http://www.pobeda-60.ru/main.php |date=28 красавіка 2010 }} * [http://kazak.by/index.php/events/142-victory-day «Дзень Перамогі „] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110426055122/http://kazak.by/index.php/events/142-victory-day |date=26 красавіка 2011 }} на святкаванні 65-годдзя Перамогі ў Мінску“ * Дзень Перамогі. [http://www.pobedili.ru/ Акцыя Георгіеўская стужка On-Line»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090209220146/http://www.pobedili.ru/ |date=9 лютага 2009 }} * [http://www.zatebya.ru/statiy/sovetskie-otkrytki-k-9-maya.html Гісторыя савецкіх паштовак да Дня Перамогі] * {{кніга |аўтар = Варенников В. И. |частка = |загаловак = 60-летие Победы: уроки истории и современность |арыгінал = |спасылка = http://www.zpu-journal.ru/zpu/2005_2/Varennikov/6.pdf |адказны = |выданне = [[Знание. Понимание. Умение]] |месца = |выдавецтва = |год = 2005 |том = |старонкі = 51-55 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }} * {{кніга |аўтар = Ильинский И. М. |частка = |загаловак = Великая Победа: наследие и наследники |арыгінал = |спасылка = http://www.zpu-journal.ru/zpu/2005_2/Ilinskiy/1.pdf |адказны = |выданне = [[Знание. Понимание. Умение]] |месца = |выдавецтва = |год = 2005 |том = |старонкі = 5-18 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }} [[Катэгорыя:Вялікая Айчынная вайна]] [[Катэгорыя:Святы СССР|Перамога]] [[Катэгорыя:Святы Арменіі|Перамога]] [[Катэгорыя:Святы Расіі|Перамога]] [[Катэгорыя:Святы Азербайджана|Перамога]] [[Катэгорыя:Святы Беларусі|Перамога]] [[Катэгорыя:Святы Казахстана|Перамога]] [[Катэгорыя:Святы Кыргызстана|Перамога]] [[Катэгорыя:Святы Малдовы|Перамога]] [[Катэгорыя:Святы 9 мая]] j7pfpfllnbdqpuqnlaem3taln2x4znf 0 86320 5174118 5106232 2026-08-01T12:14:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174118 wikitext text/x-wiki '''Java''' — сямейства праграмных прадуктаў і спецыфікацый ад кампаніі [[Sun Microsystems]], якія разам складаюць праграмную платформу для распрацоўкі [[Прыкладное праграмнае забеспячэнне|прыкладнога праграмнага забеспячэння]] і разгортвання яго ў кросплатформавым асяроддзі. Розныя рэалізацыі платформы Java дазваляюць ствараць [[праграмнае забеспячэнне]] для прылад шырокага спектра складанасці: ад убудаваных прылад і [[Мабільны тэлефон|мабільных тэлефонаў]] да [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]] і [[Суперкамп’ютар|суперкамп'ютараў]]. Найбольшае распаўсюджанне Java атрымала ў распрацоўцы праграмных сродкаў для абслугоўвання патрэб вялікіх прадпрыемстваў, у мабільных і серверных вэб-тэхналогіях, радзей Java выкарыстоўваецца на настольных камп'ютарах. Java не выкарыстоўвае такія нізкаўзроўневыя канструкцыі, як указальнікі, праца з памяццю аблегчана тым, што ўсе аб'екты — гэта спасылковыя тыпы, экзэмпляры якіх размяшчаюцца ў кучы. За кіраванне выкарыстоўвання памяці адказвае віртуальная машына Java з дапамогай аўтаматызаванага зборшчыка смецця. == Платформа == Згодна з канцэпцыяй «напісана адзін раз, працуе ўсюды», праграма напісаная для платформы Java кампілюецца не ў [[машынны код]], а ў байт-код, асяроддзем выканання для якога з'яўляецца Java Runtime Environment(JRE). Віртуальная машына Java (JVM) — частка JRE — інтэрпрэтуе байт-код у машынныя інструкцыі, спецыфічныя для той апаратнай і праграмнай платформы, для якой рэалізавана дадзеная версія JRE. Такім чынам дасягаецца кросплатформавасць праграмнага забеспячэння, напісанага для Java. * Java Card: тэхналогія, якая дазваляе запускаць у асяроддзі павышанай бяспекі Java-праекты на смарт-картах і іншых прыладах, якія максімальна абмежаваны ў памяці і выканаўчых магчымасцях * Java ME: набор тэхналогій і спецыфікацый, прызначаных для невялікіх прылад, якія абмежаваны ў памяці, спажыванні энергіі, маюць невялікі дысплэй. З цягам часу былі вылучаны дзве галіны гэтай платформы: Connected Limited Device Configuration (CLDC) з асаблівай увагай на невялікія мабільныя тэлефоны і Connected Device Configuration (СDС) для прылад, якія не так моцна абмежаваны ў рэсурсах і маюць пашыраныя магчымасці, напрыклад, смартфоны. * Java SE: базавая платформа, якая можа быць выкарыстана і на ўсталяваных прыладах, і на хатніх кампьютарах, і на вялікіх серверах * Java EE: платформа, якая прапануе шырокі функцыянал, неабходны для пабудовы масштабуемых праграмных прадуктаў, якія забяспечваюць вэб патрэбы і патрэбы вялікіх прадпрыемстваў, як сервернае ПЗ === Java Virtual Machine === Канцэпцыя [[Віртуальная машына|віртуальнай машыны]] Java ляжыць у аснове ўсёй Java-платформы. Java-праграмы кампілююцца ў байт-код аднолькавы для ўсіх апаратных асяроддзяў, бо інтэрпрэтатарам кода з'яўляецца JVM. Першапачаткова JVM проста правярала на бяспеку і выконвала байт-код, які на ёй запускаецца, але, пачынаючы з версіі 1.2, якая выйшла ў 1998 годзе, кампанія Sun выпускае віртуальныя машыны Java, у склад якіх уключан [[кампілятар]] часу выканання (just-in-time альбо JIT compiler). Гэта тэхналогія дазваляе пад час выканання аналізаваць уваходны байт-код. Часткі праграмы, якія паўтараюцца, JIT кампілятар перапрацоўвае ў апаратныя інструкцыі спецыфічныя для дадзенай [[Аперацыйная сістэма|аперацыйнай сістэмы]] і працэсара. JIT-кампіляцыя значна паскарае працэс інтэпрытацыі, бо скампіляваны код будзе выконвацца так жа хутка, як і код спецыфічны для канкрэтнай сістэмы выканання. Java Virtual Machine дазваляе пісаць праграмныя прадукты, якія не залежаць ад платформы, але сама JVM кросплатформавай не з'яўляецца, і кожнае асяроддзе выканання мае сваю асабістую віртуальную машыну. У 1996 годзе кампанія Sun выпусціла першую версію спецыфікацыі Java-машыны, вядомую пад назвай «Блакітная кніга». Гэтая спецыфікацыя дэ-факта стала стандартам платформы Java і дазволіла стварыць мноства альтэрнатыўных рэалізацый JVM. [[Зыходны код]] на [[C (мова праграмавання)|мове C]] адной з мінімальных рэалізацый віртуальнай машыны Java (Kilo Virtual Machine) прадстаўлены на афіцыйным сайце кампаніі Sun (такая Java-машына звычайна выкарыстоўваецца ў мабільных прыладах у складзе платформы Java ME) === API платформы Java === Большасць сучасных аперацыйных сістэм палягчаюць працу праграмістаў шляхам прапановы дынамічна звязаных бібліятэк, у якіх ужо рэалізаваны найбольш запатрабаваны функцыянал. Бібліятэкі і сігнатуры іх метадаў складаюць [[праграмны інтэрфейс]] (API). Цалкам зразумела, што API розных аперацыйных сістэм будуць адрознівацца адно ад аднаго і іх прамое выкарыстанне прывяло б да залежнасці Java ад той ці іншай платформы Па гэтай прычыне асяроддзе выканання Java (JRE) уключае ў сябе, разам з віртуальнай машынай, яшчэ і свой асабісты API. Можна вылучыць тры асноўныя задачы, якія яно вырашае. Па-першае, гэта рэалізацыя каранёвых класаў, ад якіх наследуюцца ўсе астатнія (Object, Class, Enum, Exception, Thread...), а таксама рэалізацыя трывіальных праблем праграмавання, такіх як вылічэнне матэматычных функцый, праца з «доўгімі» лічбамі, сарціроўка масіваў і іншае. Па-другое, API Java высока абстрагуе задачы вельмі спецыфічныя для кожнай платформы. Напрыклад сістэмы ўвода-вывада, праца з сеткай і сеткавымі пратаколамі, выкарыстоўванне далучаных прылад. І па-трэцяе, калі ніжэйляжачая платформа не падтрымлівае тэхналогію, якую прадугледжвае Java, наўпрост, то сістэма павінна працягваць каррэктную працу, вынік якой павінен як мага менш адрознівацца ад сістэмы к сістэме Кампаніяй Sun рэалізаваны тры асноўныя Java-платформы, якія, з пункту гледжання праграмавання, будуць адрозніваюцца сваім API. Базавай для трох платформай з'яўляецца Java SE (стандартнае выданне), на яе аснове пабудаваны Java EE (карпрацыйнае выданне) і Java ME (мікра выданне). Таксама ёсць і іншыя вельмі важныя платформы ці тэхналогіі (Java Card, JavaFX, JavaDB і інш.), API якіх накіравана на вырашэнне спецыфічных праблем сваёй галіны выкарыстання. Платформа Java дазваляе выкарыстоўваць староннія бібліятэкі не толькі ў сваёй функцыянальнай частцы, але і ў рэалізацыі серады выканання. Усё, што праграмнаму забеспячэнню для гэтага патрэбна - прайсці серыю тэстаў кампаніі Sun на сумяшчальнасць з платформай. === Мовы праграмавання === Першапачаткова на платформе Java працавала толькі адна [[мова праграмавання]] створаная для яе і названая ў яе гонар, але для віртуальнай машыны няма аніякай розніцы, на якой мове была першапачаткова напісана праграма - галоўнае, каб яна была скампілявана ў карэктны байт-код. Таму нарастаючая папулярнасць платформы прывяла да стварэння Java-кампілятараў для ўжо існуючых моў праграмавання, узнікнення крыху змененых моў праграмавання для лепшага ўжывання магчымасцей платформы, а таксама да стварэння новых моў, якія знаходзяць сваё выкарыстанне ў розных сферах праграмавання {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center; width: auto;" |- ! Мова ! Java-версія |- ! [[Ada]] | JGNAT |- ! AWK | Jawk<ref>[http://sourceforge.net/projects/jawk Jawk source forge project]</ref> |- ! BBx | BBj |- ! [[C (мова праграмавання)|C]] | [[C to Java Virtual Machine compilers]]<ref>see for example [http://freshmeat.net/projects/ampc AMPC project] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110612184231/http://freshmeat.net/projects/ampc |date=12 чэрвеня 2011 }}</ref> |- ! Cobol | [http://visualcobol.microfocus.com/overview/platform/jvm/ Micro Focus JVM Visual COBOL] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110601225558/http://visualcobol.microfocus.com/overview/platform/jvm/ |date=1 чэрвеня 2011 }}<br />[http://www.veryant.com/products/ Veryant isCobol] |- ! ColdFusion | ColdFusion<br />Railo<br />[[BlueDragon|Open BlueDragon]] |- ! Common Lisp | Armed Bear Common Lisp<ref>[http://common-lisp.net/project/armedbear/ ABCL project]</ref><br />CLforJava<br />Jatha (Common LISP) |- ! Component Pascal | Gardens Point Component Pascal |- ! Erlang | Erjang<ref>[https://github.com/trifork/erjang/wiki]</ref> |- ! Forth | myForth<ref>[http://www.angelfire.com/mn2/myyahtzee/myforth.html myForth project]</ref> |- ! [[JavaScript]] | Rhino |- ! LOGO | jLogo<ref>[http://javalogo.sourceforge.net/ JavaLogo project]</ref><br />XLogo<ref>{{Cite web |url=http://xlogo.tuxfamily.org/ |title=XLogo project |access-date=19 жніўня 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130808100027/http://xlogo.tuxfamily.org/ |archivedate=8 жніўня 2013 |url-status=dead }}</ref> |- ! Lua | Kahlua<ref>[http://code.google.com/p/kahlua/ Kahlua project]</ref><br />Luaj<ref>[http://sourceforge.net/projects/luaj/ Luaj]</ref><br />Jill<ref>[http://code.google.com/p/jillcode/ Jill]</ref> |- ! Oberon-2 | Canterbury Oberon-2 for JVM |- ! Objective Caml (OCaml) | OCaml-Java<ref>[http://ocamljava.x9c.fr/ OCaml-Java project]</ref> |- ! Pascal | Canterbury Pascal for JVM<br />MIDletPascal |- ! [[PHP]] | IBM WebSphere sMash PHP (P8)<ref>[http://www.projectzero.org/php/ IBM WebSphere sMash PHP project] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180722161914/http://www.projectzero.org/php/ |date=22 ліпеня 2018 }}</ref><br /> Caucho Quercus<ref>[http://quercus.caucho.com/ Caucho Quercus project]</ref> |- ! Python | Jython |- ! Rexx | IBM NetRexx |- ! [[Ruby]] | JRuby |- ! Scheme | Bigloo<br />[[Kawa (Scheme implementation)|Kawa]]<br />SISC<br />JScheme |- ! Tcl | Jacl<br />JTcl<ref>{{Cite web |url=http://jtcl.kenai.com/ |title=JTcl |access-date=19 жніўня 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170409125015/https://jtcl.kenai.com/ |archivedate=9 красавіка 2017 |url-status=dead }}</ref> |} === Java і .NET Framework === Платформа [[.NET Framework]] лічыцца адказам карпарацыі [[Microsoft]] на ўзрослую к канцу 90-х папулярнасць Java. Калі існаванне прамежкавага байт-кода ў Java было першапачаткова накіравана на падтрымку кросплатформавай канцэпцыі, то .NET Framework выкарыстоўвае [[CLI]] (агульная прамежкавая мова) для падтрымкі адной платформай адразу некалькіх моў праграмавання (клас [[C Sharp|мовы C#]] наследаваны ад класа Visual Basic.NET, к прыкладу, павінен быў стаць нармальнай практыкай). CLI - мова праграмавання зразумелая чалавеку, яе можна разглядаць як [[Мова асэмблера|мову асэмблера]] для віртуальнай машыны .NET. Гэта палягчае задачу дэкампіляцыі, што можа быць выкарастана як у карысных мэтах, так і для раскрыцця камерцыйнай тайны. Платформа .NET, распрацоўкай якой займаецца Microsoft, не з'яўляецца кросплатформавай або значна звужае функцыянал пры пераходзе на іншыя аперацыйныя сістэмы. Аднак існуе праект [[Mono]], які займаецца распрацоўкай ліцэнзаванай Microsoft кросплатформавай версіяй .NET Framework, а таксама не ліцэнзаванымі кросплатформавымі версіямі WinForms, ADO.NET і ASP.NET Visual J#, створаная для пераходу Java-праграмістаў на платформу.NET, не была сумяшчальнай са спецыфікацыяй Java і, з прычыны нізкай папулярнасці, цалкам перастала падтрымлівацца платформай у 2015 годзе. === Java Development Kit === JDK - камплект распрацоўшчыка Java, створаны карпарацыяй Sun для патрэб праграмістаў. У яго склад уваходзіць кампілятар (javac), стандартны набор бібліятэк платформы, выканаўчае асяроддзе Java (JRE), а таксама дакументацыя, прыклады і больш за дваццаць утыліт, такіх як загрузчык праграм, адладчык, прагляднік аплетаў і інш. Усе сучасныя інтэграваныя асяроддзі распрацоўкі выкарыстоўваюць JDK для сваёй працы, таму патрабуюць каб JDK быў перадусталёваны, або пастаўляюцца разам з ім. Большая частка кода JDK выйшла 8 мая 2007 года пад адкрытым ліцэнзійным пагадненнем GNU. === Гісторыя версій === Гэта, натуральна, не поўны спіс тэхналогій, якія былі дадзены ў кожнай з версій Java JDK 1.0<br /> 23 студзеня 1996 года<br /> Першая версія Java, стабільная версія 1.0.2 атрымала назву Java 1 JDK 1.1<br /> 19 лютага 1997 года<br /> Перагледжана мадэль апрацоўкі падзей у AWT. Дадана магчымасць стварэння ўключаных класаў. Рэалізованы тэхналогіі JDBC i RMI (падключэнне да баз дадзеных і выдалены выклік метадаў адпаведна) J2SE 1.2<br /> 8 снежня 1998 года<br /> Пачынаючы з гэтай версіі, Java выходзіць пакетамі J2SE, J2EE, J2ME, дзе "2" сімвалізуе другое пакаленне платформы<br /> Выкарыстоўванне strictfp-класаў і метадаў дазволіла зрабіць рэзультаты аперацый з плаваючай коскай незалежнымі ад абранага працэсара. У JVM убудованы кампілятар часу выканання. Дададзены бібліятэкі для працы са стандартнымі калекцыямі дадзеных. Грунтоўна перагледжаны клас Thread (метады suspend(), stop() і resume(), да прыкладу, з тых пор лічацца састарэлымі) J2SE 1.3<br /> 8 мая 2000 года<br /> З гэтага часу выкарыстоўваецца віртуальная машына HotSpot, якая кампілюе толькі кавалкі коду, якія будуць выкарыстоўвацца часцей за іншыя (Hot Spot - гарачыя месцы, у перакладзе) J2SE 1.4<br /> 6 лютага 2002 года<br /> Новая канцэпцыя ланцуговых выключэнняў дазволіла захоўваць сістэмную інфармацыю часу ўзнікнення выключнай сітуацыі падчас перадачы выключэння па іерархіі вызываў. Даданы сінтаксічны аналізатар [[XML]] і падтрымка IPv6 J2SE 5<br /> 30 верасня 2004 года<br /> Даданы пераличэнні, цыкл for у стыле foreach, пераменныя зменнай колькасці. Рэалізавана аўтаабгортка скалярных тыпаў дадзеных, і ўведзены родавыя функцыі і класы Java SE 6<br /> 11 снежня 2006 года<br /> Асноўныя намаганні накіраваны на павелічэнне хуткадзейнасці праз змены ў рэалізацыі каранёвых бібліятэк, кампілятара і зборшчыка смецця Java SE 7<br /> 28 ліпеня 2011 года<br /> Падтрымка дынамічных моў вядзецца праз так званую шматмоўную віртуальную машыну ("машына Да Винчы" ад Sun). Даданы такія сінтаксічныя паляпшэнні як аўтавызначэнне тыпа пры стварэнні аб'ектаў родавых класаў, кіраванне рэсурсамі ў try-блоках і выкарстоўванне радковых тыпаў у switch-блоках Выданне Java SE 8 анансавана на сакавік 2014 года == Выкарыстанне == === Выкарыстанне на персанальных камп'ютарах === Паводле Sun, JRE выкарыстоўваецца зараз болей чым на 700 мільёнах [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп’ютараў]]. Найбольшую папулярнасць набылі такія праграмныя прадукты створаныя з дапамогай Java як інтэграваныя асяроддзі праграмавання NetBeans і Eclipse, файлаабменныя праграмы LimeWire, Vuze. MATLAB і праграма для сумеснай працы Lotus Notes таксама выкарыстоўваюць Java. Microsoft не пастаўляе JRE у камплекце з Windows з таго часу як кампанія Sun падала на Microsoft судовыя пазовы. Судовыя пазовы былі звязаны з тым, што Microsoft дадавала ў сваё асяроддзе выканання Java класы, якія працавалі выключна на Windows. Асяроддзе выканання Java пастаўляецца з [[Mac OS X]] (пазначаецца як састарэлае пачынаючы з версіі 10.6.3 сакавіка 2010 года, таму можа быць не ўключана ў будучыя версіі), шмат якія дыстрыбутывы [[Linux]] уключаюць у сабе свабодныя рэалізацыі Java: [[GNU classpath]], [[IcedTea]] === Мабільныя прылады === Платформа Java ME набыла вялікую папулярнасць у галіне выкарыстання на мабільных прыладах, дзе яна паспяхова канкуруе з [[Symbian]], [[BREW]] і [[.NET Compact Framework]]. Шырокая разнастайнасць вытворцаў мабільных тэлефонаў прывяла да патрэбы распрацоўкі адзіных стандартаў, гэтым стандартам у 2000 годзе стал [[MIDP]] — профіль мабільнай прылады з інфармацыйнымі функцыямі. Стандарт, распрацаваны ў межах [[Java Community Process]], вызначаў паняцце "[[мідлет]]" - кампактная праграма на мове Java. MIDP1 вызначаў прыладу з невялікім дысплэем, без доступу да аўдыя і абмежаваннем на памеры праграмы ў 32 кБ. MIDP2 ужо дазваляў выкарыстоўваць аўдыя і павялічыў максімальны памер праграмы да 64kB. Некаторыя вытворцы, дзякуючы пашыраным магчымасцям сваіх мабільных прылад паслабляюць гэтыя абмежаванні, напрыклад, каб дазволіць запуск мідлетаў большых памераў. Аперацыйная сістэма [[Android]] выкарыстоўвае толькі мову праграмавання Java, бібліятэкі і віртуальная машына для падтрымкі мовы асабістыя і не маюць непасрэднага дачынення да платформы Java. === Карпарацыйнае і сэрвернае выкарыстанне === Java стала асновай IT-распрацоўкі ў галіне карпарацыйнага выкарыстання, гэта было дасягнута дзвюмя шляхамі # Магчымасць Java паспяхова працаваць на вэб-серверах дазволіла ёй стаць вядучай платформай для сувязі інфармацыйных сістэм прадпрыемстваў з інтэрнэтам. Выкарыстоўваючы тэхналогіі Java, камерцыйныя арганізацыі змаглі перанесці частку сваіх паслуг у інтэрнэт (банкавыя паслугі ў сістэме рэальнага часу, заказ білетаў праз інтэрнэт) # Java стала стандартам у распрацоўцы праграмнага забеспячэння, якое выкарыстоўваецца вялікімі прадпрыемствамі. Да гэтай катэгорыі адносяцца вэб-сервера, серверныя праграмы, базы даных, сістэмы кіравання бізнес-працэсамі і сістэмы кіравання зместам == Крытыка == === Generic-класы === Generic або родавыя класы і функцыі былі ўведзены ў мову Java у версіі J2SE 5.0, але гэта было дадаткам да мовы праграмавання, у той час як у платформе не было зроблена змяненняў для падтрымкі дадзенай магчымасці. Кампанія Sun абгрунтавала гэта тым, што так будзе дасягнута зваротная сумяшчальнасць з бібліятэкамі і праграмнымі прадуктамі напісанымі раней<ref>{{cite web|url=http://java.sun.com/docs/books/tutorial/java/generics/erasure.html|title=Type Erasure}}</ref>. Але такой падыход запатрабаваў ад распрацоўшчыкаў выкарыстаць метад, пры якім інфармацыя аб тыпе аб'екта родавага класа губляецца пад час выканання, застаўляючы толькі інфармацыю аб інтэрфейсе<ref>{{cite web |url=http://www.ociweb.com/jnb/jnbJul2003.html |title=Generics in Java |publisher=Object Computing, Inc. |accessdate=2006-12-09 |archive-date=22 ліпеня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120722195858/http://jnb.ociweb.com/jnb/jnbJul2003.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.safalra.com/programming/java/wrong-type-erasure/ |title=What's Wrong With Java: Type Erasure |date=2006-12-06 |accessdate=2006-12-09 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6APL04CFA?url=http://code.stephenmorley.org/articles/java-generics-type-erasure/ |archivedate=3 верасня 2012 |url-status=dead }}</ref>. Гэта не дазваляе джава-распрацоўшчыкам выкарыстоўваць зручныя падыходы даступныя на платформах-канкурэнтах. Напрыклад, аперацыі ніжэй немагчымы ў мове праграмавання [[Java]]: public class MyClass<E> { public static void myMethod(Object item) { if (item instanceof E) { //Памылка на этапе кампіляцыі ... } E item2 = new E(); //Памылка на этапе кампіляцыі E[] iArray = new E[10]; //Памылка на этапе кампіляцыі } } === Хуткадзейнасць === На пачатку свайго існавання Java сутыкалася з небезгрунтоўнай крытыкай хуткадзейнасці праграм напісаных на ёй: яна не ішла ні ў якія параўнанні з вынікамі для кампілюемых моў праграмавання. Вялікім крокам у выпраўленні такога становішча быў пераход да выкарыстання віртуальнай машыны Java HotSpot<ref>{{Cite web | url=http://java.sun.com/products/hotspot/docs/whitepaper/Java_Hotspot_v1.4.1/Java_HSpot_WP_v1.4.1_1002_4.html#hotspot | title=Кампанія Sun аб Java HotSpot | publisher=shootout.alioth.debian.org | accessdate=25 студзеня 2012}}</ref>, які адбыўся ў версіі 1.3 (2000 год). На 2011 год Java паказвае лепшыя вынікі прадукцыйнасці ў сваім класе платформ з кампіляцыяй пад час выканання, у разы выйграе ў інтэрпрытуемых моў праграмавання і скарачае адставанне ад моў C\C++ <ref>{{Cite web | url=http://shootout.alioth.debian.org/u32q/which-programming-languages-are-fastest.php?gcc=on&gpp=on&javasteady=on&java=on&csharp=on&javaxint=on&python3=on&python=on&jruby=on&php=on&perl=on&calc=chart | title=Computer Language Benchmarks Game | publisher=shootout.alioth.debian.org | accessdate=2 June 20111 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110621222753/http://shootout.alioth.debian.org/u32q/which-programming-languages-are-fastest.php?gcc=on&gpp=on&javasteady=on&java=on&csharp=on&javaxint=on&python3=on&python=on&jruby=on&php=on&perl=on&calc=chart | archivedate=21 чэрвеня 2011 | url-status=dead }}</ref> JIT-кампіляцыя, якая з'явілася ў версіі 1.1 дазваляе кампіляваць байт-код пад час выканання і такім чынам у разы павысіць хуткадзейнасць, але гэта ў сваю чаргу вядзе да вялікіх часовых затрат падчас загрузкі праграмы. Натуральна, што быў абраны падыход пры якім кампілююцца толькі найбольш ужываныя часткі кода, і, пасля паўзы пры запуску, прадукцыйнасць Java-праграмы становіцца параўнальнай з машынным кодам === Бяспека === Даследаванні праведзеныя кампаніяй [[Microsoft]] у 2010 годзе паказалі, што Java стала прычынай большасці атак на такой шырокавыкарыстоўваемы праграмны прадукт як [[Adobe]] Reader<ref>{{Cite web | url=http://www.infoq.com/news/2010/10/java-exploit-uptick | title=Researchers Highlight Recent Uptick in Java Security Exploits | accessdate= 17 лютага 2012}}</ref>. Атакі праводзіліся з выкарыстаннем шырокавядомых дзір у бяспецы Java-машыны, і яны былі б немагчымы пры ўсталяваных абнаўленнях, але Java усталявана на такім мностве машын, што вялікая колькасць карыстальнікаў проста не ведае, што абнаўленні патрэбны або не ведае, як іх праводзіць. З іншага боку, карпаратыўныя карыстальнікі свядома адцягваюць момант абнаўлення свайго праграмнага забеспячэння. {{зноскі}} <!--Interwikies--> [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне]] kz6vsm0or1i4xevilc47j1dam8oil2k 0 86783 5174259 5012748 2026-08-01T18:02:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174259 wikitext text/x-wiki {{Картка:Аўтамабіль | назва = Renault 16 | выява = Renault 16 ca 1969 (ie a fairly early one).JPG | подпіс = | выпуск = {{гады аўтамабіля|1965|1980}} | вытворца = [[Renault]] | месца вытворчасці = | папярэднік = [[Renault Frégate]] | пераемнік = [[Renault 20/30]] | вікісховішча = Renault 16 }} '''Renault 16''' — [[легкавы аўтамабіль]] кампаніі [[Renault]]. З [[1965]] па [[1980]] год выпушчана {{num|1846459|адзінак}}<ref name="autobild.de#r16tx"/>. «[[Еўрапейскі аўтамабіль года]]—[[1966]]»<ref name="caroftheyear">{{cite web |url = https://www.caroftheyear.org/winners/1966/index.php |title = Car of the Year 1966 |work = caroftheyear.org |access-date = 2024-04-28 |language = en |archive-date = 28 красавіка 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240428105331/https://www.caroftheyear.org/winners/1966/index.php |url-status = dead }}</ref>. Лічыцца першым у свеце аўтамабілем сярэдняга класа з кузавам [[хэтчбек]]. Мадэль стала этапнай для еўрапейскага аўтабудавання, паклала пачатак папулярызацыі гэтага тыпу кузава, а таксама пярэдняга прывада. == Гісторыя == [[Файл:Trophee Auto van het jaar uitgereikt aan President-Directeur-Generaal van Renaul, Bestanddeelnr 918-7478.jpg|thumb|left|Уручэнне [[П’ер Дрэйфус|П’еру Дрэйфусу]] (злева), генеральнаму дырэктару Renault, прыза «Еўрапейскі аўтамабіль года». 3 лютага 1966 года.]] {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | загаловак = Прататыпы Renault 16 | выява1 = Renault 16 Tricorps.jpg | шырыня1 = 220 | подпіс1 = седан | выява2 = Rétromobile 2015 - Renault 16 Coupé Cabriolet - 1963 - 006.jpg | шырыня2 = 220 | подпіс2 = купэ }} Распрацоўка праекта «115» пачалася ў 1961 годзе пад кіраўніцтвам Іва Жоржа (дырэктар канструктарскага бюро) і Гастона Жушэ (кіраўнік аддзела стылю). На пачатковым этапе аўтамабіль меў назву ''«Renault 1500»''. Выпрабаванні першых прататыпаў пачаліся ў Італіі восенню 1963 года. Тэрміны праектавання і распрацоўкі таксама былі абумоўлены будаўніцтвам з ліпеня 1963 па снежань 1964 новай фабрыкі ў [[Сандувіль|Сандувілі]], у прыгарадзе [[Гаўр]]а. 2 снежня 1964 года былі зроблены першыя аўтамабілі «нулявой серыі». У студзені 1965 года пачалася серыйная вытворчасць. Прэм’ера адбылася на Жэнеўскім аўтасалоне 1965 года. Renault 16 выпускаўся толькі з кузавам хэтчбек, [[седан]] і купэ так і засталіся на стадыі прататыпаў. У 1966 годзе Renault 16 атрымаў тытул «[[Еўрапейскі аўтамабіль года]]»<ref name="caroftheyear"/>. У сакавіку 1968 года на салоне ў Жэневе «Рэно» прадставіла мадыфікацыю ''16 TS'' з рухавіком аб’ёмам 1565 см³ магутнасцю 83 к.с. Праз год выходзіць у свет мадыфікацыя ''16 TA'' з аўтаматычнай трансмісіяй. У кастрычніку 1970 года адбылася першая мадэрнізацыя. Аўтамабіль атрымаў большыя заднія ліхтары і чорную панэль ніжэй багажных дзвярэй. У верасні 1973 года дэбютавала топ-мадэль шэрагу — ''Renault 16 TX'', аснашчаная рухавіком магутнасцю 93 к.с. і пяціступеньчатай каробкай перадач. Знешне яна адрозніваліся ад іншых версій мадэлі падвоенымі фарамі і размешчанымі пад імі паказальнікамі павароту. У камплектацыю TX дадалі спартыўныя колы Gordini, невялікі спойлер на задняй броўцы даху, ачышчальнік задняга шкла, таніроўку лабавога шкла, цэнтральны замок. [[Файл:Renault 16 TX.jpg|thumb|left|Renault 16 TX (1974—1980)]] У верасні 1974 года алюмініевая рашотка радыятара зменена на пластыкавую, а з задніх крылаў прыбралі молдынгі. У 1975 пачынаецца вытворчасць аўтамабіля, які прыйшоў на змену Renault 16, — больш буйной мадэлі [[Renault 20/30|20/30]], таксама з кузавам тыпу «хэтчбек». З-за адрознення ў памерах і адзінага агульнага матора абедзве машыны некаторы час выпускаліся паралельна. Але гама Renault 16 пачала паступова скарачацца — з 1977 года былі даступныя толькі мадыфікацыі ''TX'' і ''TA''<ref name="autobild.de#r16tx">{{cite web |url = http://www.autobild.de/klassik/artikel/renault-16-tx-612160.html |title = Französische Revolution |date = 2009-02-17 |publisher = AutoBild Klassik |access-date = 2019-11-28 |lang = de }} </ref>. Аўтамабіль вырабляўся ў Францыі, Партугаліі, Югаславіі і [[Аўстралія|Аўстраліі]]. У студзені 1980 года вытворчасць Renault 16 была завершана. Агульная колькасць выпушчаных аўтамабіляў — 1 846 459<ref name="autobild.de#r16tx"/>. == Апісанне == {{multiple image | зона = left | кірунак = vertical | подпіс = Renault 16 ''TS'' (1965–1970) | выява1 = Renault_16_TS_001.JPG | шырыня1 = 200 | выява2 = Renault_16_TS_002.JPG | шырыня2 = 200 }} З канструктыўнага пункту гледжання Renault 16 прадстаўляў сабой пярэднепрывадны аўтамабіль з пяцідзверным кузавам хэтчбек. Двухаб’ёмны кузаў меў доўгі капот з заглыбленнем па цэнтры, з вялікімі шыбамі і нахільнай задняй часткай. Асаблівасцю таксама былі кароткія навісі, асабліва спераду. Даўжыня — 4,24 метра, шырыня — 1,62 метра, вышыня — 1,45 метра, колавая база — 2,71 метра. [[Файл:Renault 16 automatic2.JPG|thumb|Renault 16 (выгляд ззаду з 1970 года)]] Кампаноўка: з вынесенай наперад каробкай перадач і размешчаным падоўжна ў межах колавай базы рухавіком. === Салон === [[Файл:1975 Renault 16 TS dash.jpg|thumb|Прыборная панэль]] Рычаг пераключэння хуткасцяў для механічнай і аўтаматычнай каробак перадач знаходзіўся на правым баку рулявой калонкі. Такое яго размяшчэнне і размяшчэнне ручнога тормазу ў нагах утварала прасторнае месца кіроўцы, а таксама дазволіла размясціць падлакотнік паміж пярэднімі сядзеннямі. На некаторых мадэлях прапаноўваўся электрычны цэнтральны замок і электрычныя шклапад’ёмнікі ў пярэдніх дзвярах. Салон меў сем варыянтаў канфігурацыі. Аб’ём багажніка пад паліцай — 346 літраў. Павялічыць аб’ём можна было ссунуўшы заднюю канапу на 150 мм наперад. Для перавозкі даўжэйшых грузаў падушка задняй канапы адкідвалася наперад, а спінку альбо падвесіць на рамянях гарызантальна пад столлю, альбо цалкам зняць. Максімальны аб’ём складае 1200 літраў. Пярэдні пасажыр мог выбраць адну з дзвюх камбінацый нахілу сядзення: для руху, або цалкам адкінуць спінку для адпачынку. У становішчы «мама» пасажырскае сядзенне адсоўвалася ўшчыльную да задняй канапы, каб спячае малое ў выпадку экстраннага тармажэння не звалілася ў прастору для ног паміж сядзеннямі<ref name="de.motor1.com-2024-04-26">{{cite web |url = https://de.motor1.com/news/717629/renault-16-1975-sitzprobe-klassiker/ |title = Renault 16 TX (1975): Sitzprobe im Klassiker |publisher = de.motor1.com |date = 2024-04-26 |access-date = 2024-04-26 |language = de }}</ref>. Запасное кола, [[дамкрат]] і балонны ключ размешчаны пад капотам. У 1970 годзе пярэднія сядзенні ўсіх варыянтаў атрымалі трохкропкавыя рамяні бяспекі. У 1979 годзе ў стандартную камплектацыю ўключаюцца рамяні бяспекі на задніх сядзеннях. === Рухавік === [[Файл:Renault 16 engine.jpg|thumb|Рухавік]] Рухавік размешчаны падоўжна за пярэдняй воссю ўнутры колавай базы. Маторны шэраг уключаў розныя версіі чатырохцыліндравага раднага рухавіка з карбюратарам і 2 клапанамі на цыліндр. Гэта быў першы рухавік Renault цалкам выраблены з алюмінію. Першапачаткова матор развіваў магутнасць 55 к.с. пры працоўным аб’ёме 1470 см³ (76х81). У сакавіку 1968 года дэбютавала мадыфікацыя ''«16TS»''. Рухавік быў расточаны да 1565 см³, атрымаў новую галоўку блока цыліндраў з нахільнымі клапанамі і паўсферычнай камерай згарання, а таксама двухкамерны карбюратар ''Weber 32DAR2''<ref>{{cite web |url = https://www.classicandsportscar.com/features/perks-job-ford-cortina-1600e-vs-renault-16ts-vs-fiat-125s |title = Perks of the job: Ford Cortina 1600E vs Renault 16TS vs Fiat 125S |publisher = classicandsportscar.com |date = 2022-03-16 |access-date = 2024-04-27 |language = en }}</ref>. З павелічэннем аб’ёма да 1647 см³ магутнасць вырасла да 93 к.с.<ref name="de.motor1.com-2024-04-26"/> {| class=wikitable style="font-size:90%" |+ ! Мадыфікацыя ! Аб’ём ! Тып ! Макс. магутнасць ! Макс. круцільны момант ! 0-100 км/г ! Макс. хуткасць |- ! 1.5<ref>{{Cite web|url=http://www.carfolio.com/specifications/models/car/?car=71951|title=1965 Renault 16 technical specifications|language=en}}</ref> | 1,5 л (1470 см³) | R4, карбюратарны, OHV | 60 к.с. (44 кВт) пры 5000 аб/хв | 106 Нм пры 2800 аб/хв | 16,9 с | 142 км/г |- ! 1.6<ref>{{Cite web|url=http://www.carfolio.com/specifications/models/car/?car=71973|title=1965 Renault 16 technical specifications|language=en}}</ref> | 1,6 л (1565 см³) | R4, карбюратарны, OHV | 68 к.с. (50 кВт) пры 5000 аб/хв | 114 Нм пры 3000 аб/хв | ''?'' | ''?'' |- ! 1.6 L<ref>{{Cite web|url=http://www.carfolio.com/specifications/models/car/?car=72413|title=1976 Renault 16 L technical specifications|language=en}}</ref> | 1,6 л (1565 см³) | R4, карбюратарны, OHV | 56 к.с. (41 кВт) пры 5000 аб/хв | 107 Нм пры 2500 аб/хв | ''?'' | ''?'' |- ! 1.6 TS<ref>{{Cite web|url=http://www.carfolio.com/specifications/models/car/?car=72094|title=1965 Renault 16 TS technical specifications|language=en}}</ref> | 1,6 л (1565 см³) | R4, карбюратарны, OHV | 84 к.с. (62 кВт) пры 5750 аб/хв | 118 Нм пры 3500 аб/хв | ''?'' | ''?'' |- ! 1.6 TX<ref>{{Cite web|url=http://www.carfolio.com/specifications/models/car/?car=37015|title=1976 Renault 16 TX technical specifications|language=en}}</ref> | 1,6 л (1565 см³) | R4, карбюратарны, OHV | 94 к.с. (69 кВт) пры 6000 аб/хв | 129 Нм пры 4000 аб/хв | ''?'' | ''?'' |- ! 1.6 TL<ref>{{Cite web|url=http://www.carfolio.com/specifications/models/car/?car=113971|title=1977 Renault 16 TL technical specifications|language=en}}</ref> | 1,6 л (1645 см³) | R4, карбюратарны, OHV | 66 к.с. (48,5 кВт) пры 5000 аб/хв | 111 Нм пры 3000 аб/хв | ''?'' | 150 км/г |} === Хадавая частка === Падвеска, як пярэдняя, ​​так і задняя, была незалежнай, з тарсіёнамі ў якасці пругкага элемента. Характэрнай асаблівасцю аўтамабіля была розная колавая база: 2650 мм справа і даўжэйшая на 7 сантыметраў злева (2720 мм), што было звязана з канструкцыяй падвескі. Да іншых асаблівасцей хадавой часткі варта аднесці стабілізатар папярочнай устойлівасці (на абедзвюх восях) і двухконтурныя тармазы (пярэднія — дыскавыя), прычым у заднім контуры стаяў рэгулятар, які размяркоўваў тармазныя высілкі ў залежнасці ад нагрузкі на вось. == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{артыкул |загаловак = Альтернативные Жигули |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 2018 |нумар = 14 (638) |старонкі = 40-42 |мова = ru }} == Спасылкі == * {{Commons|Category:Renault 16}} * {{cite web |url = http://www.autobild.de/klassik/artikel/renault-16-tx-612160.html |title = Französische Revolution |date = 2009-02-17 |publisher = AutoBild Klassik |access-date = 2019-11-28 |lang = de }} * {{cite web |url = https://www.carjager.com/blog/article/renault-16-pas-monacale-pour-autant.html |title = Renault 16 : pas monacale pour autant |publisher = carjager.com |date = 2022-08-16 |access-date = 2024-04-28 |language = fr }} * {{cite web |url = https://www.autobild.es/noticias/historia-renault-16-lujoso-sedan-frances-dos-volumenes-1212462 |title = La historia del Renault 16, el lujoso sedán francés de dos volúmenes |publisher = AutoBild.es |date = 2023-03-09 |access-date = 2023-03-19 |language = es }} * {{cite web |url = https://de.motor1.com/news/717629/renault-16-1975-sitzprobe-klassiker/ |title = Renault 16 TX (1975): Sitzprobe im Klassiker |publisher = de.motor1.com |date = 2024-04-26 |access-date = 2024-04-26 |language = de }} [[Катэгорыя:Аўтамабілі Renault|16]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Еўрапейскі аўтамабіль года]] 7j8dr31mtzxpioxy08yhr8ppf7lstsp 0 88943 5174379 4524686 2026-08-02T01:25:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174379 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = горад |беларуская назва = Ібадан |арыгінальная назва = Ibadan <br />Ìbàdàn |падпарадкаванне = |краіна = Нігерыя |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |lat_dir = N|lat_deg = 7|lat_min = 23|lat_sec = 47 |lon_dir = E|lon_deg = 3|lon_min = 55|lon_sec = 0 |CoordAddon = |CoordScale = |Яндэкскарта = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = |рэгіён у табліцы = |від раёна = |раён = |раён у табліцы = |від абшчыны = |абшчына = |абшчына ў табліцы = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 3080 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |клімат = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 2550593 <ref>[http://www.nigerianstat.gov.ng/index.php National Bureau of Statistics<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref> |год перапісу = 2006 |шчыльнасць = |агламерацыя = |нацыянальны склад = ёруба |канфесійны склад= |этнахаронім = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Ibadan |сайт = |мова сайта = }} [[Выява:Ibadan street scene.jpg|thumb|left|250px]] '''Ібадан''' ({{lang-en|Ibadan}}, {{lang-yo|Ìbàdàn}}) — [[горад]] на паўднёвым-захадзе [[Нігерыя|Нігерыі]]. Адміністрацыйны цэнтр штата Оё. Трэці па насельніцтве горад краіны пасля [[Лагас]]а і [[горад Кана|Кана]]. Насельніцтва — больш за 2,5 млн жыхароў (2006), у цэнтральнай частцы горада — 1,3 млн. Большасць насельніцтва складае [[народ ёруба]]. [[Ібаданскі ўніверсітэт]], аэрапорт ({{lang-en|Ibadan Airport}}). == Вядомыя асобы == * [[Х’юга Уівінг]] (нар. 1960) — аўстралійскі кінаакцёр. * [[Чыёма Вагу]] (нар. 1960) — нігерыйская [[футбаліст]]ка, [[Паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыі]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7}} == Спасылкі == * [http://www.oyostate.gov.ng/ Афіцыйны сайт штата Оё] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121008212824/http://www.oyostate.gov.ng/ |date=8 кастрычніка 2012 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Нігерыі]] 7ybx7can1epm4sydxjokuiylf0c5209 0 93919 5174255 4254267 2026-08-01T17:40:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174255 wikitext text/x-wiki {{Вышыннае збудаванне |building_name = "RWE-Turm"<br><small>{{lang-be|Вежа RWE}}</small> |image = [[Выява: NRW, Essen - RWE-Turm 01.jpg |220px]] |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 26|lat_sec = 53 |lon_dir = E|lon_deg = 7|lon_min = 0|lon_sec = 51 |region = DE |CoordScale =2000 |location = {{Сцяг Германіі}} [[Германія]], [[Эсэн]] |built = 1994—1996 |use = Штаб-кватэра кампаніі [[RWE|RWE AG]] |antenna_spire = 162 м |roof = 120 м |top_floor = |floor_count =30 |floor_area =56 000 м² |elevator_count = 9 (з іх адзін вонкавы) |architect = «Ingenhoven Overdiek und Partner»<ref>[http://en.structurae.de/firms/data/index.cfm?id=f000819 International Database and Gallery of Structures]{{ref-lang|англ.|английскай|}}</ref> |owner = «RWE AG»<ref>[http://www.rwe.com/web/cms/en/8/rwe/ Афіцыйны сайт кампаніі RWE AG]{{ref-lang|англ.|английскай|}}</ref> |developer = |emporis_id = |skyscraperpage_id = 1816 }} '''RWE-Turm''' ({{lang-be|Вежа RWE}}) — офісны вышынны будынак у раёне [[раён Зюдфіртэль, Эсэн|Зюдфіртэль]] горада [[Эсэн]] ([[Землі Германіі|федэральная зямля]] [[Паўночны Рэйн-Вестфалія]]), пабудаваны ў стылі [[Архітэктурны мадэрнізм|мадэрнізму]]. Будынак размешчана на скрыжаванні вуліц Gutenbergstraße и Rellinghauserstraße. RWE-Turm з'яўляецца самым высокім будынкам Эсэна<ref>[http://skyscraperpage.com/diagrams/?cityID=689 Essen Skyscraper Diagram]{{ref-lang|англ.|английскай|}}</ref>. RWE-Turm з'яўляецца [[Штаб-кватэра|штаб-кватэрай]] кампаніі [[RWE|«RWE AG»]]. <br />Будаўніцтва будынка па праекце кампаніі «Ingenhoven Overdiek und Partner» было пачата ў ліпені [[1994]] года. Будаўнічыя працы выконвала кампанія «HOCHTIEF AG»<ref>[http://en.structurae.de/firms/data/index.cfm?id=f000002 International Database and Gallery of Structures] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131203205611/http://en.structurae.de/firms/data/index.cfm?id=f000002 |date=3 снежня 2013 }}{{ref-lang|англ.|английскай|}}</ref>. Будынак быў здадзены ў эксплуатацыю ў снежні [[1996]] года. [[Выява: NRW, Essen - RWE-Turm 02.jpg |thumb|left|220px|Цокальны паверх]] <br />Тэхнічныя даныя: * Вышыня вежы — 120 м * Дыяметр вежы — 32 м * Колькасць вокнаў на паверх — 51 * Колькасць надземных паверхаў — 30. З іх: ** Хол — 1 паверх (цокальны паверх) ** Офісныя паверхі — 26 ** Тэхнічныя паверхі — 2 (паміж 17 і 18 офіснымі паверхамі) ** Аглядны паверх — 1 (30-ы паверх) * Колькасць падземных паверхаў — 3 * Колькасць ліфтаў — 9 (з іх адзін вонкавы) * Агульная плошча памяшканняў — 56 000 м² <br />Фасад мае падвойнае шкленне, што дазваляе забяспечваць тэмпературны рэжым будынка. <br />RWE-Turm неаднаразова атрымлівала розныя архітэктурныя прэміі і ўзнагароды сярод іх: «Architekturpreis NRW» ([[1998]] год) і «CIMMIT Immobilien Award» (1998 год). == Зноскі == <references/> {{Commonscat|RWE-Turm|RWE-Turm}} == Спасылкі == * [http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?id=s0000865 Старонка RWE-Turm]{{Недаступная спасылка}} на [http://en.structurae.de International Database and Gallery of Structures]{{ref-lang|англ.|англійскай|}} * [http://www.ingenhovenarchitects.com/de/projekte/rwe-ag-hauptverwaltung-essen-.html?= Старонка RWE-Turm на афіцыйным сайце кампаніі «Ingenhoven Overdiek und Partner»]{{Недаступная спасылка}}{{ref-lang|англ.|англійскай|}} * [http://www.hochtief.com/hochtief_en/1.jhtml Афіцыйны сайт кампаніі «HOCHTIEF AG»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150331034652/http://www.hochtief.com/hochtief_en/1.jhtml |date=31 сакавіка 2015 }}{{ref-lang|англ.|англійскай|}} * [http://sketchup.google.com/3dwarehouse/details?mid=4bafa6ce8c078a866aac8c8e9e3cc76c&ct=3dbl&hl=ru 3D-модель RWE-Turm]{{Недаступная спасылка}} [[Катэгорыя:Эсэн]] [[Катэгорыя:Вышынныя будынкі Паўночнага Рэйна-Вестфаліі]] [[Катэгорыя:Небаскробы вышынёй ад 100 да 149 метраў]] [[Катэгорыя:Паўночны Рэйн-Вестфалія]] mydcplgxvmvtmqu80chziq8rpsqreh5 0 98846 5174352 4287701 2026-08-01T22:13:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174352 wikitext text/x-wiki {{Тэлеканал | назва = VH1 |лагатып = [[Выява:VH1 logonew.svg|220px]] | створаны = [[1 студзеня]] [[1985]] года | зачыненне-дата = | сетка = | заснавальнік = | уладальнік = [[MTV Networks]] ([[Viacom]]) | кіраўнік = | фармат = | доля = | слоган =Watch and discuss | краіна = {{Сцягафікацыя|ЗША}} | мова = англійская | час-вяшчання = | пакрыццё = | цэнтр = |раннія назвы =VH-1: Video Hits One <br /> VH1: Music First | роднасныя каналы = [[MTV]], [[VH1 Soul]], [[VH1 Classic]] | замененыя = | замянілыя = | роднасныя = | сайт = [http://www.vh1.com Афіцыйны сайт] | sat serv 1 = [[DirecTV]] (U.S.) | sat chan 1 = 335 (SD/HD) <br /> 1335 (VOD) | sat serv 2 = [[Dish Network]] (U.S.) | sat chan 2 = 162 (SD/HD) | sat serv 3 = Yes (Israel) | sat chan 3 = 76 | sat serv 4 = Tata Sky (India) | sat chan 4 = 725 | sat serv 5 = Airtel digital TV (India) | sat chan 5 = 386 | sat serv 6 = DSTV (South Africa) | sat chan 6 =323 }} '''VH1''' (Video Hits One) — музычны [[Тэлевізійны канал, СМІ|тэлеканал]]. Створаны ў [[Студзень|студзені]] [[1985]] года кампаніяй ''Warner-Amex Satellite Entertainment'' (у наш час падраздзяленне ''Warner Communications'' і ўладальнікі [[MTV]]). == Рэаліці-шоу VH1 == {{col-begin}} * ''[[America's Most Smartest Model]]'' * ''[[Breaking Bonaduce]]'' * ''[[Brooke Knows Best]]'' * ''[[But Can They Sing?]]'' * ''[[Celebracadabra]]'' * ''Celebrity Fit Club'' * ''[[Celebrity Paranormal Project]]'' * ''[[Celebrity Rehab with Dr. Drew|Celebrity Rehab]]'' * ''Charm School'' * ''[[The Cho Show]]'' * ''[[Confessions of a Teen Idol]]'' * ''[[Daisy of Love]]'' * ''[[Eddie Griffin: Going For Broke]]'' * ''[[Fantasia for Real]]'' * ''[[Flavor of Love]]'' * ''[[For the Love of Ray J]]'' * ''[[Free Radio]]'' * ''[[Frank the Entertainer in a Basement Affair|Frank the Entertainer]]'' * ''Glam God'' * ''Gotti’s Way'' * ''[[Hogan Knows Best]]'' * ''[[I Know My Kid's a Star]]'' * ''[[I Love Money]]'' * ''I Love New York'' * ''[[I Want to Work for Diddy]]'' * ''[[Kept]]'' {{col-2}} * ''[[Megan Wants a Millionaire]]'' * ''Miss Rap Supreme'' * ''[[My Antonio]]'' * ''[[My Fair Brady]]'' * ''[[New York Goes to Hollywood]]'' * ''[[New York Goes to Work]]'' * ''The Pick-up Artist'' * ''[[Real Chance of Love]]'' * ''Rock of Love'' * ''[[The Salt-N-Pepa Show]]'' * ''[[Scott Baio Is 45…and Single]]'' * ''[[Scott Baio Is 46…and Pregnant]]'' * ''Scream Queens'' * ''Sex Rehab with Dr. Drew'' * ''[[So NoTORIous]]'' * ''Sober House'' * ''Strange Love'' * ''[[:en:That Metal Show]]'' * ''[[The Surreal Life]]'' * ''The Surreal Life: Fame Games'' * ''[[The T.O. Show]]'' * ''[[Tool Academy]]'' * ''Tough Love'' * ''[[¡Viva Hollywood!]]'' * ''The (White) Rapper Show'' {{col-end}} == Серыя «The Greatest» == У гэту серыю ўвайшлі такія рэйтынгі тэлеканала, як «100 найвялікшых песень», «100 найвялікшых зорных падлеткаў»<ref>{{Cite web |url=http://www.amiannoying.com/(S(1j0ik2rkt3b0q2r30dekevmv))/collection.aspx?collection=4604 |title=100 зорных падлеткаў на сайце Annoying.com |access-date=30 лістапада 2011 |archive-date=28 кастрычніка 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061028103342/http://www.amiannoying.com/(ycckjoni42jjsa45t4rxc1ji)/collection.aspx?collection=4604 |url-status=dead }}</ref>, «100 найвялікшых куміраў дзяцей» і г. д. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.vh1.com Официальный сайт] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Тэлеканалы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлеканалы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:MTV]] [[Катэгорыя:Музычныя тэлеканалы]] a51ns42srwci655qjamtgwc68zvi9ts 0 99820 5174355 5115691 2026-08-01T22:24:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174355 wikitext text/x-wiki {{картка кампаніі |назва = Vivendi SA |лагатып = [[Выява:Vivendi logo.svg|216px]] |тып = |лістынг на біржы = {{Euronext|VIV}}, {{isx|VIV}} |дзейнасць = |дэвіз = |заснавана = |ранейшыя назвы = |заснавальнікі = |размяшчэнне = {{Сцяг Францыі}} [[Парыж]] |ключавыя фігуры = |галіна = |прадукцыя = |абарот = {{рост}} €25,39 млрд <small>(2008)</small><ref name="AR2008">{{cite web |url=http://www.vivendi.com/vivendi/IMG/pdf/20090302_PR090302_Earnings_2008.pdf |title=Annual Results 2008 |accessdate=2008-03-02 |publisher=Vivendi |format=PDF |archiveurl=https://www.webcitation.org/66V8P8N9G?url=http://www.vivendi.com/vivendi/IMG/pdf/20090302_PR090302_Earnings_2008.pdf |archivedate=28 сакавіка 2012 |url-status=dead }}</ref> |аперацыйны прыбытак = |чысты прыбытак = {{падзенне}} €2,6 млрд (2008) |колькасць супрацоўнікаў = |матчына кампанія = |даччыныя кампаніі = |аўдытар = |сайт = }} '''Vivendi SA''' ({{Euronext|VIV}}, {{isx|VIV}}) (раней вядомая як '''Vivendi Universal''') — [[Францыя|французскі]] медыя-[[Кангламерат (эканоміка)|кангламерат]], які працуе на рынку гуказапісу, тэлевяшчання, вытворчасці фільмаў і тэлеперадач, які займаецца выдавецкай дзейнасцю, тэлекамунікацыямі, распрацоўкай камп'ютарных гульняў. Кампаніі Vivendi належыць найбуйнейшая ў свеце музычная кампанія — [[Universal Music Group]], вытворца гульняў Vivendi Games. Акрамя таго, кампанія таксама з'яўляецца мажарытарным акцыянерам другога па велічыні ў Францыі мабільнага аператара [[SFR]], сотавага аператара [[Maroc Telecom]] і сеткі кабельнага тэлебачання [[Canal+]]. Абарот у 2008 — €25,39 млрд (рост на 17,2 %), чысты прыбытак — €2,6 млрд (скарацілася на 0,8 %).<ref>{{Cite web |url=http://www.rbcdaily.ru/2009/03/03/media/404253 |title=Прыбытак Vivendi скараціўся: Паказчыкі кампаніі апынуліся ненашмат горш 2007 года :: РБК daily ад 03.03.2009 |access-date=8 верасня 2012 |archive-date=11 студзеня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111122819/http://www.rbcdaily.ru/2009/03/03/media/404253 |url-status=dead }}</ref> {{зноскі}} {{CAC 40}} {{Dow Jones Euro Stoxx 50}} [[Катэгорыя:Кампаніі Францыі]] kexx1woxwp286d7z3twn6g1kb5d9w0a 0 104382 5174363 4737477 2026-08-01T22:43:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174363 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні тэрміна|Vista|Vista}} {{Картка АС | name = Windows Vista | logo = | screenshot = | caption = | developer = [[Microsoft Corporation]] | family = [[Windows NT]] | source_model = [[Уласніцкае ПА|Зачынены]] | released = [[30 лістапада]] [[2006]] (для карпаратыўных кліентаў)<br />[[30 студзеня]] [[2007]] (для звычайных карыстальнікаў) | latest_release_version = 6.0 (Build 6002.18005.090410-1830) Service Pack 2 (SP2) RTM | latest_release_date = [[25 мая]] [[2009]] | kernel_type = [[Гібрыднае ядро]] | default_ui = [[Windows Aero]] | license = Microsoft [[Карыстацкае пагадненне|EULA]] | working_state = *Гістарычны. * Асноўная падтрымка: спынена 10 красавіка 2012 года<ref name="ZDNet">{{Cite web |url=http://www.zdnet.com/blog/microsoft/its-the-end-of-mainstream-support-for-windows-vista/12370 |title=It's the end of mainstream support for Windows Vista |access-date=2012-04-11 |archive-date=2012-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120411154858/http://www.zdnet.com/blog/microsoft/its-the-end-of-mainstream-support-for-windows-vista/12370 |url-status=live }}</ref> * Пашыраная падтрымка: [[#Пакет абнаўленняў 2|Windows Vista SP2]]: спынена 11 красавіка 2017 года<ref name="TheVista.ru">{{cite web|url=http://www.microsoft.com/ru-ru/office365/system-requirements.aspx|title=Патрабаванні Office 365 да сістэмы|accessdate=2013-01-18|archiveurl=https://www.webcitation.org/6DnNBEUe5?url=http://www.microsoft.com/ru-ru/office365/system-requirements.aspx|archivedate=2013-01-19}}</ref> | website = [http://www.microsoft.com/rus/windowsvista/ Windows Vista - хатняя старонка] }} '''Windows Vista''' — [[аперацыйная сістэма]] сямейства [[Microsoft]] [[Windows NT]], лінейкі аперацыйных сістэм, якія выкарыстоўваюцца на карыстальніцкіх [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп’ютарах]]. У стадыі распрацоўкі гэта аперацыйная сістэма мела [[Кодавыя імёны ПА Microsoft|кодавую назву]] «Longhorn». У лінейцы прадуктаў Windows NT Windows Vista носіць нумар версіі 6.0 ([[Windows 2000]] — 5.0, [[Windows XP]] — 5.1, [[Windows Server 2003]] — 5.2). Для абазначэння «Windows Vista» часам выкарыстоўваюць абрэвіятуру «WinVI», якая аб'ядноўвае назву «Vista» і нумар версіі, запісаны [[рымскія лічбы|рымскімі лічбамі]]. Windows Vista, як і [[Windows XP]], — выключна кліенцкая сістэма. [[Microsoft]] таксама выпусціла серверную версію Windows Vista — [[Windows Server 2008]]. [[30 лістапада]] [[2006]] года Microsoft афіцыйна выпусціла Windows Vista і [[Microsoft Office 2007|Office 2007]] для карпаратыўных кліентаў.<ref>{{cite web |url = http://www.microsoft.com/nz/presscentre/articles/2007/jan07_windowsvistalaunch.mspx |title = Microsoft Launches Windows Vista and the 2007 Office System to Consumers |date = 2007-01-30 |accessdate = 2009-11-09 |work = PressCentre |publisher = Microsoft New Zealand |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070313134015/http://www.microsoft.com/nz/presscentre/articles/2007/jan07_windowsvistalaunch.mspx |archivedate = 13 сакавіка 2007 |url-status = dead }}</ref> Па даных вэб-аналітыкі ад [[W3Schools]], па стане на кастрычнік 2011 года, доля рынка Windows Vista роўная {{Падзенне}} 5,5 %; гэта значэнне дасягала максімуму ў 18,6 % у кастрычніку 2009 года<ref name="test">[http://www.w3schools.com/browsers/browsers_os.asp Статыстыка на жнівень], W3schools.</ref>. == Гісторыя == На раннім этапе распрацоўкі сістэма была вядомая пад кодавым імем Longhorn (па імі бара Longhorn Saloon блізка ад лыжнага курорта [[Уістлер, горналыжны курорт|Вістлер]] у [[Брытанская Калумбія|Брытанскай Калумбіі]]). Назва «Vista» была абвешчана [[22 ліпеня]] [[2005]] года. Праз некалькі месяцаў Microsoft таксама пераназвалі Windows Longhorn Server у Windows Server 2008. З [[8 лістапада]] [[2006]] года паўнавартасная версія Windows Vista даступная для вытворцаў абсталявання. Публічны рэліз для канечных карыстальнікаў адбыўся [[30 студзеня]] [[2007]] года. Варта заўважыць, што шматлікія функцыі, якія намячаліся ў Windows Vista, былі апушчаны Microsoft з-за абуранасці грамадскасці. Напрыклад, меркавалася, што [[OpenGL]] будзе рэалізаваны як надбудова над [[Direct3D]]. Гэта прывяло б да сур'ёзнага падзення прадукцыйнасці OpenGL у параўнанні з Direct3D і да фіксацыі версіі OpenGL. Асцярогі не апраўдаліся, падтрымка OpenGL у Windows Vista засталася<ref>[http://www.pcnews.ru/news/windows-vista-opengl-microsoft-api-direct3d-khronos-group-aeroglass-nvidia-ati-129348.html Windows Vista абзавялася натыўнай падтрымкай OpenGL.]</ref>. Не ўвайшла ў Windows Vista і [[файлавая сістэма]] [[WinFS]] — на гэты раз з-за праблем з прадукцыйнасцю. {{зноскі}} == Спасылкі == === Microsoft === * [http://www.microsoft.com/rus/windows/products/windowsvista/default.mspx Хатняя старонка Windows Vista] {{ref-ru}} * [http://www.microsoft.com/windowsvista/default.mspx Microsoft Windows Vista homepage]{{ref-en}} * [http://technet.microsoft.com/ru-ru/windows/aa904820 Тэхцэнтр Windows Vista] * [http://www.techdays.ru/videos/1025.html Даклад пра ключавыя змены ў ядры Windows Vista SP1] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150310005444/https://www.techdays.ru/videos/1025.html |date=10 сакавіка 2015 }} * [http://technet.microsoft.com/ru-ru/windows/bb738089 Старонка загрузкі пакета абнаўленняў Windows Vista SP1] * [http://technet.microsoft.com/ru-ru/windows/dd262148 Старонка загрузкі пакета абнаўленняў Windows Vista SP2] * [http://www.microsoft.com/downloads/en/details.aspx?FamilyID=9df23606-7276-4ce2-8993-143e101ddbcd&displaylang=en Спіс сумяшчальнасці праграм для Windows Vista для ІТ-спецыялістаў] === Крытыка === * [http://infuture.ru/news.php?news_id=508 Infuture.ru: Microsoft: «механізм кіравання ўліковымі запісамі карыстальнікаў (UAC) раздражняе карыстальнікаў»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150722115657/http://www.infuture.ru/news.php?news_id=508 |date=22 ліпеня 2015 }} * [https://web.archive.org/web/20210227023433/http://news.com.com/Hollywood%2C%20Microsoft%20align%20on%20new%20Windows/2100-1025_3-5844393.html?part=rss&tag=5844393&subj=news CNET Hollywood, Microsoft align on new Windows']{{ref-en}} * [http://badvista.org/ BadVista.org]{{ref-en}} * [http://www.technologyreview.com/articles/05/09/wo/wo_091905patrizio.asp Technology Review 'Will Windows Upgrade Hand Power To Big Media?'] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060412100601/http://www.technologyreview.com/articles/05/09/wo/wo_091905patrizio.asp |date=12 красавіка 2006 }}{{ref-en}} * [http://www.pcstats.com/articleview.cfm?articleID=1871 PC Stats 'Windows Vista, HDCP and Digital Rights Management']{{ref-en}} * [http://news.yahoo.com/news?tmpl=story&u=/ttpcworld/20060210/tc_techtues_pcworld/124642 Yahoo News 'Ten Reasons to Buy Windows Vista (and «five things that will give you pause»)']{{ref-en}} * [http://www.winsupersite.com/reviews/winvista_5308_05.asp Paul Thurrott 'Where Vista Fails']{{ref-en}} * [http://www.cs.auckland.ac.nz/~pgut001/pubs/vista_cost.txt A Cost Analysis of Windows Vista Content Protection] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070110203050/http://www.cs.auckland.ac.nz/~pgut001/pubs/vista_cost.txt |date=10 студзеня 2007 }}{{ref-en}} * [http://www.cypherpunks.to/~peter/vista.pdf Windows Vista Content Protection] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090122112325/http://www.cypherpunks.to/~peter/vista.pdf |date=22 студзеня 2009 }} {{ref-en}} * [http://www.3dnews.ru/editorial/kak_vernut_dengi_za_oem_windows/ Як вярнуць грошы за OEM-Windows], 3dnews.ru, 28 верасня 2009 г {{Бібліяінфармацыя}} {{гісторыя Windows}} [[Катэгорыя:Microsoft Windows]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2007 годзе]] ot9nsj6lo3rlaccc5q8wdqiq3jojb37 0 104475 5174357 4656400 2026-08-01T22:29:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174357 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = Volkswagen Passat | фота = Logotipo de Passat.JPG | вытворца = {{Сцяг Германіі}}[[Volkswagen AG]]<br/> | гады вытворчасці = {{гады аўтамабіля|1973|}} | вікісховішча = Volkswagen Passat }} '''Volkswagen Passat''' ({{lang-be|Фольксваген Пасат}}) — [[аўтамабіль]] сярэдняга класа вытворчасці [[Германія|нямецкага]] канцэрна [[Volkswagen|Фальксваген]]. У мадэльным шэрагу — з [[1973]] года. == Passat B1 == Пасля набыцця [[Audi]] ў [[1964]] годзе і [[NSU]] ў [[1969]]-м, Фальксваген прыцягнуў іх інжынераў да распрацоўкі новага пярэднепрываднага аўтамабіля з рухавіком з вадзяным ахалоджваннем. Новая мадэль прызначалася для замены састарэлых [[VW Type 3|Фальксвагенаў Тыпу 3]] і [[VW Type 4|4]]. Самы першы Passat, па сутнасці, быў мадыфікацыяй [[Audi 80]], выпушчанага ў [[1972]] годзе. Але пад маркай Audi выпускаліся класічныя седаны, а Passat B1 выпускаўся як 2- і 4-дзверны [[седан]]-[[фастбэк]], 3- і 5-дзверны [[хэтчбек]] і ўніверсал. У астатнім Passat B1 паўтараў Audi 80 як стылістычна (дызайн абодвух аўтамабіляў быў распрацаваны італьянскім дызайнерам Джарджэта Джуджара), так і тэхнічна: абедзве маделі мелі пярэдні прывад, падоўжна размешчаныя рухавікі. Вытворчасць Passat B1 пачалася на галоўным заводзе ў [[Вольфсбург]]у ў маі [[1973]] года, а ў студзені [[1974]] — універсалаў ''Passat Variant''. На аўтамабіль усталёўваліся радныя 4-цыліндравыя бензінавыя рухавікі аб’ёмам 1,3 л (40 кВт/54 к.с) і 1,5 л (55 кВт/74 к.с. або 63 кВт/84 к.с.) з надгалоўкавым размеркавальным валам і 4-ступеневай механічнай або 3-ступеневай аўтаматычнай каробкамі перадач. У жніўні [[1975]] года аб’ём рухавіка 1,5 літра павялічылі да 1,6 л, пры гэтым захаваўшы ранейшую магутнасць, але падвысіўшы круцільны момант. <gallery perrow="4" widths="200" class="center" caption="Passat B1 (1974–1977)"> Выява: Volkswagen Passat1 front 20110921.jpg| Выява:Vw passat b1 v sst.jpg| Выява:Vw passat b1 variant v sst.jpg| Выява:Volkswagen Passat1 rear 20110921.jpg|2-дзверны фастбэк Выява:Vw_passat_b1_h_sst.jpg|4-дзверны фастбэк Выява:Passat b1 fliessheck.jpg|3-дзверны хэтчбэк Выява:Vw_passat_b1_variant_h_sst.jpg|Універсал </gallery> У жніўні [[1977]] года быў праведзены рэстайлінг мадэлі. Была цалкам абноўлена пярэдняя частка машыны, заменены заднія ліхтары, сталёвыя бамперы былі змененыя на пластыкавыя, у салоне з’явілася іншая абіўка і руль меншага дыяметра. Адначасова пачалася вытворчасць на заводзе ў [[Эмдэн]]е. У ліпені [[1978]] стаў даступны Passat з 1,5-літровым дызельным рухавіком, а ў лютым [[1979]]-га Volkswagen прадставіў ''Passat GLI'', які меў рухавік з упырскам паліва. Выпуск аўтамабіля (у Еўропе) быў згорнуты восенню [[1980]] года. Было выраблена 2,6 мільёнаў VW Passat першага пакалення. У [[1974]] годзе выпуск таксама быў наладжаны ў [[Бразілія|Бразіліі]]. Адтуль пастаўляўся на экспарт у краіны Амерыкі, Блізкага Усходу. Аўтамабіль выпускалі да [[1988]] года. <gallery perrow="4" widths="200" class="center" caption="Passat B1 (1977–1980)"> Выява:Vw passat b1 facelift v sst.jpg|VW Passat B1, пасля рэстайлінгу 1977 года Выява:Vw_passat_b1_facelift_h_sst.jpg|2-дзверны фастбэк Выява:Volkswagen_Passat_B1_5d_Jesus_Lock.jpg|4-дзверны фастбэк Выява:1980 Volkswagen Passat LS Wagon (16152383990).jpg|Універсал </gallery> == Passat B2 == {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = VW Passat B2, 5-дзв. хэтчбек, 1980–1985 | выява1 = VW Passat B2 front 20080312.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = VW Passat B2 rear 20080312.jpg | шырыня2 = 200 }} Passat другога пакалення ''(Typ 32B)'' дэбютаваў у кастрычніку [[1980]] года з кузавамі трох- або пяцідзверны хэтчбек і 5-дзверны ўніверсал. У жніўні [[1983]] года з’явілася мадыфікацыя ўніверсала з поўным прывадам ''Syncro''. <gallery widths="200" > VW Passat zweitürig hr.jpg|3-дзв. хэтчбек, 1980–1985 Passat 2 Variant.jpg|Passat Variant B2, 1980–1985 </gallery> У студзені [[1985]] года аўтамабіль зведаў рэстайлінг: з’явіліся іншыя, больш грувасткія бамперы і бакавыя молдынгі, змянілася рашотка радыятара, супрацьтуманавыя фары. Хэтчбекі атрымалі новыя заднія ліхтары. У сакавіку [[1987]] года завяршылася вытворчасць мадыфікацый з пярэднім прывадам, выраб ''Syncro'' пряцягваўся да ліпеня<ref>[http://klasyki.auto-swiat.pl/vw-passat-variant-powiew-solidnosci-i-praktycznosci/ylswb VW Passat Variant. Powiew solidności i praktyczności] // klasyki.auto-swiat.pl {{ref-pl}}</ref>. <gallery widths="200" > VW Passat B2 front 20081007.jpg|5-дзв. хэтчбек, 1985–1988 VW Passat B2 rear 20081007.jpg|5-дзв. хэтчбек, 1985–1988 Vw passat b2 2 v sst.jpg|Passat Variant B2, 1985–1988 Vw passat b2 2 h sst.jpg|Passat Variant B2, 1985–1988 </gallery> === Santana === {{multiple image | зона = right | кірунак = horizontal | подпіс = VW Santana | выява1 = Volkswagen Santana GX-5.jpg | шырыня1 = 190 | выява2 = Volkswagen Santana GX-5 (1).jpg | шырыня2 = 170 }} {{Асноўны артыкул|Volkswagen Santana}} У верасні 1981 на Франкфурцкім аўтасалоне быў прадстаўлены седан, які атрымаў назву '''Santana''', што паходзіць ад назвы вятроў Каліфорніі — {{нп3|Санта-Ана (вецер)|Санта-Ана|en|Santa Ana winds}}<ref name="autobild.de#vw-santana-gx5">[http://www.autobild.de/klassik/artikel/vw-santana-gx5-1929569.html Ich lieb dich nicht, du liebst mich nicht] // AutoBild Klassik. autobild.de {{ref-de}}</ref>. Акрамя задняй часткі, Passat і Santana адрозніваліся дызайнам пераду. Passat меў супрацьтуманавыя ліхтары побач з фарамі, паказальнікі паваротаў месціліся ў бамперы. У Сантаны — паказальнікі павароту знаходзіліся на куце крыла побач з фарамі. Пасля рэстайлінгу мадэльнага шэрагу ў 1985 годзе седан таксама стаў насіць на еўрапейскім рынку назву ''Passat''. Аднолькавым з хэтчбекам і ўніверсалам стаў і выгляд пярэдняй часткі. У Еўропе выраб быў завершаны ў 1988 годзе, але яшчэ працягваўся ў Японіі ''(да 1990 года)'', Бразіліі ''(да 2006)'' і Кітаі ''(да 2013)''. === Ford Versailes, Ford Royale, Ford Galaxy === З [[1992]] па [[1996]] год аўтамабіль выпускаўся ў [[Бразілія|Бразіліі]] на сумесным прадпрыемстве [[Ford]] і Volkswagen — ''«[[:en:Autolatina|Autolatina]]»''. '''Ford Versailles''' быў даступны ў кузавах 2- і 4-дзверны седан і 3-дзверны ўніверсал пад назвай '''Ford Royale'''. Таксама выпускаўся ў [[Аргенціна|Аргенціне]] як '''Ford Galaxy'''. <gallery widths="200" > Выява:Ford Versailles.JPG|Ford Versailes </gallery> == Passat B3 == == Passat B4 == == Passat B5 == {{multiple image | зона = rigth | кірунак = vertical | подпіс = VW Passat B5 | выява1 = VW Passat B5 front 20080818.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = VW Passat B5 rear 20080818.jpg | шырыня2 = 200 }} ''Passat'' пятага пакалення дэбютаваў у жніўні [[1996]] года (у кузаве седан), у 1997-м прадставілі ўніверсал (''Variant'') і паўнапрывадную мадыфікацыю ''4Motion''. Аўтамабіль абсталёўваўся бензінавымі рухавікамі 1,6 (101 к.с.), 1,8 (125 і 150 к.с.) і 2,0 (120 к.с.), 2,3 VR5 (150 к.с.), 2,8 VR6 (193 к.с.) і дызельнымі 1,9 TDI (90, 101, 110, 116 к.с.) і 2,5 TDI (150 к.с.)<ref name="autocentrum-b5">[https://www.autocentrum.pl/publikacje/testy-aut-uzywanych/spelnienie-marzen-volkswagen-passat-b5-1996-2005/668284870/ Spełnienie marzeń — Volkswagen Passat B5 (1996—2005)] // autocentrum.pl {{ref-pl}}</ref>. <gallery widths="175" perrow="4"> Выява:1998-2001 Volkswagen Passat wagon -- 01-07-2012 rear.jpg|VW Passat Variant B5 Выява:Volkswagen Passat B5 Cockpit.jpg|Інтэр'ер </gallery> === Passat GP === {{multiple image | зона = rigth | кірунак = vertical | подпіс = VW Passat B5 GP | выява1 = Volkswagen Passat B5 front 20070323.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = Volkswagen Passat B5 rear 20070323.jpg | шырыня2 = 200 }} У [[2000]] годзе аўтамабіль зведаў рэстайлінг. Абнавіўся і шэраг рухавікоў<ref name="autocentrum-b5"/>. * Бензінавыя: 1,6 (102 к.с.) і 1,8 (150 к.с.), 2,0 (116 і 131 к.с.), 2,3 VR5 (170 к.с.), 2,8 VR6 (193 к.с.). * Дызелі: 1,9 TDI (101 і 131 к.с.), 2,0 TDI (136 к.с.) і 2,5 TDI (150, 163 і 180 к.с.). <gallery widths="175" perrow="4"> Выява:VW Passat Variant Typ B5GP Pic03.jpg|VW Passat Variant B5 GP Выява:VW Passat Variant Typ B5GP Pic07 dashboard.jpg|Інтэр'ер </gallery> === W8 === [[Файл:'02-'05 Volkswagen Passat W8 Sedan.jpg|thumb|200px|Passat W8]] У [[2001]] годзе з’явіўся Passat з рухавіком W8 аб’ёмам 4,0 л, які меў магутнасць 275 к.с. і 370 Н∙м круцільнага моманту. Прывад — поўны, каробкі перадач — 6-ступеньчатая механічная ці 5-ступеньчаты аўтамат<ref name="zr-passat-w8">{{артыкул |загаловак = Парень из высшего общества |спасылка = https://www.zr.ru/archive/zr/2001/10/priezientatsiia |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 2001 |нумар = 10 |старонкі = 22-24 }}{{ref-ru}}</ref>. Выпускаўся з кузавамі седан і ўніверсал. {{clear}} == Passat B6 == {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = VW Passat B6 | выява1 = VW Passat B6 Limousine 2.0 TDI DSG Highline Reflexsilber.JPG | шырыня1 = 200 | выява2 = VW Passat B6 Limousine 2.0 TDI DSG Highline Reflexsilber Heck.JPG | шырыня2 = 200 }} Быў прадстаўлены на Жэнеўскім аўтасалоне ў сакавіку [[2005]] года. У жніўні [[2005]] быў прадстаўлены ўніверсал ''Passat B6 Variant''. «Шосты» Passat пабудаваны на мадэрнізаванай платформе [[Volkswagen Golf#Golf V|Golf V]] — канструктары вярнуліся да папярочнага размяшчэння рухавіка і пярэдняй падвескі McPherson (па такой схеме былі пабудаваныя «трэці» і «чацвёрты» Пасаты) <ref>{{артыкул |загаловак = Против ветра |спасылка = http://www.autoreview.ru/_archive/section/detail.php?ELEMENT_ID=98684&SECTION_ID=4820 |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 2005 |нумар = 7 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130329081956/http://www.autoreview.ru/_archive/section/detail.php?ELEMENT_ID=98684&SECTION_ID=4820 |archivedate = 29 сакавіка 2013 }}</ref>. Лінейка рухавікоў была прадстаўлена дзевяццю мадэлямі. Шэсць бензінавых рухавікоў: 1.4 TSI (122 к.с.), 1.6 (102 к.с.), 1.8 TSI (152 і 160 к.с.), 2.0 FSI (150 к.с.), 2.0 TFSI (200 к.с.), 3.2 FSI V6 (250 к.с.) і тры дызелі: 1.9 TDI (105 к.с.) і два аб’ёмам 2.0 TDI (140 і 170 к.с.). У ліпені [[2010]] года вытворчасць Passat B6 была спынена. <gallery widths="200px"> Выява: VW Passat Variant R-Line (B6) – Frontansicht, 17. April 2011, Düsseldorf.jpg|VW Passat Variant B6 Выява: VW Passat Variant R-Line (B6) – Heckansicht, 17. April 2011, Düsseldorf.jpg|VW Passat Variant B6 Выява: VW Passat B6 Limousine 2.0 TDI DSG Highline Reflexsilber Interieur.JPG </gallery> === Passat R36 === <gallery widths="200px"> Выява: 2008 Volkswagen Passat (3C) R36 4MOTION sedan (2010-07-19) 01.jpg|VW Passat R36 Выява: VW Passat Variant R36 rear 20080801.jpg|VW Passat R36 Variant </gallery> === Passat CC === {{Main|Volkswagen Passat CC}} [[Файл:VW Passat CC 2.0 TDI DSG Reflexsilber.JPG|left|thumb|VW Passat CC]] У [[2008]] Volkswagen годзе пашырыў мадэльны шэраг, прадставіўшы чатырохдзвернае купэ [[VW Passat CC|Passat CC]]. У [[2012]] на Мотаршоу ў Лос-Анджэлесе была прадстаўлена рэстайлінгавая версія Passat CC. Абноўлены аўтамабіль атрымаў кароткае імя [[Volkswagen CC]]. {{clear}} == Passat B7 == {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = VW Passat B7 | выява1 = VW Passat B7 1.4 TSI BMT Trendline Islandgrau.JPG | шырыня1 = 200 | выява2 = VW Passat B7 1.4 TSI BMT Trendline Islandgrau Heck.JPG | шырыня2 = 200 }} '''Passat B7''' быў прадстаўлены на Парыжскім аўтасалоне восенню [[2010]] года<ref>[http://motor.ru/news/2010/09/30/passat/ Новы Volkswagen Passat можна будзе адкрываць нагой] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130126060615/http://motor.ru/news/2010/09/30/passat/ |date=26 студзеня 2013 }} // motor.ru {{ref-ru}}</ref>. Аўтамабіль пабудаваны на мадэрнізаванай платформе свайго папярэдніка. Увогуле канструкцыя шасі засталася без зменаў — сур’ёзная мадэрнізацыя закранула толькі дызайн кузава ды лінейку рухавікоў, ледзь абнавіўся інтэр’ер. У Еўропе «сёмы» Passat прапанаваўся з дзесяццю рухавікамі: чатыры бензінавыя, аб’ёмам 1,4, 1,8, 2,0 і 3,2 літра і магутнасцю 122, 160, 211 і 300 конскіх сіл адпаведна; рухавік які працуе на прыродным газе (1,4 магутнасцю 150 к.с.), рухавік, прыстасаваны пад выкарыстанне біяпаліва, а таксама чатыры турбадызелі. Базавы 1,6 развівае 105 сіл, а тры двухлітровыя агрэгаты даступныя ў версіях магутнасцю 140 або 170 конскіх сіл. Трансмісіі — альбо механічная, альбо шасці- і сяміступеньчатыя робаты DSG. <gallery widths="200px"> Выява:VW Passat Variant B7 2.0 TDI BMT DSG Highline Deep Black Heck.JPG|VW Passat Variant B7 Выява:VW Passat B7 1.4 TSI BMT Trendline Islandgrau Interieur.JPG </gallery> === Passat Alltrack === [[Файл:Volkswagen Passat Alltrack concept -- 2012 NYIAS.JPG|left|thumb|VW Passat Alltrack]] У [[2011]] годзе на аўтасалоне ў Токіа канцэрн Volkswagen прадставіў універсал павышанай праходнасці '''Passat Alltrack'''<ref>[http://www.autoreview.ru/news/184/118751/ Яшчэ Variant — Alltrack] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130218023223/http://www.autoreview.ru/news/184/118751/ |date=18 лютага 2013 }} // www.autoreview.ru {{ref-ru}}</ref>. У параўнанні з VW Passat Variant мае павялічаны на 30 мм дарожны прасвет — 165 мм. Паўнапрывадная трансмісія і электроніка аналагічныя [[VW Tiguan]]. У звычайным рэжыме 90 % моманту падаецца на пярэднюю вось, а задняя падключаецца электронікай праз шматдыскавую муфту Haldex. {{clear}} == Passat B8 == {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = VW Passat B8 | выява1 = VW Passat B8 Limousine 2.0 TDI Highline.JPG | шырыня1 = 200 | выява2 = VW Passat B8 Limousine 2.0 TDI Highline Heck.JPG | шырыня2 = 200 }} [[Файл:VW Passat Variant Comfortline (B8) – Heckansicht, 3. April 2015, Düsseldorf.jpg|thumb|200px|VW Passat Variant B8]] Прэм’ера Passat восьмага пакалення адбылася ў кастрычніку [[2014]] года на Парыжскім аўтасалоне. Выпуск ажыццяўляецца ў Германіі (на заводах у [[Эмдэн]]е і [[Цвікау]]) і Кітаі ([[Чанчунь]]). У [[2015]] годзе Passat стаў пераможцам конкурсу «[[Еўрапейскі аўтамабіль года]]»<ref name="caroftheyear-2015">[https://www.caroftheyear.org/winners/2015/index.php Car of the Year — 2015] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210920072727/https://www.caroftheyear.org/winners/2015/index.php |date=20 верасня 2021 }} // caroftheyear.org {{ref-en}}</ref>. У [[2019]] годзе быў абноўлены. Асноўныя змены закранулі абсталяванне: з’явіліся дадатковыя хадавыя асістэнты, абнавілася мультымедыйная сістэма, электрамеханічны стаяначны тормаз стаў на ўсіх версіях і інш. У [[2021]] годзе вытворчасць седанаў была скончана<ref>{{cite web |url = https://www.motor1.com/news/559465/volkswagen-passat-sedan-production-ends/ |title = Volkswagen Passat Sedan Production For Europe Has Ended |publisher = motor1.com |date = 2022-01-08 |accessdate = 2022-01-09 |language = en }}</ref>. === Тэхнічныя характарыстыкі === У аснове аўтамабіля знаходзіцца падоўжаная версія модульнай платформы MQB — ''MQB-B''<ref>[http://motor.ru/news/2014/07/04/newpassat/ Volkswagen прадставіў Passat новага пакалення] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141203190558/http://motor.ru/news/2014/07/04/newpassat/ |date=3 снежня 2014 }} // motor.ru {{ref-ru}}</ref><ref>[http://www.zr.ru/content/news/669402-novyj-vw-passat-predstavlen-oficialno/ Новы VW Passat прадстаўлены афіцыйна] // За рулём</ref>. Пераход на платформу MQB дазволіў зменшыць масу на 85 кг. На долю звычайнай сталі прыпадае толькі 55 %, астатняе — гэта высокатрывалая (27 %) і звышвысокатрывалая (17 %) сталі, а таксама 1 % алюмінія. Жорсткасьць кузава на кручэнне складае 30.000 Нм/градус. Колавая база павялічылася на 80 мм да 2791 мм, аўтамабіль стаў на 14 мм ніжэй (1456 мм) і на 12 мм шырэй (1832 мм), пры гэтым агульная даўжыня паменшылася на 2 мм — да 4767 мм. Рухавікі — чатырохцыліндравыя, з турбанаддзіманнем і прамым упырскам паліва. Бензінавы шэраг рухавікоў складаецца з 1,4-літровага агрэгата магутнасцю 125 і 150 конскіх сіл, 1,8-літровага (180 к.с.), а таксама 2,0 л (у варыянтах 220 і 280 к.с.). У [[2018]] годзе на еўрапейскім рынку з’явіўся рухавік 1,5 TSI Evo (125—150 к.с.) з сямейства ЕА211, з функцыяй адключэння двух цыліндраў у рэжымах малой нагрузкі, а таксама абсталяваны фільтрам цвёрдых часціц OPF. Дызелі — 1,6-літровы (120 к.с.) і тры двухлітровыя магутнасцю 150, 190 і 240 конскіх сіл. Трансмісіі — шасціступеньчатая механічная або сямідыяпазонны «робат» з двума счапленнямі. ==== Бяспека ==== {{Euro NCAP |аўтамабіль = VW Passat 2.0 TDI Comfortline |align = |год = 2014 |спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/vw/passat/7900 |зоркі = 5 |дарослыя_балы = 32,6 |дарослыя_працэнт = 85 |дзеці_балы = 42,9 |дзеці_працэнт = 87 |пешаходы_балы = 23,8 |пешаходы_працэнт = 66 |асістэнты_балы = 10,0 |асістэнты_працэнт= 76 }} === Passat GTE === [[Файл:VW Passat GTE Genf 2019 1Y7A5399.jpg|thumb|left|VW Passat GTE]] Упершыню ў сямействе з’явілася гібрыдная мадыфікацыя з магчымасцю падзарадкі батарэй ад бытавой электрасеткі (plug-in hybrid) — '''Volkswagen Passat GTE'''. Аўтамабіль атрымаў сілавы агрэгат, які складаецца з 156-сільнага бензінавага турбарухавіка аб’ёмам 1.4 л, электрарухавіка магутнасцю 114 к.с., камплекта літый-іённых батарэй ёмістасцю 9,9 кілават-гадзін і шасціступеньчатай «рабатызаванай» каробкі перадач з двума счапленнямі. Агульная магутнасць агрэгата склала 218 к.с. Запас ходу на электрацязе — да 50 кіламетраў<ref>[http://motor.ru/news/2014/09/29/passatgte/ Новы Volkswagen Passat стаў гібрыдам] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141130231452/http://motor.ru/news/2014/09/29/passatgte/ |date=30 лістапада 2014 }} // motor.ru {{ref-ru}}</ref>. [[Файл:2018 Volkswagen Passat GTE Advance S-A 1.4 Front.jpg|thumb|VW Passat Variant GTE]] Акрамя сілавой устаноўкі, ''GTE'' адрозніваецца ад звычайнага «Пасата» радыятарнымі кратамі з сінімі ўстаўкамі, перайначаным пярэднім бамперам і святлодыёднымі дзённымі хадавымі агнямі, інтэграванымі ў фары галаўнога святла. У салоне — іншае рулявое кола, абцягнутае скурай, іншы селектар каробкі перадач, а таксама ўстаўкі з чорнага пластыка і алюмінія. Мультымедыйны комплекс з 6,5-цалёвым сэнсарным дысплеем выводзіць усе даныя, якія датычацца працы агрэгатаў і эканамічнасці язды. == Passat B9 == [[Файл:Volkswagen Passat Variant B9 IAA 2023 1X7A0654.jpg|thumb|VW Passat B9]] У канцы жніўня 2023 года Volkswagen прадставіў Passat дзявятага пакалення. Жывы паказ адбыўся на вераснёвай выставе [[IAA]] ў Мюнхене. Ад кузава седан адмовіліся, мадэль даступная толькі ў кузаве ўніверсал. Вытворчасць аўтамабіля перанеслі з [[Эмдэн]]а ў [[Браціслава|Браціславу]], на адзін канвеер з роднасным [[Škoda Superb]]<ref>{{cite news |url = https://www.motor1.com/news/684207/2024-vw-passat-debut-specs/ |title = 2024 Volkswagen Passat Debuts As Bigger Wagon With Up To 268 HP |work = motor1.com |date = 2023-08-30 |accessdate = 2023-09-08 |language = en }}</ref>. Аўтамабіль пабудаваны на новай платформе MQB Evo. Габарыты складаюць 4917×1852×1482 мм, колавая база — 2841 мм. Машына павялічылася на 144 мм у даўжыню, 50 мм у колавай базе і 20 мм у шырыню. Аб’ём багажніка складае 690 літраў (1920 л пры складзенай задняй канапе). Каэфіцыент лабавога супору ў параўнанні з папярэднікам зменшыўся з 0,31 да 0,25. == Версіі для іншых рынкаў == === Passat NMS === ==== Першае пакаленне (2011) ==== [[Файл:2012 Volkswagen Passat -- NHTSA 2.jpg|thumb|left|VW Passat NMS (2011—2016)]] Спецыяльна для рынку Паўночнай Амерыкі Volkswagen прадставіў '''VW Passat NMS''' (''New Midsize Sedan'' — новы сярэднепамерны седан). Дэбют мадэлі адбыўся на Дэтройцкім аўтасалоне 2011 года<ref>[http://motor.ru/news/2011/01/10/passat/ VW рассакрэціў новы седан для Амерыкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130316121242/http://motor.ru/news/2011/01/10/passat/ |date=16 сакавіка 2013 }} // motor.ru {{ref-ru}}</ref>. Вытворчасць мадэлі была разгорнута на заводзе Фальксваген у горадзе Чатануга, [[Тэнесі|штат Тэнэсі]]. [[Файл:Volkswagen Passat (NMS) rear NAIAS 2011.1.jpg|thumb|VW Passat NMS (2011—2016)]] Аўтамабіль пабудаваны з выкарыстаннем архітэктуры еўрапейскага Passat B7. Аднак у параўнанні з ім даўжыня, шырыня і памер колавай базы амерыканскага аўтамабіля сталі больш. [[Файл:2016 Volkswagen Passat.jpg|thumb|left|VW Passat NMS (2016—2019)]] {{clear}} ==== Другое пакаленне (2019) ==== {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = VW Passat NMS (2019—2021) | выява1 = 2020 Volkswagen Passat (NMS II), front 8.29.20.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = 2020 Volkswagen Passat (NMS II), rear 8.29.20.jpg | шырыня2 = 200 }} У снежні [[2021]] года вытворчасць амерыканскай версіі была згорнута. У гонар заканчэння вытворчасці была выраблена развітальная партыя ''Limited Edition''. Колькасць машын серыі склала 1973 адзінкі (у гонар [[1973]] года, калі з’явілася першае пакаленне Passat). Сярод іх<ref>{{cite web |url = https://www.motor1.com/news/521123/vw-passat-special-edition-debut/ |title = 2022 VW Passat Limited Edition Marks The End Of US Production |publisher = motor1.com |date = 2021-07-19 |accessdate = 2022-01-25 |language = en }}</ref>: * 411 машын чырвонага колеру ''Aurora Red Metallic'' з чорным салонам ''Titan Black''; * 423 машыны зялёнага колеру ''Racing Green Metallic'' з карычневым салонам ''Mauro Brown''; * 524 белыя машыны ''Pure White'' з карычневым салонам ''Mauro Brown''; * 615 машын шэрага колеру ''Platinum Grey Metallic'' з чорным салонам. Агулам з [[2011]] па [[2021]] год у ЗША было выраблена больш за 800 000 адзінак Passat NMS<ref>{{cite web |url = https://www.autoblog.com/2022/01/25/vw-passat-ends-production-chattanooga-id4-replaces/ |title = North American VW Passat truly dead as production ends |publisher = autoblog.com |date = 2022-01-25 |accessdate = 2022-01-25 |language = en }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{артыкул |загаловак = Против ветра |спасылка = http://www.autoreview.ru/_archive/section/detail.php?ELEMENT_ID=98684&SECTION_ID=4820 |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 2005 |нумар = 7 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130329081956/http://www.autoreview.ru/_archive/section/detail.php?ELEMENT_ID=98684&SECTION_ID=4820 |archivedate = 29 сакавіка 2013 }}{{ref-ru}} * {{артыкул |загаловак = Бизнес-кейс |спасылка = http://www.autoreview.ru/_archive/section/detail.php?ELEMENT_ID=75082&SECTION_ID=2231 |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 2010 |нумар = 22 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120429084705/http://www.autoreview.ru/_archive/section/detail.php?ELEMENT_ID=75082&SECTION_ID=2231 |archivedate = 29 красавіка 2012 }}{{ref-ru}} * {{артыкул |загаловак = Куда дует ветер |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/2014/08 |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 2014 |нумар = 08 |старонкі = 36-39 }}{{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://www.volkswagen.by/be/models/passat.html Volkswagen Passat] // volkswagen.by {{ref-ru}} * [http://www.kolesa.ru/article/name/88_history_vw_passat.html Гісторыя мадэлі Volkswagen Passat] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080327050446/http://www.kolesa.ru/article/name/88_history_vw_passat.html |date=27 сакавіка 2008 }} * {{cite web |url = https://www.abw.by/novosti/experience/219500 |title = Надежен, как В3 из 1990-х? Что собой представляет подержанный Volkswagen Passat B8 | publisher = abw.by |date = 2021-03-09 |accessdate = 2021-03-09 |language = ru }} {{Аўтамабілі Volkswagen}} [[Катэгорыя:Аўтамабілі Volkswagen|Passat]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Еўрапейскі аўтамабіль года]] h6nnzum0kzejkkhaohe286nucba8e9r 0 105077 5174177 3996246 2026-08-01T13:58:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174177 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = | regnum = Жывёлы | image file = Mantis religiosa MHNT entière.jpg | image title = | image descr = {{bt-bellat|Багамол звычайны|Mantis religiosa}} | parent = | rang = Сямейства | latin = Mantidae | author = [[Герман Бурмейстэр|Burmeister]], 1838<ref name="Burmeister">Burmeister. 1838. Handbuch der Entomologie. Berlin. 2:517.</ref> | syn = {{btname|Manteidae|Saussure, 1859}} | typus = | children = | iucnstatus = | wikispecies = Mantidae | commons = Category:Mantidae | itis =102396 | ncbi =7505 | eol = 418 }} '''Mantidae''' — найбуйнейшае сямейства [[багамолы|багамолаў]] (''Mantodea''). Каля 1500 відаў. Верхняя частка галавы без выступаў. Праторакс ў некалькі разоў даўжэйшы за сваю шырыню. Вентралатэральныя шыпулькі пярэдніх галёнак вертыкальныя або нахільныя, больш ці менш аддаленыя адна ад адной. Найбуйнейшым відам з'яўляецца ''[[Ischnomantis gigas]]'': [[самка]], выяўленая ў [[Афрыка|Афрыцы]], мела рэкордную для багамолаў даўжыню ў 17 см. == Гл. таксама == * [[Tenodera sinensis]] {{зноскі}} == Літаратура == * Beier, M. 1935. Mantodea: Fam. Mantidae: Subfam. Mantinae. Genera Insectorum 203:1-146. * Ehrmann, R. 2002. Mantodea: Gottesanbeterinnen der Welt. Natur und Tier, Münster. * Rehn, J. A. G. 1935. The Orthoptera of Costa Rica. Part I. Mantidae. Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia. 87:167-272. * Rivera, J. (2010). A historical review of praying mantid taxonomy and systematics in the Neotropical Region: State of knowledge and recent advances (Insecta: Mantodea). [[Zootaxa]], 2638: 44-64.[http://www.mapress.com/zootaxa/2010/f/z02638p064f.pdf Preview] * Svenson, G. J. and M. F. Whiting. 2004. Phylogeny of Mantodea based on molecular data: evolution of a charismatic predator. Systematic Entomology 29(3): 342—352. == Спасылкі == * [http://tolweb.org/Mantidae Tree of Life: Mantidae] * [http://www.earthlife.net/insects/man-fam3.htm Вызначальнік Mantidae] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131023101819/http://www.earthlife.net/insects/man-fam3.htm |date=23 кастрычніка 2013 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Багамолы]] [[Катэгорыя:Сямействы насякомых]] pd27i6cxgpbcmh8ap63h1s42kb3wg0f 0 105087 5174115 4299339 2026-08-01T12:00:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174115 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Bolbe spp..JPG |image title = |image descr = {{bt-bellat||Bolbe pygmea}} |regnum = Жывёлы |rang = |parent = |latin = Iridopterygidae |author = Giglio-Tos, 1919<ref name="Giglio-Tos">Giglio-Tos, 1919. </ref> |syn = |typus = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |wikispecies = Iridopterygidae |commons = Category:Iridopterygidae | itis = | ncbi = 267152 |eol = 3019784 }} '''Iridopterygidae''' — сямейства [[багамолы|багамолаў]] (''Mantodea''). Каля 130 відаў. Сустракаюцца ў Аўстраліі, Азіі і Афрыцы<ref name="tamu">[http://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/Arthropoda/Insects/Mantodea/Family/Iridopterygidae.txt Каталог багамолаў — insects.tamu.edu]</ref>. Дробныя насякомыя з тонкімі антэнамі і круглявымі або злёгку канічнымі вачыма. Пярэднія галёнкі з шыпулькамі. Да сямейства адносіцца від ''Bolbe pygmaea'', адзін з самых дробных прадстаўнікоў багамолаў (даўжынёй каля 1 см.)<ref name="treknature">[http://www.treknature.com/gallery/South_America/photo168360.htm www.treknature.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110927074209/http://www.treknature.com/gallery/South_America/photo168360.htm |date=27 верасня 2011 }}</ref><ref name="nilesbio">{{Cite web |url=http://www.nilesbio.com/prod318.html |title=Mantis Egg Sac |access-date=30 студзеня 2012 |archive-date=6 кастрычніка 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006220908/http://www.nilesbio.com/prod318.html |url-status=dead }}</ref>. == Сістэматыка == Група ўключае 5 падсямействаў, каля 40 родаў і 130 відаў<ref name="tamu" /><ref name="speciesfile">[http://mantodea.speciesfile.org/Common/basic/Taxa.aspx?TaxonNameID=13 Iridopterygidae — mantodea.speciesfile.org]</ref>. * Падсямейства '''[[Hapalomantinae]] ** Роды: ''[[Bolbe]]''&nbsp;— ''[[Bolbena]]''&nbsp;— ''[[Bolbula]]''&nbsp;— ''[[Hapalogymnes]]''&nbsp;— ''[[Hapalomantis]]''&nbsp;— ''[[Papubolbe]]''&nbsp;— ''[[Tarachina]]'' * Падсямейства: '''[[Iridopteryginae]] ** Роды: ''[[Hapalopeza]]''&nbsp;— ''[[Hapalopezella]]''&nbsp;— ''[[Iridopteryx]]''&nbsp;— ''[[Micromantis]]''&nbsp;— ''[[Muscimantis]]''&nbsp;— ''[[Nemotha]]''&nbsp;— ''[[Pezomantis]]'' * Падсямейства: '''[[Nanomantinae]] ** Трыба: '''[[Fulcinini]] *** Роды: ''[[Calofulcinia]]''&nbsp;— ''[[Fulcinia]]''&nbsp;— ''[[Fulciniella]]''&nbsp;— ''[[Fulciniola]]''&nbsp;— ''[[Hedigerella]]''&nbsp;— ''[[Nannofulcinia]]''&nbsp;— ''[[Pilomantis]]''&nbsp;— ''[[Tylomantis]]'' ** Трыба: '''[[Nanomantini]] *** Роды: ''[[Ima]] — [[Machairima]] — [[Nanomantis]] — [[Parananomantis]] — [[Sceptuchus]] — [[Sinomantis]] * Падсямейства: '''[[Nilomantinae]] ** Роды: ''[[Epsomantis]] — [[Ilomantis]] — [[Mimomantis]] — [[Nilomantis]] — [[Papugalepsus]] * Падсямейства: '''[[Tropidomantinae]] ** Роды: ''[[Chloromantis]]''&nbsp;— ''[[Enicophlebia]]''&nbsp;— ''[[Hyalomantis]]''&nbsp;— ''[[Ichromantis]]''&nbsp;— ''[[Kongobatha]]''&nbsp;— ''[[Melomantis]]''&nbsp;— ''[[Miromantis]]''&nbsp;— ''[[Negromantis]]''&nbsp;— ''[[Neomantis]]''&nbsp;— ''[[Oxymantis]]''&nbsp;— ''[[Platycalymma]]''&nbsp;— ''[[Tropidomantis]]''&nbsp;— ''[[Xanthomantis]]'' {{зноскі}} == Літаратура == * Svenson, G.J. and M.F. Whiting. 2004. Phylogeny of Mantodea based on molecular data: evolution of a charismatic predator. [[Systematic Entomology]] 29(3): 342—352. == Спасылкі == * [http://eol.org/pages/3019784/overview Iridopterygidae — Encyclopedia of Life (2011)] {{ref-en}}{{v|23|09|2011}} * [http://tolweb.org/Iridopterygidae/12742 Iridopterygidae — Tree of Life Web Project] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120207050250/http://tolweb.org/Iridopterygidae/12742 |date=7 лютага 2012 }} {{ref-en}}{{v|23|09|2011}} [[Катэгорыя:Багамолы]] [[Катэгорыя:Сямействы насякомых]] ddapj9o479x4ib25t9zypkn8w0c31td 0 110273 5174443 5137649 2026-08-02T08:21:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174443 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | тытул = каралева [[Кастылія|Кастыліі]] і [[каралеўства Леон|Леона]] | беларускае імя = Ізабела I Кастыльская | арыгінальнае імя = Isabel I la Católica | парадак = | партрэт = IsabellaofCastile03.jpg | пачатак паўнамоцтваў = [[1474]] кароль [[Кастылія|Кастыліі]] | канчатак паўнамоцтваў = [[1504]] | каранацыя = | папярэднік = [[Энрыке IV, кароль Кастыліі|Энрыке IV]] | пераемнік = [[Хуана I Вар’ятка]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | дынастыя = | муж = | бацька = | маці = | дзеці = |Commons = Isabella of Castile |аўтограф = Isabel firma.jpg }} '''Ізабела І''' ({{ДН|22|4|1451}} — {{ДС|26|11|1504}}) — [[Каралі Кастыліі і Леона|каралева Кастыліі і Леона]] з [[Трастамара|дынастыі Трастамара]]. Яна і яе муж, [[Фердынанд II Арагонскі]], заклалі падмуркі палітычнага аб’яднання Іспаніі, якое завяршылася ў часы кіравання іхняга ўнука, [[Карл V Габсбург|Карла V]], [[імператар Свяшчэннай Рымскай Імперыі|імператара Свяшчэннай Рымскай Імперыі]]. [[Папа]] [[Папа Аляксандр VI|Аляксандр VІ]] надаў Фердынанду ды Ізабеле тытул [[Каталіцкія манархі|Каталіцкіх манархаў]] ({{lang-es|Los Reyes Católicos}}). Па-іспанску каралева таксама вядомая пад імем ''Isabel la Católica''. Сярод іншага, кіраванне Ізабелы і Фердынанда стала вядома выгнаннем яўрэяў з Іспаніі і пераўтварэннем [[інквізіцыя|інквізіцыі]] ў магутную ўстанову, ахвярамі якой сталі пераважна каталікі з яўрэйскім альбо маўрскім радаводам. Нягледзячы на гэта, Ізабела сама, як і шмат хто з іберыйскага дваранства, мела продкаў-яўрэяў{{Няма крыніцы}}. == Біяграфія == Ізабела нарадзілася ў [[Мадрыгал дэ лас Альтас Торэс]], [[Іспанія]], [[22 кастрычніка]] [[1451]] года. Яе брат, [[Альфонса Кастыльскі|Альфонса]], нарадзіўся на тры гады пазней за яе. Па смерці бацькі Ізабелы, [[Хуан II Кастыльскі|Хуана II]], у [[1454]] годзе, яе нашмат старэйшы зводны брат [[Энрыке ІV Кастыльскі|Энрыке ІV]] стаў каралём. Як толькі ён уступіў на трон, ён ізаляваў сваіх зводных брата і сястру ў [[Сеговія|Сеговіі]], а мачаху ў [[Арэвала]]. Энрыке ІV, які не меў шлюбных стасункаў са сваёй першай жонкай, [[Бланка Наварская|Бланкай Наварскай]], з-за чаго гэты шлюб быў ануляваны, ізноў ажаніўся, гэтым часам з [[Жуана Партугальская|Жуанай Партугальскай]], каб мець уласных дзяцей. Яго жонка нарадзіла дзіця, [[Хуана Бельтранеха|Хуану, прынцэсу Кастыльскую]]. Калі Ізабеле споўнілася 10 гадоў, яна і яе брат былі выкліканы да каралеўскага двара для больш пільнага кантролю. Падчас [[Бургаскі маніфест|Бургаскай маніфестацыі]] кастыльская знаць выдвінула ўмовы каралю — Альфонса, брат Ізабелы, павінен стаць спадчыннікам каралеўства. Энрыке пагадзіўся пры ўмове, што Альфонса возьме ў жонкі яго дачку Хуану, але неўзабаве перадумаў. Знаць, маючы кантроль над Альфонса і сцвярджаючы, што ён адзіны законны спадчыннік кароны, сутыкнулася з войскам Энрыке ІV ў [[бітва пры Альмеда|бітве пры Альмеда]] ў [[1467]] годзе. Бітва скончылася ўнічыю. Праз год Альфонса памёр ва ўзросце 14 гадоў, і Ізабела стала надзеяй узбунтаванай знаці. Нягледзячы на шматлікія спробы, Ізабела адмовілася ўзначаліць дваранства і прызнала Энрыке ІV каралём, а той, у сваю чаргу, прызнаў Ізабелу законнай спадчынніцай, замест Хуаны, бацькоўства якой было пад сумневам. У [[1475]] годзе Хуана выйшла замуж за свайго дзядзьку, караля Партугаліі, але іх шлюб быў ануляваны Папай Рымскім з прычыны блізкага сваяцтва. Энрыке спрабаваў выдаць замуж Ізабелу па сваім выбары, але яна адхіліла ўсе яго прапановы. Замест іх яна абрала [[Фердынанд II Арагонскі|Фердынанда]], спадчынніка арагонскае кароны. Яны ажаніліся [[19 кастрычніка]] [[1469]] года ў [[Вальядалід]]зе. Энрыке IV памёр [[10 снежня]] [[1474]] года. Ізабела дзейнічала хутка і разам з Фердынандам пачала рэарганізацыю каралеўскага двара. Тым часам [[Афонсу V|Альфонса V, кароль Партугаліі]], перайшоу мяжу і абвясціў Хуану, прынцэсу Кастыльскую, з якой ён папярэдне ажаніўся, законнай каралевай Кастыліі. Пачалася [[вайна за кастыльскую спадчыну]]. Фердынанд здолеў адбіць уварванне ў [[бітва пры Тора|бітве пры Тора]] ў [[1476]] годзе. На працягу наступных чатырох гадоў Ізабела і Фердынанд прывялі да пакоры ўсе мяцежныя гарады, крэпасці і цэнтры ўлады, якія ўзніклі з цягам часу. У [[1479]] годзе памёр бацька Фердынанда, што зрабіла каралеўскую пару кіраўнікамі [[Арагон]]а. У [[1480]] годзе Фердынанд і Ізабела склікалі [[Картэсы]] ў Таледа, дзе, пад іх кіраўніцтвам і кантролем, пяць каралеўскіх саветнікаў і 34 грамадскія прадстаўнікі выпрацавалі кодэкс законаў і эдыктаў, якія сталі падмуркам юрыдычнай сістэмы будучай [[Іспанія|Іспаніі]], стварыўшы цэнтралізаваную ўладу і ўмовы для эканамічнай і юрыдычнай рэабілітацыі краіны. Часткай гэтых рэформаў стала стварэнне [[Інквізіцыя|Інквізіцыі]], якую Ізабела і Фердынанд разглядалі як яшчэ адзін інструмент для аб’яднання краіны. У [[1483]] годзе [[Томас Тарквемада]] стаў першым [[Вялікі інквізітар|вялікім інквізітарам Іспаніі]] ў [[Севілья|Севільі]]. [[Файл:La Rendición de Granada - Pradilla.jpg|thumb|left|260px|''Капітуляцыя Гранады. 1492 год.'' паводле Ф. Падылья: Баадбіль перад Фердынандам і Ізабелай.]] Напэўна, самым важным годам за ўвесь час кіравання Ізабелы стаў [[1492]], які знакаміты капітуляцыяй [[Гранада|Гранады]] і завяршэннем [[Рэканкіста|Рэканкісты]], экспедыцыяй [[Хрыстафор Калумб|Хрыстафора Калумба]] і выгнаннем [[яўрэі|яўрэяў]] з Іспаніі. Ізабела і яе муж Фердынанд прынялі ад [[Папа Аляксандр VI|Папы Аляксандра VІ]] тытул Каталіцкіх манархаў, нягледзячы на тое, што сама Ізабела з вялікім незадавальненнем ставілася да грамадскай палітыкі Папы Аляксандра. У гэты ж час Ізабела і Фердынанд пачалі палітыку духоўнага аб’яднання Іспаніі, намагаючыся прывесці краіну да адной рэлігіі — рымскага каталіцызму. Як частка гэтага працэсу, Інквізіцыя атрымала статус сацыяльнага і рэлігійнага інстытута з вялікім уплывам на ўсю Іспанскую гісторыю. У выніку паўстання 1499 года [[Гранадская дамова]] была скасаваная ў [[1502]] годзе, і мусульмане краіны былі пастаўленыя перад выбарам: хрышчэнне альбо выгнанне. Каля 200 тысяч яўрэяў пакінулі каталіцкую манархію і пасяліліся ў атаманскіх уладаннях, дзе стаўленне да іўдаізму было нашмат лепшым. У апошнія гады Ізабелы [[Франсіска Хіменес дэ Сіснерас]], спавядальнік Ізабелы, стаў архібіскупам [[Таледа]] і канцлерам каралеўства. Ён стаў ключавой фігурай у рэабілітацыі рэлігійных інстытутаў Іспаніі, заклаўшы падмуркі будучай [[Контррэфармацыя|Контррэфармацыі]]. У якасці канцлера ён канцэнтраваў у сваіх руках усё больш і больш улады і паўнамоцтваў. Ізабела і яе муж стварылі імперыю і ў апошнія гады свайго кіравання былі занятыя палітыкай і адміністрацыяй. Абодва Каталіцкія Манархі былі занепакоеныя пытаннем спадкаемства і прыклалі шмат намаганняў, каб прывязаць Іспанскую карону да іншых кіруючых дынастый [[Еўропа|Еўропы]]. У палітычным сэнсе ўсе іхнія перамовы, якія тычыліся шлюбаў іх дзяцей, былі скіраваныя на ізаляцыю [[Францыя|Францыі]], асноўнага канкурэнта Іспаніі, і на аб’яднанне [[Пірэнейскі паўвостраў|Іберыйскага паўвострава]]. Да пачатку [[1497]] года ўсе часткі мазаікі, здавалася б, былі на сваім месцы: [[Хуан, прынц Астурыйскі|кронпрынц Хуан]] ажаніўся з [[Маргарыта Аўстрыйская (1480—1530)|Маргарытай Аўстрыйскай]], такім чынам устанавіўшы сувязі з [[Габсбургі|Габсбургамі]]. Старэйшая дачка Ізабелы, інфанта Ізабела, выйшла замуж за караля Партугаліі [[Мануэль І Партугальскі|Мануэля І]], а інфанта [[Хуана I Вар’ятка|Хуана]] выйшла замуж за яшчэ аднаго Габсбургскага прынца, [[Філіп I Прыгожы|Філіпа Бургундскага]]. Аднак планы Ізабелы наконт яе дзяцей не спраўдзіліся: прынц Хуан памёр неўзабаве пасля свайго вяселля, каралева Партугаліі Ізабела памерла пры родах, а яе сын, Мігель, двума гадамі пазней. Тытулы і ўладанні Ізабелы пасля яе смерці перайшлі да яе другой дачкі, [[Хуана I Вар’ятка|Хуаны Вар’яткі]]. Ізабела памерла ў [[Медзіна-дэль-Кампа]] ў [[1504]] годзе і была пахавана ў [[Гранада|Гранадзе]] ў каралеўскім склепе. == Гл. таксама == * [[Ісабеліна]] — архітэктурны стыль, названы ў гонар каралевы. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Isabella of Castile|выгляд=міні}} * [http://www.reinacatolica.org Партал, прысвечаны Ізабеле] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111128062847/http://www.reinacatolica.org/ |date=28 лістапада 2011 }} {{ref-es}} * [http://www.cervantesvirtual.com/historia/monarquia/isabeli_02.shtml Калекцыя выяў на Cervantesvirtual.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100114155941/http://www.cervantesvirtual.com/historia/monarquia/isabeli_02.shtml |date=14 студзеня 2010 }} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кіраўнікі Леона]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Кастыліі]] [[Катэгорыя:Трастамара]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатой ружай]] [[Катэгорыя:Кіруючыя каралевы]] 7i2v76i37w43ytxmmbtdx0bnmpvyzm5 0 111841 5174394 5034999 2026-08-02T04:39:36Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174394 wikitext text/x-wiki {{асоба}} {{цёзкі2|Казырэўскі}} '''Іван Пятровіч Казырэўскі''' ({{ДН|||1680}}, [[Якуцк]], Расія — {{ДС|2|12|1734}}) — землепраходзец, першы даследчык [[Курыльскія астравы|Курыльскіх астравоў]] і Паўднёвай Камчаткі. == Біяграфія == Паходзіў з беларускай шляхты. Яго дзед і бацька як ваеннапалонныя ў вайну Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—67 сасланы царом Аляксеем Міхайлавічам у Якуцк. У 1700 І.&nbsp;Казырэўскі накіраваны якуцкім ваяводам на [[Камчатка|Камчатку]] для прывядзення мясцовых жыхароў у падданства да Расіі. У 1711—13 у пошуках гандлёвых шляхоў у [[Японія|Японію]] І. Казырэўскі на чале атрада казакаў абследаваў Курыльскія а-вы (да в-ва [[Хакайда]]). Сабраў звесткі пра астравы і іх насельніцтва, вымераў адлегласць паміж імі, апісаў метэаралагічныя ўмовы на астравах і ў пралівах. Склаў першую карту Камчаткі і Курыльскіх а-воў, якой пазней карысталіся рускія і замежныя падарожнікі, у т.л. [[В. Берынг]] і [[С. Крашаніннікаў]]. У канцы 1710-х г. кіраваў Камчаткай, потым пастрыгся ў манахі. 3 1720 у Якуцку. У 1727—29 першы зрабіў падарожжа ўніз па р. [[Лена]] з выхадам у Ледавіты акіян. 3 1730 у [[Масква|Маскве]]. У 1731 арыштаваны па лжывым абвінавачанні, памёр у турме. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|7|Казырэўскі Іван Пятровіч|Ярмоленка В.|}} * {{ВСЭ3|Козыревский Иван Петрович}} == Спасылкі == * [http://www.kamchatsky-krai.ru/biography/kozyrevsky.htm Козыревский Иван Петрович (биография)] // Краязнаўчы сайт «Камчатский край»{{ref-ru}}{{v|2|7|2023}} * [https://kamlib.ru/upload/iblock/990/kozyrevsky.pdf Курилы — земля российская. 300 лет с начала похода И. П. Козыревского к Курильским островам (1713—2013)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220408203645/https://www.kamlib.ru/upload/iblock/990/kozyrevsky.pdf |date=8 красавіка 2022 }}{{ref-ru}}{{v|2|7|2023}} * [http://bsk.nios.ru/enciklodediya/kozyrevskiy-ivan-petrovich Козыревский Иван Петрович // Библиотека сибирского краеведения] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230702030305/http://bsk.nios.ru/enciklodediya/kozyrevskiy-ivan-petrovich |date=2 ліпеня 2023 }}{{ref-ru}}{{v|2|7|2023}} * ''Богданов В. В.'' [https://kamlib.ru/resources/full_text_search/kamchatka-v-tsentralnoy-presse/detail/-sudba-issledovatelya-kuril-i-yaponii-ivana-kozyrevskogo/ Судьба исследователя Курил и Японии Ивана Козыревского // Камчатская краевая библиотека] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230702030306/https://kamlib.ru/resources/full_text_search/kamchatka-v-tsentralnoy-presse/detail/-sudba-issledovatelya-kuril-i-yaponii-ivana-kozyrevskogo/ |date=2 ліпеня 2023 }}{{ref-ru}}{{v|2|7|2023}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Казырэўскі Іван Пятровіч}} [[Катэгорыя:Даследчыкі Ціхага акіяна]] [[Катэгорыя:Падарожнікі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Далёкага Усходу]] [[Катэгорыя:Гісторыя Сахалінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Даследчыкі Сахаліна і Курыльскіх астравоў]] mqxnb2ugxs99xuvjt7wd0e8mvkafj6v 0 118327 5174491 5020319 2026-08-02T10:43:51Z Emilia Noah 155537 /* Спасылкі */ Шаблон. 5174491 wikitext text/x-wiki [[Выява:Utopia.jpg|міні|Ананім. Ілюстрацыя да выдання «Утопіі» 1518 г.]] [[Выява:New Harmony, Indiana, por F. Bates.jpg|міні|260px|Грамада [[Нью-Гармонія]], штат [[Індыяна]], [[ЗША]] - гэта ўтапічны горад, прапанаваны брытанскім прамыслоўцам [[Роберт Оўэн|Робертам Оўэнам]] у [[1838]] г.]] '''Утопія''' ({{lang-grc|τοπος}} — «месца», {{lang-grc2|ου-τοπος}} — «не месца», «месца, якога няма») — [[жанр]] [[Мастацкая літаратура|мастацкай літаратуры]], блізкі да [[Навуковая фантастыка|навуковай фантастыкі]]. Апісвае мадэль ідэальнага, з пункту гледжання аўтара, грамадства. У адрозненне ад антыўтопіі характарызуецца верай аўтара ў бездакорнасць мадэлі. [[Выява:Portrait of Thomas More by Hans Holbein d. J. in the Frick Collection.jpg|міні|злева|150пкс|Маст. Ганс Гальбейн Малодшы. Томас Мор ]] [[Выява:Plato-raphael.jpg|thumb|злева|150пкс|Платон]] Назва жанру паходзіць ад аднайменнага твора [[Томас Мор|Томаса Мора]] — «Залатая кніжачка, гэтак жа карысная, калі і пацешная аб найлепшым уладкаванні дзяржавы і аб новым востраве Утопія», у якім «Утопія» толькі назва вострава. Упершыню ж у значэнні «мадэль ідэальнага грамадства» гэтае слова сустракаецца ў кнізе падарожжаў англійскага святара Сэмюэла Перчэса «Паломніцтва» (Pilgrimage, 1613). Там жа ўпершыню ўжываецца і [[прыметнік]] «утапічны» (utopian). Нягледзячы на пазнейшае ўмацаванне гэтага тэрміна, першай утопіяй ў гісторыі заходняй літаратуры лічыцца мадэль ідэальнага грамадства ў дыялогу [[Платон]]а «Дзяржава». Акрамя таго, утапічныя матывы прысутнічаюць у [[Міфалогія|міфалогіях]] практычна ўсіх народаў. == Гл. таксама == * [[Антыўтопія]] * [[Практопія]] * [[Экатопія]] * [[Адміранне грошай]] == Літаратура == * Patricia Vieira & Michael Marder, editors. (2011) ''[http://www.amazon.com/Existential-Utopia-Perspectives-Utopian-Thought/dp/1441169210 Existential Utopia: New Perspectives on Utopian Thought]'' (London & New York: Continuum) ISBN 1-4411-6921-0 * Kumar, Krishnan. (1991) ''Utopianism'' (Milton Keynes: Open University Press) ISBN 0-335-15361-5 * Manuel, Frank & Manuel, Fritzie. (1979) ''Utopian Thought in the Western World'' (Oxford: Blackwell) ISBN 0-674-93185-8 * Hine, Robert V. (1983) ''California's Utopian Colonies'' (University of California Press) ISBN 0-520-04885-7 * Kumar, Krishnan. (1987) ''Utopia and Anti-utopia in Modern Times'' (Oxford: Blackwell) ISBN 0-631-16714-5 * Shadurski, Maxim. (2007) ''Literary Utopias from More to Huxley: The Issues of Genre Poetics and Semiosphere. Finding an Island'' (Moscow: URSS) ISBN 978-5-382-00362-7 == Спасылкі == {{Commonscat|Utopia}} * [http://www.utopiaandutopianism.com Utopia and Utopianism] * [http://expositions.bnf.fr/utopie/index.htm Utopie] * [http://utopia.nypl.org/homepage_noqt.shtml#redirect Welcome to Utopia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120621082918/http://utopia.nypl.org/homepage_noqt.shtml#redirect |date=21 чэрвеня 2012 }} * [http://www.utoronto.ca/utopia/index.html Society for Utopian Studies] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120522141716/http://www.utoronto.ca/utopia/index.html |date=22 мая 2012 }} * {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Утопіі|*]] [[Катэгорыя:Літаратурныя жанры]] mjgi1b1lje44ax24rqe4grpb1syqtui 5174492 5174491 2026-08-02T10:44:56Z Emilia Noah 155537 /* Спасылкі */ 5174492 wikitext text/x-wiki [[Выява:Utopia.jpg|міні|Ананім. Ілюстрацыя да выдання «Утопіі» 1518 г.]] [[Выява:New Harmony, Indiana, por F. Bates.jpg|міні|260px|Грамада [[Нью-Гармонія]], штат [[Індыяна]], [[ЗША]] - гэта ўтапічны горад, прапанаваны брытанскім прамыслоўцам [[Роберт Оўэн|Робертам Оўэнам]] у [[1838]] г.]] '''Утопія''' ({{lang-grc|τοπος}} — «месца», {{lang-grc2|ου-τοπος}} — «не месца», «месца, якога няма») — [[жанр]] [[Мастацкая літаратура|мастацкай літаратуры]], блізкі да [[Навуковая фантастыка|навуковай фантастыкі]]. Апісвае мадэль ідэальнага, з пункту гледжання аўтара, грамадства. У адрозненне ад антыўтопіі характарызуецца верай аўтара ў бездакорнасць мадэлі. [[Выява:Portrait of Thomas More by Hans Holbein d. J. in the Frick Collection.jpg|міні|злева|150пкс|Маст. Ганс Гальбейн Малодшы. Томас Мор ]] [[Выява:Plato-raphael.jpg|thumb|злева|150пкс|Платон]] Назва жанру паходзіць ад аднайменнага твора [[Томас Мор|Томаса Мора]] — «Залатая кніжачка, гэтак жа карысная, калі і пацешная аб найлепшым уладкаванні дзяржавы і аб новым востраве Утопія», у якім «Утопія» толькі назва вострава. Упершыню ж у значэнні «мадэль ідэальнага грамадства» гэтае слова сустракаецца ў кнізе падарожжаў англійскага святара Сэмюэла Перчэса «Паломніцтва» (Pilgrimage, 1613). Там жа ўпершыню ўжываецца і [[прыметнік]] «утапічны» (utopian). Нягледзячы на пазнейшае ўмацаванне гэтага тэрміна, першай утопіяй ў гісторыі заходняй літаратуры лічыцца мадэль ідэальнага грамадства ў дыялогу [[Платон]]а «Дзяржава». Акрамя таго, утапічныя матывы прысутнічаюць у [[Міфалогія|міфалогіях]] практычна ўсіх народаў. == Гл. таксама == * [[Антыўтопія]] * [[Практопія]] * [[Экатопія]] * [[Адміранне грошай]] == Літаратура == * Patricia Vieira & Michael Marder, editors. (2011) ''[http://www.amazon.com/Existential-Utopia-Perspectives-Utopian-Thought/dp/1441169210 Existential Utopia: New Perspectives on Utopian Thought]'' (London & New York: Continuum) ISBN 1-4411-6921-0 * Kumar, Krishnan. (1991) ''Utopianism'' (Milton Keynes: Open University Press) ISBN 0-335-15361-5 * Manuel, Frank & Manuel, Fritzie. (1979) ''Utopian Thought in the Western World'' (Oxford: Blackwell) ISBN 0-674-93185-8 * Hine, Robert V. (1983) ''California's Utopian Colonies'' (University of California Press) ISBN 0-520-04885-7 * Kumar, Krishnan. (1987) ''Utopia and Anti-utopia in Modern Times'' (Oxford: Blackwell) ISBN 0-631-16714-5 * Shadurski, Maxim. (2007) ''Literary Utopias from More to Huxley: The Issues of Genre Poetics and Semiosphere. Finding an Island'' (Moscow: URSS) ISBN 978-5-382-00362-7 == Спасылкі == {{Commonscat|Utopia}} * [http://www.utopiaandutopianism.com Utopia and Utopianism] * [http://expositions.bnf.fr/utopie/index.htm Utopie] * [http://utopia.nypl.org/homepage_noqt.shtml#redirect Welcome to Utopia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120621082918/http://utopia.nypl.org/homepage_noqt.shtml#redirect |date=21 чэрвеня 2012 }} * [http://www.utoronto.ca/utopia/index.html Society for Utopian Studies] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120522141716/http://www.utoronto.ca/utopia/index.html |date=22 мая 2012 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Утопіі|*]] [[Катэгорыя:Літаратурныя жанры]] mjf26bl7yyvnawlrzg3ipczuw003crg 0 118897 5174219 5016729 2026-08-01T15:44:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174219 wikitext text/x-wiki {{Картка сайта |лагатып = [[Выява:Openstreetmap logo.svg|100px|Лагатып праекта]] |URL = [http://www.openstreetmap.org/ www.openstreetmap.org], [http://osm.org/ osm.org] |скрыншот = [[Выява:Minsk location map.svg|300px]] |подпіс = '''[[Мінск]]''' (адзначаны і дамы, і [[POI]]). |камерцыйны = не |тып = [[Свабодныя матэрыялы|cвабодны]] [[вэб-картаграфія|вэб-картаграфічны]] сэрвіс |рэгістрацыя = патрабуецца для рэдагавання |мовы = англійская, беларуская і іншыя |размяшчэнне = {{Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія]] |уладальнік = Уладальнік даных - супольнасць удзельнікаў OpenStreetMap<ref>{{cite web|url = http://wiki.openstreetmap.org/wiki/FAQ#Who_owns_OpenStreetMap.3F |title = FAQ - OpenStreetMap |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100106205956/http://wiki.openstreetmap.org/wiki/FAQ#Who_owns_OpenStreetMap.3F|archivedate = 6 студзеня 2010|accessdate = 22 чэрвеня 2012|url-status = dead}}</ref>. Праект падтрымлівае некамерцыйная арганізацыя [http://www.osmfoundation.org/wiki/Main_Page OpenStreetMap Foundation]. |бягучы статус = працуе і актыўна развіваецца }} '''OpenStreetMap''' ('''OSM''') — [[віртуальная супольнасць|супольны праект]] па стварэнні свабодных рэдагуемых карт усяго свету. Карты ствараюцца на аснове звестак з [[GPS]]-навігатараў, аэра- і спадарожнікавых фотаздымкаў ці з уласнага досведу. Як растравыя, так і вектарныя карты OSM распаўсюджваюцца на ўмовах ліцэнзіі [[Open Database License]].<ref name=licence>{{cite web |url=http://blog.osmfoundation.org/2012/09/12/openstreetmap-data-license-is-odbl/ |title=OpenStreetMap data license is ODbL v1.0 |accessdate=5 November 2012 |date=12 September 2012 |author=RWeait |work= |publisher=OSM Foundation}}</ref> OpenStreetMap натхнілі сайты узору [[Вікіпедыя|Вікіпедыі]], кожны можа рэдагаваць даныя, ёсць поўная гісторыя правак. Зарэгістраваныя ўдзельнікі могуць загружаць GPS-трэкі і ствараць па іх карты пры дапамозе розных прыстасаванняў.<ref name="edittools">[http://derstandard.at/1246542045463/Ja-ich-wuerde-OpenStreetMap-mit-Wikipedia-vergleichen Steve Coats in derStandard.at], 13 ліпеня 2009. {{ref-de}}</ref> == Гісторыя == Праект быў заснаваны [[Стыў Кост|Стывам Коўстам]] у ліпені [[2004]] года. У красавіку [[2006]] была створаны фонд, які па сённяшні дзень падтрымлівае стварэнне і распаўсюд свабодных карт. У снежні [[2006]] года [[Yahoo!]] пацвердзіла, што заўзятары праекту могуць выкарыстоўваць спадарожнікавыя карты Yahoo! як падложку пры стварэння карт OSM.<ref name="yahoo_free">[http://old.opengeodata.org/2006/12/04/yahoo-aerial-imagery-in-osm/index.html Yahoo! aerial imagery in OSM] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110220034035/http://old.opengeodata.org/2006/12/04/yahoo-aerial-imagery-in-osm/index.html |date=20 лютага 2011 }} {{ref-en}}</ref> У студзені 2008 года карыстальнікам была нададзена магчымасць загружаць карты ў GPS-навігатары. У сакавіку таго ж года заснавальнікі абвясцілі пра атрыманне стартавага капіталу памерам €2,4 млн для [[CloudMade]].<ref name="funded">[http://blog.cloudmade.com/2008/03/17/were-funded/ We’re funded!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120301051755/http://blog.cloudmade.com/2008/03/17/were-funded/ |date=1 сакавіка 2012 }}, ''CloudMade Blog'' {{ref-en}}</ref> == Карыстальнікі == [[Файл:Motal OpenStreetMap.png|thumb|Беларускі [[аграгарадок Моталь]] на карце OpenStreetMap]] Паводле звестак на жнівень 2008 года, у праекце было зарэгістравана болей за 50&nbsp;000&nbsp;удзельнікаў. У сакавіку [[2009]] — 100&nbsp;000, а да канца 2009 года зарэгістравалася больш за 200 тысяч.<ref name="stats_osm">[[:openstreetmap:Stats|Stats]] ''OpenStreetMap Wiki'' {{ref-en}}</ref> Не ўсе зарэгістраваныя ўдзельнікі робяць унёсак. Насамрэч, большасць звестак уносіцца меншасцю ўдзельнікаў: з усіх, зарэгістраваных па стане на сакавік 2008 года ўдзельнікаў, прыкладна 10 % рабілі ўнёсак кожны месяц.<ref name="10p_contr">[https://web.archive.org/web/20090904140845/http://www.opengeodata.org/2008/07/31/we%E2%80%99re-on-a-road-to-everywhere/ We’re on a road to everywhere], ''OpenGeoData Blog'' {{ref-en}}</ref> == Стварэнне карт == === Гісторыя === На пачатку праекту, першыя ўдзельнікі ездзілі з GPS-навігатарамі і запісвалі каардынаты тых месцаў, дзе знаходзіліся. Гэтак першыя звесткі траплялі ў [[база звестак|базу звестак]] OpenStreetMap. Потым, калі з’явіліся першыя даступныя спадарожнікавыя здымкі, праца пайшла ўгору. Таксама былі перададзеныя ўрадавыя матэрыялы: карты, схемы і г. д. Зараз, калі патрапляе вялікі аб’ём матэрыялу, адмысловая каманда ўдзельнікаў робіць зыходныя звесткі прыдатнымі да канвертацыі і імпарту ў базу звестак праекту. === Камерцыйныя карты === Некаторыя кампаніі дазволілі выкарыстанне сваіх матэрыялаў на слушных умовах. Напрыклад, ''Automotive Navigation Data'' ахвяравала схему аўтамабільных дарог [[Нідэрланды|Нідэрландаў]], а таксама схему магістральных дарог [[Кітай|Кітая]] і [[Індыя|Індыі]]. У снежні 2006 года Yahoo! пацвердзіў права OpenStreetMap на выкарыстанне спадарожнікавых здымкаў Зямлі для стварэння карт OSM, у якасці тла для абводкі. Карыстальнікі могуць ствараць уласныя вектарныя карты як вытворныя працы, якія распаўсюджваюцца на ўмовах свабодных ліцэнзій.<ref name="yahoo_free" /> == Структура звестак == OpenStreetMap па сутнасці — база звестак, якая змяшчае некалькі тыпаў запісаў: * '''[[Пункт]]ы''' ({{мова-en|nodes|скарочана}}) — пункты з дакладным геаграфічным месцазнаходжаннем. * '''[[Лінія|Лініі]]''' ({{мова-en|ways|скарочана}}) — спісы ''пунктаў'', якія ствараюць [[ломаная|ломаную]] крывую ці [[шматкутнік]]і. * '''[[Дачыненне (матэматыка)|Дачыненні]]''' ({{мова-en|relations|скарочана}}) — групы ''пунктаў'', ''ліній'' і іншых ''дачыненняў'', якім надаюцца розныя ўласцівасці. * '''Тэгі''' ({{мова-en|tags|скарочана}}) — пары ''назва_тэга=значэнне'', якія надаюцца пунктамам, лініям ці адносінам. == Гл. таксама == * [[Google Map Maker]] * [[Вікіпедыя]] * [[OpenLayers]] * [[Неагеаграфія]] * [[Вэб-картаграфія]] * [[JOSM]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{commons|Category:OpenStreetMap|выгляд=міні}} * [http://www.openstreetmap.org/ Галоўная старонка OpenStreetMap] * [http://www.openstreetmap.by/ Карта OpenStreetMap на беларускай мове] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120802120539/http://openstreetmap.by/ |date=2 жніўня 2012 }} * [http://www.latlon.org/ Карта OpenStreetMap Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120625145500/http://latlon.org/ |date=25 чэрвеня 2012 }} з беларускімі пазнакамі * [[openstreetmap:RU:Main Page|Дакументацыя і дапамога на вікі]] {{ref-ru}} ** [[openstreetmap:WikiProject Belarus|ВікіПраект Беларусь]] === Вектарныя карты ў розных фарматах для спампоўкі === * [http://planet.openstreetmap.org/ OpenStreetMap] — osm * [http://downloads.cloudmade.com/ CloudMade] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100924021529/http://downloads.cloudmade.com/ |date=24 верасня 2010 }} — osm, garmin * [http://download.geofabrik.de/osm/ Geofabrik] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080504182757/http://download.geofabrik.de/osm/ |date=4 мая 2008 }} — osm, esri === Растравыя карты і сэрвісы === * [http://www.opencyclemap.org/ OpenCycleMap] — карта для веласіпедыстаў (Увесь свет) * [http://www.yournavigation.org/ Yournavigation] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110714010038/http://www.yournavigation.org/ |date=14 ліпеня 2011 }} — пракладка маршрутаў, экспарт (Увесь свет) * [http://openrouteservice.org/ OpenRouteService] — пракладка маршрутаў, пошук [[POI]] (пунктаў цікавасці) (Толькі Еўропа) * [http://www.OpenPisteMap.org OpenPisteMap] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170525010106/http://openpistemap.org/ |date=25 мая 2017 }} — карты схілаў для гарналыжнікаў і сноўбардыстаў (еўрапейскія і амерыканскія курорты), накладваецца рэльеф. * [http://maps.cloudmade.com/ CloudMade]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120525010151/http://maps.cloudmade.com/ |date=25 мая 2012 }} — пракладка маршрутаў, агульная карта і карты для мабільных прылад (Увесь свет) * [http://www.itoworld.com/static/osm_mapper.html OSM Mapper] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110713070631/http://www.itoworld.com/static/osm_mapper.html |date=13 ліпеня 2011 }} — выпраўленне памылак{{ref-en}} * [http://opentouchmap.org/?lat=55.76248392935299&lon=37.63330713108246&zoom=14 Opentouchmap.org] вэб-інтэрфейс, аптымізаваны для прылад з сэнсарным экранам, такіх, як [[iPhone]]. * [http://www.free-map.org.uk FreeMap] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200315141109/http://www.free-map.org.uk/ |date=15 сакавіка 2020 }} — карта для турыстаў, пешаходаў (некаторыя часткі Вялікабрытаніі) === Спадарожнікавы маніторынг === * [http://gps-trace.com/?lang=ru GPS Trace Orange] — сэрвіс спадарожнікавага маніторынгу на базе карт OpenStreetMap [[Катэгорыя:GPS]] [[Катэгорыя:Картаграфія]] [[Катэгорыя:Спадарожнікавыя навігацыйныя сістэмы]] [[Катэгорыя:Віртуальныя атласы]] [[Катэгорыя:Працы, ліцэнзаваныя пад Creative Commons]] [[Катэгорыя:Вэб-картаграфія]] [[Катэгорыя:Вікі-праекты]] [[Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 2004 годзе]] [[Катэгорыя:Сумеснае стварэнне карт]] fsfni8kw84hm36wf2k7nilc5z4alpjw 0 121646 5174209 5138456 2026-08-01T15:24:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174209 wikitext text/x-wiki {{Кампанія |назва = «New Line Cinema» («Нью Лайн Сінема») |тып = [[Даччынае таварыства]] кампаніі [[Warner Bros.]] |заснавана = 1967 |матчына кампанія = Warner Bros. Entertainment, Inc. }} '''«New Line Cinema»''' ({{lang-en|«New line cinema»}} — «новая лінія кіно») — адна з найбуйнейшых амерыканскіх кінакампаній. == Гісторыя == Утворана ў 1967 годзе, даччыная структура медыя-карпарацыі «[[WarnerMedia|Тайм Уорнэр]]». Уключае падраздзяленні па тэатральным пракаце, збыту, хатняму відэа і аддзяленне, якое спецыялізуецца на незалежным кіно і носіць назву «Picturehouse». Кампанія датычная да выпуску кінатрылогіі «[[Уладар пярсцёнкаў (кінатрылогія)|Уладар пярсцёнкаў]]», серыі фільмаў «[[Осцін Паўэрс (серыя фільмаў)|Осцін Паўэрс]]», «[[Блэйд (серыя фільмаў)|Блэйд]]», «[[Пункт прызначэння (серыя фільмаў)|Пункт прызначэння]]», «[[Тупы і яшчэ тупей (серыя фільмаў)|Тупы і яшчэ тупей]]», «[[Кашмар на вуліцы Вязаў (серыя фільмаў)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]», «[[Круцельства (серыя фільмаў)|Круцельства]]», «[[Смяротная бітва (серыя фільмаў)|Смяротная Бітва]]». Заснавальнікі — [[Роберт Шэй]] і [[Майкл Лін]]. Часам жартам «New Line Cinema» завуць «Домам, які пабудаваў Фрэдзі» з-за фільма, які зрабіў студыю знакамітай — «[[Кашмар на вуліцы Вязаў (серыя фільмаў)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]»<ref>''Nightmare on Elm Street'' at [http://www.dvdreview.com/html/a_nightmare_on_elm_street_editor_s_day.html DVD Revire] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080511171737/http://www.dvdreview.com/html/a_nightmare_on_elm_street_editor_s_day.html |date=11 мая 2008 }}</ref>. У 2008 годзе кампанія была паглынута «[[Warner Brothers]]» з-за фінансавых праблем<ref name="a">{{Cite web |url=http://www.rbcdaily.ru/2008/03/03/lifestyle/326184 |title=Браты Уорнер паглынулі «Уладара пярсцёнкаў» // РБК daily |access-date=8 верасня 2012 |archive-date=27 мая 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527021044/http://www.rbcdaily.ru/2008/03/03/lifestyle/326184 |url-status=dead }}</ref>. «New Line Cinema» спецыялізавалася на фантастычным кіно і стужках з шырокамаштабнымі візуальнымі эфектамі. == Фільмы == '''{{main|Фільмы, выпушчаныя «New Line Cinema»}}''' {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.newline.com/ Афіцыйны сайт]{{ref-en}} * {{imdb company|id=0046718|company=«New Line Cinema»}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Time Warner}} [[Катэгорыя:New Line Cinema| ]] [[Катэгорыя:Падраздзяленні Warner Bros.]] nyeic93kgw95bsdoad5x0pi9flrxvrw 100 121975 5174221 5173881 2026-08-01T15:50:59Z NirvanaBot 40832 +6 новых 5174221 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Іосіф Іпалітавіч Равіч|2026-08-01T15:28:01Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Станіслаў Шадурскі|2026-08-01T14:27:31Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Ігнацій Якаўлевіч Рэшка|2026-08-01T12:32:04Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Цэзары Камінскі|2026-08-01T11:17:01Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Спіс памерлых у 2011 годзе|2026-08-01T07:49:29Z|DobryBrat}} {{Новы артыкул|Франка Барэзі|2026-07-31T18:03:30Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Яўгенія Канстанцінаўна Судзілоўская|2026-07-31T14:40:20Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Васіль Іванавіч Сабольшчыкаў|2026-07-31T10:52:39Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Рыгор Міхайлавіч Пажанян|2026-07-31T07:20:30Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Рудольф Паерлс|2026-07-31T06:55:49Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Сямён Паўлавіч Пад'ячаў|2026-07-31T06:46:42Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Адысея (фільм, 2026)|2026-07-30T21:27:07Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Іван Якаўлевіч Файніцкі|2026-07-30T14:56:03Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Канстанцін Васілевіч Харламповіч|2026-07-30T13:33:59Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Генры Джон Эльвез|2026-07-30T13:12:47Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Джавані Бальтрафіа|2026-07-30T11:25:38Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Кацярына Балонская|2026-07-30T11:09:13Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Сасета (мастак)|2026-07-30T08:28:05Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Васіль фон Роткірх|2026-07-30T07:33:29Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Дзяніс Трусаў|2026-07-30T06:58:55Z|Librarum}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> a6d064gs1621ihhyrnl0mnilnrseh5x 0 123419 5174141 5165701 2026-08-01T13:02:14Z DzBar 156353 /* Літаратура */ дапаўненне 5174141 wikitext text/x-wiki {{Мастак | імя = Рыгор Сямёнавіч Сітніца | арыгінальнае імя = | імя пры нараджэнні = | партрэт =Rygor Sitnica.JPG | шырыня = | загаловак =''Рыгор Сітніца на вечарыне, прысвечанай [[Вінцэнт ван Гог|Вінцэнту ван Гогу]] ў «Кніжным салоне», Мінск, 2014 г.'' | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | паходжанне = | падданства = | грамадзянства ={{USSR}}→{{BLR}} | жанр = | вучоба = | стыль = | працы = | заступнікі = | уплыў = [[Васіль Пятровіч Шаранговіч|Васіль Шаранговіч]], [[Уладзімір Пятровіч Савіч|Уладзімір Савіч]] | уплыў на = | узнагароды = | сайт = | вікісховішча = }} {{цёзкі2|Сітніца}} '''Рыгор Сямёнавіч Сітніца''' ({{ДН|1|1|1958}}, [[Курыцічы]], {{МН|Петрыкаўскі раён|у Петрыкаўскім раёне|Петрыкаўскі раён}}, [[Гомельская вобласць]]) — беларускі [[Графіка (мастацтва)|графік]], [[паэт]]. Лаўрэат літаратурнай прэміі «[[Залаты апостраф]]» (2006). == Біяграфічныя звесткі == Пасля заканчэння шостага класа сярэдняй школы на радзіме, па рэкамендацыі настаўніка, Івана Маліноўскага, перавёўся вучыцца ў Мінск, у [[Рэспубліканская школа-інтэрнат па выяўленчым мастацтве і музыцы|Рэспубліканскую школу-інтэрнат па выяўленчым мастацтве і музыцы імя І. Ахрэмчыка]], якую скончыў у 1976 годзе. Пасля паступіў на аддзяленне графікі [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускага тэатральна-мастацкага інстытуту]], які скончыў у 1982 годзе. Вучыўся ў [[Васіль Пятровіч Шаранговіч|В. П. Шаранговіча]]. З 1980 году прымае ўдзел ў рэспубліканскіх, замежных і міжнародных мастацкіх выставах і літаратурных імпрэзах. З 1983 года выкладае ў Беларускім каледжы мастацтваў. Выкладаў таксама ў Беларускай акадэміі мастацтваў. У 1985 годзе стаў сябрам [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]], а ў 2007 годзе — першым намеснікам грамадскага аб’яднання «Беларускі саюз мастакоў». У 2013 годзе абраны кіраўніком Беларускага саюза мастакоў. == Творчасць == Творчасці ўласцівы спалучэнне супрэматычных і канструктывісцкіх прынцыпаў у пабудове кампазіцыі, гіперрэалістычная трактоўка формы, сімвалічнасць мастацкай мовы. Стылістычная манера мастака надае канкрэтным аб’ектам ягоных твораў грунтоўную сутнасць сімвалаў, знакаў і выводзіць іх на памежжа, дзе форма, не губляючы сваёй рэалістычнасці, спалучае рысы абстрактнага вобразу. Таксама творчасці характэрна пільная ўвага да беларускіх нацыянальных каштоўнасцей: гісторыі, этнаграфіі, фальклору, як неад’емных частак агульнаеўрапейскага культурнага кантэксту. [[File:Vystavka Ludmila Kalmaeva foto Evgeny Ksenevich (1).jpg|thumb|left| Злева направа мастакі Рыгор Сітніца, [[Людміла Кальмаева]], нам. дыр. па навуковай рабоце музея Наталля Сяліцкая на адкрыцці персанальнай выставы Людмілы Кальмаевай у Нацыянальным мастацкім музеі РБ. Мінск, 23 чэрвеня 2016 г. Фота Яўгена Ксяневіча]] Творы мастака знаходзяцца ў фондах наступных музеяў Беларусі: * [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]] * Мастацкі фонд Беларускага саюза мастакоў * [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва]] ў Мінску * [[Літаратурны музей Максіма Багдановіча]] * [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы]] * Дзяржаўны музеі гісторыі Вялікай Айчынай вайны * [[Магілёўскі абласны мастацкі музей імя Паўла Масленікава]] * Дзяржаўны гісторыка-культурны музей-запаведнік "Заслаўе" * Мастацкі збор [[Сабор Святых апосталаў Пятра і Паўла (Мінск)|Сабору Святых апосталаў Пятра і Паўла]] ў Мінску У замежных калекцыях: * Музей і асяродак беларускай культуры ў [[Гайнаўка|Гайнаўцы]] ([[Польшча]]) * Муніцыпальны мастацкі цэнтр горада Бельска-Бяла (Польшча) * Прыватны збор — калекцыя графікі Франса Салеса Грыля ў [[Мюнхен]]е)<ref>[http://be.convdocs.org/docs/index-41593.html Рыгор Сітніца] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210129221422/https://be.convdocs.org/docs/index-41593.html |date=29 студзеня 2021 }}</ref> * Манастыр Святога Георга на [[Грэцыя|грэчаскім]] востраве [[Востраў Касас|Касас]], дзе мастак быў на [[пленэр]]ы. * Мастацкі збор Міністэрства марскога гандлю Грэцыі<ref>[http://www.artmuseum.by/by/vyst/m%D1%96nulyiya-vyista%D1%9Ek%D1%96/sitnica «Гаспóда. Суб’ектыўная рэчаіснасць». Выстаўка Рыгора Сітніцы ў Нацыянальным мастацкім музеі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305100104/http://www.artmuseum.by/by/vyst/m%d1%96nulyiya-vyista%d1%9ek%d1%96/sitnica |date=5 сакавіка 2016 }}</ref>. Рыгор Сітніца вядомы таксама як паэт і публіцыст. Яго творы друкаваліся у Беларусі ў часопісах [[Полымя (1922)|«Полымя»]] і [[Дзеяслоў (2002)|«Дзеяслоў»]], а таксама за мяжой. З’яўляецца лаўрэатам літаратурных прэмій «Полымя» (2001) і «Залаты апостраф» (2006)<ref>[http://www.tvr.by/bel/culture.asp?id=8065 Чарговую выставу «Гаспода. Суб’ектыўная рэчаіснасць адкрыў» мастак Рыгор Сітніца]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Узнагароды == * [[Медаль Францыска Скарыны]] ([[2012]])<ref name="nagrady">{{Cite web |url=https://nagrady.by/persona/5898 |title=Узнагароды Беларусі: Сітніца Рыгор Сямёнавіч |access-date=15 лістапада 2020 |archive-date=16 лістапада 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116201107/https://nagrady.by/persona/5898 |url-status=dead }}</ref> * [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь]] ([[2019]])<ref name="nagrady"/>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Сітніца Рыгор Сямёнавіч||424—425}} * Рыгор Сітніца. Простыя рэчы : фотаальбом / [укладальнік і аўтар тэксту Р. Сітніца. — Мінск : Звязда, 2017. — 215, [16] с. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{bis.nlb.by|137619|Сітніца Рыгор Сямёнавіч}} * [http://gdb.rferl.org/42C477B6-65A0-44FD-ADB4-DDD4E142A5A1_w268_r1.jpg Карціна «Язэп Драздовіч»] {{DEFAULTSORT:Сітніца Рыгор Сямёнавіч}} [[Катэгорыя:Мастакі СССР]] [[Катэгорыя:Графікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Графікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў]] [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя]] sxdpeshkg4qzrfampmo0kq6nu7nhtfq 0 123854 5174335 4620449 2026-08-01T21:16:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174335 wikitext text/x-wiki {{Картка сайта |назва = '''''The Plant List''''' |лагатып = |URL = http://www.theplantlist.org/ |скрыншот = |подпіс = |камерцыйны = не |тып праекта = сеткавая база даных (электронная энцыклапедыя) |рэгістрацыя = не патрабуецца |мовы = [[англійская мова|англійская]] |размяшчэнне = |уладальнік = [[Каралеўскія батанічныя сады К'ю]] ([[Вялікабрытанія]]) і [[Батанічны сад Місуры]] ([[ЗША]]) |аўтар = |адкрыты = снежань 2010 года |зачынены = |бягучы статус = працуе |абарот = |чысты прыбытак = |слоган праекта = }} '''''The Plant List''''' (у перакладзе з [[Англійская мова|англ.]] — «Спіс раслін») — сумесны энцыклапедычны інтэрнэт-праект, які забяспечвае доступ да інфармацыі пра [[біялагічная наменклатура|наменклатуру]] сучасных (невыкапнёвых) [[таксон]]аў, якія адносяцца да царства [[Расліны|раслін]]. Гэты праект з’яўляецца сумеснай распрацоўкай [[Каралеўскія батанічныя сады К'ю|Каралеўскіх батанічных садоў К’ю]] ([[Вялікабрытанія]]) і [[Батанічны сад Місуры|Батанічнага саду Місуры]] ([[ЗША]]). Адкрыты ў снежні [[2010]] года<ref>[http://www.kew.org/news/plant-list-complete.htm Kew and Missouri Botanical Garden announce the completion of The Plant List] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110228215600/http://www.kew.org/news/plant-list-complete.htm |date=28 лютага 2011 }} {{v|31|3|2011}}</ref>. == Структура == Назвы раслін у базе даных падзелены на чатыры буйныя групы: * '''[[Кветкавыя расліны|Кветкавыя (пакрытанасенныя) расліны]]''' (''Angiospermae'', або ''Magnoliophyta''). * '''[[Голанасенныя расліны]]''', уключаючы ** {{bt-bellat||Ginkgophyta}}; ** {{bt-bellat||Gnetophyta}}; ** {{bt-bellat||Cycadophyta}}; ** {{bt-bellat||Pinophyta}}. * '''[[Сасудзістыя споравыя расліны]]''' ([[Папарацепадобныя]]), уключаючы ** {{bt-bellat||Polypodiophyta}}; ** {{bt-bellat||Lycopodiophyta}}; ** {{bt-bellat||Psilotophyta}}; ** {{bt-bellat||Equisetophyta}}. * '''[[Мохападобныя]]''', уключаючы ** {{bt-bellat||Anthocerotophyta}}; ** {{bt-bellat||Bryophyta}}; ** {{bt-bellat||Marchantiophyta}}. == Статыстыка == Усяго ў базу даных ''The Plant List'' па стане на 15 сакавіка 2011 года ўключана {{s|1 040 426}} назваў [[Расліны|раслін]] у [[Ранг (біялогія)|рангу]] [[біялагічны від|віду]], з якіх сапраўднымі з’яўляюцца {{s|298 900}} назваў; каолькасць сапраўдных назваў [[Род (біялогія)|род]]аў раслін — {{s|16 167}}, [[сямейства]]ў раслін — 620<ref name="Statistics">[http://www.theplantlist.org/statistics/ Statistics // ''The Plant List'' (2010). Version 1.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110503200957/http://www.theplantlist.org/statistics/ |date=3 мая 2011 }} {{ref-la}}{{ref-en}} {{V|15|3|2011}}</ref>. Статыстыка па групах: * [[Кветкавыя расліны|Кветкавыя (пакрытанасенныя) расліны]] — {{s|904 649}} назваў у [[Ранг (біялогія)|рангу]] [[біялагічны від|віду]], з якіх сапраўднымі з’яўляюцца {{s|273 174}} назваў; каолькасць сапраўдных назваў родаў кветкавых раслін — {{s|14 038}}, сямействаў кветкавых раслін — 406<ref name="Angiosperms">[http://www.theplantlist.org/browse/A/#Statistics The Angiosperms (Flowering plants). Statistics // ''The Plant List'' (2010). Version 1.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140603221639/http://www.theplantlist.org/browse/A/#Statistics |date=3 чэрвеня 2014 }} {{ref-la}}{{ref-en}} {{V|15|3|2011}}</ref>; * [[Голанасенныя расліны]] — 4588 назваў у рангу віду, з якіх сапраўднымі з’яўляюцца 1088 назваў; каолькасць сапраўдных назваў родаў голанасенных — 88, сямействаў — 14<ref name="Gymnosperms">[http://www.theplantlist.org/browse/G/#Statistics The Gymnosperms (Conifers, cycads and allies). Statistics // ''The Plant List'' (2010). Version 1.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130824024109/http://www.theplantlist.org/browse/G/#Statistics |date=24 жніўня 2013 }} {{ref-la}}{{ref-en}} {{V|15|3|2011}}</ref>; * [[Сасудзістыя споравыя расліны]] — {{s|46 428}} назваў у рангу віду, з якіх сапраўднымі з’яўляюцца 9294 назваў; каолькасць сапраўдных назваў родаў сасудзістых споравых — 568, сямействаў — 35<ref name="Pteridophytes">[http://www.theplantlist.org/browse/P/#Statistics The Pteridophytes (Ferns and fern allies). Statistics // ''The Plant List'' (2010). Version 1.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110307131011/http://www.theplantlist.org/browse/P/#Statistics |date=7 сакавіка 2011 }} {{ref-la}}{{ref-en}} {{V|15|3|2011}}</ref>; * [[Мохападобныя]] — {{s|71 614}} назваў у рангу віду, з якіх сапраўднымі з’яўляюцца {{s|15 344}} назваў; каолькасць сапраўдных назваў родаў мохападобных — 1473, сямействаў — 165<ref name="Bryophytes">[http://www.theplantlist.org/browse/B/#Statistics The Bryophytes (Mosses and liverworts). Statistics // ''The Plant List'' (2010). Version 1.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190412112723/http://www.theplantlist.org/browse/B/#Statistics |date=12 красавіка 2019 }} {{ref-la}}{{ref-en}} {{V|15|3|2011}}</ref>. [[Водарасці]], [[грыбы]] і [[лішайнікі]], хоць яны і падпадаюць пад дзеянне [[Міжнародны кодэкс батанічнай наменклатуры|Міжнароднага кодэкса батанічнай наменклатуры]], у гэту базу даных не ўключаны. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.theplantlist.org/ ''The Plant List'' (2010). Version 1. Published on the Internet; http://www.theplantlist.org/ (accessed 1st January)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190523171514/http://www.theplantlist.org/ |date=23 мая 2019 }} {{ref-en}} {{V|5|3|2011}} * [http://www.dailymail.co.uk/sciencetech/article-1342699/Kew-Gardens-lists-plant-planet-huge-database-1-25million-names.html?ito=feeds-newsxml Daily Mail: Botanical A-Z via Kew: British experts complete database of every plant name on the planet — all 1.25million of them] {{ref-en}} {{V|5|3|2011}} * [http://news.discovery.com/earth/plant-database-library-101229.html Discovery News: World’s Largest Plants Database Assembled]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120928094707/http://news.discovery.com/earth/plant-database-library-101229.html |date=28 верасня 2012 }} {{ref-en}} {{V|5|3|2011}} * [http://www.cbc.ca/cp/science/i81521.html CBC: US, British scientists draw up comprehensive list of world’s known land plants] {{ref-en}} {{V|5|3|2011}} * [http://www.foxnews.com/scitech/2010/12/30/worlds-plant-life-far-diverse-previously-thought/#ixzz19t9BPqzQ Fox News: World’s Plant Life Far Less Diverse Than Previously Thought] {{ref-en}} {{V|5|3|2011}} {{Электронныя біялагічныя рэсурсы}} [[Катэгорыя:Базы даных у Інтэрнэце]] [[Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 2010 годзе]] [[Катэгорыя:Сістэматыка раслін]] k6xujbkurkuyk1p6wrywiwol87sxmwm 0 130962 5174323 4701160 2026-08-01T20:47:08Z Siliyiw 169172 5174323 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Сосны 2 |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 40|lat_sec = 09 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 14|lon_sec = 58 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Любанскі |сельсавет = Соснаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = }} '''Со́сны 2'''<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d913n0061712&q_id=11400542|title=Решение Любанского районного Совета депутатов от 9 декабря 2013 года № 156 "О переименовании сельского населенного пункта и отнесении его к агрогородку"}}</ref>, раней '''Сосны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sosny 2}}, {{lang-ru|Сосны 2}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":0" /> у [[Любанскі раён|Любанскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Соснаўскі сельсавет|Соснаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца на аўтамабільнай дарозе [[Любань]] — [[Камаровічы (Петрыкаўскі раён)|Камаровічы]]. Знаходзіцца за 25 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад горада [[Любань]], за 177 кіламетраў ад [[Мінск]]а, за 50 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі [[Урэчча (станцыя)|Урэчча]]. За 1,6 км на поўнач ад аграгарадок знаходзіцца возера [[Баяніцкае]]. == Гісторыя == Падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыі]] ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], у вёске быў размешчаны ахоўны пункт. [[10 студзеня]] [[1943]] года ў вёсцы, дзе дыслацыравалася 6-я рота 608-га ахоўнага палка, савецкія партызаны ў колькасці 700—800 чал. здзейснілі атаку ў якой загінула 100 чал. і яшчэ 80 былі паранены. Нямецкая 6-я рота панесла страты ў колькасці 2 забітых і 9 параненых. Па словах мясцовага насельніцтва забітых і параненых партызаны павезлі з сабой<ref>Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь. — Ф. 1440. — Воп. 3. — EX 989. — Л. 47.</ref>. У [[2013]] годзе пасёлак Сосны быў перайменаваны ў '''Сосны 2''' і атрымаў статус аграгарадка<ref>[http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-Любанский%20райсовет/type-Решение/156-09.12.2013.htm РЕШЕНИЕ ЛЮБАНСКОГО РАЙОННОГО СОВЕТА ДЕПУТАТОВ 9 декабря 2013 г. № 156 О переименовании сельского населенного пункта и отнесении его к агрогородку]</ref><ref name=":0" />. == Насельніцтва == * 772 жыхары, 320 двароў (2001){{sfn|БелЭн|2002}} == Інфраструктура == * Сярэдняя школа * Дом культуры * Бібліятэка * Бальніца * Амбулаторыя * Аптэка * Аддзяленне сувязі == Памятныя мясціны == * Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну{{sfn|БелЭн|2002}}. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Сосны||89}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Соснаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Соснаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Любанскага раёна]] nho79zceao84886iwp1wupjhilasl7h 5174326 5174323 2026-08-01T20:52:40Z Siliyiw 169172 5174326 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Сосны 2 |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява ={{Фотамантаж | photo1a = Сосны, Любанский район, Минская область, Беларусь 20.jpg | photo2a = Сосны, Любанский район, Минская область, Беларусь 15.jpg | photo2b = Сосны, Любанский район, Минская область, Беларусь 03.jpg | foot_montage = Зверху ўніз, злева направа: будынкі праўлення КСУП «Эксперыментальная база «Любанская» і Дома культуры ў цэнтральнай частцы аграгарадка, Сасноўская школа № 2, від на Першамайскую вуліцу | color = #f8f9fa | color_border = #f8f9fa | position = center | size = 280 }} |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 40|lat_sec = 09 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 14|lon_sec = 58 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Любанскі |сельсавет = Соснаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = |ранейшыя назвы=Сосны}} '''Со́сны 2'''<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d913n0061712&q_id=11400542|title=Решение Любанского районного Совета депутатов от 9 декабря 2013 года № 156 "О переименовании сельского населенного пункта и отнесении его к агрогородку"}}</ref>, раней '''Сосны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sosny 2}}, {{lang-ru|Со́сны 2}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":0" /> у [[Любанскі раён|Любанскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Соснаўскі сельсавет|Соснаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца на аўтамабільнай дарозе [[Любань]] — [[Камаровічы (Петрыкаўскі раён)|Камаровічы]]. Знаходзіцца за 25 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад горада [[Любань]], за 177 кіламетраў ад [[Мінск]]а, за 50 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі [[Урэчча (станцыя)|Урэчча]]. За 1,6 км на поўнач ад аграгарадок знаходзіцца возера [[Баяніцкае]]. == Гісторыя == Падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыі]] ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], у вёске быў размешчаны ахоўны пункт. [[10 студзеня]] [[1943]] года ў вёсцы, дзе дыслацыравалася 6-я рота 608-га ахоўнага палка, савецкія партызаны ў колькасці 700—800 чал. здзейснілі атаку ў якой загінула 100 чал. і яшчэ 80 былі паранены. Нямецкая 6-я рота панесла страты ў колькасці 2 забітых і 9 параненых. Па словах мясцовага насельніцтва забітых і параненых партызаны павезлі з сабой<ref>Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь. — Ф. 1440. — Воп. 3. — EX 989. — Л. 47.</ref>. У [[2013]] годзе пасёлак Сосны быў перайменаваны ў '''Сосны 2''' і атрымаў статус аграгарадка<ref>[http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-Любанский%20райсовет/type-Решение/156-09.12.2013.htm РЕШЕНИЕ ЛЮБАНСКОГО РАЙОННОГО СОВЕТА ДЕПУТАТОВ 9 декабря 2013 г. № 156 О переименовании сельского населенного пункта и отнесении его к агрогородку]</ref><ref name=":0" />. == Насельніцтва == * 772 жыхары, 320 двароў (2001){{sfn|БелЭн|2002}} == Інфраструктура == * Сярэдняя школа * Дом культуры * Бібліятэка * Бальніца * Амбулаторыя * Аптэка * Аддзяленне сувязі == Памятныя мясціны == * Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну{{sfn|БелЭн|2002}}. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Сосны||89}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Соснаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Соснаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Любанскага раёна]] ri4ovm2ckt3zbmi6cq2uxjo1v1c5s2d 5174328 5174326 2026-08-01T20:58:49Z Siliyiw 169172 5174328 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Сосны}}{{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Сосны 2 |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява ={{Фотамантаж | photo1a = Сосны, Любанский район, Минская область, Беларусь 20.jpg | photo2a = Сосны, Любанский район, Минская область, Беларусь 15.jpg | photo2b = Сосны, Любанский район, Минская область, Беларусь 03.jpg | foot_montage = Зверху ўніз, злева направа: будынкі праўлення КСУП «Эксперыментальная база «Любанская» і Дома культуры ў цэнтральнай частцы аграгарадка, Сасноўская школа № 2, від на Першамайскую вуліцу | color = #f8f9fa | color_border = #f8f9fa | position = center | size = 280 }} |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 40|lat_sec = 09 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 14|lon_sec = 58 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Любанскі |сельсавет = Соснаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = |ранейшыя назвы=Сосны}} '''Со́сны 2'''<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d913n0061712&q_id=11400542|title=Решение Любанского районного Совета депутатов от 9 декабря 2013 года № 156 "О переименовании сельского населенного пункта и отнесении его к агрогородку"}}</ref>, раней '''Сосны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sosny 2}}, {{lang-ru|Со́сны 2}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":0" /> у [[Любанскі раён|Любанскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Соснаўскі сельсавет|Соснаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца на аўтамабільнай дарозе [[Любань]] — [[Камаровічы (Петрыкаўскі раён)|Камаровічы]]. Знаходзіцца за 25 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад горада [[Любань]], за 177 кіламетраў ад [[Мінск]]а, за 50 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі [[Урэчча (станцыя)|Урэчча]]. За 1,6 км на поўнач ад аграгарадок знаходзіцца возера [[Баяніцкае]]. == Гісторыя == Падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыі]] ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], у вёске быў размешчаны ахоўны пункт. [[10 студзеня]] [[1943]] года ў вёсцы, дзе дыслацыравалася 6-я рота 608-га ахоўнага палка, савецкія партызаны ў колькасці 700—800 чал. здзейснілі атаку ў якой загінула 100 чал. і яшчэ 80 былі паранены. Нямецкая 6-я рота панесла страты ў колькасці 2 забітых і 9 параненых. Па словах мясцовага насельніцтва забітых і параненых партызаны павезлі з сабой<ref>Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь. — Ф. 1440. — Воп. 3. — EX 989. — Л. 47.</ref>. У [[2013]] годзе пасёлак Сосны быў перайменаваны ў '''Сосны 2''' і атрымаў статус аграгарадка<ref>[http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-Любанский%20райсовет/type-Решение/156-09.12.2013.htm РЕШЕНИЕ ЛЮБАНСКОГО РАЙОННОГО СОВЕТА ДЕПУТАТОВ 9 декабря 2013 г. № 156 О переименовании сельского населенного пункта и отнесении его к агрогородку]</ref><ref name=":0" />. == Насельніцтва == * 772 жыхары, 320 двароў (2001){{sfn|БелЭн|2002}} == Інфраструктура == * Сярэдняя школа * Дом культуры * Бібліятэка * Бальніца * Амбулаторыя * Аптэка * Аддзяленне сувязі == Памятныя мясціны == * Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну{{sfn|БелЭн|2002}}. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Сосны||89}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Соснаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Соснаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Любанскага раёна]] qf7flr7rvmgy70glkfbz4rwi4e34pga 5174329 5174328 2026-08-01T21:00:03Z Siliyiw 169172 5174329 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Сосны}}{{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Сосны 2 |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява ={{Фотамантаж | photo1a = Сосны, Любанский район, Минская область, Беларусь 20.jpg | photo2a = Сосны, Любанский район, Минская область, Беларусь 15.jpg | photo2b = Сосны, Любанский район, Минская область, Беларусь 03.jpg | foot_montage = Зверху ўніз, злева направа: будынкі праўлення КСУП «Эксперыментальная база «Любанская» і Дома культуры ў цэнтральнай частцы аграгарадка, Сасноўская школа № 2, від на Першамайскую вуліцу | color = #f8f9fa | color_border = #f8f9fa | position = center | size = 280 }} |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 40|lat_sec = 09 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 14|lon_sec = 58 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Любанскі |сельсавет = Соснаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = |ранейшыя назвы=Сосны}} '''Со́сны 2'''<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d913n0061712&q_id=11400542|title=Решение Любанского районного Совета депутатов от 9 декабря 2013 года № 156 "О переименовании сельского населенного пункта и отнесении его к агрогородку"}}</ref>, раней '''Сосны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sosny 2}}, {{lang-ru|Со́сны 2}}<ref name=":0" />) — [[аграгарадок]]<ref name=":0" /> у [[Любанскі раён|Любанскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Соснаўскі сельсавет|Соснаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца на аўтамабільнай дарозе [[Любань]] — [[Камаровічы (Петрыкаўскі раён)|Камаровічы]]. Знаходзіцца за 25 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад горада [[Любань]], за 177 кіламетраў ад [[Мінск]]а, за 50 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі [[Урэчча (станцыя)|Урэчча]]. За 1,6 км на поўнач ад аграгарадок знаходзіцца возера [[Баяніцкае]]. == Гісторыя == Падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыі]] ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], у вёске быў размешчаны ахоўны пункт. [[10 студзеня]] [[1943]] года ў вёсцы, дзе дыслацыравалася 6-я рота 608-га ахоўнага палка, савецкія партызаны ў колькасці 700—800 чал. здзейснілі атаку ў якой загінула 100 чал. і яшчэ 80 былі паранены. Нямецкая 6-я рота панесла страты ў колькасці 2 забітых і 9 параненых. Па словах мясцовага насельніцтва забітых і параненых партызаны павезлі з сабой<ref>Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь. — Ф. 1440. — Воп. 3. — EX 989. — Л. 47.</ref>. У [[2013]] годзе пасёлак Сосны быў перайменаваны ў '''Сосны 2''' і атрымаў статус аграгарадка<ref>[http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-Любанский%20райсовет/type-Решение/156-09.12.2013.htm РЕШЕНИЕ ЛЮБАНСКОГО РАЙОННОГО СОВЕТА ДЕПУТАТОВ 9 декабря 2013 г. № 156 О переименовании сельского населенного пункта и отнесении его к агрогородку]</ref><ref name=":0" />. == Насельніцтва == * 772 жыхары, 320 двароў (2001){{sfn|БелЭн|2002}} == Інфраструктура == * Сярэдняя школа * Дом культуры * Бібліятэка * Бальніца * Амбулаторыя * Аптэка * Аддзяленне сувязі == Памятныя мясціны == * Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну{{sfn|БелЭн|2002}}. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Сосны||89}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Соснаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Соснаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Любанскага раёна]] 8fwdybn2oxlqmmkjkllf0mdfjoikvg9 10 141061 5174441 1358960 2026-08-02T08:11:23Z DzBar 156353 5174441 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Картка |стыль_цела = width:20em; text-align:left; font-size:90%; |назва = {{{Назва}}} |выява = {{#if: {{{Выява|}}} | [[Выява:{{{Выява}}}|250px|center|{{{Апісанне|{{{Назва}}}}}}]] }} |подпіс = {{{Апісанне|}}} |стыль_загалоўкаў = padding:0 0.5em 0 0; background:transparent; line-height:1.1em; |метка1 = Арыгінал назвы |тэкст1 = {{{Арыгінал_назвы|}}} |метка2 = Тып |тэкст2 = {{{Тып|}}} |метка3 = [[Спіс кодаў абсерваторый|Код]] |тэкст3 = {{{Код|}}}{{#if:{{{Код|}}}|&nbsp;&nbsp;[http://newton.dm.unipi.it/neodys/index.php?pc=2.1.2&o={{{Код}}}&ab=0 (назіранні)]}} |метка4 = Размяшчэнне |тэкст4 = {{{Размяшчэнне|}}} |метка5 = Каардынаты |тэкст5 = <div style="white-space:nowrap;">{{{Каардынаты|}}}</div> |метка6 = [[Вышыня над узроўнем моры|Вышыня]] |тэкст6 = {{{Вышыня|}}} |метка7 = Надвор'е |тэкст7 = {{{Надвор'е|}}} |метка8 = Дата адкрыцця |тэкст8 = {{{Дата_адкрыцця|}}} |метка9 = Дата закрыцця |тэкст9 = {{{Дата_закрыцця|}}} |метка10 = '''Сайт:''' |тэкст10 = {{{Сайт|}}} |тэкст11 = {{#if:{{{Тэлескоп_1_імя|}}} | {{Картка |стыль_цела = border:none; margin:0; font-size:100%; |уверсе = <div style="padding:0.3em; background:<!-- -->{{#if:{{{background|}}}|{{{background}}}|lavender}}">Інструменты:</div> |стыль_уверсе = padding-bottom:0.2em; font-size:105%; |стыль_загалоўкаў = padding:0 0.5em 0 0; background:transparent; line-height:1.1em; |метка1 = {{{Тэлескоп_1_імя|}}} |тэкст1 = {{#if:{{{Тэлескоп_1_тып|}}}|{{{Тэлескоп_1_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_1_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка2 = {{{Тэлескоп_2_імя|}}} |тэкст2 = {{#if:{{{Тэлескоп_2_тып|}}}|{{{Тэлескоп_2_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_2_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка3 = {{{Тэлескоп_3_імя|}}} |тэкст3 = {{#if:{{{Тэлескоп_3_тып|}}}|{{{Тэлескоп_3_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_3_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка4 = {{{Тэлескоп_4_імя|}}} |тэкст4 = {{#if:{{{Тэлескоп_4_тып|}}}|{{{Тэлескоп_4_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_4_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка5 = {{{Тэлескоп_5_імя|}}} |тэкст5 = {{#if:{{{Тэлескоп_5_тып|}}}|{{{Тэлескоп_5_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_5_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка6 = {{{Тэлескоп_6_імя|}}} |тэкст6 = {{#if:{{{Тэлескоп_6_тып|}}}|{{{Тэлескоп_6_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_6_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка7 = {{{Тэлескоп_7_імя|}}} |тэкст7 = {{#if:{{{Тэлескоп_7_тып|}}}|{{{Тэлескоп_7_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_7_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка8 = {{{Тэлескоп_8_імя|}}} |тэкст8 = {{#if:{{{Тэлескоп_8_тып|}}}|{{{Тэлескоп_8_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_8_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка9 = {{{Тэлескоп_9_імя|}}} |тэкст9 = {{#if:{{{Тэлескоп_9_тып|}}}|{{{Тэлескоп_9_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_9_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка10 = {{{Тэлескоп_10_імя|}}} |тэкст10 = {{#if:{{{Тэлескоп_10_тып|}}}|{{{Тэлескоп_10_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_10_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка11 = {{{Тэлескоп_11_імя|}}} |тэкст11 = {{#if:{{{Тэлескоп_11_тып|}}}|{{{Тэлескоп_11_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_11_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка12 = {{{Тэлескоп_12_імя|}}} |тэкст12 = {{#if:{{{Тэлескоп_12_тып|}}}|{{{Тэлескоп_12_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_12_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка13 = {{{Тэлескоп_13_імя|}}} |тэкст13 = {{#if:{{{Тэлескоп_13_тып|}}}|{{{Тэлескоп_13_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_13_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка14 = {{{Тэлескоп_14_імя|}}} |тэкст14 = {{#if:{{{Тэлескоп_14_тып|}}}|{{{Тэлескоп_14_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_14_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка15 = {{{Тэлескоп_15_імя|}}} |тэкст15 = {{#if:{{{Тэлескоп_15_тып|}}}|{{{Тэлескоп_15_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_15_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка16 = {{{Тэлескоп_16_імя|}}} |тэкст16 = {{#if:{{{Тэлескоп_16_тып|}}}|{{{Тэлескоп_16_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_16_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка17 = {{{Тэлескоп_17_імя|}}} |тэкст17 = {{#if:{{{Тэлескоп_17_тып|}}}|{{{Тэлескоп_17_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_17_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка18 = {{{Тэлескоп_18_імя|}}} |тэкст18 = {{#if:{{{Тэлескоп_18_тып|}}}|{{{Тэлескоп_18_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_18_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка19 = {{{Тэлескоп_19_імя|}}} |тэкст19 = {{#if:{{{Тэлескоп_19_тып|}}}|{{{Тэлескоп_19_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_19_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка20 = {{{Тэлескоп_20_імя|}}} |тэкст20 = {{#if:{{{Тэлескоп_20_тып|}}}|{{{Тэлескоп_20_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_20_імя|}}}|&nbsp;}}}} }} }} }}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> 5i9zl3fm6grb5rvkqonz1eukkev5p44 5174444 5174441 2026-08-02T08:23:12Z DzBar 156353 5174444 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Картка |стыль_цела = width:20em; text-align:left; font-size:90%; |назва = {{{Назва}}} |выява = {{#if: {{{Выява|}}} | [[Выява:{{{Выява}}}|250px|center|{{{Апісанне|{{{Назва}}}}}}]] }} |подпіс = {{{Апісанне|}}} |стыль_загалоўкаў = padding:0 0.5em 0 0; background:transparent; line-height:1.1em; |метка1 = Арыгінал назвы |тэкст1 = {{{Арыгінал_назвы|}}} |вікіданыя1 = P1705 |метка2 = Тып |тэкст2 = {{{Тып|}}} |метка3 = [[Спіс кодаў абсерваторый|Код]] |тэкст3 = {{{Код|}}}{{#if:{{{Код|}}}|&nbsp;&nbsp;[http://newton.dm.unipi.it/neodys/index.php?pc=2.1.2&o={{{Код}}}&ab=0 (назіранні)]}} |метка4 = Размяшчэнне |тэкст4 = {{{Размяшчэнне|}}} |метка5 = Каардынаты |тэкст5 = <div style="white-space:nowrap;">{{{Каардынаты|}}}</div> |метка6 = [[Вышыня над узроўнем моры|Вышыня]] |тэкст6 = {{{Вышыня|}}} |метка7 = Надвор'е |тэкст7 = {{{Надвор'е|}}} |метка8 = Дата адкрыцця |тэкст8 = {{{Дата_адкрыцця|}}} |метка9 = Дата закрыцця |тэкст9 = {{{Дата_закрыцця|}}} |метка10 = '''Сайт:''' |тэкст10 = {{{Сайт|}}} |тэкст11 = {{#if:{{{Тэлескоп_1_імя|}}} | {{Картка |стыль_цела = border:none; margin:0; font-size:100%; |уверсе = <div style="padding:0.3em; background:<!-- -->{{#if:{{{background|}}}|{{{background}}}|lavender}}">Інструменты:</div> |стыль_уверсе = padding-bottom:0.2em; font-size:105%; |стыль_загалоўкаў = padding:0 0.5em 0 0; background:transparent; line-height:1.1em; |метка1 = {{{Тэлескоп_1_імя|}}} |тэкст1 = {{#if:{{{Тэлескоп_1_тып|}}}|{{{Тэлескоп_1_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_1_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка2 = {{{Тэлескоп_2_імя|}}} |тэкст2 = {{#if:{{{Тэлескоп_2_тып|}}}|{{{Тэлескоп_2_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_2_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка3 = {{{Тэлескоп_3_імя|}}} |тэкст3 = {{#if:{{{Тэлескоп_3_тып|}}}|{{{Тэлескоп_3_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_3_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка4 = {{{Тэлескоп_4_імя|}}} |тэкст4 = {{#if:{{{Тэлескоп_4_тып|}}}|{{{Тэлескоп_4_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_4_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка5 = {{{Тэлескоп_5_імя|}}} |тэкст5 = {{#if:{{{Тэлескоп_5_тып|}}}|{{{Тэлескоп_5_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_5_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка6 = {{{Тэлескоп_6_імя|}}} |тэкст6 = {{#if:{{{Тэлескоп_6_тып|}}}|{{{Тэлескоп_6_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_6_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка7 = {{{Тэлескоп_7_імя|}}} |тэкст7 = {{#if:{{{Тэлескоп_7_тып|}}}|{{{Тэлескоп_7_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_7_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка8 = {{{Тэлескоп_8_імя|}}} |тэкст8 = {{#if:{{{Тэлескоп_8_тып|}}}|{{{Тэлескоп_8_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_8_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка9 = {{{Тэлескоп_9_імя|}}} |тэкст9 = {{#if:{{{Тэлескоп_9_тып|}}}|{{{Тэлескоп_9_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_9_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка10 = {{{Тэлескоп_10_імя|}}} |тэкст10 = {{#if:{{{Тэлескоп_10_тып|}}}|{{{Тэлескоп_10_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_10_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка11 = {{{Тэлескоп_11_імя|}}} |тэкст11 = {{#if:{{{Тэлескоп_11_тып|}}}|{{{Тэлескоп_11_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_11_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка12 = {{{Тэлескоп_12_імя|}}} |тэкст12 = {{#if:{{{Тэлескоп_12_тып|}}}|{{{Тэлескоп_12_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_12_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка13 = {{{Тэлескоп_13_імя|}}} |тэкст13 = {{#if:{{{Тэлескоп_13_тып|}}}|{{{Тэлескоп_13_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_13_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка14 = {{{Тэлескоп_14_імя|}}} |тэкст14 = {{#if:{{{Тэлескоп_14_тып|}}}|{{{Тэлескоп_14_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_14_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка15 = {{{Тэлескоп_15_імя|}}} |тэкст15 = {{#if:{{{Тэлескоп_15_тып|}}}|{{{Тэлескоп_15_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_15_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка16 = {{{Тэлескоп_16_імя|}}} |тэкст16 = {{#if:{{{Тэлескоп_16_тып|}}}|{{{Тэлескоп_16_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_16_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка17 = {{{Тэлескоп_17_імя|}}} |тэкст17 = {{#if:{{{Тэлескоп_17_тып|}}}|{{{Тэлескоп_17_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_17_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка18 = {{{Тэлескоп_18_імя|}}} |тэкст18 = {{#if:{{{Тэлескоп_18_тып|}}}|{{{Тэлескоп_18_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_18_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка19 = {{{Тэлескоп_19_імя|}}} |тэкст19 = {{#if:{{{Тэлескоп_19_тып|}}}|{{{Тэлескоп_19_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_19_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка20 = {{{Тэлескоп_20_імя|}}} |тэкст20 = {{#if:{{{Тэлескоп_20_тып|}}}|{{{Тэлескоп_20_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_20_імя|}}}|&nbsp;}}}} }} }} }}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> 40shk8pseq3z741g9yrtomw7a0va7ki 5174454 5174444 2026-08-02T08:58:39Z DzBar 156353 5174454 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Картка |імя = Картка абсерваторыі |аўтазагалоўкі = 1 |стыль_уверсе = background:#cfe3ff; |стыль_загалоўкаў = background:#dcebff; |стыль_унізе = background:#dcebff; |уверсе = {{{Назва|{{PAGENAME}}}}} |выява = {{#if: {{{Выява|}}} | [[Выява:{{{Выява}}}|250px|center|{{{Апісанне|{{{Назва}}}}}}]] | {{wikidata|P18|size=250px}} }} |подпіс = {{{Апісанне|}}} |метка1 = Арыгінал назвы |тэкст1 = {{#if:{{{Арыгінал_назвы|}}}|{{{Арыгінал_назвы}}}|{{wikidata|P1448}}}} |вікіданыя1 = P1448 |метка2 = Тып |тэкст2 = {{{Тып|}}} |метка3 = [[Спіс кодаў абсерваторый|Код]] |тэкст3 = {{#if:{{{Код|}}}|{{{Код}}}&nbsp;&nbsp;[http://newton.dm.unipi.it/neodys/index.php?pc=2.1.2&o={{{Код}}}&ab=0 (назіранні)]|{{wikidata|P1128}}}} |вікіданыя3 = P1128 |метка4 = Размяшчэнне |тэкст4 = {{#if:{{{Размяшчэнне|}}}|{{{Размяшчэнне}}}|{{wikidata|P276}}}} |вікіданыя4 = P276 |метка5 = Каардынаты |тэкст5 = {{#if:{{{Каардынаты|}}} |<div style="white-space:nowrap;">{{{Каардынаты}}}</div> |{{#if:{{{lat_deg|}}} |{{Coord|{{{lat_deg}}}|{{{lat_min|}}}|{{{lat_sec|}}}|{{{lat_dir|N}}}|{{{lon_deg}}}|{{{lon_min|}}}|{{{lon_sec|}}}|{{{lon_dir|E}}}|display=inline}} |{{#if:{{#property:P625}} |{{#property:P625}} }} }} }} |вікіданыя5 = P625 |метка6 = [[Вышыня над узроўнем моры|Вышыня]] |тэкст6 = {{#if:{{{Вышыня|}}}|{{{Вышыня}}}|{{wikidata|P2044}}}} |вікіданыя6 = P2044 |метка7 = Надвор'е |тэкст7 = {{{Надвор'е|}}} |метка8 = Дата адкрыцця |тэкст8 = {{#if:{{{Дата_адкрыцця|}}}|{{{Дата_адкрыцця}}}|{{wikidata|P1619}}}} |вікіданыя8 = P1619 |метка9 = Дата закрыцця |тэкст9 = {{#if:{{{Дата_закрыцця|}}}|{{{Дата_закрыцця}}}|{{wikidata|P576}}}} |вікіданыя9 = P576 |загаловак10 = Дадатковыя звесткі |метка11 = Уладальнік |тэкст11 = {{#if:{{{Уладальнік|}}}|{{{Уладальнік}}}|{{wikidata|P127}}}} |вікіданыя11 = P127 |метка12 = Кіраўнік |тэкст12 = {{#if:{{{Кіраўнік|}}}|{{{Кіраўнік}}}|{{wikidata|P169}}}} |вікіданыя12 = P169 |метка13 = Частка |тэкст13 = {{#if:{{{Частка|}}}|{{{Частка}}}|{{wikidata|P361}}}} |вікіданыя13 = P361 |метка14 = Названа ў гонар |тэкст14 = {{#if:{{{Названа_ў_гонар|}}}|{{{Названа_ў_гонар}}}|{{wikidata|P138}}}} |вікіданыя14 = P138 |загаловак15 = Інструменты |тэкст15 = {{#if:{{{Тэлескоп_1_імя|{{{Тэлескоп_2_імя|{{{Тэлескоп_3_імя|}}}}}}}}} | {{Картка |стыль_цела = border:none; margin:0; font-size:100%; |стыль_загалоўкаў = padding:0 0.5em 0 0; background:transparent; line-height:1.1em; |метка1 = {{{Тэлескоп_1_імя|}}} |тэкст1 = {{#if:{{{Тэлескоп_1_тып|}}}|{{{Тэлескоп_1_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_1_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка2 = {{{Тэлескоп_2_імя|}}} |тэкст2 = {{#if:{{{Тэлескоп_2_тып|}}}|{{{Тэлескоп_2_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_2_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка3 = {{{Тэлескоп_3_імя|}}} |тэкст3 = {{#if:{{{Тэлескоп_3_тып|}}}|{{{Тэлескоп_3_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_3_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка4 = {{{Тэлескоп_4_імя|}}} |тэкст4 = {{#if:{{{Тэлескоп_4_тып|}}}|{{{Тэлескоп_4_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_4_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка5 = {{{Тэлескоп_5_імя|}}} |тэкст5 = {{#if:{{{Тэлескоп_5_тып|}}}|{{{Тэлескоп_5_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_5_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка6 = {{{Тэлескоп_6_імя|}}} |тэкст6 = {{#if:{{{Тэлескоп_6_тып|}}}|{{{Тэлескоп_6_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_6_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка7 = {{{Тэлескоп_7_імя|}}} |тэкст7 = {{#if:{{{Тэлескоп_7_тып|}}}|{{{Тэлескоп_7_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_7_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка8 = {{{Тэлескоп_8_імя|}}} |тэкст8 = {{#if:{{{Тэлескоп_8_тып|}}}|{{{Тэлескоп_8_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_8_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка9 = {{{Тэлескоп_9_імя|}}} |тэкст9 = {{#if:{{{Тэлескоп_9_тып|}}}|{{{Тэлескоп_9_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_9_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка10 = {{{Тэлескоп_10_імя|}}} |тэкст10 = {{#if:{{{Тэлескоп_10_тып|}}}|{{{Тэлескоп_10_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_10_імя|}}}|&nbsp;}}}} }} }} |унізе1 = {{wikidata|P856|{{{Сайт|}}}|text='''Афіцыйны сайт'''}} |унізе2 = {{картка/Вікісховішча|{{{Вікісховішча|}}}}} }}{{#if: {{{nocat|}}}{{NAMESPACE}} || <!-- -->[[Катэгорыя:Абсерваторыі паводле алфавіта]]<!-- -->}}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> beaebg0j49jix0gzxawdc5d8zdhp8k8 5174455 5174454 2026-08-02T08:59:21Z DzBar 156353 Адкат праўкі [[Special:Diff/5174454|5174454]] аўтарства [[Special:Contributions/DzBar|DzBar]] ([[User talk:DzBar|размовы]]) 5174455 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Картка |стыль_цела = width:20em; text-align:left; font-size:90%; |назва = {{{Назва}}} |выява = {{#if: {{{Выява|}}} | [[Выява:{{{Выява}}}|250px|center|{{{Апісанне|{{{Назва}}}}}}]] }} |подпіс = {{{Апісанне|}}} |стыль_загалоўкаў = padding:0 0.5em 0 0; background:transparent; line-height:1.1em; |метка1 = Арыгінал назвы |тэкст1 = {{{Арыгінал_назвы|}}} |вікіданыя1 = P1705 |метка2 = Тып |тэкст2 = {{{Тып|}}} |метка3 = [[Спіс кодаў абсерваторый|Код]] |тэкст3 = {{{Код|}}}{{#if:{{{Код|}}}|&nbsp;&nbsp;[http://newton.dm.unipi.it/neodys/index.php?pc=2.1.2&o={{{Код}}}&ab=0 (назіранні)]}} |метка4 = Размяшчэнне |тэкст4 = {{{Размяшчэнне|}}} |метка5 = Каардынаты |тэкст5 = <div style="white-space:nowrap;">{{{Каардынаты|}}}</div> |метка6 = [[Вышыня над узроўнем моры|Вышыня]] |тэкст6 = {{{Вышыня|}}} |метка7 = Надвор'е |тэкст7 = {{{Надвор'е|}}} |метка8 = Дата адкрыцця |тэкст8 = {{{Дата_адкрыцця|}}} |метка9 = Дата закрыцця |тэкст9 = {{{Дата_закрыцця|}}} |метка10 = '''Сайт:''' |тэкст10 = {{{Сайт|}}} |тэкст11 = {{#if:{{{Тэлескоп_1_імя|}}} | {{Картка |стыль_цела = border:none; margin:0; font-size:100%; |уверсе = <div style="padding:0.3em; background:<!-- -->{{#if:{{{background|}}}|{{{background}}}|lavender}}">Інструменты:</div> |стыль_уверсе = padding-bottom:0.2em; font-size:105%; |стыль_загалоўкаў = padding:0 0.5em 0 0; background:transparent; line-height:1.1em; |метка1 = {{{Тэлескоп_1_імя|}}} |тэкст1 = {{#if:{{{Тэлескоп_1_тып|}}}|{{{Тэлескоп_1_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_1_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка2 = {{{Тэлескоп_2_імя|}}} |тэкст2 = {{#if:{{{Тэлескоп_2_тып|}}}|{{{Тэлескоп_2_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_2_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка3 = {{{Тэлескоп_3_імя|}}} |тэкст3 = {{#if:{{{Тэлескоп_3_тып|}}}|{{{Тэлескоп_3_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_3_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка4 = {{{Тэлескоп_4_імя|}}} |тэкст4 = {{#if:{{{Тэлескоп_4_тып|}}}|{{{Тэлескоп_4_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_4_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка5 = {{{Тэлескоп_5_імя|}}} |тэкст5 = {{#if:{{{Тэлескоп_5_тып|}}}|{{{Тэлескоп_5_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_5_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка6 = {{{Тэлескоп_6_імя|}}} |тэкст6 = {{#if:{{{Тэлескоп_6_тып|}}}|{{{Тэлескоп_6_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_6_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка7 = {{{Тэлескоп_7_імя|}}} |тэкст7 = {{#if:{{{Тэлескоп_7_тып|}}}|{{{Тэлескоп_7_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_7_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка8 = {{{Тэлескоп_8_імя|}}} |тэкст8 = {{#if:{{{Тэлескоп_8_тып|}}}|{{{Тэлескоп_8_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_8_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка9 = {{{Тэлескоп_9_імя|}}} |тэкст9 = {{#if:{{{Тэлескоп_9_тып|}}}|{{{Тэлескоп_9_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_9_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка10 = {{{Тэлескоп_10_імя|}}} |тэкст10 = {{#if:{{{Тэлескоп_10_тып|}}}|{{{Тэлескоп_10_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_10_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка11 = {{{Тэлескоп_11_імя|}}} |тэкст11 = {{#if:{{{Тэлескоп_11_тып|}}}|{{{Тэлескоп_11_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_11_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка12 = {{{Тэлескоп_12_імя|}}} |тэкст12 = {{#if:{{{Тэлескоп_12_тып|}}}|{{{Тэлескоп_12_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_12_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка13 = {{{Тэлескоп_13_імя|}}} |тэкст13 = {{#if:{{{Тэлескоп_13_тып|}}}|{{{Тэлескоп_13_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_13_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка14 = {{{Тэлескоп_14_імя|}}} |тэкст14 = {{#if:{{{Тэлескоп_14_тып|}}}|{{{Тэлескоп_14_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_14_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка15 = {{{Тэлескоп_15_імя|}}} |тэкст15 = {{#if:{{{Тэлескоп_15_тып|}}}|{{{Тэлескоп_15_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_15_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка16 = {{{Тэлескоп_16_імя|}}} |тэкст16 = {{#if:{{{Тэлескоп_16_тып|}}}|{{{Тэлескоп_16_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_16_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка17 = {{{Тэлескоп_17_імя|}}} |тэкст17 = {{#if:{{{Тэлескоп_17_тып|}}}|{{{Тэлескоп_17_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_17_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка18 = {{{Тэлескоп_18_імя|}}} |тэкст18 = {{#if:{{{Тэлескоп_18_тып|}}}|{{{Тэлескоп_18_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_18_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка19 = {{{Тэлескоп_19_імя|}}} |тэкст19 = {{#if:{{{Тэлескоп_19_тып|}}}|{{{Тэлескоп_19_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_19_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка20 = {{{Тэлескоп_20_імя|}}} |тэкст20 = {{#if:{{{Тэлескоп_20_тып|}}}|{{{Тэлескоп_20_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_20_імя|}}}|&nbsp;}}}} }} }} }}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> 40shk8pseq3z741g9yrtomw7a0va7ki 0 144064 5174266 5085429 2026-08-01T18:24:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174266 wikitext text/x-wiki {{lowercase}}{{Картка:Праграма}} '''rm''' (ад {{lang-en|'''r'''e'''m'''ove}}) — [[утыліты|утыліта]] ў [[UNIX]] і UNIX-падобных [[аперацыйная сістэма|сістэмах]], якая ужываецца для выдалення [[файл]]аў з [[файлавая сістэма|файлавай сістэмы]]. Ключы, якія ўжываюцца з ''rm'': * <code>-r</code> — апрацоўваць усе ўкладзеныя падкаталогі. Дадзены ключ неабходны, калі файл, які трэба выдаліць, з'яўляецца каталогам, хай нават пустым. Калі файл для выдалення не з'яўляцца каталогам, то ключ <code>-r</code> не ўплывае на каманду rm. * <code>-i</code> — выводзіць запыт на пацвярджэнне кожнай аперацыі выдалення. * <code>-f</code> — не вяртаць код памылковага завяршэння, калі памылкі былі выкліканы файламі, якіх не існуе; не запытваць пацвярджэнне аперацый. <code>rm</code> часта з'яўляецца сінонімам каманды <code>rm -i</code>, гэта значыць, што прадвызначана каманда запытвае пацвярджэнне перад выдаленнем файлаў, што дазваляе прадухіліць іх выпадковае выдаленне. Калі карыстальніку патрэбна выдаліць вялікую колькасць файлаў без пацвярджэння аперацыі, можна адмяніць дзеянне ключа <code>-i</code> даданнем ключа <code>-f</code>. == Ахова ад выдалення / == Кампанія [[Sun Microsystems |Sun]] рэалізавала ахову ад "rm -rf /" у [[Solaris]] 10, выпушчаным у [[2005]] годзе <ref>[http://blogs.sun.com/jbeck/date/20041001#rm_rf_protection Meddling in the Affairs of Wizards]</ref>. Пры выкананні каманды сістэма паведамляе, што выдаленне / не дазволена. Неўзабаве пасля гэтага такая ж функцыянальнасць была рэалізавана ў камандзе rm, якая пастаўляецца з [[FreeBSD]]. GNU rm не выконвае каманду "rm -rf /", калі не ўказаны параметр --no-preserve-root<ref>{{Cite web |url=http://www.gnu.org/software/coreutils/manual/html_node/Treating-_002f-specially.html |title=Treating / specially - GNU Coreutils |access-date=29 лістапада 2012 |archive-date=2 красавіка 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402121809/http://www.gnu.org/software/coreutils/manual/html_node/Treating-_002f-specially.html |url-status=dead }}</ref>. Такія паводзіны былі рэалізаваны ў [[GNU_Coreutils|GNU Core Utilities]] версіі 6.4, выпушчаных у 2006. == Прыклад ужывання == <code>rm -rf mydir</code> — рэкурсіўна выдаліць без пацвярджэння і кода памылковага завяршэння файл (ці каталог) mydir. Часам, у розных канферэнцыях больш дасведчаныя карыстальнікі, пры просьбе даць параду менш дасведчанаму, прапануюць увесці ў кансоль каманду {{nobr|<code>sudo rm -rf /</code>}}, якая ў сваю чаргу выдаляе ўвесь змест каранёвага каталога. З гэтай нагоды існуе жарт, г.з. "патч Барміна", які тлумачыць што дадзеная каманда з'яўляецца ўніверсальным спосабам адрамантаваць любыя праблемы ў SCO Unix. == Гл. таксама== * [[cp]] * [[mv]] * [[rmdir]] == Зноскі == {{зноскі}} {{каманды Unix}} [[Катэгорыя:Утыліты UNIX]] pca1clh9m5d05216i52scu0jo1c9ptc 10 145002 5174291 3753186 2026-08-01T19:24:01Z M.L.Bot 261 5174291 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная паласа |колер= |выява= |загаловак=Населеныя пункты правінцыі [[Рэджа-Эмілія, правінцыя|Рэджа-Эмілія]] |утрыманне=[[Альбінея]] {{!}} [[Байза]] {{!}} [[Бан'ёла-ін-П'яна]] {{!}} [[Біб’яна]] {{!}} [[Барэта]] {{!}} [[Брэшэла]] {{!}} [[Бузана]] {{!}} [[Вета, Італія|Вета]] {{!}} [[Веццана-суль-Крастола]] {{!}} [[Віяна]] {{!}} [[Віла-Міноцца]] {{!}} [[Гатаціка]] {{!}} [[Гвастала]] {{!}} [[Гуальт'еры]] {{!}} [[Каўрыяга]] {{!}} [[Кадэльбоска-дзі-Сопра]] {{!}} [[Казальграндэ]] {{!}} [[Казіна]] {{!}} [[Кампан'ёла-Эмілія]] {{!}} [[Кампеджынэ]] {{!}} [[Каноса]] {{!}} [[Карпрынеці]] {{!}} [[Кастэларана]] {{!}} [[Кастэльнова-дзі-Сота]] {{!}} [[Кастэльнова-не’-Монці|Кастэльнова-не'-Монці]] {{!}} [[Калан’я]] {{!}} [[Карэджа (Італія)|Карэджа]] {{!}} [[Куатра-Кастэла]] {{!}} [[Лігонк’ё]] {{!}} [[Луццара]] {{!}} [[Мантэк'ё-Эмілія]] {{!}} [[Новелара]] {{!}} [[Повільё]] {{!}} [[Рамізета]] {{!}} [[Рэджола]] {{!}} [[Рэджа-Эмілія]] {{!}} [[Рыё-Салічэта]] {{!}} [[Рала (Італія)|Рала]] {{!}} [[Руб'ера]] {{!}} [[Сан-Марціна-ін-Рыё]] {{!}} [[Сан-Пола-д’Энца]] {{!}} [[Сант’Іларыа-д’Энца]] {{!}} [[Скандьана]] {{!}} [[Тоана]] {{!}} [[Фабрыка, Італія|Фабрыка]] }}<includeonly>[[Катэгорыя:Камуны правінцыі Рэджа-Эмілія]]</includeonly><noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Правінцыі Італіі|Рэджа-Эмілія]] </noinclude> fzihxhtdj6tg1xlqhr7x0fjq4vthq02 0 145077 5174234 5033715 2026-08-01T16:36:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174234 wikitext text/x-wiki {{Картка мовы праграмавання |name = Perl |logo = |semantics = [[Мультыпарадыгменая мова праграмавання|мультыпарадыгменая]]: [[Імператыўнае праграмаванне|імператыўная]], [[Аб'ектна-арыентаванае праграмаванне|аб'ектна-арыентаваная]], [[Функцыянальнае праграмаванне|функцыянальная]] |class = інтэрпрэтатар |year = 1987 |designer = [[Лары Уол]] |latest_release_version = 5.36.0 |latest_release_date = [[28 мая]] [[2022]] |latest_preview_version = |typing = [[дынамічная тыпізацыя|дынамічная]] |implementations = |dialects = |influenced_by = [[C (мова праграмавання)|Сі]], [[AWK]], [[Камандная абалонка UNIX|Shell]], [[Sed]], [[Лісп]] |influenced = [[Ruby]], [[Python (мова праграмавання)|Python]], [[PHP]] |extension = .pl, .pm, .cgi |website = [http://www.perl.org/ perl.org] }} '''Perl''' (вымаўляецца «пе́рл») — [[Мова праграмавання высокага ўзроўню|высокаўзроўневая]] інтэрпрэтаваная дынамічная [[мова праграмавання]] агульнага прызначэння, створаная [[Лары Уол]]ам, лінгвістам па адукацыі. Назва мовы ўяўляе сабой [[абрэвіятура|абрэвіятуру]], якая расшыфроўваецца як ''Practical Extraction and Report Language'' — «практычная мова для вымання даных і складання справаздач»<ref>[http://perldoc.perl.org/perl.html Агляд мовы Perl на сайце perldoc.perl.org {{ref-en}}]</ref>. Першапачаткова абрэвіятура складалася з пяці сімвалаў і ў такім выглядзе дакладна супадала з англійскім словам {{lang-en2|pearl}} («жамчужына»). Але затым стала вядома, што такая мова існуе (гл. {{не перакладзена|PEARL||en|PEARL (programming language)}}), і літару «a» прыбралі. Талісманам мовы Perl з'яўляецца [[вярблюд]] — не занадта прыгожая, але вельмі цягавітая жывёла, здольная выконваць цяжкую працу. Асноўнай асаблівасцю мовы лічацца яе багатыя магчымасці для працы з тэкстам, у тым ліку праца з [[Рэгулярныя выразы|рэгулярнымі выразамі]], убудаваныя ў сінтаксіс. Perl атрымаў у спадчыну шмат уласцівасцей ад моў [[C (мова праграмавання)|Сі]], [[AWK]], скрыптавых моў [[Камандная абалонка UNIX|камандных абалонак UNIX]]. Perl таксама знакаміты велізарнай калекцыяй [[Модулі Perl|дадатковых модуляў]] [[CPAN]], размешчанай па адрасе http://www.cpan.org. == Прыклад == Прыклад напісання праграмы [[Hello world]]: <syntaxhighlight lang="perl"> print "Hello, World!\n"; </syntaxhighlight> == Гл. таксама == * [[Python (мова праграмавання)|Python]] * [[PHP]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.perl.org/ Афіцыйны сайт]{{ref-en}} * [http://www.cpan.org/ www.cpan.org] — [[CPAN]] — архіў бібліятэк для мовы Perl{{ref-en}} * [http://perldoc.perl.org/ Perldoc] — Афіцыйная дакументацыя Perl{{ref-en}} * [http://wiki.linuxformat.ru/index.php/LXF70:Perl1 Цыкл артыкулаў о Perl на WikiLinuxFormat] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120502121142/http://wiki.linuxformat.ru/index.php/LXF70:Perl1 |date=2 мая 2012 }}{{ref-en}} * [http://www.activestate.com/activeperl ActivePerl] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331201814/http://www.activestate.com/activeperl |date=31 сакавіка 2016 }} — дыстрыбутыў Perl ад [[ActiveState]]{{ref-en}} {{Мовы праграмавання}} {{FOSS}} [[Катэгорыя:Скрыптовыя мовы]] [[Катэгорыя:Аб’ектна-арыентаваныя мовы праграмавання]] [[Катэгорыя:Мовы з дынамічнай тыпізацыяй]] [[Катэгорыя:Свабодныя кампілятары і інтэрпрэтатары]] [[Катэгорыя:Мовы вэб-праграмавання]] [[Катэгорыя:Мовы праграмавання высокага ўзроўню]] r8r68zu8iupudr13y7snwtd4w62ne4v 0 145494 5174344 4581065 2026-08-01T21:54:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174344 wikitext text/x-wiki {{Збудаванне |Беларуская назва = |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс = |Краіна = |Рэгіён = |Месцазнаходжанне = |Адрас = |Тып = |Альтэрнатыўныя назвы = |Будаўніцтва = |Функцыянальнае прызначэнне = |Доступ = |Закладзены = |Пачатак будаўніцтва = |Замарожаны = |Адменены = |Заканчэнне будаўніцтва = |Адкрыццё = |Пашкоджаны = |Рэканструкцыя = |Разбураны = |Знесены = |Эксплуатацыя = |Заменены на = |Статус = |Архітэктурны стыль = |Тэхналогія будаўніцтва = |Матэрыялы = |Аб'екты = |Абсталяванне = |Вышыня = |Вышыня па шпілі = |Вышыня па даху = |Вышыня па верхнім паверсе = |Вышыня надземных збудаванняў = |Вышыня падземных збудаванняў = |Даўжыня = |Шырыня = |Колькасць паверхаў = |Колькасць падземных паверхаў = |Колькасць ліфтаў = |Плошча = |Кошт = |Акупляльнасць = |Заказчык = |Уласнік = |Праектыроўшчык = |Архітэктар = |Інжынер-будаўнік = |Забудоўшчык = |Кіруючая арганізацыя = |Карыстальнік = |Emporis = |SkyscraperPage = |Сайт = |Commons = }} '''HSB Turning Torso''' — [[небаскроб]] у [[Мальмё]], [[Швецыя]], размешчаны на шведскім баку [[праліў Эрэсун|праліва Эрэсун]]. Будынак спраектаваны іспанскім архітэктарам Сант'яга Калатрава і афіцыйна адкрыты [[27 жніўня]] [[2005]]. Вышыня 54-павярховага будынка складае 190 метраў. Па завяршэнні будаўніцтва ён стаў самым высокім жылым будынкам [[Скандынавія|Скандынавіі]] і другім па вышыні ў Еўропе пасля 264-метровага будынка Трыумф-Палас ў Маскве. Да пабудовы гэтага гмаху, самым высокім будынкам Мальмё быў 82-метровы будынак Кронпрынц ({{lang-sv|Kronprinsen}}). Прататыпам канструкцыі будынка паслужыла скульптура Сант'яга Калатрава «Twisting Torso» (анг. Закручанае тулава). == Падзеі == [[18 жніўня]] [[2006]] аўстрыйскі скайдайвер [[Фелікс Баўмгартнер]] скокнуў з [[верталёт]]а з [[парашут]]ам і прызямліўся акурат на верхні паверх будынка Turning Torso. Затым ён саскочыў з будынка ўніз на зямлю і ўдала прызямліўся. == Спасылкі == {{Commons|Turning Torso}} * [http://www.turningtorso.com/ Turning Torso webpage] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051203061556/http://www.turningtorso.com/ |date=3 снежня 2005 }} * [http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=100189 Turning Torso on Emporis] * [http://www.bjornstrom.se/blog/0829/ Pictures from 51st floor] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080102111814/http://www.bjornstrom.se/blog/0829/ |date=2 студзеня 2008 }} * [http://www.peri.de/ww/en/projects.cfm/fuseaction/showreference/reference_ID/458/referencecategory_ID/6.cfm PERI GmbH — From a sculpture to a building] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091208082435/http://www.peri.de/ww/en/projects.cfm/fuseaction/showreference/reference_ID/458/referencecategory_ID/6.cfm |date=8 снежня 2009 }} * [http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=8368/ Skyscraperpage.com diagram drawing of Turning Torso by illustrator «Nightsky»] * [https://web.archive.org/web/20140708011424/http://www.newyorker.com/critics/skyline/articles/051031crsk_skyline/ ''The New Yorker'', October 31 2005, «The Sculptor»] * [http://communitywalk.com/map/6996/ Short films of Turning Torso from various locations] {{Архівавана|url=http://archive.wikiwix.com/cache/20060601055654/http://communitywalk.com/map/6996/ |date=1 чэрвеня 2006 }} {{placemark|http://googis.info/load/0-0-0-715-20|Turning Torso - 3D мадэль}} (файл метак [[KMZ]] для [[Google Earth]]) [[Катэгорыя:Архітэктура Швецыі]] [[Катэгорыя:Мальмё]] q6boba30quyn6p232whja9q2zhjflqq 0 146961 5174386 4771589 2026-08-02T02:11:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174386 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ |Арыгінал імя = {{lang-pl|Jan Niecisław Ignacy Baudouin de Courtenay}} |Фота = Jan Niecisław Baudouin de Courtenay.png |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = |Навуковая сфера = [[мовазнаўства]] |Месца працы = |Навуковая ступень = |Навуковае званне = {{Навуковае званне|СПбАН|1}} |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = [[Ізмаіл Іванавіч Сразнеўскі]] |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = заснавальнік [[эксперыментальная фанетыка|эксперыментальнай фанетыкі]], [[Казанская лінгвістычная школа|Казанскай лінгвістычнай]] і [[Пецярбургская фаналагічная школа|Пецярбургскай фаналагічнай]] школ<ref name="БС"/> |Узнагароды і прэміі = |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікікрыніцы = }} '''Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ''' ({{lang-pl|Jan Niecisław Ignacy Baudouin de Courtenay}}, {{ДН|13|3|1845|1}}, г. [[Радзымін]] — {{ДС|3|11|1929}}, г. [[Варшава]]) — [[Расійская імперыя|рускі]]<ref name="НИЭ">Бодуэн де Куртенэ, Иван Александрович // Новая иллюстрированная энциклопедия. Кн. 3. Би-Ве. — М.: [[Большая Российская энциклопедия (издательство)|Большая Российская энциклопедия]], 2003. — 256 с.: ил. — '''С. 27 — 28'''. — ISBN 5-85270-195-5 (кн. 3), ISBN 5-85270-218-8.</ref> і [[Польшча|польскі]]<ref name="НИЭ" /> [[мовазнаўства|мовазнавец]]<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Бодуэн де Куртенэ Іван Александрович |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 68 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Член-карэспандэнт Пецярбургскай АН з 1897<ref name="БС"/>. == Біяграфія == Па радаводнай легендзе, паходзіў са старажытнага французскага арыстакратычнага [[Дом Куртэнэ|роду Куртэнэ]], які вядзе свой пачатак ад караля [[Людовік VI Тоўсты|Людовіка VI]] і да якога належалі, у прыватнасці, імператары [[Лацінская імперыя|Лацінскай (Рымскай) імперыі]]. У Польшчу продак Бадуэна дэ Куртэнэ перасяліўся на мяжы [[XVII]]—[[XVIII]] стагоддзяў<ref>Згодна з сямейнай легендай, зафіксаванай у радаводнай кнізе, у Францыі род Куртэнэ пагас у [[1730]] годзе. Дакладная сувязь роду Бадуэн дэ Куртенэ і французскіх Куртэнэ дакументальна не ўсталяваная.</ref> Скончыў у 1866 годзе [[Варшаўская галоўная школа|Галоўную школу]] у Варшаве. Навуковую дзейнасць пачынаў пад кіраўніцтвам [[Ізмаіл Іванавіч Сразнеўскі|І. І. Сразнеўскага]]. У [[1875]] годзе навуковец стаў прафесарам, у 1887 годзе — членам Польскай АН, а ў [[1897]] годзе — членам-карэспандэнтам Акадэміі навук. Працаваў у [[Казанскі дзяржаўны ўніверсітэт|Казанскім]] ([[1874]]—[[1883]]), [[Тартускі ўніверсітэт|Юр’еўскім]] ([[1883]]—[[1893]]), Кракаўскім [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім]] ([[1893]]—[[1899]]), [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пецярбургскім]] ([[1900]]—[[1918]]), [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім]] (з 1918) універсітэтах. Быў двойчы жанаты, другім шлюбам — на [[Рамуальда Рамуальдаўна Бадуэн дэ Куртэнэ|Рамуальдзе Багніцкай]], якая ўдзельнічала ў рускім, польскім, чэшскім друку. [[Выява:Courtenay grave.JPG|thumb|250px|left|Магіла Бадуэна дэ Куртэнэ]] З [[1910-я|1910-х гадоў]] актыўна займаўся палітыкай. Належаў да [[канстытуцыйна-дэмакратычная партыя|кадэцкага]] цэнтру, але па палітычных поглядах прымыкаў да так званых федэралістаў-аўтанамістаў. Выступаў за культурную самастойнасць [[Польшча|Польшчы]] і раўнапраўе [[польская мова|польскай мовы]] з рускай. Арыштоўваўся ўладамі Расійскай імперыі<ref>29.5.1914 у Санкт-Пецярбургу асаблівая прысутнасць судовай палаты, выслухаўшы касіраваную Сенатам справу пра прафесара Бадуэн дэ Куртэнэ, прызнанага вінаватым па арт. 129 Улажэння пра пакаранні крымінальныя і выпраўленчыя Расійскай імперыі, прыгаворанага да двух гадоў крэпасці і апраўданага па артыкуле 1034, прызнала яго вінаватым і па гэтым артыкуле і прысудзіла да арышту ў турме на 3 месяцы. Гэта пакаранне паглынута першым. Тры месяцы ён правёў у Крастах за выданне брашуры «Национальный и территориальный признак в автономии» (1913). //газета Архангельск, 1914.-№ 119 от 31.05. С.2.</ref>. Пасля аднаўлення незалежнасці Польскай рэспублікі пасяліўся там і працягнуў палітычную дзейнасць, ізноў адстойваючы правы нацыянальных меншасцяў — якімі на гэты раз апынуліся ўжо не палякі, а іншыя народы, у тым ліку і рускія. У [[1922]] вылучаўся прадстаўнікамі нацыянальных меншасцяў (супраць жадання) як кандыдат у [[прэзідэнт Польшчы|прэзідэнты Польшчы]]. У першым туры выбараў 9 снежня набраў 103 галасы (19,04 %) і заняў трэцяе месца, вышэй, чым у выбранага ў выніку [[Габрыэль Нарутовіч|Габрыэля Нарутовіча]]; ў другім туры — усяго 10 галасоў, у трэцім — 5. Абраны ў пятым туры Нарутовіч атрымаў большую частку галасоў, раней аддадзеных за Бадуэна; падтрымка левых і нацыянальных меншасцяў вылілася ў нянавісць да Нарутовіча з боку правых, і неўзабаве пасля абрання ён быў забіты. У [[1919]]—[[1929]] гадах ганаровы прафесар [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] і загадчык кафедры параўнальнага мовазнаўства. Памёр у [[Варшава|Варшаве]]. Пахаваны на [[Кальвінісцкія могілкі Варшавы|кальвінскіх (евангелісцка-рэфармацкіх) могілках]] у Варшаве. == Навуковая дзейнасць == Бадуэн дэ Куртэнэ здзейсніў пераварот у навуцы аб мове: да яго<ref name="Щерба">{{артыкул|аўтар=[[Леў Уладзіміравіч Шчэрба|Щерба Л. В.]]|загаловак=И. А. Бодуэн де Куртенэ и его значение в науке о языке|выданне=Русский язык в советской школе|год=1929, № 6 |старонкі=66}}</ref> ў лінгвістыцы панаваў гістарычны кірунак — мовы даследаваліся выключна па пісьмовых помніках. Ён жа ў сваіх працах даказаў, што сутнасць мовы — у маўленчай дзейнасці, а значыць, неабходна вывучаць жывыя мовы і [[дыялект]]ы. Толькі так можна зразумець механізм функцыянавання мовы і праверыць правільнасць лінгвістычных тэорый. Бадуэн дэ Куртэнэ на працягу многіх гадоў вывучаў розныя [[індаеўрапейскія мовы]], пісаў свае навуковыя працы не толькі на [[руская мова|рускай]] і [[польская мова|польскай]], але і на [[нямецкая мова|нямецкай]], [[французская мова|французскай]], [[чэшская мова|чэшскай]], [[італьянская мова|італьянскай]], [[літоўская мова|літоўскай]] і іншых мовах. Працуючы ў экспедыцыях, якія даследавалі славянскія мовы і дыялекты, ён фіксаваў іх фанетычныя асаблівасці. Яго адкрыцці ў галіне супастаўляльнага (тыпалагічнага) аналізу славянскіх моў апярэдзілі з’яўленне ідэй, якія пазней знайшлі сваё адлюстраванне ў працах выдатнага славіста [[Раман Восіпавіч Якабсон|Р. В. Якабсона]]. Гэтыя даследаванні дазволілі Бадуэну дэ Куртэнэ (з улікам ідэй рана памерлага малодшага калегі, таленавітага {{нп3|Мікалай Вячаслававіч Крушэўскі|М. В. Крушэўскага|ru|Крушевский, Николай Вячеславович}} — таксама паляка, які працаваў у Казані) стварыць тэорыю [[фанема|фанем]] і [[чаргаванне фанем|фанетычных чаргаванняў]]<ref name="БС"/>. Тэорыя выкладзена ў яго «Опыте фонетических чередований» ([[1895]]). Яе лагічным працягам з’явілася створаная навукоўцам тэорыя [[Пісьмо (паведамленне)|пісьма]]. Такім чынам, Бодуэн выступіў заснавальнікам [[фаналогія|фаналогіі]] і папярэднікам тэорыі [[Мікалай Сяргеевіч Трубяцкой|М. С. Трубяцкога]]. Бадуэн дэ Куртэнэ выяўляў агульныя прыкметы і ў няроднасных мовах і пры гэтым вялікую ўвагу звяртаў на фанетыку — «фанетычны цэмент». Ен сцвярджаў, што і ў мовах рознай марфалагічнай будовы фанетычныя законы ў агульных рысах аднолькавыя. Напрыклад, чаргаванне [к] — [ч] (напр. {{lang-be|пяку — пячэш}}) — характэрная фанетычная прыкмета і для [[індаеўрапейскія мовы|індаеўрапейскіх]] (славянскіх, раманскіх, германскіх), і фіна-ўгорскіх, і семіцкіх моў. Гэты тып чаргавання настолькі пашыраны, што Бадуэн дэ Куртэнэ прапанаваў яму найменне — «агульначалавечая моўная з’ява», гэта значыць моўная ўніверсалія. 3 іншых тыпалагічных асаблівасцей у галіне фанетыкі няроднасных моў ён адзначаў знікненне звонкіх выбухных зычных у дацкай і эстонскай мовах, рэгрэсіўны кірунак асіміляцыі ў індаеўрапейскіх мовах і прагрэсіўны — у фіна-ўгорскіх і ўрала-алтайскіх мовах. Ён першым пачаў ужываць у лінгвістыцы {{нп3|Матэматычная мадэль|матэматычныя мадэлі|ru|Математическая модель}}. Даказаў, што на развіццё моў можна ўздзейнічаць, а не толькі пасіўна фіксаваць усе падзеі і змены, якія адбываюцца ў іх. На аснове яго работ паўстаў новы напрамак — {{нп3|Эксперыментальная фанетыка|эксперыментальная фанетыка|ru|Экспериментальная фонетика}}. Ідэя стварэння статыстычнай тыпалогіі гукавых сістэм [[славянскія мовы|славянскіх моў]], прыярытэт якой належыць Бадуэну дэ Куртэнэ, не страціла сваёй надзённасці і зараз. Ён заўважыў, што паводле статыстычных падлікаў украінская і чэшская мова характарызуецца шырокім ужываннем галоснага [і], польская — галоснага [е] і г. д. Падрыхтаваў трэцюю і чацвёртую рэдакцыі {{нп3|Тлумачальны слоўнік жывой вялікарускай мовы|слоўніка У. І. Даля|ru|Толковый словарь живого великорусского языка}}, удакладніўшы этымалогіі, выправіўшы падзел на гнёзды (у Даля часта адвольны), а таксама папоўніўшы яго новымі словамі, у тым ліку унёсшы [[Абсцэнная лексіка|абсцэнную лексіку]], якой не было ў Даля. За свае дапаўненні быў падвергнуты жорсткай крытыцы, у савецкі час «Бодуэновский словарь Даля» не перавыдаваўся. Перавыданні савецкага часу абапіраюцца на арыгінальны тэкст другога выдання слоўніка Даля; версія Бадуэна звычайна лічыцца самастойным слоўнікам. Бадуэн дэ Куртэнэ актыўна цікавіўся штучнымі мовамі, неаднаразова выступаў прыхільнікам [[эсперанта]]. У кастрычніку [[1907]] года ён удзельнічаў разам з [[Ота Есперсен]]ам і іншымі навукоўцамі ў міжнароднай дэлегацыі па прыняцці міжнароднай дапаможнай мовы ({{lang-fr|Délégation pour l'Adoption d'une Langue Auxiliaire Internationale}}) у якасці яе віцэ-старшыні. Быў асабіста знаёмы з [[Людвіг Лазар Заменгоф|Л. Л. Заменгоф]], заснавальнікам эсперанта<ref>«Переносясь памятью к личности самого автора эсперанто, доктора Заменгофа, которого я имел удовольствие знать лично…» [https://web.archive.org/web/20121023025329/http://www.miresperanto.narod.ru/esperantologio/boduen.htm]</ref>, але эсперантыстам сябе не лічыў<ref>«…не принадлежу определенно ни к одному течению в области искусственных языков и потому также не считаю себя эсперантистом…» [https://web.archive.org/web/20121023025329/http://www.miresperanto.narod.ru/esperantologio/boduen.htm]</ref>. Працуючы ў [[Казань|Казані]] ў [[1874]]—[[1883]] гг., навуковец заснаваў {{нп3|Казанская лінгвістычная школа|Казанскую лінгвістычную школу|ru|Казанская лингвистическая школа}}, у рамках якой расквітнеў талент найбуйнейшага навукоўца {{нп3|Васіль Аляксеевіч Багародзіцкі|В. А. Багародзіцкага|ru|Богородицкий, Василий Алексеевич}}, пад яго непасрэдным уплывам праходзіла станаўленне выдатных рускіх лінгвістаў [[XX]] стагоддзя [[Леў Уладзіміравіч Шчэрба|Л. У. Шчэрбы]] і {{нп3|Яўген Дзмітрыевіч Паліванаў|Я. Д. Паліванава|ru|Поливанов, Евгений Дмитриевич}}. Запісваў і публікаваў (з нотамі) беларускія народныя песні («Белорусско-польские песни из Сокольского уезда Гродненской губернии», 1892; «Дополнение к „Белорусско-польским песням из Сокольского уезда Гродненской губернии“», 1894)<ref name="БС"/>. == Узнагароды == * [[Ордэн Святога Станіслава]] 3-й ступені; * [[Ордэн Святой Ганны]] 3-й ступені; * [[Ордэн Святога Станіслава]] 2-й ступені (1879); * [[Ордэн Святой Ганны]] 2-й ступені (1884); * [[Ордэн Святога Уладзіміра]] 4-й ступені (1903); * [[Медаль «У памяць валадарання імператара Аляксандра III»]]; * [[Медаль «У памяць 300-годдзя царавання дома Раманавых»]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Список гражданским чинам первых четырех классов. — Пг., 1914. — С. 31. == Спасылкі == * {{ВТ-ЭСБЕ|Бодуэн де Куртенэ Иван Александрович}} * [http://www.philol.msu.ru/rus/galya-1/bibl/bol.htm Русская фонетика] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080223222507/http://www.philol.msu.ru/rus/galya-1/bibl/bol.htm |date=23 лютага 2008 }} * {{кніга |аўтар = [[Виноградов, Виктор Владимирович|Виноградов В.В]] |частка = И.А. Бодуэн де Куртенэ |загаловак = И. А. Бодуэн де Куртенэ. Избранные труды по общему языкознанию |арыгінал = |спасылка = http://danefae.org/lib/vvv/baudouin.htm |адказны = |выданне = |месца = {{М.}} |выдавецтва = Изд-во АН СССР |год = 1963 |том = І |старонкі = 6—20 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }} * [http://www.philology.ru/linguistics2/nikolaeva-04.htm Т. М. Николаева БОДУЭН ДЕ КУРТЕНЭ — РЕДАКТОР СЛОВАРЯ В. Ф. ТРАХТЕНБЕРГА «БЛАТНАЯ МУЗЫКА» («ЖАРГОН ТЮРЬМЫ»)] {{Фанетыка і фаналогія}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бадуэн дэ Куртэнэ Іван Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мазавецкім ваяводстве]] [[Катэгорыя:Дом Куртэнэ]] [[Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Польшчы]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Славісты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Навукоўцы Санкт-Пецярбурга]] [[Катэгорыя:Навукоўцы Казані]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Польшчы]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Расіі]] [[Катэгорыя:Палітыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Гісторыкі мовы]] [[Катэгорыя:Марфолагі мовы]] [[Катэгорыя:Фанетысты]] [[Катэгорыя:Фанолагі]] [[Катэгорыя:Эсперантолагі]] [[Катэгорыя:Лексікографы]] [[Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Бястужаўскіх курсаў]] [[Катэгорыя:Аўтары Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Казанскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Тартускага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Ягелонскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Дэканы СПбДУ]] pjluhbnsoj4xcjev8674mwnk05gq4yc 0 148338 5174425 4889698 2026-08-02T06:17:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174425 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} {{цёзкі2|Траянчук}} '''Ігар Алегавіч Траянчу́к'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{ДН|27|11|1956}}, [[Палтава]], [[Украіна]] — [[15 верасня]] [[2018]]) — беларускі вучоныт ў галіне [[фізіка цвёрдага цела|фізікі цвёрдага цела]]. Член-карэспандэнт [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (2004), [[доктар фізіка-матэматычных навук]] (1991), [[прафесар]] (2003). == Біяграфія == Скончыў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] (1979). З 1979 года ў [[Інстытут фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў АН БССР|Інстытуце фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]]: з 1982 года [[малодшы навуковы супрацоўнік]], [[навуковы супрацоўнік]], [[старшы навуковы супрацоўнік]], у 1993—1995 гадах [[вядучы навуковы супрацоўнік]]. З 1995 года загадчык лабараторыі Аб’яднанага інстытута фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (з 2007 года [[Навукова-практычны цэнтр Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі па матэрыялазнаўстве]]). == Навуковая дзейнасць == Аўтар больш за 400<ref name="ЦНБ" /> навуковых прац, у тым ліку 2 [[Манаграфія|манагарафій]]<ref name="ЦНБ" /> па атрыманні новых [[Магнетызм|магнітных]] матэрыялаў на аснове [[аксід]]аў пераходных элементаў, даследаванні іх магнітнай структуры, высвятленню прыроды ўзаемасувязі [[Электраправоднасць|электраправоднасці]] і магнітнага стану. Распрацаваў канцэпцыю арбітальнага фазавага расслаення ў магнітных [[паўправаднік]]ах. Распрацаваў тэхналогію атрымання высокакаэрцытыўнага ігольчастага гексаферыту барыю для магнітнага запісу інфармацыі на гнуткіх носьбітах і шэраг высокачастотных і магнітажорсткіх магнітных матэрыялаў, метады паніжэння тэмпературы спякання [[Кераміка|керамічных]] матэрыялаў і інш. Сярод апублікаванага: * Фазовые превращения в сложных оксидах марганца : диссертация … доктора физико-математических наук : 01.04.07. — Минск, 1991. — 272 с. : ил.; * Phase transitions in the Gd0.5Ba0.5CoO3 perovskite / / Phys. Rev. Lett. 1998. Т.80. Р.3380 (у суаўтарстве); * Magnetic phase transitions in the Nd (Mn0.9Me0.1) O3 (Me = Al, Fe, Cr, Zn) perovskites / / J. Magn. Magn. Mater. 2001. Т.231. Р.53. * ''Затюпо А. А., Башкиров Л. А., Петров Г. С., Троянчук И. О., Сирота И. М.'' Синтез и фазовый состав кобальтитов-галлатов самария SmCo_{1-x}Ga_{x}O_{3} // Весцi Нацыянальнай Акадэмii Навук Беларусi. Серыя хiмiчных навук. 2011. № 4. С. 5-9. == Прэміі == * [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь]] у галіне навукі і тэхнікі (2004, у аўтарскім калектыве<ref name="ЦНБ" />) — ''за працу «Магнітныя структуры і фізічныя ўласцівасці шматкампанентных сістэм з пераходнымі і рэдказямельнымі элементамі, распрацоўка новых магнітных матэрыялаў, стварэнне і вытворчасць элементаў і прылад электроннай тэхнікі»''. * Прэмія НАН Беларусі ў намінацыі «Самы цытуемы аўтар» (2010)<ref name="ЦНБ">[https://csl.bas-net.by/personalii/89088/troyanchuk-igor-olegovich/ Троянчук Игорь Олегович] // Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Траянчу́к Ігар Алегавіч||526}} == Спасылкі == * [https://nasb.gov.by/rus/members/pamyati-uchenogo/bckp/troyanchuk.php Памяти учёного]{{ref-ru}} / Сайт [[НАН Беларусі]] * [https://csl.bas-net.by/personalii/89088/troyanchuk-igor-olegovich/ Ігар Алегавіч Траянчук] у базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} * [http://rntbcat.org.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-SEK-305643&strq=l_siz=20 Троянчук, Игорь Олегович (доктор физико-математических наук ; 1956—2018)]{{ref-ru}} // Электронны каталог РНТБ * [https://by.patents.su/patents/troyanchuk-igor-olegovich Троянчук Игорь Олегович // База патентов Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241220040256/https://by.patents.su/patents/troyanchuk-igor-olegovich |date=20 снежня 2024 }}{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Траянчук Ігар Алегавіч}} [[Катэгорыя:Фізікі СССР]] [[Катэгорыя:Фізікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены-карэспандэнты НАНБ]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі СССР]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі]] itser7mdy3ubqnsn5epkro39r8hubp8 0 149828 5174170 4727610 2026-08-01T13:43:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174170 wikitext text/x-wiki {{Грузавы аўтамабіль | Назва = Mack AC | Выява = 111-SC-32795 - NARA - 55224744-cropped.jpg | Подпіс = | Выпуск = [[1916]]–[[1938]] | Вытворца = [[Mack Trucks|Mack Brothers Company]] | Месца вытворчасці = | Папярэднік = | Пераемнік = | Тып = | Клас = | Колавая формула = 4х2, 6х4 | Грузападымальнасць = | Маса прычэпа = | Нагрузка на сядло = | Падрыхтаваная маса = | Поўная маса = | Даўжыня = | Шырыня = | Вышыня = | Колавая база = | Вікісховішча = Mack AC-Series }} '''Mack AC''' — [[грузавы аўтамабіль]] [[ЗША|амерыканскай]] кампаніі [[Mack Trucks]]. Выпускаўся з [[1916]] па [[1938]] год. Выпушчана 40 299 аўтамабіляў<ref name="ofsite">http://www.macktrucks.com/default.aspx?pageid=255 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130121185528/http://www.macktrucks.com/default.aspx?pageid=255 |date=21 студзеня 2013 }} Афіцыйны сайт Mack Trucks — Гісторыя</ref>. Масk АС выпускаўся ў некалькіх варыянтах з колавай формулай 4х2 і 6х4, і з некалькімі варыянтамі колавай базы. Грузападымальнасць вар'іравалася ад 3,5 да 7,5 тон. == Гісторыя == Аўтамабіль быў распрацаваны ў [[1915]] годзе канструктарам Альфрэдам Мейзьюры ({{lang-en|Alfred Masury}}). Першы прататып Е2 пабудавалі ў жніўні 1915 году, а серыйная вытворчасць шырокай гамы АС пачалася праз год<ref name="encvoenn">{{cite book|last=Кочнеў|first=Я.Д.|title=Энцыклапедыя ваенных аўтамабіляў. — 2-е выд., Перапрац. і дап.|pages=640 с|year=2008|publisher=ТАА «Кніжнае выдавецтва "За рулем"»|location=М.|isbn=5-9698-0040-6}}</ref>. У [[1917]] годзе пачаў выпускацца АС грузападымальнасцю 7,5 т. З [[1923]] г. на грузавікі сталі ўсталёўваць 6-цыліндравыя рухавікі магутнасцю 97–120 к.с. (мадэлі '''АН''', '''AJ''', '''AL'''). З [[1927]] года стала выпускацца мадэль '''АК''' з карданным прывадам. З [[1929]] года выпускаліся 2- і 3-восевыя '''АР''' грузападымальнасцю 7,5–10 т з новым 6-цыліндравым рухавіком ў 150 к.с. Для 2-восевых варыянтаў ужываўся карданны прывад, 3-восевыя грузавікі 6x2 мелі ланцужны прывад сярэдняга моста, але ў 1931 годзе атрымалі міжвосевы дыферэнцыял і прапаноўваліся з колавай формулай 6x4. Грузавікі АР, якія сталі развіццём серыі АС, атрымалі закрытую кабіну і дыскавыя колы з пнеўматычнымі шынамі. З [[1926]] па [[1938]] год былі пабудаваныя 285 адзінак гэтай мадыфікацыі<ref name="ofsite2">http://www.macktrucks.com/default.aspx?pageid=257 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130121185807/http://www.macktrucks.com/default.aspx?pageid=257 |date=21 студзеня 2013 }} Афіцыйны сайт Mack Trucks — Гісторыя</ref>. З [[1932]] году выпускаліся будаўнічыя самазвалы '''АС6''' з 6-цыліндравым 150-моцным рухавіком. Без асаблівых тэхнічных змяненняў аўтамабілі выпускалі да [[1938]] года. За 24 гады было выраблена 40 299 аўтамабіляў<ref name="ofsite"/>. == Канструкцыя == Грузавыя аўтамабілі Масk АС выпускаліся ў некалькіх варыянтах колавай формулы (4х2 і 6х4), і з некалькімі варыянтамі колавай базы (3962, 4267 і 4572 міліметраў), грузападымальнасць якіх вагалася ад 3,5 да 7,5 тон. === Кабіна === [[Выява:Mack AC cabin.jpg|thumb|Кабіна]] Характэрную форму перадняй частцы вызначыла размяшчэнне радыятара паміж маторным адсекам і адкрытай кабінай, што дазваляла, адкінуўшы капот, атрымаць доступ да рухавіка з трох бакоў. Акрамя таго, дзякуючы такой кампаноўцы, у непагадзь кіроўца, адкрываючы адмысловы лючок, мог задзейнічаць абагравальнік<ref name="os">{{артыкул |аўтар = А. Красноў |загаловак = BULLDOG |спасылка = http://www.os1.ru/article/history/2001_12_A_2005_04_08-11_48_20/ |выданне = «Основные Средства» |тып = часопіс |год = 2001 |нумар = 12 |старонкі = }}</ref>. У [[1925]] годзе з'явілася лабавое шкло<ref name="os"/>. === Рухавік === На аўтамабіле быў усталяваны радны чатырохцыліндравы рухавік, магутнасцю 75 конскіх сіл. Рухавік астуджаўся двума блокамі радыятараў, размешчаных справа і злева за капотам перад кабінай кіроўцы. Замест вентылятара выкарыстоўвалася «слімак» з крыльчаткай, замацаванай на махавіку. Пачынаючы з [[1923]] года грузавікі ''АС'' камплектаваліся шасціцыліндравымі рухавікамі, магутнасць якіх вагалася ад 97 да 120 к.с., а з 1932 года выпускаліся будаўнічыя самазвалы ''Mack АС6'', на якіх таксама ўсталёўваліся шасціцыліндравыя рухавікі, але ўжо магутнасцю 150 к.с. === Трансмісія === На аўтамабіль усталёўвалася механічная чатырохступеньчатая каробка перадач, якая была выканана разам з дыферэнцыялам і галоўнай перадачай у сярэдняй частцы шасі. Ад іх на заднія колы круцільны момант перадаваўся не карданным валам, а з дапамогай двух бакавых ланцугоў. На трохвосевых мадэлях, пры агульным ланцужным прывадзе з прамежкавага вала з дыферэнцыялам, пары бартавых колаў ахоплены яшчэ адной ланцугом такім чынам, што ўсе колы каляскі круцяцца ў адным кірунку з аднолькавай хуткасцю. Пазней аўтамабілі атрымалі і арыгінальны міжвосевы дыферэнцыял. Акрамя восі кручэння, задняя каляска трохвосевых варыянтаў мела чатыры вертыкальныя кароткія рысоры з гумавымі пракладкамі, якія дазвалялі ёй перамяшчацца ў невялікіх межах налева або направа. Пры пярэдніх вядучых колах ''(мадыфікацыі AP, 6х6)'' ролю швораня адыгрывалі пары канічных шасцерняў, адна з якіх была апорнай, а другая (верхняя) — вядучай. === Інавацыі === На канструктыўныя рашэнні, якія былі выкарыстаны ў грузавіку Масk АС, было выдадзена 18 патэнтаў<ref name="encvoenn"/><ref>{{Cite web |url=http://truck-auto.info/mack/610-as-bulldog.html |title=Архіўная копія |access-date=1 лютага 2013 |archive-date=9 кастрычніка 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251009113939/https://truck-auto.info/mack/610-as-bulldog.html |url-status=dead }}</ref>. Былі запатэнтаваныя: поршні з шэрага [[чыгун]]у, адлітыя парамі з легіраванай сталі цыліндры, якія затым падвяргаліся тэрмаапрацоўцы. Таксама былі запатэнтаваныя штампаваная рама з хром-нікелевай сталі, металічныя працоўныя дэталі, якія ўзмоцнены метадам павярхоўнага ўшчыльнення, а таксама шэраг дэталяў са сплаваў [[Алюміній|алюмінію]], напрыклад [[Картэр (тэхніка)|картэр]] рухавіка. == Першая сусветная вайна == У ходзе [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] аўтамабілі Мack AC знаходзіліся на ўзбраенні войскаў [[ЗША]], [[Францыя|Францыі]] і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]<ref>http://voenavto.com/universal/univ7.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120126035002/http://voenavto.com/universal/univ7.htm |date=26 студзеня 2012 }}</ref>. Аўтамабілі вялікімі партыямі пастаўляліся для Брытанскай арміі, 4470 адзінак былі накіраваны ў Францыю ў дапамогу пехацінцам Амерыканскай арміі. Большасць выкарыстоўваліся ва ўзброеных сілах як бартавыя грузавікі і артылерыйскія цягачы. Больш цяжкія, 7,5-тонныя мадыфікацыі, выкарыстоўваліся для перавозкі танкаў {{Не перакладзена 3|Renault FT17|Renault FT17|fr|Char Renault FT-17}}. == «Bulldog» == [[Выява:1917 Mack "Bulldog" Heavy-Duty Truck.jpg|thumb|left|''The «Bulldog» Mack'' — рэкламны плакат 1917 года]] За сваю характэрную знешнасць, — прысадзістую выправу, масіўны прасападобны капот, па баках якога ўсталёўваліся вялізныя фары, і даволі шырока расстаўленыя колы, — аўтамабіль атрымаў мянушку ''«Bulldog» (Бульдог)''. {{External media |topic = пласціна з выявай бульдога, які ірве кнігу ўліку кошту транспартных перавозак «Hauling Costs» |font-size = 110 | image1 = [http://www.macktrucks.com/default.aspx?pageid=485 macktrucks.com]}} Мянушка настолькі трывала прыжылася, што была ўзята кампаніяй Mack Brothers у якасці свайго сімвала, і ўжо з чэрвеня [[1921]] году да баку кабіны прыкаваныя сталёвыя штампаваныя пласціны з выявай бульдога, які ірве кнігу ўліку кошту транспартных перавозак «Hauling Costs». У 1922 годзе кампанія афіцыйна прыняла бульдога ў якасці карпаратыўнага знака<ref>http://www.macktrucks.com/default.aspx?pageid=256 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130121185712/http://www.macktrucks.com/default.aspx?pageid=256 |date=21 студзеня 2013 }} Афіцыйны сайт Mack Trucks — Гісторыя</ref>. [[Выява:Antique Truck (Klamath County, Oregon scenic images) (klaDA0111).jpg|thumb|Фігурка бульдога на цягачы {{Артыкул у іншым раздзеле|Mack B series|Mack B series|en|}}]] У [[1932]] годзе галоўны інжынер кампаніі Mack Trucks Alfred Masury падаў заяўку атрыманне патэнта на арыгінальны дызайн і канструкцыю статуэткі бульдога<ref name="ofsite2"/>. [[11 кастрычніка]] [[1932]] года патэнт быў выдадзены і з [[1933]] года капоты грузавікоў пачалі ўпрыгожваць маскатам бульдога, які ўсталёўваецца і на сучасных грузавіках кампаніі. {{clear}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар = А. Красноў |загаловак = BULLDOG |спасылка = http://www.os1.ru/article/history/2001_12_A_2005_04_08-11_48_20/ |выданне = «Основные Средства» |тып = часопіс |год = 2001 |нумар = 12 |старонкі = }} [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі паводле алфавіта]] eflt2l4of0il6dey7vpuqfo4kw7dgso 0 150424 5174300 5157081 2026-08-01T19:50:19Z Ілля Касакоў 21245 /* Л */ 5174300 wikitext text/x-wiki '''Браўн''' ({{lang-en|Brown}}, {{lang-de|Braun}}) — карычневы. * [[Brawn GP]] Ltd. — каманда Формулы-1. * [[Браўн (кратар)|Браўн]] — кратар на Месяцы. == Асобы == === А === * [[Аляксандр Браўн]] (1805-1877)— нямецкі біёлаг, батанік, міколаг і палеантолаг. === Б === * [[Барнум Браўн]] (1873—1963) — амерыканскі палеантолаг. === В === * [[Вернер фон Браўн]] (1912—1977) — нямецкі канструктар ракетна-касмічнай тэхнікі. === Г === * [[Гаральд Браўн]] (1927—2019) — міністр абароны ЗША ў 1977—1981 гадах. * [[Георг Браўн]] (1541—1622) — сярэднявечны тэолаг і клірык, укладальнік (супольна з Ф. Хогенбергам) і выдавец вядомага атласу еўрапейскіх гарадоў. * [[Герберт Чарлз Браўн]] (1912—2004) — лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1979). * [[Гордан Браўн]] (нар. 1951) — прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі з 27 чэрвеня 2007 да 11 мая 2010. * [[Грэйс Браўн]] (нар.1992) — аўстралійская велагоншчыца, алімпійская чэмпіёнка. * [[Гжэгаж Браўн]] (нар. 1967) — польскі палітык, рэжысёр, сцэнарыст, выкладчык і публіцыст. === Д === * [[Джо Эванс Браўн]] — амерыканскі акцёр * [[Джон Браўн]] (1800—1859) — адзін з лідараў абаліцыянісцкага руху ў ЗША. * [[Джордж Браўн]] (Броўн) (1801—1879) — гісторык, бібліёграф, педагог. * [[Джордж Браўн (ваенны)|Джордж Браўн]] (1918—1978) — амерыканскі ваенны дзеяч, генерал ВПС ЗША, удзельнік Другой сусветнай, Карэйскай і В’етнамскай войнаў. * [[Дэн Браўн]] (нар.1964) — амерыканскі пісьменнік, журналіст, музыкант, аўтар раманаў «Код да Вінчы» і «Анёлы і дэманы». * [[Джэймс Браўн]] — амерыканскі спявак * [[Джэймс Браўн (акцёр)|Джэймс Браўн]] — амерыканскі [[акцёр]] і [[спявак]]. * [[Джэймс Кук Браўн]] (1921—2000) — стваральнік [[штучная мова|штучнай мовы]] [[лаглан]]. * [[Джэйсан Браўн (фігурыст)]] * [[Дэвід Мак-Даўэл Браўн]] — астранаўт НАСА === Е === * [[Ева Браўн]] (1912—1945) — жонка Адольфа Гітлера. === І === * [[Ірвінг Браўн]] — амерыканскі прафсаюзны дзеяч === К === * [[Кайлін Браўн]] — амерыканскі лёгкаатлет. * [[Карл Фердынанд Браўн]] (1850—1918) — нямецкі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1909). * [[Кертыс Браўн]] (нар. 1956) — касманаўт ЗША. * [[Кларэнс Браўн]] — амерыканскі кінарэжысёр. === Л === * [[Лея Браўн]] (1890—1970) — украінская піяністка. * [[Луіза Браўн]] (нар. 1978) — першы чалавек, які з’явіўся на свет у выніку [[Экстракарпаральнае апладненне|экстракарпаральнага апладнення]]. === М === * [[Майкл Сцюарт Браўн]] (нар.1941)— лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1985). * [[Маціяш Бернард Браўн]] (1684-1738) — чэшскі скульптар. * [[Мікалай Леапольдавіч Браўн]] (1902-1975) — рускі паэт. * [[Мішэль Браўн]] - брытанскі даследчык сярэднявечных рукапісаў === О === * [[Олівер Браўн]], англійскі гулец у снукер === Р === * [[Роберт К. Браўн]], амерыканскі вайсковец і журналіст === С === * [[Скай Браўн]], брытанская скейтбардыстка === Т === * [[Т’ерп Браўн]] (нар. 1979) — амерыканскі [[Баскетбол|баскетбаліст]]. === У === * [[Уладзімір Генадзевіч Браўн]] (нар. 1946) — беларускі архітэктар. === Ф === * [[Форд Мэдакс Браўн]] — англійскі мастак === Х === * [[Хасэ Луіс Браўн]] (нар. 1956) — аргенцінскі футбаліст. === Ч === * [[Чарлз Брокдэн Браўн]] — амерыканскі пісьменнік. === Э === * [[Эдзісан Браўн]] (1830—1913) — амерыканскі батанік, федэральны суддзя ЗША * [[Эрнест Уільям Браўн]] (1866—1938) — брытанскі матэматык і астраном == Тапонім == * [[Браўн (акруга, Ілінойс)]] == Гл. таксама == * [[Жозіяс Браўн-Бланке]] {{неадназначнасць}} psmngbudmx03o6ov154uejjz399wvqz 0 154953 5174466 5074617 2026-08-02T09:45:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174466 wikitext text/x-wiki {{redirect|Імігрант}} {{Legal status}} [[Файл:Inmigrantes europeos llegando a Argentina.jpg|thumb|left|Еўрапейскія імігранты прыбываюць у [[Аргенціна|Аргенціну]].]] '''Іміграцыя''' (ад {{lang-la|immigrare}} — усяляцца) — уезд іншаземцаў у якую-небудзь краіну на пастаяннае або працяглае жыхарства. Пасажыры, турысты і іншыя асобы, якія знаходзяцца ў краіне прызначэння на кароткі тэрмін, не трапляюць пад вызначэнне іміграцыі ці міграцыі;<ref>{{Cite web|title=Migration Glossary|url=https://medinstgenderstudies.org/wp-content/uploads/2006/09/migration_glossary1.pdf|accessdate=2025-12-30|work=medinstgenderstudies.org}}</ref> аднак часам у гэта вызначэнне ўключаюць сезонную працоўную іміграцыю. У залежнасці ад прычын іміграцыю падзяляюць на ''палітычную'' і ''эканамічную'' або ''працоўную''. З эканамічнага пункту гледжання даследаванні паказваюць, што міграцыя можа быць выгадная як краінам-атрымальніцам, так і краінам-адпраўніцам.<ref>{{Cite web|title=Migration - How to Achieve Inclusive Growth|url=https://academic.oup.com/book/38949/chapter/338149090?login=false|accessdate=2025-12-30|work=academic.oup.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Migration Could Greatly Benefit Both Origin, Destination Countries, Agency’s Permanent Observer Tells Second Committee|url=https://press.un.org/en/2010/gaef3291.doc.htm|accessdate=2025-12-30|work=press.un.org}}</ref> Іміграцыя характэрна для многіх гістарычных эпох, адыгрывала важную ролю ў фармаванні насельніцтва некаторых краін і нават засяленні асобных частак свету. Паняцце «іміграцыя» ўведзена ў XVII стагоддзі<ref>{{Cite web|title=Migration vs. Immigration: Differences and Similarities|url=https://thewordpoint.com/blog/migration-vs-immigration|accessdate=2025-12-30|work=thewordpoint.com}}</ref> і значыла мірныя перамяшчэнні насельніцтва паміж дзяржавамі ў працэсе фарміравання. На фарміраванне насельніцтва Еўразіі паўплывалі міграцыі апошніх двух тысячагоддзяў, такія, як [[Вялікае перасяленне народаў]] у Еўропе (IV—VII стст.), міграцыі, звязаныя з арабскімі заваяваннямі (VII—VIII стст.), з экспансіяй цюрка-манголаў (XI—XVII стст.). [[Эпоха вялікіх геаграфічных адкрыццяў]] (XV—XVII стст.) паклала пачатак шырокаму развіццю міжкантынентальных міграцый, галоўным чынам з Еўропы ў Амерыку, Аўстралію і іншыя рэгіёны. Не аслаблі тэмпы іміграцыі, выкліканыя перамяшчэннямі насельніцтва ў дзвюх сусветных войнах, перасяленнем яўрэяў у [[Ізраіль]]. Працягваецца рабочая і іншая іміграцыя з Беларусі ў развітыя краіны Заходняй Еўропы і Расію. Заканадаўства ў галіне іміграцыі адрозніваецца ў залежнасці ад краіны. Напрыклад, у Канадзе дзейнічае канкурэнтная іміграцыйная сістэма са спецыфічнымі крытэрыямі адбору і квотамі, што можа зрабіць іміграцыйны працэс складаным і працяглым. Нацыянальныя законы, якія тычацца іміграцыі грамадзян той ці іншай краіны, рэгулююцца міжнародным правам. Міжнародны пакт Арганізацыі Аб’яднаных Нацый пра грамадзянскія і палітычныя правы абавязвае ўсе краіны дазваляць уезд сваім грамадзянам. Гэты прынцып не заўсёды трымаецца на практыцы. Напрыклад, падчас [[Пандэмія COVID-19|пандэміі]] [[COVID-19]] Аўстралія прымяніла палітыку адмовы ва ўездзе ўсім асобам з асабліва пацярпелых юрысдыкцый, уключаючы грамадзян Аўстраліі і пастаянных жыхароў. У апошнія гады Іран сутыкаецца з масавым адтокам моладзі і кваліфікаванай рабочай сілы з краіны. У чэрвені 2023 года іранскі парламент забараніў размяшчэнне аб’яў пра іміграцыю ў інтэрнэце.<ref>{{Cite web|title=محبت نیوز|url=https://mohabatnews.com/fa?p=53691|accessdate=2025-12-30|work=mohabatnews.com|archive-date=6 студзеня 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260106102425/https://mohabatnews.com/fa?p=53691|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=جوان ایرانی هیچ دلیلی برای ماندن در کشور ندارد / مهاجرت پاشنه آشیل زیست‌بوم نوآوری|url=https://tejaratnews.com/startup/%d9%85%d9%87%d8%a7%d8%ac%d8%b1%d8%aa-%d9%85%d9%86%d8%a7%d8%a8%d8%b9-%d8%a7%d9%86%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c-1402|accessdate=2025-12-30|work=tejaratnews.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=روزنامه اعتماد: موج مهاجرت از ایران به دانش‌آموزان و کودکان رسیده است|url=https://www.iranintl.com/202306078932|accessdate=2025-12-30|work=www.iranintl.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=«کاهش سن مهاجرت» در ایران؛ گزارش‌ها از مهاجرت دانش‌آموزان به کانادا و ترکیه|url=https://www.radiofarda.com/a/immigration-iran/32448451.html|accessdate=2025-12-30|work=www.radiofarda.com}}</ref> У аглядзе існых даследаванняў 2019 года, апублікаваным у часопісе Annual Review of Sociology, прысвечаным асіміляцыі імігрантаў у Злучаных Штатах, Злучаным Каралеўстве, Францыі, Германіі, Швецыі, Нарвегіі, Бельгіі, Нідэрландах і Іспаніі, зроблена выснова: «''мы выяўляем агульную заканамернасць міжпакаленчай асіміляцыі з пункту гледжання сацыяльна-эканамічнага ўзроўню, сацыяльных адносін і культурных перакананняў''».<ref>{{Cite web|title=Assimilation and the Second Generation in Europe and America: Blending and Segregating Social Dynamics between Immigrants and Natives|url=https://www.lucasdrouhot.com/preprint/Drouhot_Nee_ARS_preprint.pdf|accessdate=2025-12-30|work=www.lucasdrouhot.com}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Гл. таксама == * [[Эміграцыя]] * [[Міграцыя насельніцтва]] * [[Рэпатрыяцыя]] * [[Каэфіцыент іміграцыі]] == Літаратура == * Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7 == Спасылкі == {{Commonscat|Immigration}} * [http://books.google.com/books/pdf/Immigration_and_Labor.pdf Immigration and Labor: The Economic Aspects of European Immigration to the United States], {{ref-en}} ([[Нью-Ёрк]], [[1912]]) {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Іміграцыя насельніцтва]] i9fp0eebfatj13x3i8nbrwxnn09ewfu 0 158361 5174182 5108112 2026-08-01T14:10:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174182 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі | лагатып = McDonald's Golden Arches.svg | шырыня лагатыпа = 170px }} '''McDonald’s Corporation''', у Беларусі — '''Мак-До́нальдс''' — [[ЗША|амерыканская]] карпарацыя, да 2010 года — найбуйнейшая ў свеце сетка [[рэстаран]]аў хуткага харчавання. Па выніках 2010 года кампанія займае 2-е месца па колькасці рэстаранаў ва ўсім свеце пасля рэстараннай сеткі [[Subway]]. Станам на канец 2022 года пад гандлёвай маркай McDonald’s працавала 40 275 рэстаранаў, з іх 95 % на правах [[франчайзінг]]у. Карпарацыя ўваходзіць у спіс буйнейшых кампаній ЗША [[Fortune 500]] (у 2022 годзе — 152-е месца).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://fortune.com/company/mcdonalds/|title=McDonald's|website=Fortune|access-date=2024-09-07}}</ref> Уваходзіць у спіс Fortune Global 500 2011 года (403-е месца). Штаб-кватэра кампаніі размешчана ў Оўк-Брук, прыгарадзе [[Чыкага]] ([[ЗША]]). == Гісторыя == Кампанія заснавана ў 1940 годзе братамі Дзікам і Макам Мак-Доналдам. Першы рэстаран адкрыўся ў Сан-Бернардзіна ([[Каліфорнія|штат Каліфорнія]]). У 1948 годзе ўпершыню ў свеце сфармулявала прынцыпы канцэпцыі «хуткага харчавання». У 1954 годзе Рэй Крок набыў у братоў Мак-Доналдаў права выступаць эксклюзіўным агентам па франчайзінгу. У 1955 годзе ён адкрыў свой першы McDonald’s у мястэчку Дэс-Плейнз, [[Ілінойс|штат Ілінойс]] (цяпер — музей карпарацыі). У 1955 годзе Крокам зарэгістравана кампанія McDonald’s System, Inc, у 1960 годзе перайменаваная ў McDonald’s Corporation. У 1961 годзе ўсе правы на кампанію былі цалкам выкупленыя Крокам. Таксама ў 1961 годзе быў адкрыты першы [[Універсітэт гамбургералогіі|ўніверсітэт гамбургералогіі]], адукацыйная ўстанова па падрыхтоўцы кадраў для харчовай галіны, у першую чаргу для працы ў сістэме McDonald’s. Агулам у свеце дзейнічае 7 такіх універсітэтаў: у [[Чыкага]] ([[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]), [[Токіа]] ([[Японія]]), [[Сан-Паўлу]] ([[Бразілія]]), [[Лондан]]е ([[Вялікабрытанія]]), [[Мюнхен]]е ([[Германія]]), [[Шанхай|Шанхаі]], ([[Кітай]]), [[Сідней|Сіднеі]] ([[Аўстралія]]). Ужо з пачатку 1960-х гадоў кампанія надавала вялікую ўвагу рэкламе, стала адным з самых вядомых брэндаў. У 1962 годзе лагатыпам кампаніі сталі дзве залатыя аркі, якія ўтвараюць літару «М», у 1963 годзе прададзены мільярдны гамбургер, а таксама для прыцягнення дзяцей з’явіўся руды клоўн Рональд Макдональд.<ref>{{Cite web|url=https://www.referenceforbusiness.com/history2/56/McDonald-s-Corporation.html|title=McDonald's Corporation - Company Profile, Information, Business Description, History, Background Information on McDonald's Corporation|website=www.referenceforbusiness.com|access-date=2024-09-07}}</ref> У 1968 годзе на рынак выпушчаны «[[Біг Мак]]» і адкрыты тысячны рэстаран, у 1969 годзе прададзены пяцімільярдны гамбургер, з 1970 года кампанія McDonald’s мела прадстаўніцтва ва ўсіх 50 штатах ЗША. З 1973 года ў рэстаранах пачалі прадаваць гатовыя сняданкі, да канца 1980-х гадоў на McDonald’s прыпадала чвэрць рынку гатовых сняданкаў. З 1975 года пачало развівацца абслугоўванне кліентаў наўпрост у аўтамабілях, з часам такая форма абслугоўвання пачала даваць больш за палову выручкі сістэмы McDonald’s. З 1979 года пачаліся продажы набораў ежы для дзяцей «Хэпі міл», у якіх была цацка. У 1983 годзе ў меню дададзены курыныя макнагетсы, ужо да канца 1983 года McDonald’s выйшаў на другое месца ў свеце па рознічным продажы кураціны.<ref>{{Cite web|url=https://www.referenceforbusiness.com/history2/56/McDonald-s-Corporation.html|title=McDonald's Corporation - Company Profile, Information, Business Description, History, Background Information on McDonald's Corporation|website=www.referenceforbusiness.com|access-date=2024-09-07}}</ref> == Прадукты == [[Файл:Big Mac hamburger.jpg|міні|187x187пкс|[[Біг Мак]]]] McDonald’s у асноўным прадае [[гамбургер]]ы, розныя віды курыцы, сандвічы з курыцай (курыныя бургеры), [[Бульба фры|бульбу фры]], [[безалкагольныя напоі]], [[Кактэйль|кактэйлі]], прадукты для сняданку і [[дэсерт]]ы. На большасці рынкаў McDonald’s прапануе салаты і [[Вегетарыянства|вегетарыянскія]] стравы, ролы і іншыя мясцовыя стравы. У верасні 2018 года McDonald’s абвясціла, што больш не выкарыстоўвае штучныя кансерванты, араматызатары і фарбавальнікі агулам у сямі класічных бургерах, якія прадаюцца ў ЗША, уключаючы [[гамбургер]], [[чызбургер]], двайны чызбургер, McDouble, Quarter Pounder wіth Cheese, double Quarter Pounder wіth Cheese і [[Біг Мак]].<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/leisure/2018/09/28/mcdonalds-says-classic-burgers-no-longer-have-artificial-ingredients/|title=McDonald’s says classic burgers no longer have artificial ingredients|first=A. F. P.|last=Relaxnews|website=McDonald’s says classic burgers no longer have artificial ingredients|date=2018-09-28|access-date=2024-09-07}}</ref> Аднак марынаваныя агуркі як і раней будуць прыгатаваны са штучнымі кансервантамі, хаця кліенты могуць адмовіцца ад дадавання марынаваных агуркоў у свае бургеры.<ref>{{Cite web|url=https://www.afp.com/en/news/205/mcdonalds-says-classic-burgers-no-longer-have-artificial-ingredients-doc-19h75s1|title=McDonald's says classic burgers no longer have artificial ingredients {{!}} AFP.com|website=web.archive.org|date=2018-09-28|access-date=2024-09-07|archive-date=28 верасня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928013237/https://www.afp.com/en/news/205/mcdonalds-says-classic-burgers-no-longer-have-artificial-ingredients-doc-19h75s1|url-status=bot: unknown}}</ref> Меню MсDonald’s складзена з улікам густаў спажыўцоў у розных краінах. У рэстаранах некалькіх краін, асабліва ў [[Азія|Азіі]], падаюць суп. Гэта мясцовае адхіленне ад стандартнага меню — характэрная рыса, якой асабліва вядома сетка, і выкарыстоўваецца, напрыклад, для захавання рэгіянальных харчовых табу (рэлігійная забарона на спажыванне [[Ялавічына|ялавічыны]] ў [[Індыя|Індыі]]). Напрыклад, у меню беларускага McDonald’s былі [[дранікі]], [[бліны]] і «панскі» бургер. == Рэстараны == Па ўсім свеце больш за 36 000 рэстаранаў McDonald’s. Больш за траціна іх (14 146 рэстаранаў) знаходзіцца ў ЗША, на другім месцы — [[Японія]] з 2975 рэстаранамі, за ёй — [[Кітай]] з 2700. На гэтыя тры краіны прыпадае большасць рэстаранаў McDonald’s у свеце. === Тып === Большасць аўтаномных рэстаранаў McDonald’s прапануюць як абслугоўванне за стойкай, так і выязное абслугоўванне, з сядзячымі месцамі ў памяшканні, а часам і на адкрытым паветры.<ref name=":0">Mohapatra, Sanjay (2012). ''Information Strategy Design and Practices''. Google Books: Springer Science & Business Media. p. 301. [[ISBN]] <bdi>[[:en:Special:BookSources/978-1-4614-2427-7|978-1-4614-2427-7]]</bdi>.</ref> ''Drive-Thru'', ''Auto-Mac'', ''Pay and Drive'', або ''McDrive'', як яго называюць у многіх краінах, часта мае асобныя станцыі для размяшчэння, аплаты і атрымання заказаў, хоць апошнія два крокі часта камбінуюцца;<ref name=":0" /> упершыню ён быў прадстаўлены ў 1975 годзе ў горадзе Сэра-Віста ([[Арызона|штат Арызона]])<ref>Craven, Scott (August 29, 2016). [https://www.azcentral.com/story/travel/arizona/2016/08/29/mcdonalds-first-drive-through-sierra-vista-arizona/88009974/ «AZ Central — You won’t believe where McDonald’s opened its first drive-thru»] (News Article).</ref>, следам за іншымі сеткамі хуткага харчавання. [[Файл:McDonalds возле станции метро "Крещатик" - panoramio.jpg|міні|262x262пкс|McDonald’s у [[Кіеў|Кіеве]]]] ''McCafé'' — дадатак ў стылі [[Кавярня|кавярні]] для рэстаранаў McDonald’s. Ён створаны кампаніяй McDonald’s Australia, пачынаючы з [[Мельбурн]]а ў 1993 годзе.<ref>[https://mcdonalds.com.au/about-maccas/maccas-story «McDonald’s Australia»]. mcdonalds.com.au. Retrieved June 6, 2016.</ref> Станам на 2016 год у большасці McDonald’s у Аўстраліі ёсць McCafé, размешчаныя ў існым ужо рэстаране McDonald’s. У [[Тасманія|Тасманіі]] ў кожным рэстаране ёсць McCafé, астатнія краіны неўзабаве ўзялі гэта за ўзор.<ref name=":0" /> Пасля пераходу на новы знешні выгляд McCafé некаторыя аўстралійскія рэстараны адзначылі павелічэнне продажаў да 60 адсоткаў. У канцы 2003 года па ўсім свеце налічвалася больш за 600 McCafé. Некаторыя месцы звязаны з аўтазаправачнымі станцыямі і кругласутачнымі крамамі,<ref>[https://web.archive.org/web/20120118024929/http://www.highbeam.com/doc/1G1-14996359.html «McDonald’s and BP test combined operations. (McDonald’s Restaurants; BP Oil Co.)»]. Archived from the original on January 18, 2012.</ref> тым часам як іншыя, званыя McExpress, маюць абмежаваную колькасць пасадачных месцаў або меню, або могуць размяшчацца ў гандлёвым цэнтры. Іншыя McDonald’s размешчаны ў крамах [[Walmart]]. McStop — месца, арыентаванае на дальнабойшчыкаў і падарожнікаў, якія могуць скарыстацца паслугамі на стаянках грузавікоў.<ref>[https://web.archive.org/web/20120516152446/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=MH&s_site=miami&p_multi=MH&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB3604178F30F7B&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM «McDonald’s serves up 'MCSTOP' — Its restaurant for big crowds»]. August 16, 1984. Archived from the original on July 11, 2012.</ref> === Рэдызайн 2006 года === У 2006 годзе McDonald’s прадставіў свой брэнд «Forever Young», змяніўшы дызайн усіх сваіх рэстаранаў, што стала першым вялікім рэдызайнам з 1970-х гадоў.<ref>[https://web.archive.org/web/20060923173412/http://moneycentral.msn.com/content/invest/extra/P150732.asp?GT1=8180 «McDonald’s wants a digital-age makeover»]. Archived from the original on September 23, 2006.</ref> Ён нагадвае кавярню з драўлянымі сталамі, крэсламі са штучнай скуры і прыглушанымі колерамі; чырвоны быў прыглушаны да тэракотавага, жоўты быў заменены на залацісты для больш «сонечнага» выгляду, а таксама былі дададзены аліўкавы і шалфей-зялёны. У больш цёплым афармленні менш пластыка і больш цэглы і дрэва, а сучасныя падвесныя свяцільні ствараюць больш мяккае асвятленне. У многіх рэстаранах ёсць бясплатны Wi-Fi і тэлевізары з плоскім экранам. Іншыя ўдасканаленні ўключаюць двайны праезд, плоскія дахі замест ламаных чырвоных дахаў і шклапластык замест дрэва. Замест звыклых залатых арак у рэстаранах устаноўлены палавінкі залатой аркі, падобныя да эмблемы Nike.<ref>Bruce Horovitz (May 9, 2011). [https://www.usatoday.com/money/industries/food/2011-05-06-mcdonalds-revamp_n.htm «McDonald’s revamps store to look more upscale»]. ''USA Today''. Retrieved June 26, 2012.</ref> === Пандэмія COVІD-19 === З прычыны пандэміі [[COVID-19]] McDonald’s закрыў большасць сядзячых месцаў і ўсе гульнявыя зоны ў сваіх рэстаранах у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаных Штатах]].<ref>McLean, Rob. [https://edition.cnn.com/2020/03/16/business/mcdonalds-seating-coronavirus/index.html «McDonald’s closes seating at corporate-owned restaurants amid coronavirus outbreak»]. ''CNN''.</ref> Кампанія перайшла да заказаў на вынас і на ўзбочынах каля рэстаранаў, а таксама да анлайн-сэрвісаў дастаўкі ежы.<ref>Saxena, Jaya (March 17, 2020). [https://www.eater.com/2020/3/17/21183240/mcdonalds-shuts-down-corporate-owned-dining-rooms-takeout-delivery-covid-19 «Corporate-Owned McDonald’s Will Only Offer Drive-Thru, Takeout, and Delivery Amid Coronavirus Pandemic»]. ''Eater''. Retrieved November 12, 2020.</ref> Паўторнае адкрыццё рэстаранаў McDonald’s для праезду на аўтамабілі ў [[Злучанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі|Злучаным Каралеўстве]] прывяло да ўтварэння значных транспартных чэргаў па ўсёй краіне.<ref>Hennessy, Peter (June 3, 2020). [https://www.lincolnshirelive.co.uk/news/local-news/mcdonalds-gainsborough-queues-police-reopening-4187460 «Police rush to McDonald’s as motorists cause problems on reopening day»]. ''lincolnshirelive''.</ref> У ліпені 2020 года McDonald’s паведаміла пра прыбытак у другім квартале памерам 66 цэнтаў на акцыю. У параўнанні з аналагічным перыядам 2019 года гэты паказчык знізіўся на 68 %.<ref>Haddon, Heather (July 28, 2020). [https://www.wsj.com/articles/coronavirus-pandemic-squeezes-mcdonalds-profit-11595934000?mod=business_lead_pos4 «Coronavirus Pandemic Squeezes McDonald’s Profit»]. ''The Wall Street Journal''. Retrieved July 28, 2020.</ref> === Рэдызайн 2023 года і новая канцэпцыя === У ліпені 2023 года кампанія абвясціла, што працуе над новай канцэпцыяй пад назвай «CosMc», якую пратэстуюць на некалькіх аб’ектах. Яе запуск планаваўся на пачатак 2024 года. На час аб’явы кампанія абяцала больш падрабязную інфармацыю на сваім дні інвестара ў канцы 2023 года. Назва адсылае да персанажа-іншапланецяніна з 1980-х гадоў.<ref>Wiener-Bronner, Danielle (July 27, 2023). [https://edition.cnn.com/2023/07/27/business/grimace-mcdonalds-earnings/index.html «McDonald’s teases new CosMc’s restaurant concept | CNN Business»]. ''CNN''. Retrieved August 14, 2023.</ref> == Дзейнасць == Пад гандлёвай маркай McDonald’s на канец 2022 года працавала 40 275 рэстаранаў у 100 краінах свету, з іх 95 % кіравалася па франчайзінгу, таму асартымент рэстаранаў, памер і склад порцый можа моцна адрознівацца ў розных краінах. Агульны абарот сістэмы McDonald’s склаў 118,2 млрд $ (з іх 48,7 млрд $ — у ЗША), Агульная колькасць супрацоўнікаў — каля 2 млн. У 2018 годзе ўпершыню ў гісторыі карпарацыі выручка ад франчайзінгу перавысіла выручку ад уласных рэстаранаў (11 млрд $ супраць 10 млрд $), у 2022 годзе гэтыя суадносіны былі 14,1 млрд $ да 8,7 млрд $. Па звычайных умовах франчайзінгу карпарацыя набывае або арандуе нерухомасць пад рэстаран, астатнія выдаткі нясе той, хто набывае права выкарыстоўваць гандлёвую марку. Стандартны тэрмін дзеяння дагавора — 20 гадоў. Выручка ад франчайзінгу складаецца з стартавага ўнёску, арэнднай платы за нерухомасць і адлічэнняў ад выручкі за выкарыстанне гандлёвай маркі (у суме каля 7,8 % ад абароту).<ref>[https://corporate.mcdonalds.com/content/dam/sites/corp/nfl/pdf/MCD_2023_Annual_Report.pdf Annual Report 2022 (Form 10-K)] (англ.). McDonald’s Corporation.</ref> [[Файл:Mcdonalds World locations map.JPG|міні|386x386пкс|Карта свету, на якой паказаны філіялы сеткі рэстаранаў «McDonald’s» і год пачатку іх дзейнасці]] Падраздзяленні сфарміраваны па геаграфічным прынцыпе (даныя на канец 2022 года): * [[ЗША]] — 13 444 рэстараны (693 уласных), 41 % выручкі; * Развітыя — рынкі [[Аўстралія]], [[Канада]], [[Францыя]], [[Германія]], [[Нідэрланды]], [[Іспанія]], [[Італія]], [[Вялікабрытанія]]; 10 103 (1097), 49 % выручкі; * Рынкі ў стадыі развіцця — іншыя краіны, дзе ёсць McDonald’s; 16 728 рэстаранаў (316 уласных), 10 % выручкі. === Выхад McDonald’s з Расіі === [[Файл:Vkusno I Tochka symbol.svg|міні|161x161пкс|Лагатып «Вкусно и точка»]] 8 сакавіка 2022 году McDonald’s часова закрыў свае 850 устаноў у [[Расія|Расіі]] з прычыны [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ўварвання ва Украіну]].<ref>Patton, Leslie (March 8, 2022). [https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-03-08/mcdonald-s-to-temporarily-close-its-850-russia-locations «McDonald’s to Shutter 850 Russia Stores After Backlash»]. [[:en:Bloomberg News|''Bloomberg News''.]] Retrieved March 9, 2022.</ref> 16 мая 2022 году McDonald’s абвясціла, што закрыццё будзе трывалым і яна прадае ўсе свае 850 рэстаранаў у Расіі.<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/business/2022/may/16/mcdonalds-to-sell-russia-business--invasion-ukraine|title=McDonald’s to sell its business in Russia after 30 years|first=Sarah|last=Butler|website=The Guardian|date=2022-05-16|access-date=2024-09-11}}</ref> 10 чэрвеня 2022 года расійскі пакупнік McDonald’s абвясціў пра новы лагатып як спробу рэбрэндынгу. На ім намаляваны адзін круг і дзве лініі, якія сімвалізуюць бургер і дзве бульбы фры.<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/business-61727807|title=Russia's new version of McDonald's unveils logo|date=2022-06-10|access-date=2024-09-07}}</ref> Бізнес быў перайменаваны ў «[[Вкусно и точка]]» («Смачна — і кропка»)<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/mcdonalds-russia-reopens-under-new-ownership-renamed-vkusno-tochka-2022-06-12/ Tasty name but no Big Mac: Russia reopens rebranded McDonald’s restaurants] ''Reuters'' June 12, 2022</ref>. === Выхад McDonald’s з Беларусі === [[Файл:Mak.by.png|міні|163x163пкс|Лагатып «Mak.by»]] 11 лістапада 2022 года McDonald’s у Беларусі абвясціла, што ўсе 25 рэстаранаў у 6 гарадах праз некалькі тыдняў правядуць рэбрэндынг і будуць працаваць як «Смачна і кропка». Але гэтага не адбылося, Макдональдс працаваў да 27 лістапада 2022 года<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20221122/mcdonalds-1833263882.html|title=Рестораны McDonald's в Минске продолжают работу в прежнем формате|first=Р. И. А.|last=Новости|website=РИА Новости|date=20221122T1010|access-date=2024-09-11}}</ref>, пасля гэтага рэстараны працавалі пад шыльдай «Мы открыты». У пачатку красавіка 2023 года кампанія «КСБ Віктары рэстараны» (кіравала McDonald’s у краіне) падала заяўку на рэгістрацыю наймення і таварнага знака «Mak.by».<ref>{{Cite web|url=https://myfin.by/stati/view/u-byvsego-mcdonalds-v-belarusi-nakonec-poavitsa-nazvanie-i-svoj-logotip|title=У бывшего McDonald’s в Беларуси наконец появится название и свой логотип|website=web.archive.org|date=2023-04-19|access-date=2024-09-11|archive-date=19 красавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230419183121/https://myfin.by/stati/view/u-byvsego-mcdonalds-v-belarusi-nakonec-poavitsa-nazvanie-i-svoj-logotip|url-status=dead}}</ref> 18 красавіка 2023 года сетка рэстаранаў перайменавана ў «[[Mak.by]]».<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tochka.by/articles/life/byvshiy_mcdonald_s_menyaet_nazvanie/|title=Бывший McDonald’s меняет название|website=tochka.by|date=2023-04-12|access-date=2024-09-11|archive-date=14 красавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230414094145/https://tochka.by/articles/life/byvshiy_mcdonald_s_menyaet_nazvanie/|url-status=dead}}</ref> У гэты ж дзень запрацаваў мабільны дадатак. 18 кастрычніка 2023 года кампанія прадставіла новы дызайн упакоўкі для бульбы фры, бургераў і іншых прадуктаў.<ref>[https://mak.by/ru/naslazhdajtes-lyubimyimi-produktami-teper-i-v-nashej-novoj-brendirovannoj-upakovke!.html Наслаждайтесь любимыми продуктами теперь и в нашей новой брендированной упаковке]! ''mak.by''</ref> Дызайн распрацавала беларускае брэндынгавае агенцтва «Fabula Branding». == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://mcdonalds.by/by/ Сайт Мак-Дональдса] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150226023239/http://mcdonalds.by/by/ |date=26 лютага 2015 }} {{ref-be}} * [http://www.977.by/2016/01/Wiki-Shokoladnuju-kartoshku-fri-anonsiroval-McDonalds.html Шакаладную бульбу-фры анансаваў McDonald’s] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160623230555/http://www.977.by/2016/01/Wiki-Shokoladnuju-kartoshku-fri-anonsiroval-McDonalds.html |date=23 чэрвеня 2016 }} {{DJIA}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кампаніі ЗША]] [[Катэгорыя:Фастфуд]] 3nqn5b79c87u31ew3wtq7zor8h1ghnf 0 159352 5174330 4852327 2026-08-01T21:07:15Z Siliyiw 169172 5174330 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Зыслаў (значэнні)}}{{Славутасць | Імя = Мемарыяльны комплекс «Зыслаў» | Тып = Мемарыяльны комплекс }} '''Мемарыяльны комплекс «Зыслаў»''' — мемарыяльны комплекс, знаходзіцца за 2 км ад в. [[Старасек]] [[Любанскі раён|Любанскага раёна]] ва ўрочышчы Зыслаў ([[востраў Зыслаў]]), дзе ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] быў цэнтр [[Акцябрска-Любанская партызанская зона|Любанска-Акцябрскай партызанскай зоны]] і размяшчаліся кіруючыя органы падпольнага партыйнага і партызанскага антыгітлераўскага руху. Комплекс (архітэктар [[Георгій Уладзіміравіч Заборскі|Г.Заборскі]]) адкрыты для наведвання ў [[1969]] г. Цэнтрам кампазіцыі з’яўляецца 14-метровы абеліск з трох вертыкальных плоскасцей з надпісамі-прысвячэннямі ў гонар падпольных Мінскіх абкамаў КП(б)Б і ЛКСМБ, Любанскіх райкамаў КП(б)Б і ЛКСМБ, штабоў партызанскага злучэння Мінскай вобласці, [[25-я партызанская брыгада імя П. К. Панамарэнкі|25-й партызанскай брыгады імя П. К. Панамарэнкі]]. Побач з ім 7 узноўленых партызанскіх зямлянак. На трох брацкіх магілах, дзе пахаваны 290 савецкіх салдат і партызан, устаноўлена скульптура «Стары ў жалобе» (скульптар А.Якавенка) і 6 пліт з імёнамі загінуўшых. На месцы партызанскага аэрадрома знаходзіцца памятны знак у выглядзе вітка спіралі. Пры ўездзе і выездзе з вострава — 2 мемарыяльныя знакі накшталт факелаў. Штогод, [[3 ліпеня]], у гонар вызвалення Беларусі ад нацысцкіх захопнікаў у мемарыяльным комплексе праводзяцца сустрэчы ветэранаў Вялікай Айчыннай вайны, ладзяцца экскурсіі. == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Зы́слаў|340}} [[Катэгорыя:Старасек]] [[Катэгорыя:Музеі Любанскага раёна]] [[Катэгорыя:Музеі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Славутасці паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1969 годзе]] [[Катэгорыя:1969 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Георгія Заборскага]] [[Катэгорыя:Мемарыяльныя комплексы Беларусі]] 28k174gvbdi548l1imoh1nyygvjqn89 0 160596 5174331 4883524 2026-08-01T21:07:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174331 wikitext text/x-wiki {{Газета | назва = Індэпендэнт | арыгінальная назва = The Independent | тып = штодзённая газета | фармат = [[compact, фармат|compact]] | заснаванне = [[1986]] | кошт = [[GBP]] 0,70 панядзелак-пятніца<br /> GBP 1,40 субота<br /> GBP 1,80 нядзеля | уладальнікі = [[Independent Print Limited]] | мова=англійская | тыраж = 176 681 <ref>{{Cite web|url=http://www.guardian.co.uk/media/table/2011/jul/15/abcs-national-newspapers|title=ABCs: National daily newspaper circulation June 2011|accessdate=2011-07-11|publisher=''guardian.co.uk''|date=15.07.2011|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/65EAMTiNu?url=http://www.guardian.co.uk/media/table/2011/jul/15/abcs-national-newspapers|archivedate=5 лютага 2012|url-status=live}}</ref> | галоўны офіс = [[Лондан]], [[Вялікабрытанія]] | ISSN =0951-9467 }} '''Індэпе́ндэнт''' ({{Lang-en|The Independent}} — «незалежны») — штодзённая [[Вялікабрытанія|брытанская]] [[газета]]. Заснавана ў [[1986]] годзе. Рэдактар будзённага выпуску — С. Келнер, нядзельнага («The Independent on Sunday») — Т. Дэвіс. Ідэалагічна блізкая да [[Ліберальныя дэмакраты (Вялікабрытанія)|ліберальна-дэмакратычнай партыі]], асаблівую ўвагу звяртае на праблематыку правоў чалавека. Тыраж газеты ў 2009 годзе складаў 183&nbsp;547 асобнікаў (самы малы тыраж сярод агульнабрытанскіх штодзённых газет), тыраж нядзельнага выпуску — 155&nbsp;661 асобнікаў<ref name="ведаў_03_10">[http://www.vedomosti.ru/newspaper/article/2010/03/26/229341 ''Ксения Болецкая''. Русский хозяин британской прессы] // Ведомости, № 53 (2571), 26 марта 2010</ref>. [[26 кастрычніка]] [[2010]] года пачаў выходзіць новы кампактны штодзённы дадатак [[I, газета|«i»]]. ==Зноскі== {{Reflist}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт}} * [https://web.archive.org/web/20100303003513/http://www.izvestia.ru/news/news233530 Аляксандр Лебядзеў купляе брытанскую газету Independent] // [[Известия]], 01.03.2010 {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Independent}} [[Катэгорыя:Газеты Вялікабрытаніі]] p6o1w1fieg69n0y102wfxanqjgza682 0 161578 5174269 4956179 2026-08-01T18:29:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174269 wikitext text/x-wiki {{Музычны сінгл |Назва = Rolling in the Deep |Вокладка = Adele-Rolling In The Deep.jpg |Памер = 220 |Выканаўца = [[Адэль (спявачка)|Адэлі]] |Альбом = [[21, альбом|''21'']] |Бок А = |Бок Б = «If It Hadn’t Been for Love» |Выпушчаны = 29 лістапада 2010 года |Фармат = [[CD single]], [[digital download]] |Запісаны = Eastcote Studios у [[Лондан]]е |Жанр = [[Соўл]], [[блюз]] |Кампазітар = |Працягласць = 3:48 |Лэйбл = [[XL Recordings|XL]] |Прадзюсар = Пол Эпуарт |Аўтары песні = Адэль, [[Пол Эпуарт]] |Чарты = |Агляды = * [[About.com]] {{rating|5|5}}<ref>{{cite web|url=About.com|title=Adele - "Rolling In the Deep"|author=Bill Lamb.|work=top40.about.com|lang=en|access-date=2011-04-12}}</ref> * [[BBC]] {{rating|5|5}}<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/blogs/chartblog/2011/01/adele_-_rolling_in_the_deep.shtml|title=Adele - 'Rolling In The Deep'|author=Fraser McAlpine.|date=11.01.2011|publisher=bbc.co.uk|lang=en|access-date=2011-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20111230053531/http://www.bbc.co.uk/blogs/chartblog/2011/01/adele_-_rolling_in_the_deep.shtml|archive-date=30 снежня 2011|url-status=dead}}</ref> * [[Billboard]] (станоўчая)<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/#/new-releases/adele-rolling-in-the-deep-1004133659.story|title=Adele, "Rolling in the Deep"|author=Jason Lipshutz.|work=billboard.com|lang=en|access-date=2011-04-12}}</ref> * [[Digital Spy]] {{rating|5|5}}<ref>{{cite web|url=http://www.digitalspy.co.uk/music/singlesreviews/a297731/adele-rolling-in-the-deep.html|title=Adele: 'Rolling In The Deep'|author=Nick Levine.|date=17.01.2011|work=digitalspy.co.uk|lang=en|access-date=2011-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107131627/http://www.digitalspy.co.uk/music/singlesreviews/a297731/adele-rolling-in-the-deep.html|archive-date=7 лістапада 2012|url-status=dead}}</ref> * [[Rolling Stone]] {{rating|3.5|5}}<ref>{{cite web|url=http://www.rollingstone.com/music/songreviews/rolling-in-the-deep-20101215|title=Rolling in the Deep by Adele|author=Barry Walters.|date=15.12.2010|work=rollingstone.com|lang=en|access-date=2011-04-12|archive-url=https://www.webcitation.org/69WfCsOsl?url=http://www.rollingstone.com/music/songreviews/rolling-in-the-deep-20101215|archive-date=29 ліпеня 2012|url-status=dead}}</ref> * [[The Sun]] (станоўчая)<ref>{{cite web|url=http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/bizarre/3209467/Adeles-Rolling-back-to-the-top.html?OTC-RSS&ATTR=Bizarre|title=Adele’s rockin’ roll|author=Gordon Smart.|date=03.11.2010|work=thesun.co.uk|lang=en|access-date=2011-04-12}}</ref> |Папярэдні = [[Make You Feel My Love]] |Пап_год = 2008 |Год = 2010 |Наступны = [[Someone Like You]] |Наст_год = 2011 |Яшчэ = {{Узор аўдыё | Тэкст = Узор аўдыё | Аўдыё файл = Adele-Rolling In The Deep.ogg }} }} '''«Rolling in the Deep»''' (у зав. з {{lang-en|Скочваючыся на самае дно}}) — песня брытанскай спявачкі [[Адэль (спявачка)|Адэлі]] з яе другога студыйнага альбома ''«[[21, альбом|21]]»''. Кампазіцыя была напісана Адэллю і {{не перакладзена 2|Пол Эпуарт|Полам Эпуартам|en|Paul Epworth}} і самой спявачкай названа сумессю «блюзу, госпелу і дыска»<ref name="Adele"/>. Яна была выпушчана ў якасці вядучага сінгла 29 лістапада 2010 года ў Нідэрландах. Песня атрымала станоўчую ацэнку музычных крытыкаў. Яна ўзначаліла хіт-парады Бельгіі, Германіі, Італіі, Нідэрландаў, Швейцарыі і ўвайшла ў лепшую дзясятку Аўстрыі, Даніі, Ірландыі, Новай Зеландыі і Нарвегіі. У Вялікабрытаніі сінгл дэбютаваў на другім месцы і стаў трэцім хітом Адэлі, які патрапіў у верхнюю дзясятку. Акрамя таго, «Rolling in the Deep» узначаліў галоўны чарт ЗША «[[Hot 100]]», стаўшы № 1 (у маі 2011 года)<ref name="billboard100">[http://www.billboard.com/news/adele-s-rolling-in-the-deep-tops-hot-100-1005179322.story Billboard Hot 100 ] {{ref-en}}{{v|02|06|2011}}</ref> і другім сінглам спявачкі, які меў поспех у Злучаных Штатах, і першым хітом, які дасягнуў першай дзясяткі<ref>{{cite web |url=http://www.billboard.com/news/katy-perry-s-e-t-widens-lead-atop-hot-100-1005114432.story#/news/katy-perry-s-e-t-widens-lead-atop-hot-100-1005114432.story |title=Katy Perry's 'E.T.' Widens Lead Atop Hot 100 |author=Trust, Gary. |date=2011-04-06 |work=[[Billboard]] |publisher=[[Prometheus Global Media]] |access-date=2011-04-06}}</ref>. Да красавіка 2011 года ў ЗША было прададзена звыш {{Num|1220000}} лічбавых трэкаў гэтай песні<ref>{{citeweb|author=Grein, Paul.|url=http://new.music.yahoo.com/blogs/chart_watch/74349/week-ending-april-3-2011-songs-born-hot/;_ylt=Av.g34RvfBX6Y6zGVVfL0iAPwiUv|title=Week Ending April 3, 2011. Songs: Born Hot - Chart Watch|publisher=[[Yahoo!]]|date=2011-04-06|access-date=2011-04-08}}{{Недаступная спасылка}}</ref>, а да лістапада — 5,6 млн, што стала 9-м паказчыкам за ўсю гісторыю «[[Nielsen SoundScan]]<ref name="Adele12" />». У спісе лепшых песень 2010 года «Rolling in the Deep» заняла 50-е месца па версіі «[[Spinner]]» і 34-е — на сайце «[[Metromix]]<ref>{{cite web|url=http://www.spinner.com/2010/12/13/best-songs-of-2010|title=Best Songs of 2010: 50 Tracks That Blew Our Hair Back This Year|work=spinner.com|lang=en|access-date=2011-04-12|archive-url=https://www.webcitation.org/69ogLFuwv?url=http://www.spinner.com/2010/12/13/best-songs-of-2010|archive-date=10 жніўня 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://newyork.metromix.com/music/essay_photo_gallery/best-songs-of-2010/2365204/content|title=Best songs of 2010|work=newyork.metromix.com|lang=en|access-date=2011-04-12|archive-url=https://www.webcitation.org/68uuo45vS?url=http://newyork.metromix.com/music/standard_photo_gallery/best-songs-of-2010/2365204/content|archive-date=5 ліпеня 2012|url-status=live}}</ref>». «Rolling in the Deep» прызнаны лепшай песняй 2011 года па версіях двух вядучых часопісаў: «''[[Billboard]]''<ref>{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2011/12/10/adele/|title=Адэль стала музыкантам года па версіі Billboard|date=10.12.2010|work=lenta.ru|lang=ru|access-date=2011-12-11|archive-url=https://www.webcitation.org/69ogLzASX?url=http://lenta.ru/news/2011/12/10/adele/|archive-date=10 жніўня 2012|url-status=live}}</ref>» і «''[[Rolling Stone]]''<ref>{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2011/12/08/albums/|title=Rolling Stone і NME абралі лепшыя альбомы 2011 года|date=08.12.2010|work=lenta.ru|lang=ru|access-date=2011-12-11|archive-url=https://www.webcitation.org/69ogNmVPj?url=http://lenta.ru/news/2011/12/08/albums/|archive-date=10 жніўня 2012|url-status=live}}</ref>». Сінгл стаў самым шырока прайграваным у эфірных чартах розных жанраў «''Billboard»'' за апошнія 25 гадоў: ён з’явіўся ў 12 хіт-парадах «[[Nielsen BDS]]<ref name="Adele12">Gary Trust and Keith Caulfield [http://www.billboard.biz/bbbiz/retail/21-by-the-numbers-billboard-breaks-down-1005645152.story '21,' By The Numbers: Billboard Breaks Down Adele’s Breakout Sophomore Release] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130113182530/http://www.billboard.biz/bbbiz/retail/21-by-the-numbers-billboard-breaks-down-1005645152.story |date=13 студзеня 2013 }} {{ref-en}}{{v|11|12|2011}}</ref>». 12 лютага 2012 года ў [[Лос-Анджэлес]]е на [[54-я цырымонія «Грэмі»|54-й цырымоніі]] ўручэння музычнай прэміі «Грэмі» песня была ганаравана ўзнагародай у катэгорыі [[Прэмія «Грэмі» за лепшую песню года|Найлепшая песня года]]<ref>{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2012/02/13/grammy/|title=Спявачка Адэль атрымала шэсць "Грэмі"|date=13.02.2012|work=lenta.ru|lang=ru|access-date=2012-02-13}}</ref>. == Відэакліп == Прэм'ера відэакліпа, зрэжысаванага Сэмам Браўнам<ref>{{cite news|url=http://www.billboard.com/#/news/adele-to-release-21-sophomore-album-in-february-1004125066.story|title=Adele to Release '21' Sophomore Album in February|author=Andre Paine.|work=billboard.com|lang=en|access-date=2011-04-12}}</ref>, адбылася 3 снежня 2010 года на тэлеканале [[Channel 4]]<ref>{{cite web|title=ADELE: Exclusive first view of Adele's 'Rolling In The Deep' tonight on Channel 4.|url=http://www.adele.tv/news/174/exclusive-first-view-of-adele-s-rolling-in-the-deep-tonight-on-channel-4|publisher=Adele.tv|access-date=9 December 2010|date=3 December 2010|archive-url=https://www.webcitation.org/69ogQBCJF?url=http://www.adele.tv/news/174/exclusive-first-view-of-adele-s-rolling-in-the-deep-tonight-on-channel-4|archive-date=10 жніўня 2012|url-status=dead}}</ref>. У ім кадры з Адэль, якая сядзіць у крэсле і спявае ў закінутым доме, чаргуюцца з некалькімі карцінамі: мноства шклянак з вадой, што вібруюць у такт барабана; апранутая ў чорнае танцоўшчыца з мячом (яе сыграла Джэніфер Уайт, яна таксама паставіла харэаграфію гэтай сцэны<ref>{{cite web|url=http://uk.linkedin.com/pub/jennifer-white/15/226/194|title=Jennifer White - United Kingdom &#124; LinkedIn|publisher=Uk.linkedin.com|access-date=2011-07-29|archive-url=https://www.webcitation.org/69ogQpFyG?url=http://uk.linkedin.com/pub/jennifer-white/15/226/194|archive-date=10 жніўня 2012|url-status=live}}</ref>) у пакоі з падлогай, пакрытым густым пластом белага пылу; музыкант, які іграе на ўдарнай устаноўцы за лесвіцай; талеркі, якія разбіваюцца аб сцяну і падаюць у груду бітага посуду; і нарэшце, белы папяровы макет горада, на які зверху сыплецца феерверк, і той згарае ў фінале песні. == Спіс кампазіцый == * '''Digital download'''<ref name="nldd"/> # «Rolling in the Deep» — 3:48 * '''Digital EP'''<ref name="dep">[http://itunes.apple.com/gb/album/rolling-in-the-deep-ep/id413623676 Rolling in the Deep — EP by Adele — Download Rolling in the Deep — EP on iTunes]. [[iTunes Store]]. Retrieved on 20 January 2011.</ref> # «Rolling in the Deep» — 3:48 # «Rolling in the Deep ([[Jamie xx]] Shuffle)» — 4:17 # «Rolling in the Deep (Acapella)» — 3:56 * '''CD single'''<ref name="ukdd"/> # «Rolling in the Deep» # «If It Hadn’t Been for Love» <small>([[Michael Henderson]], Christopher Stapleton)</small> == Чарты і сертыфікацыі == {{col-begin}} {{col-2}} === Чарты === {|class="wikitable sortable" ! Чарт (2010—2011) ! Макс.<br />пазіцыя |- {{singlechart|Australia|3|artist=Adele|song=Rolling In The Deep}} |- {{singlechart|Austria|3|artist=Adele|song=Rolling In The Deep}} |- {{singlechart|Flanders|[[Список хитов № 1 в Бельгии 2011 года|'''1''']]|artist=Adele|song=Rolling In The Deep}} |- {{singlechart|Wallonia|1|artist=Adele|song=Rolling In The Deep}} |- {{singlechart|Canada|1|artist=Adele|artistid=810846}} |- {{singlechart|Czech Republic|38|artist=Adele|year=2011|week=11|accessdate=2011-04-12}} |- {{singlechart|Denmark|3|artist=Adele|song=Rolling In The Deep}} |- {{singlechart|Finland|1|artist=Adele|song=Rolling In The Deep}} |- {{singlechart|France|3|artist=Adele|song=Rolling In The Deep}} |- {{singlechart|Germany|1|artist=Adele|song=Rolling In The Deep}} |- |{{Грэцыя}} [[Billboard Greek Airplay|Top 100 Airplay]]<ref>{{cite web|url=http://billboard.com.gr/airplay/i20|title=Top 100 Airplay Chart|publisher=[[IFPI Greece]]|access-date=2011-04-11|archive-url=https://www.webcitation.org/69ogTuKJg?url=http://billboard.com.gr/airplay/i20|archive-date=10 жніўня 2012|url-status=dead}}</ref> |align="center"|2 |- {{singlechart|Hungary|2|year=2011|week=12|artist=Adele|song=Rolling In The Deep}} |- {{singlechart|Ireland|2|year=2011|week=4|artist=Adele|song=Rolling In The Deep}} |- {{singlechart|Italy|1|artist=Adele|song=Rolling In The Deep}} |- {{singlechart|Dutch40|1|artist=Adele|song=Rolling In The Deep}} |- {{singlechart|New Zealand|3|artist=Adele|song=Rolling In The Deep}} |- {{singlechart|Norway|8|artist=Adele|song=Rolling In The Deep}} |- {{singlechart|Slovakia|10|year=2011|week=10|artist=Adele|accessdate=16 March 2011}} |- {{singlechart|Spain|5|artist=Adele|song=Rolling In The Deep}} |- {{singlechart|Sweden|11|artist=Adele|song=Rolling in the Deep|accessdate=06 March 2011}} |- {{singlechart|Switzerland|[[Спіс сінглаў № 1 у Швейцарыі 2011 года|'''1''']]|artist=Adele|song=Rolling In The Deep}} |- {{singlechart|UK|2|date=2011-01-29|artist=Adele|song=Rolling In The Deep}} |- |{{ЗША}} [[Hot Adult Contemporary Tracks|Adult Contemporary]] (''[[Billboard]]'')<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/#/song/adele/rolling-in-the-deep/23343667|title=Rolling in the Deep - Adele|publisher=''[[Billboard]]''|access-date=2011-04-07}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- {{singlechart|Billboardadultpopsongs|1|artist=Adele|song=Rolling in the Deep|artistid=810846}} |- |{{ЗША}} [[Alternative Songs]] (''[[Billboard]]'')<ref name="Rolling in the Deep - Adele">{{citeweb|url=http://www.billboard.com/#/song/adele/rolling-in-the-deep/23343667|title=Rolling in the Deep - Adele|publisher=''[[Billboard]]''|access-date=2011-04-07}}</ref> | style="text-align:center;"|21 |- {{singlechart|Billboardhot100|1|artist=Adele|artistid=810846}} |- {{singlechart|Billboarddanceclubplay|14|artist=Adele|song=Rolling in the Deep|artistid=810846}} |- {{singlechart|Billboardpopsongs|1|artist=Adele|song=Rolling in the Deep|artistid=810846}} |- |{{ЗША}} [[Rock Songs]] (''[[Billboard]]'')<ref name="Rolling in the Deep - Adele"/> | style="text-align:center;"|15 |} {{col-2}} === Гадавыя чарты === {| class="wikitable sortable" |- !scope="col"|Чарт (2010) !scope="col"|Месца |- | Галандыя ([[Dutch Top 40]])<ref>{{cite web|title=Jaaroverzichten – Singles 2010|url=http://dutchcharts.nl/yearchart.asp?cat=s|language=nl|work=''Dutchcharts.nl''|publisher=Hung Medien / hitparade.ch|access-date=2011-01-03|archive-url=https://www.webcitation.org/68vnQM0Mo?url=http://dutchcharts.nl/yearchart.asp?cat=s|archive-date=5 ліпеня 2012|url-status=live}}</ref> | style="text-align:center;"|36 |- !scope="col"|Чарт (2011) !scope="col"|Место |- |Australian Singles Chart<ref>{{cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/documents/ARIAEOYChart2011.pdf|title=Adele’s "21" crowned ARIA’s highest selling album of 2011 LMFAO takes single honours with "Party Rock Anthem"|access-date=2012-01-01|archive-url=https://www.webcitation.org/69RjXj65Z?url=http://www.aria.com.au/pages/documents/ARIAEOYChart2011.pdf|archive-date=26 ліпеня 2012|url-status=live}}</ref> | align="center" | 5 |- |Austrian Singles Chart<ref>[http://austriancharts.at/2011_single.asp Jahreshitparade 2011 — austriancharts.at<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> | align="center" | 16 |- |[[Belgian Singles Chart]] (Flanders)<ref>{{Cite web|url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2011&cat=s|title=JAAROVERZICHTEN 2011|language=nl|access-date=2011-12-27|archive-url=https://www.webcitation.org/69oNwVE0r?url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2011|archive-date=10 жніўня 2012|url-status=live}}</ref> | align="center" | 2 |- |[[Belgian Singles Chart]] (Wallonia)<ref>{{Cite web|url=http://www.ultratop.be/fr/annual.asp?year=2011&cat=s|title=RAPPORTS ANNUELS 2011|language=fr|access-date=2011-12-27|archive-url=https://www.webcitation.org/69oNzSKUa?url=http://www.ultratop.be/fr/annual.asp?year=2011|archive-date=10 жніўня 2012|url-status=live}}</ref> | align="center" | 1 |- | Канада (Canadian Hot 100)<ref>{{Cite web | url=http://www.billboard.com/#/charts-year-end/canadian-hot-100?year=2011 | title=Best of 2011: Canadian Hot 100 | work=[[Billboard (magaznine)|Billboard]] | publisher=[[Prometheus Global Media]] | year=2011 | access-date=2011-12-09}}</ref> | align="center" | 1 |- |[[Hitlisten|Danish Singles Chart]]<ref>{{Cite web |title=Album-Top 100 |publisher=[[Hitlisten]]. [[IFPI Danmark]]& Nielsen Music Control |url=http://www.hitlisterne.dk/yearlist2011.asp?list=Album%20100 |archive-url=https://www.webcitation.org/64uMyOSLI?url=http://www.hitlisterne.dk/yearlist2011.asp?list=Album%20100 |archive-date=23 студзеня 2012 |access-date=12 мая 2013 |url-status=dead }}</ref> |style="text-align:center;"|10 |- |French Airplay Chart<ref>{{cite web|title=Classement Radios - année 2011|url=http://www.disqueenfrance.com/fr/pag-259376-Classements-Annuels.html?year=&type=4|language=fr|publisher=[[SNEP]]|access-date=2012-02-12|archive-url=https://www.webcitation.org/69ogUaXbz?url=http://www.disqueenfrance.com/fr/pag-259376-Classements-Annuels.html?year=|archive-date=10 жніўня 2012|url-status=dead}}</ref> |style="text-align: center;"|1 |- |[[French Singles Chart]]<ref>{{cite web|title=Classement des 100 premiers Singles|url=http://proxy.siteo.com.s3.amazonaws.com/www.disqueenfrance.com/file/4bis100singlesfusionnesnep.pdf|publisher=[[SNEP]]|access-date=2012-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175944/http://proxy.siteo.com.s3.amazonaws.com/www.disqueenfrance.com/file/4bis100singlesfusionnesnep.pdf|archive-date=3 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref> |align="center"|2 |- |German Singles Chart<ref>[http://www.mtv.de/charts/Single_Jahrescharts_2011 :: MTV | Single Jahrescharts 2011 | charts<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120109011856/http://www.mtv.de/charts/Single_Jahrescharts_2011 |date=9 студзеня 2012 }}</ref> | align="center" | 4 |- ||[[IFPI Greece#Top 200 Airplay chart|Greek Airplay Chart]]<ref>{{cite web|url=http://www.e-tetradio.gr/ar6296el_top100radioairplaygiato2011.html|title=ΤΟP 100 RADIO AIRPLAY ΓΙΑ ΤΟ 2011|last=Kanellopoulos|first=Dimitris|date=5 January 2012|publisher=E-tetradio.gr|language=[[Greek language|Greek]]|access-date=8 January 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/69RjhancH?url=http://www.e-tetradio.gr/ar6296el_top100radioairplaygiato2011.html|archive-date=26 ліпеня 2012|url-status=live}}</ref> | align="center" | 19 |- |Italian Singles Chart<ref>{{cite web|url=http://www.fimi.it/dett_ddmercato.php?id=66|title=Classifiche annuali Fimi-GfK: Vasco Rossi con "Vivere o Niente" è stato l'album più venduto nel 2011|publisher=[[Federation of the Italian Music Industry]]|access-date=16 January 2012|date=16 January 2012|language=it|archive-url=https://www.webcitation.org/68xfkvqlP?url=http://www.fimi.it/dett_ddmercato.php?id=66|archive-date=6 ліпеня 2012|url-status=dead}} ''See the attached file, by pressing ''Scarica l’allegato''.''</ref> |style="text-align:center;"|5 |- | Галандыя (Dutch Top 40)<ref>[http://www.dutchcharts.nl/jaaroverzichten.asp?year=2011&cat=s dutchcharts.nl — Dutch charts portal<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> | align="center" |1 |- | New Zealand Singles Chart<ref>Cite web | url=http://tvnz.co.nz/entertainment-news/adele-dominates-nz-end-year-charts-4652026|title=Top {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241225032849/https://www.tvnz.co.nz/entertainment-news/adele-dominates-nz-end-year-charts-4652026%7Ctitle=Top |date=25 снежня 2024 }} Selling Singles of 2011:|language=English|accessdate=2011-12-28</ref> | align="center" | 4 |- | Spanish Singles Chart<ref>{{cite web|url=http://www.promusicae.es/files/listasanuales/canciones/Top%2050%20CANCIONES%20ANUAL%202011.pdf|title=TOP 50 CANCIONES ANUAL 2011|access-date=28 January 2012|publisher=PROMUSICAE|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616163021/http://promusicae.es/files/listasanuales/canciones/Top%2050%20CANCIONES%20ANUAL%202011.pdf|archive-date=16 чэрвеня 2012|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|18 |- |Spanish Airplay Chart<ref>{{cite web|title=TOP 20 RADIOS - AÑO 2011|url=http://www.promusicae.es/files/listasanuales/radios/Top%2020%20RADIO%202011.pdf|publisher=PROMUSICAE|access-date=2012-01-29|archive-url=https://www.webcitation.org/69ogW1xKl?url=http://www.promusicae.es/files/listasanuales/radios/Top%2020%20RADIO%202011.pdf|archive-date=10 жніўня 2012|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|19 |- |Swiss Singles Chart<ref>{{cite web|url=http://swisscharts.com/year.asp?key=2011|title=SWISS YEAR-END CHARTS 2011|language=de|access-date=2012-01-01|archive-url=https://www.webcitation.org/68FYeveXa?url=http://swisscharts.com/year.asp?key=2011|archive-date=7 чэрвеня 2012|url-status=live}}</ref> | align="center" | 2 |- | UK Singles Chart<ref>{{cite web|url=http://www.theofficialcharts.com/chart-news/the-top-20-biggest-selling-singles-of-2011-revealed/|title=The Top 20 biggest selling singles of 2011 revealed!|publisher=The Official Charts|date=2 January 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/69oO3seml?url=http://www.officialcharts.com/chart-news/the-top-20-biggest-selling-singles-of-2011-revealed/|archive-date=10 жніўня 2012|access-date=12 мая 2013|url-status=live}}</ref> | align="center" | 9 |- | US Adult Contemporary (''Billboard'')<ref>{{Cite web | url=http://www.billboard.com/#/charts-year-end/hot-adult-contemporary-songs?year=2011 | title=Best of 2011: Adult Contemporary Songs | work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] | publisher=[[Prometheus Global Media]] | year=2011 | access-date=2011-12-09}}</ref> | align="center" | 3 |- | US Adult Pop Songs (''Billboard'')<ref>{{Cite web | url=http://www.billboard.com/#/charts-year-end/hot-adult-pop-songs?year=2011 | title=Best of 2011: Adult Pop Songs | work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] | publisher=[[Prometheus Global Media]] | year=2011 | access-date=2011-12-09}}</ref> | align="center" | 2 |- | US ''Billboard'' Hot 100<ref>{{Cite web | url=http://www.billboard.com/#/charts-year-end/hot-100-songs?year=2011 | title=Best of 2011: Hot 100 Songs | work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] | publisher=[[Prometheus Global Media]] | year=2011 | access-date=2011-12-09}}</ref> | align="center" | 1 |- | US Pop Songs (''Billboard'')<ref>{{Cite web | url=http://www.billboard.com/#/charts-year-end/hot-pop-songs?year=2011 | title=Best of 2011: Pop Songs | work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] | publisher=[[Prometheus Global Media]] | year=2011 | access-date=2011-12-09}}</ref> | align="center" | 5 |- | US Rock Songs (''Billboard'')<ref>{{Cite web | url=http://www.billboard.com/#/charts-year-end/hot-rock-songs?year=2011&begin=41&order=position | title=Best of 2011: Hot Rock Songs | work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] | publisher=[[Prometheus Global Media]] | year=2011 | access-date=2011-12-09}}</ref> | align="center" | 45 |- |} === Сертыфікацыі === {| class="wikitable sortable" |- ! Краіна ! [[Сертыфікацыі музычных твораў|Сертыфікацыя]] |- |[[Australian Recording Industry Association|Аўстралія]] | style="text-align:center;"|5-раз. Плацінавы<ref>{{cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.auSINGLEaccreds2011.htm|title=ARIA Charts – Accreditations – 2011 Singles|work=ultratop.be|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|lang=en|access-date=2012-05-21|archive-url=https://www.webcitation.org/69TEjbNNi?url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.auSINGLEaccreds2011.htm|archive-date=27 ліпеня 2012|url-status=live}}</ref> |- |[[Ultratop|Бельгія]] | style="text-align:center;"|2-раз. Плацінавы<ref>{{cite web|url=http://www.ultratop.be/fr/certifications.asp?year=2011|title=Les disques d'or/de platine - 2011|work=ultratop.be|publisher=[[Hung Medien]]|lang=fr|access-date=2011-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209195705/http://www.ultratop.be/fr/certifications.asp?year=2011|archive-date=9 лютага 2014|url-status=dead}}</ref> |- | [[BPI|Вялікабрытанія]] | style="text-align:center;"|Залаты<ref>{{Cite web|url=http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/Search.aspx|title=Certified Awards Search|access-date=2011-04-12|work=bpi.co.uk|publisher=[[British Phonographic Industry|BPI]]|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/65iHHyfhT?url=http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/Search.aspx|archive-date=25 лютага 2012|url-status=dead}}</ref> |- |[[BVMI|Германія]] | style="text-align:center;"|Плацінавы<ref>{{cite web|url=http://www.musikindustrie.de/gold_platin_datenbank/?action=suche&strTitel=&strInterpret=Adele&strTtArt=&strAwards=checked|title=Gold/Platin–Datenbank|publisher=[[Bundesverband Musikindustrie]]|lang=de|access-date=2011-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304123456/http://www.musikindustrie.de/gold_platin_datenbank/?action=suche|archive-date=4 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref> |- |[[IFPI|Данія]] |style="text-align:center;"|Плацінавы<ref>{{cite web|title=Track Top-40|url=http://www.hitlisterne.dk/default.asp?w=10&y=2011&list=t40|work=Hitlisten.NU|publisher=[[IFPI]]|access-date=2011-04-12|lang=da|date=18.01.2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120929175608/http://www.hitlisterne.dk/default.asp?w=10&y=2011&list=t40|archive-date=29 верасня 2012|url-status=dead}}</ref> |- | [[FIMI|Італія]] | style="text-align:center;"|2-раз. Плацінавы<ref>{{Cite web|url=http://www.fimi.it/temp/cert_Nielsen_week1011.pdf|title=Certificazioni download FIMI|format=[[pdf]], 240 Кб|language=it|access-date=2011-04-12|archive-url=https://www.webcitation.org/69AGCbfAH?url=http://www.fimi.it/temp/cert_Nielsen_week1011.pdf|archive-date=15 ліпеня 2012|url-status=dead}}</ref> |- |[[CRIA|Канада]] | style="text-align:center;"|6-раз. Плацінавы<ref>{{cite web|url=http://www.cria.ca/goldplat.php|title=Gold & platinum certification|work=cria.ca|publisher=[[CRIA]]|lang=en|access-date=2011-04-12|archive-url=https://www.webcitation.org/66LOhF0YV?url=http://www.musiccanada.com/GoldPlatinum.aspx|archive-date=22 сакавіка 2012|url-status=dead}}</ref> |- | [[RIANZ|Новая Зеландыя]] | style="text-align:center;"|2-раз. Плацінавы<ref>{{cite web|url=http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=61|title=Latest Gold / Platinum Singles|work=radioscope.net.nz|publisher=[[Radioscope]]|lang=en|access-date=2011-04-12|archive-url=https://archive.today/20110824195845/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=61|archive-date=24 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref> |- | [[RIAA|ЗША]] | style="text-align:center;"|8-раз. Плацінавы<ref name="riaa">{{cite web|url=http://riaa.org/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH|title=Gold & Platinum > Searchable Database|work=riaa.org|publisher=[[RIAA]]|access-date=2011-04-12|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/65TE3pphv?url=http://riaa.org/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH|archive-date=15 лютага 2012|url-status=dead}}</ref> |} {{col-end}} == Гісторыя выдання == {|class="wikitable" |- !Краіна !Дата !Лэйбл !Фармат |- |Нідэрланды<ref name="nldd">{{cite web|title=Rolling In the Deep - Single van ADELE - Download Rolling In the Deep - Single op iTunes|url=http://itunes.apple.com/nl/album/rolling-in-the-deep-single/id403038084|publisher=[[iTunes Store]]|access-date=9 December 2010|language=nl|archive-url=https://web.archive.org/web/20110113051411/http://itunes.apple.com/nl/album/rolling-in-the-deep-single/id403038084|archive-date=13 студзеня 2011|url-status=dead}}</ref> |29 лістапада 2010 |[[XL Recordings]] |rowspan=2|[[music download|Digital download]] |- |ЗША<ref>{{cite web|title=Amazon.com: Rolling In The Deep: Adele: MP3 Downloads|url=http://www.amazon.com/dp/B004CTP55A|publisher=[[Amazon.com]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227150313/https://www.amazon.com/dp/B004CTP55A|archive-date=27 лютага 2023|access-date=12 мая 2013|url-status=dead}}</ref> |30 лістапада 2010 |[[Columbia Records]] |- |rowspan=1|Германія |14 студзеня 2011<ref>[http://www.amazon.de/dp/B004DK49WI Rolling in the Deep: Adele: Amazon.de: Musik<!-- Bot generated title -->]</ref> |rowspan=4|XL Recordings |[[CD single]] |- |Аўстралія |rowspan=2|16 студзеня 2011<ref name="Adele">{{cite web|title=ADELE: ADELE NEW SINGLE “ROLLING IN THE DEEP” NEW ALBUM “21”|url=http://www.adele.tv/news/161/adele-new-single-rolling-in-the-deep-new-album-21-|publisher=Adele.tv|access-date=9 December 2010|date=1 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115044406/http://www.adele.tv/news/161/adele-new-single-rolling-in-the-deep-new-album-21-|archive-date=15 лістапада 2010|url-status=dead}}</ref> |rowspan=2|Digital EP |- |Вялікабрытанія |- |Вялікабрытанія |17 студзеня 2011<ref name="ukdd">{{cite web|title=Rolling in the Deep: Adele: Amazon.co.uk: Music|url=http://www.amazon.co.uk/dp/B004DK49WI/|publisher=[[Amazon.com|Amazon.co.uk]]|access-date=16 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20200908211056/https://www.amazon.co.uk/dp/B004DK49WI/|archive-date=8 верасня 2020|url-status=dead}}</ref> |CD single |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{youtube|title=Відэакліп «Rolling in the Deep», легальна размешчаны|id=rYEDA3JcQqw}} * {{youtube|title=«Rolling in the Deep» у выкананні Чэстэра Бенінгтана, вакаліста групы Linkin Park|id=dHtwZ07N1ic}} * [http://en.lyrsense.com/adele/rolling_in_the_deep Пераклад песні Rolling in the Deep] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160805010605/http://en.lyrsense.com/adele/rolling_in_the_deep |date=5 жніўня 2016 }} {{S-start}} {{Succession box | before = «[[E.T., песня Кэці Перы|E.T.]]» [[Кэці Перы]] | title = [[Спіс сінглаў №1 у ЗША, Billboard|Сінглы №1]] у [[Billboard Hot 100]] | years = 21 мая 2011 — 9 ліпеня 2011 (7 тыдняў) [[Выява:Billboard logo.svg|90px]] | after = «[[:en:Give Me Everything (Pitbull song)|Give Me Everything]]» [[Pitbull]] пры ўдзеле [[Ne-Yo]], [[Afrojack]] і [[Nayer]] }} {{S-end}} {{Вонкавыя спасылкі}}{{Adele}} [[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Сінглы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100]] [[Катэгорыя:Сінглы, якія ўзначальвалі Canadian Hot 100]] [[Катэгорыя:Сінглы, сертыфікаваныя як залатыя Брытанскай асацыяцыяй вытворцаў фанаграм]] [[Катэгорыя:Песні Адэлі]] [[Катэгорыя:Песні — лаўрэаты прэміі «Грэмі»]] 8w84f5g33dziwabyay9k78luy5r9kwf 0 164047 5174503 4580895 2026-08-02T11:46:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174503 wikitext text/x-wiki '''Інстытут нацыянальных меншасцей [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН БССР]]''' (іншая назва — '''Інстытут пралетарскай культуры нацыянальных меншасцей АН БССР''') — акадэмічная арганізацыя, што ў 1930-х гг. адыгрывала пэўную ролю ў [[Эмансіпацыя|эмансіпацыі]] [[Этнас|этнічных меншасцей]] [[Беларусь|Беларусі]] шляхам стварэння ўласных навуковых устаноў і арганізацый гісторыі і культуры. Быў утвораны 29 ліпеня 1935 года. Дырэктарам у 1935—1936 гадах быў акадэмік [[Станіслаў Юр’евіч Матулайціс]], а вучоным сакратаром — член-карэспандэнт [[Самуіл Хаімавіч Агурскі]]. ==Кірункі даследаванняў== Інстытут меў тры галоўныя кірункі даследаванняў. Іх умоўна можна назваць ''польскім'', ''літоўскім і латышскім'', і ''яўрэйскім'' — паводле назваў ''Інстытутаў пралетарскіх культур'', што былі ўтвораны пры пераходзе Акадэміі да інстытуцкай структуры ў 1931 годзе. ===Польскі кірунак даследаванняў=== {{Асноўны артыкул|Інстытут польскай пралетарскай культуры Акадэміі навук Беларусі}} Значная роля ў працэсе эмансіпацыі этнічных меншасцей БССР надавалася стварэнню ўласных навуковых устаноў і арганізацыі нацыянальнай гісторыі і культуры. Цэнтрам такіх устаноў і даследчыцкіх праектаў стаў [[Інбелкульт]]. Пры ім з 1922 года працаваў польскі сектар, які займаўся вывучэннем матэрыяльнай і духоўнай культуры палякаў у [[БССР]]. Этнаграфічная камісія гэтага сектара правяла некалькі экспедыцый па месцах кампактнага рассялення палякаў. У [[1930-я]] гады існаваў [[Інстытут польскай пралетарскай культуры Акадэміі навук Беларусі|Інстытут польскай пралетарскай культуры]], пазней уключаны на правах сектароў, аддзелаў і камісій у склад Інстытута нацменшасцяў. Вядомыя наступныя публікацыі Інстытута польскай пралетарскай культуры: * ''Boszko, W. I. Od Baltyku do morza Czarnego = Ад Балтыцкага да Чорнага мора : O wielkim Dnieprze / W. I. Boszko ; Przetl.: A. Horawski ; Bialorus. Akad. nauk. Inst. ekon. ; Pol. inst. kultury proletarjackiej. — Minsk, 1933.'' * ''Sierpiński, Ryszard. Tło gospodarcze i istota klasowa powstania listopadowego 1830 roku = Асновы эканамічныя і класавая сутнасць лістападаўскага паўстання 1830 года / Ryszard Sierpiński ; Białoruska Akademja Nauk, Polski Instytut Kultury Proletarjackiej. — Minsk, 1934.'' ===Літоўскі і латышскі кірункі даследаванняў=== Пры Інбелкульце з [[1927]] года (пазней пры АН БССР) таксама працавала Латышская камісія (з [[1929]] г. латышскі сектар АН БССР, з [[1933]] г. — '''''Інстытут пралетарскіх культур літоўскай, латышскай і іншых народнасцей''''', з [[1935]] года — ''латышская секцыя Інстытута нацменшасцей АН БССР''), якая вывучала гісторыю і культуру [[Латышы|латышоў]]. У [[1922]] годзе пры Інбелкульце была адчынена кафедра гісторыі [[Літва|Літвы]] (з [[1929]] г. — літоўскі сектар АН БССР, з [[1933]] года — '''''Інстытут пралетарскіх культур літоўскай, латышскай і іншых народнасцей''''', з [[1935]] — ''літоўская секцыя Інстытута нацменшасцей АН БССР''). Секцыяй кіраваў акадэмік [[Станіслаў Юр’евіч Матулайціс]]. Вядомыя наступныя яго публікацыі па тэматыцы кірунку: * ''Матулайціс С.Ю. 1863 год у Літве. Ч. 1. Сацыяльна-эканамічны стан Літвы перад паўстаннем. — Мн.: БАН, 1933.'' * ''Беларуска-літоўскі і руска-літоўскі тэрміналагічны слоўнік і сшытак = Baltarusiskai-lietuviskas ir rusiskai-lietuviskas terminologinis zodynelis i sasiuvinis / Беларуская Акадэмія навук, Літоўскі сектар ; апрацаваў В.Копка ; рэдактар С.Матулайціс. — Мн., 1934.'' ===Яўрэйскі кірунак даследаванняў=== У [[1922]] годзе быў створаны яўрэйскі аддзел Інбелкульта. З [[1925]] года ў яго склад уваходзіла чатыры камісіі. У [[1928]] годзе яўрэйскі аддзел быў трансфарміраваны ў сектар пры АН БССР. Пры ім выдаваўся навуковы часопіс ''«Цайтшрыфт» (Штогоднік)'', у якім друкаваліся даследаванні супрацоўнікаў сектара. У [[1932]] годзе на базе яўрэйскага сектара Інбелкульта быў заснаваны '''''Інстытут яўрэйскай пралетарскай культуры пры АН БССР'''''. У ім дзейнічала пяць камісій: лінгвістычная, гістарычная, літаратурная, сацыяльна-эканамічная і антырэлігійная. Сярод публікацый: * ''[[Самуіл Хаімавіч Агурскі|Агурскі С.Х.]] Ленiнская "Іскра" ў барацьбе супраць Бунда. — Мн.: Дзяржвыд БССР, 1934.'' ==Далейшы лёс== Усярэдзіне [[1935]] года інстытуты і сектары, якія даследавалі гісторыю і культуру нацыянальных меншасцей на тэрыторыі Беларусі, былі аб’яднаны ў Інстытут нацыянальных меншасцей. Інстытут у [[1936]] годзе ўвайшоў у склад [[Аддзяленне гуманітарных навук і мастацтваў НАН Беларусі|Аддзялення грамадскіх навук АН БССР]]. Спыніў сваю дзейнасць у [[травень|траўні]] [[1937]] года ў выніку [[Сталін|сталінскіх]] рэпрэсій. Пасля [[Вялікая Айчынная вайна|вайны]] не аднаўляўся; даследаванні этнічных меншасцяў трансфармаваліся ў асноўным у даследаванні па [[Рускія|рускай]] [[Культура|культуры]]. ==Крыніцы== * [http://hist.bsu.by/images/stories/files/nauka/izdania/tif/4/Zaharkevich.pdf Захаркевіч С.А. Этнічныя меншасці Беларусі: вопыт сацыяльнай трансфармацыі ў ХІХ — пачатку ХХ ст. // Працы гістарычнага факультэта БДУ: навук. зб. Вып. 4. — Мн.: БДУ, 2009. - С.242-249] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150614010658/http://www.hist.bsu.by/images/stories/files/nauka/izdania/tif/4/Zaharkevich.pdf |date=14 чэрвеня 2015 }} * [https://web.archive.org/web/20071025194830/http://www.ac.by/publications/vestih/vgm03_4a.html Нікіценка П.Г., Падлужны А.I., Ляўковіч В.І. Стан і перспектывы развіцця сацыяльна-гуманітарных навук у новых умовах. - Весці НАН Беларусі. Серыя гуманітарных навук. - 2003. - №4. — С. 5-11] * [https://e-catalog.nlb.by/Collection/BY-NLB-br0001437751 Акадэмік Матулайціс Станіслаў Юр'евіч] * [https://e-catalog.nlb.by/Author/Home?author=%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%BE%2C+%D0%A3.+%D0%86.+%281885%E2%80%941949%29 Башко У.І. (1885-1949)] * [https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br593683 Sierpiński, R. Tło gospodarcze i istota klasowa powstania listopadowego 1830 roku / Ryszard Sierpiński] * [https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br196822 Агурскі С.Х. Ленiнская "Іскра" ў барацьбе супраць Бунда. — Мн.: Дзяржвыд БССР, 1934] * [https://vestihum.belnauka.by/jour/article/view/532/509 Крэнт Д.А. Дзейнасць латышскага навукова-даследчага падраздзялення пры Інстытуце беларускай культуры і Беларускай акадэміі навук (1928-1936 гг.) // Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Серыя гуманітарных навук. 2019. Т. 64, № 3. С. 312–319] * [https://vestihum.belnauka.by/jour/article/view/466/457 Раткевич М.А. Национально-языковая политика в БССР (1920-е - начало 1930-х гг.) и её влияние на статус польского языка // Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Серыя гуманітарных навук. 2018. Т. 63, № 3. С. 338–347] {{Інстытуты НАНБ}} [[Катэгорыя:Акадэмія навук БССР]] [[Катэгорыя:Інстытуты Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] kyrjeditxkddy5qd3pcurzdz2pnypim 0 164932 5174242 3489905 2026-08-01T16:52:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174242 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file=Wolllaus.jpg |regnum=Жывёлы |parent=Planococcus |rang=Від |latin=Planococcus citri |author=[[Risso]], 1813 |iucnstatus= |iucn= |wikispecies=Planococcus citri |commons=Planococcus citri |itis=200949 |ncbi=170843 |eol=839487 }} '''Planococcus citri''' — від сямейства [[Pseudococcidae]]. == Апісанне == Даўжыня цела [[самка|самкі]] ад 3 да 5 мм. Яны авальнай формы, ружовага колеру, пакрытыя васковымі вылучэннямі. [[самец|Самцы]] каля 1 мм, крылатыя. ''Planococcus citri'' ўтвараюць сімбіёз з мурашкамі. Акрамя таго, у целе гэтых насякомых жывуць бактэрыі ''Tremblaya princeps'', у клетках якіх у сваю чаргу жывуць бактэрыі ''Moranella endobia''. Апошнія маюць усяго 121 ген. Гэтыя 2 віды бактэрый могуць толькі сумесна перапрацоўваць сок раслін, на якіх «пасуцца» гэтыя насякомыя. == Спасылкі == * [http://www.extento.hawaii.edu/Kbase/crop/Type/p_citri.htm University of Hawaii, College of Tropical Agriculture and Human Resources, and Hawaii Department of Agriculture: ''Knowledge Master''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131019171043/http://www.extento.hawaii.edu/Kbase/crop/Type/p_citri.htm |date=19 кастрычніка 2013 }}{{ref-en}} [[Катэгорыя:Coccoidea]] [[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1813 годзе]] tvgiaans8ywonb3sw5nooz6vz564pwt 0 171038 5174214 5005607 2026-08-01T15:34:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174214 wikitext text/x-wiki [[Выява:Eberhard Nestle.jpg|thumb|150пкс|[[Эбергард Нестле]]]] [[Выява:KurtAland 2.jpg|thumb|150пкс|[[Курт Аланд]]]] '''Novum Testamentum Graece''' — [[Лацінская мова|лацінская]] назва арыгінальнай [[Койнэ|грэчаскамоўнай]] версіі [[Новы Запавет|Новага Запавету]]. Першым друкаваным выданнем стала [[Камплютэнская паліглота]] кардынала [[Франсіска Хіменес дэ Сіснерас|Франсіска Хіменеса дэ Сіснераса]], надрукаваная ў 1514, якая, аднак, пабачыла свет толькі ў [[1520]]. За гэты час у 1516 сваю версію грэчаскага Новага Запавету выдаў [[Эразм Ратэрдамскі]]. У цяперашні час пад ''Novum Testamentum Graece'' звычайна маюць на ўвазе выданне '''Nestle-Aland''', названае так паводле прозвішчаў даследчыкаў, якія ўзначальвалі крытычную працу па рэдагаванні. У наш час выйшла ўжо 28-е яго перавыданне, скарочана NA28. Тэкст «Нестле-Аланда» — асноўная крыніца большасці сучасных [[Пераклады Бібліі|перакладаў Новага Запавету]], а таксама стандарт для акадэмічнай працы па вывучэнні Новага Запавету. == Гл. таксама == * [[Тэксталогія]] == Спасылкі == * [http://www.nestle-aland.com/en/home/ Афіцыйная старонка Нестле—Аланда]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120826010235/http://www.nestle-aland.com/en/home/ |date=26 жніўня 2012 }} * [http://openscriptures.org/prototypes/manuscript-comparator/ Параўнанне тэксту Novum Testamentum Graece (NA27/UBS4) з іншымі рукапісамі] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Выданні Бібліі]] [[Катэгорыя:Тэксталогія]] [[Катэгорыя:Біблейская крытыка]] [[Катэгорыя:Новы Запавет]] 692eowjeys9fkxho3zsaiqnlj4f6692 0 173662 5174190 5062847 2026-08-01T14:31:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174190 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = Momoiro Clover Z | Подпіс = | Ключ = | Лога = | Шырыня_лога = | Фота = Momoiro Clover Z LIVE 1.png | Апісанне_фота = Momoiro Clover Z, 6 жніўня 2011 | Шырыня_фота = | Гады = 2008 — цяперашні час | Краіна = Японія | Горад = [[Токіа]] | Мова = [[японская мова|японская]] | Жанр = [[J-pop]], [[поп]] | Жанры = | Псеўданім = Momoclo (''Momokuro'')<br />MCZ | Псеўданімы = | Лэйбл = [[King Records]] | Лэйблы = | Тэматыка = | Склад = [[Канака Мамота]]<br />[[Сіоры Тамаі]]<br />[[Аяка Сасакі]]<br />[[Рэні Такагі]] | Былыя ўдзельнікі = [[Акары Хаямі]]<br />[[Мамока Арыясу]]<br />Гл. таксама раздзел «[[#Былыя ўдзельніцы|Былыя ўдзельніцы]]» | Сайт = [http://evilline.com/momoclo/global/ Афіцыйны сайт Momoiro Clover Z]<br/>[http://www.youtube.com/user/stardustdigital/videos?sort=p YouTube] }} {{nihongo|'''Momoiro Clover Z'''|ももいろクローバーZ|Momoiro Kurōbā Zetto|літаральна «ружовая канюшына Z»}} — [[Японія|японская]] дзявочая поп-група. Была заснавана у 2008 годзе<ref name="yomiuri20110722">{{cite web|url=http://www.yomiuri.co.jp/dy/features/arts/T110719003531.htm|title=QUIRKY QUINTET / Momoiro Clover Z adding splash of color to music world|work=[[Ёмиури Сімбун]]|publisher=Daily Yomiuri Online|date=2011-07-22|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ARcnu7q1?url=http://www.yomiuri.co.jp/dy/features/arts/T110719003531.htm|archivedate=5 верасня 2012|accessdate=2013-09-08|language=англійская мова|url-status=live}}</ref>. == Склад == {|class="wikitable" style="text-align:left" |- ! Імя ! Дата нараджэння ! Колер ! Заўвагі |- | {{nihongo|[[Канака Мамота]]|百田 夏菜子|Momota Kanako}} |align="right"| 12 ліпеня 1994 ({{узрост|1994|7|12}}) |align="center" style="color:Black; background-color:#f66;"| '''Чырвоны''' | Лідэрка групы<!--гурта--> |- | {{nihongo|[[Сіоры Тамаі]]|玉井 詩織|Tamai Shiori}} |align="right"| 4 чэрвеня 1995 ({{узрост|1995|6|4}}) |align="center" style="color:Black; background-color:#ff6;"| '''Жоўты''' | Памяншальнае<!--Памяншальнае імя--><!--Мянушка-->: Сіарын |- | {{nihongo|[[Аяка Сасакі]]|佐々木 彩夏|Sasaki Ayaka}} |align="right"| 11 чэрвеня 1996 ({{узрост|1996|6|11}}) |align="center" style="color:Black; background-color:#ff99cc"| '''Ружовы''' | Памяншальнае: Арын |- | {{nihongo|[[Рэні Такагі]]|高城 れに|Takagi Reni}} |align="right"| 21 чэрвеня 1993 ({{узрост|1993|6|21}}) |align="center" style="color:Black; background-color:#c6f;"| '''Пурпурны''' | Былая лідэрка<!--колішняя лідэрка--> |} === Былыя ўдзельніцы === {|class="wikitable" style="text-align:left" |- ! Імя ! Дата нараджэння ! Колер ! Заўвагі |- | {{nihongo|[[Акары Хаямі]]|早見 あかり|Hayami Akari}} |align="right"| 17 сакавіка 1995 ({{узрост|1995|3|17}}) |align="center" style="color:Black; background-color:#6cf;"| '''Сіні''' | Памяншальнае<!--Памяншальнае імя--><!--Мянушка-->: Акарын |- | {{nihongo|[[Мамока Арыясу]]|有安 杏果|Ariyasu Momoka}} |align="right"| 15 сакавіка 1995 ({{узрост|1995|3|15}}) |align="center" style="color:Black; background-color:#6f6;"| '''Зялёны''' | |} '''другие''' * {{nihongo|Руна Юмікава|弓川 留奈|Yumikawa Runa|нар. 4 лютага 1994}}<!--{{birth date|1994|2|4}}--> * {{nihongo|Цукіна Такаі|高井 つき奈|Takai Tsukina|нар. 6 ліпеня 1995}}<!--{{birth date|1995|7|6}}--> * {{nihongo|Мію Вагава|和川 未優|Wagawa Miyū|нар. 19 снежня 1993}}<!--{{birth date|1993|12|19}}--> * {{nihongo|Манамі Ікура|伊倉 愛美|Ikura Manami|нар. 4 лютага 1994}}<!--{{birth date|1994|2|4}}--> * {{nihongo|Сумірэ Фудзісіра|藤白 すみれ|Fujishiro Sumire|нар. 8 мая 1994}}<!--{{birth date|1994|5|8}}--> * {{nihongo|Юкіна Касіва|柏 幸奈|Kashiwa Yukina|нар. 12 жніўня 1994}}<!--{{birth date|1994|8|12}}--> == Дыскаграфія == == Сінглы ==<!-- == Самотнікі == --> {|class="wikitable" style="text-align:center" !rowspan="2"| № !rowspan="2"| Назва !rowspan="2"| Дата рэліза<!--Дата рэлізу--> !colspan="2"| Найвышэйшая<br />пазіцыя<br />ў чартах !rowspan="2"| Сертыфікацыя<br /><small>([[Recording Industry Association of Japan|RIAJ]])</small> !rowspan="2"| Альбом |- ! <small>[[Oricon]]<br />Weekly<br />Singles<br />Chart</small><br /><ref>{{cite web|url=http://www.oricon.co.jp/prof/artist/484876/ranking/cd_single/|title=ももいろクローバーＺのCDシングルランキング、ももいろクローバーＺのプロフィールならオリコン芸能人事典-ORICON STYLE|publisher=[[Oricon]]|accessdate=2013-09-08|language=японская мова}}</ref> ! <small>''[[Billboard|Billboard<br />Japan]]''<br />Hot 100</small> |- !colspan="9"| Незалежныя сінглы |- | 1 |align="left"| {{nihongo|«Momoiro Punch»|ももいろパンチ|Momoiro Panchi}} |align="right"| 5 жніўня 2009<!--{{date|2009|08|05}}--> | 23 | — | |rowspan="2"| ''Iriguchi<br />no Nai<br />Deguchi'' |- | 2 |align="left"| {{nihongo|«Mirai e Susume!»|未来へススメ！}} |align="right"| 11 лістапада 2009<!--{{date|2009|11|11}}--> | 11 | — | |- !colspan="9"| Сінглы на вядомым лэйбле |- | 1 |align="left"| {{nihongo|«Ikuze! Kaitō Shōjo»|行くぜっ！怪盗少女}} * <small>Перавыдадзены 26 верасня 2012 г.<!--{{date|2012|09|26}}--><br />пад назвай «Ikuze! Kaitō Shōjo ~Special Edition~»<!--行くぜっ！怪盗少女 ～Special Edition～--></small> |align="right"| 5 мая 2010<!--{{date|2010|05|05}}--> | 3<br /><small>7*<small> | 19<br /><small>29*</small> | |rowspan="5" style="white-space:nowrap"| ''Battle<br />and<br />Romance'' |- | 2 |align="left"| {{nihongo|«Pinky Jones»|ピンキージョーンズ|Pinkī Jōnzu}} |align="right"| 10 лістапада 2010<!--{{date|2010|11|10}}--> | 8 | 28 | |- | 3 |align="left"| {{nihongo|«Mirai Bowl / Chai Maxx»<br />&nbsp;|ミライボウル/Chai Maxx|Mirai Bōru / Chai Makkusu}} |align="right"| 7 сакавіка 2011<!--{{date|2011|03|07}}--> | 3 | 12 | |- | 4 |align="left"| {{nihongo|«Z Densetsu: Owarinaki Kakumei»<br />&nbsp;|Z伝説 ～終わりなき革命～}} |rowspan="2" align="right"| 6 ліпеня 2011<!--{{date|2011|07|06}}--> | 5 | 22 | |- | 5 |align="left"| {{nihongo|«D' no Junjō»|D'の純情}} | 6 | 59 | |- | 6 |align="left"| {{nihongo|«Rōdō Sanka»|労働賛歌}} |align="right"| 23 лістапада 2011<!--{{date|2011|11|23}}--> | 7 | 13 | |rowspan="3"| ''5th<br />Dimension'' |- | 7 |align="left"| {{nihongo|«Mōretsu Uchū Kōkyōkyoku. Dai 7 Gakushō «Mugen no Ai»»<br />&nbsp;|猛烈宇宙交響曲・第七楽章「無限の愛」}} |align="right"| 7 сакавіка 2012<!--{{date|2012|03|07}}--> | 5 | 2 | Gold<ref>{{cite web|url=http://www.riaj.or.jp/data/others/gold/201301.html|title=一般社団法人 日本レコード協会｜各種統計|publisher=[[RIAJ]]|accessdate=2013-09-08|language=японская мова|archive-date=11 лютага 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130211020001/http://www.riaj.or.jp/data/others/gold/201301.html|url-status=dead}}</ref> |- | 8 |align="left"| {{nihongo|«Otome Sensō»|Z女戦争}} |align="right"| 27 чэрвеня 2012<!--{{date|2012|06|27}}--> | 3 | 3 | Gold<ref>{{cite web|url=http://www.riaj.or.jp/data/others/gold/201206.html|title=一般社団法人 日本レコード協会｜各種統計|publisher=[[RIAJ]]|accessdate=2013-09-08|language=японская мова|archive-date=13 жніўня 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120813170633/http://www.riaj.or.jp/data/others/gold/201206.html|url-status=dead}}</ref> |- | — |align="left"| {{nihongo|«Nippon Egao Hyakkei»|ニッポン笑顔百景}} * <small>Выдадзены пад назвай групы {{nihongo|Momoclo Tei Ichimon|桃黒亭一門}} |align="right"| 5 верасня 2012<!--{{date|2012|09|05}}--> | 6 | — | | — |- | 9 |align="left"| {{nihongo|«Saraba, Itoshiki Kanashimitachi yo»<br />&nbsp;|サラバ、愛しき悲しみたちよ}} |align="right"| 21 лістапада 2012<!--{{date|2012|11|21}}--> | 2 | 1 | Gold<ref>{{cite web|url=http://www.riaj.or.jp/data/others/gold/201211.html|title=ゴールド等認定作品一覧　2012年8月|publisher=[[RIAJ]]|accessdate=2013-09-08|language=японская мова|archive-date=13 снежня 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121213025429/http://www.riaj.or.jp/data/others/gold/201211.html|url-status=dead}}</ref> | ''5th<br />Dimension'' |- | 10 |align="left"| {{nihongo|«Gounn»<br />&nbsp;|GOUNN}} |align="right"| 6 лістапада 2013<!--{{date|2013|11|6}}--> | | | | |} <small> '''*''' {{nihongo|«Ikuze! Kaitō Shōjo ~Special Edition~»|行くぜっ！怪盗少女 ～Special Edition～}} у 2012 годзе </small> == Альбомы == {|class="wikitable" style="text-align:center" !rowspan="2"| № !rowspan="2"| Альбом !rowspan="1"| Пазіцыя !rowspan="2"| Сертыфікацыя<br /><small>([[Recording Industry Association of Japan|RIAJ]])</small> |- ! <small>[[Oricon]]<br />Weekly<br />Albums<br />Chart<br /></small><ref>{{cite web|url=http://www.oricon.co.jp/prof/artist/484876/ranking/cd_album/|title=ももいろクローバーＺのCDアルバムランキング、ももいろクローバーＺのプロフィールならオリコン芸能人事典-ORICON STYLE|publisher=[[Oricon]]|accessdate=2013-09-08|language=японская мова}}</ref> |- | 1 |align="left"| {{nihongo|''[[Battle and Romance]]''|バトル アンド ロマンス|Batoru ando Romansu}} * <small>Дата рэліза<!--Дата рэлізу--><!--Выдадзены-->: 27 ліпеня 2011</small><!--{{date|2011|07|27}}--> * <small>Лэйбл<!--Выдавец-->: Starchild / King Records<br />&nbsp;(KICS-91678 (Limited A), KICS-91679 (Limited B), KICS-1678 (Regular))</small> | 3<br /><small>2*</small> | Gold<ref>{{cite web|url=http://www.riaj.or.jp/data/others/gold/201211.html|title=一般社団法人 日本レコード協会｜各種統計|publisher=[[RIAJ]]|accessdate=2013-09-08|language=японская мова|archive-date=13 снежня 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121213025429/http://www.riaj.or.jp/data/others/gold/201211.html|url-status=dead}}</ref> |- | 2 |align="left"| {{nihongo|''[[5th Dimension]]''|5TH DIMENSION|Fifusu Dimenshon}} * <small>Дата рэліза<!--Дата рэлізу--><!--Выдадзены-->: 10 красавіка 2013</small><!--{{date|2013|04|10}}--> * <small>Лэйбл<!--Выдавец-->: Starchild / King Records</small> | 1 | Platinum |- | – |align="left"| {{nihongo|''Iriguchi no Nai Deguchi''|入口のない出口}} * <small>Кампіляцыя ўсіх незалежных песень групы<!--гурта--></small> * <small>Дата рэліза<!--Дата рэлізу--><!--Выдадзены-->: 5 чэрвеня 2013</small><!--{{date|2013|06|05}}--> * <small>Лэйбл<!--Выдавец-->: SDR (Stardust Records)</small> | 2 | |} <small> '''*''' у 2013 годзе </small> == Відэаграфія == [[File:Shrimp Jump.jpg|thumb|«Ikuze! Kaitō Shōjo»]] {|class="wikitable" style="text-align:left" |- ! Сінгл<br />№ ! Назва ! Афіцыйнае відэа<br />на [[YouTube]] |- !colspan="3"| Незалежныя сінглы |- |align="center"| 1 | «Momoiro Punch» | |- |align="center"| 2 | «Mirai e Susume!» | |- !colspan="3"| Сінглы на вядомым лэйбле |- |align="center"| 1 | «Ikuze! Kaitō Shōjo» |align="center"| [http://www.youtube.com/watch?v=u7z9M0vFPbI глядзець] |- |rowspan="3" align="center"| 2 | «Pinky Jones»<!-- (Web ver.)--> |align="center"| [http://www.youtube.com/watch?v=qVn3_qeIrBA глядзець] |- | {{nihongo|«Coco Natsu»|ココ☆ナツ}} | |- | {{nihongo|«Kimi to Sekai»|キミとセカイ}} | |- |rowspan="2" align="center"| 3 | «Mirai Bowl»<!-- (Short ver.)--> |align="center"| [http://www.youtube.com/watch?v=KUoy582ePlQ глядзець] |- | «Chai Maxx»<!-- (web ver.)--> |align="center"| [http://www.youtube.com/watch?v=kI429sOiQ3w глядзець] |- |align="center"| 4 | «Z Densetsu: Owarinaki Kakumei»<!-- (Dorama-nashi Full)--> |align="center"| [http://www.youtube.com/watch?v=oCRlKdMnPLI глядзець] |- |align="center"| 5 | «D' no Junjō»<!-- (Full Version)--> |align="center"| [http://www.youtube.com/watch?v=UVKHgXoqyuc глядзець] |- |rowspan="2" align="center"| 6 | «Rōdō Sanka»<!-- (Uta nomi ver.)--> |align="center"| [http://www.youtube.com/watch?v=GDhFNdmVR5U глядзець] |- | {{nihongo|«Santa-san»|サンタさん}} |align="center"| [http://www.youtube.com/watch?v=LwMuHy8t_Vk глядзець] |- |align="center"| 7 | «Mōretsu Uchū Kōkyōkyoku.<br />&nbsp;Dai 7 Gakushō «Mugen no Ai»» |align="center"| [http://www.youtube.com/watch?v=TIokp4MonxE глядзець] |- |rowspan="3" align="center"| 8 | «Otome Sensō» |align="center"| [http://www.youtube.com/watch?v=-72Lje6nwg0 глядзець] |- | «PUSH» |align="center"| [http://www.youtube.com/watch?v=5degcfbioz4 глядзець] |- | {{nihongo|«Mite Mite Kocchichi» (харэаграфічнае відэа)<br />&nbsp;|みてみて☆こっちっち}} |align="center"| [http://www.youtube.com/watch?v=xmKFs6NWTDA глядзець] |- |rowspan="2" align="center"| 9 | «Saraba, Itoshiki Kanashimitachi yo» |align="center"| [http://www.youtube.com/watch?v=OWSbfCPkTBk глядзець] |- | «Wee-Tee-Wee-Tee» |align="center"| [http://www.youtube.com/watch?v=01cKliHh2sM глядзець] |- |rowspan="2" align="center"| 2-й<br />альбом | «Neo STARGATE» |align="center"| [http://www.youtube.com/watch?v=tiX22vnR-SU глядзець] |- | «BIRTH Ø BIRTH» |align="center"| [http://www.youtube.com/watch?v=TddL31RBOZo глядзець] |- |align="center"| 10 | «GOUNN» |align="center"| [http://www.youtube.com/watch?v=XlbrTlhX_Ww глядзець] |} == Прэміі і ўзнагароды == {|class="wikitable" ! Год ! Прэмія ! Катэгорыя ! Намініраваны твор ! Вынік |- |rowspan="1" align="center"| 2012 | 4th CD Shop Awards<ref name="natalie20120227">{{cite web|url=http://natalie.mu/music/news/65122|title=ももクロがCDショップ大賞受賞「次はノーベル賞！」|publisher=Natalie|date=2012-02-27|accessdate=2013-09-08|language=японская мова|archive-date=7 сакавіка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307195300/http://natalie.mu/music/news/65122|url-status=dead}}</ref><ref name="eigacom20120228">{{cite web|url=http://eiga.com/news/20120228/17/|title=アイドル初の快挙！ ももクロ、CDショップ大賞受賞|publisher=Eiga.com|date=2012-02-28|accessdate=2013-09-08|language=японская мова}}</ref> | | ''[[Battle and Romance]]'' | {{won}} |- |rowspan="1" align="center"| 2013 | 2013 MTV Video Music Awards Japan | Лепшая харэаграфія<!--Найлепшая харэаграфія--> | «Saraba, Itoshiki Kanashimitachi yo» | {{won}} |} {{зноскі}} == Гл. таксама == * [[Shiritsu Ebisu Chugaku]] * [[Team Syachihoko]] == Спасылкі == {{commonscat|Momoiro Clover Z}} * {{Last.fm|ももいろクローバーZ}} * [http://www.momoclo.net/ Афіцыйны сайт Momoiro Clover Z] {{ref-ja}} * [http://evilline.com/momoclo/global/ Афіцыйны сайт Momoiro Clover Z] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140720024118/http://evilline.com/momoclo/global/ |date=20 ліпеня 2014 }} {{ref-en}} * [http://www.youtube.com/user/stardustdigital/videos?sort=p Афіцыйны канал Stardust Music на YouTube] * [http://www.ustream.tv/channel/momoclotv/ Momoiro Clover Z на Ustream] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121001124035/http://www.ustream.tv/channel/momoclotv |date=1 кастрычніка 2012 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы Японіі]] [[Катэгорыя:Поп-гурты]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2008 годзе]] eu5a5vtmg7bmieck6g3syz1mpg46bx8 0 174380 5174174 4578750 2026-08-01T13:52:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174174 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Paradise apple1.jpg |image title = |image descr = Дрэва з пладамі |regnum = Расліны |parent = Malus |rang = Від |latin = Malus pumila |author = [[Mill.]], 1768<ref>non {{btname|Malus pumila|[[auct.]]}} (= {{btname|[[Malus domestica]]|[[Borkh.]]}})</ref> |syn = * {{btname|Malus domestica|[[auct.]] non [[Borkh.]]}} * {{btname|Malus communis|[[Poir.]]}} * {{btname|Malus dasyphylla|[[Borkh.]]}} * {{btname|Malus niedzwetzkyana|[[Dieck]] ex [[Koehne]]}} * {{btname|Malus paradisiaca|([[L.]]) [[Medik.]]}} * {{btname|Malus praecox|[[Borkh.]]}} * {{btname|Pyrus malus|[[L.]]}} * {{btname|Pyrus niedzwetzkyana|([[Dieck]]) [[Hemsl.]]}} * {{btname|Pyrus praecox|[[Pall.]]}} * {{btname|Pyrus pumila|(Mill.) [[Steud.]]}} |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = Malus pumila |commons = Category:Malus pumila |itis = |ncbi = |eol = |grin = 23261 |ipni = 726372-1 |tpl = tro-27800985 }} '''Malus pumila''' — [[Біялагічны від|від]] [[Лістападныя расліны|лістападных]] [[Дрэва|дрэў]] з [[Род (біялогія)|род]]у {{bt-bellat|Яблыня|Malus}} [[сямейства]] {{bt-bellat|Ружавыя|Rosaceae}}<ref name="Ур">Дикорастущие плоды и ягоды/Шапиро Д. К., Михайловская В. А., Манциводо Н. И.—2-е изд., перераб. и доп.—Мн.: Ураджай, 1981.—159 с., 16 л. ил.</ref>. == Таксанамія == Часам, памылкова, дадзены від атаясняюць з шырока распаўсюджаным пладовым дрэвам {{bt-bellat|яблыня дамашняя|Malus domestica}}. Існуе некалькі сартоў, часам апісваных як разнавіднасці, напрыклад {{bt|Malus pumila|var=niedzwetzkyana}} з пурпурнай афарбоўкай парасткаў і кветак<ref>[http://proxima.net.ua/jablonja-nedzveckogo-malus-pumila-var.-niedzwetzkyana.html Яблоня Недзвецкого] {{ref-ru}}</ref>. == Батанічнае апісанне == {{Біяфота|112 Malus communis Lamk.jpg|left|ш=225|Батанічная ілюстрацыя|color=lightgreen}} {{Біяфота|Fleur de pommier 11.jpg|left|ш=225|Кветкі|color=lightgreen}} Невялікія дрэвы вышынёй каля 5 метраў (часам да 10 метраў<ref name="Ур"/>) з прамым моцным ствалом і разгалістымі галінамі. Чарговыя лісты сядзяць на хвосціках, ліставыя пласцінкі з пражылкамі<ref name="Ур"/>. Зверху яны шэра-зялёныя, лямцава-апушаныя, сядзяць на тонкіх чарашках, шырокаяйкападобнай формы, ля аснавання круглявыя, па краі пільчатыя ці гародчатыя, з зубчыкамі, востраканечнымі на канцах<ref name="Ур"/>. Кветкі абодваполыя ружовага ці белага колеру, звонку інтэнсіўна афарбаваныя<ref name="Ур"/>, дыяметрам каля 2,5 см. Плады шарападобныя, жоўтыя, на доўгіх пладаножках. Квітнее ў маі, плады спеюць у верасні<ref name="Ур"/>. == Арэал == {{Біяфота|Crabapples (Southeast Michigan).JPG|left|ш=225|Плады лясной яблыні|color=lightgreen}} Дрэва натуральным чынам распаўсюджана ў Заходняй і Цэнтральнай Азіі, ва Усходняй Еўропе, культывуецца паўсюль як [[дэкаратыўная расліна|дэкаратыўная]] садовая расліна. У Беларусі сустракаецца пераважна на поўдні<ref name="Ур"/>. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Плантарыум|44348|Яблоня карликовая}} * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=MAPU USDA PLANTS Profile for ''Malus pumila'' (paradise apple)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130511205132/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=MAPU |date=11 мая 2013 }} {{Яблыкі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Яблыня]] [[Катэгорыя:Дэкаратыўныя дрэвы]] [[Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1768 годзе]] a8c5unxqz7m17tsjp9og4cbuspxs14f 2 176198 5174365 4866529 2026-08-01T23:38:11Z Pathoschild 106 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 5174365 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">{{#babel:ko|en-3|be-0}} [[File:Revi wikimedia image.jpg|thumb|center|middle|If you are here to talk about CommonsDelinker removing a deleted image, please [[:c:User talk:Revi C.|go here]].]] Hello! I am [[:m:User:Revi C.|revi]]. I edit to [[m:SWMT|revert vandals]], do Wikidata stuff<!--(I am a Wikidata Admin! <small>([{{fullurl:wikidata:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])</small>)-->, or do [[:c:COM:FR|Commons Filemoving stuff]] (I am Commons Admin too! <small>([{{fullurl:c:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])</small>). Come to [[:m:User:Revi C.|my Meta userpage]] or [[:c:User:Revi C.|my Commons userpage]] for more information. Thank you.</div> f06vw2k6smprzp4x7fr6cn2qr01yvxn 3 176200 5174364 4866528 2026-08-01T23:02:59Z Pathoschild 106 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 5174364 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[File:Revi logo (pink).png|thumb|center|<span style="color:red">PLEASE DO NOT LEAVE MESSAGE HERE!</span>]] ''' <span style="color:red"> BEFORE YOU BLOCK MY ACCOUNT: IF MY EDIT SUMMARY INCLUDE PREFIX </span>''(Script)''<span style="color:red">, DON'T BLOCK ME, JUST TELL ME TO SLOW DOWN AT COMMONS' TALK PAGE. IT IS AN AUTOMATED SCRIPT BEING USED ON COMMONS TO MOVE FILES.</span> Instead, please leave your message following site: <br /> [[File:Wikidata-logo-en.svg|45px|link=d:User talk:Revi C.]] [[d:User talk:Revi C.]] for Wikidata (Interwiki links) stuff <!--(I am {{int:Group-sysop}} there)--> <br /> [[File:Commons-logo.svg|45px|link=commons:User talk:Revi C.]] [[commons:User talk:Revi C.]] for renaming stuff or [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] action (I am {{int:Group-sysop}} there) <br /> [[File:Wikimedia Community Logo optimized.svg|45px|link=m:User talk:Revi C.]] [[meta:User talk:Revi C.]] for other stuff (User right notification, revert message, etc...) Messages left on this page may be reverted or moved without any response.</div> esxe13mcstpjlux1bt2hqwxr2v8t8mn 0 177658 5174504 4474916 2026-08-02T11:49:46Z Emilia Noah 155537 /* Спасылкі */ 5174504 wikitext text/x-wiki '''Навамоўе''' ({{lang-en|Newspeak}}) — выдуманая мова з рамана-[[Антыўтопія|антыўтопіі]] [[Джордж Оруэл|Джорджа Оруэла]] «[[1984 (раман)|1984]]». У іранічным сэнсе — бязглуздая, створаная насуперак нормам і традыцыям мова. У рамане навамоўем названая мова таталітарнага грамадства, скажоная пры дапамозе партыйнай ідэалогіі і партыйна-бюракратычнымі лексічнымі зваротамі, ў якой словы губляюць свой першапачатковы сэнс і азначаюць нешта супрацьлеглае (напрыклад, «Вайна — гэта мір»). У рамане навамоўе апісваецца як «Адзіная ва ўсім свеце мова, чый слоўнік з кожным годам памяншаецца». Оруэл дадаў да рамана эсэ «Прынцыпы навамоўя», у якім тлумачацца базавыя прынцыпы канструявання гэтай мовы. Наваяз у Оруэла ўтвараецца з [[англійская мова|англійскай мовы]] шляхам значнага скарачэння і спрашчэння яго слоўніка і граматычных правіл. Мова ў рамане служыць таталітарнаму рэжыму Партыі («Ангсац») і заклікана зрабіць немагчымым апазіцыйны стан думак («думзлачынства») ці размовы шляхам выключэння слоў ці выразаў, што апісвалі б паняцці свабоды, рэвалюцыі і г. д. Адзін з персанажаў рамана так гаворыць аб пастаянна скарачаючымся слоўніку новай мовы: «Гэтае выкрэсліванне слоў — цудоўная рэч!» Англійская мова на навамоўі атрымлівае назву «старамоўе». Старамоўе ў рамане павінна быць выціснута навамоўем да 2050 года За мадэль для канструявання мовы былі ўзяты афіцыйныя дакументы сучасных Оруэлу таталітарных рэжымаў [[Нацысцкая Германія|Нацысцкай Германіі]] і сталінскага СССР<ref>{{кніга|аўтар=Young J. W.|загаловак=Totalitarian Language: Orwell's Newspeak and Its Nazi and Communist Antecedens|выдавецтва=University Press of Virginia|год=1991|isbn=0813913241}}</ref>. Паходжанне навамоўя звязана з [[бэйсік-інгліш]], [[планавая мова|планавай мовай]], выкарыстанне якой Оруэл прапагандаваў з 1942 па 1944 гады, а пасля адрынуў яе ў эсэ «Палітыка і англійская мова». У гэтай працы ён крытыкаваў якасць сучаснай яму англійскай мовы, прыводзячы прыклады знікаючых метафар, вычварнага красамоўства і бессэнсоўных слоў, прыводзячых да размывання зместа паняццяў і недахопу логікі ў выказваннях. У заканчэнні гэтага эсэ Оруэл піша: {{Пачатак цытаты}} Калі вы не ведаеце, што ўяўляе з сябе фашызм, як вы здольны супраць яго змагацца? Нельга прымаць да ўвагі падобную бязглуздзіцу, але трэба асэнсаваць, што сучасны палітычны хаос звязаны з дэградацыяй мовы, і тады, магчыма, атрымаецца зрабіць асобныя паляпшэнні і прадухіліць надыходзячы канец. …Палітычная мова (гэта магчыма аднесці практычна да ўсіх партый, пачынаючы ад анкансеравтараў і канчаючы анархістамі) створана, каб вымусіць хлусню выглядаць як праўда, і вымушае нас, забыўшыся на ўсе прыстойнасці, палічыць праўдай тое, што з’яўляецца бяссэнсіцай. {{Канец цытаты}} == Асноўныя прынцыпы навамоўя == Асноўнымі характэрыстыкамі навамоўя ў тым выглядзе, якім ён быў сфарміраваны Оруэлам у дадатку да рамана «1984», з’яўляюцца наступныя. === Падзяленне лексікі мовы на тры слоўніка паводле вобласці выкарыстання === '''Слоўнік А''' утрымловаў толькі словы, патрэбныя ў паўсядзённым ужытку. Так як ён выкарыстоўваўся народам, словы састаўляліся самым строгім чынам. У гэтым слоўніку найбольш яскрава праявілася імкненне мінімізаваць слоўнік, па магчымасці робячы так, што словы былі кароткімі, але добра адрозніваліся на слых. Быў пабудаваны на базе звычайных слоў старамоўя, пазбаўленых пры гэтым двухсэнсоўнасцяў і недакладнасцяў. З’яўляючыся пры гэтым вельмі бедным, быў прыгодным толькі для бытавых патрэб, бо дазваляў выказваць думкі толькі ў адносінах да пэўных аб’ектаў і фізічных дзей. З-за сваёй спецыфікі быў непрыдатны для філасофскіх разважанняў на абстрактныя тэмы. '''Слоўнік В''' перш за ўсё складаўся са слоў, спецыяльна сканструяваных дзеля адлюстравання палітычных ці этычных паняццяў. Імкнуліся найбольш дакладна адлюстраваць гэтыя паняцці пры дапамозе слоў, але прыярытэт быў у тым, каб уводзіць ва ўжытак такія словы, якія б аўтаматычна навязвалі асобе, якая іх выкарыстоўвае, пэўную пазіцыю. '''Слоўнік С''' з’яўляўся дапаможным, у яго ўносіліся толькі навуковыя і тэхнічныя тэрміны, якія выкарыстоўваліся толькі сярод спецыялістаў. Сэнс гэтых тэрмінаў таксама быў пазбаўлены ад непажаданых значэнняў, яны амаль не перасякаліся з ляксемамі з двух іншых слоўнікаў. === Ліквідацыя сэнсавых адценняў і скарачэнне слоўніка === Навамоўе было сканструявана такім чынам, каб яго словамі было б лёгка выказаць дазволеныя ідэалогіяй сэнсы, але немагчыма ні прама, ні ўскосна выказаць усе астатнія. Дзеля гэтага з яго выключаліся словы, якія маюць непажаданыя значэнні, а тыя, якія захоўваліся, былі ачышчыаныя ад усіх «залішніх» значэнняў. Оруэлам прыводзіцца наступны прыклад: {{Пачатак цытаты}} Слова свабодны яшчэ існавала ў навамоўі, але яно магло ўжывацца толькі ў выказваннях «сабака свабодны ад аброжкі» або «Поле свабоднае ад пустазелля». Яно не магло ўжывацца ў сваім старым сэнсе «палітычна свабодны» або «інтэлектуальна свабодны», бо палітычная і інтэлектуальная свабода не існавалі ўжо нават як паняцці і таму не мелі вызначэнняў. {{Канец цытаты}} {{Пачатак цытаты}} Напрыклад, сказ «Усе людзі роўныя» быў цалкам прыймальным сказам у навамоўі, але толькі ў сэнсе, што і старамоўны сказ «Усе людзі рыжыя». У ім не было граматычнай памылкі, але ў ім гаварылася відавочная няпраўда — гэта значыць, што ўсе людзі маюць аднолькавы рост, вагу або сілу. Паняцця палітычнай вольнасці болей не існавала, і такім чынам, гэтае значэнне слова «роўны» паступова знікала. {{Канец цытаты}} Мэтай наваязу было звужэнне магчымых межаў чалавечай думкі, дзеля чаго слоўнікавы склад мовы зводзіўся да мінімуму: калі без нейкага слова магчыма было абысціся, яно павінна было быць выключана са слоўніка навамоўя. === Навязванне словамі пэўнай палітычнай пазіцыі === Навамоўе ў рамане рабіла немагчымым якія-небудзь адхіленні ад дамінуючай палітычнай пазіцыі. Гэта дасягалася тым, што словы навамоўя ўбіралі ў сабе шырокае сэнсаве кола вызначэнняў. Збядненне мовы тычылася і вызначэнняў, яекія насаджаліся ідэалогіяй(так, шмат якія яе элементы ахопліваліся адзіным тэрмінам «ангсац»), але асабліва яно было характэрна для ідэалагічна шкодных паняццяў. Оруэл піша, што ўсе словы звязаныя з паняццямі «свабода» і «роўнасць» замяняліся адным словам «думзлачынства» («''crimethink»''), з паняццямі «рацыяналізм» і «аб’ектыўнасць» — словам «старадумства» («''oldthink»''), з усімі відамі палавых зносін, акрамя натуральнага палавога акта дзеля зачацця і без фізічнага задавальнення для жанчыны — «сэксзлачынства» («''sexcrime»''). У выніку, нават калі ў чалавека ўзнікала думка, звязаная з адным з гэтых паняццяў, у яго не было слоў, што б дазвалялі неяк выказаць яе сэнс, акрамя тых, што гэтая думка шкодная. Сродкамі навязвання пэўнай палітычнай пазіцыі ў навамоўі таксама былі эвфемізмы, прычым, даведзеныя да такой ступені, што літаральны сэнс іх быў прама супрацьлеглы сапраўднаму: «радлаг» («''joycamp»''), «лагер радасці» — катаржны лагер, «мінімір» («''Minipax»''), міністэрства міра — міністэрства вайны. Акрамя таго, ствараліся словы, што аб’ядновалі ў сабе два супрацьлеглых сэнса («белачорны»): калі яны тычыліся саюзніка, яны мелі станоўчы сэнс, у адносінах да ворага — адмоўны. === Вялікая колькасць абрэвіятур і складанаскарочаных слоў === У навамоўі шырока выкарыстоўваюцца нетыповыя для англійскай мовы складанаскарочаныя словы, прычым часта ад кожнага з складаючых скарачэнне словаў заставалася 2-3 склада: «міністэрства праўды» — «мініпраў» («''Minitrue»''), «аддзел літаратуры» — «літа» і г. д. Такі спосаб стварэння словаў, паводле разважанняў Оруэла дазваляў дасягнуць двух мэт. Па-першае, мова чалавека, што выкарыстоўвае ў асноўным словы з 2-3 складоў, рабілася адрывачнай, манатоннай, чым дасягалася мэта яе аддзялення ад разумення як слухача, так і гавроачага. Па-другое, Оруэл лічыў, шчо падобныя словы зацяняюць першапачатковы сэнс слова, палягчаючы такім чынам наданне яму патрэбнага ідэалагічнага сэнса. Пры гэтым скарачэнні часта ўводзілі быццам дзеля больш лёгкага вымаўлення слоў: {{Пачатак цытаты}} Словы «Каммуністычны Інтэрнацыянал», напрыклад, выклікаюць ва ўяўленні вобраз усеагульнага братэрства людзей, чырвоныя сцягі, барыкады, Карла Маркса і Парыжскую Камуну. Калі ж узяць слова «Камінтэрн», дык яно хучэй нагадвае цесна згуртаваную арганізацыю і выразна акрэсленыя палітычныя прынцыпы, за ім стаіць штосьці гэткае ж звычайнае і сцісла мэтазгоднае. Слова «Камінтэрн» можна вымавіць амаль не задумваючыся, тым часам, як «Камуністычны Інтэрнацыянал» — гэта ўжо цэлае словазлучэнне, над якім, хочаш ці не, але затрымаешся хоць на хвілінку. {{Канец цытаты}} === Гранічна спрошчаная граматыка === Граматыка навамоўя таксама была сканструявана гранічна проста. З мовы былі выключаны практычна ўсе выключэнні і нерэгулярнасці. Радыкальна спрашчалася словаўтварэнне: любое слова магло выкарыстоўвацца як назоўнік, прыметнік, дзеяслоў ці прыслоўе. Напрыклад, слова «''think»'' — «думаць», — выконваючы ролю адначасова дзеяслова і назоўніка, замяніла слова «thought» — «думка». Калі назоўнік і роднасны паводле сэнса дзеяслоў не былі этымалагічна звязанымі, адзін з двух каранёў выкрэсліваўся: так, напрыклад, дзеяслоў «''cut»'' — «рэзаць» — быў заменены дзеяслоўназоўнікам «''knife»'' — «нож». Прыметнікі атрымліваліся з дзеяслоўназоўнікаў дабаўленнем суфікса «''-ful»'', а прыслоўе — «''-wise»'' (напрыклад, «''speedful»'' — «хуткі», «''speedwise»'' — «хутка»). Захавалася і невялікая колькасць прыметнікаў накшталт «''good», «strong», «big», «black», «soft»''. Для любога слова магло быць пабудавана адмоўе пры дапамозе прыстаўкі «''un-»,'' ўзмацненне пры дапамозе прыстаўкі «''plus-»'' ці дзеля яшчэ большага ўзмацнення — «''doubleplus-»''. Такім чынам, ад слова «''cold» ''- «халодны» утвараліся словы «''uncold»'' — «цёплы», «''pluscold»'' — «вельмі халодны», «''doublepluscold»'' — «у вышэйшай ступені халодны». Такім жа чынам, магчыма было мадыфікаваць любое слова з дапамогай прыставак «''ante-», «post-», «up-», «down-»'' і г. д. Гэта дазваляла значна звузіць слоўнаяе гняздо, напрыклад, знікала неабходнасць у слове «''bad»'' — «кепскі», — калі яго магчыма было замяніць словам «''ungood»'' — «нядобры». У дзеясловаў форма мінулага часу і дзеепрыметнікаў мінулага часу былі аднолькавымі і заканчваліся толькі на «''-ed»'' («''steal» — «stealed», «think» — «thinked»'' і г. д.). Множны лік усіх назоўнікаў утвараўся з шляхам дадання канчаткаў «''-s», «-es» («man», «ox», «life» — «mans», «oxes», «lifes»''). Ступені параўнання прыметнікаў атрымліваліся дабаўленнем «''-er»'' для параўнальнай ступені і «''-est»'' для найвышэйшай ступені («good», «gooder», «goodest»); формы з «''more» і «most»'' былі выкінуты з мовы. Асаблівасці захавалі толькі займеннікі (акрамя знятага займенніка «''whon»'') і дапаможныя дзеясловы (акрамя «''shall»'' і «''shold»'', якія замянілі на «''will»'' і «''would»''). Усе гэтыя прынцыпы былі ўведзены дзяля адной мэты: збядненне слоўніка мовы шляхам выключэння з яго дублюючых каранёў. У перакладзе Сяргея Шупы гэтая сістэма перадавалася ў дачыненні да беларускай мовы так: {{Пачатак цытаты}} Любое слова ў мове (гэта датычылася нават найбольш абстрактных слоў, як, напрыклад ''калі'' альбо ''як'') магло быць ужытае як назоўнік, як прыметнік і як прыслоўе. Не было ніякай розніцы паміж формамі дзеяслова і назоўніка, калі яны паходзяць ад аднаго кораня, і ўжо адно гэта прыводзіла да знішчэння шматлікіх архаічных формаў. Слова ''думка'', напрыклад, у навамоўі не існавала. Яно было заменена на ''дум'', якое магло быць і дзеясловам і назоўнікам. Пры ўтварэнні такіх слоў не вытрымліваўся пэўны этымалагічны прынцып: часам у якасці адзінай бралася форма дзеяслова, часам — назоўніка. Напрыклад, не існавала слова ''рэзаць'', яго сэнс з дастатковай поўнасцю выказваўся назоўнікам-дзеясловам ''нож''. Прыметнікі ўтвараліся дадаваннем да назоўніка-дзеяслова суфікса ''-ны'', а прыслоўі — суфікса ''-на''. Так, напрыклад, прыметнік, ад слова ''праўд'' быў ''праўдны'', а прыслоўе ''праўдна''. {{Канец цытаты}} {{Пачатак цытаты}} Другой адметнаю рысай навамоўнае граматыкі была яе рэгулярнасць. Усе граматычныя формы, за нешматлікімі выключэннямі падпарадкоўваліся аднолькавым правілам. Тымі класамі слоў, якім дазвалялася змяняцца насуперак агульным правілам, былі займеннікі і дапаможныя дзеясловы. Усе яны захавалі свае ранейшыя формы, апроч займенніка ''каму'', які быў скасаваны дзеля непатрэбнасці. Зніклі таксама мадальныя дзеясловы ''магу, можаш, хачу, хочаш'', іх сэнс быў цалкам ахоплены дзеясловам ''мушу, мусіш''. Былі таксама пэўныя адхіленні ў словаўтварэнні, выкліканыя патрэбамі паскарэння і спрашчэння маўлення. {{Канец цытаты}} == Навамоўе і натуральныя мовы == Трэба адзначыць, што многія з прыёмаў, якія былі выкарыстаны падчас канструявання навамоўя з’яўляюцца натуральнымі для некаторых груп моў: так, выкарыстанне складанаскарочаных слоў характэрна для рускай і нямецкай моў, словаўтаврэнне шляхам дабаўлення да слова прэфіксаў і суфіксаў — для [[аглютынатыўныя мовы|аглютынатыўных моў]] і г. д. Не можа быць паказчыкам наваяза і ўтварэнне эвфемізмаў, якое таксама з’яўляецца натуральным моўным працэсам. Акрамя таго, любая мова утрымлівае ў сабе асобныя элементы навамоўя, паколькі ў любой натуральнай мове прысутнічае рэгулятыўная функцыя (уздзеянне на адрасата з мэтай стварыць у яго пэўнае ўяўленне аб рэчы ці стымуляваць яго да якіх-небудзь дзеянняў). Таму ў лінгвістыке і сацыяльнай філасофіі тэрмін «навамоўе» выкарыстоўваецца толькі ў адносінах да сітуацыі, калі канструктыўныя элементы наваяза наўмысна і масава выкарыстолўваюцца дзtля ўздзеяння на свядомасць чалавека. == Гл. таксама == * [[Надсат]] у рамане [[Механічны апельсін]] * [[Гіпотэза Сепіра-Уорфа]] * [[Канцэлярыт]] * [[Прапаганда]] * [[Віктар Клемперэр]] * [[Словаўтварэнне]] * [[Эвалюцыя моў]] * [[Мовы праграмавання]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.newspeakdictionary.com/ns-dict.html Англамоўны слоўнік оруэлаўскага навамоўя] * [http://libelli.narod.ru/orwell/ Трылінгва: дадатак да рамана Оруэла ў арыгінале і пералельнам перакладзе на рускую і беларускую мовы] {{Штучныя мовы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Штучныя мовы]] 20egqb9sp1f3015faiee5ta8jzeq9jd 0 181706 5174488 5005915 2026-08-02T10:25:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174488 wikitext text/x-wiki '''Індэкс спажывецкіх цэн''' (ІСЦ, індэкс інфляцыі, {{lang-en|consumer price index, CPI}}) — адзін з відаў індэксаў [[цана|цэн]], створаны для вымярэння сярэдняга ўзроўню цэн на [[тавар]]ы ці паслугі ў межах [[Спажывецкі кошык|спажывецкага кошыку]] за пэўны перыяд у эканоміцы. Дадзеная эканамічная катэгорыя мае шчыльную сувязь з такой з’явай, як [[інфляцыя]]. З дапамогай індэкса спажывецкіх цэн вымяраецца інфляцыя<ref>[http://www.nbrb.by/bel/mp/main nbrb.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180502052052/http://www.nbrb.by/bel/mp/main |date=2 мая 2018 }}</ref> за пэўны перыяд на тавары, якія ўваходзяць у склад спажывецкага кошыка. == Уласцівасці == Засноўваецца на фіксаваным узроўні [[цана|цэн]] мноства тавараў ці паслугаў спажывецкага кошыку. Лічыцца асноўным інструментам для разліку інфляцыі, а таксама лепшым паказчыкам [[кошт]]у жыцця. З’яўляецца індэксам Ласпейрыса, бо пры разліку індэкса спажывецкіх цэн ужываецца спажывецкі кошык базавага года. Пад спажывецкім кошыкам прынята разумець мінімальны памер [[Прадукты харчавання|прадуктаў харчавання]], неспажывецкіх тавараў ці паслугаў, неабходных для захавання [[Здароўе|здароўя]] чалавека і забеспячэння яго жыццядзейнасці. Індэкс спажывецкіх цэн дазваляе зрабіць выснову, на колькі адсоткаў стала даражэй ці танней набываць тавары, якія ўваходзяць у спажывецкі кошык. {| class="wikitable" |- align=right | Памер індэкса спажывецкіх цэн [%] || 100-110 || 110-200 || больш за 200 |- align=right | Характар існуючай у краіне [[інфляцыя|інфляцыі]] || Паўзучая || Галапуючая || [[Гіперінфляцыя]] |} == Разлік == Індэкс спажывецкіх цэн разлічваецца за пэўны перыяд. Вызначаецца адносінамі сярэднеўзважаных [[цана|цэн]] на асобныя віды [[тавар]]аў (паслуг) або іх сукупнасці да сярэднеўзважаных цэн у базісным перыядзе:<ref>БЭ, т. 7. С. 256</ref> : <math>CPI=I_L= \frac{\Sigma(Q^0*P^t)}{\Sigma(Q^0*P^0)}</math>. == Індэкс спажывецкіх цэн супраць дэфлятара ВУП == І [[дэфлятар ВУП]], і ІСЦ з’яўляюцца інструментамі для разліку ўзроўню інфляцыі ў краіне на макраўзроўні, але гэтыя два індэксы істотна адрозніваюцца. Па-першае, дэфлятар ВУП, у адрозненне ад ІСЦ, засноўваецца на памеры бягучага спажывецкага кошыку (маецца на ўвазе бягучага, а не базіснага года), то бок з’яўляецца [[Індэксы цэн і даходу#Індэкс Паашэ|індэксам Паашэ]]. Па-другое, індэкс спажывецкіх цэн уключае ў сябе толькі канцавыя спажывецкія тавары, у той час як дэфлятар — усе канцавыя тавары і паслугі, якія ўлічваюцца ў ВУП. Неабходна адзначыць, што ІСЦ пераацэньвае ўзровень інфляцыі, у той час як дэфлятар ВУП наадварот, недаацэньвае. Пры падліку ІСЦ улічваюцца імпартныя тавары, а дэфлятар ВУП улічвае толькі тавары і паслугі, якія былі вырабленыя на тэрыторыі дадзенай краіны. Да таго ж, дэфлятар ВУП не мае такога недахопу, як ІСЦ: уключае ў сябе змены [[цана|цэн]] на новыя тавары і паслугі ў адрозненне ад апошняга. == Праблемы метадалогіі == Найбольш спрэчным момантам звычайна з’яўляецца метадалогія вызначэння склада спажывецкага кошыку як па напаўненні, так і па зменах. У кошык уваходзяць у пэўнай прапорцыі спажываныя ў сярэдні -харчавання, вопратка, электраэнергія, змест жыллёвага памяшкання і транспартных сродкаў, медыцынскае абслугоўванне, адпачынак і адукацыя. Для адэкватнага адлюстравання зменаў узроўню спажывецкіх выдаткаў кошык павінен арыентавацца на рэальную структуру спажывання, менавіта таму склад і прапорцыі спажывецкага кошыку маюць зменлівы характар. Да прыкладу, у [[1992]] г. мабільная сувязь ці набыццё персанальным камп’ютараў не былі прадметам масавага спажывання і, адпаведна, не маглі ўключацца ў спажывецкі кошык. На дадзены ж момант ігнараванне выдаткаў на [[Сотавая сувязь|мабільную сувязь]] у кантэксце ўключэння ў склад спажывецкага кошыку папросту абсурдна. Любыя змены ў складзе спажывецкага кошыку, як унясення новых тавараў, так і змены існых прапорцыяў, робіць несупастаўляльнымі папярэднія дадзеныя з бягучымі, бо калі параўноўваць паказчыкі, атрыманыя на падставе новага кошыку з паказчыкамі на падставе нязменнага кошыку, яны могуць істотна адрознівацца, часам нават на вельмі вялікую велічыню. З іншага боку, калі не змяняць склад спажывецкага кошыку, праз нейкі час ён не будзе адпавядаць рэальнай структуры спажывання. Яна будзе даваць супастаўляльныя вынікі, але гэтыя вынікі не будуць адпавядаць зменам рэальных выдаткаў на спажыванне, не будуць адлюстроўваць іх рэальную велічыню. У Беларусі агульны спажывецкі кошык складаецца з трох асобных кошыкаў: харчовы кошык, нехарчовы кошык і кошык паслугаў. Пры фарміраванні кошыкаў улічваюцца пола-ўзростны склад насельніцтва, памер і структура сям’і, агульны ўзровень культуры і традыцыі насельніцтва, умовы працы і нацыянальныя асаблівасці побыту. Спажывецкія кошыкі ў Беларусі пераглядаюцца не радзей за 1 раз у 5 год, з удзелам прафсаюза. Разлік вядзецца па-рознаму для розных групаў насельніцтва і базуецца на навукова абгрунтаваных нормах спажывання. Харчовы кошык уключае ў сябе памер прадуктаў харчу на 1 чалавека ў месяц, разлічаны на падставе нормаў спажывання прадуктаў, якія адпавядаюць фізічным патрэбам. Харчовы кошык налічвае 11 групаў: хлеб, бульба, гародніна, фрукты/ягады, мяса, малако, рыба, яйкі, цукар, алей, іншыя. Нехарчовы кошык уключае ў сябе такі набор тавараў, як абутак, вопратка, гаспадарчыя тавары, прадметы санітарыі, лекі. Кошык паслугаў складаецца з наступных паслугаў: жыллёва-гаспадарчыя паслугі, транспарт, сувязь, дзіцячыя ўстановы, побытавае абслугоўванне, паслугі ўстаноў культуры. == Індэкс спажывецкіх цэн у Беларусі == Паводле статыстычных дадзеных, якія публікуюцца дзяржаўным статыстычным органам Белстат, памер індэкса спажывецкіх цэн на тавары і паслугі ў Рэспубліцы Беларусь прымаў наступныя значэнні (у адсотках да папярэдняга перыяду): {| class="wikitable" |- align=right | Год || 1995 || 2000 || 2001 || 2002 || 2003 || 2004 || 2005 || 2006 || 2007 || 2008 || 2009 || 2010 || 2011 || 2012 || 10.2013 |- align=right | Індэкс спажывецкіх цэн [%] || 809,3 || 268,6 || 161,1 || 142,6 || 128,4 || 118,1 || 110,3 || 107,0 || 108,4 || 114,8 || 113,0 || 107,8 || 153,2 || 159,2 || 112,0 |} Індэкс спажывецкіх цэн Рэспублікі Беларусь вылучаецца найбольшым значэннем сярод краінаў [[СНД]] праз стабільны рост [[цэн]], абумоўлены [[інфляцыя]]й, праз сталае адмоўнае сальда вонкавага гандлю, высокую праца- і рэсурсаёмістасць вытворчасці на фоне састарэлых тэхналогіяў і неэфектыўнасці функцыянавання эканамічнай сістэмы, пабудаванай на прынцыпах сацыяльнага арыентаванай рынкавай дзяржавы, і іншых чыннікаў. Індэкс спажывецкіх цэн у Беларусі варта прызнаць аб’ектам стратэгічнага кантролю з боку дзяржавы ў сувязі з патэнцыйнай магчымасцю вялікага значэння гэтага індэкса выклікаць сацыяльную незадаволенасць грамадзянаў краіны, менавіта таму штогод эканамічнымі (і не толькі) уладамі Беларусі зацвярджаюцца планавыя дырэктыўныя паказчыкі індэкса спажывецкіх цэн. На практыцы здараюцца выпадкі, калі планавыя паказчыкі індэкса спажывецкіх цэн не атрымоўваецца выканаць. Так, прагнознае значэнне індэкса спажывецкіх цэн у Беларусі на [[2013]] г. роўнае 112 %, што было дасягнута яшчэ ў кастрычніку 2013 г. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7|Індэкс цэн|[[Уладзімір Рыгоравіч Залатагораў|Залатагораў У. Р.]]|}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120501194048/http://belstat.gov.by/homep/ru/indicators/prices.php Афіцыйныя дадзеныя індэкса спажывецкіх цэн, якія публікуюцца Белстатам] * [http://eurobelarus.info/news/economy/2013/06/18/v-belarusi-samyy-bol-shoy-rost-indexa-potrebitel-skih-tsen-v-stranah-sng.html У Беларусі самы вялікі індэкс спажывецкіх цэн сярод краінаў СНД] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130622144822/http://eurobelarus.info/news/economy/2013/06/18/v-belarusi-samyy-bol-shoy-rost-indexa-potrebitel-skih-tsen-v-stranah-sng.html |date=22 чэрвеня 2013 }} * [http://neg.by/publication/2013_11_12_17814.html Памер індэкса спажывецкіх цэн у Беларусі на кастрычнік 2013 г. «Эканамічная газета» ад 12.11.2013] * [http://naviny.by/topiclinks/?keywords=J+jt9Ov/9uj/Jw== Актуальныя навіны, звязаны са зменай узроўня інфляцыі ў Беларусі на аналітычным партале Naviny.by] * [http://naviny.by/rubrics/economic/2013/11/11/ic_media_infografic_113_4320/ Гадавы план па інфляцыі ў Беларусі ў 2013 г. быў выкананы датэрмінова Naviny.by] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Эканамічныя паказчыкі]] [[Катэгорыя:Індэксы]] 33ployoxm6ql4qo0ti65cvuf9loa8kh 0 184374 5174391 5154779 2026-08-02T03:05:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174391 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Іван Дзмітрыевіч Вятроў | арыгінальнае імя = | партрэт = Іван Дзмітрыевіч Вятроў.jpg | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = [[Міністэрства юстыцыі БССР|Міністр юстыцыі БССР]] | сцяг = Flag of Byelorussian SSR.svg | парадак = 2 | перыядпачатак = чэрвень [[1953]] | перыядканец = красавік [[1960]] | папярэднік = [[Іван Андрэевіч Падута|Іван Падута]] | пераемнік = [[Рыгор Басаў]] | прэм'ер = [[Кірыл Трафімавіч Мазураў|Кірыл Мазураў]]<br/>[[Мікалай Яфрэмавіч Аўхімовіч|Мікалай Аўхімовіч]]<br/>[[Ціхан Якаўлевіч Кісялёў|Ціхан Кісялёў]] | тытул_2 = [[Пракуратура БССР|Пракурор БССР]] | сцяг_2 = Flag of Byelorussian SSR (1937-1951).svg | парадак_2 = 7 | перыядпачатак_2 = [[1944]] | перыядканец_2 = [[1949]] | прэм'ер_2 = [[Панцеляймон Кандратавіч Панамарэнка|Панцеляймон Панамарэнка]]<br/>[[Аляксей Яўхімавіч Кляшчоў|Аляксей Кляшчоў]] | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = [[Аляксей Георгіевіч Бондар|Аляксей Бондар]] | тытул_3 = [[Пракуратура БССР|Пракурор БССР]] | сцяг_3 = Flag of Byelorussian SSR (1937-1951).svg | парадак_3 = | перыяд праўлення_3 = [[1941]] | папярэднік_3 = [[Самуіл Якаўлевіч Новік|Самуіл Новік]] | пераемнік_3 = | дата нараджэння = 26.9.1905 | месца нараджэння = | дата смерці = 10.02.1986 | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = 1941—1944 | прыналежнасць = | род войскаў = партызаны | званне = | камандаваў = [[Палескае партызанскае злучэнне|Палескім партызанскім злучэннем]] | бітвы = | партыя = КПСС | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | вучоная ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ордэн Леніна}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!!}} {{Ордэн Айчыннай вайны I ступені}} {{!!}} {{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга}} {{!}}- {{!}} {{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга}} {{!!}} {{Ордэн Дружбы народаў}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонай Зоркі}} {{!!}} {{Медаль За абарону Масквы}} {{!}}} | аўтограф = | Commons = }} '''Іва́н Дзмі́трыевіч Вятро́ў'''<ref>У крыніцах таксама сустракаецца іншы націск у прозвішчы: '''Ве́траў'''.</ref> ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Пракурор БССР (1940—1941, 1944—1949), [[Міністэрства юстыцыі БССР|Міністр юстыцыі БССР]] (1953—1960). [[Заслужаны юрыст БССР]] (1972), [[Заслужаны работнік культуры БССР]] (1980)<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Ветров Иван Дмитриевич |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 112-113 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Адзін з арганізатараў і кіраўнікоў камуністычнага падполля і партызанскага руху на тэрыторыі [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]] ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 26 верасня 1905 года ў в. [[Саматэвічы]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] (цяпер — [[Касцюковіцкі раён]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]). З 1925 года — на камсамольскай, з 1927 года — на партыйнай і савецкай рабоце ў [[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскім]], [[Лёзненскі раён|Лёзненскім]], [[Крупскі раён|Крупскім]], [[Полацкі раён|Полацкім]], [[Чэрыкаўскі раён|Чэрыкаўскім раёнах]], у [[Магілёў|Магілёве]]. Член КПСС з 1927 года. У 1940 годзе скончыў Вышэйшую школу партыйных арганізатараў пры ЦК УКП(б). У 1940—1941 гадах — намеснік загадчыка аддзела кадраў ЦК КП(б)Б, Пракурор БССР<ref name="БС"/>. У 1941—1942 гадах — у Чырвонай Арміі. З чэрвеня 1942 года — прадстаўнік ЦК КП(б)Б і [[Беларускі штаб партызанскага руху|БШПР]] на Заходнім фронце. Са жніўня 1943 упаўнаважаны ЦК КП(б)Б, [[Цэнтральны штаб партызанскага руху|ЦШПР]], першы сакратар [[Палескі падпольны абкам КП(б)Б|Палескага падпольнага абкама КП(б)Б]], камандзір [[Палескае партызанскае злучэнне|Палескага партызанскага злучэння]]<ref name="БС"/>. У 1944—1949 гадах — [[Пракуратура БССР|Пракурор БССР]]. У 1952 годзе скончыў Ваенную юрыдычную акадэмію Савецкай Арміі. У 1952—1953 гадах — пракурор Куйбышаўскай вобласці. У 1953—1960 гадах — [[Міністэрства юстыцыі БССР|Міністр юстыцыі БССР]]. Член [[Цэнтральны камітэт КПБ|ЦК КП(б)Б]] у 1940—1949 гадах, кандыдат у члены ЦК КПБ у 1954—1960 гадах. Дэпутат [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] у 1938—1963 гадах і [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] у 1946—1950 гадах<ref name="БС"/>. Аўтар ваенных мемуараў<ref>Братья по оружию. Мн., 1965.</ref>. Памёр 10 лютага 1986 года ў Мінску. Пахаваны ў [[Мінск|Мінску]] на [[Чыжоўскія могілкі|Чыжоўскіх могілках]]. == Узнагароды == * [[Ордэн Леніна]] * [[Ордэн Чырвонага Сцяга]] * [[Ордэн Айчыннай вайны I ступені]] * Два [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга]] * [[Ордэн Дружбы народаў (СССР)|Ордэн Дружбы народаў]] * [[Ордэн Чырвонай Зоркі]] * Ордэны ПНР, ЧССР * Заслужаны юрыст БССР (1972) * Ганаровы грамадзянін [[Мазыр]]а (1974)<ref name="БС"/> * Заслужаны работнік культуры БССР (1980). == Памяць == * 17 чэрвеня 2022 года ў [[Мазыр|Мазыры]] на будынку раённай пракуратуры адкрыта мемарыяльная дошка ў гонар І. Д. Вятрова<ref>{{Cite web|url=https://www.mazyr.by/2022/06/na-zdanii-mozyrskoj-rajonnoj-prokuratury-otkryta-memorialnaya-doska-v-chest-ivana-vetrova/|title=На здании Мозырской районной прокуратуры открыта мемориальная доска в честь Ивана Ветрова|access-date=|archive-date=19 жніўня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230819201700/https://www.mazyr.by/2022/06/na-zdanii-mozyrskoj-rajonnoj-prokuratury-otkryta-memorialnaya-doska-v-chest-ivana-vetrova/|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4|Вятроў Іван Дзмітрыевіч||403}} * Ветраў Іван Дзмітрыевіч // Памяць: Касцюк. р-н: гіст.-дак. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мн., 2000. — С. 411. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Вятроў Іван Дзмітрыевіч|200}} == Спасылкі == * [http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/46681/1/%D0%92%D0%95%EF%80%89%D0%A2%D0%A0%D0%9E%D0%92%20%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%20%D0%94%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87.pdf Біяграфія]{{ref-ru}} * [http://www.prokuratura.gov.by/main.aspx?guid=10935#doc Біяграфія]{{ref-ru}} * [http://www.warmuseum.by/index.php/yubilyary/271-vetrov-ivan-dmitrievich Біяграфія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151117032654/http://www.warmuseum.by/index.php/yubilyary/271-vetrov-ivan-dmitrievich |date=17 лістапада 2015 }}{{ref-ru}} * [https://partizany.by/partisans/24952/ Ветров Иван Дмитриевич] {{ref-ru}} // Праект «Партизаны Беларуси» * {{bis.nlb.by|128754|Вятроў Іван Дзмітрыевіч}} * [https://minjust.gov.by/ministry/history/info/ministe%D0%BAs/ Министры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211211045044/https://minjust.gov.by/ministry/history/info/ministe%D0%BAs/ |date=11 снежня 2021 }}. ''[[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь]]''. * [https://minjust.gov.by/press/news/kadrovaya_politika_i_ideologicheskoe_obespechenie/nerazryvnaya_svyaz_pokoleniy_v_preddverii_dnya_pobedy_pochtili_pamyat_byvshikh_ministrov_yustitsii_v/ Неразрывная связь поколений: в преддверии Дня Победы почтили память бывших Министров юстиции – ветеранов Великой Отечественной]{{Недаступная спасылка}}. ''[[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь]]''. {{Генеральныя пракуроры Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вятроў Іван Дзмітрыевіч}} [[Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Касцюковіцкім раёне]] [[Катэгорыя:Заслужаныя юрысты БССР]] [[Катэгорыя:Заслужаныя работнікі культуры Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Пракуроры БССР]] [[Катэгорыя:Міністры юстыцыі БССР]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 1-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 3-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 4-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 5-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Члены ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Мазыра]] [[Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны]] rvuiy4c2ydxcgwoedrhckgqg2ugcyxh 0 184498 5174362 5060947 2026-08-01T22:42:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174362 wikitext text/x-wiki {{Картка праграмы |name = Wikipedia App |logo = [[Выява:Wikipedia iOS App icon.png|80px]] |screenshot = [[Выява:Wikipedia app ios scan ver 3.3.1 ru-lang.png|250px]] |caption = |author = |developer = [[Фонд Вікімедыя]] |genre = [[Энцыклапедыя]] |programming language = |user interface = |language = |operating system = [[iOS]], [[Android]], [[BlackBerry OS]], [[Windows 8]] |released = [[2013]] |platform = |latest release version = 3.3.1 для iOS |latest release date = |latest preview version = |latest preview date = |latest rc version = |latest rc date = |latest beta version = |latest beta date = |latest alpha version = |latest alpha date = |status = Актыўна развіваецца |license = [[Прапрыетарнае праграмнае забеспячэнне|Прапрыетарная]] |website = https://www.wikipedia.org }} '''Wikipedia App''' — [[Энцыклапедыя|энцыклапедычны]] сэрвіс, распрацаваны [[Фонд Вікімедыя|фондам Вікімедыя]], з'яўляецца афіцыйным дадаткам інтэрнэт-энцыклапедыі [[Вікіпедыя]] для [[Мабільнае інтэрнэт-прылада|мабільных інтэрнэт-прылад]]. Па стане на канец [[2013]] года працуе пад аперацыйнымі сістэмамі: [[Android]] (распаўсюджваецца праз [[Google Play]]), [[BlackBerry]] (праз [[BlackBerry World]]), [[IOS]] (праз [[App Store]]) і [[Windows 8]] (праз [[Windows Store]]). Таксама фонд Вікімедыя выпусціў афіцыйны дадатак '''Wikimedia Commons''', для загрузкі графічных выяў на [[Вікісховішча]]<ref>[http://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Mobile_app Commons mobile app]</ref>. Пры гэтым варта адзначыць, што апроч афіцыйных дадаткаў, незалежныя распрацоўшчыкі выпусцілі вялікую колькасць неафіцыйных дадаткаў для чытання Вікіпедыі, частка з іх загружае даныя непасрэдны з сайта Вікіпедыі, іншыя дадаткі выкарыстоўваюць [[API]] [[MediaWiki]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Commonscat-inline|Wikipedia App}} * [https://itunes.apple.com/app/id324715238 Wikipedia для iOS] * [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia Wikipedia для Android] * [https://appworld.blackberry.com/webstore/unsupportedbrowser/ Wikipedia для BlackBerry] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131213084729/http://appworld.blackberry.com/webstore/unsupportedbrowser/ |date=13 снежня 2013 }} * [http://apps.microsoft.com/windows/en-GB/app/wikipedia/6b80bf54-1a31-4651-acce-59a5b5c2b7c8 Wikipedia для Windows 8] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131104012413/http://apps.microsoft.com/windows/en-GB/app/wikipedia/6b80bf54-1a31-4651-acce-59a5b5c2b7c8 |date=4 лістапада 2013 }} * [https://github.com/wikimedia/WikipediaMobile Wikipedia Mobile Support and Development] на [[GitHub]] {{Вікіпедыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя]] [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для iOS]] [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для Android]] [[Катэгорыя:BlackBerry]] [[Катэгорыя:Прапрыетарнае праграмнае забеспячэнне]] [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для Windows]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2013 годзе]] [[Катэгорыя:Лічбавая дыстрыбуцыя]] [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне Вікімедыя]] 9hdyrdcz1zb9gn1q2qkwdm1n3bsq27c 0 186074 5174187 4402789 2026-08-01T14:30:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174187 wikitext text/x-wiki {{Стралковая зброя/Спроба |Назва= Mk.48 mod. 0 |выява= Mk 48 PEO Soldier.jpg |подпіс выявы = Mark 48 mod. 0 |Тып = Ручны кулямёт |Краіна= {{BEL}} {{USA}} |Гады эксплуатацыі= з 2003 года |Мадыфікацыі = Mk 48 Mod 1 |Канструктар = |Серыйны выпуск = |Усяго выраблена = |Выраблялася = [[FN Herstal]] |Маса = 8,2 кг без оптыкі і боепрыпасаў, на сошках |Даўжыня = 1000 мм |Даўжыня ствала = 502 мм |Нарэзка ствала = |Колькасць нарэзаў ствала = |Шырыня = |Вышыня = |Калібр = 7,62 мм |Патроны = [[7,62×51 мм НАТА|7,62×51 мм]] |Тып агню = |Прынцып дзеяння = [[адвод парахавых газаў]], [[паваротны затвор]] |Хуткастрэльнасць = 710 с/хв. |Боезабеспячэнне = стужка ([[M13 link]]) |Прыцэльная далячыня стральбы = 800 м |Прыцэл = |Даўжыня прыцэльнай лініі = |Рэсурс (да чысткі) = |Агульны рэсурс = |Магчымыя аксэсуары = |Пачатковая хуткасць кулі = 244 м/с |Максімальная далячыня палёта кулі = 3,600 м }} '''Mk.48 mod.0 (Mark 48)''' — ручны кулямёт пад патрон [[7,62×51 мм НАТА|7,62 × 51 мм НАТА]], які выпускаецца [[FN Herstal|Fabrique Nationale de Herstal]]. == Гісторыя == [[Файл:Defense.gov News Photo 101104-A-7125B-053 - U.S. Army Spc. Joshua D. Heinbuch left and Spc. James M. Piccolo right secure the area after finding an improvised explosive device on a road in.jpg|300px|thumb|left|Жаўнеры ЗША з Mk 48 Mod 0 Аўганістане, 2010.]] Распрацоўка новага ручнога кулямёта калібра 7.62 мм НАТА для [[Сілы спецыяльных аперацый ЗША (USSOCOM)|сіл спецыяльных аперацый ЗША]] была пачата ў 2001 годзе. Прычынай таму стала неабходнасць у высокамабільнай, лёгкай і ў той жа час магутнай зброі падтрымкі для сіл спецыяльных аперацый. Узоры кулямётаў, якія былі ў наяўнасці, па тых ці іншых прычынах не задавальнялі амерыканцаў — у прыватнасці, кулямёты [[Mk.46 mod.0]] калібра [[5,56x45 мм|5.56 мм НАТА]], створаныя на базе [[FN Minimi]] / [[M249]], мелі абмежаваную далёкасць стральбы і недастатковую эфектыўнасць ; 7,62 мм кулямёты [[Mk.43 mod.0]], створаныя на базе састарэлых кулямётаў [[M60 (кулямёт)|М60]] былі недастаткова надзейныя, а адзіныя 7.62 -мм кулямёты [[М240C]] / D (FN MAG) былі занадта цяжкія . Таму амерыканскае падраздзяленне бельгійскай кампаніі [[FN Herstal]] атрымала кантракт на распрацоўку новага 7,62 -мм ручнога кулямёта на базе 5,56 -мм кулямёта Mk.46 mod.0 . Новы кулямёт атрымаў пазначэнне Mk.48 mod . 0 і быў прыняты на ўзбраенне [[Армія ЗША|арміі ЗША]] ў 2003 годзе. == Апісанне == Mk.48 mod . 0 атрымаў у спадчыну прыстасаванне аўтаматыкі ад 5,56 -мм кулямёта Mk.46 mod . 0 , які, у сваю чаргу, з'яўляецца далейшым развіццём кулямётаў FN Minimi / M249 SAW ў бок спрашчэння і палягчэння канструкцыі. Mk.48 mod . 0 мае газаадводную аўтаматыку з газавым поршнем, размешчаным пад ствалом. Замыканне ствала ажыццяўляецца паваротнай засаўкай . Ствалы хутказ'ёмныя, абсталяваны складнай дзяржальняй для пераноскі, якая спрашчае зняцце гарачага ствала . Боезабеспячэнне складаецца са стандартных металічных рассыпных стужак, падача стужкі злева направа. Стужка можа падавацца з асобных каробак ёмістасцю ў 200 патронаў або з далучаных да кулямёта падсумкаў на 100 патронаў. Кулямёт абсталяваны складнай двуногай сошкай, усталяванай пад газавым блокам. Акрамя таго, кулямёт захаваў і мацаванне для ўсталёўкі на стандартную пяхотную трыногу — станок. Прыклад і пісталетная дзяржальня — пластыкавыя . == Мадыфікацыі == * '''Mk 48 Mod 0''' — гэта 7,62 × 51 mm НАТА версия [[Mk.46 mod.0|Mk 46]]. Афіцыяльна класіфікуецца як LWMG (Light Weight Machine Gun — лёгкі кулямёт). Быў распрацаваны як замена [[Mk.43 mod.0|Mk 43 Mod 0/1]]. * '''Mk 48 Mod 1''' — з'яўляецца абнаўленнем Mk 48 Mod 0. Як і Mod 0, гэта, па сутнасці [[M249]] пад патроны 7,62 × 51 мм НАТА. Mod 1 выкарыстоўвае ствол 19,75", важыць 18,37 фунтаў (без патронаў), і мае тэмп стральбы 500—625 стрэлаў у хвіліну. [[Файл:Airman firing Mk 48 near FOB Mehtar Lam.jpg|center|thumb|300px|Старэйшы сяржант ВПС ЗША з Mk 48 Mod 1 у Аўганістане, 2011.]] == Спасылкі == * [http://www.fnhusa.com/l/products/military/machine-guns/mk-48-46-series/mk-48-mod1/ FNH USA — MK 48] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130316154259/http://www.fnhusa.com/l/products/military/machine-guns/mk-48-46-series/mk-48-mod1/ |date=16 сакавіка 2013 }} * [http://world.guns.ru/machine/mg38-e.htm Modern Firearms — Mk 48 Mod 0] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090323121048/http://world.guns.ru/machine/mg38-e.htm |date=23 сакавіка 2009 }} * [http://www.military.com/soldiertech/0,14632,Soldiertech_Mk48,,00.html Military.com article on Mk 48] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080317052704/http://www.military.com/soldiertech/0,14632,Soldiertech_Mk48,,00.html |date=17 сакавіка 2008 }} * [http://www.globalsecurity.org/military/systems/ground/mk48.htm GlobalSecurity.org production info on Mk 48] * [http://www.smallarmsreview.com/pdf/jul03.pdf Small Arms Review article on the MK48] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070131165726/http://smallarmsreview.com/pdf/jul03.pdf |date=31 студзеня 2007 }} [[Катэгорыя:Кулямёты ЗША]] [[Катэгорыя:Ручныя кулямёты]] [[Катэгорыя:Зброя Бельгіі]] b9rza8ehk71ogp3l8xic3l8gwdc7go5 0 189320 5174156 4723369 2026-08-01T13:31:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174156 wikitext text/x-wiki {{Стралковая зброя/Спроба |Назва= Minimi |выява= M249 FN MINIMI DA-SC-85-11586 c1.jpg |подпіс выявы = M249 са скрыняй на 200 патронаў |Тып = Ручны кулямёт |Краіна = {{BEL}} |Гады эксплуатацыі= з 1982 года |Мадыфікацыі = |Канструктар = Ernest Vervier |Стварэнне прататыпу = 1974 год |Серыйны выпуск = 1982 год |Усяго выраблена = |Выраблялася = [[FN Herstal]] |Маса = 6,85 (стандартная мадэль) 6,56 (Minimi Para) 5,32 (для баявых машын) 8,17 прыклад не складваецца (Minimi 7,62) 8,4 тэлескапічны складны прыклад (Minimi 7,62) |Даўжыня = 1040 (стандартная мадэль) 914 з адкінутым прыкладам / 766 са складзеным прыкладам (Minimi Para) 793 без прыклада (для баявых машын) 1015 прыклад не складваецца (Minimi 7,62) 1000 з адкінутым прыкладам / 865 са складзеным прыкладам (Minimi 7,62) |Даўжыня ствала = 465 (стандартная мадэль) 349 (Minimi Para) 502 (Minimi 7,62) |Нарэзка ствала = |Колькасць нарэзаў ствала = |Шырыня = 110 128 (Minimi 7,62) |Вышыня = |Калібр = |Патроны = [[5,56x45 мм|5,56×45 мм]] [[7,62×51 мм НАТА|7,62×51 мм]] (Minimi 7,62) |Тып агню = |Прынцып дзеяння = [[адвод парахавых газаў]], [[паваротны затвор]] |Хуткастрэльнасць = 700-1150 680—800 (Minimi 7,62) |Боезабеспячэнне = 100-зарадная раздымна-звеннявая стужка [[M27]], 30-зарадны магазін тыпу [[STANAG]] |Прыцэльная далячыня стральбы = 1000 |Прыцэл = дыаптрычаскі |Даўжыня прыцэльнай лініі = |Рэсурс (да чысткі) = |Агульны рэсурс = |Магчымыя аксэсуары = |Пачатковая хуткасць кулі = 925 (стандартны Minimi) <br /> 866 (Minimi Para) |Максімальная далячыня палёта кулі = }} '''M249 Squad Automatic Weapon (SAW)''' — варыянт ручнога кулямёта [[FN Minimi]] для [[армія ЗША|арміі ЗША]] калібра [[5,56x45 мм|5,56 × 45 мм]] вытворчасці [[FN Herstal|Fabrique National]] (Бельгія), серыйная вытворчасць пачалася ў 1980-х. === Канструкцыя === [[File:5.56mm-military-rounds.jpg|thumb|Розныя тыпы патронаў, якімі можа страляць M249 SAW]] Аўтаматыка «Minimi» дзейнічае па схеме адводу парахавых газаў з канала ствала з замыканнем паваротам засаўкі. Боезабеспячэнне праз стужку (звычайна скрынка або сумка на 200 або 100 патронаў падвешваецца да кулямёта) або з магазіна на 30 патронаў стандарту [[STANAG]] . Кулямёт абсталёўваецца адкрытым прыцэлам, сучасныя версіі нясуць на ствольнай скрынцы і цаўі стандартныя планкі RIS для ўстаноўкі каліматарнымх, аптычных і начных прыцэлаў і іншых аксесуараў. На газавай трубцы мацуецца складваемая ў канал цаўя двухногая сошка . Ствол хутказменны, для змены ствала або пераноскі кулямёта маецц дзяржальня. === Выкарыстанне === [[Файл:Marine M249 Fire.jpg|thumb|right|Марпех ЗША вядзе стральбу з M249 SAW]] Кулямёт паступіў на ўзбраенне ва ўзброеных сілах шэрагу краін, сярод іх: [[Аўстралія]], [[Бельгія]], [[Канада]], [[Францыя]], [[Грэцыя]], [[Іспанія]], [[Італія]], [[Інданезія]], [[Малайзія]], [[Новая Зеландыя]], [[Тайланд]], [[Швецыя]], [[Злучанае Каралеўства]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі]] (M249 SAW). Зброя ў цяперашні час вырабляецца на заводах [[FN Herstal]], а таксама па ліцэнзіі ў Аўстраліі, Грэцыі і ЗША. Minimi вырабляецца ў некалькіх варыянтах : стандартная мадэль як зброя агнявой падтрымкі аддзялення пяхоты або агнявой групы марской пяхоты (Squad Automatic Weapon) са звычайным або складным па тыпу FN FNC прыкладам, палегчаныя версіі са скарочаным ствалом для парашутыстаў і сіл спецыяльнага прызначэння ([[Minimi Para]], [[Minimi SPW]] — Special Purpose Weapon, [[Mk.46 mod.0]]. Першыя дзве версіі маюць высоўны пры павароце на 90 градусаў прыклад, апошнія дзве — зняты прыёмнік магазіна і боезабеспячэнне толькі са стужкі), версіі для мантажу на шкворневай і турэльных устаноўках бранетэхнікі без прыклада. FN выпускае таксама кулямёт Minimi пад патрон 7,62 × 51 мм у якасці больш мабільнай альтэрнатывы кулямёту [[FN MAG]]. У лік версій ўваходзіць [[Mk.48 mod.0|Mk.48 mod.1]] для сіл спецыяльных аперацый ЗША. <br /> '''Вайна ў Персідскай затоцы''' <br /> 929 M249 пілы былі пастаўлены жаўнерам амерыканскай арміі і марской пяхоты ЗША падчас вайны ў Персідскай затоцы. Працы для стралкоў з M249 было няшмат — кулямёт выкарыстоўваўся для прыкрыцця стацыянарных пазіцый.<ref name="U.S. Army Armament, Munitions and Chemical Command-1993">{{harvnb|U.S. Army Armament, Munitions and Chemical Command|1993}}</ref> Было шмат скаргаў на зброю з-за забруджванне пяском пасля працяглага выкарыстання ва ўмовах пустыні.<ref name="Bruning-2006-61">{{harvnb|Bruning|2006|p=61}}</ref> <br /> '''Афганістан''' <br /> Стандартны атрад стралкоў ў Афганістане мае на ўзбраенні M249 з PIP камплектам, які служыць нароўні з яго цяжэйшым калегам — кулямётам M240. Амаль на конжны атрад з 8 чалавек выдаецца два M249s. Большасць M249s былі абсталяваны складным прыкладам непасрэдна перад пачаткам ўварвання ў Афганістан для памяншэння даўжыні і каю зрабіць зброю больш практычнай для бою у цесныай прасторы. Атрады спецпрызначэння выкарыстоўваюць укарочаны варыянт кулямёту, які важыць значна менш. Даклад пад назвай «Урокі ў Афганістане» быў выпушчаны падпалкоўнікам Чарлі Дынам і Сэмам Ньюлендам з «U.S. Army Natick Soldier Center» ў 2002 годзе. Яны выявілі, што ў 54 % стралкоў былі праблемы з выкарыстаннем кулямёту, і 30 % паведамілі, што кулямёт лёгка іржавее. 80 % апытаных жаўнераў задаволеныя дакладнасцю і эффектыўнасцю зброі, але толькі 64 % сцвярджалі, што яны былі «ўпэўнены ў іх зброі». Забруджванне пяском было асноўнай скаргай.<ref name="Exum-2004-170">{{harvnb|Exum|2004|p=170}}</ref> <br /> '''Ірак''' <br /> PIP і Para версіі M249 таксама былі выкарыстаны ў вайне ў Іраку з моманту ўварвання. Да 2004 году многім M249s было амаль дваццаць гадоў і яны рабіліся ўсё больш ненадзейнымі. Жаўнеры дасылалі просьбы на замену кулямётаў, ёсць паведамленні аб тым, што байцы трымаюць зброю разам з клейкай стужкай.<ref name="Bruning-2006-61"/> Лятальнасць 5,56-мм боепрыпасаў трапіла пад сумнеў пасля паведамленняў аб варожых жаўнерах, якія па-ранейшаму працягвалі страляць пасля атрымання некалькіх трапленняў.<ref>{{harvnb|Cordesman|2003|p=383}}</ref> Як і раней былі праблемы з забруджваннем пяском. У снежні 2006 года, [[Center for Naval Analyses]] выпусціў даклад аб стралковай зброі ЗША ў баі. CNA правяла апытанні 2608 вайскоўцаў, якія вяртаюліся з Іраку і Афганістану за апошнія 12 месяцаў. Да ўдзелу дапускаліся толькі войскі, якія ўжылі сваю зброю па варожым цэлям. 341 жаўнераў былі ўзброены M249 SAW. 71 % карыстальнікаў M249 (242 вайскоўцаў) паведамілі, што яны былі задаволеныя зброяй. 40 % карыстальнікаў аддаюць перавагу боезабеспячэнню 100-патронным дыскам з мяккай торбай, у той час як 21 % абралі 200-патронныя мяккія і жорсткія сумкі. 60 % (205 войскаў) былі задаволеныя працай такіх якасцяў, як зручнасць, памер і вага. З 40 адсоткаў незадаволеных ледзь менш за палову скардзіліся на вагу . M249 карыстальнікі мелі нізкі ўзровень задаволенасці рамонтапрыдатнасцю зброі — 70 % (239 вайскоўцаў), найбольш з-за цяжкасці ў ліквідацыі і атрыманні малых кампанентаў і дрэннай каразійнай трываласці. 65 % (222 жаўнеры) не мелі патрэбы ў рамонце іх кулямётаў пад час баявых дзеянняў. 65 % (222 жаўнераў) былі ўпэўненыя ў надзейнасці M249, вызначаецца як узровень даверу салдат, што іх зброя будзе страляць без збояў, і 64 % (218 вайскоўцаў) былі ўпэўненыя ў яго трываласці, вызначаецца як узровень даверу салдат у тым, што іх зброя не зламаецць і не будзе мець патрэбы ў рамонце. 60 % карыстальнікаў M249 прапанавалі свае рэкамендацыі па ўдасканаленні працы. 17 адсоткаў просьбаў былі па вырабу зброі лягчэй, і яшчэ 17 адсоткаў да трываласці дыскадзяржацелю, а таксама да іншых мадыфікацыі, такіх як складны прыклад.<ref>{{Cite web |url=http://images.military.com/pix/defensetech/cna_m4_study_d0015259_a2.pdf |title=Архіўная копія |access-date=17 сакавіка 2014 |archive-date=31 жніўня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150831150054/http://images.military.com/pix/defensetech/cna_m4_study_d0015259_a2.pdf |url-status=dead }}</ref> === Будучыня === Праз шырокія праграмы прызначаныя для пашырэння службы M249s были праведзены ў капітальным рамонце кулямётащ, асабліва тых адзінак, якія пацярпелі ад зносу з прычыны інтэнсіўнага выкарыстання. У прыватнасці скрыўленне рэек прымальніка — на ранніх мадэлях быў дэфект, які з'явіўся пасля інтэнсіўна выкарыстоўваюцца першага пакалення M249s. Гэты дэфект, аднак, быў цалкам ліквідаваны на пазнейшых мадэлях і больш не прысутнічае ў бягучым выпуску M249, дзе ўмацаваны рэйкі і поўнаметражная зварка замест кропкавай. == Краіны-эксплуатанты == * {{Сцягафікацыя|НАТА}} === Краіны, якія не знаходзяцца ў НАТА === * {{Сцягафікацыя|Афганістан}} - стандартны ручны кулямёт Афганскай нацыянальнай арміі * {{Сцягафікацыя|Аргенціна}} * {{Сцягафікацыя|Аўстралія}} * {{Сцягафікацыя|Бразілія}} * {{Сцягафікацыя|Венесуэла}} * {{Сцягафікацыя|Грузія}} - у 2020 годзе стала вядома што ручныя кулямёты M249 пачалі пастаўляцца ў войска Рэспублікі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://russian.rt.com/ussr/article/788452-gruziya-pulemyot-vooruzhenie|title=«Жёсткие геополитические обязательства»: как Грузия ставит на вооружение американские пулемёты|website=RT на русском|date=2020-10-02|access-date=2023-10-24}}</ref> * {{Сцягафікацыя|Ізраіль}} * {{Сцягафікацыя|Інданезія}} * {{Сцягафікацыя|Ірландыя}} * {{Сцягафікацыя|Кувейт}} * {{Сцягафікацыя|Ліван}} * {{Сцягафікацыя|Малайзія}} * {{Сцягафікацыя|Марока}} * {{Сцягафікацыя|Мексіка}} * {{Сцягафікацыя|Непал}} * {{Сцягафікацыя|Новая Зеландыя}} * {{Сцягафікацыя|Аб'яднаныя Арабскія Эміраты}} * {{Сцягафікацыя|Перу}} * {{Сцягафікацыя|Саудаўская Аравія}} * {{Сцягафікацыя|Тайвань}} * {{Сцягафікацыя|Тайланд}} * {{Сцягафікацыя|Украіна}} * {{Сцягафікацыя|Усходні Тымор}} * {{Сцягафікацыя|Філіпіны}} * {{Сцягафікацыя|Чылі}} * {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} * {{Сцягафікацыя|Швецыя}} * {{Сцягафікацыя|Шры-Ланка}} * {{Сцягафікацыя|Японія}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Citation |last=Bruning |first=John R |title=The Devil's Sandbox: With the 2nd Battalion, 162nd Infantry at War in Iraq |publisher=Zenith Imprint |year=2006 |isbn=0-7603-2394-1}} * {{Citation |last=Cordesman |first=Anthony H |title=The Iraq War: Strategy, Tactics, and Military Lessons |url=https://archive.org/details/iraqwarstrategyt0000cord |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2003 |isbn=0-275-98227-0}} * {{Citation |last=Exum |first=Andrew |title=This Man's Army: A Soldier's Story from the Front Lines of the War on Terrorism |publisher=Gotham |year=2004 |isbn=1-59240-063-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/thismansarmysold00exum }} * {{Citation |title=Legacy in the Sand: The U.S. Army Armament, Munitions and Chemical Command in Operations Desert Shield and Desert Storm |author=U.S. Army Armament, Munitions and Chemical Command |year=1993 |isbn=0-7881-0475-6 |url=http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA259704&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf |access-date=August 7, 2010 |archive-date=October 3, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121003031457/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA259704&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf }} {{FN Herstal}} [[Катэгорыя:Кулямёты ЗША]] [[Катэгорыя:Ручныя кулямёты]] c2hvs2mgb2jt2kompbgwttv8apb4787 0 192054 5174253 5072809 2026-08-01T17:35:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174253 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = RECHA | Лога = RECHA.jpg | Гады = [[2002 год у гісторыі музыкі|2002]]—цяперашні час | Краіна = Беларусь | Горад = [[Мінск]] | Мова = [[беларуская мова|беларуская]] | Жанры = [[поп]], [[фольк-мадэрн]] і іншыя | Склад = [[Андрусь Такінданг]]<br />[[Кастусь Лісецкі]]<br />[[Віця Паўлючэня]]<br />[[Леанід Паўлёнак]]<br />[[Яўген Шурмей]] | Былыя ўдзельнікі = [[Мікіта Кішоў]]<br />[[Арына Лісецкая]]<br />[[Марыя Сільвановіч]] }} '''«RECHA»''', або «'''Recha»''', або «'''Рэ́ха»''' — [[Беларусь|беларускі]] музычны гурт, заснаваны ў [[2002 год у гісторыі музыкі|2002]] годзе. Грае ў жанры [[Поп-музыка|поп]] і [[фолк-мадэрн]], актыўна ўжываючы ў сваёй творчасці і іншыя жанры. Гурт шырока вядомы сваімі вулічнымі канцэртамі і дабрачыннымі выступамі ў разнастайных установах<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=60792 «Рэха» — беларускамоўная поп-музыка, якой у нас мала] — артыкул у газеце «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]»</ref>. == Гісторыя == Гурт заснаваны ў [[2002 год у гісторыі музыкі|2002]]-[[2003 год у гісторыі музыкі|2003]] гг. Першым складам гурта ([[Андрусь Такінданг]], [[Мікіта Кішоў]], [[Арына Лісецкая]], [[Марыя Сільвановіч]], [[Кастусь Лісецкі]]) Recha з’ездзіла ў туры па [[Польшча|Польшчы]], удзельнічала ў розных конкурсах тыпу [[Басовішча]] і [[Бардаўская восень|Бардаўскай восені]], пракацілася па [[Беларусь|Беларусі]] і нават патрапіла ў [[Санкт-Пецярбург]]. Пасля двухгадовага зацішша гурт сабраўся ў новым складзе (Андрусь Такінданг, Мікіта Кішоў, Кастусь Лісецкі, а таксама [[акардыяніст]] [[Віця Паўлючэня]] і [[ўдарнік]] [[Леанід Паўлёнак]]). У [[2011 год у гісторыі музыкі|2011]] г. на змену Мікіту да Recha далучыўся [[гітарыст]] [[Яўген Шурмей]]. У снежні [[2015 год у гісторыі музыкі|2015]] года музыкі прадстаўляюць свой першы альбом «[[Pierajnačyć]]», у які ўвайшлі песні, запісаныя ў [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]]-[[2014 год у гісторыі музыкі|2014]] гадах<ref name=":0">[http://www.experty.by/content/lirychna-karchomny-albom-recha-slukhats Лірычна-карчомны альбом Recha (+слухаць)] / [[Experty.by]]</ref>. У 2019 годзе гурт выдаў альбом «[[Žyvak]]» з канцэртнымі нумарамі за 10 гадоў. У 2024 годзе [[Андрусь Такінданг]] выпусціў сольны альбом «Mir i supakoj». == Дыскаграфія == * «[[Pierajnačyć]]» ([[2015 год у гісторыі музыкі|2015]])<ref name=":0" /> * «[[Žyvak]]» ([[2019 год у гісторыі музыкі|2019]])<ref>{{Cite web|url=https://old.tuzinfm.by/albums/4444/Zyvak.html|title=Recha. Жывое і эталённае|website=tuzinfm.by|date=17.07.2019|access-date=8 лістапада 2024|archive-date=7 лістапада 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241107123315/https://old.tuzinfm.by/albums/4444/Zyvak.html|url-status=dead}}</ref> === Удзел у зборніках === * «[[Песьні свабоды-3. Плошча імя Каліноўскага]]» ([[2007 год у гісторыі музыкі|2007]]), трэк «Бацькаўшчына» * «[[НезалежныЯ]]» ([[2008 год у гісторыі музыкі|2008]]), трэк «Як сьпявала» ==Зноскі== {{Reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Поп-рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2002 годзе]] i5koof824ks2njyvxl2yxkhijd8628j 0 192558 5174307 4378866 2026-08-01T20:04:44Z ~2026-42497-93 172010 /* */ 5174307 wikitext text/x-wiki '''Дэрусіфіка́цыя''' — дзяржаўная [[палітыка]] ў асобных краінах, накіраваная на аднаўленне [[Карэнныя народы|аўтахтоннымі народамі]] (пераважна тытульнай нацыяй) адзнакаў нацыянальнай ідэнтычнасці: [[Мова|мовы]], [[Культура|культуры]], [[Гістарычная памяць|гістарычнай памяці]] — якія заняпалі ў выніку [[Русіфікацыя|русіфікацыі]]. [[Файл:Скорботна Батьківщина-Мати, Кропивницький 2025.jpg|міні|300x30хпкс|Крэпасць Святой Елісаветы ў г. [[Крапыўныцкы|Крапіўныцкім]]. Новы флагшток устаноўлены ў знак адмовы ад [[Сталінізм|савецкай]] і [[Пуцінізм|расійскай ідэалогіі]] над статуяй Журботнай Радзімы-Маці, якая сімвалізуе маці страціўшых сваіх дзяцей у выніку злачынстваў нацысцкага і савецкага таталітарных рэжымаў, 9 траўня 2025 года]] Найчасцей ужываецца для апісання палітыкі, што праводзілася былымі [[Рэспублікі СССР|рэспублікамі СССР]] пасля яго [[Развал СССР|развалу]]. У Беларусі дэрусіфікацыя мела месца ў [[1991]]—[[1995]] гадах, ва [[Украіна|Украіне]] з [[1991]] года. Аднак дэрусіфікацыя адбывалася таксама і пасля распаду [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ў 1917; у этнічна нерасійскіх рэгіёнах Савецкага Саюза ў 1920-я; у [[Румынія|Румыніі]] ў 1960-я. == Адмова ад кірыліцы == Пасля распаду СССР скараціўся арэал выкарыстання [[кірыліца|кірыліцы]], што таксама можа разглядацца як адна з прыкмет дэрусіфікацыі. Ад выкарыстання кірыліцы для дзяржаўнай мовы адмовіліся ў [[Азербайджан]]е, [[Малдова|Малдове]], [[Туркменістан]]е і часткова ва [[Узбекістан]]е. У [[Казахстан]]е запланаваны поўны пераход [[казахская мова|казахскай мовы]] з кірыліцы на лацінку да 2025 года. У Расіі ў адказ на спробы адмовы ад кірыліцы заканадаўча была замацавана норма абавязковага выкарыстання кірыліцы для моў нацыянальных аўтаномій. == Глядзіце таксама == * [[Закон Украіны «Аб адукацыі»]] * [[Пушкінапад]] {{Рускія}} [[Катэгорыя:Руская мова]] [[Катэгорыя:Моўная палітыка]] [[Катэгорыя:Дэрусіфікацыя| ]] b5pieosrytlicv16e1nhgrx5vlf25xe 5174398 5174307 2026-08-02T04:47:17Z DobryBrat 5701 Праўка аўтарства [[Special:Contributions/~2026-42497-93|~2026-42497-93]] ([[User talk:~2026-42497-93|размовы]]) адкочана; вернута апошняя версія аўтарства [[User:Beafk|Beafk]] 4378866 wikitext text/x-wiki '''Дэрусіфіка́цыя''' — дзяржаўная [[палітыка]] ў асобных краінах, накіраваная на аднаўленне [[Карэнныя народы|аўтахтоннымі народамі]] (пераважна тытульнай нацыяй) адзнакаў нацыянальнай ідэнтычнасці: [[Мова|мовы]], [[Культура|культуры]], [[Гістарычная памяць|гістарычнай памяці]] — якія заняпалі ў выніку [[Русіфікацыя|русіфікацыі]]. Найчасцей ужываецца для апісання палітыкі, што праводзілася былымі [[Рэспублікі СССР|рэспублікамі СССР]] пасля яго [[Развал СССР|развалу]]. У Беларусі дэрусіфікацыя мела месца ў [[1991]]—[[1995]] гадах, ва [[Украіна|Украіне]] з [[1991]] года. Аднак дэрусіфікацыя адбывалася таксама і пасля распаду [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ў 1917; у этнічна нерасійскіх рэгіёнах Савецкага Саюза ў 1920-я; у [[Румынія|Румыніі]] ў 1960-я. == Адмова ад кірыліцы == Пасля распаду СССР скараціўся арэал выкарыстання [[кірыліца|кірыліцы]], што таксама можа разглядацца як адна з прыкмет дэрусіфікацыі. Ад выкарыстання кірыліцы для дзяржаўнай мовы адмовіліся ў [[Азербайджан]]е, [[Малдова|Малдове]], [[Туркменістан]]е і часткова ва [[Узбекістан]]е. У [[Казахстан]]е запланаваны поўны пераход [[казахская мова|казахскай мовы]] з кірыліцы на лацінку да 2025 года. У Расіі ў адказ на спробы адмовы ад кірыліцы заканадаўча была замацавана норма абавязковага выкарыстання кірыліцы для моў нацыянальных аўтаномій. == Глядзіце таксама == * [[Закон Украіны «Аб адукацыі»]] * [[Пушкінапад]] {{Рускія}} [[Катэгорыя:Руская мова]] [[Катэгорыя:Моўная палітыка]] [[Катэгорыя:Дэрусіфікацыя| ]] btjd5jb877ucxf9vg06etkvejz8832l 100 193297 5174222 5173882 2026-08-01T15:51:09Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5174222 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Іосіф Іпалітавіч Равіч|2026-08-01T15:28:01Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Паратырэоідны гармон|2026-07-31T07:52:50Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Парашчытападобныя залозы|2026-07-31T07:22:31Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Падстраўнікавы сок|2026-07-30T13:40:40Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Генры Джон Эльвез|2026-07-30T13:12:47Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Падснежнік беласнежны|2026-07-30T12:59:43Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Падснежнік (Амарылісавыя)|2026-07-30T12:48:31Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Падкорнік бярозавы|2026-07-29T11:30:16Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Падкорнік хваёвы|2026-07-29T11:20:06Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Падкорнікі|2026-07-29T11:02:39Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Archon|2026-07-29T08:26:54Z|Emilia Noah}} {{Новы артыкул|Паддубічы|2026-07-28T11:34:45Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Падвід|2026-07-28T09:53:12Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Пагонічы|2026-07-27T12:00:02Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Арэхавыя|2026-07-26T15:35:41Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Вялікі Лес (балота)|2026-07-24T13:01:12Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Грычын|2026-07-24T12:52:59Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Паганянскае балота|2026-07-24T12:48:33Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Паганафоры|2026-07-24T12:38:47Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Гвінейскі павіян|2026-07-24T08:44:37Z|Autumndancer}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 8z9lsvrgil7ud5vqm5qjxsgwz898ox3 100 193443 5174225 5171821 2026-08-01T15:51:56Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5174225 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Франка Барэзі|2026-07-31T18:03:30Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Пасляматчавыя пенальці|2026-07-26T16:55:36Z|~2026-41609-83}} {{Новы артыкул|Амкар|2026-07-23T12:21:11Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Армат (футбольны клуб)|2026-07-18T07:20:32Z|Саша Крись}} {{Новы артыкул|Колас (футбольны клуб, Барвінкава)|2026-07-17T16:21:57Z|Саша Крись}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2027|2026-07-16T13:33:56Z|~2026-40184-13}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын|2026-07-11T17:38:30Z|Sjdjjdjsjsjsj}} {{Новы артыкул|Кубак Амерыкі па футболе 2015|2026-07-04T15:11:45Z|Wudjsjejneje}} {{Новы артыкул|Кубак Амерыкі па футболе 2016|2026-07-04T12:51:20Z|~2026-38032-06}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1960|2026-06-30T08:56:22Z|Sudghdjdjs}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1964|2026-06-30T08:45:56Z|Sudghdjdjs}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1968|2026-06-30T08:32:02Z|Sudghdjdjs}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1972|2026-06-29T16:38:50Z|Sudghdjdjs}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1976|2026-06-29T14:44:19Z|Sudghdjdjs}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1980|2026-06-29T14:13:44Z|Sudghdjdjs}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1984|2026-06-29T10:25:06Z|Sudghdjdjs}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> p39ze43ktrixvosoe1h6pb4pf9y6kbn 0 194278 5174399 5014410 2026-08-02T04:48:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174399 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Іван Рыгоравіч Бунечка | выява = | шырыня = 120px | апісанне выявы = | тытул = | сцяг = | сцяг2 = | перыядпачатак = | перыядканец = | папярэднік = | пераемнік = | дата нараджэння = 8.7.1950 | месца нараджэння = [[Ровенская вобласць]], [[Украіна]] | дата смерці = 23.12.2021 | месца смерці = | партыя = | узнагароды = | аўтограф = }} '''Іван Рыгоравіч Бунечка''' ([[8 ліпеня]] [[1950]]) — украінскі [[дыпламат]]. Надзвычайны і Паўнамоцны пасланец Украіны 2-га класа. Пастаянны паўнамоцны прадстаўнік Украіны пры каардынацыйных інстытутах Садружнасці Незалежных Дзяржаў. == Біяграфія == Нарадзіўся [[8 ліпеня]] [[1950]] года ў [[Ровенская вобласць|Ровенскай вобласці]]. У 1973 годзе скончыў [[Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі]], гістарычны факультэт. У 1980 годзе — Вышэйшую партыйную школу, у 1990 годзе — аспірантуру Акадэміі грамадскіх навук пры [[ЦК КПСС]], у 2002 годзе — факультэт павышэння кваліфікацыі Дыпламатычнай акадэміі МЗС Расіі. Доктар філасофіі. Ён памёр 23 снежня 2021 года. == Партыйная праца == З 1966 загадчык сельскім клубам. У 1967—1970 гг — працаваў настаўнікам у школе. У 1970—1973 гг — інструктар райкама камсамола . 1973—1974 — служба ў Савецкай арміі . 1974—1978 гг — лектар, загадчык аддзела райкама Кампартыі Украіны. 1978—1980 гг — слухач Адэскай вышэйшай партыйнай школы. 1980—1987 гг — лектар Ровенскага абкама Кампартыі Украіны. 1987—1990 гг — аспірант Акадэміі грамадскіх навук пры ЦК КПСС. 1990—1991 гг — сакратар Ровенскага гаркама Кампартыі Украіны. 1992—1996 гг — дырэктар філіяла Украінскай фондавай біржы. == Дыпламатычная праца == З 1996 на дыпламатычнай працы ў МЗС Украіны на пасадах: галоўнага дарадцы Дагаворна-прававога ўпраўлення, дарадцы Першага тэрытарыяльнага дэпартамента МЗС Украіны, першага сакратара Пасольстваў Украіны ў [[Беларусь|Рэспубліцы Беларусь]], [[Туркменістан]] і, дарадцы Пасольстваў Украіны ў [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], [[Кіргізія|Кыргызскай Рэспубліцы]]. З 28.12.2010<ref>[http://www.president.gov.ua/documents/12841.html УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ № 1296/2010 Про призначення І.Бунечка Постійним повноважним представником України при координаційних інститутах Співдружності Незалежних Держав]</ref>&nbsp;— 31.03.2014<ref>[http://www.president.gov.ua/documents/17069.html УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №&nbsp;355/2014 Про звільнення І.Бунечка з посади Постійного повноважного представника України при координаційних інститутах Співдружності Незалежних Держав]</ref>&nbsp;— Пастаянны паўнамоцны прадстаўнік Украіны пры каардынацыйных інстытутах [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|Садружнасці Незалежных Дзяржаў]]. == Узнагароды і адрозненні == * Тры ордэны, медалі, Ганаровая грамата і Ганаровы знак Міністэрства замежных спраў Украіны III ступені. == Дыпламатычны ранг == * Надзвычайны і Паўнамоцны пасланнік Украіны 2-га класа. == Аўтар прац == * Виховувати громадянина і трудівника/І.&nbsp;Г.&nbsp;Бунечко. Київ : Т-во «Знання» УРСР, 1987<ref>{{Cite web |url=http://old.rsl.ru/table.jsp?f=1003&t=3&v0=%D0%91%D1%83%D0%BD%D0%B5%D1%87%D0%BA%D0%BE%2C+%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD+%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&f=1003&t=1&v1=&f=4&t=2&v2=&f=21&t=3&v3=&f=1016&t=3&v4=&f=1016&t=3&v5=&cc=a1&s=2&ss=4&ce=4 |title=Российская государственная библиотека |access-date=31 сакавіка 2014 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304103904/http://old.rsl.ru/table.jsp?f=1003&t=3&v0=%D0%91%D1%83%D0%BD%D0%B5%D1%87%D0%BA%D0%BE%2C+%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD+%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&f=1003&t=1&v1=&f=4&t=2&v2=&f=21&t=3&v3=&f=1016&t=3&v4=&f=1016&t=3&v5=&cc=a1&s=2&ss=4&ce=4 |url-status=dead }}</ref> {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://cis.mfa.gov.ua/ua/about-mission/head/cv Постійне представництво України при координаційних інститутах СНД] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140116230402/http://cis.mfa.gov.ua/ua/about-mission/head/cv |date=16 студзеня 2014 }} * [http://cis.mfa.gov.ua/ua/press-center/publications/1191-intervju-postijnogo-povnovazhnogo-predstavnika-ukrajini-pri-koordinacijnih-institutah-snd-ibunechka-derzhavnij-agenciji-unian-2013-rik-rosijsykoju-movoju Інтерв'ю постійного повноважного представника України при координаційних інститутах СНД І.Бунечка державній агенції УНІАН] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140407045117/http://cis.mfa.gov.ua/ua/press-center/publications/1191-intervju-postijnogo-povnovazhnogo-predstavnika-ukrajini-pri-koordinacijnih-institutah-snd-ibunechka-derzhavnij-agenciji-unian-2013-rik-rosijsykoju-movoju |date=7 красавіка 2014 }} * [http://economics.unian.ua/industry/613689-snd-zruynuvati-ne-mojna-reformuvati.html СНД:зруйнувати не можна реформувати] * [http://www.rbc.ua/ukr/news/politics/turchinov-uvolil-postpreda-ukrainy-pri-koordinatsionnyh-31032014155400 Турчинов звільнив представника України при координаційних інститутах СНД] {{DEFAULTSORT:Бунечка}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Дыпламаты Украіны]] [[Катэгорыя:Садружнасць Незалежных Дзяржаў]] pk4g2qqlatd49cpsjo3xgqlkglnbh01 0 196544 5174334 5120043 2026-08-01T21:15:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174334 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = The National | Подпіс = Зэ Нэшнл | Ключ =National, The | Лога = | Шырыня_лога = | Фота =The National at Osheaga 2010-07-31 Montreal.jpg|The National at Osheaga 2010-07-31 Montreal | Апісанне_фота =The National на фестывалі Osheaga. [[Манрэаль]], [[2010]]. | Шырыня_фота = | Гады =[[1999]] — нашы дні | Краіна = Злучаныя Штаты Амерыкі | Горад =[[Цынцынаці]], [[Агая]] | Мова =[[англійская мова|Англійская]] | Жанр =[[Інды-рок]], [[пост-панк рэвайвл]], [[інды-фолк]], [[барока-поп]] | Жанры = | Псеўданім = | Псеўданімы = | Лэйбл = | Лэйблы = [[4AD]], [[Beggars Banquet]], [[Brassland]] | Тэматыка = | Склад =[[Мэт Бернінгер]] (вакал)<br/> Аарон Дэснер (гітара, клавішы)<br/> Брайс Дэснер (гітара)<br/> Браян Дэвендорф (барабаны)<br/> Скот Дэвендорф (бас-гітара) | Былыя ўдзельнікі = | Сайт = [http://www.americanmary.com/ americanmary.com] }} '''The National''' — амерыканскі [[інды-рок]] гурт, створаны ў 1999 годзе ў [[Цынцынаці]], [[Агая]]. Тэксты песень гурта апісваюць як ''«цёмныя, меланхалічныя і цяжкія для ўспрымання''»<ref name="thescenestar">{{cite web|last=Cheng|first=Cheryl|title=Interview: Matt Berninger of The National|url=http://thescenestar.typepad.com/ss/2007/06/interview-matt-.html|publisher=The Scenestar|access-date=27 красавіка 2014|archive-date=18 ліпеня 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070718005137/http://thescenestar.typepad.com/ss/2007/06/interview-matt-.html|url-status=dead}}</ref>. Іх аўтар і выканавец — [[Мэт Бернінгер]]. Музыка створана братамі Ааронам і Брайсам Дэнсерамі, Скотам і Браянам Дэвендорфамі. Гурт выпусціў шэсць студыйных альбомаў. Апошні — [[Trouble Will Find Me]], выйшаў у маі 2013 і ў 2014 годзе атрымаў [[Грэмі]] ў намінацыі «Найлепшы альтэрнатыўны альбом». == Дыскаграфія == === Альбомы === * '''[[The National, альбом|The National]]''' (2001) * '''[[Sad Songs for Dirty Lovers]]''' (2003) * '''[[Alligator, альбом|Alligator]]''' (2005) * '''[[Boxer]]''' (2007) * '''[[High Violet]]''' (2010) * '''[[Trouble Will Find Me]]''' (2013) * '''Sleep Well Beast''' (2017) * '''I Am Easy to Find''' (2019) * '''First Two Pages of Frankenstein''' (2023) * '''Laugh Track''' (2023) === EP === * '''[[Cherry Tree]]''' (2004) * '''[[The Virginia]]''' (2008) === Сінглы === * '''Lit Up''' (Beggars Banquet Record, 14 скаквіка 2005) * '''Secret Meeting''' (Beggars Banquet Records, 29 жніўня 2005 — У лічбавым фармаце) * '''Abel''' (Beggars Banquet Records, 14 лістапада 2005) * '''Mistaken For Strangers''' (Beggars Banquet Records, 30 лістапада 2007) * '''Apartment Story''' (Beggars Banquet Records, 15 кастрычніка 2007) * '''Bloodbuzz Ohio''' (4AD, 3 мая 2010) * '''Anyone’s Ghost''' (4AD, 28 чэрвеня 2010 года) * '''Terrible Love''' (4AD, 22 лістапада 2010 года) * '''Think You Can Wait''' (22 скаквіка 2011 года) * '''Conversation 16''' (4AD, 29 сакавіка 2011 года) * '''Exile Vilify''' (19 красавіка 2011 года) * '''Demons''' (8 красавіка 2013 года) * '''I Need My Girl''' (4 студзеня 2014 года) * '''Sunshine on My Back''' (2 красавіка 2015 года) {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons category|The National}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:National The}} [[Катэгорыя:Рок-гурты ЗША]] [[Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага рока]] [[Катэгорыя:Постпанк-гурты]] [[Катэгорыя:Інды-рок-гурты]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы 2000-х]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы 2010-х]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1999 годзе]] q90tia7ebp7kgyg9bikwgri8gge1dz6 0 196638 5174311 5165510 2026-08-01T20:15:46Z 5174311 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Расійска-ўкраінская вайна |частка = |выява = 2022 Russian invasion of Ukraine.svg |загаловак = '''Ваеннае становішча па стане на сакавік 2022 г. падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|уварвання Расіі ва Украіну]] пасля наступлення 24 лютага'''<br/>{{legend2|#e3d975}} Кантралюецца Украінай<br/>{{legend2|#ebc0b3}} Кантралюецца Расіяй і прарасійскімі сіламі |дата = з [[20 лютага]] [[2014]] |месца = {{UKR}} ([[Крымскі паўвостраў]], акваторыя [[Чорнае мора|Чорнага]] і [[Азоўскае мора|Азоўскага]] мораў, [[Данбас]], выкіды ў [[Херсонская вобласць|Херсонскай вобласці]] Украіны, [[Растоўская вобласць|Растоўскай вобласці]] [[Расія|Расіі]] і Азоўскім моры) |прычына = |вынік = * Расійская [[акупацыя]] Крыма,<br/>дэ-факта — утварэнне Расіяй двух новых [[адміністрацыйны падзел Расіі|суб’ектаў федэрацыі]] і адной федэральнай акругі * Акупацыя часткі [[Херсонская вобласць|Херсонскай вобласці]] каля [[Крым|Крымскага паўвострава]] з сакавіка па снежань 2014 года. * Прарасійскія сілы кантралююць усходні [[Данбас]]. |змены = |праціўнік1 = {{UKR}} |праціўнік2 = {{RUS}} [[Выява:Flag of the St George Ribbon.svg|24px]] прарасійскія [[Сепаратызм|сепаратысты]]<ref name="УВ">[http://lenta-ua.net/novosti/obschestvo/49190-voennaya-tehnika-proehala-cherez-nikolaev-i-otpravilas-v-punkt-naznacheniya-video.html Военная техника проехала через Николаев и отправилась в пункт назначения (ВИДЕО)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140303022409/http://lenta-ua.net/novosti/obschestvo/49190-voennaya-tehnika-proehala-cherez-nikolaev-i-otpravilas-v-punkt-naznacheniya-video.html |date=3 сакавіка 2014 }}</ref><ref name="колишній">[http://24tv.ua/home/showSingleNews.do?nachalnik_rosiyskih_viysk_kazhe_shho_nakaz_dav_putin_z_yanukovichem__zmi&objectId=415942 Начальник російських військ каже, що наказ дав Путін з Януковичем,&nbsp;— ЗМІ]</ref> |камандзір1 = [[Выява:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Файл:Flag of the President of Ukraine.svg|20px]] [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Уладзімір Зяленскі]]<br/> [[Выява:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Файл:Flag of the President of Ukraine.svg|20px]] [[Пётр Аляксеевіч Парашэнка|Пётр Парашэнка]]<br/> [[Выява:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Аляксандр Турчынаў]]<br/> [[Выява:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Арсеній Яцанюк]]<br/> [[Выява:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Ігар Ценюх]]<br/> [[Выява:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Сяргей Куніцын]]<br/> [[Выява:Ukrainian Navy Commander's flag.svg|border|20px]] [[Сяргей Гайдук]]<br/> [[Выява:Naval Ensign of Ukraine.svg|border|20px]] [[Раман Пятніцкі]]<br/> [[Выява:Naval Ensign of Ukraine.svg|border|20px]] [[Максім Емельяненка]] |камандзір2 = [[Выява:Standard of the President of the Russian Federation.svg|border|20px]] [[Уладзімір Пуцін]]<br/>[[Выява:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Міхаіл Уладзіміравіч Мішусцін|Міхаіл Мішусцін]]<br/>[[Выява:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Дзмітрый Мядзведзеў]]<br/> [[Выява:Banner of the Armed Forces of the Russian Federation (obverse).svg|20px]] [[Сяргей Шайгу]]<br/> [[Выява:Naval ensign of Russia.svg|border|20px]] [[Аляксандр Вітко]]<br/> [[Выява:Flag of the Russian Airborne Troops.svg|20px]] [[Уладзімір Шаманаў]]<br/> [[Выява:Flag of the Russian Airborne Troops.svg|20px]] [[Генадзь Анашкін]]<br/> [[Выява:Flag of the St George Ribbon.svg|20px]] [[Сяргей Аксёнаў]]<br/> [[Выява:Flag of the St George Ribbon.svg|20px]] [[Уладзімір Канстанцінаў]]<br/> [[Выява:Flag of the St George Ribbon.svg|20px]] [[Аляксей Чалы]]<br/> [[Выява:Flag of the St George Ribbon.svg|20px]] [[Дзяніс Беразоўскі]] |сілы1 = [[Выява:Emblem of the Ukrainian Armed Forces.svg|20px]][[Узброеныя сілы Украіны]] * [[Выява:Emblem of the Ukrainian Navy.svg|20px]][[Ваенна-марскія сілы Украіны|Ваенна-марскія сілы]] [[Выява:State Border Guard Service of Ukraine.svg|20px]] [[Дзяржаўная пагранічная служба Украіны|Дзяржаўная пагранічная служба]] * [[Марская ахова Украіны|Марская ахова]] [[Выява:MVS of Ukraine.gif|20px]] [[Міністэрства ўнутраных спраў Украіны|Міністэрства ўнутраных спраў]] * [[Выява:Емблема внутрішніх військ МВС України.svg|20px]] Унутраныя войскі ''Пастаўка зброі:'' * [[File:Flag of NATO.svg|23px]] [[НАТА]] * [[File:Flag of Europe.svg|23px]] [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]]<ref>{{Cite web|lang=ru|access-date=2022-02-25|url=https://tass.ru/ekonomika/13862245|website=ТАСС|title=Отключение от SWIFT не войдёт в список санкций|archive-date=2022-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225220340/https://tass.ru/ekonomika/13862245|url-status=live}}</ref> * {{UK}} * {{CAN}} * {{AUS}} * {{USA}} |сілы2 = [[Выява:Banner of the Armed Forces of the Russian Federation (obverse).svg|20px]] [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|Узброеныя сілы Расіі]] [[Выява:Flag of the Russian ground forces.svg|20px]] [[Сухапутныя войскі Расіі|Сухапутныя войскі]] * 18-я брыгада :* батальён «Усход» [[Выява:Naval ensign of Russia.svg|border|20px]] [[Ваенна-марскія сілы Расіі|Ваенна-марскія сілы]] * [[Чарнаморскі флот ВМФ Расіі|Чарнаморскі флот]] * [[Балтыйскі флот, Расія|Балтыйскі флот]] [[Выява:Flag of the Russian Airborne Troops.svg|20px]] [[Паветрана-дэсантныя войскі Расіі|Паветрана-дэсантныя войскі]] * 31-я брыгада * 76-я дывізія * 45-ы полк [[Выява:Flag of the Air Force of the Russian Federation.svg|20px]] [[Ваенна-паветраныя сілы Расіі|Ваенна-паветраныя сілы]] |сілы3 = |сілы4 = |страты2 = '''Да 2022 года:''' 5660 забітых<ref name="OHCHR">{{cite web |url= https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/29thReportUkraine_EN.pdf |title= Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights Report on the human rights situation in Ukraine 16 November 2019 to 15 February 2020 |work= [[OHCHR]] |date= 12 March 2020 |access-date= 12 March 2020}}</ref><br />12 500–13 500 параненых<ref name="OHCHR" /> у тым ліку 400-500 расійскіх салдат загінулі |страты1 = '''Да 2022 года:''' 4488 забітых<ref>{{cite web |url=http://memorybook.org.ua/index.htm |script-title=uk:Книга пам'яті загиблих |trans-title=Memorial Book to the Fallen |language=uk |work=Herman Shapovalenko, Yevhen Vorokh, Yuriy Hirchenko |access-date=31 January 2015 |title=Архіўная копія |archive-date=12 чэрвеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612143814/http://memorybook.org.ua/index.htm |url-status=dead }}</ref><ref>Ваенна-гістарычны музей таксама асобна пералічвае 139 невядомых на сённяшні дзень салдат, якія загінулі: 66 на Краснапольскіх могілках,[http://memorybook.org.ua/units/krasnopol.htm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170315123706/http://www.memorybook.org.ua/units/krasnopol.htm |date=15 сакавіка 2017 }} 63 at Kushugum cemetery [http://memorybook.org.ua/units/kushugum.htm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170315123711/http://www.memorybook.org.ua/units/kushugum.htm |date=15 сакавіка 2017 }} і 10 на Старабельскіх могілках.[http://memorybook.org.ua/units/starobilsk.htm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170315123726/http://www.memorybook.org.ua/units/starobilsk.htm |date=15 сакавіка 2017 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-germany-russia-nato/30649307.html|title=Top Ukrainian And German Diplomats Talk NATO And Conflict In Eastern Ukraine|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty}}</ref><br />9 500–10 500 параненых<ref name="OHCHR"/><br />70 зніклых без вестак<ref>{{cite web|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/unian-70-missing-soldiers-officially-reported-over-years-of-war-in-donbas.html|title=UNIAN: 70 missing soldiers officially reported over years of war in Donbas|publisher=Ukrainian Independent Information Agency|date=6 September 2019|access-date=6 September 2019}}</ref><br />2768 узятых у палон<ref>{{cite web|url=http://en.molbuk.ua/podii-na-pivdennomu-shodi/88050-boyovyky-utrymuyut-u-poloni-180-ukrayinskykh-viyskovosluzhbovciv.html|title=Militants held in captivity 180 Ukrainian servicemen|access-date=18 студзеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402103942/http://en.molbuk.ua/podii-na-pivdennomu-shodi/88050-boyovyky-utrymuyut-u-poloni-180-ukrayinskykh-viyskovosluzhbovciv.html|archive-date=2 красавіка 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|author=Isaac Webb|url=https://www.themoscowtimes.com/2015/04/22/an-eye-for-an-eye-ukraines-pow-problem-a46006|title=An Eye for an Eye: Ukraine's POW Problem|url-status=live|work=[[The Moscow Times]]|date=22 April 2015|access-date=25 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518104331/http://themoscowtimes.com/opinion/opinion/article/an-eye-for-an-eye-ukraines-pow-problem/519579.html|archive-date=18 May 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://zik.ua/en/news/2015/05/02/donbas_rebels_still_hold_300_ukraine_army_servicemen_and_civilians_prisoners_586256|title=Donbas rebels still hold 300 Ukraine army servicemen and civilians prisoners|work=zik.ua|date=2 May 2015|access-date=18 студзеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126160444/https://zik.ua/en/news/2015/05/02/donbas_rebels_still_hold_300_ukraine_army_servicemen_and_civilians_prisoners_586256|archive-date=26 лістапада 2020|url-status=dead}}</ref><br />9 268 чалавек далучыліся да расійскіх войскаў пасля анексіі<ref>{{cite web|url=https://www.globalsecurity.org/military/world/ukraine/personnel.htm|title=Ukrainian Military Personnel|first=John|last=Pike|website=www.globalsecurity.org}}</ref> |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = Загінула 3350 мірных жыхароў; больш за 7000 параненых<ref name="OHCHR"/><br />13 000–13 200 забітых; У цэлым 29 000–31 000 параненых<ref name="OHCHR"/> <br /> З іх у Крыме загінулі 6 чалавек, 3 з якіх — мірныя жыхары.<ref>{{cite web |title = Unrest in Crimea leaves 2 dead; government buildings seized |url = http://www.upi.com/Top_News/World-News/2014/02/27/Unrest-in-Crimea-leaves-2-dead-government-buildings-seized/6371393516263/ |author=JC Finley |work=[[United Press International]] |date=27 February 2014 |access-date=9 March 2014 }}</ref> |заўвага = }}{{Расійска-ўкраінская вайна}} '''Расійска-ўкраінская вайна<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=l9KMDwAAQBAJ&q=timothy+snyder+road+to+unfreedom|title=The Road to Unfreedom: Russia, Europe, America|last=Snyder|first=Timothy|publisher=Tim Duggan Books|year=2018|isbn=9780525574477|location=New York|page=197|quote=Almost everyone lost the Russo-Ukrainian war: Russia, Ukraine, the EU, the United States. The only winner was China.}}; {{Cite journal|last=Mulford|first=Joshua P.|date=2016|title=Non-State Actors in the Russo-Ukrainian War|journal=Connections|volume=15|issue=2|pages=89–107|issn=1812-1098|jstor=26326442|doi=10.11610/Connections.15.2.07|doi-access=free}}; {{Cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=MhspDwAAQBAJ&q=%22Russo-Ukrainian+war%22&pg=PA134|title=Multicultural Societies and their Threats: Real, Hybrid and Media Wars in Eastern and South-Eastern Europe|last1=Shevko|first1=Demian|last2=Khrul|first2=Kristina|publisher=LIT Verlag Münster|year=2017|isbn=9783643908254|editor-last=Gutsul|editor-first=Nazarii|location=Zürich|page=100|chapter=Why the Conflict Between Russia and Ukraine Is a Hybrid Aggression Against the West and Nothing Else|editor-last2=Khrul|editor-first2=Kristina}}</ref>''' — працяглы канфлікт паміж [[Расія]]й і [[Украіна]]й, які пачаўся ў лютым 2014 года. У цэнтры вайны быў статус [[Крым]]а і часткі [[Данецкая вобласць|Данецкай]] і [[Луганская вобласць|Луганскай]] абласцей, якія міжнародна прызнаны часткай Украіны. Пасля пратэстаў [[Еўрамайдан]]а і адхілення ад пасады прэзідэнта Украіны Віктара Януковіча 22 лютага, а таксама на фоне прарасійскіх хваляванняў ва Украіне расійскія салдаты без знакаў адрознення ўзялі пад кантроль стратэгічныя пазіцыі і інфраструктуру на ўкраінскай тэрыторыі Крыма. 1 сакавіка [[Дзяржаўная дума Расійскай Федэрацыі]] падтрымала прапанову прэзідэнта Уладзіміра Пуціна аб уводзе расійскіх войскаў на тэрыторыю Украіны<ref name="війна">[http://www.pravda.com.ua/articles/2014/03/1/7016683/ Путін оголосив Україні війну]</ref>. Ва ўварванні ўдзельнічаюць расійскія ваенныя<ref>{{cite web|author=[[Эдуард Півавар]]|title=У.Пуцін прызнаў, што за спінай самаабароны Крыма стаялі расійскія войскі|url=http://blr.belta.by/all_news/world/UPutsn-pryzna-shto-za-spnaj-samaabarony-Kryma-stajal-rasjskja-vojsk_i_66712.html|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|date=17 красавіка 2014|access-date=17 красавіка 2014}}{{Недаступная спасылка}}</ref> без апазнавальных знакаў. Як сведчыць расійскі ведамасны [[медаль «За вяртанне Крыма»]], расійскі захоп Крыма сіламі [[Міністэрства абароны Расіі]] пачаўся [[20 лютага]]<ref>{{cite web|title=Загадкавы расійскі медаль і дата «вяртання Крыма»|url=http://www.svaboda.by/articleprintview/25362527.html|publisher=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё «Свабода»]]|date=25 красавіка 2014|access-date=26 красавіка 2014}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Расійскі ўрад матываваў неабходнасць увядзення войскаў «абаронай этнічных рускіх у Крыме ад украінскіх экстрэмістаў, што прыйшлі да ўлады ў выніку [[Еўрамайдан]]а». Расія не прызнала часовы ўрад Украіны, створаны пасля адхілення ад пасады прэзідэнта [[Віктар Януковіч|Януковіча]], і працягвае лічыць яго адзіным легітымным прэзідэнтам. Паводле заявы рускіх, Януковіч сам папрасіў увесці войскі ва Украіну дзеля падтрымкі міру і парадку. Украінскія ваенныя не ўступалі ва ўзброеныя сутычкі з інтэрвентамі; улады абвясцілі мабілізацыю рэзервістаў. На [[13 сакавіка]] расійскія акупацыйныя войскі заблакавалі і вывелі са строю 40 памежных украінскіх аб’ектаў, захапілі 20 збудаванняў дзяржаўнай інфраструктуры, узялі ў аблогу 37 украінскіх вайсковых часцей, яшчэ 4 — захапілі<ref>{{cite web|author=[[Украінскае незалежнае інфармацыйнае агенцтва навін]]|title=У Крыме 37 воінскіх часцей у аблозе, чатыры — захопленыя акупантамі|url=http://m.euroradio.by/u-kryme-37-voinskih-chascey-abloze-chatyry-zahoplenyya-akupantami-mapa|publisher=Еўрарадыё|date=13 сакавіка 2014|access-date=3 красавіка 2014}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. [[16 сакавіка]] ўсталяваныя [[Паветрана-дэсантныя войскі Расіі|расійскімі дэсантнікамі]] {{нп3|45-ы асобны гвардзейскі разведвальны полк|45-га асобнага гвардзейскага разведвальнага палка|en|45th Detached Reconnaissance Regiment}} з [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]] ([[Кубінка]], [[Адзінцоўскі раён]])<ref>{{cite web|title=Контрразведка Украіны: Расія даручыла сепаратыстам забіць 100-200 чалавек, каб увесці войскі|url=http://pda.nn.by/artykul/126829.html|publisher=[[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=16 красавіка 2014|access-date=17 красавіка 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150416144828/http://pda.nn.by/artykul/126829.html|archive-date=16 красавіка 2015|url-status=dead}}</ref> улады Аўтаномнай Рэспублікі Крым правялі [[рэферэндум пра статус Крыма]] з [[махінацыя]]мі і паслядоўным распальваннем [[Нянавісць|нянавісці]] з боку расійскай [[Прапаганда|прапаганды]] пры адначасовай адсутнасці пагрозы для рускіх<ref>{{cite web|author=[[Марцін Ярскі]]|title=Еўрасаюз пачаў пастаўкі газу ва Украіну|url=http://m.belsat.eu/be/wiadomosci/a,19215|publisher=[[Белсат]]|date=15 красавіка 2014|access-date=16 красавіка 2014}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Тым часам міністры абароны Расіі і Украіны дамовіліся аб 5-дзённым перамір’і да [[21 сакавіка]]<ref>{{cite web|author=[[Газета па-ўкраінску]]|title=Украінскія і расійскія ваенныя дамовіліся пра перамір'е ў Крыме да 21 сакавіка|url=http://pda.nn.by/artykul/124804.html|publisher=[[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=16 сакавіка 2014|access-date=2 красавіка 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305154451/http://pda.nn.by/artykul/124804.html|archive-date=5 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref>. Аднак [[18 сакавіка]] расійскае войска парушыла перамір’е нападам на ўкраінскую вайсковую часць у [[Сімферопаль|Сімферопалі]], забіўшы аднаго і параніўшы 2 украінскіх ваенных<ref>{{cite web|author=[[Украінская праўда]]|title=Украінскім ваенным у Крыме дазволілі прымяняць зброю|url=http://pda.nn.by/artykul/124983.html|publisher=Наша Ніва|date=18 сакавіка 2014|access-date=2 красавіка 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305045030/http://pda.nn.by/artykul/124983.html|archive-date=5 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref>. Таксама з боку нападнікаў загінуў расійскі ветэран [[Другая чачэнская вайна|другой чачэнскай вайны]] [[1999]]—[[2009]] гадоў з [[Валгаградская вобласць|Валгаградскай вобласці]] ([[Паўднёвая федэральная акруга]])<ref>{{cite web|author=[[Валерый Буйвал]]|title=Маскоўская банда ў дзеянні|url=http://www.bielarus.net/archives/2014/03/29/3645|publisher=[[Беларуская Салідарнасць]]|date=29 сакавіка 2014|access-date=2 красавіка 2014}}</ref>. 21 сакавіка расійскі прэзідэнт [[Уладзімір Пуцін]] падпісаў закон аб [[Анексія Крыма Расіяй|далучэнні да Расіі ўкраінскага Крыма]]<ref>{{cite web|author=[[Зміцер Уласаў]]|title=Пуцін падпісаў законы аб прыняцці Крыма і Севастопаля ў склад Расіі|url=http://by.belapan.by/archive/2014/03/21/689671_689672|publisher=[[БелаПАН]]|date=21 сакавіка 2014|access-date=3 красавіка 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305171703/http://by.belapan.by/archive/2014/03/21/689671_689672|archive-date=5 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref>, хоць [[Будапешцкі мемарандум]] абавязвае Расію паважаць дзяржаўныя межы Украіны і ўстрымлівацца ад ужыцця сілы супраць яе тэрытарыяльнай цэласнасці. [[15 красавіка]] [[Вярхоўная Рада Украіны]] ўхваліла закон аб змене прававога становішча Крыма на захоплены ў выніку ўзброенага нападу Расіі<ref>{{cite web|title=Вярхоўная Рада Украіны прызнала Крым часова акупаванай тэрыторыяй|url=http://blr.belta.by/all_news/world/Vjarxonaja-rada-Ukrany-pryznala-Krym-chasova-akupravanaj-terytoryjaj_i_66642.html|publisher=[[БелТА]]|date=15 красавіка 2014|access-date=16 красавіка 2014}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. У красавіку дэманстрацыі прарасійскіх груповак на Данбасе ва Украіне перараслі ў вайну паміж украінскім урадам і сепаратысцкімі сіламі самаабвешчаных Данецкай і Луганскай народных рэспублік, якія падтрымліваюцца Расіяй. У жніўні расійская ваенная тэхніка перасекла мяжу ў некалькіх месцах Данецкай вобласці.<ref name="Time0x01">{{cite web|url=http://time.com/3142580/ukrain-russia-luhansk-donetsk-rebels-reinforcements/|agency=TIME|author=Per Liljas|title=Rebels in Besieged Ukrainian City Reportedly Being Reinforced|date=19 August 2014|access-date=28 August 2014|work=Time}}</ref><ref name="how the war transformed">{{cite web|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/how-the-war-zone-transformed-between-june-16-and-sept-19-infographic-365795.html|title=How the war zone transformed between June 16 and Sept. 19|work=KyivPost|date=25 September 2014|access-date=21 March 2015}}</ref><ref name="tanks white circles">{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-exclusive-idUSKCN0IC1GE20141023|title=Exclusive: Charred tanks in Ukraine point to Russian involvement|work=Reuters|date=23 October 2014}}</ref><ref>unian, 8 April 2015 [http://www.unian.info/war/1065276-debaltseve-pocket-in-donbas-was-created-by-russian-troops-yashin.html debaltseve pocket created by Russian troops — yashin]</ref> Уварванне расійскіх вайскоўцаў было расцэнена як адказнасць за паражэнне ўкраінскіх войскаў у пачатку верасня.<ref name="ch40x02">Channel 4 News, 2 September 2014 [http://www.channel4.com/news/tensions-still-high-in-ukraine-video tensions still high in Ukraine]</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2014/dec/17/ukraine-ceasefire-frontline-counting-cost-war-uneasy-calm|title=Ukraine ceasefire leaves frontline counting cost of war in uneasy calm|author=Luke Harding|work=The Guardian|date=17 December 2014|access-date=29 December 2014}}</ref> У лістападзе 2014 года ўкраінскія вайскоўцы паведамілі аб інтэнсіўным перамяшчэнні войскаў і тэхнікі з Расіі ў падкантрольныя сепаратыстам часткі ўсходняй Украіны.<ref name=":0">{{cite web|url=https://en-maktoob.news.yahoo.com/kiev-claims-intensive-movements-troops-crossing-russia-123248755.html|title=Kiev claims 'intensive' movements of troops crossing from Russia|date=2 November 2014|work=AFP|access-date=13 November 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141114002830/https://en-maktoob.news.yahoo.com/kiev-claims-intensive-movements-troops-crossing-russia-123248755.html|archive-date=14 November 2014}}</ref> Асашыэйтэд Прэс паведаміла, што ў падкантрольных паўстанцам раёнах рухаліся 40 ваенных машын без абазначэння.<ref name="various reuters">{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-idUSKBN0IT0AF20141109|title=worst east Ukraine shelling for month|date=9 November 2014|work=Reuters|access-date=10 November 2014|author=various reuters}}</ref> Спецыяльная маніторынгавая місія Арганізацыі па бяспецы і супрацоўніцтву ў Еўропе (АБСЕ) назірала за калонамі цяжкага ўзбраення і танкаў на падкантрольнай ДНР тэрыторыі без знакаў адрознення.<ref name=":0" /> Далей назіральнікі АБСЕ заявілі, што пад выглядам канвояў з гуманітарнай дапамогай назіралі за транспартнымі сродкамі, якія перавозілі боепрыпасы і целы вайскоўцаў, якія перасякалі расійска-ўкраінскую мяжу. Станам на пачатак жніўня 2015 года АБСЕ назірала больш за 21 такую ​​машыну, пазначаную расійскім ваенным кодэксам для салдат, якія загінулі ў баі. Як піша The Moscow Times, Расія спрабавала запалохаць і прымусіць замаўчаць праваабаронцаў, якія абмяркоўвалі гібель расійскіх салдат у канфлікце.<ref name="Moscow Times">{{cite web|date=12 September 2014|title=Moscow Stifles Dissent as Soldiers Return From Ukraine in Coffins|work=[[The Moscow Times]]|agency=Reuters|url=https://www.themoscowtimes.com/2014/09/12/moscow-stifles-dissent-as-soldiers-return-from-ukraine-in-coffins-a39354|access-date=9 November 2014}}</ref> АБСЕ не раз паведамляла, што яе назіральнікам было адмоўлена ў доступе да тэрыторый, якія кантралююцца «аб’яднанымі расійска-сепаратысцкімі сіламі».<ref>{{cite web|title=Response to Special Representative in Ukraine Ambassador Martin Sajdik and OSCE Special Monitoring Mission Chief Monitor Ertugrul Apakan|url=http://osce.usmission.gov/nov_4_15_ukraine_sajdik_apakan.html|website=U.S. Mission to the OSCE|date=4 November 2015|access-date=18 студзеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222145845/http://osce.usmission.gov/nov_4_15_ukraine_sajdik_apakan.html|archive-date=22 снежня 2015|url-status=dead}}</ref> Большасць членаў міжнароднай супольнасці<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/graphics/infographics/countries-react-to-russian-intervention-in-crimea.html|title=The world reacts to Russia's military intervention in Crimea|work=Bloomberg.com|access-date=9 April 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thestar.com/news/world/2016/11/15/un-committee-passes-resolution-on-crimea-condemning-russian-occupation.html|title=UN committee passes resolution on Crimea, condemning Russian occupation {{!}} Toronto Star|website=thestar.com|date=15 November 2016|access-date=9 April 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.oscepa.org/news-a-media/press-releases/2273-osce-parliamentary-assembly-adopts-resolution-condemning-russia-s-actions-in-ukraine|title=OSCE Parliamentary Assembly adopts resolution condemning Russia's continuing actions in Ukraine|website=www.oscepa.org|access-date=18 студзеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20170313194936/http://www.oscepa.org/news-a-media/press-releases/2273-osce-parliamentary-assembly-adopts-resolution-condemning-russia-s-actions-in-ukraine|archive-date=13 сакавіка 2017|url-status=dead}}</ref> і такіх арганізацый, як Amnesty International,<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2014/09/ukraine-mounting-evidence-war-crimes-and-russian-involvement/|title=Ukraine: Mounting evidence of war crimes and Russian involvement|website=www.amnesty.org|date=7 September 2014|access-date=9 April 2017}}</ref> асудзілі Расію за яе дзеянні ў пострэвалюцыйнай Украіне, абвінаваціўшы яе ў парушэнні міжнароднага права і суверэнітэту Украіны. Многія краіны ўвялі эканамічныя санкцыі супраць Расіі, расійскіх прыватных асоб і кампаній.<ref>{{cite journal|last1=Overland|first1=Indra|last2=Fjaertoft|first2=Daniel|date=2015|title=Financial Sanctions Impact Russian Oil, Equipment Export Ban's Effects Limited|url=https://www.researchgate.net/publication/281776234|journal=Oil and Gas Journal|volume=113|issue=8|pages=66–72}}</ref> У кастрычніку 2015 года The Washington Post паведаміла, што Расія перадыслакавала некаторыя свае элітныя падраздзяленні з Украіны ў Сірыю для падтрымкі прэзідэнта Сірыі Башара Асада.<ref>{{cite web|url=http://www.foxnews.com/world/2015/10/24/russia-said-to-redeploy-special-ops-forces-from-ukraine-to-syria/|title=Russia said to redeploy special-ops forces from Ukraine to Syria|publisher=[[Fox News Channel]]|date=24 October 2015|access-date=24 October 2015|quote="The special forces were pulled out of Ukraine and sent to Syria," a Russian Ministry of Defense official said, adding that they had been serving in territories in eastern Ukraine held by pro-Russia rebels. The official described them as "akin to a Delta Force," the U.S. Army's elite counterterrorism unit.|archive-url=https://web.archive.org/web/20151024085128/http://www.foxnews.com/world/2015/10/24/russia-said-to-redeploy-special-ops-forces-from-ukraine-to-syria/|archive-date=24 October 2015|url-status=dead}}</ref> У снежні 2015 года прэзідэнт Расійскай Федэрацыі Уладзімір Пуцін прызнаў, што афіцэры расійскай ваеннай выведкі дзейнічаюць ва Украіне, настойваючы, аднак, на тым, што гэта не тое ж самае, што звычайныя войскі.<ref name="GN151217">{{cite web|last=Walker|first=Shaun|date=17 December 2015|title=Putin admits Russian military presence in Ukraine for first time|work=[[The Guardian]]|location=Moscow|url=https://www.theguardian.com/world/2015/dec/17/vladimir-putin-admits-russian-military-presence-ukraine}}</ref> Станам на люты 2019 года 7 % тэрыторыі Украіны аднесены ўрадам Украіны да часова акупаваных тэрыторый.<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/press/en/2019/ga12122.doc.htm|title=Speakers Urge Peaceful Settlement to Conflict in Ukraine, Underline Support for Sovereignty, Territorial Integrity of Crimea, Donbas Region|date=20 February 2019|access-date=16 May 2019|publisher=United Nations}}</ref> [[Аляксандр Гельевіч Дугін|Аляксандр Дугін]] у сваёй кнізе «[[Асновы геапалітыкі|Асновы геапалітыкі: Геапалітычная будучыня Расіі]]», якая значна ўплыла на расійскія эліты і ўласна на знешнюю палітыку [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]], сцвярджаў, што Украіна павінна быць анексавана Расійскай Федэрацыяй, бо нібыта: ''«Украіна як дзяржава не мае геапалітычнага значэння, асаблівага культурнага імпарту або агульначалавечага значэння, геаграфічнай унікальнасці, этнічнай выключнасці, яе пэўныя тэрытарыяльныя амбіцыі ўяўляюць велізарную небяспеку для ўсёй Еўразіі і без рашэння праблемы „ўкраінскага пытання“, казаць аб кантынентальнай палітыцы наогул бессэнсоўна. Нельга дазволіць Украіне заставацца незалежнай, калі яна не будзе санітарнай мяжой, што таксама было б недапушчальна»''<ref name="dunlop22">{{Cite journal|last=Dunlop|first=John|date=January 31, 2004|title=Aleksandr Dugin's Foundations of Geopolitics|url=https://www2.gwu.edu/~ieresgwu/assets/docs/demokratizatsiya%20archive/GWASHU_DEMO_12_1/John%20Dunlop%20Aleksandr%20Dugin%27s%20Foundations%20of%20Geopolitics.pdf|journal=Demokratizatsiya: The Journal of Post-Soviet Democratization|publisher=Institute for European, Russian and Eurasian Studies (George Washington University)|volume=12|issue=1|page=41|issn=1074-6846|oclc=222569720|archive-url=https://web.archive.org/web/20160607175004/https://www2.gwu.edu/~ieresgwu/assets/docs/demokratizatsiya%20archive/GWASHU_DEMO_12_1/John%20Dunlop%20Aleksandr%20Dugin's%20Foundations%20of%20Geopolitics.pdf|archive-date=7 June 2016}} {{Cite web |url=https://www2.gwu.edu/~ieresgwu/assets/docs/demokratizatsiya%20archive/GWASHU_DEMO_12_1/John%20Dunlop%20Aleksandr%20Dugin%27s%20Foundations%20of%20Geopolitics.pdf |title=Архіўная копія |access-date=12 красавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160607175004/https://www2.gwu.edu/~ieresgwu/assets/docs/demokratizatsiya%20archive/GWASHU_DEMO_12_1/John%20Dunlop%20Aleksandr%20Dugin%27s%20Foundations%20of%20Geopolitics.pdf |archive-date=7 чэрвеня 2016 }}</ref>, — што ўрэшце прывяло да расійска-ўкраінскай вайны.<ref name="McCandless22">{{Cite web|last=Farmer|first=Brit McCandless|date=April 12, 2022|title=Aleksandr Dugin: The far-right theorist behind Putin's plan|url=https://www.cbsnews.com/news/aleksandr-dugin-russia-ukraine-vladimir-putin-60-minutes-2022-04-12/|work=[[60 Minutes]]|agency=CBS News|access-date=April 12, 2022}}</ref> == Гвалт ад удзельнікаў вайны ў Расіі == Паводле расследавання выдання «[[Медыязона]]», з 2023 года расійскія ваенныя суды распачалі не менш за 989 крымінальных спраў паводле артыкулаў пра забойстве і наўмысным прычыненні цяжкіх цялесных пашкоджанняў, што прывялі да смерці. У 2023 годзе асуджана 266 ваенных (у 2022 — 38), у 2024—346 чалавек, а ў студзені-верасні 2025 года суды распачалі 377 спраў па такіх артыкулах.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=6 кастрычніка 2025|title=Количество военных, обвиненных в убийстве после начала вторжения в Украину, приблизилось к тысяче человек|url=https://zona.media/news/2025/10/06/1000|work=[[Медиазона]]}}</ref> У лютым 2025 года, выданне «[[Вёрстка]]» паведамляла, што за 3 гады вайны расійскія салдаты, якія вярнуліся з вайны ва Украіне, забілі і пакалечылі больш за 750 чалавек у Расіі. Пры гэтым загінула не менш як 378 чалавек, а яшчэ 376 атрымалі цяжкія траўмы.<ref>{{Cite web|date=24.02.2025|title=Почти 400 россиян погибли от рук вернувшихся с фронта «ветеранов СВО»|url=https://www.moscowtimes.ru/2025/02/24/pochti-400-rossiyan-pogibli-ot-ruk-vernuvshihsya-s-fronta-veteranov-svo-a156149|work=[[Вёрстка]]|url-status=dead}}</ref> == У дакументальных фільмах == * расследаванне каманды Алексея Навальнага зробленае ў снежні 2021 <ref>[https://navalny.com/materials/blogpost-6579 Патриот за деньги. «Русский мир» в обмен на Эмираты]</ref> * украінскі дакументальны фільм «Анатомія рашызму» (2023) <ref>[https://blog.poltava.to/pustovgar/17788/ Анатомія рашизму | Документальний цикл «Остання війна»]</ref> == Гл. таксама == * [[Анексія Крыма Расіяй]] * [[Вайна на ўсходзе Украіны]] * [[Інцыдэнт у Керчанскім праліве]] * [[Расійска-ўкраінскі крызіс (2021—2022)]] * [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)]] * [[Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну]] * [[Рэйкавая вайна ў Беларусі падчас расійска-ўкраінскай вайны]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{cite web|title=Падзеі ва Украіне і рэакцыя на іх у Беларусі|url=http://by.belapan.by/plots/0002018/|publisher=[[БелаПАН]]|access-date=3 красавіка 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305022850/http://by.belapan.by/plots/0002018|archive-date=5 сакавіка 2016|url-status=dead}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Расійска-ўкраінская вайна гарызантальны}} [[Катэгорыя:Расійска-ўкраінская вайна| ]] [[Катэгорыя:Войны Расіі]] [[Катэгорыя:Войны Украіны]] [[Катэгорыя:Войны XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Уладзімір Зяленскі]] pfv36jvxiyqsg8nx02tlp54nx8u7i3x 0 199002 5174315 4549049 2026-08-01T20:18:23Z ~2026-42497-93 172010 /* Гісторыя */ 5174315 wikitext text/x-wiki [[Файл:Flag of Novorussia.svg|міні|Праект дзяржаўнага сцяга Наваросіі]] [[Файл:War flag of Novorussia.svg|міні|Баявы сцяг Наваросіі]] [[Выява:Map of Novorossiya.png|300px|міні|Размяшчэнне Наваросіі]] '''Саюз Народных Рэспублік''' ({{lang-ru|Союз Народных Республик}}, {{lang-uk|Союз Народних Республік}}) — непрызнанае дзяржаўнае ўтварэнне на тэрыторыі [[Украіна|Украіны]], пра стварэнне якога было абвешчана [[24 мая]] [[2014]] года ў выніку аб’яднання самаабвешчаных [[Данецкая Народная Рэспубліка|Данецкай]] і [[Луганская Народная Рэспубліка|Луганскай]] народных рэспублік<ref>[http://www.mk.ru/politics/2014/05/24/dnr-i-lnr-sozdali-novoe-gosudarstvo-novorossiyu.html ДНР і ЛНР стварылі новую дзяржаву Наваросію — Палітыка, СНД — МК]</ref><ref>http://russian.rt.com/article/33401</ref>. == Паходжанне назвы дзяржавы == {{main|Наваросія}} Наваросія — [[гістарычная вобласць|гістарычныя тэрыторыі]] [[Паўночнае Прычарнамор'е|Паўночнага Прычарнамор’я]], далучаныя да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ў выніку [[руска-турэцкія войны|руска-турэцкіх войнаў]] у другой палове [[XVIII]] стагоддзя. Складаліся з [[Херсонская губерня|Херсонскую]], [[Екацярынаслаўская губерня|Екацярынаслаўскую]], [[Таўрычаская губерня|Таўрычаскую]], [[Бесарабская губерня|Бесарабскую губерні]], а таксама [[Кубанская вобласць|Кубанскую вобласць]]. Тэрмін ужываўся да пачатку [[XX]] стагоддзя<ref name="ЭИУ">[http://www.history.org.ua/?termin=Novorosiia В. М. Хмарський. Новоросійський край. // Енциклопедія історії України: Т. 7: Мі-О / Редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. НАН України. Інститут історії України. — К.: В-во «Наукова думка», 2010. — 728 с.: іл.]</ref>; пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі практычна не выкарыстоўваўся — значная частка земляў Наваросіі была ўключана ў склад [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украінскай ССР]]. Саюз Народных Рэспублік, насупраць, не мае пад сабой глыбокіх гістарычных каранёў. Афіцыйных каментароў наконт паходжання і працэсу вынаходніцтва дадзенага палітычнага тэрміна прадстаўнікі самаабвешчаных ДНР і ЛНР не давалі. Магчыма, назва дзяржаўнага ўтварэння была прыдуманая пад значным уплывам саманазвы [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]]. Нягледзячы на існаванне, ва афіцыйным ўжытку і сярод СМІ «Саюз Народных Рэспублік» вялікага распаўсюду не атрымаў. Нашмат часцей замест яго (звычайна у прапагандысцкіх мэтах) выкарыстоўваецца вышэйапісаны тэрмін «Наваросія». == Гісторыя == З канца лістапада [[2013]] года ва Украіне праходзілі [[Храналогія Еўрамайдана|акцыі пратэсту]], справакаваныя адмовай урада [[Мікалай Азараў|Мікалая Азарава]] падпісаць [[Пагадненне аб асацыяцыі з Еўрапейскім Саюзам|Пагадненне аб асацыяцыі з ЕС]]. Некалькі разоў яны перарасталі ў масавыя беспарадкі і ўрэшце прывялі да дзяржаўнага перавароту, які атрымаў назву [[Еўрамайдан]]. Прэзідэнт [[Віктар Януковіч]] збег з Украіны на тэрыторыю [[Расійская Федэрацыя|Расійскай Федэрацыі]], [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўная Рада]] пазбавіла яго паўнамоцтваў і ўсклала абавязкі [[прэзідэнт Украіны|прэзідэнта Украіны]] на старшыню Вярхоўнай Рады [[Аляксандр Валянцінавіч Турчынаў|Аляксандра Турчынава]]<ref name="autogenerated2">[http://www.president.gov.ua/news/30130.html Постанова Верховної Ради України № 764-VІІ від 23.02.2014 року «Про покладення на Голову Верховної Ради України виконання обов’язків Президента України згідно із ст. 112 Конституції України»]</ref>. У той жа дзень Вярхоўная Рада прыняла рашэнне аб адмене закона, які прадстаўляў [[Руская мова|рускай]] і іншым мовам нацыянальных меншасцей «асобы статус» у рэгіёнах Украіны<ref>{{cite web|url=http://www.forbes.ru/news/251256-ukraina-otmenila-regionalnyi-status-russkogo-yazyka|title=Рада пазбавіла рускую мову статусу рэгіянальнай на Украіне|publisher=[[Forbes]]|date=2014-02-23}}</ref> (толькі праз дзесяць дзён [[Аляксандр Турчынаў]] паабяцаў накласці вета на гэта рашэнне<ref>[http://www.interfax.ru/world/362448 Турчынаў паабяцаў захаваць ва Украіне «моўны закон»]</ref>), урэшце, вета не было накладзена, але рашэнне дасюль не падпісана ні Турчынавым, ні Парашэнкам і такім чынам не набыла законнай сілы<ref>[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/zweb2/webproc4_1?pf3511=45291 Проект Закону про визнання таким, що втратив чинність, Закону України «Про засади державної мовної політики»].</ref>. З сакавіка ў паўднёва-ўсходніх рэгіёнах Украіны пачалі праходзіць акцыі пратэсту супраць дзеянняў былой апазіцыі, якая прыйшла да кіраўніцтва краінай. Пратэстуючыя адмаўляліся прызнаваць новыя кіеўскія ўлады, выступалі за федэралізацыю Украіны і супраць новых губернатараў, прызначэнне якіх лічылі нелегітымным, выбіралі «народных кіраўнікоў» сваіх рэгіёнаў<ref name="RIA">{{cite web|url=http://ria.ru/world/20140412/1003662934.html|title=Прыхільнікі федэралізацыі Украіны памкнуліся ў цэнтры Харкава на мітынг|publisher=РІА Навіны|date=2014-04-12}}</ref><ref name="mk0604">{{cite web|url=http://www.mk.ru/politics/article/2014/04/06/1009681-donbass-vosstal-protiv-ukrainyi-burlit-ves-yugovostok.html|title=Данбас паўстаў супраць Украіны. Бурліць увесь Паўднёвы Усход|publisher=[[Маскоўскі камсамолец]]|date=2014-04-06}}</ref><ref>[http://ria.ru/world/20140411/1003567364.html Мітынг у падтрымку федэралізацыі Украіны працягваецца ў Харкаве]</ref><ref>[http://lenta.ru/news/2014/04/18/donetsk/ «Данецкая рэспубліка» назвала ўмовы вызвалення будынкаў]</ref>. У выніку рэферэндумаў на тэрыторыі Данецкай і Луганскай абласцей былі абвешчаны дзве суверэнныя дзяржавы — [[Данецкая Народная Рэспубліка]] і [[Луганская Народная Рэспубліка]]. Большую частку тэрыторый кантралююць [[Армія Паўднёвага Усходу]] і [[Народнае апалчэнне Данбаса]], хоць вынікі рэферэндумаў не прызнаюцца ўкраінскімі ўладамі, якія на паўднёвым усходзе праводзяць [[Антытэрарыстычная аперацыя ва Украіне, 2014|антытэрарыстычную аперацыю]]. 24 мая 2014 года, у [[Данецк]]у, прэм’ер-міністр [[Данецкая Народная Рэспубліка|Данецкай Народнай Рэспублікі]] — [[Аляксандр Юр’евіч Барадай|А. Ю. Барадай]] і прадстаўнік [[Луганская Народная Рэспубліка|Луганскай Народнай Рэспублікі]] — А. Каракін падпісалі дакумент пра аб’яднанне ў складзе ''«дзяржавы Наваросія''»<ref>[http://www.km.ru/world/2014/05/24/protivostoyanie-na-ukraine-2013-14/740797-donetskaya-i-luganskaya-respubliki-obedin Донецкая и Луганская республики объединились в Новороссию]</ref>. Між тым глава Луганскай Народнай Рэспублікі (ЛНР) Валерый Болатаў паведаміў, што стварэнне Наваросіі не азначае аб’яднанне Луганскай і Данецкай незалежных рэспублік, яны па-ранейшаму застануцца самастойнымі<ref>[http://www.kp.ru/online/news/1744176/ Глава ЛНР: Аб’яднанні дзвюх незалежных рэспублік не было, падпісана толькі пагадненне аб саюзе]</ref>: {{цытата|Было падпісана пагадненне аб саюзе дзвюх незалежных рэспублік. Яны самастойныя і незалежныя. [...] Мы спадзяемся, што хуткім часам рэферэндумы пройдуць у іншых абласцях, і яны ўвойдуць у гэты саюз.}} Адначасова на з’ездзе ў [[Данецк]]у створаны «[[Адзіны нацыянальны фронт]]», які, па задуме 145 арганізатараў з васьмі рэгіёнаў паўднёвага ўсходу Украіны, будзе дзейнічаць на паўднёвым усходзе Украіны і аб’яднае прыхільнікаў [[Федэралізацыя|федэралізацыі]] з усіх [[Адміністрацыйны падзел Украіны|рэгіёнаў Украіны]].<ref>[http://ria.ru/world/20140524/1009159213.html «Народны фронт» створаны на з’ездзе ў Данецку]</ref> == У дакументальных фільмах == * «Данбас» (2018) фільм рэжысёра Сяргея Лазніцы, які мае беларускія карані. * Расследаванне каманды Алексея Навальнага зробленае ў снежні 2021 <ref>[https://navalny.com/materials/blogpost-6579 Патриот за деньги. «Русский мир» в обмен на Эмираты]</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Гл. таксама == {{commonscat|Federal State of New Russia}} * [[Наваросія|Наваросія (гістарычная вобласць)]] * [[Данецкая Народная Рэспубліка]] * [[Луганская Народная Рэспубліка]] {{зноскі}} == Спасылкі == * {{cite web|url=http://lenta.ru/news/2014/05/24/novoros/|title=У ЛНР растлумачылі статус Наваросіі|date=2014-05-24|publisher=Lenta.ru}} * http://top.rbc.ru/politics/24/05/2014/926005.shtml * {{артыкул|загаловак=Новая «дзяржава» Наваросія|спасылка=http://thekievtimes.ua/politics/377224-novoe-gosudarstvo-novorossiya.html|выданне=The Kiev times|год=2014, 24 мая|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140525232639/http://thekievtimes.ua/politics/377224-novoe-gosudarstvo-novorossiya.html|archivedate=25 мая 2014}} * {{артыкул|загаловак=ДНР і ЛНР аб'ядналіся ў Наваросію і чакаюць Харкаў|спасылка=http://www.mk.ru/politics/2014/05/24/dnr-i-lnr-sozdali-novoe-gosudarstvo-novorossiyu.html|выданне=Маскоўскі камсамолец|год=2014, 24 мая}} * {{артыкул|загаловак=У "дзяржаву Наваросія" ўвойдуць восем абласцей Украіны - Губараў|спасылка=http://korrespondent.net/ukraine/politics/3368160-v-hosudarstvo-novorossyia-voidut-vosem-oblastei-ukrayny-hubarev|выданне=[[Карэспандэнт, часопіс{{!}}Карэспандэнт]]|год=2014, 24 мая}} * {{артыкул|загаловак=‘Novorossiya,’ the latest historical concept to worry about in Ukraine|спасылка=http://www.washingtonpost.com/blogs/worldviews/wp/2014/04/18/understanding-novorossiya-the-latest-historical-concept-to-get-worried-about-in-ukraine/|выданне=washingtonpost.com|год=2014, 18 красавіка}} * {{артыкул|загаловак=Novorossiya: is Ukraine part of Putin's 'resurgent Russia'?|спасылка=http://www.channel4.com/news/novorossiya-new-russia-ukraine-vladimir-putin-kiev-odessa|выданне=Channel 4|год=2014, 17 красавіка}} * {{артыкул|загаловак=Why Putin's Ukrainian "New Russia" Could Be an Ungovernable Mess|спасылка=http://www.businessweek.com/articles/2014-05-05/why-putins-ukrainian-new-russia-could-be-an-ungovernable-mess|выданне=businessweek.com|год=2014, 5 мая}} * {{артыкул|загаловак=Underneath Putin’s Novorossiya, Gazprom Pumps Away|спасылка=http://www.thenation.com/blog/179677/underneath-putins-novorossiya-gazprom-pumps-away#|выданне=thenation.com|год=2014, 5 мая}} {{Еўрамайдан}} [[Катэгорыя:Наваросія]] [[Катэгорыя:Колішнія непрызнаныя дзяржавы]] [[Катэгорыя:Паўночнае Прычарнамор’е]] [[Катэгорыя:Данецкая вобласць]] [[Катэгорыя:Луганская вобласць]] 8nchlrs04zjuesd3w8bmtrppr4sgzwv 5174403 5174315 2026-08-02T05:02:58Z DobryBrat 5701 Адкат праўкі [[Special:Diff/5174315|5174315]] аўтарства [[Special:Contributions/~2026-42497-93|~2026-42497-93]] ([[User talk:~2026-42497-93|размовы]]) - інфармацыя і спасылка не па прадмеце артыкула 5174403 wikitext text/x-wiki [[Файл:Flag of Novorussia.svg|міні|Праект дзяржаўнага сцяга Наваросіі]] [[Файл:War flag of Novorussia.svg|міні|Баявы сцяг Наваросіі]] [[Выява:Map of Novorossiya.png|300px|міні|Размяшчэнне Наваросіі]] '''Саюз Народных Рэспублік''' ({{lang-ru|Союз Народных Республик}}, {{lang-uk|Союз Народних Республік}}) — непрызнанае дзяржаўнае ўтварэнне на тэрыторыі [[Украіна|Украіны]], пра стварэнне якога было абвешчана [[24 мая]] [[2014]] года ў выніку аб’яднання самаабвешчаных [[Данецкая Народная Рэспубліка|Данецкай]] і [[Луганская Народная Рэспубліка|Луганскай]] народных рэспублік<ref>[http://www.mk.ru/politics/2014/05/24/dnr-i-lnr-sozdali-novoe-gosudarstvo-novorossiyu.html ДНР і ЛНР стварылі новую дзяржаву Наваросію — Палітыка, СНД — МК]</ref><ref>http://russian.rt.com/article/33401</ref>. == Паходжанне назвы дзяржавы == {{main|Наваросія}} Наваросія — [[гістарычная вобласць|гістарычныя тэрыторыі]] [[Паўночнае Прычарнамор'е|Паўночнага Прычарнамор’я]], далучаныя да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ў выніку [[руска-турэцкія войны|руска-турэцкіх войнаў]] у другой палове [[XVIII]] стагоддзя. Складаліся з [[Херсонская губерня|Херсонскую]], [[Екацярынаслаўская губерня|Екацярынаслаўскую]], [[Таўрычаская губерня|Таўрычаскую]], [[Бесарабская губерня|Бесарабскую губерні]], а таксама [[Кубанская вобласць|Кубанскую вобласць]]. Тэрмін ужываўся да пачатку [[XX]] стагоддзя<ref name="ЭИУ">[http://www.history.org.ua/?termin=Novorosiia В. М. Хмарський. Новоросійський край. // Енциклопедія історії України: Т. 7: Мі-О / Редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. НАН України. Інститут історії України. — К.: В-во «Наукова думка», 2010. — 728 с.: іл.]</ref>; пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі практычна не выкарыстоўваўся — значная частка земляў Наваросіі была ўключана ў склад [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украінскай ССР]]. Саюз Народных Рэспублік, насупраць, не мае пад сабой глыбокіх гістарычных каранёў. Афіцыйных каментароў наконт паходжання і працэсу вынаходніцтва дадзенага палітычнага тэрміна прадстаўнікі самаабвешчаных ДНР і ЛНР не давалі. Магчыма, назва дзяржаўнага ўтварэння была прыдуманая пад значным уплывам саманазвы [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]]. Нягледзячы на існаванне, ва афіцыйным ўжытку і сярод СМІ «Саюз Народных Рэспублік» вялікага распаўсюду не атрымаў. Нашмат часцей замест яго (звычайна у прапагандысцкіх мэтах) выкарыстоўваецца вышэйапісаны тэрмін «Наваросія». == Гісторыя == З канца лістапада [[2013]] года ва Украіне праходзілі [[Храналогія Еўрамайдана|акцыі пратэсту]], справакаваныя адмовай урада [[Мікалай Азараў|Мікалая Азарава]] падпісаць [[Пагадненне аб асацыяцыі з Еўрапейскім Саюзам|Пагадненне аб асацыяцыі з ЕС]]. Некалькі разоў яны перарасталі ў масавыя беспарадкі і ўрэшце прывялі да дзяржаўнага перавароту, які атрымаў назву [[Еўрамайдан]]. Прэзідэнт [[Віктар Януковіч]] збег з Украіны на тэрыторыю [[Расійская Федэрацыя|Расійскай Федэрацыі]], [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўная Рада]] пазбавіла яго паўнамоцтваў і ўсклала абавязкі [[прэзідэнт Украіны|прэзідэнта Украіны]] на старшыню Вярхоўнай Рады [[Аляксандр Валянцінавіч Турчынаў|Аляксандра Турчынава]]<ref name="autogenerated2">[http://www.president.gov.ua/news/30130.html Постанова Верховної Ради України № 764-VІІ від 23.02.2014 року «Про покладення на Голову Верховної Ради України виконання обов’язків Президента України згідно із ст. 112 Конституції України»]</ref>. У той жа дзень Вярхоўная Рада прыняла рашэнне аб адмене закона, які прадстаўляў [[Руская мова|рускай]] і іншым мовам нацыянальных меншасцей «асобы статус» у рэгіёнах Украіны<ref>{{cite web|url=http://www.forbes.ru/news/251256-ukraina-otmenila-regionalnyi-status-russkogo-yazyka|title=Рада пазбавіла рускую мову статусу рэгіянальнай на Украіне|publisher=[[Forbes]]|date=2014-02-23}}</ref> (толькі праз дзесяць дзён [[Аляксандр Турчынаў]] паабяцаў накласці вета на гэта рашэнне<ref>[http://www.interfax.ru/world/362448 Турчынаў паабяцаў захаваць ва Украіне «моўны закон»]</ref>), урэшце, вета не было накладзена, але рашэнне дасюль не падпісана ні Турчынавым, ні Парашэнкам і такім чынам не набыла законнай сілы<ref>[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/zweb2/webproc4_1?pf3511=45291 Проект Закону про визнання таким, що втратив чинність, Закону України «Про засади державної мовної політики»].</ref>. З сакавіка ў паўднёва-ўсходніх рэгіёнах Украіны пачалі праходзіць акцыі пратэсту супраць дзеянняў былой апазіцыі, якая прыйшла да кіраўніцтва краінай. Пратэстуючыя адмаўляліся прызнаваць новыя кіеўскія ўлады, выступалі за федэралізацыю Украіны і супраць новых губернатараў, прызначэнне якіх лічылі нелегітымным, выбіралі «народных кіраўнікоў» сваіх рэгіёнаў<ref name="RIA">{{cite web|url=http://ria.ru/world/20140412/1003662934.html|title=Прыхільнікі федэралізацыі Украіны памкнуліся ў цэнтры Харкава на мітынг|publisher=РІА Навіны|date=2014-04-12}}</ref><ref name="mk0604">{{cite web|url=http://www.mk.ru/politics/article/2014/04/06/1009681-donbass-vosstal-protiv-ukrainyi-burlit-ves-yugovostok.html|title=Данбас паўстаў супраць Украіны. Бурліць увесь Паўднёвы Усход|publisher=[[Маскоўскі камсамолец]]|date=2014-04-06}}</ref><ref>[http://ria.ru/world/20140411/1003567364.html Мітынг у падтрымку федэралізацыі Украіны працягваецца ў Харкаве]</ref><ref>[http://lenta.ru/news/2014/04/18/donetsk/ «Данецкая рэспубліка» назвала ўмовы вызвалення будынкаў]</ref>. У выніку рэферэндумаў на тэрыторыі Данецкай і Луганскай абласцей былі абвешчаны дзве суверэнныя дзяржавы — [[Данецкая Народная Рэспубліка]] і [[Луганская Народная Рэспубліка]]. Большую частку тэрыторый кантралююць [[Армія Паўднёвага Усходу]] і [[Народнае апалчэнне Данбаса]], хоць вынікі рэферэндумаў не прызнаюцца ўкраінскімі ўладамі, якія на паўднёвым усходзе праводзяць [[Антытэрарыстычная аперацыя ва Украіне, 2014|антытэрарыстычную аперацыю]]. 24 мая 2014 года, у [[Данецк]]у, прэм’ер-міністр [[Данецкая Народная Рэспубліка|Данецкай Народнай Рэспублікі]] — [[Аляксандр Юр’евіч Барадай|А. Ю. Барадай]] і прадстаўнік [[Луганская Народная Рэспубліка|Луганскай Народнай Рэспублікі]] — А. Каракін падпісалі дакумент пра аб’яднанне ў складзе ''«дзяржавы Наваросія''»<ref>[http://www.km.ru/world/2014/05/24/protivostoyanie-na-ukraine-2013-14/740797-donetskaya-i-luganskaya-respubliki-obedin Донецкая и Луганская республики объединились в Новороссию]</ref>. Між тым глава Луганскай Народнай Рэспублікі (ЛНР) Валерый Болатаў паведаміў, што стварэнне Наваросіі не азначае аб’яднанне Луганскай і Данецкай незалежных рэспублік, яны па-ранейшаму застануцца самастойнымі<ref>[http://www.kp.ru/online/news/1744176/ Глава ЛНР: Аб’яднанні дзвюх незалежных рэспублік не было, падпісана толькі пагадненне аб саюзе]</ref>: {{цытата|Было падпісана пагадненне аб саюзе дзвюх незалежных рэспублік. Яны самастойныя і незалежныя. [...] Мы спадзяемся, што хуткім часам рэферэндумы пройдуць у іншых абласцях, і яны ўвойдуць у гэты саюз.}} Адначасова на з’ездзе ў [[Данецк]]у створаны «[[Адзіны нацыянальны фронт]]», які, па задуме 145 арганізатараў з васьмі рэгіёнаў паўднёвага ўсходу Украіны, будзе дзейнічаць на паўднёвым усходзе Украіны і аб’яднае прыхільнікаў [[Федэралізацыя|федэралізацыі]] з усіх [[Адміністрацыйны падзел Украіны|рэгіёнаў Украіны]].<ref>[http://ria.ru/world/20140524/1009159213.html «Народны фронт» створаны на з’ездзе ў Данецку]</ref> == Гл. таксама == {{commonscat|Federal State of New Russia}} * [[Наваросія|Наваросія (гістарычная вобласць)]] * [[Данецкая Народная Рэспубліка]] * [[Луганская Народная Рэспубліка]] {{зноскі}} == Спасылкі == * {{cite web|url=http://lenta.ru/news/2014/05/24/novoros/|title=У ЛНР растлумачылі статус Наваросіі|date=2014-05-24|publisher=Lenta.ru}} * http://top.rbc.ru/politics/24/05/2014/926005.shtml * {{артыкул|загаловак=Новая «дзяржава» Наваросія|спасылка=http://thekievtimes.ua/politics/377224-novoe-gosudarstvo-novorossiya.html|выданне=The Kiev times|год=2014, 24 мая|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140525232639/http://thekievtimes.ua/politics/377224-novoe-gosudarstvo-novorossiya.html|archivedate=25 мая 2014}} * {{артыкул|загаловак=ДНР і ЛНР аб'ядналіся ў Наваросію і чакаюць Харкаў|спасылка=http://www.mk.ru/politics/2014/05/24/dnr-i-lnr-sozdali-novoe-gosudarstvo-novorossiyu.html|выданне=Маскоўскі камсамолец|год=2014, 24 мая}} * {{артыкул|загаловак=У "дзяржаву Наваросія" ўвойдуць восем абласцей Украіны - Губараў|спасылка=http://korrespondent.net/ukraine/politics/3368160-v-hosudarstvo-novorossyia-voidut-vosem-oblastei-ukrayny-hubarev|выданне=[[Карэспандэнт, часопіс{{!}}Карэспандэнт]]|год=2014, 24 мая}} * {{артыкул|загаловак=‘Novorossiya,’ the latest historical concept to worry about in Ukraine|спасылка=http://www.washingtonpost.com/blogs/worldviews/wp/2014/04/18/understanding-novorossiya-the-latest-historical-concept-to-get-worried-about-in-ukraine/|выданне=washingtonpost.com|год=2014, 18 красавіка}} * {{артыкул|загаловак=Novorossiya: is Ukraine part of Putin's 'resurgent Russia'?|спасылка=http://www.channel4.com/news/novorossiya-new-russia-ukraine-vladimir-putin-kiev-odessa|выданне=Channel 4|год=2014, 17 красавіка}} * {{артыкул|загаловак=Why Putin's Ukrainian "New Russia" Could Be an Ungovernable Mess|спасылка=http://www.businessweek.com/articles/2014-05-05/why-putins-ukrainian-new-russia-could-be-an-ungovernable-mess|выданне=businessweek.com|год=2014, 5 мая}} * {{артыкул|загаловак=Underneath Putin’s Novorossiya, Gazprom Pumps Away|спасылка=http://www.thenation.com/blog/179677/underneath-putins-novorossiya-gazprom-pumps-away#|выданне=thenation.com|год=2014, 5 мая}} {{Еўрамайдан}} [[Катэгорыя:Наваросія]] [[Катэгорыя:Колішнія непрызнаныя дзяржавы]] [[Катэгорыя:Паўночнае Прычарнамор’е]] [[Катэгорыя:Данецкая вобласць]] [[Катэгорыя:Луганская вобласць]] 5ccqezovew2ht9b0kselz0qs944w3yd 5174404 5174403 2026-08-02T05:04:00Z DobryBrat 5701 вікіфікацыя 5174404 wikitext text/x-wiki [[Файл:Flag of Novorussia.svg|міні|Праект дзяржаўнага сцяга Наваросіі]] [[Файл:War flag of Novorussia.svg|міні|Баявы сцяг Наваросіі]] [[Выява:Map of Novorossiya.png|300px|міні|Размяшчэнне Наваросіі]] '''Саюз Народных Рэспублік''' ({{lang-ru|Союз Народных Республик}}, {{lang-uk|Союз Народних Республік}}) — непрызнанае дзяржаўнае ўтварэнне на тэрыторыі [[Украіна|Украіны]], пра стварэнне якога было абвешчана [[24 мая]] [[2014]] года ў выніку аб’яднання самаабвешчаных [[Данецкая Народная Рэспубліка|Данецкай]] і [[Луганская Народная Рэспубліка|Луганскай]] народных рэспублік<ref>[http://www.mk.ru/politics/2014/05/24/dnr-i-lnr-sozdali-novoe-gosudarstvo-novorossiyu.html ДНР і ЛНР стварылі новую дзяржаву Наваросію — Палітыка, СНД — МК]</ref><ref>http://russian.rt.com/article/33401</ref>. == Паходжанне назвы дзяржавы == {{main|Наваросія}} Наваросія — [[гістарычная вобласць|гістарычныя тэрыторыі]] [[Паўночнае Прычарнамор'е|Паўночнага Прычарнамор’я]], далучаныя да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ў выніку [[руска-турэцкія войны|руска-турэцкіх войнаў]] у другой палове [[XVIII]] стагоддзя. Складаліся з [[Херсонская губерня|Херсонскую]], [[Екацярынаслаўская губерня|Екацярынаслаўскую]], [[Таўрычаская губерня|Таўрычаскую]], [[Бесарабская губерня|Бесарабскую губерні]], а таксама [[Кубанская вобласць|Кубанскую вобласць]]. Тэрмін ужываўся да пачатку [[XX]] стагоддзя<ref name="ЭИУ">[http://www.history.org.ua/?termin=Novorosiia В. М. Хмарський. Новоросійський край. // Енциклопедія історії України: Т. 7: Мі-О / Редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. НАН України. Інститут історії України. — К.: В-во «Наукова думка», 2010. — 728 с.: іл.]</ref>; пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі практычна не выкарыстоўваўся — значная частка земляў Наваросіі была ўключана ў склад [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украінскай ССР]]. Саюз Народных Рэспублік, насупраць, не мае пад сабой глыбокіх гістарычных каранёў. Афіцыйных каментароў наконт паходжання і працэсу вынаходніцтва дадзенага палітычнага тэрміна прадстаўнікі самаабвешчаных ДНР і ЛНР не давалі. Магчыма, назва дзяржаўнага ўтварэння была прыдуманая пад значным уплывам саманазвы [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]]. Нягледзячы на існаванне, ва афіцыйным ўжытку і сярод СМІ «Саюз Народных Рэспублік» вялікага распаўсюду не атрымаў. Нашмат часцей замест яго (звычайна у прапагандысцкіх мэтах) выкарыстоўваецца вышэйапісаны тэрмін «Наваросія». == Гісторыя == З канца лістапада [[2013]] года ва Украіне праходзілі [[Храналогія Еўрамайдана|акцыі пратэсту]], справакаваныя адмовай урада [[Мікалай Азараў|Мікалая Азарава]] падпісаць [[Пагадненне аб асацыяцыі з Еўрапейскім Саюзам|Пагадненне аб асацыяцыі з ЕС]]. Некалькі разоў яны перарасталі ў масавыя беспарадкі і ўрэшце прывялі да дзяржаўнага перавароту, які атрымаў назву [[Еўрамайдан]]. Прэзідэнт [[Віктар Януковіч]] збег з Украіны на тэрыторыю [[Расійская Федэрацыя|Расійскай Федэрацыі]], [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўная Рада]] пазбавіла яго паўнамоцтваў і ўсклала абавязкі [[прэзідэнт Украіны|прэзідэнта Украіны]] на старшыню Вярхоўнай Рады [[Аляксандр Валянцінавіч Турчынаў|Аляксандра Турчынава]]<ref name="autogenerated2">[http://www.president.gov.ua/news/30130.html Постанова Верховної Ради України № 764-VІІ від 23.02.2014 року «Про покладення на Голову Верховної Ради України виконання обов’язків Президента України згідно із ст. 112 Конституції України»]</ref>. У той жа дзень Вярхоўная Рада прыняла рашэнне аб адмене закона, які прадстаўляў [[Руская мова|рускай]] і іншым мовам нацыянальных меншасцей «асобы статус» у рэгіёнах Украіны<ref>{{cite web|url=http://www.forbes.ru/news/251256-ukraina-otmenila-regionalnyi-status-russkogo-yazyka|title=Рада пазбавіла рускую мову статусу рэгіянальнай на Украіне|publisher=[[Forbes]]|date=2014-02-23}}</ref> (толькі праз дзесяць дзён [[Аляксандр Турчынаў]] паабяцаў накласці вета на гэта рашэнне<ref>[http://www.interfax.ru/world/362448 Турчынаў паабяцаў захаваць ва Украіне «моўны закон»]</ref>), урэшце, вета не было накладзена, але рашэнне дасюль не падпісана ні Турчынавым, ні Парашэнкам і такім чынам не набыла законнай сілы<ref>[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/zweb2/webproc4_1?pf3511=45291 Проект Закону про визнання таким, що втратив чинність, Закону України «Про засади державної мовної політики»].</ref>. З сакавіка ў паўднёва-ўсходніх рэгіёнах Украіны пачалі праходзіць акцыі пратэсту супраць дзеянняў былой апазіцыі, якая прыйшла да кіраўніцтва краінай. Пратэстуючыя адмаўляліся прызнаваць новыя кіеўскія ўлады, выступалі за федэралізацыю Украіны і супраць новых губернатараў, прызначэнне якіх лічылі нелегітымным, выбіралі «народных кіраўнікоў» сваіх рэгіёнаў<ref name="RIA">{{cite web|url=http://ria.ru/world/20140412/1003662934.html|title=Прыхільнікі федэралізацыі Украіны памкнуліся ў цэнтры Харкава на мітынг|publisher=РІА Навіны|date=2014-04-12}}</ref><ref name="mk0604">{{cite web|url=http://www.mk.ru/politics/article/2014/04/06/1009681-donbass-vosstal-protiv-ukrainyi-burlit-ves-yugovostok.html|title=Данбас паўстаў супраць Украіны. Бурліць увесь Паўднёвы Усход|publisher=[[Маскоўскі камсамолец]]|date=2014-04-06}}</ref><ref>[http://ria.ru/world/20140411/1003567364.html Мітынг у падтрымку федэралізацыі Украіны працягваецца ў Харкаве]</ref><ref>[http://lenta.ru/news/2014/04/18/donetsk/ «Данецкая рэспубліка» назвала ўмовы вызвалення будынкаў]</ref>. У выніку рэферэндумаў на тэрыторыі Данецкай і Луганскай абласцей былі абвешчаны дзве суверэнныя дзяржавы — [[Данецкая Народная Рэспубліка]] і [[Луганская Народная Рэспубліка]]. Большую частку тэрыторый кантралююць [[Армія Паўднёвага Усходу]] і [[Народнае апалчэнне Данбаса]], хоць вынікі рэферэндумаў не прызнаюцца ўкраінскімі ўладамі, якія на паўднёвым усходзе праводзяць [[Антытэрарыстычная аперацыя ва Украіне, 2014|антытэрарыстычную аперацыю]]. 24 мая 2014 года, у [[Данецк]]у, прэм’ер-міністр [[Данецкая Народная Рэспубліка|Данецкай Народнай Рэспублікі]] — [[Аляксандр Юр’евіч Барадай|А. Ю. Барадай]] і прадстаўнік [[Луганская Народная Рэспубліка|Луганскай Народнай Рэспублікі]] — А. Каракін падпісалі дакумент пра аб’яднанне ў складзе ''«дзяржавы Наваросія''»<ref>[http://www.km.ru/world/2014/05/24/protivostoyanie-na-ukraine-2013-14/740797-donetskaya-i-luganskaya-respubliki-obedin Донецкая и Луганская республики объединились в Новороссию]</ref>. Між тым глава Луганскай Народнай Рэспублікі (ЛНР) Валерый Болатаў паведаміў, што стварэнне Наваросіі не азначае аб’яднанне Луганскай і Данецкай незалежных рэспублік, яны па-ранейшаму застануцца самастойнымі<ref>[http://www.kp.ru/online/news/1744176/ Глава ЛНР: Аб’яднанні дзвюх незалежных рэспублік не было, падпісана толькі пагадненне аб саюзе]</ref>: {{цытата|Было падпісана пагадненне аб саюзе дзвюх незалежных рэспублік. Яны самастойныя і незалежныя. [...] Мы спадзяемся, што хуткім часам рэферэндумы пройдуць у іншых абласцях, і яны ўвойдуць у гэты саюз.}} Адначасова на з’ездзе ў [[Данецк]]у створаны «[[Адзіны нацыянальны фронт]]», які, па задуме 145 арганізатараў з васьмі рэгіёнаў паўднёвага ўсходу Украіны, будзе дзейнічаць на паўднёвым усходзе Украіны і аб’яднае прыхільнікаў [[Федэралізацыя|федэралізацыі]] з усіх [[Адміністрацыйны падзел Украіны|рэгіёнаў Украіны]].<ref>[http://ria.ru/world/20140524/1009159213.html «Народны фронт» створаны на з’ездзе ў Данецку]</ref> == Гл. таксама == * [[Наваросія|Наваросія (гістарычная вобласць)]] * [[Данецкая Народная Рэспубліка]] * [[Луганская Народная Рэспубліка]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * {{cite web|url=http://lenta.ru/news/2014/05/24/novoros/|title=У ЛНР растлумачылі статус Наваросіі|date=2014-05-24|publisher=Lenta.ru}} * http://top.rbc.ru/politics/24/05/2014/926005.shtml * {{артыкул|загаловак=Новая «дзяржава» Наваросія|спасылка=http://thekievtimes.ua/politics/377224-novoe-gosudarstvo-novorossiya.html|выданне=The Kiev times|год=2014, 24 мая|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140525232639/http://thekievtimes.ua/politics/377224-novoe-gosudarstvo-novorossiya.html|archivedate=25 мая 2014}} * {{артыкул|загаловак=ДНР і ЛНР аб'ядналіся ў Наваросію і чакаюць Харкаў|спасылка=http://www.mk.ru/politics/2014/05/24/dnr-i-lnr-sozdali-novoe-gosudarstvo-novorossiyu.html|выданне=Маскоўскі камсамолец|год=2014, 24 мая}} * {{артыкул|загаловак=У "дзяржаву Наваросія" ўвойдуць восем абласцей Украіны - Губараў|спасылка=http://korrespondent.net/ukraine/politics/3368160-v-hosudarstvo-novorossyia-voidut-vosem-oblastei-ukrayny-hubarev|выданне=[[Карэспандэнт, часопіс{{!}}Карэспандэнт]]|год=2014, 24 мая}} * {{артыкул|загаловак=‘Novorossiya,’ the latest historical concept to worry about in Ukraine|спасылка=http://www.washingtonpost.com/blogs/worldviews/wp/2014/04/18/understanding-novorossiya-the-latest-historical-concept-to-get-worried-about-in-ukraine/|выданне=washingtonpost.com|год=2014, 18 красавіка}} * {{артыкул|загаловак=Novorossiya: is Ukraine part of Putin's 'resurgent Russia'?|спасылка=http://www.channel4.com/news/novorossiya-new-russia-ukraine-vladimir-putin-kiev-odessa|выданне=Channel 4|год=2014, 17 красавіка}} * {{артыкул|загаловак=Why Putin's Ukrainian "New Russia" Could Be an Ungovernable Mess|спасылка=http://www.businessweek.com/articles/2014-05-05/why-putins-ukrainian-new-russia-could-be-an-ungovernable-mess|выданне=businessweek.com|год=2014, 5 мая}} * {{артыкул|загаловак=Underneath Putin’s Novorossiya, Gazprom Pumps Away|спасылка=http://www.thenation.com/blog/179677/underneath-putins-novorossiya-gazprom-pumps-away#|выданне=thenation.com|год=2014, 5 мая}} {{Еўрамайдан}} [[Катэгорыя:Наваросія]] [[Катэгорыя:Колішнія непрызнаныя дзяржавы]] [[Катэгорыя:Паўночнае Прычарнамор’е]] [[Катэгорыя:Данецкая вобласць]] [[Катэгорыя:Луганская вобласць]] b1t7lygm6hhqzkfzt1j37atyg8ryao7 0 200471 5174313 5009185 2026-08-01T20:17:43Z 5174313 wikitext text/x-wiki {{Нейтральнасць}} {{пра|тэрыторыю са спрэчным статусам|адміністрацыйную адзінку Украіны|Данецкая вобласць}} {{Дзяржава |Беларуская назва = Данецкая Народная Рэспубліка |Арыгінальная назва = <font size=-1>{{lang-ru|Донецкая Народная Республика}}<br />{{lang-uk|Донецька Народна Республіка}} |Родны склон = Данецкай Народнай Рэспублікі |Герб = Coat of Arms of the Donetsk People's Republic.svg |Сцяг = Flag of Donetsk People's Republic.svg <!--|Замест герба=--> <!--|Дэвіз=--> |Назва гімна = Вялікі Данбас: гонар і годнасць народа |Аўдыё= |Форма кіравання = [[парламенцкая рэспубліка]]<ref>[http://dnr-news.com/konstituciya-doneckoy-narodnoy-respubliki.html Канстытуцыя Данецкай народнай рэспублікі, арт. 6] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181226124438/http://dnr-news.com/konstituciya-doneckoy-narodnoy-respubliki.html%20 |date=26 снежня 2018 }}</ref> |Дзяржаўная рэлігія= [[свецкая дзяржава]]<ref>[https://web.archive.org/web/20181112181835/https://dnrsovet.su/doc/constitution/constitution_11.01.2018.docx Канстытуцыя Данецкай народнай рэспублікі, арт. 9]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181226124438/http://dnr-news.com/konstituciya-doneckoy-narodnoy-respubliki.html%20 |date=26 снежня 2018 }}</ref> |На карце = Location_of_Donetsk_People%27s_Republic.png |подпіс да карты = Тэрыторыя ДНР (светла-зялёным — заяўленая, зялёным — фактычная) |Мовы = [[руская мова|руская]]<ref>[https://ria.ru/20200306/1568251939.html ria.ru]</ref>. |Спрэчны статус = так |Заснавана = [[7 красавіка]] [[2014]] |Абвяшчэнне незалежнасці= |Афіцыйнае абвяшчэнне незалежнасці= |Незалежнасць ад= |Дыпламатычнае прызнанне= |Сталіца = [[Данецк]]<ref>[http://dnr-news.com/konstituciya-doneckoy-narodnoy-respubliki.html Канстытуцыя Данецкай народнай рэспублікі, арт. 60] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181226124438/http://dnr-news.com/konstituciya-doneckoy-narodnoy-respubliki.html%20 |date=26 снежня 2018 }}</ref> |Найбуйнейшыя гарады = |Пасады кіраўнікоў = Старшыня Прэзідыума<br />Вярхоўнага Савета <br />[[Прэм’ер-міністр]] |Кіраўнікі = [[Дзяніс Уладзіміравіч Пушылін|Д. У. Пушылін]] (да 18.7.2014) <br /><br />[[Аляксандр Юр’евіч Барадай|А. Ю. Барадай]] (да 7.8.2014) |Места па тэрыторыі = |Тэрыторыя = |Працэнт вады = |Места па насельніцтве = |Насельніцтва = 2 291 019<ref>{{cite web|url=http://glavstat.govdnr.ru/pdf/naselenie/chisl_naselenie_0918.pdf|title=Численность населения Донецкой Народной Республики на 1 сентября 2018 года|publisher=Главстат ДНР|date=2018-09-01|lang=ru|accessdate=28 красавіка 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190710170734/http://glavstat.govdnr.ru/pdf/naselenie/chisl_naselenie_0918.pdf|archivedate=10 ліпеня 2019|url-status=dead}}</ref> |Год перапісу = 2018 |Шчыльнасць насельніцтва = |ВУП= |Места па ВУП= |Год разліку ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Валюта = |Тэлефонны код = 380 62 |Часавы пояс= UTC+3 |Заўвагі = |Статус = спрэчны }} '''Дане́цкая Наро́дная Рэспу́бліка''' ({{lang-ru|Донецкая Народная Республика}}), або скарочана '''ДНР''' — тэрытарыяльнае ўтварэнне, якое існуе на тэрыторыі [[Расійская акупацыя Данецкай вобласці|акупаванай Расіяй Данецкай вобласці Украіны]], [[Суб’екты Расійскай Федэрацыі|суб’ект Расійскай Федэрацыі]]. Размешчана на [[Данецкі краж|Данецкім кражы]] і [[Прыазоўскае ўзвышша|Прыазоўскім ўзвышшы]]. == Гісторыя == === Перадгісторыя === 28 лістапада 2004 года ў [[Сівэрскаданэцк|Севераданецку]] адкрыўся {{нп5|Першы Усеўкраінскі з’езд дэпутатаў усіх узроўняў у Севераданецку|з’езд дэпутатаў|ru|Первый Всеукраинский съезд депутатов всех уровней в Северодонецке}}, прыхільнікаў [[Віктар Фёдаравіч Януковіч|Віктара Януковіча]], якія асудзілі [[Аранжавая рэвалюцыя|масавыя пратэсты ў Кіеве]] і заявілі пра неабходнасць стварыць [[Аўтаномія|аўтаномнае ўтварэнне]] ў складзе Украіны для абароны жыхароў [[Усходняя Украіна|усходу краіны]]<ref>[https://lenta.ru/articles/2024/06/26/dva-mira/ 10 лет назад ДНР и ЛНР объединились в борьбе с Украиной. Как на конфликт в Донбассе повлияли события 100-летней давности?]{{ref-ru}}</ref>. У снежні 2005 года ў [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] была створана грамадская арганізацыя «{{нп5|Данецкая рэспубліка|Данецкая рэспубліка|ru|Донецкая республика (организация)}}», якая выступала за {{нп5|Федэралізацыя Украіны|федэралізацыю Украіны|ru|Юго-Восточная Украинская Автономная Республика}} з утварэннем у яе складзе [[Аўтаномія|аўтаноміі]]. Удзельнікі руху звярталіся да памяці пра [[Данецка-Крыварожская савецкая рэспубліка|Данецка-Крыварожскую рэспубліку]], што існавала ў гады [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны]]. У лістападзе 2007 года суд забараніў дзейнасць арганізацыі «Данецкая рэспубліка». [[Служба бяспекі Украіны]] распачала крымінальную справу супраць кіраўніцтва арганізацыі за заклікі да парушэння тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны<ref>[https://ria.ru/20141103/1031547404.html Общественное движение «Донецкая республика»]{{ref-ru}}</ref><ref>[https://www.mk.ru/politics/article/2014/04/07/1010242-proekt-donetskoy-respubliki-na-ukraine-suschestvoval-davno-esche-pri-yuschenko.html Проект «Донецкой Республики» на Украине существовал давно – еще при Ющенко]{{ref-ru}}</ref>. === Абвяшчэнне === Пасля [[Еўрамайдан|дзяржаўнага перавароту ва Украіне]] ў 2014 годзе, арганізаванага прыхільнікамі [[Пагадненне аб асацыяцыі паміж Украінай і Еўрапейскім Саюзам|еўраінтэграцыі]], насельніцтва паўднёва-ўсходніх абласцей краіны, у асноўным рускамоўнае, адмовілася падпарадкоўвацца новым уладам. У Данецкай і [[Луганская вобласць|Луганскай]] абласцях пачаліся [[Прарасійскія выступленні ва Украіне (2014)|масавыя пратэсты]], было сфармавана [[Народнае апалчэнне Данбаса|народнае апалчэнне]]. [[Файл:2014-04-07. Протесты в Донецке 018.jpg|250px|thumb|Захоплены будынак Данецкай абласной адміністрацыі 7 красавіка 2014 года]] 6 красавіка мітынгоўцы захапілі будынак абласной адміністрацыі. На наступны дзень самаабвешчаныя дэпутаты так званага «{{нп5|Народны савет ДНР|Народнага савета|ru|Народный Совет Донецкой Народной Республики}}» абвясцілі Данецкую народную рэспубліку і прызначылі дату рэферэндуму аб яе дзяржаўнай самастойнасці. У канцы красавіка была абвешчана і [[Луганская народная рэспубліка]]. 11 мая 2014 года ў {{нп5|Рэферэндумы на Данбасе (2014)|ДНР і ЛНР прайшлі рэферэндумы|ru|Референдумы на Донбассе (2014)}} аб самавызначэнні. На галасаванне прыйшлі 75 % (у Данецкай вобласці) і 81 % (у Луганскай вобласці) жыхароў, з якіх амаль 90 % выказаліся за суверэнітэт рэспублік<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1879532 Год противостояния в Донбассе]{{ref-ru}}</ref><ref>[https://tass.ru/info/18875697 История вхождения новых регионов в состав России]{{ref-ru}}</ref>. === Супрацьстаянне ўладам Украіны === [[Файл:Donetskrepublic.svg|thumb|right|Данецкая вобласць. Чырвоным колерам адзначаны раёны пад кантролем ДНР]] Улады Украіны абвінавацілі пратэстоўцаў у [[сепаратызм]]е. Яшчэ 7 красавіка 2014 года в. а. прэзідэнта [[Аляксандр Валянцінавіч Турчынаў|Аляксандр Турчынаў]] паведаміў пра стварэнне «антыкрызіснага штаба» і пачатку «антытэрарыстычных мерапрыемстваў супраць тых, хто ўзяў у рукі зброю». Аднак пратэсты не спыніліся. 13 красавіка 2014 года Турчынаў паведаміў, што [[Савет нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны]] «прыняў пастанову пачаць шырокамаштабную антытэрарыстычную аперацыю з прыцягненнем [[Узброеныя сілы Украіны|Узброеных Сіл Украіны]]» на ўсходзе краіны. Улады запатрабавалі ад пратэстоўцаў да 14 красавіка разблакаваць захопленыя будынкі і скласці зброю, але гэты ўльтыматум быў адкінуты. 15 красавіка 2014 года Турчынаў заявіў, што ўначы на поўначы Данбаса пачалася «сілавая фаза» антытэрарыстычнай аперацыі. Неўзабаве ў рэгіёне пачаліся поўнамаштабныя [[Вайна на ўсходзе Украіны|баявыя дзеянні]] з ужываннем цяжкай бронетэхнікі і авіяцыі, пры гэтым інтэнсіўнасць канфлікту пастаянна ўзрастала. Узброены канфлікт, які пачаўся ў 2014 годзе, працягваўся восем гадоў. Па дадзеных ААН, за гэтыя гады на паўднёвым усходзе Украіны загінулі каля 14 тыс. чалавек з абодвух бакоў, у тым ліку каля 3,5 тыс. цывільных асоб, звыш 30 тыс. атрымалі раненні. Каля 2 млн чалавек сталі вымушанымі перасяленцамі (уключаючы [[Бежанцы|бежанцаў]] і ўнутрана перамешчаных асоб)<ref name="tass-3">[https://tass.ru/info/20463127 История конфликта в Донбассе]{{ref-ru}}</ref>. === Мінскія пагадненні === {{Асноўны артыкул|Мінскае пагадненне|Другое мінскае пагадненне}} Пры пасярэдніцтве [[Арганізацыя па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе|АБСЕ]], Расіі, Германіі і Францыі бакі ў верасні 2014 года і ў лютым 2015 года дамовіліся узгадніць план мірнага ўрэгулявання і спыненне агню. Важным пунктам пагадненняў стала патрабаванне правядзення Украінай рэформы па дэцэнтралізацыі ўлады, у тым ліку прыняцце закона пра асаблівы статус Данбаса<ref name="tass-3" />. === Пачатак расійска-ўкраінскай вайны === {{Асноўны артыкул|Расійска-ўкраінская вайна}} 21 лютага прэзідэнт Расіі [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімір Пуцін]] падпісаў указы аб прызнанні ДНР і ЛНР і даручыў [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|расійскім узброеным сілам]] забяспечыць функцыі па падтрыманні міру ў рэспубліках. У той жа дзень Уладзімір Пуцін, [[Дзяніс Уладзіміравіч Пушылін|Дзяніс Пушылін]] і [[Леанід Іванавіч Пасечнік|Леанід Пасечнік]] падпісалі дамовы аб дружбе, супрацоўніцтве і ўзаемнай дапамозе, у тым ліку ваеннай. 24 лютага 2022 года Расія пачала так званую «Спецыяльную ваенную аперацыю» на тэрыторыі Украіны. У ходзе баявых дзеянняў пад кантроль УС РФ перайшлі таксама вялікая частка Запарожскай і Херсонскай абласцей<ref name="tass-3" />. === Анексія === {{Асноўны артыкул|Анексія Паўднёвай і Усходняй Украіны Расіяй}} 23-27 верасня 2022 года ў рэспубліках Данбаса, а таксама ў Запарожскай і Херсонскай абласцях былі арганізаваны рэферэндумы па пытанні ўваходжання гэтых тэрыторый у склад Расіі. Пераважная большасць выказалася за ўваходжанне ў РФ: у ДНР — 99,23 % удзельнікаў рэферэндуму пры яўцы 97,51 %, у ЛНР — 98,42 % пры яўцы 94,15%, у Запарожжы — 93,11 % пры яўцы 85,4 %, у Херсонскай вобласці — 87,05 % пры яўцы 76,86 %. 30 верасня 2022 года ў Маскве былі падпісаны дамовы аб уваходжанні чатырох рэгіёнаў у склад РФ. 4 кастрычніка кіраўнік расійскай дзяржавы падпісаў федэральныя канстытуцыйныя законы аб прыняцці ДНР і ЛНР, Запарожскай і Херсонскай абласцей у Расійскую Федэрацыю, як яе новых суб’ектаў<ref name="tass-3" />. == У дакументальных фільмах == * «Данбас» (2018) фільм рэжысёра Сяргея Лазніцы, які мае беларускія карані. * Расследаванне каманды Алексея Навальнага зробленае ў снежні 2021 <ref>[https://navalny.com/materials/blogpost-6579 Патриот за деньги. «Русский мир» в обмен на Эмираты]</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{YouTube|r5UfE4aiYzQ|start=181s|logo=1|Абвяшчэнне Данецкай народнай рэспублікі}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Еўрамайдан}} [[Катэгорыя:Данецкая Народная Рэспубліка| ]] [[Катэгорыя:Данецкая вобласць]] [[Катэгорыя:Гісторыя Украіны]] dttruyo0ia6xzip2dt3h2dyx99vvebw 0 203681 5174254 5154531 2026-08-01T17:39:42Z 5174254 wikitext text/x-wiki {{Састарэла}} {{Тэлеканал | назва = RT | поўная назва = Russia Today | лагатып = Russia-today-logo.svg | шырыня = 200px | краіна = {{Сцягафікацыя|Расійская Федэрацыя}} | дата пачатку вяшчання = 10 снежня 2005 | фармат = [[576i]] [[16:9]] ({{нп4|Тэлебачанне стандартнай якасці|SDTV|ru|Телевидение стандартной чёткости}})<br />[[1080i]] ([[HDTV]]) | уладальнік = ТВ-Новости | слоган = '''Question More''' | мова = [[Арабская мова|арабская]], [[Англійская мова|англійская]], [[Руская мова|руская]], [[Іспанская мова|іспанская]] | кіраўнікі = {{нп4|Маргарыта Сіманаўна Сіманьян|Маргарыта Сіманьян|ru|Симоньян, Маргарита Симоновна}} | broadcast area = Увесь свет, {{нп4|Кабельнае тэлебачанне|кабельнае тэлебачанне|ru|Кабельное телевидение}}, {{нп4|Спадарожнікавае тэлебачанне|спадарожнік|ru|Спутниковое телевидение}}, {{нп4|Лічбавае наземнае тэлебачанне|лічбавае наземнае тэлебачанне|en|Digital Terrestrial Television}}, і [[Інтэрнет]] | штаб-кватэра = [[Масква]], [[Расія]] | раннія назвы = Russia Today | сайт = [http://rt.com RT.com] [http://rt.com/where-to-watch/ Карта "Дзе глядзець RT"] | terr serv 1 = {{нп4|Freeview|Freeview|en|Freeview (UK)}} <small>([[Вялікабрытанія]])</small> | terr chan 1 = 85-ы канал | terr serv 2 = {{нп4|MHz Networks|MHz Networks|en|MHz Networks}} <small>([[ЗША]])</small> | terr chan 2 = Канал 30.4 WNVC Фэйрфакс, Вірджынія | sat serv 1 = {{нп4|Bell TV|Bell TV|en|Bell TV}} <small>([[Канада]])</small> | sat chan 1 = 724 канал | sat serv 3 = [[Airtel digital TV]] <small>([[Індыя]])</small> | sat chan 3 = 311 канал | sat serv 4 = {{нп4|Indovision|Indovision|en|Indovision}} <small>([[Інданезія]])</small> | sat chan 4 = 355 канал | sat serv 6 = {{нп4|SKY Italia|SKY Italia|en|SKY Italia}} <small>([[Італія]])</small> | sat chan 6 = 531 канал | sat serv 7 = {{нп4|GlobeCast World TV|GlobeCast World TV|en|GlobeCast World TV}} <small>([[Паўночная Амерыка]])</small> '''FTA''' | sat chan 7 = 462 канал | sat serv 8 = {{нп4|Cyfra+|Cyfra+|pl|Cyfra+}} <small>([[Польшча]])</small> | sat chan 8 = 146 канал | sat serv 9 = {{нп4|НТВ-Плюс|НТВ-Плюс|ru|НТВ-Плюс}} <small>([[Расія]])</small> | sat chan 9 = | sat serv 10 = {{нп4|Freesat|Freesat|en|Freesat}} <small>([[Вялікабрытанія]])</small> | sat chan 10 = 206 канал (SD/HD) | sat serv 11 = {{нп4|Sky, Вялікабрытанія|Sky|en|Sky (UK & Ireland)}} <small>([[Вялікабрытанія]])</small> | sat chan 11 = 512 канал (SD/HD)<br> 518 канал (SD) | sat serv 12 = {{нп4|Sky Network Television|Sky|en|Sky Network Television}} <small>([[Новая Зеландыя]])</small> | sat chan 12 = 096 канал | sat serv 13 = {{нп4|Dish Network|Dish Network|en|Dish Network}} <small>([[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]])</small> | sat chan 13 = 280 канал | sat serv 14 = [[Reliance Digital TV]] <small>([[Індыя]])</small> | sat chan 14 = 461 канал | sat serv 15 = {{нп4|CanalDigitaal|CanalDigitaal|en|CanalDigitaal}} <small>([[Нідэрланды]])</small> | sat chan 15 = 90 канал | sat serv 16 = {{нп4|Dish TV|Dish TV|en|Dish TV}} <small>([[Індыя]])</small> | sat chan 16 = 738 канал | cable serv 1 = {{нп4|Rogers Cable|Rogers Cable|en|Rogers Cable}} <small>([[Канада]])</small> | cable chan 1 = 177 канал | cable serv 2 = {{нп4|Shaw Communications|Shaw Communications|en|Shaw Communications}} <small>([[Канада]])</small> | cable chan 2 = 505 канал | cable serv 3 = {{нп4|Destiny Cable|Destiny Cable|en|Destiny Cable}} <small>([[Філіпіны]])</small> | cable chan 3 = 86 канал | cable serv 4 = {{нп4|StarHub TV|StarHub TV|en|StarHub TV}} <small>([[Сінгапур]])</small> | cable chan 4 = 151 канал | cable serv 5 = {{нп4|SkyCable|SkyCable Platinum|en|SkyCable}} <small>([[Філіпіны]])</small> | cable chan 5 = 156 канал (Лічбавая платформа) | cable serv 6 = [[Cablelink]] <small>([[Філіпіны]])</small> | cable chan 6 = Канал яшчэ невядомы | cable serv 7 = {{нп4|Comcast|Comcast|en|Comcast}} <small>([[ЗША]])</small> | cable chan 7 = Праверце ў лакальнай базе Каліфорніі, Сан-Францыска, Чыкага, Вашынгтоне (А. К.) і ў Вашынгтоне. | cable serv 8 = {{нп4|Time Warner Cable|Time Warner Cable|en|Time Warner Cable}} <small>([[ЗША]])</small> | cable chan 8 = Праверце ў лакальнай базе Нью-Ёрка, Лос-Анджэлеса і Сан-Дыега. | cable serv 9 = [[Buckeye Cable System]] <small>([[ЗША]])</small> | cable chan 9 = 266 канал | cable serv 10 = [[UPC Netherlands]] <small>([[Нідэрланды]])</small> | cable chan 10 = 411 канал | online serv 1 = [[Bell Fibe TV]] <small>([[Канада]])</small> | online chan 1 = 517 канал | online serv 2 = [[Telus TV|Optik TV]] <small>([[Канада]])</small> | online chan 2 = 573 канал | online serv 3 = [[Hypp.TV]] <small>([[Малайзія]])</small> | online chan 3 = 2008 канал | online serv 4 = {{нп4|Mio TV|Mio TV|pl|Mio TV}} <small>([[Сінгапур]])</small> | online chan 4 = 163 канал | online serv 5 = [[TPG Telecom]] <small>([[Аўстралія]])</small> | online chan 5 = канал неразмеркаваны | online serv 6 = [[PTCL Smart TV]] <small>([[Пакістан]])</small> | online chan 6 = 99 канал | online serv 7 = [[Open IPTV]] <small>([[Сербія]])</small> | online chan 7 = 547 канал | online serv 8 = Жывы эфір | online chan 8 = [http://rt.com/on-air/ глядзець] <small>(бясплатна, на англійскай мове)</small> }} '''RT''', раней вядомы як '''«Russia Today»''' ({{lang-be|Расія сёння}}) — міжнародны шматмоўны [[Расія|расійскі]] [[тэлевізійны канал]], які трансліруе [[навіны]], {{нп4|дакументальны фільм|дакументальныя фільмы|ru|Документальное кино}}, {{нп4|Ток-шоу|ток-шоу|ru|Ток-шоу}} і {{нп4|дэбаты|дэбаты|en|Debate}}, а таксама [[спорт|спартыўныя навіны]] і расійскія культурныя праграмы, накіраваныя на замежны рынак навін<ref name="RTCorporate">[http://rt.com/about-us/ RT «About us» (formerly corporate profile) page] at Rt.com, accessed September 20, 2012.</ref>. RT трансліруе зыходны канал на [[англійская мова|англійскай мове]] з [[Масква|маскоўскай]] студыі. Перадатчык запушчаны ў [[2005]] годзе. Акрамя таго, існуюць [[арабская мова|арабскі]] «''{{нп4|Русія аль-Яум|Русія аль-Яум|ru|Русия аль-Яум}}''», запушчаны ў [[2007]] годзе, і [[іспанская мова|іспанамоўны]] канал «''RТ Actualidad''», запушчаны ў [[2009]] годзе. У [[2010]] годзе на студыі ў [[Вашынгтон]]е запушчаны «''RT Амерыка''», які факусуецца на [[ЗША]]<ref name="vonTwickel"/>. Сам тэлеканал сцвярджае, што RT прапануе расійскі погляд на глабальныя падзеі<ref name=RTCorporate/>. Аднак крытыкі абвінавачваюць яго ў [[Прапаганда|прапагандзе]] [[Урад Расійскай Федэрацыі|расійскага ўрада]]<ref name=Knobel/><ref name=Ioffe/><ref name=SpiegelKriegDerBilder/>. У [[2013]] годзе прэзідэнт [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Пуцін]] заявіў: «Вядома, канал фінансуецца ўрадам, і, так ці інакш, не можа не адлюстроўваць пазіцыю расійскіх афіцыйных улад на тое, што адбываецца ў нашай краіне і за яе мяжой. Але ўсё-такі я хачу гэта падкрэсліць яшчэ раз: мы не задумвалі гэты канал — ''RT'' — як нейкую апалагетыку расійскай палітыкі — і знешняй, і ўнутранай»<ref name=Putin2013/><ref name=MaxFisher/>. == Гісторыя == === Стварэнне === Стварэнне ''«Russia Today»'' было часткай больш буйной PR акцыі з боку расійскага ўрада, накіраванай на паляпшэнне іміджу Расіі за мяжой<ref name="ForeignPolicy" />. ''RT'' быў задуманы былым міністрам СМІ Міхаілам Лесіным<ref name="Osborn">Andrew Osborn, [http://www.theage.com.au/news/world/russias-cnn-wants-to-tell-it-like-it-is/2005/08/15/1123958007022.html Russia’s 'CNN' wants to tell it like it is], ''[[The Age]]'', August 16, 2005.</ref> і прэс-сакратаром Уладзіміра Пуціна Аляксеем Громавым<ref>{{Cite web |url=http://www.rferl.org/featuresarticle/2005/12/24cd96c9-864b-4d7f-8431-541f7d6a4ade.html |title=Russia: New International Channel Ready To Begin Broadcasting |date=2005-12-09 |publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]}}</ref>. На момант з’яўлення ''RT'' дырэктар ''«РИА Новости»'' {{нп4|Святлана Васілеўна Міранюк|Святлана Міранюк|ru|Миронюк, Светлана Васильевна}} заявіла: «На жаль, на ўзроўні масавай свядомасці на Захадзе Расія асацыюецца з трыма словамі: [[камунізм]], [[снег]] і [[беднасць]]», і дадала: «Мы хацелі б прадставіць больш поўнае ўяўленне пра жыццё ў нашай краіне»<ref name="Osborn" />. Ён зарэгістраваны як аўтаномная [[некамерцыйная арганізацыя]]<ref>[http://rt.com/about-us/contact-info/ RT Contact page], RT.com, ''accessed May 6, 2013''.</ref><ref name="RN-2012"/> і фінансуецца з федэральнага бюджэту Расіі ў асобе Федэральнага агенцтва па друку і масавых камунікацыях Расійскай Федэрацыі<ref>[http://www.rianovosti.com/society/20050607/40486831.html Russia Today TV to make unique contribution to global information — German expert], rianovosti.com, July 6, 2005.</ref><ref>[http://translate.google.com/translate?sl=auto&tl=en&js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&u=www.infox.ru%2Fbusiness%2Fmedia%2F2009%2F01%2F21%2FRussia_Today_ekonomi.phtml/ English translation of Russian article], infox.ru, Jan 23, 2009.</ref>. У [[2005]] годзе ''«РИА Новости»'' дапамагло заснаваць ''«АНО ТВ-Новости»'', («Аўтаномная некамерцыйная арганізацыя ТБ-Навіны») — галоўную арганізацыю ТБ ''RT''. Генеральным дырэктарам (CEO) стаў Сяргей Фралоў<ref>[http://translate.google.com/translate?hl=en&sl=ru&u=http://www.fapmc.ru/rospechat/newsandevents/media/2007/08/item3356.html&prev=/search%3Fq%3D%2522%25D0%25A1%25D0%25B5%25D1%2580%25D0%25B3%25D0%25B5%25D0%25B9%2B%25D0%25A4%25D1%2580%25D0%25BE%25D0%25BB%25D0%25BE%25D0%25B2%2522%2B%2522%25D0%25A0%25D0%2598%25D0%2590-%25D0%259D%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25BE%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B8%2522%26hl%3Den%26safe%3Doff%26tbo%3Dd%26sout%3D1%26biw%3D1061%26bih%3D541&sa=X&ei=7nKdUJ3kL8SF4AS53YGIBA&ved=0CGsQ7gEwCA&/ English translation of Russian article], Federal Agency for Press and Mass Communications, Aug 29, 2007.</ref>. Фралоў апісваў: «Асноўная праблема на пачатку была такой: у нашай краіне мы ніколі не трансліравалі англамоўнае тэлебачанне. Калі адкрыўся ''„Russia Today“'', быў пэўны недахоп персаналу. Здаецца, цяжка знайсці кваліфікаваных [[журналіст]]аў, [[палітолаг]]аў, [[эканаміст]]аў, {{нп4|Аналітык|аналітыкаў|en|Analyst}} з добрым веданнем англійскай у Маскве»<ref name="translate.google.com">[http://translate.google.com/translate?depth=1&hl=en&ie=UTF8&prev=_t&rurl=translate.google.com&sl=auto&tl=en&u=http://www.broadcasting.ru/newstext.php%3Fnews_id%3D25223/ English translation of Russian Interview], broadcasting.ru, Dec 15, 2006.</ref>. [[Файл:Medvedev - Russia Today 3.jpg|left|thumb|Колішні [[Прэзідэнт Расіі]] [[Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў|Дзмітрый Мядзведзеў]] наведваў офіс RT разам з галоўным рэдактарам Маргарытай Сіманьян.]] ''RT'' пачаў вяшчанне як «''Russia Today''» [[10 снежня]] [[2005]] года. Першапачатковы калектыў складаў 300 журналістаў, у тым ліку каля 70 не з Расіі<ref name="ForeignPolicy">Julian Evans, [http://www.foreignpolicy.com/articles/2005/11/30/spinning_russia Spinning Russia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141118122946/http://www.foreignpolicy.com/articles/2005/11/30/spinning_russia |date=18 лістапада 2014 }}, [[Foreign Policy]], December 1, 2005.</ref>. Пост галоўнага рэдактара займала {{нп4|Маргарыта Сіманаўна Сіманьян|Маргарыта Сіманьян|ru|Симоньян, Маргарита Симоновна}}, якая запрашала замежных журналістаў у якасці дакладчыкаў і кансультантаў<ref name="Osborn" />. Паводле яе слоў, мэта тэлеканала была такой: мець «прафесійны фармат», як ''[[BBC]]'' і ''«[[Euronews]]»'', каб «адлюстроўваць меркаванне Расіі аб свеце» і прадставіць «больш збалансаваную карціну» Расіі<ref name="RNannounce">[http://en.rian.ru/russia/20050607/40484511.html RIA Novosti launches a TV channel, Russia Today] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070404053553/http://en.rian.ru/russia/20050607/40484511.html |date=4 красавіка 2007 }}, [[RIA Novosti]], June 7, 2005.</ref>. Сіманьян — былы рэпарцёр Крамля — працуе ў журналістыцы з 18 гадоў. Яна распавяла ''«[[New York Times]]»'', што пасля [[Распад СССР|распаду Савецкага Саюза]] былі нанятыя многія новыя маладыя журналісты, такім чынам, большасць штатных супрацоўнікаў — моладзь<ref name="Heyman">Stephen Heyman, [http://www.nytimes.com/2008/05/18/arts/television/18heym.html?_r=0 A Voice of Mother Russia, in English], ''[[The New York Times]]'', 18 May 2008.</ref>. Журналіст Дэні Шэхтэр, які быў госцем на RT<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=9Ir0Fg4JWOw Danny Schechter] interview on RT website.</ref>, заявіў, што, будучы часткай пачатковай каманды пуску ''CNN'', ён убачыў ''RT'' у якасці яшчэ аднаго «канала маладых людзей, якія не маюць досведу, але маюць вялікі энтузіязм да сваёй справы»<ref name="Walker">Shaun Walker, [http://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-today-tomorrow--the-world-2083869.html Russia Today, Tomorrow the World], [[The Independent]], 20 September 2010.</ref>. Неўзабаве пасля запуску вяшчання канала Джэймс Пэінтэр пісаў, што Russia Today і аналагічныя станцыі, як ''«{{нп4|France 24|France 24|ru|France 24}}»'' і ''«{{нп4|TeleSUR|TeleSUR|en|TeleSUR}}»'' лічылі сябе «контргегеманісцкімі», прапаноўваючы іншае бачанне і змест навін у параўнанні з іншымі заходнімі СМІ, як то ''[[CNN]]'' і ''[[BBC]]''<ref name="Painter">James Painter, [https://web.archive.org/web/20070708070119/http://reutersinstitute.politics.ox.ac.uk/fileadmin/documents/James_Painter.pdf The boom in counter-hegemonic news channels: a case study of TeleSUR], (undated, circa 2006), [[Reuters Institute for the Study of Journalism]] at [[Oxford University]].</ref>. [[1 сакавіка]] [[2006]] года кампанія «IPD Group», якой належаў інфармацыйна-аналітычны партал russiatoday.com, звярнулася да генеральнага дырэктара ''АНО «ТВ-Новости»'' Сяргея Фралова з просьбай змяніць назву тэлеканала, аргументуючы гэта тым, што гандлёвая марка ''«Russia Today»'' была зарэгістраваная яшчэ ў [[1996]] годзе<ref>{{cite web|url=http://newsru.com/russia/01mar2006/rustoday.html|title=Международный скандал с прокремлёвским телеканалом Russia Today - от него требуют сменить название|date=1 марта 2006|publisher=[[NEWSru.com]]|access-date=2010-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219203439/http://newsru.com/russia/01mar2006/rustoday.html|archive-date=19 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. Кіраўніцтва тэлеканала на просьбу не адрэагавала, а пазней даменнае імя russiatoday.com перайшло да самога ''Russia Today''. === Развіццё і пашырэнне === ''RT'' запусціў некалькі новых каналаў у наступныя гады: арабскамоўны канал ''«Русія аль-Яум»'' у [[2007]] годзе, іспанскамоўны канал ''«RT Actualidad»'' у [[2009]] годзе, ''«{{нп4|RT America|RT America|en|RT America}}»'', які факусуецца на Злучаныя Штаты, у [[2010]] годзе, і канал ''«{{нп4|RT Documentary|RT Documentary|ru|Russia Today Documentary}}»'' у [[2011]] годзе<ref name="vonTwickel">Nikolaus von Twickel, [http://rbth.ru/articles/2010/03/23/230310_rt.html Russia Today courts viewers with controversy] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120711093924/http://rbth.ru/articles/2010/03/23/230310_rt.html |date=11 ліпеня 2012 }}, ''[[The Moscow Times]]'', March 23, 2010.</ref>. У жніўні [[2007]] года ''RT'' стаў першым тэлеканалам, які калі-небудзь рабіў паведамленне ў прамым эфіры з [[Паўночны полюс|Паўночнага полюса]]. Рэпартаж меў працягласць 5 хвілін і 41 секунду. Каманда ''RT'' узяла ўдзел у Расійскай палярнай экспедыцыі «{{нп4|Арктыка-2007|Арктыка-2007|ru|Арктика-2007}}» на чале з [[Артур Мікалаевіч Чылінгараў|Артурам Чылінгаравым]] на [[ледакол]]е «{{нп4|Акадэмік Фёдараў, карабель|Акадэмік Фёдараў|ru|Академик Фёдоров (судно)}}»<ref>[http://rt.com/news/russias-landmark-events-of-2007/ Russia Landmark Events of 2007], RT.com page.</ref><ref name="Zagorodnov">{{cite news|last=Zagorodnov|first=Artem|title=Today's woman who needs to be heard|url=http://rbth.ru/articles/2008/09/25/250908_rt.html|newspaper=The Moscow Times|date=September 25, 2008|access-date=5 сакавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120709235116/http://rbth.ru/articles/2008/09/25/250908_rt.html |archive-date=9 ліпеня 2012 |url-status=dead }}</ref>. У снежні [[2007]] года трансляцыя свята [[Новы год|Новага года]] з [[Масква|Масквы]] і [[Санкт-Пецярбург]]а трансліравалася на [[Таймс-сквер]]<ref name="Zagorodnov" />. ''RT'' прыцягнуў асаблівую ўвагу сусветнай грамадскасці асвятленнем [[Расійска-грузінская вайна (2008)|вайны 2008 года ў Паўднёвай Асеціі]]<ref name="Zagorodnov" /><ref name="Rowland">{{cite news|last=Rowland|first=Kara|title=Russia Today: Youth served|url=http://www.washingtontimes.com/news/2008/oct/27/russia-today-youth-served/?page=all|newspaper=The Washington Times|date=October 27, 2008}}</ref><ref name="Weigel">David Weigel, [http://www.slate.com/articles/news_and_politics/politics/2011/06/pravda_will_set_you_free.single.html Pravda Will Set You Free; Russia’s answer to Fox News and MSNBC.], ''[[Slate]]'', June 27, 2011.</ref>. ''RT'' назваў [[Грузія|Грузію]] агрэсарам<ref name="Weigel" /> супраць сепаратысцкіх урадаў [[Абхазія|Абхазіі]] і [[Паўднёвая Асеція|Паўднёвай Асеціі]], якія былі пад абаронай расійскіх войскаў<ref>Charles King, [http://www.foreignaffairs.com/articles/65469/charles-king/clarity-in-the-caucasus Clarity in the Caucasus?], ''[[Foreign Affairs]]'', October 11, 2009.</ref>. ''RT'' прадставіў гэта як падзею, якая прадэманстравала здольнасці ''RT'' несці навіны ўсяму свету<ref name="Ioffe">[[Julia Ioffe (journalist)|Julia Ioffe]], [http://www.cjr.org/feature/what_is_russia_today.php?page=all What Is Russia Today?], ''[[Columbia Journalism Review]]'', September/October 2010.</ref>. Маргарыта Сіманьян заявіла: «Мы былі адзінымі сярод англамоўных СМІ, якія далі іншы бок гісторыі — паўднёваасяцінскі бок гэтай гісторыі»<ref name="Rowland" />. У [[2009]] годзе ''«Russia Today»'' рэбрэндынгаваў сябе ў больш нейтральны «''RT''»<ref name="Lucas">Douglas Lucas, [http://www.salon.com/2012/02/23/julian_assange_prepares_his_next_move/singleton/ Julian Assange prepares his next move], ''[[Salon (website)|Salon]]'', February 23, 2012.</ref>. Маргарыта Сіманьян аспрэчыла словы пра тое, што гэта была спроба схаваць свае расійскія карані, заявіўшы, што карпаратыўны лагатып быў зменены, каб прыцягнуць больш гледачоў і каменціравала: «Хто захапляецца навінамі з Расіі на працягу ўсяго дня?»<ref name="vonTwickel" />. На пачатку [[2010]] года рэкламная кампанія ''«Question More»'', створаная для ''RT'' у [[Вялікабрытанія|Брытаніі]] {{нп4|McCann Erickson|McCann Erickson|en|McCann Erickson}}, аказалася вельмі спрэчнай<ref name="Guardian_Harding_RT">{{Cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/2009/dec/18/russia-today-propaganda-ad-blitz|title=Russia Today launches first UK ad blitz|author=Luke Harding|date=2009-12-18|work=The Guardian|location=London}}</ref>. Адна з рэклам паказала морфінг [[Прэзідэнт ЗША|амерыканскага прэзідэнта]] [[Барак Абама|Барака Абамы]] і [[іран]]скага лідара [[Махмуд Ахмадзінежад|Махмуда Ахмадзінежада]]. Побач з тварамі быў надпіс: «Хто прадстаўляе найбольшую ядзерную пагрозу?». Аб’ява была забаронена ў амерыканскіх аэрапортах. Іншая паказвала «зліццё» салдата ЗША і [[Талібан|таліба]]. У рэкламе было зададзена пытанне: «Ці з’яўляецца тэрорам толькі тое, што нанесена тэрарыстамі?»<ref name=Burrell>Ian Burrell, [http://www.independent.co.uk/news/media/tv-radio/from-russia-with-news-1869324.html From Russia with news], ''[[The Independent]]'', January 15, 2010.</ref>. Адна са шчытавых рэклам ''RT'' у [[2010]] годзе выйграла брытанскую ўзнагароду «Рэклама месяца»<ref name="Advertising">[http://www.prnewswire.co.uk/news-releases/entertainment-media-latest-news/rts-advertising-declared-ad-of-the-month-in-uk-154998855.html RT’s Advertising Declared Ad of the Month in UK], RT.com website, March 5, 2010.</ref>. «''Russia Today''» з’яўляецца адным з некалькіх міжнародных каналаў, якія кінулі выклік СМІ ЗША, якія раней дамінавалі ў галіне глабальных навін<ref>Lawrence Pintak, [http://www.highbeam.com/doc/1P2-7990845.html America’s media bubble] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140610060400/http://www.highbeam.com/doc/1P2-7990845.html |date=10 Чэрвень 2014 }}, ''[[Boston Globe]]'', November 19, 2006. ([[Highbeam]])</ref>. У [[2010]] годзе {{нп4|Уолтар Айзексан|Уолтар Айзексан|ru|Айзексон, Уолтер}}, старшыня {{нп4|Broadcasting Board of Governors|Савета кіраўнікоў вяшчаннем|en|Broadcasting Board of Governors}} урада ЗША (які кантралюе ''«[[Голас Амерыкі]]»'', ''«[[Радыё Свабодная Еўропа]]»'' і ''«{{нп4|Радыё Свабодная Азія|Радыё Свабодная Азія|ru|Свободная Азия}}»''), выдзяліў больш грошай для праграм, паколькі: «Мы не можам дазволіць сабе быць выключанымі нашымі ворагамі», згадваючы ў прыватнасці ''«Russia Today»'', [[іран]]скі ''«{{нп4|Press TV|Press TV|ru|Press TV}}»'' і кітайскае ''{{нп4|Цэнтральнае тэлебачанне Кітая|Цэнтральнае тэлебачанне Кітая|ru|Центральное телевидение Китая}}'' (''«CCTV»'') у наступным сказе. Пазней ён патлумачыў, што ён насамрэч меў на ўвазе «ворагаў» у [[Афганістан]]е, а не народы<ref>Josh Rogin, [http://thecable.foreignpolicy.com/posts/2010/10/05/new_bbg_chief_wants_more_money_to_combat_enemies_such_as_china_and_russia New BBG chief wants more money to combat «enemies» such as China and Russia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120524155454/http://thecable.foreignpolicy.com/posts/2010/10/05/new_bbg_chief_wants_more_money_to_combat_enemies_such_as_china_and_russia |date=24 мая 2012 }}, ''[[Foreign Policy]]'', October 5, 2010.</ref>. У [[2011]] годзе [[Дзяржаўны сакратар ЗША|дзяржаўны сакратар]] [[Хілары Клінтан]] заявіла, што Злучаныя Штаты «прайграваюць інфармацыйную вайну» замежным каналам кшталту ''«Russia Today»'', ''«[[Аль-Джазіра]]»'' і ''Цэнтральнае тэлебачанне Кітая''<ref>Kirit Radia, [http://abcnews.go.com/blogs/politics/2011/03/sec-of-state-hillary-clinton-al-jazeera-is-real-news-us-losing-information-war/ Sec. of State Hillary Clinton: Al Jazeera is ‘Real News', U.S. Losing ;Information War'], [[American Broadcasting Company|ABC]], Mar 2, 2011.</ref> і што яны выцясняюць ''«[[Голас Амерыкі]]»''<ref>Andy McSmith, [http://www.questia.com/read/1P2-28104340/village-people Village People] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130325012507/http://www.questia.com/read/1P2-28104340/village-people |date=25 сакавіка 2013 }}, [[The Independent]], March 5, 2011 at Questia.com.</ref><ref>Ishaan Tharoor, [http://world.time.com/2011/03/03/clinton-applauds-al-jazeera-rolls-eyes-at-u-s-media/ Clinton Applauds Al Jazeera, Rolls Eyes at U.S. Media] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121110044254/http://world.time.com/2011/03/03/clinton-applauds-al-jazeera-rolls-eyes-at-u-s-media/ |date=10 лістапада 2012 }}, ''[[Time (magazine)|Time]]'', March 3, 2011.</ref>. === Падзеі з 2012 года === На пачатку [[2012]] года, неўзабаве пасля свайго прызначэння на пасаду пасла ЗША ў Расіі {{нп4|Майкл Энтані Макфол|Майкл Макфол|ru|Макфол, Майкл}} пісаў Маргарыце Сіманьян<ref name="HuffPoPutin">{{cite news|last=Hirst|first=Tomas|title=Putin's Perverse Fear of Soft Power|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/tomas-hirst/putins-perverse-fear-of-s_b_1312766.html|newspaper=Huffington Post|date=01/03/2012}}</ref> у Twitter наконт сцвярджэнняў з ''RT''<ref name="Toohey">{{cite news|last=Toohey|first=Nathan|title=RT and McFaul argue over Navalny's US education|url=http://themoscownews.com/russia/20120208/189437448.html?id=|newspaper=The Moscow Times|date=2012-02-08|access-date=13 ліпеня 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228121243/http://themoscownews.com/russia/20120208/189437448.html?id=|archive-date=28 лютага 2014|url-status=dead}}</ref>, што ён паслаў [[Аляксей Анатолевіч Навальны|Аляксея Навальнага]] вучыцца ў [[Ельскі ўніверсітэт|Ель]]<ref name="HuffPoPutin" /><ref name="Toohey" />. ''RT'' выявіў, што Макфол меў на ўвазе каментарый у артыкуле палітолага {{нп4|Ігар Мікалаевіч Панарын|Ігара Панарына|ru|Панарин, Игорь Николаевич}}, дзе было меркаванне аўтара<ref>[http://rt.com/politics/mcfaul-opposition-rallies-panarin-667 McFaul and the Moscow opposition rallies], RT.com, February 7, 2012.</ref><ref>[http://english.pravda.ru/russia/politics/09-02-2012/120456-michael_mcfaul_ambassador-0/ New US Ambassador to Russia starts with lies], [[Pravda]], February 2, 2012.</ref>. Пасол Макфол затым даў інтэрв’ю Сафі Шэварнадзэ па гэтым і іншых пытаннях, а таксама адзначыў, што адміністрацыя Абамы хацела «перазагрузкі» ў адносінах з Расіяй<ref>* [https://rt.com/politics/us-seeks-reset-russia-635/ US ambassador says seeks reset, not revolution in Russia], RT.com website, 25 January 2012. * [https://www.youtube.com/watch?v=dwOWlJix8bs 'US not funding Putin’s presidential campaign'], RT interview with Ambassador Michael McFaul.</ref>. У [[2012]] годзе Pew Research выявіў, што ''RT'' — самы папулярны канал навін на ''«YouTube»''. ''«[[Fox News Channel|Fox News]]»'' — другі<ref name="Martinez">Jennifer Martinez, [http://thehill.com/blogs/hillicon-valley/technology/238157-pew-rt-fox-news-are-top-sources-of-popular-news-videos Pew: Russia Today] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131103152943/http://thehill.com/blogs/hillicon-valley/technology/238157-pew-rt-fox-news-are-top-sources-of-popular-news-videos |date=3 лістапада 2013 }}, [[The Hill (newspaper)|The Hill]], July 16, 2012; quote: «Russia Today, a news network backed by the Russian government, was the top source for the most viewed news videos on the online video platform. Video clips produced by the young news network accounted for 22 of the nearly 260 news videos tracked in the study.»</ref>. [[17 красавіка]] [[2012]] года ''RT'' пачаў вяшчанне ''«World Tomorrow»'' — праграмы, арганізаванай [[Джуліян Асанж|Джуліянам Асанжам]]. Першым госцем быў лідар «[[Хезбала|Хезбалы]]» [[Хасан Насрала]]<ref name="Stanley">Alessandra Stanley, [http://www.nytimes.com/2012/04/18/arts/television/julian-assange-starts-talk-show-on-russian-tv.html The Prisoner as Talk Show Host; Julian Assange Starts Talk Show on Russian TV], ''[[The New York Times]]'', April 17, 2012. * {{cite news |title=The World Tomorrow |url=http://worldtomorrow.wikileaks.org/ |publisher=WikiLeaks |date=13 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120415223431/http://worldtomorrow.wikileaks.org/ |archive-date=15 красавіка 2012 |url-status=dead |access-date=13 April 2012 }} * {{cite news |title=Assange show premiere: Time to watch 'The World Tomorrow' |url=http://rt.com/news/assange-world-tomorrow-premier-date-time-934/ |publisher=RT.com |date=13 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413090402/http://rt.com/news/assange-world-tomorrow-premier-date-time-934/ |archive-date=13 красавіка 2012 |url-status=dead |access-date=13 April 2012 }}</ref>. Інтэрв’ю зрабіла фурор, таму што Насрала рэдка дае інтэрв’ю заходнім СМІ<ref name="Taylor">Jerome Taylor, [http://www.questia.com/read/1P2-31163836/hello-good-evening-and-welcome-to-my-country-house Hello, Good Evening and Welcome to My Country House Prison: Assange Makes His Talk Show Debut] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130325012502/http://www.questia.com/read/1P2-31163836/hello-good-evening-and-welcome-to-my-country-house |date=25 сакавіка 2013 }}, [[The Independent]], April 18, 2012.</ref>. Каментатары апісалі гэта як «пераварот»<ref>Raphael Satter, [http://news.yahoo.com/assange-interviews-hezbollah-leader-tv-premiere-115117514.html Assange interviews Hezbollah leader in TV premiere], [[Associated Press]] via [[Denver Post]], April 17, 2012.</ref><ref>[http://www.news.com.au/world-old/assange-debuts-chat-show/story-fn6sb9br-1226330924558 Assange chats with terrorist] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130509115703/http://www.news.com.au/world-old/assange-debuts-chat-show/story-fn6sb9br-1226330924558 |date=9 мая 2013 }}, [[Agence France-Presse]], April 18, 2012.</ref> або «савок»<ref name="Adomanis">Mark Adomanis, [http://www.forbes.com/sites/markadomanis/2012/04/18/julian-assanges-debut-on-russia-today-the-serious-people-say-it-was-really-bad/ Julian Assange’s Debut on Russia Today — The Serious People Say it Was Really Bad!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120421002444/http://www.forbes.com/sites/markadomanis/2012/04/18/julian-assanges-debut-on-russia-today-the-serious-people-say-it-was-really-bad/ |date=21 красавіка 2012 }}, [[Forbes]], April 18, 2012.</ref><ref name="Greenwald" />. ''«WikiLeaks»'' распавёў пра шоу як пра «серыю паглыбленых гутарак з ключавымі палітычнымі гульцамі, мыслярамі і рэвалюцыянерамі з усяго свету»<ref>{{cite web |url=https://wikileaks.org/New-Assange-TV-Series.html |title=New Assange TV Series |date=23 January 2012 |publisher=wikileaks.org |access-date=12 February 2012}}</ref>. Сцвярджалася, што шоу «прадзюсіруецца незалежна і Асанж кантралюе яго»<ref name="Lucas" />. Прадбачачы крытычныя каментарыі, такія як «​​Джуліян Асанж — варожы камбатант, здраднік, які клаўся ў ложак з Крамлём і бярэ інтэрв’ю ў жудасных радыкалаў з усяго свету», Асанж распавёў, што ''RT'' дазваляе яго гасцям казаць тое, што яны «не маглі сказаць на мэйнстрымных тэлевізійных сетках»<ref>Raphael Satter, [http://www.denverpost.com/nationalpolitics/ci_20414171/wikileaks-founders-show-air-kremlin-tv Assange interviews Hezbollah leader in TV premiere] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130910131250/http://www.denverpost.com/nationalpolitics/ci_20414171/wikileaks-founders-show-air-kremlin-tv |date=10 верасня 2013 }}, [[Associated Press]] via [[Denver Post]], April 17, 2012.</ref>. Асанж прызнаўся, што калі б «''Wikileaks''» апублікаваў расійскія дадзеныя, яго адносіны з ''RT'', магчыма, не былі настолькі добрымі<ref name="Taylor" />. У жніўні [[2012]] года ''RT'' перанёс атаку адмовы ў абслугоўванні на працягу некалькіх дзён ад групы, якая заве сябе ''«Antileaks»''. Было зроблена дапушчэнне, што гэта зрабіў Джуліян Асанж і/або члены гурта «[[Pussy Riot]]», засуджаныя да турэмнага тэрміну<ref>David Meyer, [http://www.zdnet.com/russia-today-hit-by-ddos-as-anti-wikileaks-group-claims-responsibility-7000002794/ Russia Today hit by DDoS as anti-Wikileaks group claims responsibility], [[ZDNet]], August 17, 2012.</ref>. [[23 кастрычніка]] [[2012]] года ''RT'' разам з «[[Аль-Джазіра]]» і «''{{нп4|C-SPAN|C-SPAN|en|C-SPAN}}''» трансліравалі дэбаты сярод чатырох кандыдатаў-не фаварытаў на пасаду прэзідэнта Злучаных Штатаў<ref>Michael Calderone, [http://www.huffingtonpost.com/2012/10/19/third-party-debate-al-jazeera-english_n_1988014.html Third-Party Debate To Be Broadcast By Al Jazeera English, RT America, But Not Major Cable News Networks], ''[[Huffington Post]]'', Posted: 10/19/2012, Updated: 10/23/2012, accessed November 4, 2012</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pbs.org/newshour/extra/video/blog/2012/10/presidential_hopefuls_take_sta.html|title=Presidential Hopefuls Meet in Third Party Debate|publisher=[[PBS NewsHour]]|date=October 25, 2012|access-date=October 26, 2012|archive-date=27 кастрычніка 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121027162558/http://www.pbs.org/newshour/extra/video/blog/2012/10/presidential_hopefuls_take_sta.html|url-status=dead}}</ref>. [[5 лістапада]] ''RT'' трансліраваў двух кандыдатаў-пераможцаў гэтай дыскусіі: кандыдата ад {{нп4|Лібертарыянская партыя|Лібертарыянскай партыі|en|Libertarian Party (United States)}} губернатара Гэры Джонсана і {{нп4|Партыя зялёных, ЗША|Партыі зялёных у ЗША|ru|Партия зелёных (США)}} Джыл Штайн са студыі RT у Вашынгтоне, акруга Калумбія<ref>* [http://rt.com/usa/news/rt-third-party-debate-stein-249/ RT to host final US presidential third-party debate], Published: 27 October 2012; Edited: 03 November, 2012; note that the debate was postponed from October 30th because of [[Hurricane Sandy]]. * Paul Singer, [http://www.usatoday.com/story/onpolitics/2012/11/05/nader-stein-johnson-debate-third-party/1682643/ Nader’s third-party debate raises alternate issues], [[USA TODAY]], November 5, 2012. * [http://rt.com/usa/news/us-stein-johnson-foreign-036/ RT hosts third party debate #2: Tackling the issues the mainstream ignores], RT.com story and video of debate, November 6, 2012.</ref>. У лістападзе [[2012]] года бомбы [[Армія абароны Ізраіля|арміі абароны Ізраіля]] сур’ёзна пашкодзілі офіс ''RT'' у [[Газа (горад)|горадзе Газа]], параніўшы чатырох журналістаў у ходзе аперацыі «Воблачны слуп». Офіс быў непасрэдна побач з мэтай ізраільскай атакі, «''{{нп4|Al-Aqsa TV|Al-Aqsa TV|en|Al-Aqsa TV}}''» — лаяльнай «[[ХАМАС|Хамас]]» тэлевізійнай станцыі<ref>[http://www.nowlebanon.com/NewsArchiveDetails.aspx?ID=458011#ixzz2CoOhEo9L Russian TV office damaged in Gaza strike] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220703074543/http://www.nowlebanon.com/NewsArchiveDetails.aspx?ID=458011#ixzz2CoOhEo9L |date=3 ліпеня 2022 }}, [[Agence France-Presse]], November 18, 2012.</ref>. [[Файл:Vladimir Putin visited the new Russia Today broadcasting centre (2013).webm|right|thumb|[[Прэзідэнт Расіі]] [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімір Пуцін]] наведаў новы офіс ''RT'' і пагаварыў з карэспандэнтамі.]] [[Файл:Vladimir Putin - Visit to Russia Today television channel 2.jpg|left|thumb|[[Прэзідэнт Расіі]] [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімір Пуцін]] наведаў новы офіс ''RT'' і пагаварыў з карэспандэнтамі.]] У маі [[2013]] года ''RT'' паведаміў, што былы вядучы ток-шоу на ''[[CNN]]'' [[Лары Кінг]] будзе весці новае ток-шоу на ''RT''. Кінг сказаў у рэкламе на ''RT'': «Я б аддаў перавагу задаваць пытанні людзям ва ўладзе замест таго, каб гаварыць ад іх імя»<ref>Dylan Byers, [http://www.politico.com/blogs/media/2013/05/larry-king-joins-russian-channel-rt-164941.html Larry King joins Russian channel RT], [[Politico]], May 29, 2013.</ref><ref>[http://rt.com/news/larry-king-joins-rt-873/ RT America to broadcast Larry King’s new political show], RT Press release, May 29, 2013.</ref>. Ён таксама перанёс яго шоу ''«Larry King Now»'' з ''«Hulu»'' на ''RT''. Маргарыта Сіманьян сказала ў заяве: «Калі насупраць Лары сядзеў прэзідэнт, або актывіст, ці рок-зорка, Лары Кінг ніколі не ўхіляўся ад задавання жорсткіх пытанняў, што робіць яго надзвычайна падыходзячым для нашай сеткі»<ref>Kenneth Rapoza, [http://www.forbes.com/sites/kenrapoza/2013/06/06/larry-king-comes-out-of-retirement-joins-russian-tv/ Larry King Comes Out Of Retirement, Joins Russian TV], [[Forbes]], June 6, 2013.</ref>. [[13 чэрвеня]] [[2013]] года ''RT'' анансіраваў новае вячэрняе шоу па чацверах ''«Politicking»'' з абмеркаваннем ўцечкі [[Эдвард Сноўдэн|Эдвардам Сноўдэнам]] {{нп4|PRISM, праграма разведкі|праграмы назірання PRISM|ru|PRISM (программа разведки)}}<ref>[http://rt.com/shows/politicking-larry-king/nsa-scandal-snowden-schock-675/ Politicking: Larry King talks NSA scandal fallout], RT.com, June 13, 2013.</ref>. [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімір Пуцін]] наведаў новы перадаючы цэнтр ''«Russia Today»'' у чэрвені [[2013]] года і заявіў: «Калі мы распрацоўвалі гэты праект яшчэ ў [[2005]] годзе, мы мелі намер увядзення яшчэ аднаго моцнага гульца на міжнароднай арэне, гульца, які б не толькі забяспечыў аб’ектыўнае асвятленне падзей у Расіі, але і паспрабаваў, дазвольце мне падкрэсліць, я маю на ўвазе, паспрабаваў разбурыць манаполію англасаксонцаў на сусветным інфармацыйным патоку… Мы хацелі прынесці цалкам самастойны канал на арэну навін. Вядома, канал фінансуецца ўрадам, таму ён не можа дапамагчы, але ён адпавядае афіцыйнай пазіцыі расійскага ўрада пра падзеі ў нашай краіне і ў іншых краінах свету, так ці інакш. Але я хацеў бы яшчэ раз падкрэсліць, што мы ніколі не збіраліся рабіць гэты канал — ''RT'' — апалагетыкай для расійскай палітычнай лініі ў любым выглядзе, няхай гэта айчынная або замежная»<ref name=Putin2013>[http://eng.kremlin.ru/news/5571 Visit to Russia Today television channel], Kremlin.ru website, June 11, 2013</ref><ref name=MaxFisher>Max Fisher, [http://www.washingtonpost.com/blogs/worldviews/wp/2013/06/13/in-case-you-werent-clear-on-russia-todays-relationship-to-moscow-putin-clears-it-up/ In case you weren’t clear on Russia Today’s relationship to Moscow, Putin clears it up], [[Washington Post]], June 13, 2013.</ref>. У 2019 годзе RT атрымала рэкорднае пакаранне ад брытанскага рэгулятара медыярынку (OFCOM). Памер штрафу за парушэнне правілаў аб’ектыўнасці склаў 200000 фунтаў стэрлінгаў. «Прычынай стала сур’ёзнае парушэнне прынцыпаў бесстароннасці, якія бароняць давер людзей да інфармацыйных службаў і праграм», — сказана ў заяве ведамства. За год да таго рэгулятар выявіў сем парушэнняў правіла аб’ектыўнасці на працягу пяці тыдняў. У асноўным парушэнні тычыліся такіх тэмаў, як канфлікт у [[Сірыя|Сірыі]] ды атручванне ў [[Солсберы (Вялікабрытанія)]]<ref>[https://www.polskieradio.pl/396/7818/Artykul/2347223,%D0%92%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%B1%D1%80%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%8F-%D0%BF%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%C2%A0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D1%83%D1%8E-%D1%82%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%96%D0%B7%D1%96%D1%8E polskieradio.pl]</ref>. Расійскія супрацоўнікі «Russia Today» замянілі беларускіх калег, якія звольніліся з каналу «[[Беларусь 1]]» у знак пратэсту, пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года ў Беларусі]]<ref>{{cite web|publisher={{нп3|tagesschau.de|tagesschau.de|de|tagesschau.de}}|first=Silvia|last=Stöber|url=https://www.tagesschau.de/ausland/belarus-machtwechsel-101.html|title=Proteste gegen Lukaschenko - Wie geht es weiter in Belarus?|date=2020-09-06|access-date=2021-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121123417/https://www.tagesschau.de/ausland/belarus-machtwechsel-101.html|archive-date=2021-01-21|url-status=live|language=de}}</ref>. == Арганізацыя == Дзяржаўнае інфармацыйнае агенцтва ''«РИА Новости»'', якое заснавала ''RT'' у [[2005]] годзе, з’яўляецца адным з найбуйнейшых у Расіі. Яго старшыня Святлана Міранюк мадэрнізавала агенцтва пасля яе прызначэння ў [[2003]] годзе<ref>* [http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0199-2467169/RUSSIA-ANOTHER-MEDIA-MANAGEMENT-CHANGE.html Russia: Another Media-Management Change]", IPR Strategic Business Information Database, February 4, 2003. Accessed March 29, 2010. * [http://www.russiaprofile.org/author_biography.php?author=Svetlana+Mironyuk Russia Profile] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100811031419/http://www.russiaprofile.org/author_biography.php?author=Svetlana+Mironyuk |date=11 Жнівень 2010 }}, accessed 29 March 2010.</ref><ref>Peter Finn, [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/03/05/AR2008030503539_pf.html Russia Pumps Tens of Millions Into Burnishing Image Abroad]''The Washington Post'', March 6, 2008.</ref>. ''«РИА Новости»'' заявіла, што дапамагло стварыць ''RT'', але не з’яўляецца «ні спонсарам, ані прыхільнікам ''„Russia Today“''»<ref name="vonTwickel" />. Міхаіл Сяславінскі, які адказвае за Федэральнае агенцтва па друку і масавых камунікацыях Расійскай Федэрацыі, сцвярджаў у [[2005]] годзе, што «''„Russia Today“'' прыйдзе ў якасці незалежнай кампаніі»<ref>[http://www.rianovosti.com/society/20050607/40486831.html Russia Today TV to make unique contribution to global information — German expert], Ria Novosti, June 7, 2005.</ref>. У [[2007]] годзе офісы ''RT'' былі размешчаныя ў тым жа будынку, што ''«РИА Новости»''. Для гэтага {{нп4|Саюз журналістаў Расіі|Саюз журналістаў Расіі|ru|Союз журналистов России}}, які знаходзіўся там раней, быў вымушаны вызваліць офісы<ref>[http://www.highbeam.com/doc/1Y1-106553093.html New Concerns on Russia Media Freedom] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140610060346/http://www.highbeam.com/doc/1Y1-106553093.html |date=10 Чэрвень 2014 }}, [[Associated Press]], via [[Highbeam]], May 19, 2007.</ref>. У [[2012]] годзе Ганна Качкаева, дэкан факультэта медыякамунікацый у [[Маскоўская Вышэйшая школа эканомікі|Маскоўскай Вышэйшай школе эканомікі]], заявіла, што яны дзеляць «адзін і той жа дах», таму што яны знаходзяцца ў тым жа будынку, але ў дачыненні да «фінансавання, рэдакцыйнай палітыкі, кіравання і персаналу яны з’яўляюцца дзвюма незалежнымі арганізацыямі, не звязанымі паміж сабой у любым выпадку»<ref name="RN-2012">[http://en.rian.ru/agency_news/20120206/171179459.html RIA Novosti Does Not Control RT Television — Russian Media Experts] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120210025703/http://en.rian.ru/agency_news/20120206/171179459.html |date=10 Люты 2012 }}, RIA Novosti, February 6, 2012.</ref>. У [[2008]] годзе Сіманьян адзначыла, што больш за 50 маладых журналістаў ''RT'' пайшлі ў буйныя заходнія СМІ<ref name="Zagorodnov" />. У [[2010]] годзе ў ''RT'' было 2000 супрацоўнікаў<ref name="vonTwickel" />. У чэрвені [[2011]] года ''RT'' адказаў на крытыку ў адрас сваёй «дзяржаўнасці», адзначыўшы афіцыйныя заявы місій і фінансаванне іншых вядомых «дзяржаўных» тэлевізійных сетак, такіх як ''«[[British Broadcasting Corporation]]»'' (''«BBC»''), ''«{{нп4|France 24|France 24|en|France 24}}»'', [[Германія|нямецкая]] ''«[[Deutsche Welle]]»'' і амерыканская ''CPB'' (якая змяшчае ''{{нп4|PBS|PBS|en|PBS}}'' і ''«[[National Public Radio|NPR]]»'')<ref name="isrtstaterun">{{Cite news|title=Is RT state-run?|url=http://rt.com/usa/news/rt-government-broadcasting-radio/|publisher=RT.com|date=June 16, 2011}}</ref>. Маргарыта Сіманьян сказала рэпарцёру, што Крэмль не будзе дыктаваць змест і «[[цэнзура]] ў гэтай краіне забаронена Канстытуцыяй». Яна патлумачыла, што яе задача была «давесці заходні вобраз Расіі бліжэй да таго, чым з’яўляецца Расія насамрэч»<ref name="Knobel" />. У [[2012]] годзе, калі замежныя СМІ каменціравалі спансіраванне ''RT'' праграмы Джуліяна Асанжа, ''«РИА Новости»'' заявіла: «Гэта сузаснавальнік Аўтаномнай некамерцыйнай арганізацыі (АНА) ''ТВ Новости'', запушчанай у снежні [[2005]] года ў якасці ''„Russia Today“ (RT)''. Паводле расійскага заканадаўства, у якасці аўтаномнай некамерцыйнай арганізацыі, ''RT'' з’яўляецца цалкам незалежным ад сваіх заснавальнікаў. Яго топ-менеджментам з’яўляецца Назіральны савет (савет дырэктараў). ''„РИА Новости“'' не мае прадстаўнікоў у Назіральным савеце ''RT'' або любым іншым органе кіравання ''RT'' і, такім чынам, не ўплывае на рэдакцыйную палітыку сеткі або яго фінансава-гаспадарчую дзейнасць прама ці ўскосна»<ref name="RN-2012" />. У снежні [[2012]] года напярэдадні сямігадовай гадавіны ''RT'' канал перавёз свае студыі і офісы штаб-кватэры ў новы комплекс у Маскве — васьміпавярховы будынак, які ахоплівае больш за 28 тысяч квадратных метраў і мае 6 студый. Пасля гэтага усе англамоўныя праграмы ''RT'' пачалі выпускацца ў фармаце [[HDTV|высокай якасці]]<ref name="Bullough"/><ref>[http://rt.com/about-us/press-releases/rt-begins-broadcasting-in-hd-worldwide-from-new-state-of-the-art-studio/ Rt Begins Broadcasting in Hd Worldwide from New, State of the Art Studio], RT website, December 17, 2012.</ref><ref>[http://rt.com/about-us/history/ About us/ History], RT website, ''accessed July 6, 2013.''</ref>. У [[2013]] годзе ўказам прэзідэнта Уладзіміра Пуціна было расфарміраванае ''«РИА Новости»'' і створана новае інфармацыйнае агенцтва пад назвай ''«{{нп4|Россия сегодня, інфармацыйнае агенцтва|Россия сегодня|ru|Россия сегодня (информационное агентство)}}»'', што непасрэдна ў перакладзе азначае ''«Расія сёння»''<ref name=RT>{{cite news|title=Putin orders overhaul of top state news agency|url=http://rt.com/news/ria-novosti-overhaul-putin-960/|access-date=10 December 2013|newspaper=RT|date=9 December 2013}}</ref>. Паводле паведамлення на сайце ''RT'', новае ІА з’яўляецца «ніяк не звязаным» з каналам ''RT'', нягледзячы на падабенства з арыгінальнай назвай ''RT''<ref name="RT"/>. Тым не менш, [[31 снежня]] [[2013]] года рэдактар ​​галоўнага канала ''RT'' Маргарыта Сіманьян была крос-прызначана рэдактарам новага інфармацыйнага агенцтва, захаваўшы за сабой пасаду галоўнага рэдактара канала навін<ref>{{cite news|title=RT editor Simonyan to head Kremlin-backed news agency|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-25560434|access-date=31 December 2013|newspaper=BBC News|date=31 December 2013}}</ref>. ''RT'' супрацоўнічае з шэрагам СМІ ў Расіі і за мяжой, у тым ліку прыватнымі СМІ, сярод якіх ''«{{нп4|Известия|Известия|ru|Известия}}»'', ''«[[Коммерсантъ]]»'', ''«{{нп4|Труд, газета|Труд|ru|Труд (газета)}}»'', ''«[[Независимая газета]]»'', ''«{{нп4|Ведомости|Ведомости|ru|Ведомости}}»'', ''«{{нп4|Аргументы и факты|Аргументы и факты|ru|Аргументы и факты}}»'' і нерасійскія ''«Асацыяцыя міжнароднага вяшчання»'', ''«{{нп4|The Huffington Post|Huffington Post|ru|The Huffington Post}}»'' і ''«News.com.au»''<ref name="RT About page">See [http://rt.com/about/ RT «About» page] and [http://rt.com/about/partners/ RT «Partners» page].</ref>. === Бюджэт === Бюджэт ''RT'' — 30 мільёнаў [[Долар ЗША|долараў]]. Ён быў устаноўлены ў [[2005]] годзе<ref name="Knobel">Beth Knobel [http://www.cbsnews.com/stories/2005/12/11/uttm/main1115914.shtml «Russian News, English Accent: New Kremlin Show Spins Russia Westward»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131009075002/http://www.cbsnews.com/stories/2005/12/11/uttm/main1115914.shtml |date=9 кастрычніка 2013 }}, ''[[CBS News]]'', 12 December 2005</ref>, і $ 30 мільёнаў былі выдзеленыя ў яго першы год працы. Каля паловы бюджэту сеткі прыйшлі ад дзяржавы, а іншая палова ад [[банк]]аў і кампаній, дружалюбных да ўрада<ref name="Painter" />. Яго бюджэт у доларах складаў прыкладна $ 80 млн у [[2007]] годзе, $ 120 млн у [[2008]] годзе, $ 380 млн у [[2011]] годзе і $ 300 млн у [[2012]] годзе<ref name="Maczka">Marcin Maczka, [http://www.neweasterneurope.eu/interviews/320-the-propaganda-machine The Propaganda Machine] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141007040059/http://www.neweasterneurope.eu/interviews/320-the-propaganda-machine |date=7 Кастрычнік 2014 }}, [[New Eastern Europe]] website, July 9, 2012, originally published in New Eastern Europe: New Europe, Old Problems No. 3 (IV), 2012.</ref>{{ref|a}}<ref>Паводле ацэнак «Лениздат», у [[2012]] годзе расійскі федэральны бюджэт на 11 мільярдаў рублёў знаходзіўся ў мацярынскай кампаніі RT — «АНО ТВ-Новости». Дар’я Фазлетдзінава, [http://lenizdat.ru/a0/ru/pm1/c-1105568-0.html#1 Anatomy of Non-Resistance] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121114130112/http://lenizdat.ru/a0/ru/pm1/c-1105568-0.html#1 |date=14 лістапада 2012 }}, Lenizdat, July 2, 2012, accessed September 28, 2012, [http://translate.google.com/translate?sl=ru&tl=en&js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&u=http%3A%2F%2Flenizdat.ru%2Fa0%2Fru%2Fpm1%2Fc-1105568-0.html%231&act=url Translation from the Russian]</ref>. [[Пуцін]] забараніў скарачэнне фінансавання ''«Russia Today»'' [[30 кастрычніка]] [[2012]] года<ref>http://en.gazeta.ru/news/2012/10/29/a_4828917.shtml {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121102072350/http://en.gazeta.ru/news/2012/10/29/a_4828917.shtml |date=2 лістапада 2012 }}</ref>. === Рэйтынгі === У [[2011]] годзе ''RT'' быў самым папулярным замежным каналам навін у ЗША пасля ''«{{нп4|BBC World News|BBC World News|en|BBC World News}}»''<ref>[http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=50157 Foreign News Channels Drawing U.S. Viewers — IPS] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100201005722/http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=50157 |date=1 Люты 2010 }}. Ipsnews.net. Retrieved on 2011-12-07.</ref> і займаў першае месца ў рэйтынгу замежных станцый у пяці буйных гарадах ЗША ў [[2012]] годзе<ref name="russia-briefing.com">[http://russia-briefing.com/news/russia-today-to-double-its-u-s-audience.html/ 'Russia Today' Doubles its U.S. Audience] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220319092004/https://www.russia-briefing.com/news/russia-today-to-double-its-u-s-audience.html/ |date=19 сакавіка 2022 }}, Russia Briefing News, June 7, 2012.</ref>. У [[2013]] годзе RT стаў першым каналам навін ТБ у гісторыі, які дасягнуў лічбы ў 1 мільярд праглядаў на ''«YouTube»''. У адпаведнасці з BARB прыкладна 2,5 млн брытанцаў настроілі свае тэлевізары на канал RT на працягу трэцяга квартала [[2012]] года, што робіць яго трэцім самым папулярным кругласутачным каналам навін у Вялікабрытаніі, першыя месцы займаюць ''«[[BBC News]]»'' і ''«{{нп4|Sky News|Sky News|en|Sky News}}»'' (не ўключаючы ''«{{нп4|Sky Sports News|Sky Sports News|en|Sky Sports News}}»'')<ref name="Bullough">Oliver Bullough [http://www.newstatesman.com/world-affairs/world-affairs/2013/05/inside-russia-today-counterweight-mainstream-media-or-putins-mou «Inside Russia Today: counterweight to the mainstream media, or Putin’s mouthpiece?»], ''New Statesman'', May 10, 2013.</ref><ref name="BARBQ32012">BARB Q3 2012 viewing figures [http://www.barb.co.uk/viewing/quarterly-channel-reach/download/BARB+Quarterly+Reach+Report+-+Quarter+3+2012+-+weeks+2293-2305.pdf «BARB Quarterly Reach Report- Quarter 3 2012»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130227063338/http://www.barb.co.uk/viewing/quarterly-channel-reach/download/BARB+Quarterly+Reach+Report+-+Quarter+3+2012+-+weeks+2293-2305.pdf |date=27 лютага 2013 }}, BARB, retrieved June 6, 2014</ref><ref name="Laughlin">Laughlin, Andrew, Jan 14, 2013 [http://www.digitalspy.co.uk/media/news/a450812/rt-russian-news-channel-goes-hd-on-sky.html «RT Russian news channel goes HD on Sky»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924051924/http://www.digitalspy.co.uk/media/news/a450812/rt-russian-news-channel-goes-hd-on-sky.html |date=24 верасня 2015 }}, [[Digital Spy]], retrieved December 13, 2013.</ref>. Аднак ''RT'' быў перагнаны ''«[[Al Jazeera English]]»''<ref name="BARBQ42012">BARB Q4 2012 viewing figures [http://www.barb.co.uk/viewing/quarterly-channel-reach/download/BARB+Quarterly+Reach+Report+-+Quarter+4+2012+-+weeks+2306-2318.pdf«BARB Quarterly Reach Report- Quarter 4 2012"] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130616085114/http://www.barb.co.uk/viewing/quarterly-channel-reach/download/BARB+Quarterly+Reach+Report+-+Quarter+4+2012+-+weeks+2306-2318.pdf |date=16 чэрвеня 2013 }}, BARB, retrieved June 6, 2014</ref>, і лічбы праглядаў упалі да 2,1 мільёнаў да канца [[2013]] года<ref name="BARBQ42013">BARB Q4 2013 viewing figures [http://www.barb.co.uk/viewing/quarterly-channel-reach/download/BARB+Quarterly+Reach+Report+-+Quarter+4+2013+-+weeks+2358-2370.pdf «BARB Quarterly Reach Report- Quarter 4 2013»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140409233956/http://www.barb.co.uk/viewing/quarterly-channel-reach/download/BARB+Quarterly+Reach+Report+-+Quarter+4+2013+-+weeks+2358-2370.pdf |date=9 красавіка 2014 }}, BARB, retrieved April 9, 2014</ref>. == Сетка і мовы вяшчання == Згодна з ''RT'', сігнал у сетцы ажыццяўляецца па 22 спадарожніках і больш за 230 аператарах, што дазваляе 644 млн людзей глядзець канал у больш чым 100 краінах<ref>[http://rt.com/about-us/distribution/ Distribution], ''RT'', accessed February 19, 2014.</ref>. Яны таксама сцвярджаюць, што ''«RT America»'' даступны 85 мільёнам людзей у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаных Штатах]]<ref name="CSM2012">Fred Weir, [http://www.csmonitor.com/World/Global-News/2012/0125/Russia-gives-WikiLeaks-Julian-Assange-a-TV-platform Russia gives WikiLeaks' Julian Assange a TV platform], ''[[The Christian Science Monitor]]'', January 25, 2012.</ref>. У дадатак да англамоўнага вяшчання, у ''RT'' таксама працуе канал ''«Русія аль-Яум»'' на арабскай мове і канал ''«RT Actualidad»'' на іспанскай мове, а таксама дакументальны канал ''«RTDoc»''. ''RT'' мае 21 бюро ў 16 краінах, у тым ліку [[Вашынгтон]]е, [[Нью-Ёрк]]у, [[Лондан]]е, [[Парыж]]ы, [[Дэлі]], [[Каір]]ы, [[Багдад]]зе, [[Кіеў|Кіеве]]. У ім занята больш за 2000 работнікаў сродкаў масавай інфармацыі па ўсім свеце<ref name="RTCorporate" />. RT складаецца з яго асноўнага англамоўнага ''«RT International»'', ''«RT America»'', ''«RT Arabic»'', ''«RT Actualidad»'' на іспанскай мове і ''«RT Documentary»''. {| class="wikitable" |- !Канал !Апісанне !Мова !Запушчаны !Веб-сайт |- | ''RT International'' || Канал навін, флагман сеткі ''RT'', ён ахоплівае міжнародныя і рэгіянальныя навіны з пункту гледжання Расіі. Таксама ўключае каментарыі і дакументальныя праграмы. Працуе ў Маскве з прысутнасцю ў Вашынгтоне, Нью-Ёрку, Лондане, Парыжы, Дэлі, Каіры, Багдадзе, Кіеве і іншых гарадах<ref name="RTCorporate" /> || англійская || 2005 || {{URL|rt.com}} |- | ''[[Русія аль-Яум]]'' || Працуе ў Маскве і трансліруе 24/7. Праграмы ўключаюць навіны, праграмы і дакументальныя фільмы || арабская || 2007 || {{URL|arabic.rt.com}} |- | ''RT Actualidad'' || Працуе ў Маскве з бюро ў [[Маямі]], [[Лос-Анджэлес]]е, [[Гавана|Гаване]] і [[Буэнас-Айрэс]]е. Распавядае загалоўкі навін, палітыку, спорт, трансліруе падзеі<ref name="About Actualidad RT">[http://actualidad.rt.com/acerca/quienes_somos Actualidad QUIÉNES SOMOS] (Spanish) RT</ref> || іспанская || 2009 || {{URL|actualidad.rt.com}} |- | ''[[RT America]]'' || Распавядае пра Амерыку з міжнароднага і расійскага пункту гледжання. Знаходзіцца ў бюро ў Вашынгтоне, акруга Калумбія. Уключае ў сябе праграмы, арганізаваныя амерыканскімі журналістамі, і мае асобны графік з 4 вечара да 12 раніцы усходняга часу з панядзелка па пятніцу; у адваротным выпадку ён адначасова вяшчае ''«{{Abbr|RT News|RT International|0}}»'' || англійская || 2010 || {{URL|rt.com/usa}} |- | ''[[RT Documentary]]'' || 24-гадзінны дакументальны канал. Асноўная частка яго праграм — дакументальныя фільмы вытворчасці ''RT'', звязаныя з Расіяй<ref name="About RT doc">[http://rt.com/news/rt-documentary-channel-new/ RT? — your guide to the depths of Russia — RT]. Rt.com. Retrieved on 2011-12-07.</ref> || англійская, руская || 2011 || {{URL|rtd.rt.com}}, {{URL|rtdru.rt.com}} |} На сваім сайце ''RT'' прапануе прамы эфір, даступны ў Інтэрнэце для прагляду на камп’ютары або мабільнай прыладзе. Многія з праграм, навін і шоу трапляюць на ''«YouTube»''. ''RT'' перадаецца на 22 спадарожніках, якія ахопліваюць большую частку Еўропы, Азіі, Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі, Афрыкі і Аўстраліі на розных носьбітах, пералічаных на сваім сайце<ref>[http://rt.com/where-to-watch/ RT «Where to watch» page]. See a listing of satellites at [http://www.lyngsat-address.com/or/RTTV-Russia.html RT.com satellite list] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141008051751/http://www.lyngsat-address.com/or/RTTV-Russia.html |date=8 кастрычніка 2014 }}, LyngSat Address, accessed 24 September 2012.</ref>. У верасні [[2012]] года RT падпісаў кантракт з ізраільскай кампаніяй «RRSat» для распаўсюджвання канала высокай дакладнасці ў ЗША, Лацінскай Амерыцы і Азіі<ref>[http://www.sacbee.com/2012/09/07/4796782/rrsat-signs-contract-with-russia.html RRsat Signs Contract With Russia Today For Global Distribution Of RT HD Channels], RRSat Global Communications Network Ltd press release, September 7, 2012.</ref>. У кастрычніку [[2012]] года ''«Русія аль-Яум»'' і ''«Russia Today»'' далучыліся да сеткі спадарожнікавай сувязі высокага разрознення «Al Yah» («YahLive»)<ref name="AMEinfo">[http://www.ameinfo.com/russia-rusiya-al-yaum-join-yahlives-definition-313995 Russia Today and Rusiya Al-yaum join Yahlive’s high definition bouquet], [[Al Yah Satellite Communications]], [[AMEinfo.com]].</ref>. == Праграмы == [[Файл:Abby Martin RT correspondent.png|right|thumb|Вядучая праграмы «Breaking the Set» Эбі Марцін.]] ''«RT International»'' і ''«RT America»'' маюць падобныя праграмы, якія ахопліваюць пераважна навіны з ЗША. ''RT'' на арабскай і ''«RT Actualidad»'' на іспанскай мове маюць свае ўласныя навіны, а таксама перакладзеныя версіі англійскага ''RT''. Марцін Марчка піша, што дастатковае фінансаванне ''RT'' дазволіла яму прыцягнуць дасведчаных журналістаў і выкарыстоўваць найноўшыя тэхналогіі<ref name="Maczka" />. Карэспандэнты ''RT'' маюць тэндэнцыю канцэнтравацца на спрэчных сусветных праблемах, такіх як фінансавая нестабільнасць і крызісы, фінансавыя і банкаўскія скандалы, карпаратыўны ўплыў на сусветную эканоміку і дэманстрацыі пратэстуючых. Навіны з Расіі маюць другараднае значэнне і такія справаздачы падкрэсліваюць расійскую мадэрнізацыю і эканамічныя дасягненні, а таксама рускую культуру і прыродны ландшафт, але ў жа той час перамяншаюць сацыяльныя праблемы і карупцыю ў Расіі<ref name="Heyman" /><ref name="Maczka" />. Бягучыя праграмы ''RT'' (з вядучымі ў дужках)<ref name="Talent">[http://rt.com/about/on-air-talent RT On Air Talent page], accessed September 26, 2012.</ref>: * ''«Breaking the Set»'' ({{нп4|Эбі Марцін|Эбі Марцін|en|Abby Martin}})<ref>[http://rt.com/shows/breaking-set-summary/ Breaking the set] page at RT.com.</ref> * ''«CrossTalk»'' і ''«On the Money»'' ({{нп4|Пітэр Лавель|Пітэр Лавель|ru|Лавелль, Питер}})<ref>[http://rt.com/shows/money/ ''On the Money''] page at RT.com.</ref> * ''«SophieCo»'' ({{нп4|Сафіко Паатаўна Шэварнадзэ|Сафіко Шэварнадзэ|ru|Шеварднадзе, Софико Паатовна}})<ref>[http://rt.com/shows/sophieco/ ''SophieCo''] page at RT.com.</ref> * ''«Keiser Report»'' ([[Макс Кайзер]] са [[Стэйсі Герберт]])<ref>[https://rt.com/shows/keiser-report/ ''Keiser Report''] page at Rt.com.</ref> * ''«Larry King Now»'' ([[Лары Кінг]])<ref>[http://rt.com/shows/larry-king-now/ ''Larry King Now''] page at RT.com.</ref> * ''«Politicking»'' ([[Лары Кінг]])<ref>[http://rt.com/shows/politicking-larry-king/ ''Politicking''] page at RT.com.</ref> * ''«Prime Time Russia News»''<ref>[http://rt.com/tags/prime-time-russia/ ''Prime Time Russia News''] page at RT.com.</ref> * ''«Spotlight»'' ({{нп4|Аляксандр Барысавіч Гурноў|Аляксандр Гурноў|ru|Гурнов, Александр Борисович}})<ref>[https://rt.com/shows/spotlight/ ''Spotlight''] page at RT.com.</ref> * ''«Technology Update»'' (Брэндан Райс)<ref>[http://rt.com/shows/technology-update/ ''Technology Update''] page at RT.com.</ref> * ''«The Big Picture»'' ({{нп4|Том Хартман|Том Хартман|en|Thom Hartmann}})<ref>[https://rt.com/shows/big-picture/ ''The Big Picture''] page at RT.com.</ref> * ''«The Truthseeker»'' (Даніэль Бушнэль)<ref>[http://rt.com/shows/the-truthseeker/ ''The Truthseeker''] page at RT.com.</ref> * ''«Why You Should Care»'' (Цім Кёрбі)<ref>[https://rt.com/shows/why-care-summary/ ''Why You Should Care''] page at RT.com.</ref> * ''«Worlds Apart»'' (Аксана Бойка)<ref>http://rt.com/shows/worlds-apart-oksana-boyko/ ''Worlds Apart with Oksana Boyko'' page at RT.com</ref> * ''«Venture Capital»'' (Кэці Пілбім)<ref>http://rt.com/shows/venture-capital/ «Venture Capital» page at RT.com</ref> * ''«Boom Bust»'' (Эрын Эйд)<ref>http://rt.com/shows/boom-bust/ ''Boom Bust'' page at RT.com</ref> * ''«Sputnik»'' (Джордж Галаўэй)<ref>http://rt.com/shows/sputnik/ ''Sputnik'' page at RT.com</ref> * ''«Going Underground»'' (Афшын Ратансі)<ref>http://rt.com/shows/going-underground/ ''Going Underground'' page at RT.com</ref> * ''«Redacted Tonight»'' (Лі Кэмп)<ref>http://rt.com/shows/redacted-tonight-summery/ ''Redacted Tonight'' page at RT.com</ref> === Асобы канала === Бягучы спіс ''RT'' «Таленты ў эфіры» ўключае ў сябе<ref name="Talent" />: '''Вядучыя навін''': Біл Дод, Марына Джашы, Эндру Фармер, Крысцін Фразаа (Вашынгтон, акр. Калумбія), Эбі Марцін (праграма ''«Breaking the Set»'', Вашынгтон, акр. Калумбія), Табанг Мацэй, Аніса Наўай, {{нп4|Кевін Оўэн|Кевін Оўэн|en|Kevin Owen}}, Юлія Шапавалава, Роры Сухе, Шон Майкл Томас, Мэт Трэза, Маргарэт Хоўэл (акр. Калумбія), Люсі Кафанаў, {{нп4|Джордж Галаўэй|Джордж Галаўэй|ru|Галлоуэй, Джордж}} (Вялікабрытанія). [[Файл:Sean Michael Thomas of RT.JPG|left|thumb|Шон Томас вядзе рэпартаж з Антарктыды, [[2009]] год]] [[Файл:Lauren Lyster on RT.png|right|thumb|Лорэн Лістэр]] '''Карэспандэнты''': Тэса Арцыла, Дзяніс Балоцкі, Аксана Бойка, Анастасія Чуркіна, Гаян Чычахян, Аня Фёдарава (Прайм-тайм), Марыя Фіношына, Сара Фірт, Ліндсэй Франс, Рамон Галінда (Лос-Анджэлес), Ірына Галушко, Лоры Харфэніст (Нью-Ёрк), Меган Лопес<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=yNcTXGO7cMo Megan Lopez report], Rt.com, September 11, 2012.</ref><ref>[http://rt.com/tags/thabang-motsei/ Thabang Motsei page] at Rt.com.</ref>, Наталя Новікава, Піт Олівер, Дар’я Пушкова, Ягор Піскуноў, Марына Партная (Нью-Ёрк), Пола Сліер (Блізкі Усход), Лора Сміт (Лондан), Прыя Срыднар (Паўднёвая Азія), Наталя Шанецкая, Паліна Бойка, Бел Тру. '''Вядучыя бізнес-зводак''': Кэці Пілбім, Мадзіна Кочанава, {{нп4|Макс Кайзер|Макс Кайзер|ru|Кайзер, Макс}}, Стэйсі Герберт. '''Вядучыя дакументальных фільмаў''': Марцін Эндрус (забавы, кулінарыя і падарожжы, раней ''«Wayfarer/Moscow Out/Venice of the North»''), Джэймс Браўн ('«Discovering Russia»', раней навіны і ''«Close-Up Russia»''). '''Вядучыя спартыўных навін''': Кэйт Партрыдж, Майкл Краўчанка, Рычард Ван Поортвліе, '''Вядомыя ў мінулым вядучыя''': {{нп4|Адам Кокеш|Адам Кокеш|en|Adam Kokesh}} (''Adam vs. the Man''), Ніў Баркер, Джэйсан дэ ла Пенья, Алёна Мінкоўская (''The Alyona Show''), Марыям Немазі, Карэн Робертс, [[Дзмітрый Аляксеевіч Глухоўскі|Дзмітрый Глухоўскі]], Джэнк Уйгур, Лорэн Лістэр (''Capital Account''), Ліз Вол (Вашынгтон, акр. Калумбія). === Вядомыя госці === [[Файл:Vladimir Putin interview to RT 6 September 2012.ogv|thumb|Расійскі прэзідэнт [[Уладзімір Пуцін]] дае інтэрв’ю RT, [[6 верасня]] [[2012]] года]] Паводле слоў Джэсі Цвік, ''RT'' пераконвае «законных экспертаў і журналістаў» з’яўляцца ў якасці гасцей, дазваляючы ім доўга гаварыць наконт пытанняў, якія ігнаруюцца буйнымі інфармацыйнымі агенцтвамі. Інтэрв’ю браліся ў прагрэсіўных і лібертарных навукоўцаў, інтэлектуалаў і пісьменнікаў з такіх арганізацый, як «{{нп4|The Nation|The Nation|en|The Nation}}», «{{нп4|Reason|Reason|en|Reason (magazine)}}», Human Events, «[[Цэнтр амерыканскага прагрэсу]]»<ref name="Zwick" /> і «{{нп4|Інстытут Катона|Інстытут Катона|ru|Институт Катона}}»<ref name="Weigel"/>, якія крытычна ставяцца да амерыканскай палітыкі грамадзянскіх свабод<ref name="Zwick" />. На ''RT'' таксама працуюць вядомыя каментатары, у тым ліку [[Анархізм|анархісты]], [[Антыглабалізм|антыглабалісты]] і [[Левыя (палітыка)|левыя]] актывісты<ref name="Maczka" />. Журналіст Дэні Шэхтэр лічыць, што асноўнай прычынай поспеху ''RT'' у ЗША з’яўляецца тое, што ''RT'' з’яўляецца «сілай для разнастайнасці», якая дае голас народа, «які рэдка чуюць у бягучых сродках масавай інфармацыі ЗША.»<ref name="Walker" />. Сярод вядомых гасцей можна назваць палітыкаў {{нп4|Найджэл Фараж|Найджэла Фаража|ru|Фараж, Найджел}}, {{нп4|Нік Грыфін|Ніка Грыфіна|ru|Гриффин, Ник}} і {{нп4|Джэрэмі Корбін|Джэрэмі Корбіна|ru|Корбин, Джереми}} ([[Вялікабрытанія]]), [[Марын Ле Пен]] ([[Францыя]]), {{нп4|Авраам Бург|Авраама Бурга|ru|Бург, Авраам}} ([[Ізраіль]]), [[Генры Кісінджэр]]а, {{нп4|Дана Рорабахер|Дану Рорабахер|en|Dana Rohrabacher}}, Лоўрэнса Вількерсан і Алана К. Сімпсана ([[Злучаныя Штаты Амерыкі]])<ref>See RT.com interviews at the RT Youtube page: [https://www.youtube.com/watch?v=YTBbcaNLccM Nigel Farage], [https://www.youtube.com/watch?v=jCgBlNUE518 Jeremy Corbyn], [https://www.youtube.com/watch?v=w_qYKa1n8Es Marine Le Pen], [https://www.youtube.com/watch?v=BbDgulV5bPk&feature=plcp Avraham Burg], [https://www.youtube.com/watch?v=G1V7LqNcVNA Lawrence Wilkerson], [https://www.youtube.com/watch?v=ykFvsKC42pM&feature=plcp Henry Kissinger], [https://www.youtube.com/watch?v=toGP93KSAqA&feature=plcp Jesse Ventura], [https://www.youtube.com/watch?v=6QBiaq9OBgc David Stockman], [https://www.youtube.com/watch?v=UEuDLjmGN9s Dana Rohrabacher], [https://www.youtube.com/watch?v=AvxG8R777H8 Alan Simpson]</ref>; інтэлектуалаў Ярэда Бернштэйна<ref name="Weigel" />, Джона Ферэра і Лоўрэнса Корба; журналістаў і пісьменнікаў Джэйкаба Сулума, Пепе Эскабара<ref name="Zwick" />, Браяна Доэрці<ref name="Quan" />, {{нп4|Крыс Хеджэс|Крыса Хеджэса|ru|Хеджес, Крис}} і {{нп4|Наомі Волф|Наомі Волф|en|Naomi Wolf}}; прафесараў Крэйга Кэлхаўна, {{нп4|Норман Фінкельштэйн|Нормана Фінкельштэйна|en|Norman Finkelstein}}, [[Ноам Хомскі|Ноама Хомскі]] і іншых гасцей, сярод якіх былы лабіст {{нп4|Джэк Абрамаф|Джэк Абрамаф|ru|Абрамофф, Джек}} і сузаснавальнік [[Apple]] [[Стыў Возняк]]<ref>See RT.com interviews at the RT youtube page: [https://www.youtube.com/watch?v=ABrAhacd_VA Chris Hedges], [http://rt.com/usa/news/wolf-interview-039/ Naomi Wolf], [https://www.youtube.com/watch?v=p-GdBkTBgZ0&feature=plcp Craig Calhoun], [https://www.youtube.com/watch?v=1Mjc3-iqzD4 Norman Finkelstein], [https://www.youtube.com/watch?v=Ks0G7LGoYCo Jack Abramoff], [https://www.youtube.com/watch?v=LJnghGBBP2Q&feature=plcp Steve Wozniak].</ref> Іншыя вядомыя госці — кіраўнікі дзяржаў і ўрадаў. Сярод іх былі [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімір Пуцін]]<ref name="Weir">Fred Weir, [http://www.csmonitor.com/World/Europe/2012/0907/For-first-interview-of-new-term-Putin-puts-priority-on-foreign-audience For first interview of new term, Putin puts priority on foreign audience], ''[[The Christian Science Monitor]]'', September 7, 2012.</ref>, {{нп4|Нуры Аль-Малікі|Нуры Аль-Малікі|ru|Аль-Малики, Нури}}<ref>{{YouTube|7it42VjQ-yY|'Syria war to backfire on foreign arms suppliers' - Iraqi PM (EXCLUSIVE) }} RT, accessed September 13, 2013</ref>, [[Рафаэль Карэа]]<ref name="Quan">{{cite web|author=Tracy Quan |url=http://www.thedailybeast.com/articles/2012/07/03/i-love-the-julian-assange-show.html |title=I Love the Julian Assange Show! |publisher=The Daily Beast |date=2012-07-03 |access-date=2012-08-20}}</ref>, [[Башар Асад]]<ref>[http://latimesblogs.latimes.com/world_now/2012/11/syrias-assad-does-not-see-civil-war-blames-the-west.html Syria’s Assad denies civil war, blames the West], [[Los Angeles Times]], November 9, 2012.</ref>, [[Даніэль Артэга]]<ref>[http://rt.com/news/latin-america-independence-ortega-623/ ‘Latin America needs independence to prosper' — President of Nicaragua] RT, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]]<ref>{{YouTube|EbJYQ9mhawA|'No handover, Belarus should choose the leader it wants - President Lukashenko (RT EXCLUSIVE)}} RT, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Махмуд Абас]]<ref>{{YouTube|ZmUwaAlavQM|Mahmoud Abbas - Exclusive Interview to RT}} RT, accessed September 13, 2013.</ref> [[Фернанда Луга]],<ref>{{YouTube|PXIsvCjgZv0|'I quit to prevent bloodbath' - ousted Paraguay president in RT exclusive}} RT, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Хуан Эва Маралес]]<ref>{{YouTube|VoKwRSwouow|Exclusiva a RT: Entrevista con Evo Morales, presidente de Bolivia}} RT en Español, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Феліпэ Кальдэрон]]<ref>[http://rt.com/news/felipe-calderon-interview-rt-748/ US drug addiction impedes Mexican growth — President Calderon] RT, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Томіслаў Нікаліч]]<ref>{{YouTube|VRRIHPpFA8Q|'No sense in NATO' - Serbian president-elect in RT exclusive}} RT, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Нікалас Мадура]]<ref>{{YouTube|l8g4PkZHyyE|Entrevista exclusiva con Nicolás Maduro, presidente de Venezuela (Versión completa)}} RT en Español, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Андрус Кубілюс]]<ref>[http://rt.com/shows/interview/we-are-proud-that-we-managed-to-stabilize-economic-situation-lithuanian-pm/ «We are proud that we managed to stabilize economic situation» — Lithuanian PM] RT, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Хамід Карзай]]<ref>{{YouTube|5xMjZJM0VZM|Karzai Exclusive: 'No Blackwater merc in Afghanistan in 10 years'}} RT, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Федэрыка Франка]]<ref>[http://rt.com/news/paraguay-franco-president-interview-152/ Impeachment was very fast but totally legitimate — new Paraguayan president to RT] RT, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Алі Абдула Салех]]<ref>{{YouTube|en775E2W60s|'Qatar funds chaos in Arab world' - Yemeni President exclusively for RT }} RT, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Махмуд Ахмадзінежад]]<ref>{{YouTube|eNEKnqi9NQQ|Ahmadinejad to RT: Europe, US need freedom most of all (Exclusive Interview)}} RT, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Мансеф Марзукі]]<ref>[http://assange.rt.com/marzouki-episode-three/ Marzouki: Episode Three — Julian Assange] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140713135607/https://assange.rt.com/marzouki-episode-three/ |date=13 ліпеня 2014 }} RT, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Парфірыа Лоба]]<ref>{{YouTube|KLoSZiBwDJ0|La entrevista exclusiva a RT de Porfirio Lobo, presidente de Honduras}} RT en Español, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Ота Перэс Маліна]]<ref>{{YouTube|pmfdMqnG4ak|Entrevista exclusiva con Otto Pérez Molina, presidente de la República de Guatemala}} RT en Español, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Абд Рабу Мансур аль-Хадзі]]<ref>{{YouTube|HbzSCoTMLsY|'Despair leads people to join Al-Qaeda' - Yemeni president}} RT, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Хасэ Альберта Мухіка Кардана|Хасэ Мухіка]]<ref>{{YouTube|QpJ84KLuCcQ|Entrevista exclusiva de RT al presidente de Uruguay, José Mujica}} RT en Español, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Алекс Салманд]]<ref>{{YouTube|GT64a410qX4|First Minister of Scotland: We will win independence referendum}} RT, accessed September 13, 2013.</ref> і [[Джэйкаб Зума]]<ref>{{YouTube|WITpoxF-BKg|'europe sucked wealth from Africa, in debt to continent}} RT, accessed September 13, 2013</ref>. == Палітыка канала == === Праграмы === У [[2008]] годзе Хайдзі Браўн напісала ў ''«[[Forbes]]»'', што «Крэмль выкарыстоўвае абаянне, добрыя фатаграфіі і здаровую дозу [[секс]]уальнай прывабнасці, каб звярнуцца да разнастайнай і скептычна настроенай аўдыторыі». Яна дадала, што ''«Russia Today»'' удалося «змусіць замежных людзей прынамсі разгледзець расійскі пункт гледжання — аднак гэта можа быць эксцэнтрычна…»<ref>Heidi Brown, [http://www.forbes.com/2008/02/26/putin-russia-today-vote-oped-cz_hb_0227putin.html Springtime (For Putin) In Russia], [[Forbes]], February 27, 2008.</ref>. У [[2012]] годзе Трэйсі Кван пісала, што RT з’яўляецца «значна цікавейшай сеткай, чым можна дапусціць»<ref name="Quan" />. Марк Адаманіс, які з’явіўся на RT, піша: «я наогул знайшоў RT як таблоідны, трохі раздуты, і ў асноўным бясшкодны»<ref name="Adomanis" />. [[Файл:Alyona Minkovski.png|міні|справа|Алёна Мінкоўская.]] ''«The Alyona Show»'' з Алёнай Мінкоўскі выходзіла з [[2009]] па [[2012]] год, пакуль яна не далучылася да ''«Huffington Post»''. Трэйсі Кван у ''«The Daily Beast»'' апісала ''«The Alyona Show»'' як «адну з самых папулярных праграм ''RT''»<ref>{{cite web|author=Tracy Quan |url=http://www.thedailybeast.com/articles/2012/07/03/i-love-the-julian-assange-show.html |title=I Love the Julian Assange Show! |publisher=The Daily Beast |date=2012-07-03 |access-date=2012-11-01}}</ref>. Джэсі Цвік у {{нп4|The New Republic|The New Republic|en|The New Republic}} пісала, што адзін журналіст сказаў ёй, што Мінкоўскі з’яўляецца «магчыма, лепшы інтэрв’юерам на кабельных навінах»<ref name="soma">{{cite journal |title=Alyona Minkovski: She's Got It! |url=http://somamagazine.com/alyona-minkovski/ |work=SOMA Magazine |volume=25 |issue=4 |first=Benjamin R. |last=Freed |access-date=2011-12-15}}</ref>. Дэвід Вайгель называў шоу «спробай культавага хіта ў доме» і адзначыў, што «яго сегменты былі аб дзяржаўным шпіянажы, Федэральнай рэзервовай сістэмы і неаб’яўленых войнах Амерыкі»<ref name="Weigel" />. Мінкоўскі скардзілася, быццам яе называлі «дзяўчынай Пуціна ў Вашынгтоне» або «асобай, што вядзе антыамерыканскую дзейнасць»<ref name="soma" />. Пасля Мінкоўскі сцвярджала, што {{нп4|Глен Бек|Глен Бек|en|Glenn Beck}} быў «не на баку Амерыкі. І тое, што мой канал больш сумленны з амерыканскім народам, значыць тое, што вы павінны саромецца». Юлія Ёфэ ў ''«Columbia Journalism Review»'' спытала: «З якіх гэта часоў ''„Russia Today“'' абараняе палітыку любога амерыканскага прэзідэнта? Ці ёсць у гэтым інфармацыйныя патрэба амерыканскай грамадскасці, калі на тое пайшло?»<ref name="Ioffe"/>. З красавіка па жнівень [[2011]] года на ''RT'' выходзіла паўгадзіннае прайм-тайм шоу ''«Adam vs. the Man»''<ref>* [https://web.archive.org/web/20110418204433/http://www.adamvstheman.com/wp-content/uploads/2011/03/AVTM-Press-Release-110403.pdf RT America Launches New Show, Hosted by Former US Marine, Adam Kokesh], press release on [http://www.adamvstheman.com/ Adam vs The Man] web site, April 4, 2011. * {{cite web|url=http://www.adamvstheman.com/blog/episodes/final-episode-east-coast-quake-libya-rebellion-you-the-viewer-teachers-social-media-net-neutrality-media-blackout-on-ron-paul/|title=FINAL EPISODE: East Coast Quake, Libya Rebellion, You The Viewer, Teachers & Social Media, Net Neutrality, Media Blackout on Ron Paul?|date=2011-08-25|publisher=RT|archive-url=https://web.archive.org/web/20110924074939/http://www.adamvstheman.com/blog/episodes/final-episode-east-coast-quake-libya-rebellion-you-the-viewer-teachers-social-media-net-neutrality-media-blackout-on-ron-paul|archive-date=24 Верасень 2011|access-date=13 Ліпень 2014|url-status=live}}</ref><ref name="Politico">{{Cite news|title=Ron Paul booster's show cancelled after FEC complaint|url=http://www.politico.com/blogs/onmedia/0811/Ron_Paul_boosters_show_cancelled_after_FEC_complaint.html|newspaper=Politico|date=August 25, 2011|access-date=5 сакавіка 2022|archive-date=25 кастрычніка 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025214003/http://www.politico.com/blogs/onmedia/0811/Ron_Paul_boosters_show_cancelled_after_FEC_complaint.html|url-status=dead}}</ref>, арганізаванае былым [[Іракская вайна|іракскім]] марскім [[ветэран]]ам і [[пацыфізм|антываенным актывістам]] [[Адам Кокеш|Адамам Кокешам]]. Дэвід Вайгель піша, што Кокеш абараніў прапагандысцкую функцыю ''RT'', кажучы: «Мы кажам тую праўду, якую ніхто больш не хоча сказаць. Я маю на ўвазе, калі вы хочаце прадставіць гэты ўрад Расіі ў самым непадыходным відзе, якім з’яўляецца крышаванне іншых ўрадаў свету, ідучых супраць ЗША, і закліканне іх да глупства»<ref name="Weigel" />. «{{нп4|Праўдзівасць у СМІ|Праўдзівасць у СМІ|ru|Достоверность в СМИ}}» крытыкавала паяўленне Кокеша на ''RT'', пішучы, што ''RT'' выкарыстоўвае амерыканцаў, такіх як Кокеш, і зарабляе прапагандысцкія ачкі<ref>{{cite web|url=http://www.aim.org/aim-column/kgb-tv-to-air-show-hosted-by-anti-war-marine-vet/|title=KGB TV to Air Show Hosted by Anti-war Marine Vet|date=2011-04-05|publisher=Accuracy in Media|access-date=5 сакавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110408154335/http://www.aim.org/aim-column/kgb-tv-to-air-show-hosted-by-anti-war-marine-vet/|archive-date=8 красавіка 2011|url-status=dead}}</ref>. Аглядаючы шоу [[Джуліян Асанж|Джуліяна Асанжа]] ''«World Tomorrow»'', ''«[[The Independent]]»'' адзначае, што Асанж, які знаходзіўся пад хатнім арыштам, быў «у асноўным пачцівым», задаючы некаторыя пытанні лідару групоўкі Хасану Насрала, які сам быў у розшуку. Тым не менш, ён таксама задаваў жорсткія пытанні, напрыклад, чаму Насрала не падтрымаў арабскія паўстанні супраць сірыйскіх лідараў, калі ён іх падтрымліваў у [[Туніс]]е, [[Емен]]е, [[Егіпет|Егіпце]] і іншых краінах<ref name="Taylor" />. Алесандра Стэнлі ў ''«[[New York Times]]»'' пісала, што «з практычнага пункту гледжання, спадар Асанж знаходзіцца ў ложку з Крамлём, але на шоу ў аўторак ён не патушыць» і што ён «паводзіў сябе на здзіўленне як стандартны сеткавы інтэрв’юер»<ref name="Stanley" />. Дуглас Лукас ў ''{{нп4|Salon.com|Salon.com|en|Salon (website)}}'' пісаў, што здзелка ''RT'' «можа быць толькі выгадным спосабам для яго атрымання гіганцкай колькасці рэтвітаў»<ref name="Lucas" />. Глен Грынуолд, які быў госцем на ''RT''<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=nD1oWvfRcAU Glenn Greenwald ] interview on RT website.</ref>, пісаў, што наданне ''RT'' шоу Джуліяна Асанжа прывяло да «прадказальнай хвалі яхідных, самазадаволеных нападаў амерыканскіх прадстаўнікоў сродкаў масавай інфармацыі»<ref name="Greenwald" />. Марк Адаманіс абвяргае некаторыя з «ліхаманкавых даносаў» супраць ''RT'' і Джуліяна Асанжа ў артыкуле, апублікаваным у ''«[[Forbes]]»''<ref name="Adomanis" />. Журналіст з ''«[[The Moscow Times]]»'' адзначыў, што ''RT'' атрымаў «значную» крытыку ўвогуле<ref name="Zagorodnov" />. === Крытыка === З моманту свайго заснавання ў [[2005]] годзе ''RT'' быў шырока абвінавачаны ў прадстаўленні пазіцыі Крамля. У «[[Голас Амерыкі|Голасе Амерыкі]]», які належыць ураду ЗША, расійска-[[ізраіль]]скі блогер {{нп4|Антон Барысавіч Носік|Антон Носік|ru|Носик, Антон Борисович}} падкрэсліў, што стварэнне ''«Russia Today»'' «у {{нп4|Савецкая прапаганда|савецкім стылі прапагандысцкіх кампаній|en|Propaganda in the Soviet Union}}»<ref>{{Cite news|title=New Global TV Venture to Promote Russia|url=http://www.voanews.com/content/a-13-2005-07-06-voa33-66930727/377326.html|newspaper=VOANews|date=2005-07-06}}</ref>. Паскаль Банамур, кіраўнік Еўрапейскага дэпартамента «{{нп4|Рэпарцёры без меж|Рэпарцёры без меж|be-x-old|Рэпартэры бязь межаў}}», называў сетку «яшчэ адным крокам дзяржавы на шляху да кантролю інфармацыі»<ref>[http://www.kommersant.com/page.asp?idr=530&id=619775 Reporters Without Borders Don’t Fancy Russia Today] ''«[[Kommersant]]»'' 21 October 2005</ref>. У [[2009]] годзе Люк Хардзінг (расійскі карэспандэнт «[[The Guardian]]») апісваў рэкламную кампанію «Russia Today» у Вялікабрытаніі як «амбіцыйную спробу стварыць новую постсавецкую глабальную прапагандысцкую імперыю»<ref name="Guardian_Harding_RT" />. Артыкул у «Christian Science Monitor» паведамляе, што ''«Russia Today»'' паведамляе аб добрай працы Пуціна ў свеце і амаль нічога не распавядае пра іншыя рэчы, як канфлікт у Чачні або забойствы крытыкаў ўрада<ref>http://www.csmonitor.com/2007/0308/p07s02-woeu.html</ref>. У [[2010]] годзе «[[The Independent]]» паведаміла, што журналісты ''RT'' паказалі, што ахоп адчувальных пытанняў у Расіі дазволены, але прамая крытыка [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]] ці тагачаснага Прэзідэнта РФ [[Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў|Дзмітрыя Мядзведзева]] — не<ref name="Walker" />. Маша Карп напісала у часопісе ''«Standpoint»'', што сучасныя расійскія пытанні, такія як «прыгнечанне [[свабода слова|свабоды слова]] і [[свабода дэманстрацый|мірных дэманстрацый]], эканамічная неэфектыўнасць і [[карупцыя]] судовай сістэмы альбо ігнаруюцца, або іх значэнне пераменшваецца»<ref>Masha Karp [http://standpointmag.co.uk/node/2709 «Counterpoints: KGB TV»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120525143432/http://standpointmag.co.uk/node/2709 |date=25 мая 2012 }}, ''Standpoint'', March 2010</ref>. У [[2008]] годзе Стывен Хейман пісаў у «[[The New York Times]]», што, паводле думкі ''RT'', у Расіі «карупцыя не зусім біч, а сімптом эканомікі, якая развіваецца»<ref name="Heyman" />. Выступаючы пасля запуску ''«RT America»'', [[Гары Кімавіч Каспараў|Гары Каспараў]] сказаў: «''„Russia Today“'' з’яўляецца пашырэннем метадаў і падыходаў да дзяржаўных СМІ ўнутры Расіі, што прымяняюцца ў спробе паўплываць на амерыканскую кабельную аўдыторыю»<ref>{{Cite news|last=Kramer|first=Andrew E|title=Russian Cable Station Plays to U.S.|url=http://www.nytimes.com/2010/08/23/business/media/23russiatoday.html?_r=3&pagewanted=all&|newspaper=The New York Times|date=22 August 2010}}</ref>. Джэймс Кірчык у «{{нп4|The New Republic|The New Republic|en|The New Republic}}» абвінаваціў сетку ў «часта вірулентным [[антыамерыканізм]]е і глыбокай пашане да расійскіх лідараў»<ref>{{Cite news|last=Kirchick|first=James|title=Pravda on the Potomac (page 2)|url=http://www.tnr.com/article/pravda-the-potomac|newspaper=The New Republic|date=18 February 2009}}</ref>. {{нп4|Эдвард Лукас|Эд Лукас|ru|Лукас, Эдвард}} напісаў у ''«The Economist»'' (цытуючы «[[Аль-Джазіра]]»), што ядром ''RT'' было «антызаходніцтва»<ref name="Sousa">{{cite news|last=Sousa|first=Ann De|title=News channel or propaganda tool?|url=http://www.aljazeera.com/programmes/listeningpost/2011/03/201132714649315858.html|newspaper=Al-Jazeera|date=26 Jan 2012}}</ref>. Юлія Ёфэ пісала: «Часта, здавалася, што ''„Russia Today“'' быў проста спосабам, каб прытрымлівацца яго ў ЗША з-за фасада законных тэлеперадач»<ref name="Ioffe" />. Шон Уокер піша ў «''[[The Independent]]''», што ''RT'' «зрабіў сабе імя як рэзкі крытык палітыкі ЗША»<ref name="independent.co.uk">{{Cite news|last=Walker|first=Shaun|title=Assange takes chat-show job with state-funded Russian TV|url=http://www.independent.co.uk/news/world/europe/assange-takes-chatshow-job-with-statefunded-russian-tv-6294553.html|newspaper=The Independent|date=January 26, 2012}}</ref>. Алесандра Стэнлі ў ''«[[The New York Times]]»'' піша, што ''RT'' «як ''»[[Голас Амерыкі]]"'', толькі з большай колькасцю грошай і пікантным антыамерыканскім ухілам"<ref name="Stanley" />. Дэвід Вайгель піша, што ''RT'' ідзе не далей, чым проста да стварэння недаверу да ўрада Злучаных Штатаў, па сутнасці: «Вы можаце давяраць расіянам больш, чым вы можаце давяраць гэтым ублюдкам»<ref name="Weigel" />. [[Файл:Chimneyboy3.jpg|175px|thumb|Марцін Эндрус вядзе рэпартаж з Сібіры, [[2007]] год.]] Прафесар {{нп4|Стывен Фрэнд Коэн|Стывен Ф. Коэн|ru|Коэн, Стивен}} заявіў у [[2012]] годзе, што ''RT'' робіць шмат гісторый, якія «адбіваюцца дрэнна» на Злучаных Штатах і што яны «асабліва абураны амерыканскімі пропаведзямі за мяжой». Такім чынам, ''RT'' параўноўвае апавяданні пра [[Пратэсты супраць фальсіфікацыі выбараў у Расіі (2011)|масавыя выбарчыя пратэсты 2011—2012 гадоў]] з арыштамі членаў руху «Occupy». Коэн сцвярджае, што, нягледзячы на пракрамлёўскі ўхіл, «любы разумны глядач можа ўбачыць гэта. Я сумняваюся, што шмат [[ідыёт]]аў знайшлі свой ​​шлях на ''RT''»<ref name="Zwick">Jesse Zwick, [http://www.newrepublic.com/article/world/magazine/101703/russia-tv-rtv-cohen-alyona Why are liberals lending credibility to a zany Russian TV station?], [[The New Republic]], March 14, 2012.</ref>. Джон Фефэр, судырэктар ''«Foreign Policy in Focus»'' казаў, што ён быў на ''RT'', на ''«Голасе Амерыкі»'' і ''«Радыё Свабодная Азія»'' і пракаменціраваў: «Вы збіраецеся знайсці белыя плямы ў любой арганізацыі, якая займаецца навінамі»<ref name="Zwick" />. Амерыканскі журналіст {{нп4|Глен Грынуолд|Глен Грынуолд|en|Glenn Greenwald}} пералічыў карпаратыўных і дзяржаўных уладальнікаў бачных заходніх СМІ, як ''[[NBC]]'', ''[[BBC]]'', ''«[[Голас Амерыкі]]»'', ''«{{нп4|The Wall Street Journal|Wall Street Journal|ru|The Wall Street Journal}}»'', ''«[[Fox News]]»'', ''«Politico»'' і ''«[[Washington Post|The Washington Post]]»'' і спытаў, чаму было «абавязковым парушэнне журналісцкай цэласнасці пры працы на сродак масавай інфармацыі, што належыць расійскаму ўраду». Ён таксама напісаў, што рэальная прычына варожасці амерыканскіх СМІ да ''RT'' у тым, што «яго рэпартажы дрэнна адбіваюцца на ўрадзе ЗША»<ref name="Greenwald">[[Glenn Greenwald]], [http://www.salon.com/2012/04/18/attacks_on_rt_and_assange_reveal_much_about_the_critics/ Attacks on RT and Assange reveal much about the critics], ''Salon'', April 18, 2012.</ref>. У ''«[[Der Spiegel]]»'' у [[2013]] годзе з’явіўся артыкул, у якім адзначалася, што ''RT'' з’яўляецца самым паспяховым замежным вяшчальнікам ува многіх амерыканскіх гарадах і што ''RT'' «выкарыстоўвае хаатычную сумесь тэорый змовы і сырой прапаганды», спасылаючыся на праграму, якая павязвае [[выбухі на Бостанскім марафоне]] і ўрад ЗША<ref name=SpiegelKriegDerBilder>{{Cite news| title = Putin Fights War of Images and Propaganda with Russia Today Channel| work = Spiegel Online| access-date = 2013-08-14 | date = 2013-08-13| url = http://www.spiegel.de/international/business/putin-fights-war-of-images-and-propaganda-with-russia-today-channel-a-916162.html}}</ref>. ''RT'' быў абвінавачаны ў антыізраільскім настроі [[яўрэй]]скімі і ізраільскімі крыніцамі. Асноўныя прэтэнзіі ў тым, што яго рэпартажы з’яўляюцца незбалансаванымі. [[Міністр замежных спраў Ізраіля]] [[Авігдор Ліберман]] накіраваў скаргу да Пуціна на іх афіцыйнай сустрэчы ў [[2012]] годзе<ref name=rt-anti-israel-complaint>{{cite news|last=Barak Ravid|title=Lieberman complained to Putin over Russian TV's 'anti-Israel' reporting|url=http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/lieberman-complained-to-putin-over-russian-tv-s-anti-israel-reporting-1.454787|access-date=8 October 2013|newspaper=[[Haaretz]]|date=July 31, 2012|archive-date=8 студзеня 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140108051154/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/lieberman-complained-to-putin-over-russian-tv-s-anti-israel-reporting-1.454787|url-status=dead}}</ref><ref name=israel-methods>{{cite news|last=Rachel Hirshfeld|title=Russia Today Accuses Israel of Using 'Hitler Methods'|url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/164876#.UlRqpHZS2pg|access-date=8 October 2013|date=February 4, 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Bizarre: Russia Today Host Abby Martin Lashes Out at The Algemeiner|url=http://www.algemeiner.com/2012/11/25/bizarre-russia-today-host-abby-martin-lashes-out-at-the-algemeiner-video/|access-date=8 October 2013|date=November 25, 2012}}</ref><ref name=rt-anti-israel>{{cite news|last=Lakkana Nanayakkara|title=Russia Today Continues its Anti-Israel Propaganda, Going Even Further Than Arab TV|url=http://www.algemeiner.com/2012/11/22/russia-today-continues-its-anti-israel-propaganda-going-even-further-than-arab-tv/|access-date=8 October 2013|newspaper=[[The Algemeiner]]|date=November 22, 2012}}</ref>. ''RT'' зрабіў [[неанацыст]]а Мануэля Охзэнрайтэра галоўным [[прэс-сакратар]]ом ў эфіры нямецкага пункту гледжання<ref>[http://www.interpretermag.com/rts-manuel-ochsenreiter/ interpretermag 21 March 2014]</ref>. У Расіі былы афіцэр [[КДБ]] {{нп4|Канстанцін Рыгоравіч Праабражэнскі|Канстанцін Праабражэнскі|ru|Преображенский, Константин Георгиевич}} крытыкаваў ''RT'' як «частку расійскай прамысловасці дэзынфармацыі і маніпуляцыі»<ref>R.C. Campausen, [http://www.aim.org/aim-column/kgb-tv-to-air-show-hosted-by-anti-war-marine-vet/ KGB TV to Air Show Hosted by Anti-war Marine Vet] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110408154335/http://www.aim.org/aim-column/kgb-tv-to-air-show-hosted-by-anti-war-marine-vet/ |date=8 красавіка 2011 }}, [[Accuracy in Media]], January 10, 2011, ''Accessed 05-04-11''.</ref>. [[Андрэй Мікалаевіч Іларыёнаў|Андрэй Іларыёнаў]], былы дарадца [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]], назваў канал «найлепшай расійскай прапагандысцкай машынай, накіраванай на знешні свет»<ref name="Heyman"/><ref name="Maczka"/>. [[Файл:2014-04-10. Протесты в Донецке 008.jpg|міні|злева|Праца групы ''RT'' падчас пратэстаў у [[Данецк]]у, [[10 красавіка]] [[2014]] года.]] У адказ на крытыку генеральны дырэктар ''«АНО ТВ-Новости»'' (галоўная арганізацыя ''RT'') [[Сяргей Фралоў]] заявіў, што іх «адказнасць палягае не ў тым, каб быць камусьці адвакатам ці пракурорам. Гэта занадта неразумна, каб захоўваць інфармацыю, таму што тады вам прыйдзецца паўтарыць яе ад іншых. Мы робім усё магчымае, каб адказаць хутка і справядліва прадставіць факты, а не спекуляваць або тэарэтызаваць. Насамрэч праблема вельмі простая: калі мы пачнем фільтраваць навіны ці маўчаць — людзі будуць перамыкацца на ''CNN'' ці ''BBC''»<ref name="translate.google.com" />. [[Міністр замежных спраў Літвы]] [[Лінас Антанас Лінкявічус]] напісаў 9 сакавіка 2014 года на фоне [[Анексія Крыма Расіяй|крымскага крызісу]]: «Прапагандысцкая машына ''„Russia Today“'' з’яўляецца не менш разбуральнай за ваенныя маршы ў Крыме»<ref>https://twitter.com/LinkeviciusL/status/442607548303425536</ref>. [[Дзяржаўны сакратар ЗША]] {{нп4|Джон Форбс Кэры|Джон Кэры|ru|Керри, Джон}} назваў ''«Russia Today»'' спансаваным дзяржавай «прапагандысцкім мегафонам», і працягваў: «„Russia Today“ садзейнічае фантазіі прэзідэнта Пуціна пра тое, што гуляецца на зямлі. Яны выдаткоўваюць амаль увесь час, прысвячаючы гэтай працы, прапагандзе і гутаркам пра тое, што [[Еўрамайдан|адбываецца ці не адбываецца ва Украіне]]»<ref name="JKerry">{{cite press release|title=Secretary Kerry on Ukraine| url=http://www.c-span.org/video/?319014-1/secretary-kerry-ukraine|publisher=CSPAN|date=April 24, 2014}}</ref>. «Russia Today» адказалі, што яны хацелі «афіцыйны адказ ад Дзярждэпартамэнта ЗША, якія абгрунтоўвалі бы прэтэнзіі спадара Кэры»<ref name="BI RTupset">{{citation|title=RT Is Very Upset With John Kerry For Blasting Them As Putin's 'Propaganda Bullhorn'|url=http://www.businessinsider.com.au/john-kerry-rt-propaganda-bullhorn-russia-today-2014-4|publisher=Business Insider|date=April 26, 2014|author=Logiurato, Brett|access-date=5 сакавіка 2022|archive-date=4 мая 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504085954/http://www.businessinsider.com.au/john-kerry-rt-propaganda-bullhorn-russia-today-2014-4|url-status=dead}}</ref>. {{нп4|Рычард Стэнгел|Рычард Стэнгел|en|Richard Stengel}} з Дзярждэпартамэнта ЗША адказаў<ref name="BI State Department">{{citation|title=Russia's Propaganda Channel Just Got A Journalism Lesson From The US State Department| url=http://www.businessinsider.com/state-department-responds-rt-russia-today-john-kerry-2014-4#!HDahV|publisher=Business Insider|date=April 29, 2014| author=Logiurato}}</ref>. Ён заявіў у сваім адказе, што «''RT'' з’яўляецца машынай скажэння, а не арганізацыяй асвятлення падзей», але ён падтрымлівае права ''RT'' на трансляцыі ў ЗША<ref name="Stengel">{{citation|title=Russia Today’s Disinformation Campaign|url=http://blogs.state.gov/stories/2014/04/29/russia-today-s-disinformation-campaign|publisher=U.S. Department of State|date=April 29, 2014|author=Stengel, Richard}}</ref>. ==== Выбар гасцей ==== У [[2010]] годзе [[журналіст]] і [[блогер]] Юлія Ёфэ апісала ''RT'' як «правакацыйны толькі дзеля таго, каб быць правакацыйным» у сваім выбары гасцей і выпуску тэм, паказваючы рускага гісторыка, які прадказаў, што Злучаныя Штаты ў бліжэйшы час распадуцца, паказваючы прамовы прэзідэнта [[Венесуэла|Венесуэлы]] [[Уга Чавес]]а, паведамляючы аб бяздомнасці ў Амерыцы, і публікуючы інтэрв’ю са старшынёй {{нп4|Новая Партыя чорных пантэр|Новай Партыі чорных пантэр|en|New Black Panther Party}}. Яна пісала, што ў спробе прапанаваць «альтэрнатыўны пункт гледжання, ён вымушаны гаварыць з маргінальнымі, наступальнымі і часта непатрэбнымі фігурамі»<ref name="Ioffe" />. Часопіс ''«{{нп4|The Economist|The Economist|en|The Economist}}»'' адзначае, што праграмы ''RT'' часам цікавыя і не выклікаюць пярэчанняў, а часам «бескампрамісныя». Яны таксама прадстаўляюць «дзікія тэорыі змовы», якія можна разглядаць як «зусім звіхнутыя»<ref>[http://www.economist.com/blogs/easternapproaches/2010/07/russia_today_goes_mad Airwaves wobbly], [[The Economist]], July 6, 2010</ref>. У [[2010]] годзе справаздача «{{нп4|Southern Poverty Law Center|Southern Poverty Law Center|ru|Southern Poverty Law Center}}» сцвярджае, што ''RT'' шырока асвятляў «Birther» і "{{нп4|Новы сусветны парадак, канспіралогія|Новы сусветны парадак|en|New World Order (conspiracy theory)}} «і браў інтэрв’ю ў арганізатара бандгруповак Джыма Стахаўяка і ў [[белы нацыяналізм|белага нацыяналіста]] Джарэда Тэйлара»<ref name="Scherr">Sonia Scherr [http://www.splcenter.org/get-informed/intelligence-report/browse-all-issues/2010/fall/from-russia-with-love Russian TV Channel Pushes 'Patriot' Conspiracy Theories], ''Intelligence Report'', #139, Fall 2010, Southern Poverty Law Center</ref>. У артыкуле канала ''«{{нп4|Al Jazeera English|Al Jazeera English|ru|Al Jazeera English}}»'' гаворыцца, што ''RT'' мае схільнасць «да затактавых гісторый і тэорый змовы»<ref name="Sousa" />. Маргарыта Сіманьян заявіла: «Мы не даем эфірны час грамадскім дзеячам, якіх вы называеце экстрэмістамі, больш, чым ''CNN'' і іншыя каналы даюць эфірны час для людзей, якіх шмат хто ў Расіі лічыць экстрэмістамі»<ref name="Scherr" />. Яна таксама раскрытыкавала паведамленні заходніх СМІ, якія вінавацілі [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]] ў {{нп4|Выбухі жылых дамоў у Расіі|выбухах жылых дамоў у Расіі|ru|Взрывы жилых домов в России}}, якія забілі 293 чалавекі<ref>Robert Mackey, [http://thelede.blogs.nytimes.com/2012/04/13/assange-tv-presented-by-the-kremlin/ Assange TV, Presented by the Kremlin], ''[[The New York Times]]'', April 13, 2012.</ref>. Яна паведаміла Нікалаусу фон Цвікелю з ''{{нп4|The Moscow Times|The Moscow Times|ru|The Moscow Times}}'', што ''RT'' пачаў расці, як толькі стаў правакацыйным і што спрэчкі маюць жыццёва важнае значэнне для канала. Яна таксама сказала, што задача ''RT'' не стаіць у паліроўцы рэпутацыі Масквы<ref name="vonTwickel" />. ==== Адказы на асвятленні навін RT ==== Карсан Скот, вядучы бізнес-навін, які пакінуў сетку ў [[2007]] годзе, выказаўся, што ён быў уцягнуты ў незлічоныя гарачыя спрэчкі з яго рэдактарам і сцвярджаў, што «Вы ходзіце па вельмі тонкіх гранях, каб быць поўным і адкрытым і кусаць руку, якая корміць». Аднак Піцер Лавэль (яшчэ падчас працы на канале) быў супраць гэтага сцвярджэння: «Ніхто не кажа мне, што казаць», але прызнаваў: «Часткай нашай місіі з’яўляецца піяр»<ref name="Heyman"/>. Падчас [[Расійска-грузінская вайна (2008)|вайны 2008 года ў Паўднёвай Асеціі]] карэспандэнт ''«Russia Today»'' Вільям Данбар падаў у адстаўку, таму што яму не дазволілі паведаміць аб расійскіх авіяўдарах па грамадзянскіх аб’ектах<ref>William Dunbar, [http://www.independent.co.uk/voices/commentators/william-dunbar-they-forced-me-out-for-telling-the-truth-about-georgia-2083870.html William Dunbar: They forced me out for telling the truth about Georgia], [[The Independent]], September 20, 2010.</ref>. «[[Human Rights Watch]]» адзначае, што лічба ''RT'' у 2000 паўднёваасяцінскіх ахвяр была перабольшаная<ref>[http://rt.com/Top_News/2008-08-10/Death_toll_in_South_Ossetia_reaches_2000.html Death toll in South Ossetia reaches 2,000] ''Russia Today'' 10 August 2008</ref><ref>Tom Parfitt [http://www.guardian.co.uk/world/2008/aug/13/georgia Russia exaggerating South Ossetian death toll, says human rights group] ''The Guardian'' 13 August 2008</ref>. Шон Уокер, маскоўскі карэспандэнт ''«[[The Independent]]»'', сцвярджае, што ''«Russia Today»'' ужо «даручыў журналістам не паведамляць пра грузінскія вёскі ў Паўднёвай Асеціі, якія былі падвергнутыя этнічным чысткам». Ён таксама мяркуе, што «''RT'' узарвалі „генацыд“ ва ўсіх сваіх праграмах на працягу большай часткі вайны»<ref name=Burrell/>. Юлія Ёфэ пісала, што журналісту ''RT'', які адхіліўся ад «лініі Крамля, што грузіны забівалі бяззбройных асецін», была абвешчана вымова<ref name="Ioffe" />. Паводле дадзеных часопіса ''«[[Variety]]»'', крыніцы ў ''RT'' пацвердзілі, што Данбар падаў у адстаўку, але адхіліў абвінавачванні ў прадузятасці. Адзін з высокапастаўленых журналістаў з ''RT'' распавёў «Variety»: «Рускі ахоп я бачыў быў нашмат лепш, чым большую частку заходняга… Калі вы глядзіце на заходнія СМІ, ёсць шмат кленчання да маючых уладу. Расійскія навіны ў значнай ступені прарасійскія, але гэта і варта было чакаць»<ref>Nick Holdsworth, [http://www.variety.com/article/VR1117990468?refCatId=14 Russia claims media bias; Foreign minister blasts coverage of conflict], ''[[Variety (magazine)|Variety]]'', August 12, 2008.</ref>. [[Файл:MinskTerror2011c.JPG|міні|справа|Праца журналістаў «RT» на месцы [[Тэракт у Мінскім метро (11 красавіка 2011)|тэракта ў Мінскім метро]] ([[Беларусь]], [[Мінск]], [[12 красавіка]] [[2011]] года).]] У чэрвені [[2011]] года ''RT'' трансліраваў праграму пад назвай ''«{{Abbr|War on RT?|Вайна на RT?|0}}»'', у якой падкрэслівалася, што {{нп4|Глен Бек|Глен Бек|ru|Бек, Гленн}} з ''«Fox News»'' назваў RT «праўдай на сённяшні дзень», а ''NPR'' настройваў гледачоў ''RT'' супраць таго, што гэта нармальная сетка навін. Паводле Олівера Булау, ''RT'' адказаў: «не з таму, што гэта было непрадузятым, але таму, што ўсе астатнія таксама былі прадузятымі». Вядучая праграмы заключыла, што «аб’ектыўнасць увогуле з’яўляецца міфам і лепш быць сумленным, чым прыкрывацца добрапрыстойнымі прэтэнзіямі, прадстаўляючы праўду»<ref name="Bullough"/>. У верасні 2012 года брытанскі рэгулятар вяшчання {{нп4|Ofcom|Ofcom|en|Ofcom}} даказаў, што сюжэт пра двух лівійцаў, які паказвала Лізі Фелан на ''RT'' у жніўні 2011 года, быў недакладным і аднабокім. Ён заявіў, што лівійскія паўстанцы мелі мала народнай падтрымкі, а ''RT'' крытыкаваў заходнія СМІ, якія быццам хлусілі аб дзейнасці [[НАТА]]. Брытанскі рэгулятар вяшчання пастанавіў, што вяшчальнікі павінны адзначыць, што «калі элементы ў сваіх праграмах навін крытыкуюць палітыку і дзейнасць асоб, арганізацыі, урада або дзяржавы, яны не павінны быць аднабокімі і павінны мець належную дакладнасць»<ref>[http://stakeholders.ofcom.org.uk/binaries/enforcement/broadcast-bulletins/obb213/obb213.pdf Ofcom Broadcast Bulletin — Libyan dispatches], 10 September 2012, pp 19-35</ref>. У лістападзе ''RT'' быў зноў абвінавачваны ў парушэнні правіл бесстароннасці ў адносінах да яго асвятлення сірыйскага канфлікта. Гэтая скарга з’явілася ў стужцы навін 12 ліпеня 2012 года. Скарга з’явілася пасля інтэрв’ю з рэдактарам Pan-African News Wire Абаёмі Азіківэ, які падтрымліваў пазіцыю сірыйскага ўрада, пасля чаго напісаў даклад з крытыкай байкоту некаторымі арабскімі краінамі сірыйскай тэлевізійнай і кінавытворчасці<ref>[http://stakeholders.ofcom.org.uk/binaries/enforcement/broadcast-bulletins/obb217/obb217.pdf Ofcom Broadcast Bulletin — Syrian news coverage], 5 November 2012, pp 15-27</ref>. [[Файл:RT covering protests in Moscow on 1012.JPG|left|thumb||Здымачная група RT здымае пратэсты [[Балотная плошча|на Балотнай плошчы]] ў Маскве 10 снежня 2011 года]] Згодна з ''[[The Independent]]'', ''RT'' ахопліваў ўсе пратэсты, якія пачаліся ў снежні 2011 года і працягваліся да {{нп4|Прэзідэнцкія выбары ў Расіі|выбараў прэзідэнта Расіі ў сакавіку 2012 года|ru|Президентские выборы в России (2012)}}. Тым не менш, Маргарыта Сіманьян пісала ў [[твітэр]]ы, што пратэстоўцы павінны «гарэць у пекле», а ''RT'' абвінаваціў лідара апазіцыі Аляксея Навальнага ў моцных і нават фанатычных {{нп4|Рускі нацыяналізм|рускіх нацыяналістычных|ru|Русский национализм}} поглядах<ref name="Walker2011">{{cite news|last=Walker|first=Shaun|title=Why the Russian revolution is being televised at last|url=http://www.independent.co.uk/news/world/europe/why-the-russian-revolution-is-being-televised-at-last-6276518.html|date=14 December 2011}}</ref><ref>[http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=323132 Frozen fury] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150713104840/http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=323132 |date=13 ліпеня 2015 }}, [[Gulf Daily News]], February 05, 2012; note «Frozen fury» also was RT’s name for a story about a February 2012 protest.</ref>. Пасля майскіх пратэстаў 2012 года і сутыкненняў паміж паліцыяй і дэманстрантамі, Сіманьян напісала: «Вы былі папярэджаны, што ўвесь ваш летуценны ідэалізм скончыцца ў фанатычнай разні»<ref>{{cite news|last=Barry and Schwirtz|first=Ellen and Michael|title=Arrests and Violence at Overflowing Rally in Moscow|url=http://www.nytimes.com/2012/05/07/world/europe/at-moscow-rally-arrests-and-violence.html|newspaper=NYT|date=May 6, 2012}}</ref>. ''RT'' абвінаваціў «шэраг радыкальных пратэстуючых» у сутыкненнях<ref>[http://rt.com/news/putin-return-protest-movement-718/ Putin reloaded or Putin reformed?], RT.com, 07 May, 2012; edited: 07 May, 2012.</ref>. Аляксей Навальны часта негатыўна высвятляўся на ''RT''<ref name="independent.co.uk" />, уключаючы асвятленне вобшукаў яго дома і офіса падчас расследавання сутыкненняў у маі<ref>[http://rt.com/politics/opposition-searches-protest-rally-571/ «Homes of Russian opposition figures searched ahead of rally»]. RT.com. 11 June 2012. Retrieved 14 June 2012.</ref>. Пуцін выбраў ''RT'' для яго першага тэлеінтэрв’ю пасля выбараў і заявіў, што новыя законы супраць няўрадавых арганізацый або {{нп4|дыфамацыя|дыфамацыі|ru|Диффамация}} былі звязаныя толькі са «злачынствам і судаводствам, а не палітыкай»<ref name="Weir" />. У 2012 годзе Джэсі Цвік у ''[[The New Republic]]'' крытыкавала ''RT'', сцвярджаючы, што канал паведаміў, што «ахвяры сярод грамадзянскага насельніцтва ў Сірыі мінімальныя, замежнае ўмяшальніцтва будзе мець катастрафічныя наступствы і любыя гуманітарныя заклікі з заходніх краін з’яўляюцца тонкім вэлюмам для [[НАТА]], каб ізаляваць [[Іран]], [[Кітай]] і [[Расія|Расію]]». Яна пісала, што ''RT'' хоча «зрабіць Злучаныя Штаты паказанымі у традыцыях чытання прапагандысцкіх лекцый у Расіі». Цвік таксама адзначыла, што Стывен Ф. Коэн раскрытыкаваў заходні ахоп сірыйскага канфлікту, сказаўшы, што ён з падазрэннем ставіўся да CNN і што «быццам бы адваротнага боку ''RT''. Гэта занадта чорна-бела, занадта дабрадзейна і проста. Кожны бок гучыць як хлопанне адной далонню»<ref name="Zwick" />. Цвік таксама напісала, што ''RT'' надаваў «непрапарцыянальна шмат часу» лібертарыянскаму рэспубліканцу Рону Полу падчас яго прэзідэнцкай кампаніі 2012 года<ref name="Zwick" />. Пол таксама даў інтэрв’ю на ''RT''<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=g11iyhhT5Hg Ron Paul interview on RT], May 5, 2011.</ref>. Пасля яе экраннай адстаўкі Ліз Уол сказала, што прычынай гэтага "было не яго пасланне свабоды, а яго пазіцыя неўмяшання і паслядоўнай крытыкі знешняй палітыкі ЗША. Яго пасланне падыходзіць ''RT'' у апавяданні таго, што «Злучаныя Штаты — велізарны хуліган»<ref name=Wahl/>. У чэрвеньскім шоу ''«Adam vs. the Man»'' Кокеш ўхваліў падтрымку і збор сродкаў для Пола, што прывяло да скаргі ў Федэральную выбарчую камісію аб тым, што палітычны ўклад быў зроблены замежнай карпарацыяй. Кокеш адказаў, што адмена збору сродкаў у жніўні была звязана са скаргай, але сцвярджаў, што гэта ўцягнула ў кампанію Пола Джэсі Бентан<ref name="Politico" />. У жніўні 2013 года навіна адносна неправераных паведамленняў аб гібелі 450 курдскіх грамадзянскіх асоб недалёка ад мяжы Турцыі і Сірыі зноў парушыла правілы вяшчання брытанскай кампаніі Ofcom. Гэтая скарга сканцэнтравана на кадры, знятым на мабільным тэлефон, дзе трох чалавек нібыта спалілі жыўцом<ref>[http://stakeholders.ofcom.org.uk/binaries/enforcement/broadcast-bulletins/obb2402/obb241.pdf Ofcom Broadcast Bulletin — Graphic footage] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160617020536/http://stakeholders.ofcom.org.uk/binaries/enforcement/broadcast-bulletins/obb2402/obb241.pdf |date=17 чэрвеня 2016 }}, 4 November 2013, pp 14-17</ref>. У снежні Ofcom зноў абвінаваціў ''RT'' у парушэнні сваіх стандартаў у дачыненні да бесстароннасці дакументальнага фільма пад назвай ''«{{Abbr|Syrian Diary|Сірыйскі Дзённік|0}}»'', што трансліраваўся ў папярэднім сакавіку<ref>[http://stakeholders.ofcom.org.uk/binaries/enforcement/broadcast-bulletins/2431/obb244.pdf Ofcom Broadcast Bulletin — Syrian Diary] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160617020526/http://stakeholders.ofcom.org.uk/binaries/enforcement/broadcast-bulletins/2431/obb244.pdf |date=17 чэрвеня 2016 }}, 16 December 2013, pp 6-25</ref>. 4 сакавіка 2014 года Эбі Марцін, вядучая ''«Breaking The Set»'', выступаючы непасрэдна да яе аўдыторыі гледачоў, сказала ў заключнай заяве шоу, што, хоць яна працуе ў ''RT'', яна супраць уварвання Расіі ва Украіну. Яна сказала, што «тое, што Расія зрабіла, было няправільным», так як яна выступае супраць умяшання любой краіны ва ўнутраныя справы іншых краін<ref>http://edition.cnn.com/2014/03/04/world/europe/russia-news-anchor-ukraine/</ref>. Пазней Марцін сцвярджала, што ''RT'' па-ранейшаму падтрымлівае яе, нягледзячы на яе рознагалоссі з расійскім урадам<ref>http://rt.com/shows/breaking-set-summary/ukraine-conflict-perspectives-usa-885/</ref>. Прэс-служба ''RT'' прапанавала Марцін камандзіроўку ў Крым і адказала на абвінавачванні ў прапагандзе, заявіўшы, што «Абвінавачванні ў прапагандзе, як правіла, усплываюць кожны раз, калі выхад навін, асабліва ''RT'', адважыцца паказаць на бок падзей, што не ўпісваецца ў мэйнстрымныя апавяданні, незалежна ад сітуацыі на месцах. Гэта адбылося ў Грузіі, гэта [[Анексія Крыма Расіяй|адбываецца ва Украіне]]»<ref>Graves, Lucia (March 4, 2014) [http://www.nationaljournal.com/politics/rt-defends-host-abby-martin-responds-to-accusations-of-pro-putin-propaganda-20140304 RT Defends Host Abby Martin, Responds to Accusations of Pro-Putin Propaganda], [[National Journal]] retrieved April 11, 2014</ref>. Глен Грынуолд заявіў, што амерыканскія элітарныя СМІ любяць здзекавацца з расійскіх СМІ, асабліва ''RT'', як з крыніц бессаромнай прапуцінскай прапаганды, дзе свабоднае выказванне строга забаранілі. Згаджаючыся на тое, што «сетка мае моцную прарасійскую прадузятасць», ён выказаў думку, што дзеянне Марцін «дзіўна паказала, што азначае „журналісцкая незалежнасць“»<ref>Greenwald, Glenn (March 4, 2014) [https://firstlook.org/theintercept/2014/03/04/rt-host-abby-martin-condemns-russian-incursion-crimea-rt/ RT Host Abby Martin Condemns Russian Incursion Into Crimea — On RT] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150623172955/https://firstlook.org/theintercept/2014/03/04/rt-host-abby-martin-condemns-russian-incursion-crimea-rt/ |date=23 чэрвеня 2015 }} [[The Intercept]] retrieved march 21, 2014</ref>. 5 сакавіка 2014 года вядучая ''RT'' Ліз Уол з Вашынгтона, акруга Калумбія, падала у адстаўку ў эфіры, абвінавачваючы ''RT'' у прапагандзе. Яна патлумачыла пазней, «што яна адчувала абразу, будучы дачкой ваеннага ветэрана ЗША і партнёрам лекара, які працуе на ваеннай базе ЗША, і таму асабіста яна не можа быць часткай сеткі, якая фінансуецца Урадам Расійскай Федэрацыі і прабуе абяліць дзеянні Пуціна». Уол сцвярджала, што яе «зламала» тое, што ''RT'' наклаў цэнзуру на яе інтэрв’ю з [[Рон Пол|Ронам Полам]] аб «[[Расійская інтэрвенцыя ва Украіну (2014)|інтэрвенцыі Расіі ва Украіну]]». Рон Пол пазней сцвярджаў, што ён не быў падвергнуты цэнзуры ў любым выпадку і што яго паведамленне было дастаўлена ў поўным аб’ёме без змен яго меркавання<ref>http://www.ronpaulchannel.com/video/russia-coverage-rt-liz-wahl-media-bias/</ref>. Джэймс Кірчык хутка апублікаваў эксклюзіўную гісторыю, тлумачачы, што ён перыядычна быў у кантакце з Уол за папярэднія шэсць месяцаў (ён раней з’яўляўся ў дыскусіі, каб асудзіць рускія «гей-прапагандысцкія» законы)<ref>James Kirchick [http://www.thedailybeast.com/articles/2014/03/05/exclusive-rt-today-anchor-liz-wahl-explains-why-she-quit.html#url=/articles/2014/03/05/exclusive-rt-today-anchor-liz-wahl-explains-why-she-quit.html Exclusive: RT Anchor Liz Wahl Explains Why She Quit] The Daily Beast ,05 Mar 2014</ref>. У адказ ''RT'' распаўсюдзіў заяву: «Калі журналіст не згодны з пунктам гледжання рэдакцыі, звычайны парадак дзеянняў для вырашэння гэтых пытанняў — дыялог з рэдактарам, і, калі пытанні не могуць быць вырашаны, трэба сысці, як прафесіянал. Але калі хтосьці робіць вялікі грамадскі паказ асабістага рашэння, гэта не што іншае, як самарэкламны трук. Жадаем Ліз удачы на ​​яе абраным шляху»<ref>http://rt.com/usa/rt-reacts-liz-wahl-042/</ref>. Іх пазнейшы даклад сцвярджае пра сувязь паміж Кірчыкам і «неакансерватыўнай мазгавой {{нп4|знешнепалітычная ініцыятыва|знешнепалітычнай ініцыятывай|ru|Внешнеполитическая инициатива}}», мяркуючы, што мерапрыемства было часткай «адраджэння кампаніі халоднай вайны»<ref>[http://rt.com/usa/neocons-stage-attack-alternative-media-965/ New report reveals how ‘American neocons’ stage attacks against alternative media] RT, 21 March 2014</ref>. У больш познім артыкуле ў часопісе ''Politico'' Уол заявіла, што «на працягу прыкладна двух з паловай гадоў я глядзела у іншы бок, пакуль сетка размазвала Амерыку дзеля надання лепшага выгляду Крамлю, у той час як прыхоўвала зверствы аднаго жорсткага дыктатара за іншым»<ref name=Wahl>Liz Wahl, [http://www.politico.com/magazine/story/2014/03/liz-wahl-quit-russia-today-putins-pawn-104888.html I Was Putin’s Pawn] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150818062739/http://www.politico.com/magazine/story/2014/03/liz-wahl-quit-russia-today-putins-pawn-104888.html |date=18 жніўня 2015 }}, Politico magazine, March 21, 2014.</ref>. [[Файл:Liz Wahl on RT America.png|thumb|200px|Колішняя вядучая RT America Ліз Уол]] Калі яе спыталі аб відэа інтэрв’ю госця RT Браян Шэлтэра з Reliable Sources (CNN), Ліз Уол адказала: : «Яны атрымліваюць гэтыя крайнія галасы, варожыя па адносінах да Захаду пункты гледжання. Гэта вельмі экстрэмісцка. Слухай, я ўсё разумею пра карупцыю ва ўрадзе і пра крытыку ў адрас ўрада. Але гэта зусім іншае. Гэта прасоўвае замежную палітыку кагосьці, хто толькі што уварваўся ў краіну, уварваўся ў краіну і затым хлусіць пра гэта, выкарыстоўвае сродкі масавай інфармацыі ў якасці інструмента для выканання сваіх знешнепалітычных інтарэсаў. ''RT'' з’яўляецца часткай прапагандысцкай сеткі Пуціна, і гэта вельмі, вельмі трывожна ў выніку таго, што адбываецца сёння ва Украіне»<ref name="Reliable Sources">{{cite news|title=Putin TV in Chaos|url=http://www.cnn.com/video/data/2.0/video/bestoftv/2014/03/23/rs-putin-tv-in-chaos.cnn.html<!--|http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/1403/23/rs.01.html-->|publisher=CNN|date=March 24, 2014|author=Brian Stelter}}</ref>. Аглядальнік [[Нью-Ёрк Таймс]] Нікалас Крыстоф пракаментаваў на Piers Morgan Live першапачатковыя дзеянні Марціна і Уол: «Захапляюся іх шчырасцю, але, ведаеце, у рэшце рэшт, ''RT'' з’яўляецца рукой рускай прапаганды, таму я не думаю, што гэта будзе мець вельмі вялікае значэнне з геапалітычнымі наступствамі»<ref name="Piers">{{cite video|title=New Cold War?|url=http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/1403/05/pmt.01.html|publisher=CNN|author=Piers Morgan|date=March 5, 2014}}</ref>. Былы вядучы ''RT'' у Маскве Стэйсі Бівенс і іншыя былыя журналісты ''RT'', якія ананімна гаварылі ў адпаведнасці з BuzzFeed, сцвярджалі, што яны шкадавалі пра працу на сетцы ''Russia Today'', спасылаючыся на нелюбоў да выкарыстання ёю прапаганды<ref name="Bivens">{{cite news|title=How the Truth is Made at Russia Today|url=http://www.buzzfeed.com/rosiegray/how-the-truth-is-made-at-russia-today|date=March 13, 2014|publisher=BuzzFeed|author=Gray, Rosie}}</ref>. Стыў Блумфілд, замежны рэдактар ''​​Monocle'', пісаў, што «ахоп ''RT'' Украіны, магчыма, не быў бы больш добрым да Масквы, нават калі б Уладзімір Пуцін выбраў сябе як галоўнае дзеючую асобу. У той час як Пуцін працягваў прыкідвацца, што не было ніякіх расійскіх войскаў у Крыме, менавіта яго думкі намалявалі на ''RT''. Штурм урадавых будынкаў па ўсёй Усходняй Украіне быў інтэрпрытаваны як зразумелыя дзеянні міралюбных пратэстуючых, якія баяцца „хаосу“ ў Кіеве»<ref>{{cite news|title=Ofcom should be looking again at Putin's TV news channel|url=http://www.theguardian.com/commentisfree/2014/apr/24/ukraine-russia-putin-news-reporting|date=April 24, 2014|publisher=The Gaurdian|author=Bloomfield, Steve}}</ref>. У сакавіку 2014 года група украінскіх журналістаў адкрыла сайт ''StopFake.org'', прысвечаны развянчанні прапаганды і заведама лжывай інфармацыі, апублікаванай расійскімі СМІ, у тым ліку ''RT''. Напрыклад, выкарыстанне кадраў з апошніх ваенных канфліктаў у Грузіі, Паўднёвай Асеціі або Сірыі і прадстаўленне іх як бягучых кадраў з Украіны<ref>{{cite web|url=http://www.stopfake.org/en/|title=Struggle against fake information about events in Ukraine|publisher=StopFake.org}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dw.de/fake-news-can-ruin-lives-says-stopfakeorg-founder/a-17684358 |title=Fake news can ruin lives, says Stopfake.org founder |publisher=DW|date=2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/news/world-europe-26546083 |title=Ukraine hits back at Russian TV onslaught|publisher=BBC|date=2014}}</ref>. == Здарэнні == 29 мая 2006 года падчас паездкі вядомага пісьменніка [[Паўла Каэльё]] па [[Расія|Расіі]] ва [[Улан-Удэ]] супрацоўнікі міліцыі запатрабавалі ад здымачнай групы ''RT'', якая суправаджала пісьменніка, спыніць здымку. Міліцыянты заломвалі журналістам рукі і пагражалі адкрыць стральбу на паражэнне ў выпадку невыканання іх патрабаванняў. Гэты інцыдэнт настолькі ўразіў Каэльё, што той прыняў рашэнне не выходзіць з цягніка да [[Уладзівасток]]а<ref>{{cite web|url=http://www.newsru.com/cinema/29may2006/paulo.html|title=Пауло Коэльо шокировали бурятские милиционеры: он больше не выходит на остановках|date=29 мая 2006|publisher=[[NEWSru.com]]|access-date=2010-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110825072012/http://www.newsru.com/cinema/29may2006/paulo.html|archive-date=25 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. 8 снежня 2006 года пасля інтэрв’ю з {{нп4|Андрэй Канстанцінавіч Лугавой|Андрэем Лугавым|ru|Луговой, Андрей Константинович}} супрацоўнікі МНС Расіі праверылі студыю тэлеканала на наяўнасць {{нп4|Радыеактыўнае заражэнне|заражэння радыеактыўнымі рэчывамі|en|Nuclear fallout}}. Такіх выяўлена не было<ref>{{cite web|url=http://www.lenta.ru/news/2006/12/08/lugovoi/|title=Начался допрос Андрея Лугового|date=8 декабря 2006|publisher=[[Lenta.ru]]|access-date=2010-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219185251/http://lenta.ru/news/2006/12/08/lugovoi/|archive-date=19 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. 23 кастрычніка 2007 года здымачнай групе ''RT'' адмовілі ва ўездзе ў [[Эстонія|Эстонію]]. Журналісты павінны былі здымаць рэпартаж пра [[неанацызм]] ў [[Прыбалтыка|Прыбалтыцы]]<ref>{{cite web|url=http://www.rian.ru/media/20071023/85175049.html|title=Съемочную группу Russia Today не пустили в Эстонию|date=23 октября 2007|publisher=[[РИА Новости]]|access-date=2010-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219224247/http://ria.ru/media/20071023/85175049.html|archive-date=19 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. 7 лістапад 2007 года ў [[Тбілісі]] падчас разгону {{нп4|Выступленні апазіцыі ў Грузіі, 2007|дэманстрацыі апазіцыі|ru|Выступления оппозиции в Грузии (2007)}} карэспандэнт ''RT'' Кацярына Азарава і аператар Яўген Літоўка атрымалі газавае атручванне<ref>{{cite web|url=http://www.rg.ru/2007/11/07/today-anons.html|title=Корреспонденты Russia Today пострадали от действий грузинской полиции|date=7 ноября 2007|publisher=[[Российская газета]]|access-date=2010-01-25}}</ref>. Да таго ў журналістаў двойчы адбіралі камеру і адзнятыя матэрыялы<ref>{{cite web|url=http://www.radiomayak.ru/doc.html?id=45654|title=Политическое противостояние в Тбилиси достигло пика|date=7 ноября 2007|publisher=[[Маяк (радыёстанцыя)|Маяк]]|access-date=2010-01-25|archive-url=https://archive.today/20070619025004/http://www.radiomayak.ru/doc.html?id=45654|archive-date=19 чэрвеня 2007|url-status=dead}}</ref>. [[Файл:Graham W Phillips in Ukraine.jpg|міні|справа|Грэм Філіпс]] 21 лютага 2008 года падчас беспарадкаў у Белградзе пацярпела здымачная група ''RT'': прадзюсар Андрэй Федарцоў атрымаў удар па галаве, а аператара Андрэя Паўлава збілі падчас спробы штурму пасольства ЗША<ref>{{cite web|url=http://www.lenta.ru/news/2008/02/21/beaten/|title=В Белграде избили журналистов Russia Today|date=21 февраля 2008|publisher=[[Lenta.ru]]|access-date=2010-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220014413/http://lenta.ru/news/2008/02/21/beaten/|archive-date=20 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. 10 жніўня 2008 года была прадпрынятая [[DoS-атака]] на сайт тэлеканала. Як паведамілі прадстаўнікі ''RT'', атака вялася з грузінскага IP-адраса<ref>{{cite web|url=http://www.rian.ru/media/20080810/150250603.html|title=Сайт телеканала Russia Today подвергся атаке хакеров|date=10 августа 2008|publisher=[[РИА Новости]]|access-date=2010-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219231532/http://ria.ru/media/20080810/150250603.html|archive-date=19 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. У ноч на 2 сакавіка 2014 года падчас [[Анексія Крыма Расіяй|крымскага крызісу]] хакеры, атрымаўшы доступ да адміністрацыйнага пароля сайта, узламалі яго і дадалі слова «Nazi» (нацыст, нацысцкі) да загалоўкаў усіх англамоўных матэрыялаў. У выніку загалоўкі сталі выглядаць так: «Расійскія сенатары прагаласавалі за адпраўку стабілізацыйных нацысцкіх войскаў на ўкраінскую тэрыторыю» або «Пуцін: Нацысцкія грамадзяне і войскі падвяргаюцца пагрозе на Украіне і маюць патрэбу ў абароне узброеных сіл». Нармальная праца сайта была адноўлена прыкладна праз паўгадзіны пасля ўзлому<ref name="Lenta">[http://lenta.ru/news/2014/03/02/rtdeface/ Хакеры добавили слово «nazi» к заголовкам сайта Russia Today]</ref>. У красавіку-маі 2014 года адбыліся некалькі выпадкаў, калі журналістаў ''RT'' не дапусцілі на тэрыторыю Украіны на падставе таго, што тыя не маглі «абгрунтаваць мэту візіту» (нягледзячы на акрэдытацыю ў Цэнтральнай выбарчай камісіі Украіны) або «не мелі дастаткова сродкаў». {{нп4|Супрацьстаянне ў Марыупалі|9 мая ў Марыупалі|ru|Противостояние в Мариуполе}} быў цяжка паранены журналіст ''RT Ruptly'' Фёдар Завалейкаў<ref>[http://russian.rt.com/article/33242 Украинские пограничники не пустили в страну съёмочную группу испанской ред]</ref>. Журналіст ''RT'' {{нп4|Грэм Філіпс|Грэм Філіпс|ru|Филлипс, Грэм (журналист)}} быў затрыманы Службай бяспекі Украіны і дэпартаваны з яе тэрыторыі. Сам журналіст распавёў, што шмат яго матэрыялаў былі выдаленыя<ref>[https://twitter.com/GrahamWP_UK/status/493025129388331008 Все мои счета взломали, 2000 видео удаленные, мой счет Феисбук удален.]</ref><ref>[http://ria.ru/world/20140725/1017586658.html СБУ задержала журналиста RT Филлипса и решила его выдворить]</ref><ref name="РТ26072014">{{cite web|url=http://russian.rt.com/article/42624|title=Грэм Филлипс о последствиях задержания на Украине: Я пытаюсь восстановить свою жизнь заново|date=26 июля 2014|publisher=РТ|access-date=2014-07-27}}</ref>. Але Грэм павярнуўся і працягваў здымаць матэрыялы<ref>{{cite web|url=http://www.ridus.ru/news/165865|title=Грэм Филлипс: западные журналисты на Украине не вылезают из гостиниц|author=Дмитрий Строганов|date=22 августа 2014|publisher=Ридиус|access-date=2014-09-12}}</ref>. == Прафесійныя ўзнагароды == * Верасень 2006&nbsp;— на 10-м Міжнародным фестывалі тэлевізійных праграм і фільмаў<ref>[http://zolotoybuben.ru/ «Golden Tambourine» International Festival for Television programs and films] Zolotoy Buben</ref> прэміяй «Залаты бубен» узнагароджаны дакументальны фільм ''RT'' «''{{Abbr|People of the Bering Strait|Народ Берынгавага праліва|0}}''» ў катэгорыі этнаграфіі і падарожжаў. * Чэрвень 2007&nbsp;— на 11-м Міжнародным экалагічным тэлевізійным фестывалі прэміяй «Выратаваць і захаваць»<ref>[http://www.admhmao.ru/english/newsE/2007/june/09.htm News of the Okrug] 11th «Save and Preserve» International Environmental Television Festival, 9 June 2007</ref> прэміяй Гран-пры ўзнагароджаны фільм ''RT'' «''{{Abbr|Meeting with Nature|Сустрэча з прыродай|0}}''». * Верасень 2007&nbsp;— Еўразійская акадэмія тэлебачання і радыё<ref>[http://www.eatr.ru/ Eurasian Academy of Television and Radio], [[:ru:Евразийская академия телевидения и радио|Евразийская Академия Телевидения и Радио]]</ref> ўзнагародзіла ''RT'' прэміяй прафесійнага майстэрства. * Лістапад 2007&nbsp;— рэпартаж ''RT'' з нагоды гадавіны [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]] атрымаў спецыяльны прыз 2007 AIB Media Excellence Awards<ref>[http://www.aib.org.uk/newsContent.asp?node_id=8,95&content_id=1613 AIB Media Excellence Awards 2007] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120208155425/http://www.aib.org.uk/newsContent.asp?node_id=8%2C95&content_id=1613 |date=8 лютага 2012 }} Association for International Broadcasting, 8 October 2007</ref>. * Красавік 2008&nbsp;— студыя штодзённага шоу ''RT Entertaiment Today'', арганізаваная Марцінам Эндрусам і Аняй Фёдаравай, атрымлівае адмысловы расійскі дыплом<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=XA4hmrcRx1U Russia Today Wins Russian Entertainment Awards], Russian Entertainment Awards Youtube page, April 2008</ref>. * Верасень 2008&nbsp;— Самай прэстыжнай ўзнагародай вяшчання Расіі {{нп4|ТЭФІ|ТЭФІ|ru|ТЭФИ}} узнагароджаны Кевін Оўэн у катэгорыі ''Вядучы інфармацыйнай праграмы''<ref>[http://lenta.ru/articles/2008/09/26/tefi/ А ТЭФИ здесь тихие]</ref>. * Лістапад 2008&nbsp;— Спецыяльны прыз журы ў лепшай творчай катэгорыі за артыкул ''Рускі Гламур'' у Лондане<ref name="RTCorporate" />. * Студзень 2009&nbsp;— Сусветны Сярэбраны медаль ад нью-ёркскіх фестываляў за лепшы дакументальны фільм «''{{Abbr|A city of desolate mothers|Горад пустынных мацярэй|0}}''» пра канфлікт у Паўднёвай Асеціі<ref>[http://www.newyorkfestivals.com/res/pdf/2009TVWINNERS.pdf 2009 Television Programming and Promotion Awards] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171011092732/http://www.newyorkfestivals.com/res/pdf/2009TVWINNERS.pdf |date=11 кастрычніка 2017 }}</ref>. * Жнівень 2010&nbsp;— Першая намінацыя на Міжнародную прэмію «Эмі» ў катэгорыі «Навіны» за асвятленне візіту [[Прэзідэнт ЗША|прэзідэнта ЗША]] [[Барак Абама|Барака Абамы]] ў [[Расія|Расію]]<ref>{{cite web |url=http://www.iemmys.tv/news_item.aspx?id=110 |title=2010 International Emmy® Awards News & Current Affairs Nominees Announced |publisher=International Emmy Awards |date=11 August 2010 |access-date=5 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150319122534/http://iemmys.tv/news_item.aspx?id=110 |archive-date=19 сакавіка 2015 |url-status=dead }}</ref>. * Лістапад 2011 — Марцін Эндрус і штотыднёвік ''«Moscow Out»'' узнагароджаны «ШереMedia Award» за лепшую праграму ў намінацыі «Рэпартаж»<ref>[http://www.svo.aero/news/2011/2111/ Шереметьево «поймал» акул пера за публикации]</ref>. * Жнівень 2012&nbsp;— Другая намінацыя на Міжнародную прэмію «Эмі» за паказ міжнароднага руху [[Захапі Уол-стрыт]]<ref>[http://www.iemmys.tv/news_item.aspx?id=151 Announcement of 2012 International Emmys] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150418223854/http://www.iemmys.tv/news_item.aspx?id=151 |date=18 красавіка 2015 }}, [[Emmy Award#International Emmys|International Emmy Award]] website.</ref>. * Чэрвень 2013 — на міжнародным фестывалі ў Монтэ-Карла (самым прэстыжным еўрапейскім тэлевізійным конкурсе) тэлеканал ''RT'' атрымаў перамогу ў намінацыі «Лепшая інфармацыйная 24-гадзінная праграма». Узнагарода была ўручана за асвятленне падзей, звязаных з [[Падзенне метэарыта на Урале ў 2013 годзе|падзеннем чалябінскага метэарыта]]. Акрамя ''RT'', на атрыманне «Залатой німфы» прэтэндавалі такія міжнародныя каналы, як ''[[CNN]]'', ''[[Аль-Джазіра]]'' і ''[[Sky News]]''<ref>[http://lenta.ru/news/2013/06/14/rt/ Lenta.ru: Интернет и СМИ: ТВ и радио: RT получил премию телефестиваля в Монте-Карло]</ref><ref>[http://rus.ruvr.ru/news/2013_06_14/Telekanal-Russia-Today-poluchil-Zolotuju-nimfu-na-festivale-v-Monte-Karlo-6324/ Телеканал Russia Today получил «Золотую нимфу» на фестивале в Монте-Карло — Новости — Культура — Голос России] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140516111516/http://rus.ruvr.ru/news/2013_06_14/Telekanal-Russia-Today-poluchil-Zolotuju-nimfu-na-festivale-v-Monte-Karlo-6324/ |date=16 мая 2014 }}</ref>. * Красавік 2014 — ''RT'' атрымаў прыз прэстыжнага міжнароднага фестывалю ў Нью-Ёрку ''«New York Festivals»'' у намінацыі «Лепшая дакументальная/інфармацыйная праграма: гуманітарныя праблемы» за дакументальны фільм ''«{{Abbr|Blood and Honor|Кроўная помста|0}}»'' пра звычаі кроўнай помсты на сучасным Каўказе<ref>[http://www.interfax.ru/ifx.asp?id=9a632514-16ef-f843-9b7a-4c222ca8ef1f Russia Today получил «золото» Нью-Йоркского международного фестиваля за фильм о кровной мести на Кавказе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140426214754/http://www.interfax.ru/ifx.asp?id=9a632514-16ef-f843-9b7a-4c222ca8ef1f |date=26 красавіка 2014 }}</ref>. * 28 мая 2014 года пазаштатны карэспандэнт RT Фёдар Завалейкаў быў узнагароджаны ордэнам Мужнасці «за мужнасць і адвагу, праяўленыя пры выкананні прафесійнага абавязку». Журналіст працаваў у зоне канфлікту на ўсходзе Украіны і атрымаў раненне падчас абстрэлу<ref>[http://www.lifenews.ru/news/134001 Путин наградил орденом Мужества репортеров LifeNews и Russia Today]</ref>. * 5 чэрвеня 2014 года сайт тэлеканала RT (RT.com) прызнаны лепшым у катэгорыі «Навіны» ў рамках конкурсу «Interactive Media Awards»<ref>{{Cite web|url = http://ria.ru/society/20140605/1010824296.html|title = RT.com стал лучшим новостным сайтом по версии Interactive Media Awards}}</ref>. * 26 жніўня 2014 года аператар RT Міхаіл Кандакоў і яго асістэнт Кірыл Вагін былі ўзнагароджаны медалём «За адвагу» паводле вынікаў камандзіроўкі ў Сірыю, дзе яны патрапілі пад агонь<ref>{{Cite web|url = http://itar-tass.com/obschestvo/1401467|title = Путин наградил медалью "За отвагу" журналистов RT, пострадавших в Сирии}}</ref>. == Гл. таксама == {{Commons category|Russia Today}} * [[BBC]] * [[CNN]] * [[Fox News Channel]] * [[Аль-Джазіра]] == Заўвагі == ;Каментарыі : 1.{{note|a}}Паводле ацэнак Стывена Хеймана, больш за 100 мільёнаў долараў было выдаткавана на станцыі па стане на май 2008 года.<ref name="Heyman"/> ;Крыніцы {{Reflist|3}} == Спасылкі == * [http://rt.com Афіцыйны сайт RT] * {{YouTube|user = RussiaToday|RT}} * {{twitter|RT_com|@RT_com}} * {{facebook|RTnews|RT}} * [http://rt.com/on-air/ RT Live] Прамы эфір {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Тэлеканалы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Тэлеканалы на рускай мове]] [[Катэгорыя:Тэлеканалы Расіі]] [[Катэгорыя:Прапаганда]] [[Катэгорыя:Прапаганда ў Беларусі]] ncj2t837abbpk9piu5lwqvv5ho372qa 0 204446 5174435 5133658 2026-08-02T06:55:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174435 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Жук (значэнні)|Жук}} {{цёзкі2|Ігар Жук}} {{Пісьменнік | Імя = Ігар Жук | Род дзейнасці = літаратуразнавец, філолаг, літаратурны крытык }} '''Ігар Васільевіч Жук''' ({{ДН|13|6|1957}}, в. [[Зані]], [[Мядзельскі раён]] — {{ДС|30|6|2017}}, [[Гродна]]) — беларускі [[літаратуразнавец]], [[літаратурны крытык]] і гісторык літаратуры. [[Доктар філалагічных навук]] ([[2004]]), [[прафесар]] (2006)<ref name="ЭКБ"/>. == Біяграфія == Скончыў у 1979 годзе [[БДУ]] і аспірантуру пры ім. 3 1982 года ў [[Гродзенскі ўніверсітэт імя Купалы|Гродзенскім універсітэце]], у 1991—1995 гадах дэкан<ref name="ЭКБ"/> факультэта беларускай культуры і філалогіі<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/persons/zh/zhuk-ihar.html|title=Жук Ігар – Белліт|date=2023-10-21|access-date=2023-12-31}}</ref>. Член [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] з 1991 года<ref name=":0" />. Пахаваны на могілках в. [[Гожа]] [[Гродзенскі раён|Гродзенскага раёна]]<ref name=":0" />. == Дзейнасць == Даследаваў праблемы тэорыі празаічнага рытму, атрыбуцыі ананімных твораў, асаблівасці развіцця беларускай літаратуры XX ст. Аўтар навуковых прац «Грамадзянскасць маладой беларускай прозы (70-я гады)» (1986), «Сустрэчны рух: літаратуразнаўчыя эцюды» (1998), «Празаічны тэкст: дынаміка рытмавага існавання (на матэрыялах беларускай літаратуры XX стагоддзя» (2004), адзін з аўтараў кнігі «Матыўная прастора беларускай літаратуры пачатку XX стагоддзя» (2009)<ref name="ЭКБ">{{крыніцы/ЭКБ|3|Жук Ігар Васільевіч}}</ref>. У манаграфіі «Празаічны тэкст: дынаміка рытмавага існавання» распрацаваў арыгінальную канцэпцыю метрадынамікі празаічнага выказвання і ўпершыню ў гісторыі літаратуразнаўства апісаў механізм атрымання з дапамогай камп’ютарнай апрацоўкі тэксту метрычных аўтарскіх эталонаў, разгледзеў сістэму іх дынамічнага ўзаемадзеяння. Адлюстраваны ў іх г. зв. «рытмічны інстынкт» адкрывае новыя магчымасці для аналізу асаблівасцей мастацкага стылю майстроў беларускае прозы — [[Янка Брыль|Я. Брыля]], [[Васіль Быкаў|В. Быкава]], [[Максім Гарэцкі|М. Гарэцкага]], [[Іван Мележ|І. Мележа]], [[Кузьма Чорны|К. Чорнага]].<ref>{{Кніга |аўтар = Ігар Жук |загаловак = Празаічны тэкст: дынаміка рытмавага існавання |спасылка = http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=9702&lang=EN |месца = [[Гродна]] |выдавецтва = Міністэрства адукацыі Беларусі, [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы]] |год = 2003 |старонак = 112 |isbn = 985-417-526-Х |archive-date = 5 сакавіка 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160305011604/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=9702&lang=EN }}</ref> == Бібліяграфія == * {{Кніга |аўтар = Ігар Жук |загаловак = Сустрэчны рух (літаратуразнаўчыя эцюды) |спасылка = http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=9702&lang=EN |месца = [[Гродна]] |выдавецтва = Гродзенскае абласное аддзяленне [[Беларускі фонд культуры|Беларускага фонду культуры]] |год = 1998 |старонак = 112 |archive-date = 5 сакавіка 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160305011604/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=9702&lang=EN }} * {{Кніга |аўтар = Ігар Жук |загаловак = Празаічны тэкст: дынаміка рытмавага існавання |спасылка = http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=9702&lang=EN |месца = [[Гродна]] |выдавецтва = Міністэрства адукацыі Беларусі, [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы]] |год = 2003 |старонак = 112 |isbn = 985-417-526-Х |archive-date = 5 сакавіка 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160305011604/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=9702&lang=EN }} * {{Артыкул | аўтар = Ігар Жук | загаловак = «Відзенне» Бацькаўшчыны або метафізіка шляху ў «нашаніўскай» лірыцы Янкі Купалы | спасылка = http://pbc.biaman.pl/Content/15559/Bialorutenistyka02-srodek.pdf | выданне = Białorutenistyka Białostocka | месца = [[Беласток]] | год = 2010 | том = 2 | старонкі = 7—20 | issn = 2081-1515 }} * {{Артыкул |аўтар = Ігар Жук |загаловак = Цывілізацыйны акт «Зорнага неба»: нататкі на палях адной кнігі пра літаратуру |спасылка = http://www.lim.by/limbyfiles/mal4_2012.pdf |выданне = [[Маладосць]] |месца = Мінск |год = 2012 |нумар = 4 |старонкі = 73—77 |issn = 0131-2308 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140925084551/http://www.lim.by/limbyfiles/mal4_2012.pdf |archive-date = 25 верасня 2014 }} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/ЭКБ|3|Жук Ігар Васільевіч}} {{DEFAULTSORT:Жук Ігар Васільевіч}} [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Купалазнаўцы]] [[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]] 9yk1kpk933xhx5m8l9sefjjayau7nlh 2 209548 5174370 4867804 2026-08-02T00:16:01Z Pathoschild 106 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Hym411]]) 5174370 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User:Revi C.]] 88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut 3 209549 5174374 4867805 2026-08-02T00:55:54Z Pathoschild 106 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Hym411]]) 5174374 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:Revi C.]] o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o 0 209856 5174325 4403165 2026-08-01T20:50:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174325 wikitext text/x-wiki {{Таксон |name = |image file = Terminalia australis.jpg |image descr = {{bt-bellat||Terminalia australis}}, паўднёваамерыканскі від ([[Аргенціна]]) |regnum = Расліны |parent = Combretaceae |rang = Род |latin = Terminalia |author = [[L.]], [[nom. cons.]] |typus = |children name = |children = |wikispecies = Terminalia |commons = Category:Terminalia |grin = 11944 }} '''Terminália''' — [[Род (біялогія)|род]] вялікіх [[дрэва|дрэў]] [[сямейства]] кветкавых раслін {{bt-bellat||Combretaceae}}, які складаецца з прыкладна 100<ref>ITIS пацвярджае 13, а GRIN — 64 віды.</ref> [[тропікі|трапічных]] [[Біялагічны від|відаў]]. == Галерэя == <gallery> Starr 021203-0026 Terminalia myriocarpa.jpg|{{bt-bellat||Terminalia catappa}} Terminalia-catappa-Réunion.jpg|{{bt-bellat||Terminalia catappa}} Terminalia catappa fruits.JPG|{{bt-bellat||Terminalia catappa}}, плады Starr 001028-9001 Terminalia melanocarpa.jpg|{{bt-bellat||Terminalia melanocarpa}}, плады </gallery> {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=TERMI ''Terminalia'' на сайце USDA NRCS] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130518071406/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=TERMI |date=18 мая 2013 }} [[Катэгорыя:Міртакветныя]] [[Катэгорыя:Дрэвы]] [[Катэгорыя:Лекавыя расліны]] [[Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі]] [[Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі]] flwhmotuyktz4oix7llgg7rg6ja4aec 0 210481 5174350 4831911 2026-08-01T22:08:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174350 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = | regnum = Расліны | parent = Lycorideae | rang = Род | latin = Ungernia | author = [[Bunge]], 1875 |syn = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = Ungernia |commons = Category:Ungernia |ipni = 1664-1 |grin = 12558 }} '''Ungernia'''<ref name="plantarium">{{Плантарыум|41335}}</ref> — [[Род (біялогія)|род]] [[аднадольныя|аднадольных раслін]] сямейства {{bt-bellat|Амарылісавыя|Amaryllidaceae}}. Упершыню вылучаны нямецка-расійскім батанікам [[Аляксандр Андрэевіч Бунге|Аляксандрам Андрэевічам Бунге]] ў 1875 годзе<ref>[http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=290741 World Checklist of Selected Plant Families: Royal Botanic Gardens, Kew]</ref>. == Сістэматыка == Уключае ў сябе наступныя віды<ref>[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/search?q=Ungernia Search results — The Plant List]</ref>: * ''[[Ungernia badghysi]]'' [[Botsch.]] * ''[[Ungernia ferganica]]'' [[Vved.]] ex [[Artjush.]] * ''[[Ungernia flava]]'' [[Boiss.]] & [[Hausskn.]] * ''[[Ungernia oligostroma]]'' [[Popov]] & [[Vved.]] * ''[[Ungernia sewerzowii]]'' ([[Regel]]) [[B.Fedtsch.]] * ''[[Ungernia spiralis]]'' [[Proskor.]] * ''[[Ungernia tadschicorum]]'' [[Vved.]] ex [[Artjush.]] * ''[[Ungernia trisphaera]]'' [[Bunge]] * ''[[Ungernia victoris]]'' [[Vved.]] ex [[Artjush.]] * ''[[Ungernia vvedenskyi]]'' [[Khamidch.]] == Распаўсюджанне, агульная характарыстыка == Прадстаўнікі роду распаўсюджаныя ў [[Казахстан]]е, [[Кіргізія|Кіргізіі]], [[Таджыкістан]]е, [[Туркменія|Туркменіі]], [[Узбекістан]]е, [[Афганістан]]е і [[Іран]]е<ref>{{Cite web |url=http://www.emonocot.org/taxon/urn:kew.org:wcs:taxon:290741;jsessionid=C2920446DDD450417112332BF9A353B1.kppapp02 |title=Ungernia Bunge |access-date=7 кастрычніка 2014 |archive-date=26 жніўня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826160722/http://www.emonocot.org/taxon/urn:kew.org:wcs:taxon:290741;jsessionid=C2920446DDD450417112332BF9A353B1.kppapp02 |url-status=dead }}</ref>. Травяністыя расліны. Лісцеразмяшчэнне чарговае; лісце простае, лінейнае, размешчана ля аснавання або ў прыкаранёвай разетцы, край ліста гладкі. Суквецце — парасон. Кветкі маюць шэсць пялёсткаў, калякветнік акцінаморфны. Плод — каробачка. Атрутныя<ref name="plantarium"/>. == Значэнне == Вырошчваюцца як [[дэкаратыўныя расліны|дэкаратыўныя]]<ref name="plantarium"/>. Вядомыя віды — {{bt-bellat||Ungernia victoris}} (выкарыстоўваецца ў медыцыне<ref>[http://medgrasses.ru/ungeriya.html Ungernia victoris]</ref>) и {{bt-bellat||Ungernia sewerzowii}} (выкарыстоўваецца ў традыцыйнай медыцыне і радзей як дэкаратыўная расліна<ref>{{Cite web |url=http://flower.onego.ru/lukov/tulipa/44.html |title=Ungernia sewerzowii |access-date=7 кастрычніка 2014 |archive-date=26 жніўня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826161519/http://flower.onego.ru/lukov/tulipa/44.html |url-status=dead }}</ref>). {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Флора Азіі]] [[Катэгорыя:Амарылісавыя]] [[Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей]] rkyb29tuh0bf849xhur19xm8r30cjl4 0 211075 5174469 4844348 2026-08-02T09:53:41Z M.L.Bot 261 5174469 wikitext text/x-wiki [[Выява:Дыядэма. Бронзавы век.jpg|thumb|[[Дыядэма]]. 1-я палова [[2 тысячагоддзе да н.э.|2 тыс. да н. э.]]<small> [[Бронза]]. [[Сярэднедняпроўская культура]]. Раскопкі І. І. Арцёменкі, [[урочышча]] Страліца ля колішняй [[Вёска|в.]] Рудня Шлягіна, [[Свяцілавіцкі сельсавет]], [[Веткаўскі раён]], [[Гомельская вобласць]].</small>]] [[Бронзавы век]] — другі перыяд у гісторыі чалавецтва (пасля [[Каменны век на Беларусі|каменнага веку]]). На тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] пачаўся ў пачатку [[2 тысячагоддзе да н.э.|2-га тысячагоддзя да н. э.]] і працягваўся да канца [[VIII ст. да н.э.|VIII ст. да н. э]]. Характарызаваўся з'яўленнем вырабаў з металу — [[Медзь|медзі]] і [[Бронза|бронзы]]. Аднак аддаленасць тэрыторыі Беларусі ад старажытных цэнтраў здабычы медзі і вытворчасці бронзы была прычынай таго, што тут захоўвалася і выкарыстанне каменных прылад працы, хоць апрацаваны яны былі значна лепш: шырока выкарыстоўваліся шліфаванне, [[свідраванне]], пілаванне. У бронзавым веку адбыўся першы вялікі падзел грамадскай працы на [[земляробства]] і [[жывёлагадоўля|жывёлагадоўлю]]. == Перыядызацыя == Бронзавы век падзяляюць на 3 перыяды: * ранні (2000 — 1600 г. да н. э.), * сярэдні (1500 — 1200 г. да н. э.), * позні (з 1100 г. да н .э.). == Характарыстыка == З пачатку бронзавага веку на тэрыторыі Беларусі рассяляліся плямёны ''індаеўрапейцаў''. Яны змешваліся з ранейшым насельніцтвам, у выніку чаго сфарміраваліся новыя індаеўрапейскія плямёны — [[балты]]. Асноўным тыпам паселішчаў былі неўмацаваныя [[Селішча (археалогія)|селішчы]], але ў бронзавым веку пачалося і ўзвядзенне ўмацаваных [[гарадзішча]]ў. Асноўную ролю ў гаспадарчым і грамадскім жыцці роду і племя паступова пачалі адыгрываць мужчыны. Складваўся патрыярхальна-родавы лад — ''позняя родавая абшчына'', для якой характэрна ''вялікая патрыярхальная сям’я'', альбо ''бацькоўскі род'' ([[патрыярхат]]). Пераход да патрыярхату адбываўся ў працэсе значнага развіцця прадукцыйных сіл і павышэння прадукцыйнасці працы ва ўсіх формах гаспадаркі: земляробстве, жывёлагадоўлі, паляванні і рыбалоўстве. У гаспадарцы людзей склаліся ''заняткі вытворчага тыпу'': ''земляробства'', якое прайшло 3 ступені развіцця (''матыжнае'', ''падсечна-агнявое'' і ''ворыўнае''), і ''жывёлагадоўля''. Вырошчвалі пшаніцу, ячмень, проса. Выкарыстоўвалі такія земляробчыя прылады працы, як матыка, ''барана-[[сукаватка]] (вершаліна)''<ref name="БЭ15">{{Крыніцы/БелЭн|15|Сукаватка||258}}</ref>, ''[[рала]]'', крамянёвыя сярпы. Драўлянае рала бронзавага веку знойдзена каля [[Капланавічы|Капланавіч]] ([[Красназвёздаўскі сельсавет]], [[Клецкі раён]], [[Мінская вобласць]]). Жывёлагадоўля ўключала ў сябе развядзенне буйных (каровы) і дробных (авечкі, козы) рагатых жывёл, а таксама бортніцтва. Узнікаюць рамёствы — ткацтва, ганчарства, здабыча і апрацоўка каменя на абмен. Крэмнездабыўныя шахты часоў бронзавага веку выяўлены каля [[Краснасельскі|Краснасельскага]] ([[Ваўкавыскі раён]], [[Гродзенская вобласць]]). Да прысвойваючага тыпу заняткаў, як і ў каменным веку, адносіліся паляванне, збіральніцтва і рыбалоўства. Пачалося выкарыстанне глінянага посуду з плоскім дном, а таксама мэблі: лаваў, сталоў. Развіццё вытворчасці абумовіла рост абмену і ўзнікненне прыватнай уласнасці. У сваім далейшым развіцці патрыярхат прывёў да маёмаснай дыферэнцыяцыі, замены родавай абшчыны сельскай, узнікнення патрыярхальнага рабства і зараджэння падзелу грамадства на класы. У мастацтве бронзавага веку характэрна арнаментаванне глінянага посуду, выраб ювелірных ўпрыгажэнняў. У рэлігійных вераваннях пашырыліся касмаганічныя культы, культ продкаў. На месцах пахаванняў людзей пачалі насыпаць [[курган]]ы. == Археалагічныя культуры на тэрыторыі Беларусі == У '''''раннім бронзавым веку''''' на тэрыторыі Беларусі існавала некалькі варыянтаў [[Археалагічная культура|археалагічных культур]] шнуравой керамікі. На паўднёвай яе тэрыторыі жылі плямёны культуры шнуравой керамікі Палесся, якія карысталіся сякерамі-клінамі, свідраванымі матыкамі і серпападобнымі нажамі. Тэрыторыю сучасных Гомельскай і Магілёўскай абласцей насялялі плямёны [[Сярэднедняпроўская культура|сярэднедняпроўскай культуры]] (выяўлены стаянкі ля населеных пунктаў Струмень, Лучын, Сябровічы), што карысталіся гаршкамі з круглаватымі бакамі і высокай яйкападобнай шыйкай, нябожчыкаў хавалі на курганных і бескурганных могільніках з пахавальным абрадам трупапалажэння і трупаспалення. У Панямонні паявіліся плямёны прыбалтыйскай культуры (знойдзены толькі рэшткі паселішчаў і адзінкавыя пахаванні). У '''''сярэднім бронзавым веку''''' на паўднёвай тэрыторыі Беларусі пашыраліся плямёны тшцінецкай культуры, якія аздаблялі посуд наразным арнаментам, нябожчыкаў хавалі ў бескурганных і курганных могільніках. Усходнія помнікі гэтай культуры часта вылучаюць у самастойную сосніцкую культуру. Свой посуд (высокія пласкадонныя гаршкі) яны нярэдка арнаментавалі па ўсёй паверхні. Іх пахавальны абрад — трупаспаленне на бескурганных могільніках. Значны ўплыў на мясцовае насельніцтва аказалі плямёны катакомбнай культуры, культуры шматвалікавай керамікі (на паўднёвым усходзе Беларусі) і лужыцкай культуры (на паўднёвым захадзе Палесся). Большасць даследчыкаў звязваюць носьбітаў тшцінецкай, сосніцкай, лужыцкай і прыбалтыйскай культур з продкамі [[балты|балтаў]] і [[славяне|славян]]. '''''Позні бронзавы век''''' на тэрыторыі Беларусі вывучаны недастаткова. Вядома, што на поўначы мясцовыя плямёны выраблялі гладкасценную, у Цэнтральнай Беларусі і Панямонні — штрыхаваную кераміку. Пасля завяршэння бронзавага веку пачаўся [[Жалезны век на Беларусі|жалезны век]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * [[Археалогія]] і [[нумізматыка]] Беларусі: [[Энцыклапедыя]] / Рэдкал.: В. В. Гетаў [і інш.]. — [[Мінск]]: [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|БелЭн]], [[1993]]. == Спасылкі == {{Commons|Category:Bronze Age in Belarus}} {{Гісторыя Беларусі 2}} [[Катэгорыя:Еўропа бронзавага веку|Беларусь]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] qllnvfwp7px9rs8rzblzti0amw85e3t 0 211102 5174463 4580685 2026-08-02T09:34:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174463 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Ілірыйскае каралеўства |саманазва = {{lang-de|Königreich Illyrien}}<br> {{lang-sl|Ilirsko kraljestvo}}<br> {{lang-it|Regno d'Illiria}}<br> {{lang-hr|Kraljevina Ilirija}} |статус = адміністрацыйная адзінка [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыйскай імперыі]] |гімн = |сцяг = |апісанне_сцяга = |герб = CoA of Kingdom of Illyria.svg |апісанне_герба = |карта = Austrian kingdom of illyria.png |памер = 250px |апісанне = Ілірыйскае Каралеўства ў 1822—1849 гг |p1 = Ілірыйскія правінцыі |flag_p1 = Flag of France.svg |утворана = 1816 |ліквідавана = 1849 |s1 = Герцагства Крайна |flag_s1 = Flag of Krain.svg |s2 = герцагства Карынтыя |flag_s2 = Flag of Kärnten.svg |s3 = Аўстрыйскае Прымор'е |flag_s3 = Österreichisches Küstenland flag.png |дэвіз = |сталіца = [[Любляна]] |гарады = |мова = [[Нямецкая мова|нямецкая]], [[Славенская мова|славенская]], [[Італьянская мова|італьянская]], [[Харвацкая мова|харвацкая]] |валюта = |дадатковы_параметр = |змесціва_параметру = |плошча = |насельніцтва = |форма_кіравання = [[Манархія]] |дынастыя = [[Габсбургі]] |тытул_кіраўнікоў = [[Спіс кіраўнікоў Аўстрыі|Імператары Аўстрыі]] |кіраўнік1 = [[Франц II|Франц I]] |год_кіраўніка1 = 1816—1835 |тытул_кіраўнікоў2 = <!--выкарыстоўваецца пры змене тытула наступнага кіраўніка--> |кіраўнік2 = [[Фердынанд I (імператар Аўстрыі)|Фердынанд I]] |год_кіраўніка2 = 1835—1848 |тытул_кіраўнікоў3 = |кіраўнік3 = [[Франц Іосіф I]] |год_кіраўніка3 = 1848—1849 |рэлігія = [[Каталіцтва]] |дадатковы_параметр1 = |змесціва_параметру1 = |Этап1 = |Дата1 = |Год1 = |Этап2 = |Дата2 = |Год2 = |Этап3 = |Дата3 = |Год3 = }} '''Ілірыйскае каралеўства''' — адміністрацыйная адзінка [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыйскай імперыі]] з 1816 да 1849 год. Адміністрацыйным цэнтрам каралеўства быў [[Любляна|Лайбах]] (нямецкая назва Любляны). Яно ўключала заходнюю і цэнтральную частку сучаснай [[Славенія|Славеніі]], цяперашнюю аўстрыйскую федэральную зямлю [[Карынтыя|Карынтыю]] і некаторыя тэрыторыі ў паўночна-заходняй [[Харватыя|Харватыі]] і паўночна-ўсходняй [[Італія|Італіі]] (вобласці [[Трыест]] і [[Гарыцыя]]). == Гісторыя == Ілірыйскае каралеўства было ўтворана пасля заканчэння [[Напалеонаўскія войны|Напалеонаўскіх войнаў]], калі тэрыторыя ранейшых [[Ілірыйскія правінцыі|Ілірыйскіх правінцый]], якія ў 1809—1813 гадах належалі [[Першая імперыя|Першай Французскай імперыі]], ізноў увайшла ў склад [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыйскай імперыі]]. Юрыдычныя і адміністрацыйныя рэформы, праведзеныя французскімі ўладамі, значна змянілі адміністрацыйную структуру гэтых тэрыторый, і аўстрыйскія ўлады вырашылі, што будзе лепш пакінуць большасць з іх асобнымі адміністрацыйнымі адзінкамі, робячы магчымым іх паступовае ўваходжанне ў аўстрыйскія юрыдычную, судовую і адміністрацыйную сістэмы. Ілірыйскае каралеўства было афіцыйна ўтворана ў 1816 годзе. У першыя часы яно ўключала як тэрыторыю ў Славенскіх землях, так і тэрыторыю Каралеўства Харватыя. Аднак ужо напачатку 20-х гадоў XIX стагоддзя пераднапалеонаўскае [[Каралеўства Харватыя і Славонія|Каралеўства Харватыі і Славоніі]] было адноўлена. У яго таксама былі ўключаны тэрыторыі, якія з'яўляліся часткай Ілірыйскага Каралеўства. Такім чынам, з гэтага часу ў Ілірыйскае Каралеўства ўваходзілі наступныя вобласці: [[герцагства Карынтыя]], [[герцагства Карніёла]] і [[Аўстрыйскае Прымор’е]]. У 1848 годзе падчас «[[Рэвалюцыі 1848—1849 гадоў|Вясны Народаў]]» [[славенцы]] высунулі прапанову ўключыць [[Ніжняя Штырыя|Ніжнюю Штырыю]] ў склад Ілірыйскага каралеўства, каб аб'яднаць большасць славенскіх земляў у адзіную адміністрацыйную адзінку і ўвасобіць у жыццё ідэю аб'яднанай Славеніі. [[Пітэр Козлер]] стварыў карту павялічанага Ілірыйскага каралеўства, якая пазней стала важным нацыянальным сімвалам славенскага нацыянальнага абуджэння. Прапанова, аднак, была адхілена. У 1849 годзе Ілірыйскае каралеўства спыніла існаванне як асобная адміністрацыйная адзінка і старыя тэрыторыі Карынтыі, Карніёлы і Аўстрыйскага Прымор'я былі зноў адноўлены. Падобны адміністрацыйны лад праіснаваў аж да 1918 года. == Гл. таксама == * [[Ілірыйскія правінцыі]] * [[Ілірыя]] * [[Ілірызм]] == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://web.archive.org/web/20120218100008/http://www.terra.es/personal7/jqvaraderey/181815ge.gif Карта Еўропы] [[Катэгорыя:Ілірыя]] [[Катэгорыя:Гісторыя Славеніі]] [[Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Харватыі]] [[Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Балканаў]] [[Катэгорыя:Каралеўствы]] [[Катэгорыя:Ілірызм]] tcn91dnvwv5tjk1xsjb28sfszcvkfnm 0 227016 5174120 4402661 2026-08-01T12:16:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174120 wikitext text/x-wiki '''Java Platform, Micro Edition''' ('''Java ME''', раней — '''Java 2 Micro Edition''', '''J2ME''') — падмноства [[Java (праграмная платформа)|платформы Java]] для прылад, абмежаваных у рэсурсах, [[мабільны тэлефон|мабільных тэлефонаў]], [[PDA]] і іншых. Java ME была распрацавана пад кіраўніцтвам [[Sun Microsystems]] і з'яўляецца заменай падобнае тэхналогіі, [[PersonalJava]]. Першапачаткова спецыфікацыя распрацоўвалася ў рамках [[JCP]] (Java Community Process) як JSR 68<ref>{{Cite web |url=http://jcp.org/jsr/detail/68.jsp |title=Архіўная копія |access-date=2 красавіка 2015 |archive-date=15 кастрычніка 2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20021015171529/http://www.jcp.org/jsr/detail/68.jsp |url-status=dead }}</ref>. Пазней яе варыянты развіліся ў асобныя JSR. Sun падае [[узор рэалізацыі|ўзор рэалізацыі]] ({{lang-en|reference implementation}}) спецыфікацыі, але да нядаўняга часу не падавала бясплатнай рэалізацыі асяроддзя выканання ({{lang-en|runtime environment}}) Java ME для мабільных прылад. 22 снежня 2006 [[зыходны код]] Java ME быў выпушчаны пад ліцэнзіяй [[GNU General Public License]], праект атрымаў назву phoneME<ref>Падрабязнасці аб phoneME гл. на [https://phoneme.dev.java.net/ старонцы праекту] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070610234355/https://phoneme.dev.java.net/ |date=10 чэрвеня 2007 }}.</ref>. Адметныя асаблівасці прылад з абмежаванымі рэсурсамі з'яўляюцца абмежаваная [[вылічальная магутнасць]], абмежаваны аб'ём памяці, малы памер [[дысплэй|дысплэя]], сілкаванне ад партатыўнай батарэі, а таксама нізкахуткасныя і нядосыць надзейныя [[камунікацыі|камунікацыйныя]] магчымасці. Тыповы сучасны [[мабільны тэлефон]] утрымлівае ўсярэдзіне 32-разрадны [[RISC]]-[[працэсар]] з тактавай частатой 50 МГц, мае аб'ём [[аператыўная памяць|аператыўнай памяці]] каля 4 Мб, каляровы [[дысплэй]] памерам 2 [[цаля|цалі]] і мае магчымасць злучэння з [[Інтэрнэт]]ам пасродкам [[GPRS]] або [[EDGE]] з хуткасцю да 474 кбіт/с, якое пры гэтым фундаментальна ненадзейна, паколькі [[хуткасць]] перадачы дадзеных можа нечакана зваліцца, або злучэнне можа быць наогул цалкам страчана. Java ME спецыфіцыруе дзве базавыя канфігурацыі, якія вызначаюць патрабаванні да [[віртуальная машына|віртуальнай машыны]] (абмежаванне набору дапушчальных інструкцыяў і інш.), а таксама мінімальны набор базавых [[Клас (праграмаванне)|класаў]]: [[CLDC]] (Connected Limited Device Configuration — канфігурацыя прылады з абмежаванымі камунікацыйнымі магчымасцямі) і [[CDC]] (Connected Device Configuration — канфігурацыя прылады з нармальнымі камунікацыйнымі магчымасцямі). Java ME таксама вызначае некалькі так званых [[профіль|профіляў]] ({{lang-en|profiles}}), якія дапаўняюць і пашыраюць згаданыя вышэй канфігурацыі, у прыватнасці вызначаюць мадэль [[Прыкладное праграмнае забеспячэнне|дадатка]], магчымасці [[графічны інтэрфейс|графічнага інтэрфейса]], а таксама камунікацыйныя [[Функцыя, праграмаванне|функцыі]] (напрыклад доступ да [[Інтэрнэт]]а) і інш. У цяперашні час самой распаўсюджанай канфігурацыяй з'яўляецца [[CLDC]], для якога распрацаваны профіль [[MIDP]] (Mobile Information Device Profile — профіль для мабільнай прылады з інфармацыйнымі функцыямі). Дадаткі, напісаныя для гэтага профіля, завуцца [[мідлет]]амі ({{lang-en|MIDlet}}). Іншым папулярным [[профіль|профілем]] для [[CLDC]] з'яўляецца [[DoJa]], распрацаваны фірмай [[NTT DoCoMo]] для яе ўласнага [[сэрвіс]]а [[iMode]]. [[iMode]] вельмі распаўсюджаны ў [[Японія|Японіі]], і ў меншай ступені ў [[Еўропа|Еўропе]] і на [[Далёкі Усход|Далёкім Усходзе]]. [[Канфігурацыя]] [[CLDC]] паспяхова выкарыстоўваецца ў большасці сучасных [[мабільны тэлефон|мабільных тэлефонаў]] і партатыўных [[арганайзер]]аў. Па дадзеных кампаніі [[Sun Microsystems]] да канца [[2004]] года ў свеце было выпушчана больш за 570 мільёнаў мабільных прылад з падтрымкай гэтай канфігурацыі [[Java]]. Гэта робіць Java ME дамінуючай тэхналогіяй [[Java]] ў свеце. Аб'ёмы вытворчасці мабільных тэлефонаў значна перавышаюць колькасць іншых камп'ютарных прылад, здольных выконваць дадаткі на [[Java]] (напрыклад, [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп'ютараў]]). == Гл. таксама == * [[Android]] * [[Corelet]] * [[Brew]] * [[Mobile Media API]] * [[Мабільная гульня]] * [[Sun Java Wireless Toolkit]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://java.sun.com/javame/ Java ME]{{ref-en}} — афіцыйная старонка на сайце Sun Microsystems, Inc. * [http://www.news.com/8301-13580_3-9800679-39.html Sun starts bidding adieu to mobile-specific Java] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080725040434/http://www.news.com/8301-13580_3-9800679-39.html |date=25 ліпеня 2008 }} ([http://www.linux.org.ru/view-message.jsp?msgid=2221858&page=1 J2ME не будзе]) * [http://www.mgdc.ru MGDC.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150323020659/http://www.mgdc.ru/ |date=23 сакавіка 2015 }} — супольнасць распрацоўшчыкаў мабільных гульняў [[Катэгорыя:Java]] [[Катэгорыя:Платформы праграмавання]] [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне мабільных тэлефонаў]] qewaae1qz430i7w01xcyuojar48zfbi 0 228596 5174431 5152082 2026-08-02T06:34:32Z StarDeg 16311 /* Вядомыя асобы */ 5174431 wikitext text/x-wiki '''Грыфіт''' — шматзначнае паняцце. == Вядомыя асобы == * [[Дэвід Уорк Грыфіт]], амерыканскі кінарэжысёр, акцёр, сцэнарыст, прадзюсар * [[Ёан Грыфіт]], брытанскі акцёр * [[Мелані Грыфіт]], амерыканская актрыса * [[Х’ю Грыфіт]], брытанскі акцёр == Паселішчы == * [[Грыфіт (Аўстралія)]] {{неадназначнасць}} jj1dt25jfurgckmev2bfu4uu1psbero 0 229436 5174449 4779842 2026-08-02T08:37:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174449 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} {{цёзкі2|Каганаў}} '''Ізраіль Львовіч Каганаў''' ({{lang-ru|Каганов Израиль Львович}}; {{ДН|1|5|1902}}, {{МН|Клімавічы||Горад Клімавічы}} — {{ДС|||1985}}, {{МС|Масква||Горад Масква}}) — савецкі вучоны ў галіне прамысловай электронікі. Доктар тэхнічных навук, прафесар. Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РФ, заснавальнік і кіраўнік кафедры Прамысловай электронікі Маскоўскага энергетычнага інстытута. Прызнаны спецыяліст у галіне кіруемых ртутных выпрамнікоў і іённых пераўтваральнікаў. Стваральнік хуткадзейных і бескантактавых рэгулятараў напружання выпрамнікоў для электролізу алюмінія. == Біяграфія == Па заканчэнні ў 1925 Маскоўскага Вышэйшага тэхнічнага вучылішча (МВТВ) працаваў инжынерам на Харкаўскім электрамеханічным заводзе, затым у [[Масква|Маскве]] ў Дзяржаўным электратэхнічным трэсце, удзельнічаў у будауніцтве і наладцы першых цягавых падстанцый з ртутным выпрамнікамі для трамвая і электрыфицыраванага транспарту. У 1929 — галоўны инжынер па электраабсталяванні кінафабрыкі (пазней «Масфільм»), выкладаў у МВТВ, з 1931 у Маскоўскім энэргетычным інстытуце (МЭІ), у 1931-40 — намеснік загадчыка кафедрай «Электратэхнікі». У 1933-34 ўпершыню ў краіне пачаў чытаць курс па электронных і іённых пераўтваральніках, выдаў падручнік па гэтым курсе (1937). Адначасова ў 1934-47 працаваў ва Ўсесаюзным электратэхнічным інстытуце імя У. І. Леніна (УЭІ) у [[Масква|Маскве]]. У 1943 па яго ініцыятыве у МЭІ створана кафедра і пачата падрыхтоўка спецыялістаў па іённым прыборах і пераўтваральніках току (з 1950 кафедра «Прамысловая электроніка»), загадваў кафедрай да 1974. Старшыня Навукова-метадычнага савета па прамысловай электроніцы пры Мінвузе СССР (1961-76). == Навуковыя працы == * «Інвертавання пастаяннага току ў трохфазны» (1941); * «Электронныя іённыя пераўтваральнікі (Асновы прамысловай электронікі)», ч. 1-3 (1950-56); * «Іённыя прыборы» (1972) {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.rujen.ru/index.php/КАГАНОВ_Израиль_Львович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304111948/http://www.rujen.ru/index.php/%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%9B%D1%8C%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=4 сакавіка 2016 }} * [http://mpei.ru/Science/ScientificEvents/scientificschools/radioeng/Pages/kaganovil.aspx] {{вікіфікацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Каганаў Ізраіль Львовіч}} [[Катэгорыя:Дактары тэхнічных навук]] p15i1de0fqvpvicz7gaeqoqcmea7854 0 230798 5174442 4404482 2026-08-02T08:20:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174442 wikitext text/x-wiki {{see also|Егіпецкае пісьмо}} {{Пісьменнасць |імя = Іератычнае пісьмо |тып = [[Лагаграфічнае пісьмо|лога]]-[[Кансанантнае пісьмо|кансанантнае]] <small>(фонаідэаграфічнае)</small> |мовы = [[егіпецкая мова|егіпецкая]] |дзе ўзнікла = [[Дадынастычны Егіпет|Дадынастычны]] і [[Дынастычны перыяд, Старажытны Егіпет|Дынастычны]] Егіпет |тэрыторыя = |дата = |перыяд = мяжа [[IV тысячагоддзе да н.э.|4-га]] і [[III тысячагоддзе да н.э.|3-га тыс. да н.э.]] <br />— III стагоддзе н. э. |кірунак = |знакаў = |статус = |стваральнік = |дакумент = |паходжанне = [[егіпецкае іерагліфічнае пісьмо|егіпецкая іерагліфіка]] |нашчадкі = [[дэматычнае пісьмо]] |роднасныя = |юнікод = |ISO = Egyh |прыклад = |памер = |подпіс = }} '''Іератычнае пісьмо''' — адна з форм [[егіпецкае пісьмо|егіпецкага пісьма]], якая выкарыстоўвалася для запісу тэкстаў на [[егіпецкая мова|егіпецкай мове]]. Гэта ранняя форма старажытнаегіпецкага [[скорапіс]]у, якая ўзнікла ў часы [[Ранняе царства (Егіпет)|I дынастыі]] пры нанясенні [[іерогліф|іерагліфічных]] знакаў пэндзлікам на [[папірус]], [[астракан]]ы, камень ці [[Пергамент|скуру]], у выніку чаго знакі атрымалі больш акруглую, [[курсіў]]ную форму. Назва гэтага віду пісьма запазычана ў [[Клімент Александрыйскі|Клімента Александрыйскага]] (Страматы, V. 4), які назваў яго {{lang-grc|γράμματα ἱερατικά}} — «свяшчэннае пісьмо». == Характэрныя асаблівасці == Прынцыпы іератычнага пісьма ў цэлым супадалі з [[егіпецкія іерогліфы|іерагліфічным]]. У адрозненне ад іерагліфікі, іератычныя тэксты заўсёды пішуцца справа налева. Першапачаткова іератыкай маглі пісаць зверху ўніз, але пасля XII дынастыі ўсталёўваецца гарызантальнае напісанне. Спачатку іератыка адрознівалася ад іерагліфікі толькі знешнім выглядам знакаў, аднак у выніку свайго развіцця з'яўляюцца некаторыя адрозненні ў спосабе іх ужывання. Таксама з'яўляюцца [[Лігатура (злучэнне літар)|лігатуры]]. З канца Старажытнага царства можна вылучыць два тыпы іератыкі, якія адрозніваюцца па спосабе напісання і маюць розныя сферы ўжывання: * Кніжная іератыка (для рэлігійных і літаратурных тэкстаў), * Курсіўная іератыка (для гаспадарчых дакументаў і перапіскі). == Перыядызацыя == * [[Ранняе царства (Егіпет)|Архаічная]] іератыка * Іератыка [[Старое царства (Егіпет)|Старажытнага царства]] * Іератыка [[Сярэдняе царства (Егіпет)|Сярэдняга царства]] * Іератыка [[Новае царства (Егіпет)|Новага царства]] * Іератыка [[Позні перыяд (Егіпет)|позняга часу]] * Анармальная іератыка Форма іератычных знакаў можа служыць падставай для датавання тэксту, таму што кожнай эпосе быў уласцівы свой характэрны почырк. == Тэксты, напісаныя іератыкай == Іератычнае пісьмо мела значна шырэйшую сферу ўжывання, чым іерагліфічнае. Параўнальна вялікім аб'ёмам іерагліфічных надпісаў, якія дайшлі да нас, мы абавязаны толькі лепшай захаванасці каменя — асноўнага матэрыялу іерагліфічных тэкстаў. Іератыкай пісалі разнастайныя адміністрацыйныя і юрыдычныя дакументы, лісты, матэматычныя, медыцынскія, літаратурныя і рэлігійныя тэксты. Найбольш вядомыя з іх: * [[Казка пра пацярпелага караблекрушэнне]] * [[Гісторыя Сінухета]] * [[Папірус Весткар|Казкі папірусу Весткар]] * [[Папірус Іпувера]] * [[Асуджаны царэвіч]] ([[Папірус Харыса 500]]) * [[Казка пра двух братоў]] (папірус Д'Арбіней) * [[Падарожжы Уну-Амона|Падарожжа Уну-Амона ў Бібл]] * [[Папірус Прыса]] * [[Папірус Эберса]] * [[Папірус Харыса|Вялікі папірус Харыс]] * [[Маскоўскі матэматычны папірус]] * [[Папірус Рында]] Пасля таго, як у [[VII стагоддзе да н.э.|VII стагоддзі да н.э.]] іератыку пачынае выцясняць новы тып егіпецкага скорапісу — [[дэматычнае пісьмо|дэмотыка]], а падчас грэка-рымскага перыяду — яшчэ і [[грэчаскае пісьмо]], сфера ўжывання іератыкі стала абмяжоўвацца толькі рэлігійнымі тэкстамі. == Літаратура == * Gardiner A. H. Egyptian hieratic texts. Leipzig, 1911. * Möller G. Hieratische Paläographie: die ägyptische Buchschrift in ihrer Entwicklung von der fünften Dynastie bis zur römischen Kaiserzeit. 2. verb. Aufl. Bd. I—III. Leipzig, 1927 (Репринт: Berlin, 1961), [http://www.egyptology.ru/lang.htm доступна online] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120603004958/http://www.egyptology.ru/lang.htm |date=3 чэрвеня 2012 }}. * Goedicke H. Old Hieratic Paleography. Baltimore, 1988. * Лурье И. М. Хрестоматия древнеегипетских иератических текстов. Л., 1948. * Коростовцев М. А. Введение в египетскую филологию. М., 1963. С. 59—68. [http://www.egyptology.ru/lang/Korost-Vvedenie/korost-vvedenie2b.pdf доступна online]. * [[Юрый Якаўлевіч Перапёлкін|Перепелкин Ю. Я.]] Основы египетской раннединастической эпиграфики // [[Міхаіл Аляксандравіч Карастоўцаў|Коростовцев М. А.]] Писцы древнего Египта / Под. общ. ред. А. С. Четверухина. СПб., 2001. С. 309—335. ISBN 5-89740-053-9, [http://www.egyptology.ru/perepelkin/epigraphy.pdf доступна online]. == Спасылкі == * [http://home.prcn.org/~sfryer/Hieratic/ Некалькі ўрокаў іератыкі (англ.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210125002958/http://home.prcn.org/~sfryer/Hieratic/ |date=25 студзеня 2021 }} {{Мова і пісьмо Старажытнага Егіпта}} {{пісьменнасці}} [[Катэгорыя:Гісторыя пісьма]] [[Катэгорыя:Старажытныя пісьменнасці Блізкага Усходу і Міжземнамор’я]] [[Катэгорыя:Кансанантныя пісьменнасці]] [[Катэгорыя:Фонаідэаграфічныя пісьменнасці]] [[Катэгорыя:Егіпецкае пісьмо]] [[Катэгорыя:Дэшыфроўка забытых пісьменнасцей]] 9r3dnb6kksvt5o4jz2z42k4bu24hcce 0 241823 5174337 4903501 2026-08-01T21:19:50Z Siliyiw 169172 5174337 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Азаравічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 14|lat_sec = 13 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 00|lon_sec = 07 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Горацкі |сельсавет = Добраўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046560 }} '''Аза́равічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Azaravičy}}, {{lang-ru|Азаровичи}}<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911m0044407&q_id=6385163|title=Решение Горецкого районного Совета депутатов от 23 сентября 2011 года № 13-9 "О переименовании сельских населенных пунктов Горецкого района"}}</ref>) — [[вёска]] ў [[Горацкі раён|Горацкім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Добраўскі сельсавет|Добраўскага сельсавета]]. Да 20 чэрвеня 1966 года вёска ўваходзіла ў склад [[Панкратаўскі сельсавет|Панкратаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 чэрвеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 22 (1142).</ref>, да 26 сакавіка 1987 года — у склад [[Паршынскі сельсавет|Паршынскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>, да 22 лютага 2001 года — у склад [[Горацкі сельсавет (Горацкі раён)|Горацкага сельсавета]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Добраўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Добраўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Горацкага раёна]] bgafsbxrgofzaz4hm62kvprxa7883ir 0 241824 5174339 4903502 2026-08-01T21:39:52Z Siliyiw 169172 5174339 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Балбечына}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Балбечына |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 13|lat_sec = 29 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 55|lon_sec = 09 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Горацкі |сельсавет = Добраўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046555 }} '''Балбе́чына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Балбе́чана'''</ref> ({{lang-be-trans|Balbiečyna}}, {{lang-ru|Болбечино}}<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911m0044407&q_id=6385163|title=Решение Горецкого районного Совета депутатов от 23 сентября 2011 года № 13-9 "О переименовании сельских населенных пунктов Горецкого района"}}</ref>) — [[вёска]] ў [[Горацкі раён|Горацкім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Добраўскі сельсавет|Добраўскага сельсавета]]. == Вядомыя асобы == * [[Фёдар Ісідаравіч Кузняцоў]] (1898—1961) — савецкі ваенны дзеяч, генерал-палкоўнік. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Добраўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Добраўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Горацкага раёна]] e26s8yvzt2477766xczcypfepnvsco0 0 241825 5174343 4903503 2026-08-01T21:52:00Z Siliyiw 169172 5174343 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Галышына |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 12|lat_sec = 11 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 58|lon_sec = 55 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Горацкі |сельсавет = Добраўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046517 }} '''Галы́шына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Галы́шана'''</ref> ({{lang-be-trans|Halyšyna}}, {{lang-ru|Голышино}}<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911m0044407&q_id=6385163|title=Решение Горецкого районного Совета депутатов от 23 сентября 2011 года № 13-9 "О переименовании сельских населенных пунктов Горецкого района"}}</ref>) — [[вёска]] ў [[Горацкі раён|Горацкім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Добраўскі сельсавет|Добраўскага сельсавета]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Добраўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Добраўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Горацкага раёна]] 3u5wiqdxk75djl1j1tggxlozuzxoezx 0 241857 5174351 4903536 2026-08-01T22:09:32Z Siliyiw 169172 5174351 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Блажкі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Блажкі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 21|lat_sec = 38 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 06|lon_sec = 36 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Горацкі |сельсавет2 = Ленінскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044628 }} '''Бла́жкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Блажкі́'''</ref> ({{lang-be-trans|Blažki}}, {{lang-ru|Блажки}}<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911m0044407&q_id=6385163|title=Решение Горецкого районного Совета депутатов от 23 сентября 2011 года № 13-9 "О переименовании сельских населенных пунктов Горецкого района"}}</ref>) — [[вёска]] ў [[Горацкі раён|Горацкім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ленінскі сельсавет (Горацкі раён)|Ленінскага сельсавета]]. Да 7 верасня 2000 года вёска ўваходзіла ў склад Ленінскага сельсавета, да 13 чэрвеня 2002 года — у склад [[Ходараўскі сельсавет (Горацкі раён)|Ходараўскага сельсавета]]<ref>[http://www.kaznachey.com/doc/3SY8MKQkEVS Решение Могилевского областного Совета депутатов от 13 июня 2002 г. № 18-3 Об изменении границ Горского, Ленинского, Паршинского, Ходоровского сельсоветов и упразднении Горецкого сельсовета Горецкого района]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ленінскі сельсавет, Горацкі раён}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Ленінскі сельсавет (Горацкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Горацкага раёна]] 5c5sum79wso5wvpvttt1skd7vocegn7 0 241956 5174347 4903628 2026-08-01T21:58:03Z Siliyiw 169172 5174347 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Першыно |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 20|lat_sec = 40 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 18|lon_sec = 27 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Горацкі |сельсавет2 = Горскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243045632 }} '''Першыно́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Пе́ршына, Па́ршына'''</ref> ({{lang-be-trans|Pieršyno}}, {{lang-ru|Першино}}<ref name=":02">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911m0044407&q_id=6385163|title=Решение Горецкого районного Совета депутатов от 23 сентября 2011 года № 13-9 "О переименовании сельских населенных пунктов Горецкого района"}}</ref>) — [[вёска]] ў [[Горацкі раён|Горацкім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Горскі сельсавет (Горацкі раён)|Горскага сельсавета]]. Да 7 верасня 2000 года вёска ўваходзіла ў склад Горскага сельсавета, да 20 лістапада 2013 года — у склад [[Ходараўскі сельсавет (Горацкі раён)|Ходараўскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1 Решение Могилёвского областного совета депутатов №23-1 от 20 ноября 2013 г. Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Горскі сельсавет, Горацкі раён}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Горскі сельсавет (Горацкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Горацкага раёна]] me2s4kop51ruqb1x2wdoxb5e16on3d5 0 247216 5174471 5080020 2026-08-02T09:57:17Z M.L.Bot 261 /* Геаграфія */ 5174471 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Чаплін}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Чаплін |вобласць = Гомельская |раён = Лоеўскі |сельсавет = Страдубскі }} '''Ча́плін'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Čaplin}}, {{lang-ru|Чаплин}}) — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Лоеўскі раён|Лоеўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Страдубскі сельсавет|Страдубскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска на правым беразе [[Дняпро|Дняпра]]. == Гісторыя == Каля вёскі [[Археалогія|археалагічныя]] помнікі: * [[гарадзішча]] VII—VI стагоддзяў да н.э. — XIII стагоддзя ({{ГККРБ 4|313В000499}}); * [[Селішча (археалогія)|селішча]] ({{ГККРБ 4|313В000501}}) і бескурганны [[могільнік]] ({{ГККРБ 4|313В000500}}) [[Мілаградская культура|мілаградскай]] і [[Зарубінецкая культура|зарубінецкай]] культур<ref name="Бел">{{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|артыкул=|старонкі=754}}</ref>. У 1926—1927 гадах цэнтр [[Чаплінскі сельсавет|Чаплінскага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|старонкі=37|старонак=68|isbn=978-985-508-107-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} * Ліст карты N-36-134. Выданне 1989 года. Стан мясцовасці на 1985 год.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Страдубскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Страдубскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лоеўскага раёна]] 66rzbkx5jzou1jgik2r7sk3fls1gpco 0 247344 5174261 5039635 2026-08-01T18:07:51Z Siliyiw 169172 5174261 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Чырвоны Востраў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 43|lat_sec = 11 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 18|lon_sec = 25 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Нараўлянскі |сельсавет2 = Галоўчыцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243032544 }} '''Чырво́ны Во́страў'''<ref name=":0">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref><ref>''Рапановіч, Я. Н.'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / Я. Н. Рапановіч; Рэд. П. П. Шуба. — Мінск: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 181-182).</ref> ({{lang-be-trans|Čyrvony Vostraŭ}}, {{lang-ru|Красный Остров}}<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d913g0059987&q_id=6385163|title=Решение Наровлянского районного Совета депутатов от 28 августа 2013 года № 138 "О переименовании некоторых сельских населенных пунктов Наровлянского района Гомельской области"}}</ref>), сустракаецца таксама '''Кра́сны Во́страў'''<ref name=":0" /> — [[пасёлак]] у [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Галоўчыцкі сельсавет (Нараўлянскі раён)|Галоўчыцкага сельсавета]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Наровля и Наровлянский район / сост.: Н.В. Кузьменкова, Н.И. Данильченко, С.В. Коновод. — Мозырь : Колор, 2005. — 25 с. * Наровлянский район: рекламное издание на русском и английском языках / автор текста В. Минков. — Гомель : редакция газеты "Гомельская правда", [б. д.]. — 26 с. * Наровлянщина самобытная и современная / под общ. ред., пред. [[Валерый Васілевіч Шляга|В.В. Шляги]]. — Гомель : Редакция газеты «Гомельская праўда», 2015. — 119 с. * Памяць: Нараўлянскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад.: П.П. Рабянок, К.Ф. Ярмоленка. — Мінск : БЕЛТА, 1998. — 445 с. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Галоўчыцкі сельсавет (Нараўлянскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Галоўчыцкі сельсавет (Нараўлянскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нараўлянскага раёна]] 9tc4tne9g4z2dcpotw3lcsit15w0sqa 5174270 5174261 2026-08-01T18:32:54Z Siliyiw 169172 5174270 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Чырвоны Востраў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 43|lat_sec = 11 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 18|lon_sec = 25 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Нараўлянскі |сельсавет2 = Галоўчыцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243032544 }} '''Чырво́ны Во́страў'''<ref name=":0">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref><ref>''Рапановіч, Я. Н.'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / Я. Н. Рапановіч; Рэд. П. П. Шуба. — Мінск: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 181-182).</ref> ({{lang-be-trans|Čyrvony Vostraŭ}}, {{lang-ru|Красный Остров}}<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d913g0059987&q_id=6385163|title=Решение Наровлянского районного Совета депутатов от 28 августа 2013 года № 138 "О переименовании некоторых сельских населенных пунктов Наровлянского района Гомельской области"}}</ref>), сустракаецца таксама '''Кра́сны Во́страў'''<ref name=":0" /> — [[пасёлак]] у [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Галоўчыцкі сельсавет (Нараўлянскі раён)|Галоўчыцкага сельсавета]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Наровля и Наровлянский район / сост.: Н.В. Кузьменкова, Н.И. Данильченко, С.В. Коновод. — [[Мазыр|Мозырь]] : Колор, 2005. — 25 с. * Наровлянский район: рекламное издание на русском и английском языках / автор текста В. Минков. — [[Гомель]] : редакция газеты "Гомельская правда", [б. д.]. — 26 с. * Наровлянщина самобытная и современная / под общ. ред., пред. [[Валерый Васілевіч Шляга|В.В. Шляги]]. — Гомель : Редакция газеты «[[Гомельская праўда]]», 2015. — 119 с. * Памяць: [[Нараўлянскі раён]]: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад.: П.П. Рабянок, К.Ф. Ярмоленка. — [[Мінск]] : [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БЕЛТА]], 1998. — 445 с. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Галоўчыцкі сельсавет (Нараўлянскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Галоўчыцкі сельсавет (Нараўлянскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нараўлянскага раёна]] lfbi7rlnrxq83akqgcqfg6wss7odak0 5174497 5174270 2026-08-02T11:06:51Z M.L.Bot 261 дэвф 5174497 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Чырвоны Востраў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 43|lat_sec = 11 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 18|lon_sec = 25 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Нараўлянскі |сельсавет2 = Галоўчыцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243032544 }} '''Чырво́ны Во́страў'''<ref name=":0">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref><ref>''Рапановіч, Я. Н.'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / Я. Н. Рапановіч; Рэд. П. П. Шуба. — Мінск: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 181-182).</ref> ({{lang-be-trans|Čyrvony Vostraŭ}}, {{lang-ru|Красный Остров}}<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d913g0059987&q_id=6385163|title=Решение Наровлянского районного Совета депутатов от 28 августа 2013 года № 138 "О переименовании некоторых сельских населенных пунктов Наровлянского района Гомельской области"}}</ref>), сустракаецца таксама '''Кра́сны Во́страў'''<ref name=":0" /> — [[пасёлак]] у [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Галоўчыцкі сельсавет (Нараўлянскі раён)|Галоўчыцкага сельсавета]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Наровля и Наровлянский район / сост.: Н.В. Кузьменкова, Н.И. Данильченко, С.В. Коновод. — Мозырь : Колор, 2005. — 25 с. * Наровлянский район: рекламное издание на русском и английском языках / автор текста В. Минков. — Гомель : редакция газеты "Гомельская правда", [б. д.]. — 26 с. * Наровлянщина самобытная и современная / под общ. ред., пред. [[Валерый Васілевіч Шляга|В.В. Шляги]]. — Гомель : Редакция газеты «Гомельская праўда», 2015. — 119 с. * Памяць: Нараўлянскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад.: П.П. Рабянок, К.Ф. Ярмоленка. — Мінск : БЕЛТА, 1998. — 445 с. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Галоўчыцкі сельсавет (Нараўлянскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Галоўчыцкі сельсавет (Нараўлянскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нараўлянскага раёна]] 9tc4tne9g4z2dcpotw3lcsit15w0sqa 0 247345 5174263 4907762 2026-08-01T18:13:56Z Siliyiw 169172 5174263 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Чырвоны Прамень |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 43|lat_sec = 00 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 17|lon_sec = 11 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Нараўлянскі |сельсавет2 = Галоўчыцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = '''Паўстарынь''' |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243032541 }} '''Чырво́ны Праме́нь'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Пастары́нь, Паўстары́нь, ж.'''</ref> ({{lang-be-trans|Čyrvony Pramień}}, {{lang-ru|Красный Луч}}<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d913g0059987&q_id=6385163|title=Решение Наровлянского районного Совета депутатов от 28 августа 2013 года № 138 "О переименовании некоторых сельских населенных пунктов Наровлянского района Гомельской области"}}</ref>) — [[пасёлак]] у [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Галоўчыцкі сельсавет (Нараўлянскі раён)|Галоўчыцкага сельсавета]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Наровля и Наровлянский район / сост.: Н.В. Кузьменкова, Н.И. Данильченко, С.В. Коновод. — Мозырь : Колор, 2005. — 25 с. * Наровлянский район: рекламное издание на русском и английском языках / автор текста В. Минков. — Гомель : редакция газеты "Гомельская правда", [б. д.]. — 26 с. * Наровлянщина самобытная и современная / под общ. ред., пред. [[Валерый Васілевіч Шляга|В.В. Шляги]]. — Гомель : Редакция газеты «Гомельская праўда», 2015. — 119 с. * Памяць: Нараўлянскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад.: П.П. Рабянок, К.Ф. Ярмоленка. — Мінск : БЕЛТА, 1998. — 445 с. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Галоўчыцкі сельсавет (Нараўлянскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Галоўчыцкі сельсавет (Нараўлянскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нараўлянскага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] semcocnnqhx91clw8wd53bg8jyjffno 5174264 5174263 2026-08-01T18:16:07Z Siliyiw 169172 5174264 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Чырвоны Прамень |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 43|lat_sec = 00 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 17|lon_sec = 11 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Нараўлянскі |сельсавет2 = Галоўчыцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = '''Паўстарынь''' |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243032541 }} '''Чырво́ны Праме́нь'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Пастары́нь, Паўстары́нь, ж.'''</ref> ({{lang-be-trans|Čyrvony Pramień}}, {{lang-ru|Красный Луч}}<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d913g0059987&q_id=6385163|title=Решение Наровлянского районного Совета депутатов от 28 августа 2013 года № 138 "О переименовании некоторых сельских населенных пунктов Наровлянского района Гомельской области"}}</ref>) — [[пасёлак]] у [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Галоўчыцкі сельсавет (Нараўлянскі раён)|Галоўчыцкага сельсавета]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Наровля и Наровлянский район / сост.: Н.В. Кузьменкова, Н.И. Данильченко, С.В. Коновод. — [[Мазыр|Мозырь]] : Колор, 2005. — 25 с. * Наровлянский район: рекламное издание на русском и английском языках / автор текста В. Минков. — [[Гомель]] : редакция газеты "Гомельская правда", [б. д.]. — 26 с. * Наровлянщина самобытная и современная / под общ. ред., пред. [[Валерый Васілевіч Шляга|В.В. Шляги]]. — Гомель : Редакция газеты «[[Гомельская праўда]]», 2015. — 119 с. * Памяць: Нараўлянскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад.: П.П. Рабянок, К.Ф. Ярмоленка. — [[Мінск]] : [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БЕЛТА]], 1998. — 445 с. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Галоўчыцкі сельсавет (Нараўлянскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Галоўчыцкі сельсавет (Нараўлянскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нараўлянскага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] muf83lnz7ajiv87f7mvhw9lsa6fmt6v 5174498 5174264 2026-08-02T11:08:08Z M.L.Bot 261 дэвф 5174498 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Чырвоны Прамень |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 43|lat_sec = 00 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 17|lon_sec = 11 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Нараўлянскі |сельсавет2 = Галоўчыцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = '''Паўстарынь''' |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243032541 }} '''Чырво́ны Праме́нь'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Пастары́нь, Паўстары́нь, ж.'''</ref> ({{lang-be-trans|Čyrvony Pramień}}, {{lang-ru|Красный Луч}}<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d913g0059987&q_id=6385163|title=Решение Наровлянского районного Совета депутатов от 28 августа 2013 года № 138 "О переименовании некоторых сельских населенных пунктов Наровлянского района Гомельской области"}}</ref>) — [[пасёлак]] у [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Галоўчыцкі сельсавет (Нараўлянскі раён)|Галоўчыцкага сельсавета]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Наровля и Наровлянский район / сост.: Н.В. Кузьменкова, Н.И. Данильченко, С.В. Коновод. — Мозырь : Колор, 2005. — 25 с. * Наровлянский район: рекламное издание на русском и английском языках / автор текста В. Минков. — Гомель : редакция газеты "Гомельская правда", [б. д.]. — 26 с. * Наровлянщина самобытная и современная / под общ. ред., пред. [[Валерый Васілевіч Шляга|В.В. Шляги]]. — Гомель : Редакция газеты «Гомельская праўда», 2015. — 119 с. * Памяць: Нараўлянскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад.: П.П. Рабянок, К.Ф. Ярмоленка. — Мінск : БЕЛТА, 1998. — 445 с. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Галоўчыцкі сельсавет (Нараўлянскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Галоўчыцкі сельсавет (Нараўлянскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нараўлянскага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] semcocnnqhx91clw8wd53bg8jyjffno 0 247925 5174267 5138726 2026-08-01T18:24:36Z M.L.Bot 261 /* Гісторыя */ 5174267 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Збароў |вобласць = Гомельская |раён = Рагачоўскі |сельсавет = Збароўскі }} '''Збаро́ў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zbaroŭ}}, {{lang-ru|Зборов}}) — [[вёска]] ў [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Збароўскі сельсавет|Збароўскага сельсавета]]. == Гісторыя == Выяўленыя археолагамі [[гарадзішча]] ранняга [[Жалезны век|жалезнага веку]], [[Бронзавы век|эпохі бронзы]] і [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]] (за 1 кіламетр на ўсход ад вёскі) і [[Курган|курганны могільнік]] (5 насыпаў, за 2,5 — 3 кіламеры на ўсход ад вёскі) сведчаць аб засяленні гэтых мясцін з глыбокай старажытнасці. У 1968 годзе падчас сельскагаспадарчых работ каля вёскі знойдзены каралі з падвесак, падобныя сустракаюцца ў курганах XI стагоддзя. Па пісьмовых крыніцах вядома з XVI стагоддзя. У 1682 годзе маёнтак Збароў належаў [[Радзівілы|Радзівілам]]. У 1696 годзе паселішча ў прыходзе Рагачоўскай замкавай царквы. У 1749 годзе пабудавана драўляная царква. Згадваецца ў 1756 годзе як вёска Збарова ў Задняпроўскім войтаўстве [[Рагачоўскае староства|Рагачоўскага староства]]<ref>LVIA, f. 525, ap. 8, b. 745, l. 12.</ref>. Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772)]] у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. З 1880 года дзейнічаў хлебазапасны магазін. У 1881 годзе 114 двароў, 634 жыхары. Паводле перапісу 1897 года 156 двароў, 1083 жыхары, царква, школа граматы, хлебазапасны магазін, 2 ветракі, піцейны дом. У 1905 годзе адкрыта [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]] (у 1907 годзе — 47 вучняў), якое размяшчалася ў наёмнай сялянскай хаце, а ў 1912 годзе для яго пабудавана памяшканне. У 1909 годзе 170 двароў, 1322 жыхары, 2148 дзесяцін зямлі, у Кісцянёўскай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўская павета]]. У выніку пажару [[1910|1910 года]] згарэлі 84 двары. У [[1925|1925 годзе]] 200 двароў. З 20 жніўня [[1924|1924 года]] цэнтр [[Збароўскі сельсавет|Збароўскага сельсавета]] [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскага раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай]] (да 26 ліпеня [[1930|1930 года]]) акругі, з 20 лютага [[1938|1938 года]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. У [[1930|1930 годзе]] арганізаваны калгас. У [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|савецка-фінляндскую вайну]] загінулі 2 вяскоўцы. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчанную вайну]] ў баях за вёску і наваколле загінулі 69 воінаў (пахаваны ў брацкай магіле каля школы). На франтах і ў партызанскай барацьбе загінуў 161 жыхар з вёсак Збарўскага сельсавета, памяць аб якіх увекавечвае абеліск, пастаўлены ў [[1965|1965 годзе]] ў цэнтры вёскі. Вызвалена 24 лютага [[1944|1944 года]], 77 вяскоўцаў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года 944 жыхары. Цэнтр калгаса «Новы шлях». Размешчаны механізацыйная майстэрня, 9-гадовая школа, Дом культуры, бібліятэка, дзіцячы сад, фельчарска-акушэрскі пункт, магазін, аддзяленне сувязі. Планіровачна складаеца з дугападобнай вуліцы, блізкай да шыротнай арыентацыі, да якой з палудня далучаюцца 3 і з поўначы — 2 завулкі. Забудова двухбаковая, няшчыльная, пераважна драўляная, сядзібавага тыпу<ref>{{Крыніцы/ГВБ|2-2|Збароў|251}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == * [[Збароў (археалагічныя помнікі)|Гарадзішча перыяду ранняга жалезнага веку]] ([[2 тысячагоддзе да н.э.|2-е тысячагоддзе да н.э.]] — [[1 тысячагоддзе|1-е тысячагоддзе н.э.]]), за 1 км на ўсход ад вёскі — {{ГККРБ 4|313В000624}} * Курганны могільнік перыяду ранняга сярэднявечча ([[X]] — [[XIII стагоддзе|XIII стагоддзі]]), за 2,5 — 3 км на ўсход ад вёскі, у лесе — {{ГККРБ 4|313В000625}} * [[Збарова|Агаленне «Збарова»]], за 1,9 км на паўночны захад ад вёскі — [[геалагічны помнік прыроды]] рэспубліканскага значэня. == Вядомыя асобы == * [[Кірыл Нікіфаравіч Осіпаў]] (1907—1975), [[Герой Савецкага Саюза]] (1941)<ref name="b11">{{Крыніцы/БелЭн|11}} — С. 453.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Збароўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Збароўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Збароў| ]] 59zzbzp6it7jht15jin3znlnfr3tlph 0 253393 5174316 5163832 2026-08-01T20:21:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174316 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні |выява = [[Image:Systemshock2box.jpg|275px]] |подпіс = Вокладка «System Shock 2», на якой намаляваны фон Браўн і «''SHODAN''» |распрацоўшчык = {{нп3|Irrational Games|Irrational Games||Irrational Games}}<br/>{{нп3|Looking Glass Studios|Looking Glass Studios|en|Looking Glass Studios}} |даты выпуску = {{vgrelease|NA=11 жніўня 1999<small>(Win)</small><ref name="IGN SS2 review">{{cite news|url=http://pc.ign.com/articles/161/161087p1.html|title=IGN ''System Shock 2'' Review|first=Trent|last=Ward|work=IGN|publisher=News Corporation|location=United States|date=1999-08-20|accessdate=2008-02-15}}</ref>}}{{vgrelease|WW=18 чэрвеня 2013<small>(OS X)</small><ref name="GOG Mac port">{{cite web|url=http://www.gog.com/news/mac_game_update_system_shock_2_10_more_titles|title=Mac Game Update: System Shock 2 + 10 more titles|date=2013-06-18|work=GOG.com|publisher=CD Projekt RED|accessdate=2013-06-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619140542/http://www.gog.com/news/mac_game_update_system_shock_2_10_more_titles|archivedate=19 чэрвеня 2015|url-status=dead}}</ref>}}{{vgrelease|WW=1 красавіка 2014<small>(Linux)</small><ref name="Steam Linux port">{{cite web|url=http://steamcommunity.com/games/238210/announcements/detail/1531529332679193471|title=System Shock 2 is now available on Linux|date=2014-04-01|work=Steam|publisher=Valve Corporation|accessdate=2014-04-06}}</ref>}} }} '''Sýstem Shock 2''' — відэагульня ў жанры [[шутар ад першай асобы]] для [[Microsoft Windows]], [[Mac OS X|Apple OS X]] і [[Linux]]. Яна была распрацаваная {{нп3|Кен Левін|Кенам Левінам|en|Ken Levine (game developer)}}, «''[[Irrational Games]]''» і «''[[Looking Glass Studios]]''». Сюжэт быў зменены ў працэсе вытворчасці ў параўнанні з гульнёй «''[[System Shock]]''» [[1994]] года; былі зробленыя змены, калі «''[[Electronic Arts]]''», якія набылі правы на франшызу «''System Shock''», меркавалі стаць выдаўцамі. «''System Shock 2''» была выпушчана [[11 жніўня]] [[1999]] года ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]]. Падзеі гульні праходзяць на борце {{нп3|зоркалёт|зоркалёта|en|Starship}} ў [[кіберпанк]]авым сусвеце ў 2114 годзе. Гулец бярэ на сябе ролю самотнага салдата, які спрабуе спыніць успышку генетычнай інфекцыі, якая спустошыла карабель. Як і ў «''[[System Shock]]''», [[геймплэй]] заключаецца ў [[Шутар ад першай асобы|стральбе ад першай асобы]] і даследаваннях навакольнага асяроддзя. Ён таксама ўключае ў сябе элементы ролевай гульні, у якіх гулец можа развіваць унікальныя навыкі і рысы, такія як {{нп3|Хакер|узлом|en|Hacker (computer security)}} і {{нп3|Псіоніка|псі|pl|Psionika}}-здольнасці. «''System Shock 2''» атрымала станоўчыя водгукі, але не задавальніла камерцыйныя чаканні продажаў. Многія крытыкі пазней пацвердзілі, што гульня вельмі паўплывала на гульнявы дызайн, у прыватнасці, на першыя шутары, і апынулася далёка наперадзе свайго часу. Яна была уключана ў некалькі спісаў «''Найлепшых гульняў усіх часоў''». У [[2006]] годзе «''{{нп3|Computer and Video Games||en|Computer and Video Games}}''» паведаміў, што «''System Shock 3''» можа быць у стадыі распрацоўкі, але пераканаўчых дэталей аб стане праекту не было. У [[2007]] годзе «''Irrational Games''» выпусціла самаабвешчанага духоўнага пераемніка серыі «''System Shock''» пад назвай «''[[BioShock]]''», які быў добра ўспрыняты крытыкамі і меў высокія продажы. == Геймплэй == [[Файл:Systemshock2 ingame final.jpg|left|thumb|Скрыншот, які адлюстроўвае ўзровень здароўя, псі-ачкі, наніты і кібер-модулі ў левым ніжнім вугле, кібер-інтэрфейс і зброя знаходзяцца ў правым ніжнім вугле.]] Як і ў яго папярэдніка «''System Shock''», геймплэй у «''System Shock 2''» уяўляе сабой аб’яднанне жанраў [[Action/RPG|ролевай экшан-гульні]] і ''[[survival horror]]''. Распрацоўшчыкі дабіліся такога гульнявога дызайну, узяўшы стандартны [[шутар ад першай асобы]] і дадаўшы налады сістэмы, якія разглядаюцца як элементы ролевай гульні<ref name="IGN SS2 review"/>. Гулец выкарыстоўвае бліжнюю і кідальную зброю, у той час як ролевая сістэма дазваляе распрацоўку карысных здольнасцей. Рух прадстаўлены з улікам першай асобы і дапаўняецца {{нп4|Head-Up Display, гульні|хэдз-ап дысплеем|ru|Head-Up Display (игры)}}, які паказвае інфармацыю пра персанажа і зброю, карту і «''{{нп3|Drag and drop|Drag and drop|en|Drag and drop}}''»-інвентар<ref name="1UP ss2">{{cite news|url=http://www.1up.com/do/feature?cId=3165915|title=Smart Bombs: Beloved games that flopped (page 2)|author=Mackey, Bob|work=''1UP.com''|publisher=IGN Entertainment|location=United States|date=2007-02-05|accessdate=2008-04-07|archiveurl=https://www.webcitation.org/65eefCSbP?url=http://www.1up.com/features/smart-bombs|archivedate=23 лютага 2012|url-status=dead}}</ref>. Перадгісторыя тлумачыцца паступова шляхам набыцця гульцом аўдыяжурналаў і сутыкненнем з прывіднымі з’явамі<ref name="IGN SS2 review"/>. У пачатку гульні гулец выбірае кар’еру ў «''UNN''». Кожная галіна абслугоўвання дае гульцу бонусы, якія складаюцца з пэўных навыкаў, хоць ён можа пасля гэтага свабодна развівацца, як ён хоча. Марскія пяхотнікі пачынаюць з бонусамі ўзбраення, афіцэры ВМФ — рамонту і ўзлому, агенты «''OSA''» атрымліваюць стартавы набор [[псіоніка|псі]]-здольнасцей.<ref name="gee">{{cite book|last=Gee|first=James Paul|title=What Video Games Have to Teach Us About Learning and Literacy|url=http://books.google.com/books?id=BZIY7TGKySsC&pg=PA127|accessdate=2011-08-27|year=2004|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=1-4039-6538-2|pages=127–135}}{{Недаступная спасылка}}</ref><ref name="SS2 Manual Character Generation">{{cite book|title=System Shock 2 instruction manual|publisher=Electronic Arts|date=1999-08-11|page=21}}</ref>. Гулец можа абнавіць свае навыкі з дапамогай «''кібер-модуляў''», якія даюцца ў якасці ўзнагароджання за выкананне задач, такіх як агляд карабля<ref name="gee"/><ref name="SS2 Manual Stations"/>. [[Аперацыйная сістэма]] (O/S) дазваляе разавыя абнаўленні (напрыклад, пастаяннае павышэнне здароўя). У гульні валюта называецца «''наніты''», яе можна патраціць на прадметы ў аўтаматах, у тым ліку боепрыпасы і аптэчкі. Можна актываваць «''квантавую бія-рэканструкцыўную машыну''», яна адновіць здароўе гульца за 10 нанітаў, калі ён памірае ўнутры вобласці, якую кантралюе машына. У адваротным выпадку гульня заканчваецца, і прагрэс павінен быць адноўлены з пункту {{нп3|Захаванне гульні|захавання|en|Saved game}}<ref name="SS2 Manual Stations">{{cite book|title=System Shock 2 instruction manual|publisher=Electronic Arts|date=1999-08-11|page=24}}</ref>. Гулец можа ўзламаць прылады, каб адкрыць альтэрнатыўныя ўчасткі і гандлёвыя аўтаматы для зніжэння коштаў. Падчас спробы пачынаецца {{нп3|міні-гульня|міні-гульня|en|Minigame}}, якая паказвае сетку зялёных вузлоў; гулец павінен падключыць тры ў прамы шэраг, каб дамагчыся поспеху. Пры жаданні можа быць устаноўлены аўтаматычны {{нп3|адмычка|ўзломшчык|en|Lock picking}}<ref name="SS2 Manual Hack">{{cite book|title=System Shock 2 instruction manual|publisher=Electronic Arts|date=1999-08-11|page=13}}</ref>. На працягу ўсёй гульні гулец можа набываць розную зброю, у тым ліку зброю бліжняга бою, пісталеты, драбавік і іншапланетную зброю<ref name="SS2 Manual Weapons">{{cite book|title=System Shock 2 instruction manual|publisher=Electronic Arts|date=1999-08-11|pages=25, 26}}</ref>. Зброя не для бліжняга бою ламаецца, калі яе рэгулярна не рамантаваць інструментамі тэхнічнага абслугоўвання<ref name="SS2 Manual Research">{{cite book|title=System Shock 2 instruction manual|publisher=Electronic Arts|date=1999-08-11|pages=14, 15}}</ref>. У гульні мноства тыпаў боепрыпасаў, кожны з якіх найбольш шкодны для канкрэтнага ворага. Напрыклад, арганічныя ворагі ўразлівыя для супрацьпяхотных набояў, у той час як механічныя ворагі слабыя супраць бранябойных. Энергетычная зброя прычыніць найбольшую шкоду робатам і кібаргам, кольчаты чарвяк асабліва шкодны супраць арганічных аб’ектаў. Паколькі боепрыпасаў няшмат, гулец павінен выкарыстоўваць іх эканомна і абшукваць пакоі на прадмет набояў<ref name="SS2 manual hints">{{cite book|title=System Shock 2 instruction manual|publisher=Electronic Arts|date=1999-08-11|pages=37, 38}}</ref>. Гульня таксама ўключае ў сябе функцыю даследавання. Калі ў гульні сустракаюцца новыя аб’екты, асабліва ворагі, іх органы могуць быць сабраны. Гулец можа даследаваць ворагаў і, такім чынам, палепшыць сваю моц супраць іх. Акрамя таго, некаторыя экзатычныя віды зброі і прадметы могуць быць выкарыстаны толькі пасля таго, як будзе здзейснена даследаванне<ref name="SS2 Manual Research"/>. Агенты «''OSA''» маюць асобнае дрэва наяўнай у іх зброі. Можна вывучыць псі-здольнасці<ref name="SS2 Manual Character Generation"/>, напрыклад, нябачнасць, вогненныя шары і тэлепартацыю<ref name="SS2 Manual Character Generation"/>. == Сюжэт == У 2072 годзе, [[System Shock|калі станцыя «''Цытадэль''» была разбурана]], спробы «''TriOptimum''» прыкрыць інцыдэнт у [[Сродкі масавай інфармацыі|сродках масавай інфармацыі]] былі паспяховымі. Быццам вірус, які забіў насельніцтва станцыі, распрацаваны злосным суперкамп’ютарам «''SHODAN''», які кантраляваў і ў рэшце рэшт знішчыў станцыю «''Цытадэль''» у надзеі прыгнятаць і знішчыць чалавецтва. Пасля велізарнай колькасці даследаванняў кампанія збанкрутавала. У 2102 годзе, праз 30 гадоў пасля падзей, актывы кампаніі былі набытыя {{нп3|Расійская алігархія|расійскім алігархам|en|Russian oligarch}} з імем Анатоль Карэнчкін, які аднавіў кампанію ў сваім былым статусе ў бліжэйшыя дзесяцігоддзі, і разам з вытворчасцю медыцынскіх і спажывецкіх прадуктаў падпісаў кантракты з рознымі ваеннымі арганізацыямі, у тым ліку «''United National Nominate''» (UNN), пераемніцай [[ААН]], якая супрацьстаіць «''TriOptimum''». У студзені 2114 года, праз 42 гады пасля падзей з «''Цытадэллю''» і праз 12 гадоў пасля аднаўлення «''TriOptimum''», кампанія стварыла эксперыментальны {{нп3|Звышсветлавы рух|звышсветлавы|ru|Сверхсветовое движение}} карабель, «''Von Braun''», які ў цяперашні час знаходзіцца ў сваім першым рэйсе. Карабель таксама суправаджаецца касмічным суднам «''UNN''», «''Rickenbacker''», якое кіруецца капітанам Уільямам Бедфардам Дыега, сынам Эдуарда Дыега, сумна вядомага камандзіра станцыі «''Цытадэль''». Паколькі «''Rickenbacker''» не мае ўласнай сістэмы «''{{comment|FTL|Faster than light (звышсветлавы рух)}}''», два караблі прымацаваныя адзін да аднаго<ref name="SS2 Manual World Description">{{cite book|title=System Shock 2 instruction manual|publisher=Electronic Arts|date=1999-08-11|pages=31–33}}</ref>. У ліпені 2114 года, праз 5 месяцаў шляху, караблі рэагуюць на {{нп3|сігнал бедства|сігнал бедства|en|Distress signal}} з планеты {{нп3|Тау Кіта|Тау Кіта|en|Tau Ceti}} V, за межамі [[Сонечная сістэма|Сонечнай сістэмы]]<ref>{{cite video game|title=System Shock 2|developer=Irrational Games|publisher=Electronic Arts|date=1999-08-11|platform=PC|quote='''Korenchkin:''' We have picked up a transmission from the surface of Tau Ceti V. I have been in negotiation with Captain Diego of the Rickenbacker and after some... coercion, he's agreed to go planet side as a joint venture. Imagine, this historic mission might even become more historic. First Contact. And who is there to get exclusive rights to all media, patents and land grants? TriOptimum. Miri, I told you this would be worth it.}}</ref>. Выратавальная каманда адпраўляецца на паверхню планеты, дзе яны выяўляюць дзіўныя яйкі<ref>{{cite video game|title=System Shock 2|developer=Irrational Games|publisher=Electronic Arts|date=1999-08-11|platform=PC|quote='''Bayliss:''' After a couple of hours it was... it was like being on a bender... long periods that you couldn't remember... one minute we were in that crater... the next minute we were loading up the shuttle with the eggs... I remember hearing that idiot Korenchkin calling the Von Braun and ordering them to clear off the ENTIRE hydroponics deck. Diego seemed to think this was strange and said, 'Are you crazy, Anatoly?' And Korenchkin smiled and said back to him, 'Oh, Captain... WE are not Anatoly... }}</ref>. Гэтыя яйкі заражаюць выратавальную каманду і інтэгруюць іх у чужое асяроддзе, вядомае як «''{{comment|Many|Многія}}''». Інфекцыя ў рэшце рэшт распаўсюджваецца на абодвух караблях, абодва капітаны гінуць. Астатні салдат абуджаецца з [[амнезія|амнезіі]] ў {{нп3|Крыёніка|крыя-трубках|en|Cryonics}} на медыцынскай палубе «''Von Braun''». Ён неадкладна звязаўся з адной з выжылых, д-р Джэніс Паліта, якая вядзе яго ў бяспечнае месца, перш чым кабіна {{нп3|разгерметызацыя|разгерметызуецца|en|Cabin pressurization}}. Яна патрабуе, каб ён сустрэўся з ёй на палубе 4 «''Von Braun''»<ref>{{cite video game|title=System Shock 2|developer=Irrational Games|publisher=Electronic Arts|date=1999-08-11|platform=PC|quote='''Polito:''' Make sure you expend all your cybernetic modules before you leave this area. You don't know when you'll find another upgrade unit. Now, find a way to deck 4.}}</ref>. На шляху салдат змагаецца з заражанымі членамі экіпажа. «''Many''» таксама тэлепатычна маюць зносіны з ім, спрабуючы пераканаць яго далучыцца да іх. Пасля перазагрузкі ядра рухавіка судна салдат дасягае палубы 4 і выяўляе, што Паліта мёртвая. Тады ён сутыкаецца з «''SHODAN''», якая распавядае, што яна кіравала Палітай, каб заваяваць давер салдата<ref>{{cite video game|title=System Shock 2|developer=Irrational Games|publisher=Electronic Arts|date=1999-08-11|platform=PC|quote='''SHODAN:''' I used Polito's image to communicate with you, until we had established trust.}}</ref>. «''SHODAN''» згадвае, што яна нясе адказнасць за стварэнне «''Many''» у ходзе біяінжынерных эксперыментаў на станцыі «''Цытадэль''». Хакер, які стварыў яе, выкінуў шмат праграмы, які ўтрымліваў яе эксперыменты па іх прадухіленні забруджвання Зямлі, што дазволіла частцы «''SHODAN''» выжыць у неспрыяльных умовах. Капсула здзейсніла аварыйную пасадку на [[Тау Кіта]] V. Хоць «''SHODAN''» знаходзілася ў прымусовай спячцы, многія мутанты былі пад яе кантролем<ref>{{cite video game|title=System Shock 2|developer=Irrational Games|publisher=Electronic Arts |date=1999-08-11 |platform=PC |quote='''SHODAN:''' Thrived, and grew unruly. And now they seek to destroy me. I will not allow that.}}</ref>. «''SHODAN''» сказала салдату, што яго адзіны шанец на выжыванне — дапамога ў разбурэнні яе тварэнняў<ref>{{cite video game|title=System Shock 2|developer=Irrational Games |publisher=Electronic Arts |date=1999-08-11 |platform=PC |quote='''SHODAN:''' Remember, that it is my will that guided you here; it is my will that gave you your cybernetic implants—the only beauty in that meat you call a body. If you value that meat, you will do as I tell you.}}</ref>. Аднавіць кантроль над «''XERXES''», галоўным камп’ютарам на «''Von Braun''», не атрымліваецца. «''SHODAN''» паведамляе салдату, што знішчэнне карабля — адзіны варыянт, але ён спачатку павінен перадаць яе праграму ў «''Rickenbacker''»<ref>{{cite video game|title=System Shock 2|developer=Irrational Games|publisher=Electronic Arts|date=1999-08-11|platform=PC|quote='''SHODAN:''' My creation has run rampant. I demand their extermination. I have no choice but to destroy this starship. We can make our escape in the ''Rickenbacker'', but you must transfer my intelligence to that ship first.}}</ref>. На сваім шляху салдат коратка сутыкаецца з двума выжылымі, Томі Суарэсам і Рэбекай Сіданс, якія бягуць з карабля на борце выратавальнай капсулы<ref>{{cite video game|title=System Shock 2|developer=Irrational Games|publisher=Electronic Arts|date=1999-08-11|platform=PC|quote='''Siddons:''' Move it, Tommy... the escape pod is this way!}}</ref>. Пасля заканчэння перадачы салдат бяжыць на «''Rickenbacker''» і бачыць, што экіпаж абодвух караблёў інфікаваны, калідоры ў гіганцкіх масах бія-арганічных тканін<ref>{{cite video game|title=System Shock 2|developer=Irrational Games|publisher=Electronic Arts|date=1999-08-11|platform=PC|quote='''SHODAN:''' The Many has grown to a massive size. It has wrapped itself around these two ships, preventing their separation.}}</ref>. Салдат трапляе ў біямасу і разбурае яе ядро, спыняючы інфекцыю. «''SHODAN''» віншуе яго і кажа пра яе намеры аб’яднаць рэальную прастору і кіберпрастору звышсветлавым рухакіком «''Von Braun''»<ref>{{cite video game|title=System Shock 2|developer=Irrational Games|publisher=Electronic Arts|date=1999-08-11|platform=PC|quote='''Delacroix:''' You must understand the stakes here... if SHODAN is left to continue, her reality will completely assimilate ours. Space will become cyberspace and SHODAN's whims will become reality.}}</ref>. Салдат супрацьстаіць «''SHODAN''» у {{нп3|кіберпрастора|кіберпрасторы|en|Cyberspace}} і перамагае яе. Фінальная сцэна паказвае Томі і Рэбеку, якія атрымліваюць паведамленне ад «''Von Braun''». Томі адказвае, кажучы, што яны будуць вяртацца і адзначае, што Рэбека паводзіць сябе дзіўна. Рэбека паказваецца размаўляючай у «''SHODAN''»-манеры, яна пытае ў Томі, ці ён «''любіць яе новае аблічча''», у гэты момант экран стае чорным. == Гісторыя == === Стварэнне === [[Файл:SS2 Concept.jpg|thumb|250px|Жах — з ключавых кірункаў «''System Shock 2''». Гэты {{нп3|канцэпт-арт|канцэпт-арт|en|Concept art}} паказвае героя, які сустракае заражанага члена экіпажа.]] Стварэнне «''System Shock 2''» пачалося ў [[1997]] годзе, калі «''Looking Glass Studios''» звярнуліся да «''Irrational Games''» з ідэяй сумеснага стварэння новай гульні<ref name="GameSpot SS2 Retrospect"/>. Каманда распрацоўшчыкаў была фанатамі «''System Shock''» і імкнулася стварыць падобную гульню. Раннія ідэі сюжэту былі падобныя на аповесць «''{{нп3|Сэрца цемры|Сэрца цемры|en|Heart of Darkness}}''». У пачатку праекта гульцу даручана забіць шалёнага камандзіра на касмічным караблі<ref name="Next Gen">{{cite news |url=http://www.next-gen.biz/features/making-system-shock-2 |title=The making of... ''System Shock 2'' |author=''Edge'' Staff |work=Edge |publisher=Future Publishing Limited |location=United Kingdom |date=2007-10-07 |accessdate=2008-02-15 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5zU4sEbNe?url=http://www.next-gen.biz/features/making-system-shock-2 |archivedate=16 чэрвеня 2011 |url-status=dead }}</ref>. Пачатковай назвай гульні была «''Junction Point''». Філасофія дызайну працягвала развіццё канцэпцыі падзямелляў, як «''[[Ultima Underworld: The Stygian Abyss]]''», ва ўмовах навукова-фантастычнага свету «''System Shock''». Тым не менш, прэса вызнала «''System Shock''» клонам «''Doom''», гэта было названа прычынай дрэннага фінансавага поспеху «''System Shock''». Адной з асноўных мэтаў «''Junction Point''», было даданне ролевых элементаў і моцнай сюжэтнай лініі, каб дыстанцыявацца ад гульні «''Doom''»<ref>{{cite web | url = http://www.sshock2.com/archive/jan99.htm | title = Valuable Information Salvaged - 1st Design Document | first = Dan | last = Todd | date = 1999-01-27 | accessdate = 2013-06-25 | publisher = sshock2.com }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.eurogamer.net/articles/2013-02-14-system-shock-2-was-originally-known-as-junction-point | title = System Shock 2 was originally known as Junction Point | first = Robert | last = Purchase | date = 2013-02-14 | accessdate = 2013-02-14 | publisher = Eurogamer }}</ref>. На стварэнне гульні меркавалася патраціць 18 месяцаў і бюджэт $ 1,7 млн<ref name="Gamasutra SS2"/>, але стваральнікі доўга не маглі знайсці выдаўца, пакуль «''Electronic Arts''», якія валодалі правамі на франшызу «''Shock''», адказалі станоўча, прапаноўваючы гульні стаць працягам «''[[System Shock]]''». Каманда распрацоўшчыкаў пагадзілася; «''Electronic Arts''» стала выдаўцом і ў сюжэт былі ўнесены змены для ўключэння ў франшызу<ref name="Next Gen"/>. Праекту для завяршэння быў адведзены адзін год, і, каб кампенсаваць кароткі прамежак часу, персанал пачаў працаваць з незавершаным «''[[Dark Engine]]''» ад «''[[Looking Glass Studios]]''», той жа рухавік выкарыстоўваўся для стварэння «''{{нп3|Thief: The Dark Project|Thief: The Dark Project|en|Thief: The Dark Project}}''»<ref name="Gamasutra SS2">{{cite news | url = http://www.gamasutra.com/features/19991207/chey_01.htm | title = Postmortem: Irrational Games' ''System Shock 2'' | author = Chey, Jonathan | work = Game Developer | publisher=UBM TechWeb | location= United States | issue = November 1999 | accessdate = 2009-03-16}}</ref>. Дызайнеры ўключылі ў гульню ролевыя элементы. Падобна да «''[[Ultima Underworld: The Stygian Abyss|Ultima Underworld]]''», іншага праекту «''Looking Glass Studios''», навакольнае асяроддзе ў «''System Shock 2''» з’яўляецца сталым і пастаянна змяняецца без удзелу гульца<ref name="IGN Interview 1">{{cite news|url=http://pc.ign.com/articles/066/066813p1.html|title=Looking Glass prepares to shock gamers again|author=IGN Staff|work=IGN|publisher=News Corporation|location=United States|date=1999-02-09|accessdate=2008-02-15}}</ref><ref name="SS2 Manual Designer Notes 2">{{cite book|title=System Shock 2 instruction manual |publisher=Electronic Arts|date=1999-08-11|page=40}}</ref>. Ролевыя {{нп3|гульні на паперы|гульні на паперы|ru|Игры на бумаге}} таксама паўплывалі; сістэма налады персанажа была заснавана на метадалогіі «''{{нп3|Traveller, ролевая гульня|Traveller|ru|Traveller (role-playing game)}}''» і рэалізавана ў выдуманых ваенных галінах<ref name="IGN Interview 1"/>, дазваляючы персанажу ісці некалькімі шляхамі, ад чаго гулец можа атрымліваць больш адкрыты геймплэй<ref name="IGN Interview">{{cite news|url=http://pc.ign.com/articles/068/068509p1.html|title=System Shock 2 interview 2|author=IGN Staff |work=IGN |publisher=News Corporation|location=United States|date=1999-06-18|accessdate=2008-02-16}}</ref>. Horror быў ключавым напрамкам, былі вызначаныя чатыры асноўныя пункты, каб паспяхова ўключыць яго. Ізаляцыя была прызнана першаснай, у выніку якой гулец меў мала фізічнага кантакту з іншымі разумнымі істотамі. Па-другое, уразлівасць была створана шляхам засяроджвання ўвагі на слабасці персанажа. Апошнімі былі ўключэнне капрызных гукавых эфектаў і «''разумнае размяшчэнне асвятлення і ценяў''»<ref name="GameSpot retrospective SS2"/>. Вядучы дызайнер гульні, Кен Левін, курыраваў вяртанне антаганіста «''SHODAN''» з «''System Shock''». Была задумка, каб гулец уступіў у саюз з ёй<ref name="Next Gen"/>, але Левін таксама лічыў, што гульнявыя персанажы былі занадта даверлівыя, заявіўшы, што «''добрыя хлопцы добрыя, дрэнныя хлопцы дрэнныя. Тое, што вы бачыце і ўспрымаеце — гэта рэальна''». Левін спрабаваў аспрэчыць гэтае паняцце, каб гулец здрадзіў «''SHODAN''»: «''Часам персанажы здраджваюць, але гулец ніколі не будзе. Я хацеў парушыць гэты давер і даць гульцу адчуць, што яны, а не персанажы могуць падмануць''». Гэтая задумка не знайшла падтрымкі ў каманды распрацоўшчыкаў<ref name="GameSpot Greatest Game"/>. У ходзе рэалізацыі праекта былі некаторыя праблемы. Паколькі каманда складалася з дзвюх кампаній, узнікла напружанасць адносна прызначэння на працу, а некаторыя распрацоўшчыкі пакінулі праект. Акрамя таго, многія супрацоўнікі былі ў асноўным недасведчанымі, але ў рэтраспектыве кіраўнік праекта Джонатан Чэй адчуваў, што гэта было выгадна, заявіўшы, што «''недасведчанасць таксама разводзіла энтузіязм і абавязацельствы, якія, магчыма, не прысутнічалі б з больш дасведчаным наборам распрацоўшчыкаў''»<ref name="Gamasutra SS2"/>. «''Dark Engine''» меў уласныя праблемы. Ён быў недапрацаваны, прымушаючы праграмістаў выпраўяляць {{нп3|Баг|памылкі праграмнага забеспячэння|en|Software bug}}. Праца ў цесным супрацоўніцтве з кодам рухавіка дазволіла ім напісаць дадатковыя функцыі<ref name="Gamasutra SS2"/>. Не ўсе няўдачы былі лакалізаваны. Дэманстрацыя зборкі на выставе [[E3]] была значна ўскладнена, калі было прапанавана выдаліць усе гарматы з прэзентацыі з-за {{нп3|Масавае забойства ў школе «Калумбайн»|нядаўнага забойства ў школе|pl|Masakra w Columbine High School}}<ref name="GameSpot retrospective SS2">{{cite news|url=http://www.gamespot.com/features/system-shock-2-retrospective-6109881/|title=''System Shock 2'' retrospective|author=Park, Andrew|work=GameSpot|publisher=CBS Interactive, Inc.|location=United States|accessdate=2008-02-19}}</ref>. === Выпуск === {{нп3|Дэманстрацыйная версія камп'ютарнай гульні|Дэма-версія|en|Game demo}} гульні, якая ўтрамлівала даведку і траціну першай місіі, была выпушчана 2 жніўня 1999 года<ref>{{cite news|url=http://pc.ign.com/articles/069/069257p1.html|title=''System Shock 2'' demo released|author=IGN Staff|work=IGN|publisher=News Corporation|location=United States|date=1999-08-02|accessdate=2008-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120402160040/http://pc.ign.com/articles/069/069257p1.html|archivedate=2 красавіка 2012|url-status=dead}}</ref>. Праз дзевяць дзён, «''System Shock 2''» была адпраўлена ў рознічны гандаль<ref>{{cite news|url=http://pc.ign.com/articles/069/069487p1.html|title=News briefs|author=IGN Staff|work=IGN|publisher=News Corporation|location=United States|date=1999-08-11|accessdate=2008-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120402160049/http://pc.ign.com/articles/069/069487p1.html|archivedate=2 красавіка 2012|url-status=dead}}</ref>. {{нп3|Патч|Патч|en|Patch (computing)}} быў выпушчаны на месяц пазней і дадаў істотныя асаблівасці, такія, як кааператыўны мультыплэер, кантроль над зброяй і памяншэнне ўзроўню здароўя ворагаў пасля {{нп3|рэспаўн|рэспаўна|ru|Респаун}}<ref name="ss2 patch">{{cite news|url=http://pc.ign.com/articles/070/070556p1.html|title=''Shock 2'' 2.0|author=IGN Staff|work=IGN|publisher=News Corporation|location=United States|date=1999-09-17|accessdate=2008-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071222002200/http://pc.ign.com/articles/070/070556p1.html|archivedate=22 снежня 2007|url-status=dead}}</ref>. Быў запланаваны порт на «''[[Dreamcast]]''», але ён быў адменены<ref name="ss2 dc canceled">{{cite news |url=http://dreamcast.ign.com/objects/014/014851.html |title=''System Shock 2'' (Dreamcast) |author=IGN Staff |work=IGN |publisher=News Corporation |location=United States |accessdate=2008-02-19 |archive-date=5 сакавіка 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120305081207/http://dreamcast.ign.com/objects/014/014851.html |url-status=dead }}</ref>. === Канец падтрымкі гульні і ўцечка кода === Прыкладна ў 2000 годзе, з канцом тэхнічнай падтрымкі гульні распрацоўшчыкамі і выдаўцамі, багі, якія засталіся, і сумяшчальнасць з новымі АС і апаратным забеспячэннем сталі сур’ёзнай праблемай. Каб кампенсаваць адсутную падтрымку, некаторыя аматары гульні сталі актыўнымі ў супольнасці {{нп3|мод|модынгу|en|Mod (video gaming)}}, каб абнавіць гульню. Напрыклад, графічны мод «''Rebirth''» замяніў шмат нізкапаліганальных {{нп3|3D мадэляванне|мадэлей|uk|3D моделювання}} на мадэлі больш высокай якасці<ref>{{cite web |url=http://www.eurogamer.net/article.php?article_id=52239 |title=''System Shock 2'' reborn |author=Bramwell, Tom |publisher=Eurogamer |date=2003-06-05 |accessdate=2008-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110518131911/http://www.eurogamer.net/articles/news050603ss2rebirth |archivedate=18 мая 2011 |url-status=live }}</ref>, «''Shock Texture Upgrade Project''» павялічыў разрозненне {{нп3|Тэкстура, камп'ютарная графіка|тэкстур|en|Texture mapping}}<ref name="GameSpot Greatest Game"/>, карыстальнікамі {{нп3|Віртуальная супольнасць|супольнасці|be-x-old|Віртуальная супольнасьць}} быў выпушчаны абноўлены {{нп3|рэдактар ​​узроўняў|рэдактар ​​узроўняў|en|Level editor}}<ref>{{cite news | url = http://www.computerandvideogames.com/article.php?id=16567 | title = It's shocking! A ''System Shock 2'' level editor | author = ''CVG'' staff | work = Computer and Video Games | publisher = Future Gaming Limited | location = United Kingdom | date = 2001-01-27 | accessdate = 2009-03-16 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070309190431/http://www.computerandvideogames.com/article.php?id=16567 | archivedate = 9 сакавіка 2007 | url-status = live }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.sshock2.com/showarchive.asp?month=8&year=2000 | title = ShockEd Now Available! | author = Saam | publisher = SShock2.com | date = 2000-08-22 | accessdate = 2009-08-13 | archiveurl = https://www.webcitation.org/65ef5PM4B?url=http://www.sshock2.com/showarchive.asp?month=8 | archivedate = 23 лютага 2012 | url-status = dead }}</ref>. У 2009 годзе, поўная копія [[Зыходны код|зыходнага кода]] «''Dark Engine''» ад «''System Shock 2''» апынулася ў распараджэнні экс-работніка «''Looking Glass Studios''», які ў той час працаваў у «''{{нп3|Eidos Interactive|Eidos Interactive|en|Eidos Interactive}}''»<ref>{{cite web|url=http://www.rockpapershotgun.com/2010/12/14/shipping-receiving-dark-engine-source/ |title=Dark Engine Source Code Found In A Bag |first=Quintin |last=Smith |date=2010-12-14 |accessdate=2011-04-15 |publisher=Rock, Paper, Shotgun |quote=''As of this weekend, Christmas has come early for the Through the Looking Glass community. A CD’s been discovered containing the source code for the Dark Engine, aka the engine used by Thief, Thief II and System Shock 2 (not to mention Irrational and Looking Glass’ cancelled cold war spy game Deep Cover).''}}</ref>. У канцы красавіка 2010 года карыстальнікі форума «''Dreamcast Talk''» разабралі змесціва {{нп3|SDK|камплекту распрацоўкі|en|Software development kit}}<ref>{{cite web |url=http://www.geek.com/games/game-engine-used-for-thiefsystem-shock-2-found-with-dreamcast-dev-kit-1300148/ |title=Game engine used for Thief/System Shock 2 found with Dreamcast dev kit |first=Matthew |last=Humphries |date=2010-12-14 |quote=If you asked me which is my favorite all time video game, my number one would be Thief II. So it’s with more than a little excitement that I report the source code for the Dark Engine, used to create Thief, Thief II, and System Shock 2, has been found. |publisher=Rock, Paper, Shotgun |accessdate=2015-07-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170913232626/https://www.geek.com/games/game-engine-used-for-thiefsystem-shock-2-found-with-dreamcast-dev-kit-1300148/ |archivedate=13 верасня 2017 |url-status=dead }}</ref>. У 2012 годзе выйшлі істотныя неафіцыйныя абнаўленні для «''System Shock 2''» (і іншых гульняў, якія выкарыстоўваюць «''Dark Engine''»)<ref>{{cite web |url=http://www.pcgames.de/System-Shock-2-Spiel-36362/News/Dark-Project-2-und-System-Shock-2-Neue-Fan-Patches-veroeffentlicht-1026836/ |title=System Shock 2 - System Shock 2 und Dark Project 2: Neue Fan-Patches machen die Looking Glass-Klassiker fit für moderne Hardware |date=2012-09-26 |quote="Ein bislang unbekannter Modder hat zwei extrem umfangreiche Fan-Patches für die beiden Looking Glass-Klassiker Dark Project 2: The Metal Age und System Shock 2 veröffentlicht. In der Meldung findet ihr den Download-Link zum Dark Project 2-Patch V. 1.19 und zum System-Shock 2-Patch in der Meldung." |publisher=PC Games |accessdate=2015-07-07 |language=german |first=Michael |last=Bonke |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150708064318/http://www.pcgames.de/System-Shock-2-Spiel-36362/News/Dark-Project-2-und-System-Shock-2-Neue-Fan-Patches-veroeffentlicht-1026836/ |archivedate=8 ліпеня 2015 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rockpapershotgun.com/2012/02/07/thief-2-is-now-on-good-old-games/| quote=''[...]discovered that it suffers much of the same resolution and widescreen based trouble from the previous release, but this utility [Tafferpatch] fixed all my troubles [...]'' |title=Thief 2 Is Now On Good Old Games |publisher=Rock Paper Shotgun |first=Craig |last=Pearson |date=2012-02-07 |accessdate=2012-11-10}}</ref><ref name=patch1.9>{{cite web|url=http://www.ttlg.com/forums/showthread.php?t=140085 |title=Thief 2 V1.19 & System Shock 2 V2.4 |author="Le Corbeau" |quote=''This is an unofficial patch for Thief II: The Metal Age (T2) which updates the game from v1.18 to v1.19, providing improved support for modern hardware and correcting many known bugs.'' |publisher=www.ttlg.com |accessdate=2012-11-10 |date=2012-09-25}}</ref><ref name=tafferpatch>{{cite web|url=http://www.ttlg.com/forums/showthread.php?t=131106 |title=Tafferpatcher: unofficial complete patch for Thief 2 |date=2012-11-10 |accessdate=2012-11-10 |quote=''Included patches: - Patch 1.19 which eliminates all issues with modern hardware, widescreen resolutions, multi-core systems, etc.- Various mission, gamesys, model and texture fixes.[...]'' |publisher=www.ttlg.com}}</ref>. === Пераемнік === «''System Shock 2''» стала культавай, многія аматары патрабавалі працяг<ref name="IGN top 100 games 2007 SS2"/>. [[9 студзеня]] [[2006]] года «''GameSpot''» паведаміў, што «''Electronic Arts''» аднавіла сваю абарону гандлёвай маркі на імя «''System Shock''»<ref name="GameSpot EA trademark">{{cite news|url=http://www.gamespot.com/pc/rpg/systemshock2/news.html?sid=6142113&mode=recent|title=EA files ''System Shock'' trademark|author=Sinclair, Brendan|publisher=CBS Interactive|location=United States|work=GameSpot|date=January 9, 2006|accessdate=2008-02-14}}</ref>, што прывяло да спекуляцый, што «''System Shock 3''» можа быць у стадыі распрацоўкі<ref name="CVG SS2 revived">{{cite news|url=http://www.computerandvideogames.com/article.php?id=132172|title=''System Shock'' revived? |last=Houlihan |first=John |publisher=Future Publishing Limited |location=United Kingdom |work=Computer and Video Games |date=2006-01-09 |accessdate=2008-02-16}}</ref><ref name="techspot21games">{{cite web|url=http://www.techspot.com/article/140-21-first-person-shooters/|title=21 first person shooters you shouldn't have missed |last=DeCarlo |first=Matthew |publisher=Techspot |date=2009-01-19 |accessdate=2009-02-03}}</ref>. Праз тры дні «''Computer and Video Games''» пацвердзіў, спасылаючыся на надзейныя крыніцы, вытворчасць гульні. «''Electronic Arts UK''» не далі каментарый гэтай інфармацыі<ref>{{cite news|url=http://www.computerandvideogames.com/article.php?id=132449|title=''System Shock 3'' rumours gather pace |first=Bishop |last=Stuart |publisher=Future Publishing Limited |location=United Kingdom|work=Computer and Video Games|date=2006-01-12|accessdate=2008-09-13}}</ref>. «''PC Gamer UK''» заявіў, што каманда займаецца «''{{нп3|The Godfather: The Game|The Godfather: The Game|ru|The Godfather: The Game}}''»<ref>{{cite journal|title=Eyewitness Undercover |author=PC Gamer UK Staff |publisher=PC Gamer UK|date=September 2006}}</ref>. Кен Левін, калі яго спыталі, ці будзе ён кіраваць вытворчасцю трэцяй часткі, адказаў: «''гэтае пытанне зусім не ў маіх руках''»<ref>{{cite web|url=http://www.gamepro.com/article/news/121329/bioshock-ken-levine-talks-morality-system-shock-3-possibilities/|title=''BioShock'': Ken Levine talks morality, ''System Shock 3'' possibilities|author=GamePro|publisher=GamePro|date=2007-07-12|accessdate=2008-06-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080916115000/http://www.gamepro.com/article/news/121329/bioshock-ken-levine-talks-morality-system-shock-3-possibilities/|archivedate=16 верасня 2008|url-status=live}}</ref>. Ён выказаў аптымізм наконт перспектывы «''System Shock 3''»<ref>{{cite news |url=http://www.1up.com/features/ken-levine-interview |title=Ken Levine: CGW interviews the man behind Irrational from 1UP.com |first=Sean |last=Molloy |work=1Up.com |publisher=IGN Entertainment |location=United States |date=2006-09-01 |accessdate=2008-06-14 |archiveurl=https://archive.today/20120718125240/http://www.1up.com/features/ken-levine-interview |archivedate=18 ліпеня 2012 |url-status=dead }}</ref>, але высветлілася, што «''ЕА''» не праявілі цікавасці да прапановы працягу і не глядзелі аптымістычна на свае здольнасці<ref>{{cite web|url=http://www.computerandvideogames.com/article.php?id=143616 |title=Levine: EA 'didn't give a sh*t' about ''Sys Shock 3''|author=Bishop, Stuart|publisher=Future Publishing Limited |location=United States|work=Computer and Video Games|date=2006-07-31 |accessdate=2008-02-17}}</ref><ref name="Eurogamer Ken Levine">{{cite web |url=http://www.eurogamer.net/article.php?article_id=66394 |title=''BioShock'' dev slams EA |last=Bramwell |first=Tom |publisher=Eurogamer |date=2006-08-01 |accessdate=2008-02-17 |archiveurl=https://www.webcitation.org/65efMh3gp?url=http://www.eurogamer.net/articles/news010806bioshock |archivedate=23 лютага 2012 |url-status=dead }}</ref>. У канчатковым рахунку «''Electronic Arts''» не пацвердзілі новую гульню серыі і дазволілі рэгістрацыю таварнага знака «''System Shock''». Наступнай гульнёй «''Redwood Shores''» была «''{{нп3|Dead Space|Dead Space|ru|Dead Space}}''», гульня з адзначаным падабенствам у сюжэце і знешнім выглядзе да серыі «''System Shock''»<ref name="Tlhoss"/>. === Духоўныя нашчадкі === У 2007 годзе «''2K Boston/2K Australia''» (і у студзені 2009 года<ref>{{cite news|url=http://gameinformer.com/b/news/archive/2010/01/08/the-return-of-irrational-games.aspx|last=Juba|first=Joe|title=''The Return of Irrational Games''|work=Game Informer|publisher=GameStop Corporation|location=United States|date=2010-01-08|accessdate=2010-02-21|archive-date=22 верасня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922003541/http://www.gameinformer.com/b/news/archive/2010/01/08/the-return-of-irrational-games.aspx|url-status=dead}}</ref>), вядомая як «''[[Irrational Games]]''», выпусціла духоўнага спадчынніка серыі «''System Shock''», які называўся «''[[BioShock]]''»<ref>{{cite web|url=http://pc.gamespy.com/pc/bioshock/707256p1.html|last=Kuo|first=Li C. |title=''BioShock'' preview |publisher=GameSpy |date=2006-05-10|accessdate=2007-05-08}}</ref>. Падзеі гульні праходзяць у закінутым падводным ўтапічным горадзе, насельніцтва якога часткова знішчана генетычнымі мадыфікацыямі, гульня запазычыла шмат элементаў з «''System Shock 2''»: можна актываваць станцыі рэспаўна, што дазваляе гульцу ўваскрасіцца пасля смерці; узлом, захаванне боепрыпасаў і выведка з’яўляюцца неад’емнымі часткамі геймплэя; унікальныя здольнасці могуць быць набыты з дапамогай плазмідаў, якія функцыянуюць так жа, як і [[псіоніка]] ў «''System Shock 2''»<ref name="multiple">{{cite news|url=http://www.gamespot.com/pc/action/bioshock/news.html?page=1&sid=6150533&tag=result;title;0|title=E3 06: ''BioShock'' gameplay demo impressions|work=GameSpot|publisher=CBS Interactive |location=United States|date=2006-05-10|accessdate=2007-11-04|author=Brad Shoemaker and Andrew Park}}</ref>. Дзве гульні таксама маюць сюжэтныя падабенствы і выкарыстоўваць аўдыёжурналы і сустрэчы з {{нп3|прывід|прывіднымі|en|Ghost}} з’явамі для выяўлення перадгісторыі<ref>{{cite web|url=http://www.eurogamer.net/article.php?article_id=88881|title=''Bioshock'': A defence article|first=Kieron|last=Gillen|publisher=Eurogamer|date=2007-12-06|accessdate=2008-06-13|archiveurl=https://www.webcitation.org/65efF9Vom?url=http://www.eurogamer.net/articles/bioshock-a-defence-article|archivedate=23 лютага 2012|url-status=dead}}</ref>. У «''[[BioShock Infinite]]''» уключана функцыя геймплэя «''1999 Mode''», названая так, у прыватнасці, у гонар года выпуску «''System Shock 2''». Гэтая функцыя дае больш высокую складанасць і больш працяглыя наступствы выбару, якія нагадваюць гульцам няўмольную прыроду «''System Shock''»<ref>{{cite web | url = http://www.eurogamer.net/articles/2012-01-19-fan-feedback-prompts-bioshock-infinite-1999-mode | title = Fan feedback prompts BioShock Infinite 1999 Mode | first = Tom | last = Phillips | date =2012-01-19 | accessdate = 2012-01-19 |publisher= Eurogamer}}</ref><ref name="ign 1999">{{Cite news | url = http://pc.ign.com/articles/121/1216947p1.html | title = BioShock Infinite Gets Hardcore | work = IGN | publisher = News Corporation | location = United States | first = Charles | last = Onyett | date = 2012-01-20 | accessdate = 2012-01-20 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120123024024/http://pc.ign.com/articles/121/1216947p1.html | archivedate = 23 студзеня 2012 | url-status = dead }}</ref>. === Рэ-рэліз === Правы на «''System Shock 2''» на працягу многіх гадоў аспрэчваліся паміж «''Electronic Arts''» і «''Meadowbrook Insurance Group''» (даччыная кампанія «''Star Insurance Company''»), якая набыла актывы «''Looking Glass Studios''» пасля іх закрыцця<ref name="Tlhoss">{{Cite web | url = http://www.g4tv.com/thefeed/blog/post/713030/the-lost-history-of-system-shock/ | title = The Lost History of System Shock | publisher = G4TV | date = 2011-06-30 | accessdate = 2013-02-17 | first = Jared | last = Newman | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130113082649/http://www.g4tv.com/thefeed/blog/post/713030/the-lost-history-of-system-shock/ | archivedate = 13 студзеня 2013 | url-status = dead }}</ref>, хоць паводле адваката «''Star Insurance''», яны набылі правы інтэлектуальнай уласнасці ад «''EA''»<ref>{{Cite web | url = http://techland.time.com/2013/02/13/13-years-later-system-shock-2-lives-again/ | title = Thirteen Years Later, System Shock 2 Lives Again | date = 2013-02-13 | accessdate = 2013-02-17 | first = Jared | last = Newman | work = Time | archive-date = 17 лютага 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130217065553/http://techland.time.com/2013/02/13/13-years-later-system-shock-2-lives-again/ | url-status = dead }}</ref>. У кастрычніку [[2012]] года Стывен Кік з «''Night Dive Studios''», імкнучыся давесці гульню да сучасных сістэм, пачаў перамовы з праваўладальнікамі і быў у стане забяспечыць свае правы. Кік працаваў з «''{{нп3|GOG.com|GOG.com|en|GOG.com}}''» для своечасовага эксклюзіўнага выпуску лічбавага размеркавання на іх вэб-сайце ў лютым [[2013]] года. Гэтая версія, на думку «''GOG.com''», была «''калекцыйным выданнем''», уключала ў сябе абнаўленні арыгінальнай гульні, каб дазволіць яе работу на сучасных сістэмах, дазваляла прымяняць карыстальніцкія мадыфікацыі, мела дадатковыя матэрыялы (саўндтрэк гульні, карты «''Von Braun''»)<ref>{{Cite web | url = http://www.rockpapershotgun.com/2013/02/13/many-questions-system-shock-2-comes-to-gog/ | title = Many Questions: System Shock 2 Comes To GOG | first = Adam | last = Smith | date = 2013-02-13 | accessdate = 2013-02-13 | publisher = Rock Paper Shotgun }}</ref>. Змены правоў таксамі дазволілі устанаўліваць «''System Shock 2''» на «''[[Mac OS X]]''», версія была выпушчана [[18 чэрвеня]] [[2013]] года праз GOG.com<ref name="GOG Mac port"/>. Гульня стала таксама даступнай на «''Steam''», [[10 мая]] 2013 года<ref>{{Cite web | url = http://www.pcgamer.com/2013/05/10/system-shock-2-arrives-on-steam/ | title = System Shock 2 arrives on Steam | first = Patrick | last= Carlson | date = 2013-05-10 | accessdate= 2013-05-17 | work = PC Gamer }}</ref>. У красавіку [[2014]] года была выпушчана версія для «''[[Linux]]''»<ref name="Steam Linux port"/>. == Рэліз == {{Video game reviews |Allgame={{Rating|4|5}}<ref name="allgame ss2">{{cite news|url=http://www.allgame.com/game.php?id=18819&tab=review|title=''System Shock 2'' > Review|author=Norands, Alec|work=Allgame|publisher=Rovi Corporation|location=United States|accessdate=2008-03-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141114234636/http://www.allgame.com/game.php?id=18819&tab=review|archivedate=14 лістапада 2014|url-status=dead}}</ref> |Edge=8/10<ref name="Edge review">{{cite news|url=http://www.edge-online.com/reviews/system-shock-2-review|title=''System Shock 2'' Review|author=''Edge'' Staff|work=''Edge''|publisher=Future Publishing Limited|location=United Kingdom|accessdate=2008-03-29}}</ref> |CVG=9.5/10<ref name="cvg review">{{cite news|title=CVG ''System Shock 2'' Review|author=CVG Staff|work=Computer and Video Games |date=2001-08-13 |issn=0261-3697|publisher=Future Publishing Limited|location=United Kingdom|volume=|issue=237|page=70}} Retrieved 2008-06-24.</ref> |GamePro={{Rating|5|5}}<ref name="gamepro review">{{cite news|url=http://www.gamepro.com/article/reviews/1486/system-shock-ii/|title=GamePro ''System Shock 2'' review|first=Matt|last=Holmes|publisher=IDG Entertainment|location=United States|work=GamePro|date=2000-11-24|accessdate=2008-06-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081005093841/http://www.gamepro.com/article/reviews/1486/system-shock-ii/|issn=1042-8658|archivedate=5 кастрычніка 2008|url-status=dead }}</ref> |GameRev=A<ref name="GameRev SS2">{{cite news|url=http://www.gamerevolution.com/review/pc/system_shock_2|title=''System Shock 2'' Review|author=Colin|location=United States|publisher=AtomicOnline, LLC|work=Game Revolution|year=1999|accessdate=2008-03-29}}</ref> |GSpot=8.5/10<ref name="GameSpot SS2 review">{{cite news|url=http://www.gamespot.com/system-shock-2/reviews/system-shock-2-review-2533150/|title=''System Shock 2'' Review|author=Desslock|publisher=CBS Interactive|location=United States|work=GameSpot|date=1999-08-25|accessdate=2012-09-08}}</ref> |IGN=9.0/10<ref name="IGN SS2 review"/> |PCGUS=95%<ref name="pc gamer ss2">{{cite news|url=http://www.pcgamer.com/archives/2005/06/system_shock_2.html|title=''PC Gamer System Shock 2'' Review|author=Harms, William|work=PC Gamer|publisher=Future Publishing Limited|location=United Kingdom|year=1999|accessdate=2008-04-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080331023523/http://pcgamer.com/archives/2005/06/system_shock_2.html|archivedate=31 сакавіка 2008|url-status=live}}</ref> |PCZone=96%<ref name=PCZReview>{{cite journal|title=System Shock 2 Review|author=Paul Mallinson|journal=PC Zone|date=September 1999|issue=80|pages=62–67|publisher=Dennis Publishing|location=United Kingdom|issn=0967-8220}}</ref> | rev2 = ''Computer Games Magazine'' | rev2Score = {{Rating|5|5}}<ref name=cdmag/> |compilation=yes | |GR=92%<ref name="Game Rankings SS2">{{cite news|url=http://www.gamerankings.com/htmlpages2/185706.asp|title=''System Shock 2''|work=Game Rankings|publisher=CBS Interactive|location=United States|accessdate=2008-02-16}} {{Cite web |url=http://www.gamerankings.com/pc/185706-system-shock-2/index.html |title=Архіўная копія |access-date=5 кастрычніка 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120212025427/http://www.gamerankings.com/pc/185706-system-shock-2/index.html |archivedate=12 лютага 2012 |url-status= }}</ref> |MC=92/100<ref name="Metacritic SS2">{{cite news|url=http://www.metacritic.com/games/platforms/pc/systemshock2/|title=''System Shock 2''|work=Metacritic|publisher=CBS Interactive|location=United States|accessdate=2008-02-14|archive-date=4 мая 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100504150311/http://www.metacritic.com/games/platforms/pc/systemshock2|url-status=dead}} {{Cite web |url=http://www.metacritic.com/games/platforms/pc/systemshock2 |title=Архіўная копія |access-date=21 ліпеня 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100504150311/http://www.metacritic.com/games/platforms/pc/systemshock2 |archivedate=4 мая 2010 |url-status= }}</ref> }} «''System Shock 2''» атрымала больш за дзясятак узнагарод, у тым ліку сем прэмій «''Гульня года''»<ref name="SS2 official awards">{{cite web|url=http://www.irrationalgames.com/shock2/|title=''System Shock 2'' official website|publisher=Irrational Games|year=2005|accessdate=2008-02-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080216161753/http://www.irrationalgames.com/shock2/|archivedate=16 лютага 2008|url-status=live}}</ref>. Водгукі былі вельмі станоўчымі, гульню хвалілі за свой гібрыдны геймплэй, гукавы дызайн і прывабны сюжэт<ref name="Metacritic SS2"/>. «''System Shock 2''» разглядалася крытыкамі як вельмі ўплывовая, у прыватнасці, на жанры шутараў ад першай асобы і {{нп3|survival horror|survival horror|en|survival horror}}. У сваім рэтраспектыўным артыкуле «''{{нп3|GameSpot|GameSpot|en|GameSpot}}''» заявіў, што гульня «''апярэдзіла свой час''» і «''павысіла стаўкі ў драматычных і механічных тэрмінах''» шляхам стварэння геймплэя, які выклікаў жах<ref name="GameSpot Greatest Game"/>. Нягледзячы на водгукі крытыкаў, гульня не вельмі добра прадавалася<ref name="gamesThatSell">{{cite book | title = Games That Sell! | url = https://archive.org/details/gamesthatsell0000walk | last = Walker | first = Mark | publisher = Wordware Publishing, Inc | year = 2003 | isbn = 978-1-55622-950-3 | page = [https://archive.org/details/gamesthatsell0000walk/page/193 193]}}</ref>: толькі {{nobr|58 671}} копія была прададзеная да красавіка [[2000]] года<ref>{{cite journal|title=PC Gamer Editors' Choice Winners: Does Quality Matter? |journal=''PC Gamer''|date=April 2000|page=33|publisher=Future US|location=United States|issn=1080-4471|oclc=31776112}}</ref>. Некалькі публікацый пахвалілі гульню за адкрыты геймплэй. Што тычыцца кастамізацыі персанажа, Трэнт Уорд з «''[[IGN]]''» заявіў, што лепшым элементам ролевай сістэмы быў дазвол гульцам «''гуляць у гульню быццам зусім рознымі персанажамі''», і адчуваў, што гэта зрабіла кожнае праходжанне гульні ўнікальным<ref name="IGN SS2 review"/>. Эрык Рэкейз у артыкуле для «''Just Adventure''» пагадзіўся, сказаўшы: «''Ёсць вельмі мала гульняў, якія дазваляюць вам гуляць так, як вы хочаце''»<ref name="JA ss2 review">{{cite web|url=http://www.justadventure.com/reviews/SS2/SS2.shtm|title=JustAdventure ''System Shock 2'' review|author=Reckase, Erik|publisher=Just Adventure|accessdate=2008-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080224151808/http://www.justadventure.com/reviews/SS2/SS2.shtm|archivedate=24 лютага 2008|url-status=live}}</ref>. Алек Норандс з «''AllGame''» лічыў, што розныя класы персанажаў з гульні «''дастаткова разнастайныя, каб захаваць рэгуляльнасць''»<ref name="allgame ss2"/>. Роберт Маер з «''Computer Games Magazine''» назваў «''System Shock 2''» «''гульнёй, якая сапраўды паддаецца класіфікацыі ў адным жанры''», і запэўніў, што «''дзеянні часам хутка развіваюцца, яны часцей тактычныя і разлічваюць на думку, а не на рэфлексы''»<ref name=cdmag>{{cite news|last=Mayer|first=Robert|title=''System Shock 2'' Review|url=http://cdmag.com/articles/022/060/systems2_review.html|work=Computer Games Magazine|publisher=Strategy Plus, Inc.|accessdate=2012-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050205020110/http://cdmag.com/articles/022/060/systems2_review.html|archivedate=5 лютага 2005|location=United States|date=1999-08-19|url-status=dead }}</ref>. Многія крытыкі апісалі гульню як страшную. «''Computer and Video Games''» апісаў атмасферу як «''захапляльную''» і гарантаваў чытачам, што яны «''будуць выскокваць са скуры''» шмат разоў<ref name="cvg review"/>. «''Allgame''» апісалі {{нп3|гукавы дызайн|гукавы дызайн|en|Sound design}} як асабліва эфектыўны, назваўшы яго «''абсалютна, зубасціскальна трывожным''»<ref name="allgame ss2"/>, у той час як «''PC Gamer''» з Уільямам Хармсам ахрысціў «''System Shock 2''» найбольш палохаючай гульнёй, у якую ён калі-небудзь гуляў<ref name="pc gamer ss2"/>. Некаторыя крытыкі апісалі сістэму паломкі зброі як раздражняльную<ref>{{cite news|last=Simpson|first=Dan|date=October 1999|title=System Shock 2|location=United States|publisher=Future US, Inc.|work=Maximum PC|volume=4|issue=10|page=107|issn=1522-4279|url=http://books.google.com/books?id=3QEAAAAAMBAJ&pg=PT110|accessdate=2011-08-27}}</ref>, члены каманды распрацоўшчыкаў таксама выказвалі асцярогі з нагоды сістэмы<ref name="GameSpot SS2 Retrospect">{{cite news|url=http://www.gamespot.com/pc/rpg/systemshock2/video/6109962/system-shock-2-retrospective-interview|title=''System Shock 2'' retrospective interview|author=GameSpot Staff|work=GameSpot|publisher=CBS Interactive|location=United States|date=2004-10-04|accessdate=2008-02-15}}</ref><ref>{{cite web|url=http://xemu.blogharbor.com/blog/_archives/2004/10/5/154992.html|title=''SS2'': When Not Enough is Too Much|author=Fermier, Rob "Xemu"|publisher=Blog Harbor|date=2004-10-05|accessdate=2006-08-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929093003/http://xemu.blogharbor.com/blog/_archives/2004/10/5/154992.html|archivedate=29 верасня 2007|url-status=live}} Rob Fermier was one of the lead programmers working on System Shock 2.</ref>. Сістэмы «''RPG''» былі яшчэ адным прадметам спрэчкі. «''GameSpot''» апісаў сістэму працы як «''дрэнна збалансаваную''», таму што гулец можа развіваць навыкі за межамі іх выбраннай кар’еры<ref name="GameSpot SS2 review"/>. «''Allgame''» пісаў так жа, заявіўшы, што яна «''адносілася да хакерскага персанажа''»<ref name="allgame ss2"/>. Сід Шуман з «''{{нп3|GamePro|GamePro|en|GamePro}}''» ахрысціў «''System Shock 2''» «''[адной з] дзвюх інавацый сярод сучасных шутараў ад першай асобы''» разам з «''{{нп3|Deus Ex|Deus Ex|ru|Deus Ex}}''», дзякуючы свайму складанаму ролеваму геймплэю<ref>{{cite news|url=http://www.games.net/article/netten/1/112821/the-10-most-important-modern-shooters/|title=The 10 most important modern shooters|first=Sid|last=Shuman|work=GamePro|publisher=IDG Entertainment|location=United States|accessdate=2008-06-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716022452/http://www.games.net/article/netten/1/112821/the-10-most-important-modern-shooters/|archivedate=16 ліпеня 2011|url-status=dead}}</ref>. Кэм Шы з «''[[IGN]]''» назваў гульню «''яшчэ адным пераасэнсаваннем жанру FPS''», спасылаючыся на сюжэт, персанажаў і «''RPG''»<ref name="IGNretro">{{cite news|url=http://retro.ign.com/articles/845/845533p1.html|title=Top 10 retro DLC games wishlist|publisher=News Corporation|location=United States|work=[[IGN]]|last=Shea|first=Cam|date=2008-01-16|accessdate=2009-02-03|archive-date=10 лютага 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120210151212/http://retro.ign.com/articles/845/845533p1.html|url-status=dead}}</ref>. «''{{нп3|PC Zone|PC Zone|en|PC Zone}}''» хваліў гульню як «''прыклад сучаснай камп’ютарнай гульні''» і назваў яе «''шэдэўрам навукова-фатастычнага жаху''»<ref name=PCZReview/>. Гульня была ўведзеная ў шэраг спісаў найвялікшых калі-небудзь зробленых гульняў, у тым ліку паводле «''GameSpy''»<ref name="gamespy greatest">{{cite web|url=http://archive.gamespy.com/articles/july01/top502ase/index3.shtm|title=GameSpy's Top 50 Games of All Time|author=GameSpy Staff|publisher=GameSpy|date=2001-06-01|accessdate=2008-04-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110525133108/http://archive.gamespy.com/articles/july01/top502ase/index3.shtm|archivedate=25 мая 2011|url-status=live}}</ref>, «''[[Edge, часопіс|Edge]]''»<ref name="edge best game">{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/technology/blog/2007/jul/04/edgestop100g|title=''Edge's'' top 100 games&nbsp;– almost certainly not yours|last=Schofield|first=Jack|publisher=The Guardian|date=2007-07-04|accessdate=2009-03-05|archivedate=18 сакавіка 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090318145252/http://www.guardian.co.uk/technology/blog/2007/jul/04/edgestop100g|url-status=live}}</ref>, «''Empire''»<ref name="Empire top 100 games 2010">{{cite news|url=http://www.empireonline.com/100greatestgames/default.asp?p=21|title=The 100 Greatest Games Of All Time: System Shock 2|author=|work=Empire|publisher=Bauer Consumer Media|location=United Kingdom|year=2010|accessdate=2014-02-16}}</ref>, «''[[IGN]]''»<ref name="IGN top 100 games 2007 SS2">{{cite news|url=http://top100.ign.com/2007/ign_top_game_22.html|title=IGN top 100 game of all time: #22 ''System Shock 2''|author=IGN Staff|work=IGN|publisher=News Corporation|location=United States|year=2007|accessdate=2008-02-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/65eetMhvU?url=http://top100.ign.com/2007/ign_top_game_22.html|archivedate=23 лютага 2012|url-status=dead}}</ref>, «''[[GameSpot]]''»<ref name="GameSpot Greatest Game">{{cite news|url=http://www.gamespot.com/features/6130956/|title=The greatest games of all time: ''System Shock 2''|last=Shoemaker|first=Brad|work=GameSpot|publisher=CBS Interactive|location=United States|accessdate=2006-08-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071022085604/http://www.gamespot.com/features/6130956/|archivedate=22 кастрычніка 2007|url-status=live}}</ref> і «''[[PC Gamer]]''»<ref name="PCGamerGreatest">{{cite news|url=http://www.computerandvideogames.com/article.php?id=169961|title=''PC Gamer's'' Top 100: 50–01|last=Atherton|first=Ross|work=Computer and Video Games|publisher=Future Publishing Limited|location=United Kingdom|date=2007-08-13|accessdate=2009-03-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101007050654/http://www.computerandvideogames.com/article.php?id=169961|archivedate=7 кастрычніка 2010|url-status=live}}</ref>. «''IGN''» таксама паставіў «''System Shock 2''» на 35-е месца ў спісе найлепшых шутараў ад першай асобы ўсіх часоў<ref name="IGN top 100 fps 2013">{{cite news|url=http://ign.com/top/shooters/35|title=System Shock 2 - #35 Top Shooters|author=IGN Staff|work=IGN|publisher=News Corporation|location=United States|year=2013|accessdate=2014-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150712082034/http://www.ign.com/top/shooters/35|archivedate=12 ліпеня 2015|url-status=dead}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://www.ign.com/top/shooters/35 |accessdate=4 сакавіка 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150712082034/http://www.ign.com/top/shooters/35 |archivedate=12 ліпеня 2015 |url-status=dead }}</ref>. «''{{нп3|SHODAN|SHODAN|en|SHODAN}}''» апынулася папулярным персанажам сярод большасці крытыкаў, у тым ліку «''IGN''»<ref>{{cite news|url=http://pc.ign.com/articles/694/694399p1.html|title=IGN Top Ten Tuesday: Most memorable villains|author=IGN Staff|work=IGN|publisher=News Corporation|location=United States|date=2006-05-07|accessdate=2008-02-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/5zCVhxRyf?url=http://pc.ign.com/articles/694/694399p1.html|archivedate=4 чэрвеня 2011|url-status=dead}}</ref>, «''GameSpot''»<ref name="gamespot shodan">{{cite news|url=http://www.gamespot.com/features/tenspot_villains/page10.html|title=The ten best computer game villains|author=GameSpot Staff|work=GameSpot|publisher=CBS Interactive|location=United States|accessdate=2008-06-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070926212917/http://www.gamespot.com/features/tenspot_villains/page10.html|archivedate=26 верасня 2007|url-status=dead}}</ref> і «''{{нп3|The Phoenix, газета|The Phoenix|en|The Phoenix (newspaper)}}''»<ref name="thephoenix">{{cite web|url=http://thephoenix.com/Boston//RecRoom/24912-20-Greatest-Bosses-in-Video-Game-History-#1-/|title=The 20 greatest bosses in video game history|author=Krpata, Mitch and Stewart, Ryan|publisher=''The Phoenix''|date=2006-10-23|accessdate=2008-06-11|archiveurl=https://www.webcitation.org/6AYPojgvC?url=http://thephoenix.com/Boston//RecRoom/24912-20-Greatest-Bosses-in-Video-Game-History-#1-/|archivedate=9 верасня 2012|url-status=live}}</ref>. == Заўвагі == {{reflist|colwidth=30em}} == Спасылкі == * [http://irrationalgames.com/projects/system-shock-2/ Official ''System Shock 2'' website] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100122210718/http://irrationalgames.com/projects/system-shock-2/ |date=22 студзеня 2010 }} * {{dmoz|Games/Video_Games/Shooter/S/System_Shock_Series/System_Shock_2/|''System Shock 2''}} * {{IMDb title|0308956}} * {{moby game|/system-shock-2}} {{Добры артыкул|Камп'ютарная гульня}} {{System Shock}} {{Irrational Games}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гульні для macOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Працягі відэагульняў]] [[Катэгорыя:Шутары ад першай асобы]] [[Катэгорыя:Кааператыўныя відэагульні]] [[Катэгорыя:System Shock]] [[Катэгорыя:Відэагульні 1999 года]] ibxoyflf8mo7w7q6rh102h53mbzomvi 0 274455 5174304 5160048 2026-08-01T20:01:24Z ~2026-42497-93 172010 /* Абгрунтаванне неабходнасці прыняцця законаў */ 5174304 wikitext text/x-wiki {{Састарэла}} [[Файл:Пам'ятник Леніну капут - 2.jpg|міні|Знос помніка [[Уладзімір Ільіч Ленін|Леніну]] ў Крамянчугу.]] '''Дэкамунізацыя ва Украіне ''' — працэс [[дэкамунізацыя|дэкамунізацыі]], які пачаўся ў часы [[распад СССР|распаду СССР]], стыхійна актывізаваўся падчас «[[Ленінапад]]у» у перыяд [[Рэвалюцыя годнасці|Рэвалюцыі годнасці]] і ўзаконены прынятым [[9 красавіка]] [[2015]] года [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўнай Радай Украіны]] пакетам законаў<ref>[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/politics/2015/04/150409_communizm_upa_vc Рада ухвалила «декомунізаційний пакет»]</ref><ref>[http://24tv.ua/news/showNews.do?dekomunizatsiyniy_paket_yak_rosiya_vidreaguvala_na_zaboronu_totalitarizmu&objectId=563918 Декомунізаційний пакет: як Росія відреагувала на заборону тоталітаризму]</ref><ref>[http://zik.ua/ua/news/2015/04/10/u_mzs_rosii_roztsinyly_dekomunizatsiynyy_paket_v_ukraini_yak_antyrosiyskyy_krok_580504 У МЗС Росії розцінили «декомунізаційний пакет» в Україні, як антиросійський крок] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150724183145/http://zik.ua/ua/news/2015/04/10/u_mzs_rosii_roztsinyly_dekomunizatsiynyy_paket_v_ukraini_yak_antyrosiyskyy_krok_580504 |date=24 ліпеня 2015 }}</ref>. [[15 мая]] 2015 законы падпісаў Прэзідэнт Украіны [[Пётр Аляксеевіч Парашэнка|Пётр Парашэнка]]<ref name="pidpys">[http://president.gov.ua/news/32869.html Глава держави підписав закони про декомунізацію]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Пры гэтым ён адзначыў, што ў бліжэйшы час у Вярхоўную Раду будзе пададзены праект закона, накіраваны на ўдасканаленне нормы аб адказнасці за парушэнне Закона аб статусе змагароў за незалежнасць Украіны ў ХХ стагоддзі. Законы былі апублікаваныя [[20 мая]] [[2015]] года і набылі моц з [[21 мая]]<ref name="publication">[http://www.golos.com.ua/edition_archive ''Голос України''. — 20 травня 2015. — № 87 (6091). — С. 15-19. —]</ref>. == Пачатак дэкамунізацыі == Працэс дэкамунізацыі ў грамадскім жыцці Украіны пачаўся з дэкамунізацыі адукацыі і выхавання. З навучальных праграм навучальных устаноў былі выведзеныя дысцыпліны, прысвечаныя вывучэнню асноў [[Камунізм|камуністычнай]] ідэалогіі, гісторыі [[КПСС]] і г.д. На прадпрыемствах і ў вайсковых часцях былі ліквідаваныя так званыя «[[Ленінская пакой|Ленінскія пакоі]]», прыбраны бюсты Леніна і іншых камуністычных партыйных дзеячаў. Адным з першых помнікаў камуністычнаму рэжыму, знесеных ва Украіне, быў [[Манумент Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі, Кіеў|манумент Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі]] ў [[Кіеў|Кіеве]]. Знос адбыўся ў адпаведнасці з рашэннем [[Кіеўская рада|Кіеўскай рады]] ў верасні [[1991]] года<ref>[http://www.istpravda.com.ua/articles/2013/12/9/140323/ Історія пам’ятника Леніну в Києві. ФОТО]</ref>. Падчас [[Рэвалюцыя годнасці|Рэвалюцыі годнасці]] 8 снежня 2013 года ў Кіеве быў скінуты [[Помнік Леніну (Кіеў)|помнік Уладзіміру Леніну]]. Гэта выклікала ланцуговую рэакцыю — пачаўся «[[Ленінапад]]», падчас якога масава знішчаліся помнікі савецкім дзяржаўным дзеячам і савецкая сімволіка. За першы год помнікі Леніну былі дэмантаваны ва ўсіх падкантрольных Украіны абласных цэнтрах, акрамя Запарожжа<ref name="1year">[http://www.memory.gov.ua/news/za-rik-v-ukraini-znesli-pivtisyachi-pam-yatnikiv-leninu За рік в Україні знесли півтисячі пам’ятників Леніну] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150818221650/http://www.memory.gov.ua/news/za-rik-v-ukraini-znesli-pivtisyachi-pam-yatnikiv-leninu |date=18 жніўня 2015 }}</ref>. == «Дэкамунізацыйны пакет законаў» == Чатыры дэкамунізацыйныя законы былі ўхвалены на пасяджэнні [[Кабінет Міністраў Украіны|Кабінета Міністраў Украіны]] 31 сакавіка 2015 года<ref>[http://blogs.pravda.com.ua/authors/viatrovych/551ad27b9190a/ Сьогодні на Уряді: невідкладна декомунізація] Володимир В’ятрович, історик, голова Українського інституту національної пам’яті. Українська правда Блоги.</ref>: * «Аб прававым статусе і ўшанаванні памяці змагароў за незалежнасць Украіны ў XX стагоддзі» (закон № 314-VIII)<ref group="закон">[http://zakon2.rada.gov.ua/laws/show/314-viii Закон України Про правовий статус та вшанування пам’яті борців за незалежність України у XX столітті]</ref>; * «Аб увекавечанні перамогі над нацызмам у [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]] 1939—1945» (закон № 315-VIII)<ref group="закон">[http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/315-viii Закон України Про увічнення перемоги над нацизмом у Другій світовій війні 1939—1945 років]</ref>; * «Аб доступе да архіваў рэпрэсіўных органаў камуністычнага таталітарнага рэжыму 1917—1991 гадоў» (закон № 316-VIII)<ref group="закон">[http://zakon2.rada.gov.ua/laws/show/316-viii Закон України Про доступ до архівів репресивних органів комуністичного тоталітарного режиму 1917—1991 років]</ref>; * «Аб асуджэнні камуністычнага і [[нацыянал-сацыялізм|нацыянал-сацыялістычнага]] (нацысцкага) таталітарнага рэжымаў і забароне прапаганды іх сімволікі» (закон № 317-VIII)<ref group="закон">[http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/317-viii Закон України Про засудження комуністичного та націонал-соціалістичного (нацистського) тоталітарних режимів в Україні та заборону пропаганди їхньої символіки]</ref>. 9 красавіка Вярхоўная Рада Украіны прыняла рашэнне ўзяць усе 4 законы за аснову і цалкам<ref name="закон2558">[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/zweb2/webproc4_2?id=&pf3516=2558&skl=9 Офіційний портал Верховної Ради України. Проект Закону про засудження комуністичного та націонал-соціалістичного (нацистського) тоталітарних режимів в Україні та заборону пропаганди їх символіки]</ref>. Прэзентаваў законы старшыня [[Украінскі інстытут нацыянальнай памяці|Украінскага інстытута нацыянальнай памяці]], гісторык [[Уладзімір Вятровіч]]. Законы падтрымалі большасць дэпутатаў фракцый «Блока Пятра Парашэнкі», «Народнага фронту», «аб’яднання Самапомач», «Блока Радыкальнай партыі Алега Ляшко», а таксама «Бацькаўшчына» (за выключэннем лідара партыі — [[Юлія Цімашэнка|Юліі Цімашэнка]])<ref name="w1.c1.rada.gov.ua">[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/radan_gs09/ns_golos?g_id=1421 Поіменне голосування про проект Закону про правовий статус та вшанування пам’яті борців за незалежність України у ХХ столітті (№ 2538-1) — за основу та в цілому]</ref><ref name="ReferenceA">[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/radan_gs09/ns_golos?g_id=1421 Поіменне голосування про проект Закону про увічнення перемоги над нацизмом у Другій світовій війні 1939—1945 років (№ 2539) — за основу та в цілому]</ref><ref name="ReferenceB">[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/radan_gs09/ns_golos?g_id=1425 Поіменне голосування про проект Закону про доступ до архівів репресивних органів комуністичного тоталітарного режиму 1917—1991 років (№ 2540) — в цілому]</ref><ref name="ReferenceC">[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/radan_gs09/ns_golos?g_id=1427 Поіменне голосування про проект Закону про засудження комуністичного та націонал-соціалістичного (нацистського) тоталітарних режимів в Україні та заборону пропаганди їх символіки (№ 2558) — за основу та в цілому]</ref> Старшыня Вярхоўнай Рады [[Уладзімір Гройсман]], які асабіста не падтрымаў ні адзін з гэтых чатырох законаў<ref name="w1.c1.rada.gov.ua"/><ref name="ReferenceA"/><ref name="ReferenceB"/><ref name="ReferenceC"/>, падпісаў іх толькі праз 20 дзён пасля прыняцця — 30 красавік 2014 г. 15 мая 2015 законы падпісаў прэзідэнт Пётр Парашэнка<ref name="pidpys" />. Дэкамунізацыйныя законы былі апублікавана 20 мая ў газеце Вярхоўнай Рады «[[Голас Украіны]]»<ref name="publication" />, і, адпаведна, набылі моц з 21 мая 2015<ref>[http://www.unn.com.ua/uk/news/1466860-v-ukrayini-nabradi-chinnosti-zakoni-pro-dekomunizatsiyu В Україні набрали чинності закони про декомунізацію]</ref>. == Перайменаванне адміністрацыйных адзінак == Дзеянне закона прывядзе да перайменавання вялікай колькасці населеных пунктаў і вуліц ва Украіне. У прыватнасці, 2 абласныя цэнтры<ref>[http://espreso.tv/news/2015/04/14/dnipropetrovsk_ta_kirovohrad_mayut_pereymenuvaty____instytut_nacionalnoyi_pamyati Дніпропетровськ та Кіровоград мають перейменувати, — Інститут національної пам’яті], еспресоТВ, 14 квітня</ref> — [[Днепрапятроўск]] і [[Кіраваград]] прыйдзецца перайменаваць.<ref>[http://tsn.ua/politika/ukrayina-bez-komunizmu-pereymenuvannya-dnipropetrovska-ta-kirovograda-remont-u-vr-420808.html Україна без комунізму: перейменування Дніпропетровська та Кіровограда, ремонт у ВР], [[ТСН]], 11 квітня</ref><ref>[http://ukr.lb.ua/news/2015/04/09/301444_ukraini_pereymenuyut_usi_mista_i.html В Україні перейменують усі міста і вулиці з радянськими назвами], ЛБ, 9 квітня</ref> У [[Днепрапятроўск]]у, які названы ў гонар аднаго з арганізатараў [[Галадамор ва Украіне 1932-1933|галадамора ва Украіне]] [[Рыгор Іванавіч Пятроўскі|Рыгора Пятроўскага]], ужо пачалося абмеркаванне новай назвы. З перайменаваннем гэтых абласцей могуць быць складанасці, паколькі для гэтага трэба змяніць [[Канстытуцыя Украіны|канстытуцыю]], дзе гэтыя вобласці прапісаны. Украінскі інстытут нацыянальнай памяці пасля набыцця законамі моцы запрасіў да супрацоўніцтва валанцёраў-краязнаўцаў для падрыхтоўчай работы па рэалізацыі закона № 317-VIII. Звязана гэта з тым, што інстытут пачаў фармаваць інфармацыйную базу найменняў тапанімікі населеных пунктаў, якія змяшчаюць сімволіку камуністычнага рэжыму, іх гістарычных назваў і прапаноў па перайменаванні<ref>[http://www.memory.gov.ua/news/zaproshuemo-do-spivpratsi-volonteriv-kraeznavtsiv-dopomogti-u-realizatsii-dekomunizatsiinikh-za Запрошуємо до співпраці волонтерів-краєзнавців допомогти у реалізації декомунізаційних законів] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150524175456/http://www.memory.gov.ua/news/zaproshuemo-do-spivpratsi-volonteriv-kraeznavtsiv-dopomogti-u-realizatsii-dekomunizatsiinikh-za |date=24 мая 2015 }}</ref>. === Крытэрыі перайменавання === Згодна з законам Украіны «Аб асуджэнні камуністычнага і нацыянал-сацыялістычнага (нацысцкага) таталітарных рэжымаў ва Украіне і забароне прапаганды іх сімволікі», які быў прыняты Вярхоўнай Радай Украіны 9 красавіка 2015 года, змянення назвы патрабуюць тапонімы (геаграфічныя назвы і назвы вуліц і прадпрыемстваў населеных пунктаў Украіны), якія маюць камуністычнае паходжанне. Тым жа законам вызначаны тэрмін «камуністычная партыя» (артыкул 1, частка 1, пункт 1), «прапаганда камуністычнага і нацыянал-сацыялістычнага (нацысцкага) таталітарных рэжымаў» (арт.1, ч.1, п.2), «савецкія органы дзяржаўнай бяспекі» (арт.1, ч.1, п.3), «сімволіка камуністычнага таталітарнага рэжыму» (арт.1, ч.1, п.4), да апошняй адносяцца выявы, гімны, помнікі, лозунгі, цытаты і г.д., «сімволіка нацыянал-сацыялістычнага (нацысцкага) таталітарнага рэжыму» (арт.1, ч.1, п.5). Прававое патрабаванне перайменавання тапонімаў з камуністычным паходжаннем змешчана ў арт.7, ч.6 таго ж закона. ; Суб’екты перайменавання * У рамках Украіны, абласных і раённых саветаў: вобласці, раёны, населеныя пункты (гарады, пасёлкі гарадскога тыпу, пасёлкі сельскага тыпу, сёлы), адпаведныя Саветы (абласныя, раённыя, гарадскія, пасялковыя, сельскія) * У рамках населеных пунктаў: раёны ў гарадах, вуліцы, бульвары, праспекты, завулкі, праезды, плошчы, набярэжныя, скверы, масты, іншыя аб’екты тапанімікі (шляхі, кварталы, мікрараёны, жылыя масівы і г.д.), а таксама назвы прадпрыемстваў, устаноў, арганізацый. ; Крытэрыі перайменавання * Асноўны крытэрый — сімволіка камуністычнага таталітарнага рэжыму. * Усёабдымнасць крытэрыяў — немагчыма, падчас нельга сказаць, ці мае тая ці іншая назва прыкметы прапаганды або сімвала камуністычнага таталітарнага рэжыму, таму ў некаторых выпадках немагчыма абыйсціся без экспертаў (у прыватнасці спецыялістамі [[Украінскі інстытут нацыянальнай памяці|Украінскага інстытута нацыянальнай памяці]]). * Прамое ўказанне крытэрыяў перайменавання — апісана ў арт.1, ч.1, п.4е, ж, в — '' спіс А'' (гл. ніжэй). * Ускосныя выпадкі крытэрыяў перайменаванне — не мае прамога згадвання ў дадзеным законе — '' спіс Б'' (гл. ніжэй). * У выпадках фармальнай прыналежнасці асобы да спісу А, але калі асоба не была датычная да прапаганды камуністычнага рэжыму ці злачынстваў рэжыму і вызначылася значным укладам у культуру і тэхніку дзяржавы вылучаны асаблівы '' спіс В'' (глядзі ніжэй). У спіс В не можа быць унесена асоба, якая працавала ў савецкіх органах дзяржаўнай бяспекі. * Перайменаванне тапонімаў з камуністычным паходжаннем, вытворных ад іншых тапонімаў з камуністычным паходжаннем (напрыклад, «вул. Кіраваградская» вытворная не ад «Кіраў С. М.», а ад горада «Кіраваград») павінна ажыццяўляцца толькі ў выпадках, калі былі змененыя тапонімы з якіх пайшлі першыя (напрыклад, «вул. Ленінградская» падлягае змяненню, бо горад Ленінград быў перайменаваны ў Санкт-Пецярбург, а" вул. Днепрапятроўская"не падлягае, бо горад Днепрапятроўск не быў перайменаваны ў час прыняцця рашэння аб перайменаванні вуліцы) — '' спіс Г''. == Пералік камуністычных тапонімаў Украіны, якія патрабуюць перайменавання == === Вобласці === * [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Кіраваградская вобласць]] === Гарады === {{col-begin}} {{col-3}} * [[Артэміўск, Данецкая вобласць]] * [[Артэміўск, Луганская вобласць]] * [[Артэмавэ]] * [[Вахрушэвэ]] * [[Горад Дзяржынск, Данецкая вобласць|Дзяржынск]] * [[Дымытраў]] * [[Днепрадзяржынск]]<ref>Прапановы: Дніпроўск, Кам’янскэ, Дніпракам’янск, Дніпраград, Камэон, Кам’янск-Дніпроўскы, Слаўгарад, Кам’янск-на-Дніпры, Раманіўскі і інш: гл.[http://dndz.gov.ua/?id=12968 Прапановы з галасавання на сайце Днепрадзяржынскага гарадскога савета] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150923175111/http://dndz.gov.ua/?id=12968 |date=23 верасня 2015 }}</ref> * [[Днепрапятроўск]] <ref>Прапановы: Дніпраслаў, Січэслаў, Дніпро, Дніпроўск і г.д .: гл. [http://dniprorada.gov.ua/files/protokol-4-5-6.pdf Протокол Дніпропетровської міськради щодо перейменування вулиць, проспектів, провулків, інших об'єктів топоніміки міста Дніпропетровська]{{Недаступная спасылка}}; Дніпропаль, Кодак, Новы Кодак, Святаслаў і г.д .: гл. [http://dniprorada.gov.ua/ Запропоновані варіанти для інтернет-голосування щодо нової назви міста на головній сторінці сайту dniprorada.gov.ua/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140322140346/http://dniprorada.gov.ua/ |date=22 сакавіка 2014 }}</ref> * [[Жданіўка]] * [[Іллічыўск]] * [[Кіраваград]]<ref>Прапановы: Елісаветград, Інгульск, Златопіль, Наваказачын, Скіфопіль, Задніпранск і г.д .: гл. [http://www.kr-rada.gov.ua/files/content/files/nazva-20150728115341.pdf Пропозиції щодо нової назви міста на сайті Кіровоградської міської ради]</ref> {{col-3}} * [[Кіраўск, Луганская вобласць|Кіраўск]] * [[Кіраўскэ]] * [[Камсамольск, Палтаўская вобласць|Камсамольск]] * [[Камсамольскэ]] * [[Катоўск]] * [[Красны Лыман]] * [[Краснаармійск]] * [[Краснапэрэкопск]] * [[Кузнэцоўск]] * [[Уладзікаўказ|Арджанікідзэ]] * [[Пэтроўскэ]] {{col-3}} * [[Свэрдлоўск]] * [[Стаханаў]] * [[Тарэз]] * [[горад Ульянаўка|Ульянаўка]] * [[Цюрупынск]] * [[Чэрвоназаводскэ]] * [[Чэрвонапартызанск]] * [[горад Шчорс|Шчорс]] * [[Юнакамунарыўск]] {{col-end}} <!-- === Комуністичні назви населених пунктів України === Перелік згідно з версією Українського інституту національної пам’яті<ref>[http://www.memory.gov.ua/rename Перелік міст і сіл до перейменування]</ref>. ==== [[АР Крим]] ==== {{col-begin}} {{col-3}} * м. [[Красноперекопськ]] * смт Кіровське * смт Комсомольське * смт Красногвардійське {{col-3}} * смт Куйбишеве * смт Леніне * смт Октябрське * смт Орджонікідзе {{col-3}} * смт Совєтське * смт Совєтський {{col-end}} ==== [[Волинська область]] ==== * смт Жовтневе * с. Жовтневе ==== [[Вінницька область]] ==== {{col-begin}} {{col-3}} * с. Жданівка * с. Жовтневе Калинівського району * с. Жовтневе Погребищенського району * с. Кірове * с. Кіровка * с. Комсомольське * с. Комунарівка * с. Ленінка Жмеринського району {{col-3}} * с-ще Ленінка Теплицького району * с. Ленінська Слобода * с-ще Петровське * с. Пролетар * с. Радянське Крижопільського району * с. Радянське Літинського району * с. Радянське Ямпільського району * с. Русава-Радянка {{col-3}} * с. Свердлівка * с-ще Тельмана * с. Чапаєве * с. Чапаєвка * с. Червона Володимірівка * с-ще Червона Зірка * с. Червона Трибунівка {{col-end}} ==== [[Дніпропетровська область]] ==== {{col-begin}} {{col-3}} * м. [[Дніпродзержинськ]] * м. [[Дніпропетровськ]] * м. [[Орджонікідзе (місто)|Орджонікідзе]] {{col-3}} * смт Брагинівка * смт Кіровське * смт Щорськ {{col-3}} * смт Ювілейне {{col-end}} ==== [[Донецька область]] ==== В області нараховуються 11 міст (у тому числі 8 — обласного значення), 17 смт, 110 сільських населених пунктів, 6 районів області та 15 районів у містах, які потребують перейменуванню: {{col-begin}} {{col-3}} * м. [[Артемівськ (Донецька область)]] * м. [[Артемове]] * м. [[Дзержинськ]] * м. [[Димитров]] * м. [[Жданівка]] * м. [[Кіровське]] * м. [[Комсомольське]] * м. [[Красний Лиман]] {{col-3}} * м. [[Красноармійськ]] * м. [[Торез]] * м. [[Юнокомунарівськ]] * смт Войкове * смт Войковський * смт Володарське * смт Кірове * смт Кіровськ {{col-3}} * смт Комсомольський * смт Красний Октябр * смт Ленінське * смт Пролетарське * смт Свердлове * смт Тельманове {{col-end}} ==== [[Житомирська область]] ==== * смт Володарськ-Волинський * смт Жовтневе * смт Червоноармійськ ==== [[Закарпатська область]] ==== * с. Жовтневе * с. Комсомольськ ==== [[Запорізька область]] ==== * смт Куйбишеве ==== [[Івано-Франківська область]] ==== * немає ==== [[Київська область]] ==== {{col-begin}} {{col-3}} * с. Більшовик * с. Войкове * с. Діброво-Ленінське * с. Димитрове * с. Жовтневе Бориспільського району * с. Жовтневе Бородянського району * с. Жовтневе Згурівського району * с. Жовтневе Кагарлицького району * с. Жовтневе Переяслав-Хмельницького району * с. Кірове Бориспільського району * с. Кірове Іванківського району * с. Куйбишеве {{col-3}} * с. Ленінівка * с. Леніне Згурівського району * с. Леніне Переяслав-Хмельницького району * с. Ленінське * с. Орджонікідзе * с. Петрівське Вишгородського району * с. Петрівське Згурівського району * с. Петрівське Великоприцьківської сільради Кагарлицького району * с. Петрівське Горохівської сільради Кагарлицького району * с. Петрівське Халчанської сільради Кагарлицького району * с. Петрівське Києво-Святошинського району {{col-3}} * с. Петрівське Рокитнянського району * с. Петрівське Таращанського району * с. Петровське * с. Право Жовтня * с. П’ятирічка * с. Радянське * с. Фрунзівка * с. Чапаєве * с. Чапаєвка * с. Червона Зірка * с. Червона Мотовилівка * с. Червоноармійське {{col-end}} ==== [[Кіровоградська область]] ==== * м. [[Кіровоград]] * м. [[Ульяновка (місто)|Ульяновка]] * смт Димитрове ==== [[Луганська область]] ==== {{col-begin}} {{col-3}} * [[Артемівськ (Луганська область)]] * [[Вахрушеве]] * [[Кіровськ (Луганська область)|Кіровськ]] * [[Петровське]] * [[Свердловськ]] * [[Стаханов]] * [[Червонопартизанськ]] {{col-3}} * смт Бірюкове * смт Володарськ * смт Дзержинський * смт Калінінський * смт Комсомольський * смт Леніна * смт Ленінське {{col-3}} * смт Лотикове * смт Пролетарський * смт Фрунзе * смт Червоногвардійське * смт Ювілейне {{col-end}} ==== [[Львівська область]] ==== * с. Андріївка * с. Максимівка ==== [[Миколаївська область]] ==== * смт Кудрявцівка ==== [[Одеська область]] ==== * м. [[Іллічівськ]] * м. [[Котовськ]] * смт Комінтернівське * смт Фрунзівка ==== [[Полтавська область]] ==== * м. [[Комсомольськ (Полтавська область)|Комсомольськ]] * м. [[Червонозаводське]] ==== [[Рівненська область]] ==== * м. [[Кузнецовськ]] * с. Жовтневе * с. Радянське ==== [[Севастополь]] ==== * с Колхозне ==== [[Сумська область]] ==== * смт Жовтневе ==== [[Тернопільська область]] ==== * с. Жовтневе * с. Радянське ==== [[Харківська область]] ==== * смт Есхар * смт Комсомольське * смт Чапаєве ==== [[Херсонська область]] ==== * м. [[Цюрупинськ]] * смт Калінінське ==== [[Хмельницька область]] ==== {{col-begin}} {{col-3}} * с. Жоўтнэвэ Валачыскага раёна * с. Жоўтнэвэ Кам’янэць-Падзільскага раёна * с. Жоўтнэвэ Красыліўскага раёна * пас. Камунар * с. Лэнінскэ Старакасцянтыніўскага раёна {{col-3}} * с. Лэнінскэ Тэафіпальскага раёна * с. Лэнінскэ Чэмэравецкага раёна * с. Пэтрыўскэ Валачыскага раёна * с. Пэтрыўскэ Дунаявецкага раёна * с. Пэтрыўскэ Старасыняўскага раёна {{col-3}} * с. Радгоспне * с. Радянське * с. Чапаєвка * с. Червона Зірка {{col-end}} ==== [[Черкаська область]] ==== {{col-begin}} {{col-3}} * с. Вікторівка * с. Жовтневе Маньківського району * с. Жовтневе Монастирищенського району * с-ще Жовтневе Чорнобаївського району * с-ще Жовтневий Промінь * с-ще Здобуток Жовтня * с. Кірове {{col-3}} * с-ще Комінтерн * с. Ленінське Драбівського району * с. Ленінське Смілянського району * с. Ленінське Чорнобаївського району * с-ще Незаможник * с-ще Петрівське * с. Петровського Драбівського району {{col-3}} * с-ще Петровського Золотоніського району * с-ще Політвідділовець * с-ще Радгоспне * с. Чапаєвка Золотоніського району * с. Чапаєвка Монастирищенського району {{col-end}} ==== [[Чернівецька область]] ==== * с Радгоспівка ==== [[Чарнігаўская вобласць]] ==== * г. [[горад Шчорс|Шчорс]]--> == Рэакцыя на прынятыя законы == === Рэакцыя ва Украіне === За дзень да разгляду дэкамунізацыйных законаў у Вярхоўнай Радзе старшыня Украінскага інстытута нацыянальнай памяці Уладзімір Вятровіч заклікаў парламентарыяў да іх прыняцця такімі словамі<ref>[http://blogs.pravda.com.ua/authors/viatrovych/552578abe297e/ Четвер. Парламент. Декомунізація] Володимир В’ятрович, історик, голова Українського інституту національної пам’яті. Українська правда Блоги.</ref>: {{цытата | …Непакаранае зло расце. Асудзіць злачынствы - гэта не пытанне помсты, гэта пытанне справядлівасці. Таму еўрапейскія краіны, якія перажылі таталітарызм прынялі законы, якімі пацвердзілі: зноў створаная дзяржава абавязваецца ніколі не паўтарыць таталітарныя практыкі.…}} У ноч на [[11 красавіка]] ў [[Харкаў|Харкаве]] невядомыя знеслі тры помнікі савецкага часу: [[Якаў Свярдлоў|Якаву Свярдлову]], [[Серго Арджанікідзэ]] і [[Руднеў Мікалай Аляксандравіч|Мікалаю Рудневу]], пры гэтым пашкодзілі агароджу ўніверсітэта, на тэрыторыі якога стаяў адзін з іх. Усе яны стаялі ў розных раёнах горада<ref>[http://www.radiosvoboda.org/content/article/26950215.html У Харкові знесли три пам’ятники діячам радянської доби]</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/news_in_brief/2015/04/150411_rl_kharkiv_monuments У Харкові за ніч знесли три пам’ятники]</ref>. Па факце хуліганства міліцыя адкрыла крымінальную вытворчасць.<ref>[http://tsn.ua/ukrayina/harkivska-miliciya-hoche-pokarati-krivdnikiv-pam-yatnikiv-leninu-za-huliganstvo-422175.html Харківська міліція хоче покарати кривдників пам’ятників Леніну за хуліганство]</ref> Пасля падпісання законаў прэзідэнтам Першы намеснік Старшыні Вярхоўнай Рады Украіны [[Андрэй Парубій]] назваў іх «вехавымі законамі для нашага дзяржаўнага станаўлення, для самасвядомасці ўкраінцаў, як свабоднай, сучаснай, скіраванай у будучыню адзінай нацыі». Таксама ён адзначыў, што «зло павінна быць названым і асуджаным, а Героі павінны быць прызнаны і ўшанаваны»<ref name="parubiy">[http://blogs.pravda.com.ua/authors/parubiy/5556e6adac75f/ Закони про декомунізацію підписані. Вітаю!] Андрій Парубій, Перший заступник Голови Верховної Ради України, громадський діяч, політик. Українська правда Блоги.</ref>. === Рэакцыя ў іншых краінах === [[Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі|Міністэрства замежных спраў]] [[Расія|Расіі]] выказала занепакоенасць у сувязі з прыняццем ва Украіне закона аб забароне прапаганды камуністычнага і нацысцкага рэжымаў<ref>[http://focus.ua/news/328079/ МИД РФ прокомментировал закон о декоммунизации Украины]</ref>. Украінская Свабодная Акадэмія Навук ([[УСАН]]) у Канадзе падтрымала прыняцце чатырох дэкамунізацыйных законаў<ref>{{Cite web |url=http://stattitablohy.ezreklama.com/6355-UVAN-u-Kanadi-vitaie-skhvaliennia-VR-Ukrayini-zakoniv-spriamovanikh-na-diekomunizatsiiu-Ukrayini.html |title=УВАН у Канаді вітає схвалення ВР України законів, спрямованих на декомунізацію України |access-date=15 верасня 2015 |archive-date=14 жніўня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814113003/http://stattitablohy.ezreklama.com/6355-UVAN-u-Kanadi-vitaie-skhvaliennia-VR-Ukrayini-zakoniv-spriamovanikh-na-diekomunizatsiiu-Ukrayini.html |url-status=dead }}</ref>. == Крытыка законаў == * Канадскі гісторык, заслужаны прафесар [[Альберцкі ўніверсітэт|Альберцкага ўніверсітэта]] [[Дэвід Р. Марплс]] і разам з ім група з 68 замежных і ўкраінскіх навукоўцаў, экспертаў і выкладчыкаў заклікала прэзідэнта Парашэнка не падпісваць законапраекты № 2538-1 і № 2558. На іх думку, гэтыя законы палітызуюць гісторыю, супярэчаць аднаму з асноватворных палітычных правоў — права на свабоду слова, а такім чынам накіроўваюць Украіну шляхам Расіі<ref>«[[Критика, часопіс|Критика]]»: [http://krytyka.com/ua/articles/vidkrytyy-lyst-naukovtsiv-ta-ekspertiv-ukrayinoznavtsiv-shchodo-tak-zvanoho Відкритий лист науковців та експертів-українознавців щодо так званого «Антикомуністичного закону»] (тэкст украінскай)</ref><ref>{{cite web|url=http://krytyka.com/en/articles/open-letter-scholars-and-experts-ukraine-re-so-called-anti-communist-law|title=Open Letter from Scholars and Experts on Ukraine Re. the So-Called «Anti-Communist Law»|author=[[Дэвід Роджэр Марплз|David R. Marples]]|date=April 2015}} ''[http://blogs.pravda.com.ua/authors/kurina/5537c31b54584/ Звернення міжнародних науковців і експертів до Президента і голови ВР з проханним не підписувати законопроекти про «декомунізацію»]''</ref>. * Прэзідэнт Польшчы [[Браніслаў Камароўскі]] заявіў, што закон аб прызнанні УПА ''(праект № 2538-1)'' ускладняе польска-ўкраінскі гістарычны дыялог<ref>[http://www.pravda.com.ua/news/2015/04/23/7065575/ Президент Польщі: закон про УПА ускладнює історичний діалог Варшави і Києва / УП, 23 квітня 2015, 08:19]</ref>. Канстытуцыйнасць законаў абскарджвалася групай народных дэпутатаў Украіны ў Канстытуцыйным Судзе Украіны<ref>[http://jurliga.ligazakon.ua/news/2015/6/5/129602.htm КСУ просят проверить конституционность законов о декоммунизации / Юрлига, 17:00 05.06.15]</ref>. == Абгрунтаванне неабходнасці прыняцця законаў == [[Файл:Скорботна Батьківщина-Мати, Кропивницький 2025.jpg|міні|300x30хпкс|Крэпасць Святой Елісаветы ў г. [[Крапыўныцкы|Крапіўныцкім]]. Новы флагшток устаноўлены ў знак адмовы ад [[Сталінізм|савецкай]] і [[Пуцінізм|расійскай ідэалогіі]] над статуяй Журботнай Радзімы-Маці, якая сімвалізуе маці страціўшых сваіх дзяцей у выніку злачынстваў нацысцкага і савецкага таталітарных рэжымаў, 9 траўня 2025 года]] Старшыня [[Украінскі інстытут нацыянальнай памяці|Украінскага інстытута нацыянальнай памяці]], гісторык [[Уладзімір Вятровіч]] лічыць, што адсутнасць палітыкі дэкамунізацыі ва Украіне пасля абвяшчэння незалежнасці была адной з прычын, якія прывялі да неасавецкага рэваншу рэжыму Януковіча. … Носьбіты савецкіх каштоўнасцей (а не рускія ці рускамоўныя, як пра гэта кажа расійская прапаганда) у цяперашні час з’яўляецца галоўным кадравым рэзервам тэрарыстычных атрадаў у так званых [[Данецкая народная рэспубліка|ДНР]] і [[Луганская народная рэспубліка|ЛНР]]. Таму пытанне дэкамунізацыі для Украіны сёння тычыцца ўжо не толькі гуманітарнай палітыкі, але і палітыкі бяспекі<ref>[http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/dekomunizatsiya-i-akademichna-dyskusiya ''Володимир В’ятрович''. Декомунізація і академічна дискусія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160326193645/http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/dekomunizatsiya-i-akademichna-dyskusiya |date=26 сакавіка 2016 }}</ref>. Расійскі праваабаронца і дысідэнт, журналіст і грамадскі дзеяч [[Аляксандр Падрабінек]] у сваім артыкуле «Віват, Украіна!»<ref>[http://www.ej.ru/?a=note&id=27560 ''АЛЕКСАНДР ПОДРАБИНЕК''. Виват, Украина!]</ref> выказаўся на падтрымку законаў пра дэкамунізацыю: {{Цытата|... правозащитники опасаются, что запрет коммунистической и нацистской пропаганды может ограничить свободу слова. Справедливые опасения. Более того, можно твердо сказать, что это и есть ограничение свободы слова. В стабильном демократическом государстве это недопустимо.<br>Проблема, однако, в том, что Украина не есть стабильное демократическое государство. Чтобы стать таковым, ей надо пройти трудный путь, сопряженный с опасностью реставрации тоталитаризма. Она находится сейчас и будет находиться еще некоторое время в чрезвычайной ситуации, которая сродни военному положению. Ей надо минимизировать риски реставрации, чтобы не получилось так же, как в России.}} == Гл. таксама == * [[Дэкамунізацыі]] * [[Дзень памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939 – 1945]] * [[Ленінапад]] * {{нп5|Украінскія законы пра дэкамунізацыю||uk|Українські закони про декомунізацію}} * {{нп5|Дэрусіфікацыя ва Украіне||uk|Дерусифікація в Україні}} ** {{нп5|Закон Украіны «Пра асуджэнне і забарону прапаганды расійскай імперскай палітыкі ва Украіне і дэкаланізацыю тапанімікі»||uk|Закон України «Про засудження та заборону пропаганди російської імперської політики в Україні і деколонізацію топонімії»}} ** [[Пушкінапад]] ** {{нп5|Дэмантаж помнікаў Сувораву ва Украіне|Суворавапад|uk|Демонтаж пам'ятників Суворову в Україні}} * [[Закон Украіны «Пра забеспячэнне функцыянавання ўкраінскай мовы як дзяржаўнай»]] == Заўвагі == {{reflist|2}} ; Законы пра дэкамунізацыю <references group="закон"/> == Спасылкі == * [http://www.memory.gov.ua/news/zaproshuemo-do-spivpratsi-volonteriv-kraeznavtsiv-dopomogti-u-realizatsii-dekomunizatsiinikh-za Запрошуємо до співпраці волонтерів-краєзнавців допомогти у реалізації декомунізаційних законів] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150524175456/http://www.memory.gov.ua/news/zaproshuemo-do-spivpratsi-volonteriv-kraeznavtsiv-dopomogti-u-realizatsii-dekomunizatsiinikh-za |date=24 мая 2015 }} Український інститут національної пам’яті * [http://uainfo.org/blognews/526121-dekomunzacya-ukrayini-taki-nevdkladna-verhovna-rada-uhvalila-vs-chotiri-zakoni.html Декомунізація України таки невідкладна — Верховна Рада ухвалила всі чотири закони] * [http://www.pravda.com.ua/articles/2015/04/10/7064423/ Володимир В’ятрович: Наше завдання — щоб совок не відтворився в майбутніх поколіннях.] // [[Українська правда]]. — 10.04.2015. * [http://khpg.org/index.php?id=1430493970 Володимир Яворський: Аналіз закону про заборону комуністичних символів.] // Інформаційний портал [[Харківська правозахисна група|Харківської правозахисної групи]] — 01.05.15. * [http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/pro-dekomunizatsiyu-identychnist-ta-istorychni-zakony-deshcho-inakshe Андрій Портнов: Про декомунізацію, ідентичність та історичні закони дещо інакше.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160327110132/http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/pro-dekomunizatsiyu-identychnist-ta-istorychni-zakony-deshcho-inakshe |date=27 сакавіка 2016 }} // [[Критика (часопис)|Критика]]. — травень 2015. * [http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/dekomunizatsiya-i-akademichna-dyskusiya Володимир В’ятрович: Декомунізація і академічна дискусія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160326193645/http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/dekomunizatsiya-i-akademichna-dyskusiya |date=26 сакавіка 2016 }} * [http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/pro-dekomunizatsiyni-zakony-z-korystyu-i-ne-bez-optymizmu Григорій Стариков: Про декомунізаційні закони: з користю і не без оптимізму…] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200830153903/https://krytyka.com/ua/solutions/opinions/pro-dekomunizatsiyni-zakony-z-korystyu-i-ne-bez-optymizmu |date=30 жніўня 2020 }} * [http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/sprava-pro-dekomunizatsiyu Михайло Гаухман: Справа про декомунізацію] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161016045025/http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/sprava-pro-dekomunizatsiyu |date=16 кастрычніка 2016 }} * [http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/pro-neyakisni-zakony-ta-nechutlyvykh-krytykiv Володимир Кулик: Про неякісні закони та нечутливих критиків] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160326203448/http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/pro-neyakisni-zakony-ta-nechutlyvykh-krytykiv |date=26 сакавіка 2016 }} * [http://krytyka.com/ua/articles/otsinyuvaty-taabo-karaty-yurydychnyy-komentar-do-antykomunistychnoho-zakonoproiektu Світлана Хилюк: Оцінювати та/або карати: юридичний коментар до «антикомуністичного» законопроєкту] * [http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/volodymyr-vyatrovych-i-ukrayinski-dekomunizatsiyni-zakony Дейвід Р. Марплс: Володимир В’ятрович і українські декомунізаційні закони] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160325031438/http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/volodymyr-vyatrovych-i-ukrayinski-dekomunizatsiyni-zakony |date=25 сакавіка 2016 }} * [http://krytyka.com/ua/articles/dekomunizatsiya-ukrayiny Олександр Мотиль: Декомунізація України] * [http://historians.in.ua/index.php/en/dyskusiya/1512-yurii-latysh-zaboronenyi-komunizm-nedozaboronenyi-natsyzm-ne-zaboronenyi-fashyzm Юрій Латиш. Заборонений комунізм — недозаборонений нацизм — не заборонений фашизм.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150530210110/http://historians.in.ua/index.php/en/dyskusiya/1512-yurii-latysh-zaboronenyi-komunizm-nedozaboronenyi-natsyzm-ne-zaboronenyi-fashyzm |date=30 мая 2015 }} // Historians.in.ua — 11.05.2015. * [http://www.ex.ua/get/192722381 База назв вулиць усіх міст та більшості селищ Донецької області, Excel (оновлена на 15 вересня 2015)]{{Недаступная спасылка}} [[Катэгорыя:Дэкамунізацыя]] [[Катэгорыя:Дэрусіфікацыя]] [[Катэгорыя:Гісторыя Украіны]] [[Катэгорыя:Палітычныя рухі Украіны]] [[Катэгорыя:2015 ва Украіне]] 8zrzr9q2x3minl34dra48e29lkrvw3u 5174408 5174304 2026-08-02T05:08:07Z DobryBrat 5701 Праўка аўтарства [[Special:Contributions/~2026-42497-93|~2026-42497-93]] ([[User talk:~2026-42497-93|размовы]]) адкочана; вернута апошняя версія аўтарства [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] 5160048 wikitext text/x-wiki {{Састарэла}} [[Файл:Пам'ятник Леніну капут - 2.jpg|міні|Знос помніка [[Уладзімір Ільіч Ленін|Леніну]] ў Крамянчугу.]] '''Дэкамунізацыя ва Украіне ''' — працэс [[дэкамунізацыя|дэкамунізацыі]], які пачаўся ў часы [[распад СССР|распаду СССР]], стыхійна актывізаваўся падчас «[[Ленінапад]]у» у перыяд [[Рэвалюцыя годнасці|Рэвалюцыі годнасці]] і ўзаконены прынятым [[9 красавіка]] [[2015]] года [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўнай Радай Украіны]] пакетам законаў<ref>[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/politics/2015/04/150409_communizm_upa_vc Рада ухвалила «декомунізаційний пакет»]</ref><ref>[http://24tv.ua/news/showNews.do?dekomunizatsiyniy_paket_yak_rosiya_vidreaguvala_na_zaboronu_totalitarizmu&objectId=563918 Декомунізаційний пакет: як Росія відреагувала на заборону тоталітаризму]</ref><ref>[http://zik.ua/ua/news/2015/04/10/u_mzs_rosii_roztsinyly_dekomunizatsiynyy_paket_v_ukraini_yak_antyrosiyskyy_krok_580504 У МЗС Росії розцінили «декомунізаційний пакет» в Україні, як антиросійський крок] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150724183145/http://zik.ua/ua/news/2015/04/10/u_mzs_rosii_roztsinyly_dekomunizatsiynyy_paket_v_ukraini_yak_antyrosiyskyy_krok_580504 |date=24 ліпеня 2015 }}</ref>. [[15 мая]] 2015 законы падпісаў Прэзідэнт Украіны [[Пётр Аляксеевіч Парашэнка|Пётр Парашэнка]]<ref name="pidpys">[http://president.gov.ua/news/32869.html Глава держави підписав закони про декомунізацію]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Пры гэтым ён адзначыў, што ў бліжэйшы час у Вярхоўную Раду будзе пададзены праект закона, накіраваны на ўдасканаленне нормы аб адказнасці за парушэнне Закона аб статусе змагароў за незалежнасць Украіны ў ХХ стагоддзі. Законы былі апублікаваныя [[20 мая]] [[2015]] года і набылі моц з [[21 мая]]<ref name="publication">[http://www.golos.com.ua/edition_archive ''Голос України''. — 20 травня 2015. — № 87 (6091). — С. 15-19. —]</ref>. == Пачатак дэкамунізацыі == Працэс дэкамунізацыі ў грамадскім жыцці Украіны пачаўся з дэкамунізацыі адукацыі і выхавання. З навучальных праграм навучальных устаноў былі выведзеныя дысцыпліны, прысвечаныя вывучэнню асноў [[Камунізм|камуністычнай]] ідэалогіі, гісторыі [[КПСС]] і г.д. На прадпрыемствах і ў вайсковых часцях былі ліквідаваныя так званыя «[[Ленінская пакой|Ленінскія пакоі]]», прыбраны бюсты Леніна і іншых камуністычных партыйных дзеячаў. Адным з першых помнікаў камуністычнаму рэжыму, знесеных ва Украіне, быў [[Манумент Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі, Кіеў|манумент Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі]] ў [[Кіеў|Кіеве]]. Знос адбыўся ў адпаведнасці з рашэннем [[Кіеўская рада|Кіеўскай рады]] ў верасні [[1991]] года<ref>[http://www.istpravda.com.ua/articles/2013/12/9/140323/ Історія пам’ятника Леніну в Києві. ФОТО]</ref>. Падчас [[Рэвалюцыя годнасці|Рэвалюцыі годнасці]] 8 снежня 2013 года ў Кіеве быў скінуты [[Помнік Леніну (Кіеў)|помнік Уладзіміру Леніну]]. Гэта выклікала ланцуговую рэакцыю — пачаўся «[[Ленінапад]]», падчас якога масава знішчаліся помнікі савецкім дзяржаўным дзеячам і савецкая сімволіка. За першы год помнікі Леніну былі дэмантаваны ва ўсіх падкантрольных Украіны абласных цэнтрах, акрамя Запарожжа<ref name="1year">[http://www.memory.gov.ua/news/za-rik-v-ukraini-znesli-pivtisyachi-pam-yatnikiv-leninu За рік в Україні знесли півтисячі пам’ятників Леніну] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150818221650/http://www.memory.gov.ua/news/za-rik-v-ukraini-znesli-pivtisyachi-pam-yatnikiv-leninu |date=18 жніўня 2015 }}</ref>. == «Дэкамунізацыйны пакет законаў» == Чатыры дэкамунізацыйныя законы былі ўхвалены на пасяджэнні [[Кабінет Міністраў Украіны|Кабінета Міністраў Украіны]] 31 сакавіка 2015 года<ref>[http://blogs.pravda.com.ua/authors/viatrovych/551ad27b9190a/ Сьогодні на Уряді: невідкладна декомунізація] Володимир В’ятрович, історик, голова Українського інституту національної пам’яті. Українська правда Блоги.</ref>: * «Аб прававым статусе і ўшанаванні памяці змагароў за незалежнасць Украіны ў XX стагоддзі» (закон № 314-VIII)<ref group="закон">[http://zakon2.rada.gov.ua/laws/show/314-viii Закон України Про правовий статус та вшанування пам’яті борців за незалежність України у XX столітті]</ref>; * «Аб увекавечанні перамогі над нацызмам у [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]] 1939—1945» (закон № 315-VIII)<ref group="закон">[http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/315-viii Закон України Про увічнення перемоги над нацизмом у Другій світовій війні 1939—1945 років]</ref>; * «Аб доступе да архіваў рэпрэсіўных органаў камуністычнага таталітарнага рэжыму 1917—1991 гадоў» (закон № 316-VIII)<ref group="закон">[http://zakon2.rada.gov.ua/laws/show/316-viii Закон України Про доступ до архівів репресивних органів комуністичного тоталітарного режиму 1917—1991 років]</ref>; * «Аб асуджэнні камуністычнага і [[нацыянал-сацыялізм|нацыянал-сацыялістычнага]] (нацысцкага) таталітарнага рэжымаў і забароне прапаганды іх сімволікі» (закон № 317-VIII)<ref group="закон">[http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/317-viii Закон України Про засудження комуністичного та націонал-соціалістичного (нацистського) тоталітарних режимів в Україні та заборону пропаганди їхньої символіки]</ref>. 9 красавіка Вярхоўная Рада Украіны прыняла рашэнне ўзяць усе 4 законы за аснову і цалкам<ref name="закон2558">[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/zweb2/webproc4_2?id=&pf3516=2558&skl=9 Офіційний портал Верховної Ради України. Проект Закону про засудження комуністичного та націонал-соціалістичного (нацистського) тоталітарних режимів в Україні та заборону пропаганди їх символіки]</ref>. Прэзентаваў законы старшыня [[Украінскі інстытут нацыянальнай памяці|Украінскага інстытута нацыянальнай памяці]], гісторык [[Уладзімір Вятровіч]]. Законы падтрымалі большасць дэпутатаў фракцый «Блока Пятра Парашэнкі», «Народнага фронту», «аб’яднання Самапомач», «Блока Радыкальнай партыі Алега Ляшко», а таксама «Бацькаўшчына» (за выключэннем лідара партыі — [[Юлія Цімашэнка|Юліі Цімашэнка]])<ref name="w1.c1.rada.gov.ua">[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/radan_gs09/ns_golos?g_id=1421 Поіменне голосування про проект Закону про правовий статус та вшанування пам’яті борців за незалежність України у ХХ столітті (№ 2538-1) — за основу та в цілому]</ref><ref name="ReferenceA">[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/radan_gs09/ns_golos?g_id=1421 Поіменне голосування про проект Закону про увічнення перемоги над нацизмом у Другій світовій війні 1939—1945 років (№ 2539) — за основу та в цілому]</ref><ref name="ReferenceB">[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/radan_gs09/ns_golos?g_id=1425 Поіменне голосування про проект Закону про доступ до архівів репресивних органів комуністичного тоталітарного режиму 1917—1991 років (№ 2540) — в цілому]</ref><ref name="ReferenceC">[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/radan_gs09/ns_golos?g_id=1427 Поіменне голосування про проект Закону про засудження комуністичного та націонал-соціалістичного (нацистського) тоталітарних режимів в Україні та заборону пропаганди їх символіки (№ 2558) — за основу та в цілому]</ref> Старшыня Вярхоўнай Рады [[Уладзімір Гройсман]], які асабіста не падтрымаў ні адзін з гэтых чатырох законаў<ref name="w1.c1.rada.gov.ua"/><ref name="ReferenceA"/><ref name="ReferenceB"/><ref name="ReferenceC"/>, падпісаў іх толькі праз 20 дзён пасля прыняцця — 30 красавік 2014 г. 15 мая 2015 законы падпісаў прэзідэнт Пётр Парашэнка<ref name="pidpys" />. Дэкамунізацыйныя законы былі апублікавана 20 мая ў газеце Вярхоўнай Рады «[[Голас Украіны]]»<ref name="publication" />, і, адпаведна, набылі моц з 21 мая 2015<ref>[http://www.unn.com.ua/uk/news/1466860-v-ukrayini-nabradi-chinnosti-zakoni-pro-dekomunizatsiyu В Україні набрали чинності закони про декомунізацію]</ref>. == Перайменаванне адміністрацыйных адзінак == Дзеянне закона прывядзе да перайменавання вялікай колькасці населеных пунктаў і вуліц ва Украіне. У прыватнасці, 2 абласныя цэнтры<ref>[http://espreso.tv/news/2015/04/14/dnipropetrovsk_ta_kirovohrad_mayut_pereymenuvaty____instytut_nacionalnoyi_pamyati Дніпропетровськ та Кіровоград мають перейменувати, — Інститут національної пам’яті], еспресоТВ, 14 квітня</ref> — [[Днепрапятроўск]] і [[Кіраваград]] прыйдзецца перайменаваць.<ref>[http://tsn.ua/politika/ukrayina-bez-komunizmu-pereymenuvannya-dnipropetrovska-ta-kirovograda-remont-u-vr-420808.html Україна без комунізму: перейменування Дніпропетровська та Кіровограда, ремонт у ВР], [[ТСН]], 11 квітня</ref><ref>[http://ukr.lb.ua/news/2015/04/09/301444_ukraini_pereymenuyut_usi_mista_i.html В Україні перейменують усі міста і вулиці з радянськими назвами], ЛБ, 9 квітня</ref> У [[Днепрапятроўск]]у, які названы ў гонар аднаго з арганізатараў [[Галадамор ва Украіне 1932-1933|галадамора ва Украіне]] [[Рыгор Іванавіч Пятроўскі|Рыгора Пятроўскага]], ужо пачалося абмеркаванне новай назвы. З перайменаваннем гэтых абласцей могуць быць складанасці, паколькі для гэтага трэба змяніць [[Канстытуцыя Украіны|канстытуцыю]], дзе гэтыя вобласці прапісаны. Украінскі інстытут нацыянальнай памяці пасля набыцця законамі моцы запрасіў да супрацоўніцтва валанцёраў-краязнаўцаў для падрыхтоўчай работы па рэалізацыі закона № 317-VIII. Звязана гэта з тым, што інстытут пачаў фармаваць інфармацыйную базу найменняў тапанімікі населеных пунктаў, якія змяшчаюць сімволіку камуністычнага рэжыму, іх гістарычных назваў і прапаноў па перайменаванні<ref>[http://www.memory.gov.ua/news/zaproshuemo-do-spivpratsi-volonteriv-kraeznavtsiv-dopomogti-u-realizatsii-dekomunizatsiinikh-za Запрошуємо до співпраці волонтерів-краєзнавців допомогти у реалізації декомунізаційних законів] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150524175456/http://www.memory.gov.ua/news/zaproshuemo-do-spivpratsi-volonteriv-kraeznavtsiv-dopomogti-u-realizatsii-dekomunizatsiinikh-za |date=24 мая 2015 }}</ref>. === Крытэрыі перайменавання === Згодна з законам Украіны «Аб асуджэнні камуністычнага і нацыянал-сацыялістычнага (нацысцкага) таталітарных рэжымаў ва Украіне і забароне прапаганды іх сімволікі», які быў прыняты Вярхоўнай Радай Украіны 9 красавіка 2015 года, змянення назвы патрабуюць тапонімы (геаграфічныя назвы і назвы вуліц і прадпрыемстваў населеных пунктаў Украіны), якія маюць камуністычнае паходжанне. Тым жа законам вызначаны тэрмін «камуністычная партыя» (артыкул 1, частка 1, пункт 1), «прапаганда камуністычнага і нацыянал-сацыялістычнага (нацысцкага) таталітарных рэжымаў» (арт.1, ч.1, п.2), «савецкія органы дзяржаўнай бяспекі» (арт.1, ч.1, п.3), «сімволіка камуністычнага таталітарнага рэжыму» (арт.1, ч.1, п.4), да апошняй адносяцца выявы, гімны, помнікі, лозунгі, цытаты і г.д., «сімволіка нацыянал-сацыялістычнага (нацысцкага) таталітарнага рэжыму» (арт.1, ч.1, п.5). Прававое патрабаванне перайменавання тапонімаў з камуністычным паходжаннем змешчана ў арт.7, ч.6 таго ж закона. ; Суб’екты перайменавання * У рамках Украіны, абласных і раённых саветаў: вобласці, раёны, населеныя пункты (гарады, пасёлкі гарадскога тыпу, пасёлкі сельскага тыпу, сёлы), адпаведныя Саветы (абласныя, раённыя, гарадскія, пасялковыя, сельскія) * У рамках населеных пунктаў: раёны ў гарадах, вуліцы, бульвары, праспекты, завулкі, праезды, плошчы, набярэжныя, скверы, масты, іншыя аб’екты тапанімікі (шляхі, кварталы, мікрараёны, жылыя масівы і г.д.), а таксама назвы прадпрыемстваў, устаноў, арганізацый. ; Крытэрыі перайменавання * Асноўны крытэрый — сімволіка камуністычнага таталітарнага рэжыму. * Усёабдымнасць крытэрыяў — немагчыма, падчас нельга сказаць, ці мае тая ці іншая назва прыкметы прапаганды або сімвала камуністычнага таталітарнага рэжыму, таму ў некаторых выпадках немагчыма абыйсціся без экспертаў (у прыватнасці спецыялістамі [[Украінскі інстытут нацыянальнай памяці|Украінскага інстытута нацыянальнай памяці]]). * Прамое ўказанне крытэрыяў перайменавання — апісана ў арт.1, ч.1, п.4е, ж, в — '' спіс А'' (гл. ніжэй). * Ускосныя выпадкі крытэрыяў перайменаванне — не мае прамога згадвання ў дадзеным законе — '' спіс Б'' (гл. ніжэй). * У выпадках фармальнай прыналежнасці асобы да спісу А, але калі асоба не была датычная да прапаганды камуністычнага рэжыму ці злачынстваў рэжыму і вызначылася значным укладам у культуру і тэхніку дзяржавы вылучаны асаблівы '' спіс В'' (глядзі ніжэй). У спіс В не можа быць унесена асоба, якая працавала ў савецкіх органах дзяржаўнай бяспекі. * Перайменаванне тапонімаў з камуністычным паходжаннем, вытворных ад іншых тапонімаў з камуністычным паходжаннем (напрыклад, «вул. Кіраваградская» вытворная не ад «Кіраў С. М.», а ад горада «Кіраваград») павінна ажыццяўляцца толькі ў выпадках, калі былі змененыя тапонімы з якіх пайшлі першыя (напрыклад, «вул. Ленінградская» падлягае змяненню, бо горад Ленінград быў перайменаваны ў Санкт-Пецярбург, а" вул. Днепрапятроўская"не падлягае, бо горад Днепрапятроўск не быў перайменаваны ў час прыняцця рашэння аб перайменаванні вуліцы) — '' спіс Г''. == Пералік камуністычных тапонімаў Украіны, якія патрабуюць перайменавання == === Вобласці === * [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Кіраваградская вобласць]] === Гарады === {{col-begin}} {{col-3}} * [[Артэміўск, Данецкая вобласць]] * [[Артэміўск, Луганская вобласць]] * [[Артэмавэ]] * [[Вахрушэвэ]] * [[Горад Дзяржынск, Данецкая вобласць|Дзяржынск]] * [[Дымытраў]] * [[Днепрадзяржынск]]<ref>Прапановы: Дніпроўск, Кам’янскэ, Дніпракам’янск, Дніпраград, Камэон, Кам’янск-Дніпроўскы, Слаўгарад, Кам’янск-на-Дніпры, Раманіўскі і інш: гл.[http://dndz.gov.ua/?id=12968 Прапановы з галасавання на сайце Днепрадзяржынскага гарадскога савета] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150923175111/http://dndz.gov.ua/?id=12968 |date=23 верасня 2015 }}</ref> * [[Днепрапятроўск]] <ref>Прапановы: Дніпраслаў, Січэслаў, Дніпро, Дніпроўск і г.д .: гл. [http://dniprorada.gov.ua/files/protokol-4-5-6.pdf Протокол Дніпропетровської міськради щодо перейменування вулиць, проспектів, провулків, інших об'єктів топоніміки міста Дніпропетровська]{{Недаступная спасылка}}; Дніпропаль, Кодак, Новы Кодак, Святаслаў і г.д .: гл. [http://dniprorada.gov.ua/ Запропоновані варіанти для інтернет-голосування щодо нової назви міста на головній сторінці сайту dniprorada.gov.ua/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140322140346/http://dniprorada.gov.ua/ |date=22 сакавіка 2014 }}</ref> * [[Жданіўка]] * [[Іллічыўск]] * [[Кіраваград]]<ref>Прапановы: Елісаветград, Інгульск, Златопіль, Наваказачын, Скіфопіль, Задніпранск і г.д .: гл. [http://www.kr-rada.gov.ua/files/content/files/nazva-20150728115341.pdf Пропозиції щодо нової назви міста на сайті Кіровоградської міської ради]</ref> {{col-3}} * [[Кіраўск, Луганская вобласць|Кіраўск]] * [[Кіраўскэ]] * [[Камсамольск, Палтаўская вобласць|Камсамольск]] * [[Камсамольскэ]] * [[Катоўск]] * [[Красны Лыман]] * [[Краснаармійск]] * [[Краснапэрэкопск]] * [[Кузнэцоўск]] * [[Уладзікаўказ|Арджанікідзэ]] * [[Пэтроўскэ]] {{col-3}} * [[Свэрдлоўск]] * [[Стаханаў]] * [[Тарэз]] * [[горад Ульянаўка|Ульянаўка]] * [[Цюрупынск]] * [[Чэрвоназаводскэ]] * [[Чэрвонапартызанск]] * [[горад Шчорс|Шчорс]] * [[Юнакамунарыўск]] {{col-end}} <!-- === Комуністичні назви населених пунктів України === Перелік згідно з версією Українського інституту національної пам’яті<ref>[http://www.memory.gov.ua/rename Перелік міст і сіл до перейменування]</ref>. ==== [[АР Крим]] ==== {{col-begin}} {{col-3}} * м. [[Красноперекопськ]] * смт Кіровське * смт Комсомольське * смт Красногвардійське {{col-3}} * смт Куйбишеве * смт Леніне * смт Октябрське * смт Орджонікідзе {{col-3}} * смт Совєтське * смт Совєтський {{col-end}} ==== [[Волинська область]] ==== * смт Жовтневе * с. Жовтневе ==== [[Вінницька область]] ==== {{col-begin}} {{col-3}} * с. Жданівка * с. Жовтневе Калинівського району * с. Жовтневе Погребищенського району * с. Кірове * с. Кіровка * с. Комсомольське * с. Комунарівка * с. Ленінка Жмеринського району {{col-3}} * с-ще Ленінка Теплицького району * с. Ленінська Слобода * с-ще Петровське * с. Пролетар * с. Радянське Крижопільського району * с. Радянське Літинського району * с. Радянське Ямпільського району * с. Русава-Радянка {{col-3}} * с. Свердлівка * с-ще Тельмана * с. Чапаєве * с. Чапаєвка * с. Червона Володимірівка * с-ще Червона Зірка * с. Червона Трибунівка {{col-end}} ==== [[Дніпропетровська область]] ==== {{col-begin}} {{col-3}} * м. [[Дніпродзержинськ]] * м. [[Дніпропетровськ]] * м. [[Орджонікідзе (місто)|Орджонікідзе]] {{col-3}} * смт Брагинівка * смт Кіровське * смт Щорськ {{col-3}} * смт Ювілейне {{col-end}} ==== [[Донецька область]] ==== В області нараховуються 11 міст (у тому числі 8 — обласного значення), 17 смт, 110 сільських населених пунктів, 6 районів області та 15 районів у містах, які потребують перейменуванню: {{col-begin}} {{col-3}} * м. [[Артемівськ (Донецька область)]] * м. [[Артемове]] * м. [[Дзержинськ]] * м. [[Димитров]] * м. [[Жданівка]] * м. [[Кіровське]] * м. [[Комсомольське]] * м. [[Красний Лиман]] {{col-3}} * м. [[Красноармійськ]] * м. [[Торез]] * м. [[Юнокомунарівськ]] * смт Войкове * смт Войковський * смт Володарське * смт Кірове * смт Кіровськ {{col-3}} * смт Комсомольський * смт Красний Октябр * смт Ленінське * смт Пролетарське * смт Свердлове * смт Тельманове {{col-end}} ==== [[Житомирська область]] ==== * смт Володарськ-Волинський * смт Жовтневе * смт Червоноармійськ ==== [[Закарпатська область]] ==== * с. Жовтневе * с. Комсомольськ ==== [[Запорізька область]] ==== * смт Куйбишеве ==== [[Івано-Франківська область]] ==== * немає ==== [[Київська область]] ==== {{col-begin}} {{col-3}} * с. Більшовик * с. Войкове * с. Діброво-Ленінське * с. Димитрове * с. Жовтневе Бориспільського району * с. Жовтневе Бородянського району * с. Жовтневе Згурівського району * с. Жовтневе Кагарлицького району * с. Жовтневе Переяслав-Хмельницького району * с. Кірове Бориспільського району * с. Кірове Іванківського району * с. Куйбишеве {{col-3}} * с. Ленінівка * с. Леніне Згурівського району * с. Леніне Переяслав-Хмельницького району * с. Ленінське * с. Орджонікідзе * с. Петрівське Вишгородського району * с. Петрівське Згурівського району * с. Петрівське Великоприцьківської сільради Кагарлицького району * с. Петрівське Горохівської сільради Кагарлицького району * с. Петрівське Халчанської сільради Кагарлицького району * с. Петрівське Києво-Святошинського району {{col-3}} * с. Петрівське Рокитнянського району * с. Петрівське Таращанського району * с. Петровське * с. Право Жовтня * с. П’ятирічка * с. Радянське * с. Фрунзівка * с. Чапаєве * с. Чапаєвка * с. Червона Зірка * с. Червона Мотовилівка * с. Червоноармійське {{col-end}} ==== [[Кіровоградська область]] ==== * м. [[Кіровоград]] * м. [[Ульяновка (місто)|Ульяновка]] * смт Димитрове ==== [[Луганська область]] ==== {{col-begin}} {{col-3}} * [[Артемівськ (Луганська область)]] * [[Вахрушеве]] * [[Кіровськ (Луганська область)|Кіровськ]] * [[Петровське]] * [[Свердловськ]] * [[Стаханов]] * [[Червонопартизанськ]] {{col-3}} * смт Бірюкове * смт Володарськ * смт Дзержинський * смт Калінінський * смт Комсомольський * смт Леніна * смт Ленінське {{col-3}} * смт Лотикове * смт Пролетарський * смт Фрунзе * смт Червоногвардійське * смт Ювілейне {{col-end}} ==== [[Львівська область]] ==== * с. Андріївка * с. Максимівка ==== [[Миколаївська область]] ==== * смт Кудрявцівка ==== [[Одеська область]] ==== * м. [[Іллічівськ]] * м. [[Котовськ]] * смт Комінтернівське * смт Фрунзівка ==== [[Полтавська область]] ==== * м. [[Комсомольськ (Полтавська область)|Комсомольськ]] * м. [[Червонозаводське]] ==== [[Рівненська область]] ==== * м. [[Кузнецовськ]] * с. Жовтневе * с. Радянське ==== [[Севастополь]] ==== * с Колхозне ==== [[Сумська область]] ==== * смт Жовтневе ==== [[Тернопільська область]] ==== * с. Жовтневе * с. Радянське ==== [[Харківська область]] ==== * смт Есхар * смт Комсомольське * смт Чапаєве ==== [[Херсонська область]] ==== * м. [[Цюрупинськ]] * смт Калінінське ==== [[Хмельницька область]] ==== {{col-begin}} {{col-3}} * с. Жоўтнэвэ Валачыскага раёна * с. Жоўтнэвэ Кам’янэць-Падзільскага раёна * с. Жоўтнэвэ Красыліўскага раёна * пас. Камунар * с. Лэнінскэ Старакасцянтыніўскага раёна {{col-3}} * с. Лэнінскэ Тэафіпальскага раёна * с. Лэнінскэ Чэмэравецкага раёна * с. Пэтрыўскэ Валачыскага раёна * с. Пэтрыўскэ Дунаявецкага раёна * с. Пэтрыўскэ Старасыняўскага раёна {{col-3}} * с. Радгоспне * с. Радянське * с. Чапаєвка * с. Червона Зірка {{col-end}} ==== [[Черкаська область]] ==== {{col-begin}} {{col-3}} * с. Вікторівка * с. Жовтневе Маньківського району * с. Жовтневе Монастирищенського району * с-ще Жовтневе Чорнобаївського району * с-ще Жовтневий Промінь * с-ще Здобуток Жовтня * с. Кірове {{col-3}} * с-ще Комінтерн * с. Ленінське Драбівського району * с. Ленінське Смілянського району * с. Ленінське Чорнобаївського району * с-ще Незаможник * с-ще Петрівське * с. Петровського Драбівського району {{col-3}} * с-ще Петровського Золотоніського району * с-ще Політвідділовець * с-ще Радгоспне * с. Чапаєвка Золотоніського району * с. Чапаєвка Монастирищенського району {{col-end}} ==== [[Чернівецька область]] ==== * с Радгоспівка ==== [[Чарнігаўская вобласць]] ==== * г. [[горад Шчорс|Шчорс]]--> == Рэакцыя на прынятыя законы == === Рэакцыя ва Украіне === За дзень да разгляду дэкамунізацыйных законаў у Вярхоўнай Радзе старшыня Украінскага інстытута нацыянальнай памяці Уладзімір Вятровіч заклікаў парламентарыяў да іх прыняцця такімі словамі<ref>[http://blogs.pravda.com.ua/authors/viatrovych/552578abe297e/ Четвер. Парламент. Декомунізація] Володимир В’ятрович, історик, голова Українського інституту національної пам’яті. Українська правда Блоги.</ref>: {{цытата | …Непакаранае зло расце. Асудзіць злачынствы - гэта не пытанне помсты, гэта пытанне справядлівасці. Таму еўрапейскія краіны, якія перажылі таталітарызм прынялі законы, якімі пацвердзілі: зноў створаная дзяржава абавязваецца ніколі не паўтарыць таталітарныя практыкі.…}} У ноч на [[11 красавіка]] ў [[Харкаў|Харкаве]] невядомыя знеслі тры помнікі савецкага часу: [[Якаў Свярдлоў|Якаву Свярдлову]], [[Серго Арджанікідзэ]] і [[Руднеў Мікалай Аляксандравіч|Мікалаю Рудневу]], пры гэтым пашкодзілі агароджу ўніверсітэта, на тэрыторыі якога стаяў адзін з іх. Усе яны стаялі ў розных раёнах горада<ref>[http://www.radiosvoboda.org/content/article/26950215.html У Харкові знесли три пам’ятники діячам радянської доби]</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/news_in_brief/2015/04/150411_rl_kharkiv_monuments У Харкові за ніч знесли три пам’ятники]</ref>. Па факце хуліганства міліцыя адкрыла крымінальную вытворчасць.<ref>[http://tsn.ua/ukrayina/harkivska-miliciya-hoche-pokarati-krivdnikiv-pam-yatnikiv-leninu-za-huliganstvo-422175.html Харківська міліція хоче покарати кривдників пам’ятників Леніну за хуліганство]</ref> Пасля падпісання законаў прэзідэнтам Першы намеснік Старшыні Вярхоўнай Рады Украіны [[Андрэй Парубій]] назваў іх «вехавымі законамі для нашага дзяржаўнага станаўлення, для самасвядомасці ўкраінцаў, як свабоднай, сучаснай, скіраванай у будучыню адзінай нацыі». Таксама ён адзначыў, што «зло павінна быць названым і асуджаным, а Героі павінны быць прызнаны і ўшанаваны»<ref name="parubiy">[http://blogs.pravda.com.ua/authors/parubiy/5556e6adac75f/ Закони про декомунізацію підписані. Вітаю!] Андрій Парубій, Перший заступник Голови Верховної Ради України, громадський діяч, політик. Українська правда Блоги.</ref>. === Рэакцыя ў іншых краінах === [[Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі|Міністэрства замежных спраў]] [[Расія|Расіі]] выказала занепакоенасць у сувязі з прыняццем ва Украіне закона аб забароне прапаганды камуністычнага і нацысцкага рэжымаў<ref>[http://focus.ua/news/328079/ МИД РФ прокомментировал закон о декоммунизации Украины]</ref>. Украінская Свабодная Акадэмія Навук ([[УСАН]]) у Канадзе падтрымала прыняцце чатырох дэкамунізацыйных законаў<ref>{{Cite web |url=http://stattitablohy.ezreklama.com/6355-UVAN-u-Kanadi-vitaie-skhvaliennia-VR-Ukrayini-zakoniv-spriamovanikh-na-diekomunizatsiiu-Ukrayini.html |title=УВАН у Канаді вітає схвалення ВР України законів, спрямованих на декомунізацію України |access-date=15 верасня 2015 |archive-date=14 жніўня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814113003/http://stattitablohy.ezreklama.com/6355-UVAN-u-Kanadi-vitaie-skhvaliennia-VR-Ukrayini-zakoniv-spriamovanikh-na-diekomunizatsiiu-Ukrayini.html |url-status=dead }}</ref>. == Крытыка законаў == * Канадскі гісторык, заслужаны прафесар [[Альберцкі ўніверсітэт|Альберцкага ўніверсітэта]] [[Дэвід Р. Марплс]] і разам з ім група з 68 замежных і ўкраінскіх навукоўцаў, экспертаў і выкладчыкаў заклікала прэзідэнта Парашэнка не падпісваць законапраекты № 2538-1 і № 2558. На іх думку, гэтыя законы палітызуюць гісторыю, супярэчаць аднаму з асноватворных палітычных правоў — права на свабоду слова, а такім чынам накіроўваюць Украіну шляхам Расіі<ref>«[[Критика, часопіс|Критика]]»: [http://krytyka.com/ua/articles/vidkrytyy-lyst-naukovtsiv-ta-ekspertiv-ukrayinoznavtsiv-shchodo-tak-zvanoho Відкритий лист науковців та експертів-українознавців щодо так званого «Антикомуністичного закону»] (тэкст украінскай)</ref><ref>{{cite web|url=http://krytyka.com/en/articles/open-letter-scholars-and-experts-ukraine-re-so-called-anti-communist-law|title=Open Letter from Scholars and Experts on Ukraine Re. the So-Called «Anti-Communist Law»|author=[[Дэвід Роджэр Марплз|David R. Marples]]|date=April 2015}} ''[http://blogs.pravda.com.ua/authors/kurina/5537c31b54584/ Звернення міжнародних науковців і експертів до Президента і голови ВР з проханним не підписувати законопроекти про «декомунізацію»]''</ref>. * Прэзідэнт Польшчы [[Браніслаў Камароўскі]] заявіў, што закон аб прызнанні УПА ''(праект № 2538-1)'' ускладняе польска-ўкраінскі гістарычны дыялог<ref>[http://www.pravda.com.ua/news/2015/04/23/7065575/ Президент Польщі: закон про УПА ускладнює історичний діалог Варшави і Києва / УП, 23 квітня 2015, 08:19]</ref>. Канстытуцыйнасць законаў абскарджвалася групай народных дэпутатаў Украіны ў Канстытуцыйным Судзе Украіны<ref>[http://jurliga.ligazakon.ua/news/2015/6/5/129602.htm КСУ просят проверить конституционность законов о декоммунизации / Юрлига, 17:00 05.06.15]</ref>. == Абгрунтаванне неабходнасці прыняцця законаў == Старшыня [[Украінскі інстытут нацыянальнай памяці|Украінскага інстытута нацыянальнай памяці]], гісторык [[Уладзімір Вятровіч]] лічыць, што адсутнасць палітыкі дэкамунізацыі ва Украіне пасля абвяшчэння незалежнасці была адной з прычын, якія прывялі да неасавецкага рэваншу рэжыму Януковіча. … Носьбіты савецкіх каштоўнасцей (а не рускія ці рускамоўныя, як пра гэта кажа расійская прапаганда) у цяперашні час з’яўляецца галоўным кадравым рэзервам тэрарыстычных атрадаў у так званых [[Данецкая народная рэспубліка|ДНР]] і [[Луганская народная рэспубліка|ЛНР]]. Таму пытанне дэкамунізацыі для Украіны сёння тычыцца ўжо не толькі гуманітарнай палітыкі, але і палітыкі бяспекі<ref>[http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/dekomunizatsiya-i-akademichna-dyskusiya ''Володимир В’ятрович''. Декомунізація і академічна дискусія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160326193645/http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/dekomunizatsiya-i-akademichna-dyskusiya |date=26 сакавіка 2016 }}</ref>. Расійскі праваабаронца і дысідэнт, журналіст і грамадскі дзеяч [[Аляксандр Падрабінек]] у сваім артыкуле «Віват, Украіна!»<ref>[http://www.ej.ru/?a=note&id=27560 ''АЛЕКСАНДР ПОДРАБИНЕК''. Виват, Украина!]</ref> выказаўся на падтрымку законаў пра дэкамунізацыю: {{Цытата|... правозащитники опасаются, что запрет коммунистической и нацистской пропаганды может ограничить свободу слова. Справедливые опасения. Более того, можно твердо сказать, что это и есть ограничение свободы слова. В стабильном демократическом государстве это недопустимо.<br>Проблема, однако, в том, что Украина не есть стабильное демократическое государство. Чтобы стать таковым, ей надо пройти трудный путь, сопряженный с опасностью реставрации тоталитаризма. Она находится сейчас и будет находиться еще некоторое время в чрезвычайной ситуации, которая сродни военному положению. Ей надо минимизировать риски реставрации, чтобы не получилось так же, как в России.}} == Гл. таксама == * [[Дэкамунізацыі]] * [[Дзень памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939 – 1945]] * [[Ленінапад]] * {{нп5|Украінскія законы пра дэкамунізацыю||uk|Українські закони про декомунізацію}} * {{нп5|Дэрусіфікацыя ва Украіне||uk|Дерусифікація в Україні}} ** {{нп5|Закон Украіны «Пра асуджэнне і забарону прапаганды расійскай імперскай палітыкі ва Украіне і дэкаланізацыю тапанімікі»||uk|Закон України «Про засудження та заборону пропаганди російської імперської політики в Україні і деколонізацію топонімії»}} ** [[Пушкінапад]] ** {{нп5|Дэмантаж помнікаў Сувораву ва Украіне|Суворавапад|uk|Демонтаж пам'ятників Суворову в Україні}} * [[Закон Украіны «Пра забеспячэнне функцыянавання ўкраінскай мовы як дзяржаўнай»]] == Заўвагі == {{reflist|2}} ; Законы пра дэкамунізацыю <references group="закон"/> == Спасылкі == * [http://www.memory.gov.ua/news/zaproshuemo-do-spivpratsi-volonteriv-kraeznavtsiv-dopomogti-u-realizatsii-dekomunizatsiinikh-za Запрошуємо до співпраці волонтерів-краєзнавців допомогти у реалізації декомунізаційних законів] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150524175456/http://www.memory.gov.ua/news/zaproshuemo-do-spivpratsi-volonteriv-kraeznavtsiv-dopomogti-u-realizatsii-dekomunizatsiinikh-za |date=24 мая 2015 }} Український інститут національної пам’яті * [http://uainfo.org/blognews/526121-dekomunzacya-ukrayini-taki-nevdkladna-verhovna-rada-uhvalila-vs-chotiri-zakoni.html Декомунізація України таки невідкладна — Верховна Рада ухвалила всі чотири закони] * [http://www.pravda.com.ua/articles/2015/04/10/7064423/ Володимир В’ятрович: Наше завдання — щоб совок не відтворився в майбутніх поколіннях.] // [[Українська правда]]. — 10.04.2015. * [http://khpg.org/index.php?id=1430493970 Володимир Яворський: Аналіз закону про заборону комуністичних символів.] // Інформаційний портал [[Харківська правозахисна група|Харківської правозахисної групи]] — 01.05.15. * [http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/pro-dekomunizatsiyu-identychnist-ta-istorychni-zakony-deshcho-inakshe Андрій Портнов: Про декомунізацію, ідентичність та історичні закони дещо інакше.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160327110132/http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/pro-dekomunizatsiyu-identychnist-ta-istorychni-zakony-deshcho-inakshe |date=27 сакавіка 2016 }} // [[Критика (часопис)|Критика]]. — травень 2015. * [http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/dekomunizatsiya-i-akademichna-dyskusiya Володимир В’ятрович: Декомунізація і академічна дискусія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160326193645/http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/dekomunizatsiya-i-akademichna-dyskusiya |date=26 сакавіка 2016 }} * [http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/pro-dekomunizatsiyni-zakony-z-korystyu-i-ne-bez-optymizmu Григорій Стариков: Про декомунізаційні закони: з користю і не без оптимізму…] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200830153903/https://krytyka.com/ua/solutions/opinions/pro-dekomunizatsiyni-zakony-z-korystyu-i-ne-bez-optymizmu |date=30 жніўня 2020 }} * [http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/sprava-pro-dekomunizatsiyu Михайло Гаухман: Справа про декомунізацію] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161016045025/http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/sprava-pro-dekomunizatsiyu |date=16 кастрычніка 2016 }} * [http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/pro-neyakisni-zakony-ta-nechutlyvykh-krytykiv Володимир Кулик: Про неякісні закони та нечутливих критиків] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160326203448/http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/pro-neyakisni-zakony-ta-nechutlyvykh-krytykiv |date=26 сакавіка 2016 }} * [http://krytyka.com/ua/articles/otsinyuvaty-taabo-karaty-yurydychnyy-komentar-do-antykomunistychnoho-zakonoproiektu Світлана Хилюк: Оцінювати та/або карати: юридичний коментар до «антикомуністичного» законопроєкту] * [http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/volodymyr-vyatrovych-i-ukrayinski-dekomunizatsiyni-zakony Дейвід Р. Марплс: Володимир В’ятрович і українські декомунізаційні закони] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160325031438/http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/volodymyr-vyatrovych-i-ukrayinski-dekomunizatsiyni-zakony |date=25 сакавіка 2016 }} * [http://krytyka.com/ua/articles/dekomunizatsiya-ukrayiny Олександр Мотиль: Декомунізація України] * [http://historians.in.ua/index.php/en/dyskusiya/1512-yurii-latysh-zaboronenyi-komunizm-nedozaboronenyi-natsyzm-ne-zaboronenyi-fashyzm Юрій Латиш. Заборонений комунізм — недозаборонений нацизм — не заборонений фашизм.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150530210110/http://historians.in.ua/index.php/en/dyskusiya/1512-yurii-latysh-zaboronenyi-komunizm-nedozaboronenyi-natsyzm-ne-zaboronenyi-fashyzm |date=30 мая 2015 }} // Historians.in.ua — 11.05.2015. * [http://www.ex.ua/get/192722381 База назв вулиць усіх міст та більшості селищ Донецької області, Excel (оновлена на 15 вересня 2015)]{{Недаступная спасылка}} [[Катэгорыя:Дэкамунізацыя]] [[Катэгорыя:Дэрусіфікацыя]] [[Катэгорыя:Гісторыя Украіны]] [[Катэгорыя:Палітычныя рухі Украіны]] [[Катэгорыя:2015 ва Украіне]] e3lj72hqgzee4x31dfgqe0byd3126ka 5174422 5174408 2026-08-02T05:47:23Z DobryBrat 5701 вікіфікацыя, катэгорыя, арфаграфія, паняцця "суворапад" няма ў шырокім ужытку 5174422 wikitext text/x-wiki {{Састарэла}} [[Файл:Пам'ятник Леніну капут - 2.jpg|міні|Знос помніка [[Уладзімір Ільіч Ленін|Леніну]] ў Крамянчугу.]] '''Дэкамунізацыя ва Украіне ''' — працэс [[дэкамунізацыя|дэкамунізацыі]], які пачаўся ў часы [[распад СССР|распаду СССР]], стыхійна актывізаваўся падчас «[[ленінапад]]у» у перыяд [[Рэвалюцыя годнасці|Рэвалюцыі годнасці]] і ўзаконены прынятым [[9 красавіка]] [[2015]] года [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўнай Радай Украіны]] пакетам законаў<ref>[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/politics/2015/04/150409_communizm_upa_vc Рада ухвалила «декомунізаційний пакет»]</ref><ref>[http://24tv.ua/news/showNews.do?dekomunizatsiyniy_paket_yak_rosiya_vidreaguvala_na_zaboronu_totalitarizmu&objectId=563918 Декомунізаційний пакет: як Росія відреагувала на заборону тоталітаризму]</ref><ref>[http://zik.ua/ua/news/2015/04/10/u_mzs_rosii_roztsinyly_dekomunizatsiynyy_paket_v_ukraini_yak_antyrosiyskyy_krok_580504 У МЗС Росії розцінили «декомунізаційний пакет» в Україні, як антиросійський крок] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150724183145/http://zik.ua/ua/news/2015/04/10/u_mzs_rosii_roztsinyly_dekomunizatsiynyy_paket_v_ukraini_yak_antyrosiyskyy_krok_580504 |date=24 ліпеня 2015 }}</ref>. [[15 мая]] 2015 законы падпісаў Прэзідэнт Украіны [[Пётр Аляксеевіч Парашэнка|Пётр Парашэнка]]<ref name="pidpys">[http://president.gov.ua/news/32869.html Глава держави підписав закони про декомунізацію]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Пры гэтым ён адзначыў, што ў бліжэйшы час у Вярхоўную Раду будзе пададзены праект закона, накіраваны на ўдасканаленне нормы аб адказнасці за парушэнне Закона аб статусе змагароў за незалежнасць Украіны ў ХХ стагоддзі. Законы былі апублікаваныя [[20 мая]] [[2015]] года і набылі моц з [[21 мая]]<ref name="publication">[http://www.golos.com.ua/edition_archive ''Голос України''. — 20 травня 2015. — № 87 (6091). — С. 15-19. —]</ref>. == Пачатак дэкамунізацыі == Працэс дэкамунізацыі ў грамадскім жыцці Украіны пачаўся з дэкамунізацыі адукацыі і выхавання. З навучальных праграм навучальных устаноў былі выведзены дысцыпліны, прысвечаныя вывучэнню асноў [[камунізм|камуністычнай]] ідэалогіі, гісторыі [[КПСС]] і г.д. На прадпрыемствах і ў вайсковых часцях былі ліквідаваны так званыя «[[Ленінская пакой|ленінскія пакоі]]», прыбраны бюсты Леніна і іншых камуністычных партыйных дзеячаў. Адным з першых помнікаў камуністычнаму рэжыму, знесеных ва Украіне, быў [[Манумент Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі (Кіеў)|манумент Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі]] ў [[Кіеў|Кіеве]]. Знос адбыўся ў адпаведнасці з рашэннем [[Кіеўская рада|Кіеўскай рады]] ў верасні [[1991]] года<ref>[http://www.istpravda.com.ua/articles/2013/12/9/140323/ Історія пам’ятника Леніну в Києві. ФОТО]</ref>. Падчас [[Рэвалюцыя годнасці|Рэвалюцыі годнасці]] 8 снежня 2013 года ў Кіеве быў скінуты [[Помнік Леніну (Кіеў)|помнік Уладзіміру Леніну]]. Гэта выклікала ланцуговую рэакцыю — пачаўся «[[ленінапад]]», падчас якога масава знішчаліся помнікі савецкім дзяржаўным дзеячам і савецкая сімволіка. За першы год помнікі Леніну былі дэмантаваны ва ўсіх падкантрольных Украіне абласных цэнтрах, акрамя [[Запарожжа]]<ref name="1year">[http://www.memory.gov.ua/news/za-rik-v-ukraini-znesli-pivtisyachi-pam-yatnikiv-leninu За рік в Україні знесли півтисячі пам’ятників Леніну] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150818221650/http://www.memory.gov.ua/news/za-rik-v-ukraini-znesli-pivtisyachi-pam-yatnikiv-leninu |date=18 жніўня 2015 }}</ref>. == «Дэкамунізацыйны пакет законаў» == Чатыры дэкамунізацыйныя законы былі ўхвалены на пасяджэнні [[Кабінет Міністраў Украіны|Кабінета Міністраў Украіны]] 31 сакавіка 2015 года<ref>[http://blogs.pravda.com.ua/authors/viatrovych/551ad27b9190a/ Сьогодні на Уряді: невідкладна декомунізація] Володимир В’ятрович, історик, голова Українського інституту національної пам’яті. Українська правда Блоги.</ref>: * «Аб прававым статусе і ўшанаванні памяці змагароў за незалежнасць Украіны ў XX стагоддзі» (закон № 314-VIII)<ref group="закон">[http://zakon2.rada.gov.ua/laws/show/314-viii Закон України Про правовий статус та вшанування пам’яті борців за незалежність України у XX столітті]</ref>; * «Аб увекавечанні перамогі над нацызмам у [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]] 1939—1945» (закон № 315-VIII)<ref group="закон">[http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/315-viii Закон України Про увічнення перемоги над нацизмом у Другій світовій війні 1939—1945 років]</ref>; * «Аб доступе да архіваў рэпрэсіўных органаў камуністычнага таталітарнага рэжыму 1917—1991 гадоў» (закон № 316-VIII)<ref group="закон">[http://zakon2.rada.gov.ua/laws/show/316-viii Закон України Про доступ до архівів репресивних органів комуністичного тоталітарного режиму 1917—1991 років]</ref>; * «Аб асуджэнні камуністычнага і [[нацыянал-сацыялізм|нацыянал-сацыялістычнага]] (нацысцкага) таталітарнага рэжымаў і забароне прапаганды іх сімволікі» (закон № 317-VIII)<ref group="закон">[http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/317-viii Закон України Про засудження комуністичного та націонал-соціалістичного (нацистського) тоталітарних режимів в Україні та заборону пропаганди їхньої символіки]</ref>. 9 красавіка Вярхоўная Рада Украіны прыняла рашэнне ўзяць усе 4 законы за аснову і цалкам<ref name="закон2558">[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/zweb2/webproc4_2?id=&pf3516=2558&skl=9 Офіційний портал Верховної Ради України. Проект Закону про засудження комуністичного та націонал-соціалістичного (нацистського) тоталітарних режимів в Україні та заборону пропаганди їх символіки]</ref>. Прэзентаваў законы старшыня [[Украінскі інстытут нацыянальнай памяці|Украінскага інстытута нацыянальнай памяці]], гісторык [[Уладзімір Вятровіч]]. Законы падтрымала большасць дэпутатаў фракцый «Блока Пятра Парашэнкі», «Народнага фронту», «аб’яднання Самапомач», «Блока Радыкальнай партыі Алега Ляшко», а таксама «Бацькаўшчына» (за выключэннем лідара партыі — [[Юлія Цімашэнка|Юліі Цімашэнка]])<ref name="w1.c1.rada.gov.ua">[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/radan_gs09/ns_golos?g_id=1421 Поіменне голосування про проект Закону про правовий статус та вшанування пам’яті борців за незалежність України у ХХ столітті (№ 2538-1) — за основу та в цілому]</ref><ref name="ReferenceA">[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/radan_gs09/ns_golos?g_id=1421 Поіменне голосування про проект Закону про увічнення перемоги над нацизмом у Другій світовій війні 1939—1945 років (№ 2539) — за основу та в цілому]</ref><ref name="ReferenceB">[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/radan_gs09/ns_golos?g_id=1425 Поіменне голосування про проект Закону про доступ до архівів репресивних органів комуністичного тоталітарного режиму 1917—1991 років (№ 2540) — в цілому]</ref><ref name="ReferenceC">[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/radan_gs09/ns_golos?g_id=1427 Поіменне голосування про проект Закону про засудження комуністичного та націонал-соціалістичного (нацистського) тоталітарних режимів в Україні та заборону пропаганди їх символіки (№ 2558) — за основу та в цілому]</ref> Старшыня Вярхоўнай Рады [[Уладзімір Гройсман]], які асабіста не падтрымаў ні адзін з гэтых чатырох законаў<ref name="w1.c1.rada.gov.ua"/><ref name="ReferenceA"/><ref name="ReferenceB"/><ref name="ReferenceC"/>, падпісаў іх толькі праз 20 дзён пасля прыняцця — 30 красавік 2014 г. 15 мая 2015 законы падпісаў прэзідэнт Пётр Парашэнка<ref name="pidpys" />. Дэкамунізацыйныя законы былі апублікавана 20 мая ў газеце Вярхоўнай Рады «[[Голас Украіны]]»<ref name="publication" />, і, адпаведна, набылі моц з 21 мая 2015<ref>[http://www.unn.com.ua/uk/news/1466860-v-ukrayini-nabradi-chinnosti-zakoni-pro-dekomunizatsiyu В Україні набрали чинності закони про декомунізацію]</ref>. == Перайменаванне адміністрацыйных адзінак == Дзеянне закона прывяло да перайменавання вялікай колькасці населеных пунктаў і вуліц ва Украіне. У прыватнасці, давялося перайменаваць два абласныя цэнтры:<ref>[http://espreso.tv/news/2015/04/14/dnipropetrovsk_ta_kirovohrad_mayut_pereymenuvaty____instytut_nacionalnoyi_pamyati Дніпропетровськ та Кіровоград мають перейменувати, — Інститут національної пам’яті], еспресоТВ, 14 квітня</ref> [[Днепрапятроўск]] і [[Кіраваград]]<ref>[http://tsn.ua/politika/ukrayina-bez-komunizmu-pereymenuvannya-dnipropetrovska-ta-kirovograda-remont-u-vr-420808.html Україна без комунізму: перейменування Дніпропетровська та Кіровограда, ремонт у ВР], [[ТСН]], 11 квітня</ref><ref>[http://ukr.lb.ua/news/2015/04/09/301444_ukraini_pereymenuyut_usi_mista_i.html В Україні перейменують усі міста і вулиці з радянськими назвами], ЛБ, 9 квітня</ref> У [[Днепрапятроўск]]у, які названы ў гонар аднаго з арганізатараў [[Галадамор ва Украіне 1932-1933|галадамора ва Украіне]] [[Рыгор Іванавіч Пятроўскі|Рыгора Пятроўскага]]. З перайменаваннем [[Днепрапятроўская вобласць|Днепрапятроўскай]] і [[Кіраваградская вобласць|Кіраваградскай]] абласцей былі складанасці, паколькі для гэтага трэба змяніць [[Канстытуцыя Украіны|Канстытуцыю Украіны]], дзе яны прапісаны. Украінскі інстытут нацыянальнай памяці пасля набыцця законамі моцы запрасіў да супрацоўніцтва валанцёраў-краязнаўцаў для падрыхтоўчай работы па рэалізацыі закона № 317-VIII. Звязана гэта з тым, што інстытут пачаў фармаваць інфармацыйную базу найменняў тапанімікі населеных пунктаў, якія змяшчаюць сімволіку камуністычнага рэжыму, іх гістарычных назваў і прапаноў па перайменаванні<ref>[http://www.memory.gov.ua/news/zaproshuemo-do-spivpratsi-volonteriv-kraeznavtsiv-dopomogti-u-realizatsii-dekomunizatsiinikh-za Запрошуємо до співпраці волонтерів-краєзнавців допомогти у реалізації декомунізаційних законів] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150524175456/http://www.memory.gov.ua/news/zaproshuemo-do-spivpratsi-volonteriv-kraeznavtsiv-dopomogti-u-realizatsii-dekomunizatsiinikh-za |date=24 мая 2015 }}</ref>. === Крытэрыі перайменавання === Згодна з законам Украіны «Аб асуджэнні камуністычнага і нацыянал-сацыялістычнага (нацысцкага) таталітарных рэжымаў ва Украіне і забароне прапаганды іх сімволікі», які быў прыняты Вярхоўнай Радай Украіны 9 красавіка 2015 года, змянення назвы патрабуюць тапонімы (геаграфічныя назвы і назвы вуліц і прадпрыемстваў населеных пунктаў Украіны), якія маюць камуністычнае паходжанне. Тым жа законам вызначаны тэрмін «камуністычная партыя» (артыкул 1, частка 1, пункт 1), «прапаганда камуністычнага і нацыянал-сацыялістычнага (нацысцкага) таталітарных рэжымаў» (арт.1, ч.1, п.2), «савецкія органы дзяржаўнай бяспекі» (арт.1, ч.1, п.3), «сімволіка камуністычнага таталітарнага рэжыму» (арт.1, ч.1, п.4), да апошняй адносяцца выявы, гімны, помнікі, лозунгі, цытаты і г.д., «сімволіка нацыянал-сацыялістычнага (нацысцкага) таталітарнага рэжыму» (арт.1, ч.1, п.5). Прававое патрабаванне перайменавання тапонімаў з камуністычным паходжаннем змешчана ў арт.7, ч.6 таго ж закона. ; Суб’екты перайменавання * У рамках Украіны, абласных і раённых саветаў: вобласці, раёны, населеныя пункты (гарады, пасёлкі гарадскога тыпу, пасёлкі сельскага тыпу, сёлы), адпаведныя Саветы (абласныя, раённыя, гарадскія, пасялковыя, сельскія) * У рамках населеных пунктаў: раёны ў гарадах, вуліцы, бульвары, праспекты, завулкі, праезды, плошчы, набярэжныя, скверы, масты, іншыя аб’екты тапанімікі (шляхі, кварталы, мікрараёны, жылыя масівы і г.д.), а таксама назвы прадпрыемстваў, устаноў, арганізацый. ; Крытэрыі перайменавання * Асноўны крытэрый — сімволіка камуністычнага таталітарнага рэжыму. * Усёабдымнасць крытэрыяў — немагчыма, падчас нельга сказаць, ці мае тая ці іншая назва прыкметы прапаганды або сімвала камуністычнага таталітарнага рэжыму, таму ў некаторых выпадках немагчыма абыйсціся без экспертаў (у прыватнасці спецыялістамі [[Украінскі інстытут нацыянальнай памяці|Украінскага інстытута нацыянальнай памяці]]). * Прамое ўказанне крытэрыяў перайменавання — апісана ў арт.1, ч.1, п.4е, ж, в — '' спіс А'' (гл. ніжэй). * Ускосныя выпадкі крытэрыяў перайменаванне — не мае прамога згадвання ў дадзеным законе — '' спіс Б'' (гл. ніжэй). * У выпадках фармальнай прыналежнасці асобы да спісу А, але калі асоба не была датычная да прапаганды камуністычнага рэжыму ці злачынстваў рэжыму і вызначылася значным укладам у культуру і тэхніку дзяржавы вылучаны асаблівы '' спіс В'' (глядзі ніжэй). У спіс В не можа быць унесена асоба, якая працавала ў савецкіх органах дзяржаўнай бяспекі. * Перайменаванне тапонімаў з камуністычным паходжаннем, вытворных ад іншых тапонімаў з камуністычным паходжаннем (напрыклад, «вул. Кіраваградская» вытворная не ад «Кіраў С. М.», а ад горада «Кіраваград») павінна ажыццяўляцца толькі ў выпадках, калі былі змененыя тапонімы з якіх пайшлі першыя (напрыклад, «вул. Ленінградская» падлягае змяненню, бо горад Ленінград быў перайменаваны ў Санкт-Пецярбург, а" вул. Днепрапятроўская"не падлягае, бо горад Днепрапятроўск не быў перайменаваны ў час прыняцця рашэння аб перайменаванні вуліцы) — '' спіс Г''. == Пералік камуністычных тапонімаў Украіны, якія патрабуюць перайменавання == === Вобласці === * [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Кіраваградская вобласць]] === Гарады === {{col-begin}} {{col-3}} * [[Артэміўск, Данецкая вобласць]] * [[Артэміўск, Луганская вобласць]] * [[Артэмавэ]] * [[Вахрушэвэ]] * [[Горад Дзяржынск, Данецкая вобласць|Дзяржынск]] * [[Дымытраў]] * [[Днепрадзяржынск]]<ref>Прапановы: Дніпроўск, Кам’янскэ, Дніпракам’янск, Дніпраград, Камэон, Кам’янск-Дніпроўскы, Слаўгарад, Кам’янск-на-Дніпры, Раманіўскі і інш: гл.[http://dndz.gov.ua/?id=12968 Прапановы з галасавання на сайце Днепрадзяржынскага гарадскога савета] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150923175111/http://dndz.gov.ua/?id=12968 |date=23 верасня 2015 }}</ref> * [[Днепрапятроўск]] <ref>Прапановы: Дніпраслаў, Січэслаў, Дніпро, Дніпроўск і г.д .: гл. [http://dniprorada.gov.ua/files/protokol-4-5-6.pdf Протокол Дніпропетровської міськради щодо перейменування вулиць, проспектів, провулків, інших об'єктів топоніміки міста Дніпропетровська]{{Недаступная спасылка}}; Дніпропаль, Кодак, Новы Кодак, Святаслаў і г.д .: гл. [http://dniprorada.gov.ua/ Запропоновані варіанти для інтернет-голосування щодо нової назви міста на головній сторінці сайту dniprorada.gov.ua/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140322140346/http://dniprorada.gov.ua/ |date=22 сакавіка 2014 }}</ref> * [[Жданіўка]] * [[Іллічыўск]] * [[Кіраваград]]<ref>Прапановы: Елісаветград, Інгульск, Златопіль, Наваказачын, Скіфопіль, Задніпранск і г.д .: гл. [http://www.kr-rada.gov.ua/files/content/files/nazva-20150728115341.pdf Пропозиції щодо нової назви міста на сайті Кіровоградської міської ради]</ref> {{col-3}} * [[Кіраўск, Луганская вобласць|Кіраўск]] * [[Кіраўскэ]] * [[Камсамольск, Палтаўская вобласць|Камсамольск]] * [[Камсамольскэ]] * [[Катоўск]] * [[Красны Лыман]] * [[Краснаармійск]] * [[Краснапэрэкопск]] * [[Кузнэцоўск]] * [[Уладзікаўказ|Арджанікідзэ]] * [[Пэтроўскэ]] {{col-3}} * [[Свэрдлоўск]] * [[Стаханаў]] * [[Тарэз]] * [[горад Ульянаўка|Ульянаўка]] * [[Цюрупынск]] * [[Чэрвоназаводскэ]] * [[Чэрвонапартызанск]] * [[горад Шчорс|Шчорс]] * [[Юнакамунарыўск]] {{col-end}} <!-- === Комуністичні назви населених пунктів України === Перелік згідно з версією Українського інституту національної пам’яті<ref>[http://www.memory.gov.ua/rename Перелік міст і сіл до перейменування]</ref>. ==== [[АР Крим]] ==== {{col-begin}} {{col-3}} * м. [[Красноперекопськ]] * смт Кіровське * смт Комсомольське * смт Красногвардійське {{col-3}} * смт Куйбишеве * смт Леніне * смт Октябрське * смт Орджонікідзе {{col-3}} * смт Совєтське * смт Совєтський {{col-end}} ==== [[Волинська область]] ==== * смт Жовтневе * с. Жовтневе ==== [[Вінницька область]] ==== {{col-begin}} {{col-3}} * с. Жданівка * с. Жовтневе Калинівського району * с. Жовтневе Погребищенського району * с. Кірове * с. Кіровка * с. Комсомольське * с. Комунарівка * с. Ленінка Жмеринського району {{col-3}} * с-ще Ленінка Теплицького району * с. Ленінська Слобода * с-ще Петровське * с. Пролетар * с. Радянське Крижопільського району * с. Радянське Літинського району * с. Радянське Ямпільського району * с. Русава-Радянка {{col-3}} * с. Свердлівка * с-ще Тельмана * с. Чапаєве * с. Чапаєвка * с. Червона Володимірівка * с-ще Червона Зірка * с. Червона Трибунівка {{col-end}} ==== [[Дніпропетровська область]] ==== {{col-begin}} {{col-3}} * м. [[Дніпродзержинськ]] * м. [[Дніпропетровськ]] * м. [[Орджонікідзе (місто)|Орджонікідзе]] {{col-3}} * смт Брагинівка * смт Кіровське * смт Щорськ {{col-3}} * смт Ювілейне {{col-end}} ==== [[Донецька область]] ==== В області нараховуються 11 міст (у тому числі 8 — обласного значення), 17 смт, 110 сільських населених пунктів, 6 районів області та 15 районів у містах, які потребують перейменуванню: {{col-begin}} {{col-3}} * м. [[Артемівськ (Донецька область)]] * м. [[Артемове]] * м. [[Дзержинськ]] * м. [[Димитров]] * м. [[Жданівка]] * м. [[Кіровське]] * м. [[Комсомольське]] * м. [[Красний Лиман]] {{col-3}} * м. [[Красноармійськ]] * м. [[Торез]] * м. [[Юнокомунарівськ]] * смт Войкове * смт Войковський * смт Володарське * смт Кірове * смт Кіровськ {{col-3}} * смт Комсомольський * смт Красний Октябр * смт Ленінське * смт Пролетарське * смт Свердлове * смт Тельманове {{col-end}} ==== [[Житомирська область]] ==== * смт Володарськ-Волинський * смт Жовтневе * смт Червоноармійськ ==== [[Закарпатська область]] ==== * с. Жовтневе * с. Комсомольськ ==== [[Запорізька область]] ==== * смт Куйбишеве ==== [[Івано-Франківська область]] ==== * немає ==== [[Київська область]] ==== {{col-begin}} {{col-3}} * с. Більшовик * с. Войкове * с. Діброво-Ленінське * с. Димитрове * с. Жовтневе Бориспільського району * с. Жовтневе Бородянського району * с. Жовтневе Згурівського району * с. Жовтневе Кагарлицького району * с. Жовтневе Переяслав-Хмельницького району * с. Кірове Бориспільського району * с. Кірове Іванківського району * с. Куйбишеве {{col-3}} * с. Ленінівка * с. Леніне Згурівського району * с. Леніне Переяслав-Хмельницького району * с. Ленінське * с. Орджонікідзе * с. Петрівське Вишгородського району * с. Петрівське Згурівського району * с. Петрівське Великоприцьківської сільради Кагарлицького району * с. Петрівське Горохівської сільради Кагарлицького району * с. Петрівське Халчанської сільради Кагарлицького району * с. Петрівське Києво-Святошинського району {{col-3}} * с. Петрівське Рокитнянського району * с. Петрівське Таращанського району * с. Петровське * с. Право Жовтня * с. П’ятирічка * с. Радянське * с. Фрунзівка * с. Чапаєве * с. Чапаєвка * с. Червона Зірка * с. Червона Мотовилівка * с. Червоноармійське {{col-end}} ==== [[Кіровоградська область]] ==== * м. [[Кіровоград]] * м. [[Ульяновка (місто)|Ульяновка]] * смт Димитрове ==== [[Луганська область]] ==== {{col-begin}} {{col-3}} * [[Артемівськ (Луганська область)]] * [[Вахрушеве]] * [[Кіровськ (Луганська область)|Кіровськ]] * [[Петровське]] * [[Свердловськ]] * [[Стаханов]] * [[Червонопартизанськ]] {{col-3}} * смт Бірюкове * смт Володарськ * смт Дзержинський * смт Калінінський * смт Комсомольський * смт Леніна * смт Ленінське {{col-3}} * смт Лотикове * смт Пролетарський * смт Фрунзе * смт Червоногвардійське * смт Ювілейне {{col-end}} ==== [[Львівська область]] ==== * с. Андріївка * с. Максимівка ==== [[Миколаївська область]] ==== * смт Кудрявцівка ==== [[Одеська область]] ==== * м. [[Іллічівськ]] * м. [[Котовськ]] * смт Комінтернівське * смт Фрунзівка ==== [[Полтавська область]] ==== * м. [[Комсомольськ (Полтавська область)|Комсомольськ]] * м. [[Червонозаводське]] ==== [[Рівненська область]] ==== * м. [[Кузнецовськ]] * с. Жовтневе * с. Радянське ==== [[Севастополь]] ==== * с Колхозне ==== [[Сумська область]] ==== * смт Жовтневе ==== [[Тернопільська область]] ==== * с. Жовтневе * с. Радянське ==== [[Харківська область]] ==== * смт Есхар * смт Комсомольське * смт Чапаєве ==== [[Херсонська область]] ==== * м. [[Цюрупинськ]] * смт Калінінське ==== [[Хмельницька область]] ==== {{col-begin}} {{col-3}} * с. Жоўтнэвэ Валачыскага раёна * с. Жоўтнэвэ Кам’янэць-Падзільскага раёна * с. Жоўтнэвэ Красыліўскага раёна * пас. Камунар * с. Лэнінскэ Старакасцянтыніўскага раёна {{col-3}} * с. Лэнінскэ Тэафіпальскага раёна * с. Лэнінскэ Чэмэравецкага раёна * с. Пэтрыўскэ Валачыскага раёна * с. Пэтрыўскэ Дунаявецкага раёна * с. Пэтрыўскэ Старасыняўскага раёна {{col-3}} * с. Радгоспне * с. Радянське * с. Чапаєвка * с. Червона Зірка {{col-end}} ==== [[Черкаська область]] ==== {{col-begin}} {{col-3}} * с. Вікторівка * с. Жовтневе Маньківського району * с. Жовтневе Монастирищенського району * с-ще Жовтневе Чорнобаївського району * с-ще Жовтневий Промінь * с-ще Здобуток Жовтня * с. Кірове {{col-3}} * с-ще Комінтерн * с. Ленінське Драбівського району * с. Ленінське Смілянського району * с. Ленінське Чорнобаївського району * с-ще Незаможник * с-ще Петрівське * с. Петровського Драбівського району {{col-3}} * с-ще Петровського Золотоніського району * с-ще Політвідділовець * с-ще Радгоспне * с. Чапаєвка Золотоніського району * с. Чапаєвка Монастирищенського району {{col-end}} ==== [[Чернівецька область]] ==== * с Радгоспівка ==== [[Чарнігаўская вобласць]] ==== * г. [[горад Шчорс|Шчорс]]--> == Рэакцыя на прынятыя законы == === Рэакцыя ва Украіне === За дзень да разгляду дэкамунізацыйных законаў у Вярхоўнай Радзе старшыня Украінскага інстытута нацыянальнай памяці Уладзімір Вятровіч заклікаў парламентарыяў да іх прыняцця такімі словамі<ref>[http://blogs.pravda.com.ua/authors/viatrovych/552578abe297e/ Четвер. Парламент. Декомунізація] Володимир В’ятрович, історик, голова Українського інституту національної пам’яті. Українська правда Блоги.</ref>: {{цытата | …Непакаранае зло расце. Асудзіць злачынствы - гэта не пытанне помсты, гэта пытанне справядлівасці. Таму еўрапейскія краіны, якія перажылі таталітарызм прынялі законы, якімі пацвердзілі: зноў створаная дзяржава абавязваецца ніколі не паўтарыць таталітарныя практыкі.…}} У ноч на [[11 красавіка]] ў [[Харкаў|Харкаве]] невядомыя знеслі тры помнікі савецкага часу: [[Якаў Свярдлоў|Якаву Свярдлову]], [[Серго Арджанікідзэ]] і [[Руднеў Мікалай Аляксандравіч|Мікалаю Рудневу]], пры гэтым пашкодзілі агароджу ўніверсітэта, на тэрыторыі якога стаяў адзін з іх. Усе яны стаялі ў розных раёнах горада<ref>[http://www.radiosvoboda.org/content/article/26950215.html У Харкові знесли три пам’ятники діячам радянської доби]</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/news_in_brief/2015/04/150411_rl_kharkiv_monuments У Харкові за ніч знесли три пам’ятники]</ref>. Па факце хуліганства міліцыя адкрыла крымінальную вытворчасць.<ref>[http://tsn.ua/ukrayina/harkivska-miliciya-hoche-pokarati-krivdnikiv-pam-yatnikiv-leninu-za-huliganstvo-422175.html Харківська міліція хоче покарати кривдників пам’ятників Леніну за хуліганство]</ref> Пасля падпісання законаў прэзідэнтам Першы намеснік Старшыні Вярхоўнай Рады Украіны [[Андрэй Парубій]] назваў іх «вехавымі законамі для нашага дзяржаўнага станаўлення, для самасвядомасці ўкраінцаў, як свабоднай, сучаснай, скіраванай у будучыню адзінай нацыі». Таксама ён адзначыў, што «зло павінна быць названым і асуджаным, а Героі павінны быць прызнаны і ўшанаваны»<ref name="parubiy">[http://blogs.pravda.com.ua/authors/parubiy/5556e6adac75f/ Закони про декомунізацію підписані. Вітаю!] Андрій Парубій, Перший заступник Голови Верховної Ради України, громадський діяч, політик. Українська правда Блоги.</ref>. === Рэакцыя ў іншых краінах === [[Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі|Міністэрства замежных спраў]] [[Расія|Расіі]] выказала занепакоенасць у сувязі з прыняццем ва Украіне закона аб забароне прапаганды камуністычнага і нацысцкага рэжымаў<ref>[http://focus.ua/news/328079/ МИД РФ прокомментировал закон о декоммунизации Украины]</ref>. Украінская Свабодная Акадэмія Навук ([[УСАН]]) у Канадзе падтрымала прыняцце чатырох дэкамунізацыйных законаў<ref>{{Cite web |url=http://stattitablohy.ezreklama.com/6355-UVAN-u-Kanadi-vitaie-skhvaliennia-VR-Ukrayini-zakoniv-spriamovanikh-na-diekomunizatsiiu-Ukrayini.html |title=УВАН у Канаді вітає схвалення ВР України законів, спрямованих на декомунізацію України |access-date=15 верасня 2015 |archive-date=14 жніўня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814113003/http://stattitablohy.ezreklama.com/6355-UVAN-u-Kanadi-vitaie-skhvaliennia-VR-Ukrayini-zakoniv-spriamovanikh-na-diekomunizatsiiu-Ukrayini.html |url-status=dead }}</ref>. == Крытыка законаў == * Канадскі гісторык, заслужаны прафесар [[Альберцкі ўніверсітэт|Альберцкага ўніверсітэта]] [[Дэвід Р. Марплс]] і разам з ім група з 68 замежных і ўкраінскіх навукоўцаў, экспертаў і выкладчыкаў заклікала прэзідэнта Парашэнка не падпісваць законапраекты № 2538-1 і № 2558. На іх думку, гэтыя законы палітызуюць гісторыю, супярэчаць аднаму з асноватворных палітычных правоў — права на свабоду слова, а такім чынам накіроўваюць Украіну шляхам Расіі<ref>«[[Критика, часопіс|Критика]]»: [http://krytyka.com/ua/articles/vidkrytyy-lyst-naukovtsiv-ta-ekspertiv-ukrayinoznavtsiv-shchodo-tak-zvanoho Відкритий лист науковців та експертів-українознавців щодо так званого «Антикомуністичного закону»] (тэкст украінскай)</ref><ref>{{cite web|url=http://krytyka.com/en/articles/open-letter-scholars-and-experts-ukraine-re-so-called-anti-communist-law|title=Open Letter from Scholars and Experts on Ukraine Re. the So-Called «Anti-Communist Law»|author=[[Дэвід Роджэр Марплз|David R. Marples]]|date=April 2015}} ''[http://blogs.pravda.com.ua/authors/kurina/5537c31b54584/ Звернення міжнародних науковців і експертів до Президента і голови ВР з проханним не підписувати законопроекти про «декомунізацію»]''</ref>. * Прэзідэнт Польшчы [[Браніслаў Камароўскі]] заявіў, што закон аб прызнанні УПА ''(праект № 2538-1)'' ускладняе польска-ўкраінскі гістарычны дыялог<ref>[http://www.pravda.com.ua/news/2015/04/23/7065575/ Президент Польщі: закон про УПА ускладнює історичний діалог Варшави і Києва / УП, 23 квітня 2015, 08:19]</ref>. Канстытуцыйнасць законаў абскарджвалася групай народных дэпутатаў Украіны ў Канстытуцыйным Судзе Украіны<ref>[http://jurliga.ligazakon.ua/news/2015/6/5/129602.htm КСУ просят проверить конституционность законов о декоммунизации / Юрлига, 17:00 05.06.15]</ref>. == Абгрунтаванне неабходнасці прыняцця законаў == Старшыня [[Украінскі інстытут нацыянальнай памяці|Украінскага інстытута нацыянальнай памяці]], гісторык [[Уладзімір Вятровіч]] лічыць, што адсутнасць палітыкі дэкамунізацыі ва Украіне пасля абвяшчэння незалежнасці была адной з прычын, якія прывялі да неасавецкага рэваншу рэжыму Януковіча. … Носьбіты савецкіх каштоўнасцей (а не рускія ці рускамоўныя, як пра гэта кажа расійская прапаганда) у цяперашні час з’яўляецца галоўным кадравым рэзервам тэрарыстычных атрадаў у так званых [[Данецкая народная рэспубліка|ДНР]] і [[Луганская народная рэспубліка|ЛНР]]. Таму пытанне дэкамунізацыі для Украіны сёння тычыцца ўжо не толькі гуманітарнай палітыкі, але і палітыкі бяспекі<ref>[http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/dekomunizatsiya-i-akademichna-dyskusiya ''Володимир В’ятрович''. Декомунізація і академічна дискусія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160326193645/http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/dekomunizatsiya-i-akademichna-dyskusiya |date=26 сакавіка 2016 }}</ref>. Расійскі праваабаронца і дысідэнт, журналіст і грамадскі дзеяч [[Аляксандр Падрабінек]] у сваім артыкуле «Віват, Украіна!»<ref>[http://www.ej.ru/?a=note&id=27560 ''АЛЕКСАНДР ПОДРАБИНЕК''. Виват, Украина!]</ref> выказаўся на падтрымку законаў пра дэкамунізацыю: {{Цытата|... правозащитники опасаются, что запрет коммунистической и нацистской пропаганды может ограничить свободу слова. Справедливые опасения. Более того, можно твердо сказать, что это и есть ограничение свободы слова. В стабильном демократическом государстве это недопустимо.<br>Проблема, однако, в том, что Украина не есть стабильное демократическое государство. Чтобы стать таковым, ей надо пройти трудный путь, сопряженный с опасностью реставрации тоталитаризма. Она находится сейчас и будет находиться еще некоторое время в чрезвычайной ситуации, которая сродни военному положению. Ей надо минимизировать риски реставрации, чтобы не получилось так же, как в России.}} == Гл. таксама == * [[Дзень памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939 – 1945]] * [[Ленінапад]] * {{нп5|Украінскія законы пра дэкамунізацыю||uk|Українські закони про декомунізацію}} * {{нп5|Дэрусіфікацыя ва Украіне||uk|Дерусифікація в Україні}} ** {{нп5|Закон Украіны «Пра асуджэнне і забарону прапаганды расійскай імперскай палітыкі ва Украіне і дэкаланізацыю тапанімікі»||uk|Закон України «Про засудження та заборону пропаганди російської імперської політики в Україні і деколонізацію топонімії»}} ** [[Пушкінапад]] ** {{нп5|Дэмантаж помнікаў Сувораву ва Украіне|Дэмантаж помнікаў Сувораву ва Украіне|uk|Демонтаж пам'ятників Суворову в Україні}} * [[Закон Украіны «Пра забеспячэнне функцыянавання ўкраінскай мовы як дзяржаўнай»]] == Заўвагі == {{reflist|2}} ; Законы пра дэкамунізацыю <references group="закон"/> == Спасылкі == * [http://www.memory.gov.ua/news/zaproshuemo-do-spivpratsi-volonteriv-kraeznavtsiv-dopomogti-u-realizatsii-dekomunizatsiinikh-za Запрошуємо до співпраці волонтерів-краєзнавців допомогти у реалізації декомунізаційних законів] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150524175456/http://www.memory.gov.ua/news/zaproshuemo-do-spivpratsi-volonteriv-kraeznavtsiv-dopomogti-u-realizatsii-dekomunizatsiinikh-za |date=24 мая 2015 }} Український інститут національної пам’яті * [http://uainfo.org/blognews/526121-dekomunzacya-ukrayini-taki-nevdkladna-verhovna-rada-uhvalila-vs-chotiri-zakoni.html Декомунізація України таки невідкладна — Верховна Рада ухвалила всі чотири закони] * [http://www.pravda.com.ua/articles/2015/04/10/7064423/ Володимир В’ятрович: Наше завдання — щоб совок не відтворився в майбутніх поколіннях.] // [[Українська правда]]. — 10.04.2015. * [http://khpg.org/index.php?id=1430493970 Володимир Яворський: Аналіз закону про заборону комуністичних символів.] // Інформаційний портал [[Харківська правозахисна група|Харківської правозахисної групи]] — 01.05.15. * [http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/pro-dekomunizatsiyu-identychnist-ta-istorychni-zakony-deshcho-inakshe Андрій Портнов: Про декомунізацію, ідентичність та історичні закони дещо інакше.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160327110132/http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/pro-dekomunizatsiyu-identychnist-ta-istorychni-zakony-deshcho-inakshe |date=27 сакавіка 2016 }} // [[Критика (часопис)|Критика]]. — травень 2015. * [http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/dekomunizatsiya-i-akademichna-dyskusiya Володимир В’ятрович: Декомунізація і академічна дискусія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160326193645/http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/dekomunizatsiya-i-akademichna-dyskusiya |date=26 сакавіка 2016 }} * [http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/pro-dekomunizatsiyni-zakony-z-korystyu-i-ne-bez-optymizmu Григорій Стариков: Про декомунізаційні закони: з користю і не без оптимізму…] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200830153903/https://krytyka.com/ua/solutions/opinions/pro-dekomunizatsiyni-zakony-z-korystyu-i-ne-bez-optymizmu |date=30 жніўня 2020 }} * [http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/sprava-pro-dekomunizatsiyu Михайло Гаухман: Справа про декомунізацію] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161016045025/http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/sprava-pro-dekomunizatsiyu |date=16 кастрычніка 2016 }} * [http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/pro-neyakisni-zakony-ta-nechutlyvykh-krytykiv Володимир Кулик: Про неякісні закони та нечутливих критиків] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160326203448/http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/pro-neyakisni-zakony-ta-nechutlyvykh-krytykiv |date=26 сакавіка 2016 }} * [http://krytyka.com/ua/articles/otsinyuvaty-taabo-karaty-yurydychnyy-komentar-do-antykomunistychnoho-zakonoproiektu Світлана Хилюк: Оцінювати та/або карати: юридичний коментар до «антикомуністичного» законопроєкту] * [http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/volodymyr-vyatrovych-i-ukrayinski-dekomunizatsiyni-zakony Дейвід Р. Марплс: Володимир В’ятрович і українські декомунізаційні закони] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160325031438/http://krytyka.com/ua/solutions/opinions/volodymyr-vyatrovych-i-ukrayinski-dekomunizatsiyni-zakony |date=25 сакавіка 2016 }} * [http://krytyka.com/ua/articles/dekomunizatsiya-ukrayiny Олександр Мотиль: Декомунізація України] * [http://historians.in.ua/index.php/en/dyskusiya/1512-yurii-latysh-zaboronenyi-komunizm-nedozaboronenyi-natsyzm-ne-zaboronenyi-fashyzm Юрій Латиш. Заборонений комунізм — недозаборонений нацизм — не заборонений фашизм.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150530210110/http://historians.in.ua/index.php/en/dyskusiya/1512-yurii-latysh-zaboronenyi-komunizm-nedozaboronenyi-natsyzm-ne-zaboronenyi-fashyzm |date=30 мая 2015 }} // Historians.in.ua — 11.05.2015. * [http://www.ex.ua/get/192722381 База назв вулиць усіх міст та більшості селищ Донецької області, Excel (оновлена на 15 вересня 2015)]{{Недаступная спасылка}} [[Катэгорыя:Дэкамунізацыя]] [[Катэгорыя:Гісторыя Украіны]] [[Катэгорыя:Палітычныя рухі Украіны]] [[Катэгорыя:2015 ва Украіне]] gyahq15z1n2gbn464br5rhcylnfd1js 0 278118 5174276 4419759 2026-08-01T18:55:26Z Siliyiw 169172 5174276 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Галянова}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Галянова |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Валожынскі |сельсавет2 = Вішнеўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Галяно́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Геляно́ва'''</ref> ({{lang-be-trans|Halianova}}, {{lang-ru|Геленово}}) — [[вёска]] ў [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вішнеўскі сельсавет (Валожынскі раён)|Вішнеўскага сельсавета]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вішнеўскі сельсавет (Валожынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Вішнеўскі сельсавет (Валожынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна]] d4t9a7dbcar7mkncii3blbm3w8ti4oz 0 278153 5174285 5169632 2026-08-01T19:15:47Z Siliyiw 169172 5174285 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Сцюдзянец}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Сцюдзянец-Зарэчная |вобласць = Мінская |раён = Валожынскі |сельсавет = Гародзькаўскі }} '''Сцюдзянец-Зарэчная''' ({{lang-be-trans|Sciudzianiec-Zarečnaja}}, {{lang-ru|Стюденец-Заречная}}<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911n0041731&q_id=7356751|title=Решение Воложинского районного Совета депутатов от 24 мая 2011 года № 64 "О переименовании сельских населённых пунктов"|url-status=}}</ref>) — [[вёска]] ў [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гародзькаўскі сельсавет|Гародзькаўскага сельсавета]]. Да 2011 года пад назвай Сцюдзяне́ц<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаўся таксама варыянт '''Студзяне́ц'''</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гародзькаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Гародзькаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна]] jwlqoz7207zuhtjt9fyxy4knymts0pb 5174289 5174285 2026-08-01T19:18:05Z Siliyiw 169172 5174289 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Сцюдзянец}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Сцюдзянец-Зарэчная |вобласць = Мінская |раён = Валожынскі |сельсавет = Гародзькаўскі }} '''Сцюдзянец-Зарэчная'''<ref name=":0" /> ({{lang-be-trans|Sciudzianiec-Zarečnaja}}, {{lang-ru|Стюденец-Заречная}}<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911n0041731&q_id=7356751|title=Решение Воложинского районного Совета депутатов от 24 мая 2011 года № 64 "О переименовании сельских населённых пунктов"|url-status=}}</ref>) — [[вёска]] ў [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гародзькаўскі сельсавет|Гародзькаўскага сельсавета]]. Да 2011 года пад назвай Сцюдзяне́ц<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаўся таксама варыянт '''Студзяне́ц'''</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гародзькаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Гародзькаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна]] pwh4dwy9lmc02xwmxdu0yiinfvhqwc8 0 278261 5174278 5168337 2026-08-01T18:59:00Z Siliyiw 169172 5174278 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Галянова-Хутарская |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Валожынскі |сельсавет2 = Вішнеўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Галянова-Хутарская'''<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911n0041731&q_id=7356751|title=Решение Воложинского районного Совета депутатов от 24 мая 2011 года № 64 "О переименовании сельских населённых пунктов"}}</ref> ({{lang-be-trans|Halianova-Chutarskaja}}, {{lang-ru|Голеново-Хуторская}}<ref name=":0" />) — [[вёска]] ў [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вішнеўскі сельсавет (Валожынскі раён)|Вішнеўскага сельсавета]]. Да 25 мая 1967 года вёска ўваходзіла ў склад [[Багданаўскі сельсавет (Валожынскі раён)|Багданаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 25 мая 1967 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 18 (1176).</ref>, да 30 кастрычніка 2009 года — у склад [[Падбярэзскі сельсавет|Падбярэзскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219 Об изменении административно-территориального устройства Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210628095334/https://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf |date=28 чэрвеня 2021 }}</ref>. Да 2011 года называлася '''Галяно́ва''' ({{Lang-ru|Геленово}}), сустаракаўся таксама варыянт '''Геляно́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref><ref name=":0" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вішнеўскі сельсавет (Валожынскі раён)}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Вішнеўскі сельсавет (Валожынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна]] kz6ueiffluk9s2g6nfcqrezjuc44zr5 5174499 5174278 2026-08-02T11:10:43Z M.L.Bot 261 да 2011 якраз праз "о" 5174499 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Галянова-Хутарская |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Валожынскі |сельсавет2 = Вішнеўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Галянова-Хутарская'''<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911n0041731&q_id=7356751|title=Решение Воложинского районного Совета депутатов от 24 мая 2011 года № 64 "О переименовании сельских населённых пунктов"}}</ref> ({{lang-be-trans|Halianova-Chutarskaja}}, {{lang-ru|Голеново-Хуторская}}<ref name=":0" />) — [[вёска]] ў [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вішнеўскі сельсавет (Валожынскі раён)|Вішнеўскага сельсавета]]. Да 25 мая 1967 года вёска ўваходзіла ў склад [[Багданаўскі сельсавет (Валожынскі раён)|Багданаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 25 мая 1967 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 18 (1176).</ref>, да 30 кастрычніка 2009 года — у склад [[Падбярэзскі сельсавет|Падбярэзскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219 Об изменении административно-территориального устройства Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210628095334/https://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf |date=28 чэрвеня 2021 }}</ref>. Да 2011 года называлася '''Галяно́ва''' ({{Lang-ru|Голеново}}), сустаракаўся таксама варыянт '''Геляно́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref><ref name=":0" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вішнеўскі сельсавет (Валожынскі раён)}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Вішнеўскі сельсавет (Валожынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна]] qrpahdq6rv8zy05gd1ja7anoqw0xy90 0 281015 5174271 4761600 2026-08-01T18:33:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174271 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = | regnum = Расліны | image file = Chinese Rose.JPG | image title = | image descr = | parent = Chinenses | ref = | comment = | rang = Від | latin = Rosa chinensis | author = [[Jacq.]], [[1768]] | syn = * ''Rosa montezumae'' [[Bertol.]]<ref>[http://www.theplantlist.org/tpl/record/tro-27801139 ''Rosa chinensis''] на сайте The Plant List</ref> | typus = | children name = | children = | range map = | range map caption = | range map width = | range legend = | iucnstatus = | wikispecies = Rosa chinensis | commons = Category:Rosa chinensis | grin = 5318 }} '''Rósa chinénsis''' — [[Біялагічны від|від]] раслін [[Род (біялогія)|роду]] {{bt-bellat|ружа|Rosa}} сямейства [[Ружавыя]]. У дзікім выглядзе не сустракаецца. Відавочна, доўгі час знаходзілася ў культуры. Увезеная з [[Кітай|Кітая]] і некалькі пазней з [[Бенгалія|Бенгаліі]]. З'яўляецца першай паўторнацвітнеючай ружай, якая патрапіла ў Еўропу<ref>{{кніга |аўтар = Воронцов В. В., Коробов В. И. |загаловак = Всё о розах |месца = М. |выдавецтва = Фитон+ |год = 1972}}</ref>. [[Кітайская мова|Кітайская]] назва: 月季花 (yue ji hua)<ref name="efloras">[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200011233 ''Rosa chinensis''] на сайце Flora of China</ref>. == Батанічнае апісанне == Кусты прамыя, 1-2 метра вышынёй. Галіны фіялетава-карычневыя, у перасеку круглыя, амаль без шыпоў. Шыпы выгнутыя, тоўстыя, плоскія. [[Лісце]] складанае, 5-11 см даўжынёй; прылісткі звычайна зрослыя з хвосцікам, цэльнакрайнія, часта залозава-апушаныя, вяршыні завостраныя, лісточкі ў колькасці 3-5 (радзей 7), шырока-яйкападобныя або даўгавата-яйкападобныя, 2,5-6 × 1-3 см, амаль голыя, з круглявым або шырока клінаватым аснаваннем, па краі востра-зубчастыя, верхавіны завостраныя. [[Кветкі]] простыя (5 пялёсткаў), паўмахрыстыя або махрыстыя; размешчаны групамі па 2-5, рэдка адзінкавыя, злёгку [[водар]]ныя або без паху, 4-5 см у дыяметры. [[Кветаножка|Кветаножкі]] 2,5-6 см, амаль голыя або залозава-опушаныя, прыкветкі ў колькасці 1-3, лінейныя, голыя, па краі залозавыя або цэлыя, вяршыні завостраныя. [[Гіпантый|Гіпантыі]] яйкападобна-шарападобныя або грушападобныя, голыя. [[Чашалісцік]]і ў колькасці — 5, яйкападобныя, часам лістападобнай формы, цэльнакрайнія або некалькі пёрыста-лопасцевыя, радзей суцэльныя. [[Пялёсткі]] чырвоныя, ружовыя, белыя або з фіялетавым адценнем, зваротнаяйкападобныя, аснаванне клінаватае, вяршыня выемчатая. [[Плод|Плады]] чырвоныя, голыя, яйкападобнай або грушападобнай формы, 1-2 см у дыяметры. [[Карыятып]]: 2n = 21^*, 28^*<ref name="efloras" />. == Натуральныя разнавіднасці == [[Файл:Rosa chinensis 1795.jpg|thumb|250px|Карціна XVIII стагоддзя з выявамі двух сартоў]] Паводле [[The Plant List]]<ref>{{Cite web |url=http://www.theplantlist.org/tpl/search?q=Rosa+chinensis |title=''Rosa chinensis'' |access-date=3 кастрычніка 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210117001949/http://www.theplantlist.org/tpl/search?q=Rosa+chinensis |archivedate=17 студзеня 2021 |url-status=dead }}</ref> и Flora of China<ref name="efloras" />: * '''''Rosa chinensis'' [[var.]] ''chinensis'''''<br />[[syn.]]:''Rosa nankinensis'' [[Lour.]], ''Rosa sinica'' [[L.]]<br />Кітайская назва: 月季花(原变种) yue ji hua (yuan bian zhong).<br />Парасткі трывалыя, часта з кручкаватымі шыпамі. Кветкі махрыстыя або паўмахрыстыя. Лісточкаў 3-5, рэдка 7. Пялёсткі чырвонага, ружовага ці белага колеру. Вырошчваецца ў Кітаі, існуе мноства садовых разнавіднасцяў. * '''''Rosa chinensis'' var. ''semperflorens''''' ([[Уільям Кёрціс|Curtis]]) [[Koehne]]<br />[[syn.]]:''Rosa semperflorens'' Curtis<br />Кітайская назва: 紫月季花 (zi yue ji hua).<br />Галіны тонкія, з кароткімі шыпамі. Кветкі махрыстыя, або паўмахрыстыя, адзінкавыя, або па 2-3. Лісточкаў 5-7, зялёныя, часта з фіялетавым або чырванаватым адценнем. Пялёсткі цёмна-чырвоныя або цёмна-чырвона-фіялетавыя. карыатып: 2n = 14^*. Вырошчваецца ў Кітаі. * '''''Rosa chinensis'' var. ''spontanea''''' ([[Rehder]] & [[E.H. Wilson]]) [[T.T. Yu]] & [[T.C. Ku]] <br />[[syn.]]:''Rosa chinensis'' [[f.]] ''spontanea'' [[Rehder]] & [[E.H. Wilson]]<br /> Кітайская назва: 单瓣月季花 (dan ban yue ji hua).<br />Шыпы шырокія. Кветкі простыя. Лісточкаў 3-5. Пялёсткі чырвонага колеру. Распаўсюджанне: [[Гуйчжоу]], [[Хубэй]], [[Сычуань]]. == Распаўсюджанне == [[Кітай]] ([[Гуйчжоу]], [[Хубэй]], [[Сычуань]])<ref name = "efloras"/>, Усходнія [[Гімалаі]], [[Непал]], культывуецца ў [[Індыя|Індыі]] і [[Пакістан]]е<ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=200011233 ''Rosa chinensis''] на сайце Flora of Pakistan</ref>. У якасці дэкаратыўнай садовай расліны распаўсюджаная ў Еўропе, Малай Азіі і Японіі<ref name="Хржановский">{{кніга|аўтар=Хржановский В. Г.|загаловак=Розы. Филогения и систематика. Спонтанные виды европ. части СССР, Крыма и Кавказа. Опыт и перспективы использования|спасылка=http://ashipunov.info/shipunov/school/books/hrzhanovskij1958_rozy.djvu|месца=М.|выдавецтва=Советская наука|год=1958|старонкі=173—174|старонак=497|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029193600/http://ashipunov.info/shipunov/school/books/hrzhanovskij1958_rozy.djvu|archivedate=29 кастрычніка 2013}}</ref>. == Прымяненне == Кветкі і плады выкарыстоўваюцца ў [[Традыцыйная кітайская медыцына|традыцыйнай кітайскай медыцыне]] пры лячэнні нерэгулярных і балючых [[Менапаўза|менструацый]] і хвароб [[Шчытападобная залоза|шчытападобнай залозы]]. ''Rosa chinensis'' з'яўляецца адным з сімвалаў [[Пекін]]а<ref>[http://panasia.ru/main/china/capital/ История столицы Китая] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101127034022/http://panasia.ru/main/china/capital/ |date=27 лістапада 2010 }} {{ref-ru}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.efloras.org/object_page.aspx?object_id=49143&flora_id=2 Ботаническая иллюстрация] из Flora of China Illustrations vol. 9, fig. 148, 4-7 * [http://plants.usda.gov/java/ClassificationServlet?source=profile&symbol=ROCH&display=63 ''Rosa chinensis''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130615233318/http://plants.usda.gov/java/ClassificationServlet?source=profile&symbol=ROCH&display=63 |date=15 чэрвеня 2013 }} * [http://www.pfaf.org/database/plants.php?Rosa+chinensis ''Rosa chinensis''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924121056/http://www.pfaf.org/database/plants.php?Rosa+chinensis |date=24 верасня 2015 }} * [http://www.rdrop.com/~paul/dickerson_Ch.html «Brent Dickerson: The First Eighteen CHinas». Rdrop.com. Retrieved 2009-12-07.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090820085616/http://www.rdrop.com/~paul/dickerson_Ch.html |date=20 жніўня 2009 }} [[Катэгорыя:Ружа]] [[Катэгорыя:Дэкаратыўныя кусты]] [[Катэгорыя:Лекавыя расліны]] [[Катэгорыя:Флора Азіі]] ihcbpqrqhy8l3okxro6te77yp8w8z9o 0 285252 5174457 5145755 2026-08-02T09:07:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174457 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Ілля Барысавіч Берхін''' ({{lang-ru|Берхин Илья Борисович}}; {{ДН|||1908}}, {{МН|Крычаў||}} — {{ДС|||1992}}, {{МС|Масква||}}) — савецкі [[гісторык]]. [[Доктар гістарычных навук]] (1957), [[прафесар]] (1961). [[Заслужаны дзеяч навукі РСФСР]] (1980). == Біяграфія == Нарадзіўся 22 снежня 1908 года ў [[Яўрэі|яўрэйскай]] сям’і. Скончыў гістарычны факультэт МДПІ імя У. І. Леніна, у 1937—1940 вучыўся ў аспірантуры [[МДУ]]. У 1940—1942 гадах выкладаў у ВНУ [[Курск]]а і [[Перм|Молатава]]. Падчас нямецка-савецкай вайны працаваў агітатарам. Узнагароджаны [[Ордэн Чырвонай Зоркі|ордэнам Чырвонай Зоркі]] і медалём «[[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.]]». Дэмабілізаваўся ў 1946 годзе<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://1prof.by/news/v-strane/urozhenecz-mogilevshhiny-ilya-berhin-voodushevlyal-soldat-na-podvigi/|title=Как уроженец Могилевщины воодушевлял на подвиги солдат в ВОВ|website=1prof|date=2025-09-04|access-date=2025-09-04|archive-date=10 снежня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210011953/https://1prof.by/news/v-strane/urozhenecz-mogilevshhiny-ilya-berhin-voodushevlyal-soldat-na-podvigi/|url-status=dead}}</ref>. У 1946—1950 і 1956—1989 гадах працаваў у Інстытуце гісторыі (з 1968 Інстытут гісторыі СССР) АН СССР, у 1950—1956 выкладаў у МДІМС. Аўтар шэрагу падручнікаў і навуковых дапаможнікаў, а таксама работ па тэарэтычных праблемах гістарычнай навукі, пытаннях гістарыяграфіі, гісторыі народнай гаспадаркі, дзяржаўнага будаўніцтва ў СССР, ваеннай гісторыі Расіі і [[СССР]], класавай барацьбе ў Расіі ў XIX — пачатку XX стст. == Навуковыя працы == * «Разгром империалистичной интервенции и внутренней контрреволюции в годы гражданской войны (1918—1920)», М., 1958; * «Военная реформа в СССР в 1924-25 гг.», М., 1958; * «От государства диктатуры пролетариата к общенародному государству: (Ист. очерк)», М., 1963; * «Основные этапы развития советского общества», М., 1967; * «Экономическая политика Советской власти», М., 1970; * «Историческая битва за мир: История Брестского мира в трудах В. И. Ленина», М., 1976; * «Первая Советская конституция: (Основной закон РСФСР) 1918 г.», М., 1988. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.rujen.ru/index.php/БЕРХИН_Илья_Борисович БЕРХИН Илья Борисович // Российская Еврейская Энциклопедия] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20251210012155/https://www.rujen.ru/index.php/%D0%91%D0%95%D0%A0%D0%A5%D0%98%D0%9D_%D0%98%D0%BB%D1%8C%D1%8F_%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=10 снежня 2025 }} {{DEFAULTSORT:Берхін Ілля Барысавіч}} fwltc6sg836rm6xlrdpxkxvi7rv668u 0 285417 5174459 5133428 2026-08-02T09:12:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174459 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} {{цёзкі2|Фрумін}} '''Ілья Восіпавіч (Іосіфавіч) Фрумін''' ({{lang-ru|Фрумин Илья Осипович}}; {{ДН|||1876}}, {{МН|Бабруйск||}} — {{ДС|||1945}}, {{МС|Кіеў||}}) — савецкі вучоны ў галіне артапедыі і траўматалогіі. Доктар медыцынскіх навук. == Біяграфія == У 1897 паступіў на медыцынскі факультэт універсітэта ў [[Кіеў|Кіеве]] (у 1898 выключаны за рэвалюцыйную дзейнасць), які скончыў у 1905. У 1919 ініцыятар стварэння і дырэктар першай у [[Кіеў|Кіеве]] артапедычнай установы — Дома калечанай дзіцяці, ператворанага ў 1924 ва Усеўкраінскі дзяржаўны дзіцячы артапедычны інстытут (УДДАІ). У 1926 на базе інстытута была створана кафедра артапедыі і траўматалогіі Кіеўскага інстытута ўдасканалення ўрачоў, якую таксама ўзначаліў Фрумін. Пасля рэарганізацыі ў 1931 УДДАІ ва [[Украінскі інстытут артапедыі і траўматалогіі]] кіраваў ім да 1932. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.rujen.ru/index.php/ФРУМИН_Илья_Осипович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304113847/http://www.rujen.ru/index.php/%D0%A4%D0%A0%D0%A3%D0%9C%D0%98%D0%9D_%D0%98%D0%BB%D1%8C%D1%8F_%D0%9E%D1%81%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=4 сакавіка 2016 }} * [http://infru.de/snws/53/poloca-7.pdf] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Фрумін Ілья}} [[Катэгорыя:Медыкі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Медыкі СССР]] [[Катэгорыя:Медыкі Украіны]] 82930aktxnj4om8yu5wrw7fbqsvnds4 0 290603 5174359 4410314 2026-08-01T22:32:22Z ThreeDottedDomino 172018 5174359 wikitext text/x-wiki [[Файл:Arachosia-300BCE.png|міні|Арахазія, каля 300 да н.э.]] '''Арахазі́я''' ({{lang-grc|Ἀραχωσία}}) — [[Старажытнагрэчаская мова|эліністычная]] назва тэрыторыі сучаснага паўднёва-ўсходняга [[Афганістан]]а і паўночнага [[Пакістан]]а - [[Авеста|авестыйская]] Харахваці. У [[I стагоддзе да н.э.|I стагоддзі да н.э.]] — асобная [[дзяржава]]. Першапачаткова гэту тэрыторыю насялялі [[Індаіранцы|індаіранскія]] і [[Іранскія народы|іранскія плямёны]], якія стварылі ў [[VI стагоддзе да н.э.|VI стагоддзі да н.э.]] царства [[Камбоджа, Гіндукуш|Камбоджа]], [[гісторыя]] якога невядомая. У тым жа стагоддзі Арахазію заваявалі [[Персія|персы]]. Пазней Арахазія ўваходзіла ў склад дзяржавы [[Аляксандр Вялікі|Аляксандра Македонскага]], у [[Імперыя Маур’яў|імперыю Маур'яў]] і ў [[Грэка-бактрыйскае царства]]. У апошняй чвэрці [[II стагоддзе да н.э.|II стагоддзя да н.э.]] Арахазію заваявалі плямёны [[Сакі, плямёны|сакаў]], якія перасяліліся сюды пад націскам [[Юэчжі|юэчжаў]] з Сярэдняй Азіі. Апроч Арахазіі прышэльцы рассяліліся ў старажытнай [[Сістан|Дрангіяне]], якая з гэтага моманту стала называцца Сакастанам (сучасны [[Сістан]]). Гэта вобласць каля [[115 да н.э.|115 года да н.э.]] была захоплена [[Парфяне|парфянамі]] і ў далейшым уваходзіла ў іх дзяржаву, хоць і карысталася значным самакіраваннем. У пачатку I стагоддзя да н.э. Арахазія здолела аб'яднацца пад уладай мясцовай [[Сакі, плямёны|сакскай]] дынастыі, якая і кіравала там каля стагоддзя. Сталіцай яе верагодна была [[Александрыя Каўказская]]. Палітычная гісторыя гэтага царства амаль невядомая, але археолагамі знойдзены манеты, на якіх выбіты імёны чатырох [[Цары Арахазіі|цароў Арахазіі]]. Заснавальнікам дынастыі быў нейкі Ванон. [[Спалахор]] лічыўся яго братам-суправіцелем (але магчыма, ён не быў яго сваяком, а толькі насіў такі тытул). [[Спалагадам]], верагодна, быў сынам Спалахора. Апошнім сакскім царом лічыцца [[Спалірыс]]. У канцы I стагоддзя да н.э. Арахазію заваяваў [[Інда-грэчаскае царства|інда-сакскі]] цар [[Аз I]], які кіраваў у [[Гандхара|Гандхары]]. У часы арабаў гэтая тэрыторыя стала называцца ''Рухаджэм''. == Літаратура == * Vogelsang W. 1985. Early historical Arachosia in South-east Afghanistan; Meeting-place between East and West. ''Iranica antiqua'', 20, 1985, p. 55-99. [[Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Афганістана]] [[Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Індыі]] [[Катэгорыя:Сярэдні Усход у эпоху Старажытнасці]] [[Катэгорыя:Старажытная Індыя]] [[Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Афганістана]] 9k75d4gxu15pdsipcvrnwgiggbgyhkb 0 305058 5174306 5163823 2026-08-01T20:04:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174306 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні | загаловак = Super Mario Bros. | выява = | подпіс = | распрацоўшчык = {{сцяг Японіі (1870-1999)}} [[Nintendo]] | выдавец = {{сцяг Японіі (1870-1999)}} [[Nintendo]] | серыя = [[Mario (серыя гульняў)|Mario]] | кіраўнік / і = | прадзюсар / ы = | дызайнер = {{nl | Сігэру | Міямото}} | сцэнарыст / ы = | праграміст / ы = | мастак / і = | кампазітар / ы = | дата / ы выпуску = {{vgy | 1985}} <br /> {{Сьцяг ЕС}} {{vgy | 1987}} | платформы = [[Famicom Disk System|Famicom]] / [[Nintendo Entertainment System|NES]] | жанр = [[Платформер]] | рэжымы = [[Адзіночная гульня]], [[шматкарыстальніцкая гульня]] (2 гульца па чарзе) | рэйтынгі = {{Рэйтынгі гульні| ESRB = E}} | носьбіт = 320 - [[кілабіт]]ны [[гульнявы картрыдж|картрыдж]] | кіраванне = [[Геймпад]] }} {{nihongo|'''Super Mario Bros.'''|スーパーマリオブラザーズ|Супа Маріо Бурадзадзу|у перакладзе — Супербраты Марыа}} — [[камп’ютарная гульня|відэагульня]], выпушчаная ў 1985 кампаніяй [[Nintendo]]. Занесена ў «[[Кніга рэкордаў Гінеса|Кнігу рэкордаў Гінеса]]» як самая прадаваемая гульня ў гісторыі. Пасля падзення продажаў «[[Mario Bros.]]», выпушчанай у 1983, з’яўленне «Super Mario Bros.» дазволіла хутка вярнуць іх на ранейшы ўзровень. Галоўны герой гульні, [[Марыа (персанаж гульні)|Марыа]], стаў сімвалам кампаніі Nintendo і адным з самых вядомых выдуманых персанажаў у свеце<ref>{{cite web | url = http://kotaku.com/5636283/happy-25th-birthday-super-mario-bros | title = Happy 25th Birthday, Super Mario Bros. | last = Plunkett | first = Luke | date = 2010-09-13 | publisher = Kotaku | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100921225033/http://kotaku.com/5636283/happy-25th-birthday-super-mario-bros | archivedate = 21 верасня 2010 | accessdate = 20 снежня 2015 | url-status = dead }}</ref>, а сама гульня ў 2005 годзе прызнана сайтам [[IGN]] «найлепшай гульнёю ўсіх часоў»<ref name="ign"/>. == Гульнявы працэс == Галоўнымі героямі гульні з’яўляюцца водаправодчык [[Марыа (персанаж гульні)|Марыа]] і яго брат [[Луіджы]] (у якасці гульнявога персанажа для другога гульца). Мэта гульні — прайсці цераз Грыбное каралеўства, уцякаючы або знішчаючы салдат чарапашага Караля Купы (таксама вядомага як [[Боўзер]]), каб выратаваць захопленую ім у палон [[Прынцэса Піч|Прынцэсу]]. Марыа (і Луіджы) атакуе праціўнікаў, скачучы на іх зверху (такі спосаб забівае грыбоў [[Гумба]] і часова нейтралізуе чарапах [[Чарапахі Купа|Купа]], прымушаючы іх хавацца ў свае панцыры) або ўдараючы па платформе, на якой знаходзіцца праціўнік, знізу. «Спалоханых» чарапах можна выкарыстоўваць як зброю супраць іншых ворагаў, падштурхнуўшы панцыр наперадзе сябе: разагнаўшыся, ён змятае ўсіх на сваім шляху, але калі сустракае перашкоду, змяняе напрамак і можа ўдарыць самога Марыа. На некаторых ворагаў, напрыклад дзікабразаў [[Спіні]], нельга заскакваць, бо гэта раніць Марыа. Іх можна забіць, стрэліўшы вогненнымі шарамі, штурхнуўшы ў іх чарапаху або ўдарам па платформе знізу. Тое ж самае тычыцца драпежных раслін, якія рэгулярна паказваюцца з труб, якія тырчаць у зямлі. Некаторыя з гэтых труб з’яўляюцца праходам ў бонусны ўзровень, падзямелле, у якім можна знайсці невялікую колькасць манет, а заадно скараціць шлях да выхаду з узроўню. Таксама сустракаюцца парасткі, па якіх Марыа падымаецца на аблокі, бонусны ўзровень, на якім вялікая колькасць манет і няма праціўнікаў. Па дарозе Марыа збірае манеты і бонусы, удараючы па блоках са знакам пытання, а таксама вышукваючы сакрэтныя сховішчы манет у цагляных сценах. Пры наборы ста манет Марыа атрымлівае дадатковае[[акуляры жыцця|«жыццё»]]. За адоленых ворагаў налічваюцца ачкі, якія не прыносяць якой-небудзь практычнай карысці, а служаць толькі для адлюстравання майстэрства іграка. Пры наборы 1 мільёна ачкоў шасцізначнае табло павялічваецца да сямізначнага. Пры паслядоўным паражэнні ворагаў адным чарапашым панцырам ачкі налічваюцца па нарастаючай за кожнага забітага: 100, 200, 400, 800, 1000, 2000, 4000, 6000, 8000 ачкоў, а затым (пры паражэнні восьмага персанажа) Марыа налічваецца дадатковая «жыццё». Сярод бонусаў можа сустрэцца аранжавы грыб, узяўшы які, персанаж павялічваецца ў памерах, ператвараючыся ў Супер Марыа ({{lang-en | Super Mario}}). Калі ўзяць пасля гэтага кветку, то Супер Марыа становіцца Вогненным Марыа ({{lang-en|Fire Mario}}) і атрымлівае магчымасць страляць вогненнымі шарамі, і такім чынам, паражаць праціўніка на адлегласці. Калі Супер Марыа ці Вогненны Марыа дакранаюцца да праціўніка, то яны вяртаюцца ў стадыю звычайнага Марыа. Калі ж праціўнік раніць Марыа ці канчаецца час, выдзелены для праходжання ўзроўню, то гулец губляе адно «жыццё» і гульня пачынаецца занава (альбо з пачатку ўзроўню, альбо з яго сярэдзіны). Ва ўзроўнях, якія размешчаны ў замках, загінулы Марыа пачынае гульню заўсёды з пачатку ўзроўню. Яшчэ адзін бонус у гульні — зорка. Яна не «вырастае» з блока як грыб, а выскаквае з яго і пачынае перамяшчацца па сінусоіднай траекторыі наперад па напрамку руху. Займеўшы яе, Марыа становіцца на некаторы час непаражальным для ворагаў: праціўнікі гінуць ад аднаго яго дотыку. На некаторых узроўнях сустракаюцца таксама бонусы ў выглядзе зялёнага грыба «1-up», які дабаўляе Марыа адно «жыццё» (грыб «1-up» рухаецца, і для таго, каб яго злавіць, гульцу даводзіцца праявіць спрыт). == Узроўні == Гульня складаецца з васьмі сусветаў па чатыры ўзроўні ў кожным. У першым узроўні ва ўсіх сусветах Марыа знаходзіцца на зямлі, у другім часцей за ўсё пад зямлёй, у каналізацыі або пад вадой, у трэцім узроўні Марыа ходзіць па гіганцкіх грыбах і скача па платформах, якія вісяць у паветры, у чацвёртым узроўні Марыа трапляе ў замак. Ва ўсіх сусветах, акрамя трэцяга і шостага, Марыа падарожнічае днём. Восьмы ўзровень праходзіць поўнасцю на зямлі. У канцы кожнага чацвёртага ўзроўню, на мосце цераз возера з лавай, Марыа сустракаецца з [[Боўзер|Каралём Купай]] ({{lang-en | King Koopa}}) — велізарным чарапахападобным цмокам. Кароль Купа дыхае агнём, а пачынаючы з шостага свету — яшчэ і кідае велізарныя молаты. Перамагчы Крупу можна двума спосабамі: дакрануцца да сякеры, якая знаходзiцца за Купай (тая перасячэ трос і Кароль Купа ўпадзе ў лаву), альбо паразіць караля Купу з бяспечнай адлегласці вогненнымі шарамі (для гэтага трэба каб Марыа знаходзіўся ў стадыі Вогненнага Марыа і ўвесь шлях цераз замак прайшоў без страт). У выпадку перамогі над Купай у першых сямі сусветах з дапамогай агню, высвятляецца, што гэта на самай справе пераапрануты просты вораг, як чарапаха, Гумба і т. д. Пасля гэтага Марыа сустракае [[Тоад]]а — жыхара Грыбнога Каралеўства, які гаворыць яму знакамітую фразу: «Thank you Mario! But our princess is in another castle!» ({{lang-be|Дзякуй, Марыа, але наша прынцэса ў іншым замку!}}) У гульні існуюць тры сакрэтныя пераходы, якія называюцца Зонай Перамяшчэння ({{lang-en | Warp Zone}}) і дазваляюць хутка перамясціцца ў іншыя светы. Пры трапленні ў сакрэтны пакой на экране з’яўляецца надпіс «Welcome to warp zone!» i нумары сусветаў, у якія можна перанесціся. Першы з гэтых пераходаў размешчаны ў канцы ўзроўню 1-2 за трубой, якая выводзіць з падзямелля. Каб туды трапіць, трэба заскочыць на сцяну над трубой. Адтуль можна прайсці ў сусветы 2, 3, 4. Другі пераход знаходзіцца ў пачатку ўзроўню 4-2. Пад сцяной пасля першага моста знаходзяцца нябачныя блокі. Узлезшы на іх, неабходна разбіць крайнюю левую цагліну, і тады адтуль выпаўзе сцябло, па якім можна падняцца наверх. Там знаходзяцца праходы на сусветы 6, 7, 8. Трэці знаходзіцца за трубой выхаду з 4-2, яго трэба абысці зверху. Там ёсць толькі адна труба, і яна вядзе ў свет 5. Таксама на ўзроўнях 4-4, 7-4 і 8-4 маюцца пасткі — пакоі, якія пастаянна паўтараюцца, і якія неабходна праходзіць у пэўным парадку. == Ворагі == # [[Гумба]] ({{lang-en | Goomba}}) — злы грыб, самы просты вораг. # [[Чарапахі Купа]] ({{lang-en | Koopa Troopa}}) — чарапахі, ад скачка на галаву яны хаваюцца ў панцыр, які можна штурхнуць і тады ён будзе каціцца, забіваючы ўсіх на яго дарозе. Калі яго не чапаць, з панцыра зноў вылазіць чарапаха. Бываюць зялёныя, чырвоныя (часам мяняюць напрамак), лятучыя (ад скачка на галаву ператвараюцца ў звычайных). # Расліны-піранні ({{lang-en | Piranha plant}}) — вылазяць з труб. # Вогненная палка — круціцца вакол цэнтра. # [[Боўзер (персанаж)|Боўзер]] ({{lang-en | King Koopa / Bowser}}) — цмок, з’яўляецца босам у кожным з васьмі сусветаў. Страляе агнём і молатамі. Яго можна перамагчы, скокнуўшы на рычаг, які разводзіць мост, або паразіўшы агнём. Пры паражэнні Боўзера агнём ў першых сямі сусветах відаць, што пад яго замаскіраваныя іншыя ворагі. # Медузы ({{lang-en | Bloopers}}) — перасоўваюцца ў вадзе рыўкамі. # Чып-Чыпы ({{lang-en | Cheep-cheep}}) — рыбы, бываюць звычайныя (пад вадой) і лятаючыя (скачуць у паветра і назад). # Браты-Молаты ({{lang-en | Hammer Bros.}}) — скачуць і кідаюцца малаткамі. # Лакіту ({{lang-en | Lakitu}}) — лётае на воблаку і кідаецца дзікабразамі Спайні, якія пачынаюць перамяшчацца самі пры сутыкненні з зямлёй. Можна забіць звычайным спосабам, але цераз некаторы час ён вяртаецца зноў. # Спайні ({{lang-en | Spiny}}) — спускаюцца з воблака, на іх нельга скакаць, але можна забіць з дапамогай агню. # Баззі ({{lang-en | Buzzy}}) — у адрозненне ад чарапах Купа маюць вогнетрывалы панцыр, які нельга паразіць вогненнымі шарамі. # Чорная гармата — пускае снарады праз роўныя прамежкі часу. Снарад нельга паразіць агнём, для таго, каб яго збіць, трэба скокнуць на яго зверху. Вялікі ці Вогненны Марыа вымушаныя прыгінацца да зямлі, каб снарад праляцеў зверху, тады як звычайнаму Марыа ў гэтым няма неабходнасці. Пасля таго, як гулец пройдзе апошні ўзровень восьмага свету, ён атрымае магчымасць пачаць гульню ў больш складаным рэжыме ({{lang-en | Hard Mode}}), у якім грыбы Гумбы замяняюцца на жукоў Баззі, а расліны-піранні вылазяць з усіх труб. == Бонусы і навакольныя прадметы == # Грыб — ператварае Звычайнага Марыа ў Вялікага Марыа. Знаходзіцца ў цагліне з пытаннем, часам знаходзіцца ў звычайным. # Вогненная кветка — ператварае Вялікага Марыаў Вогненнага Марыа, даючы яму магчымасць атакаваць ворагаў на адлегласці пры дапамозе вогненных шароў. Таксама яе можна знайсці ў цагліне з пытаннем. Паколькі гэты бонус замяняе папярэдні, то калі гулец знаходзіцца ў стане звычайнага Марыа, замест кветкі з’яўляецца грыб. Звычайны Марыа, падабраўшы кветку, ператвараецца ў Вялікага. # Зорка — дае любому Марыа непаражальнасць і здольнасць забіваць ворагаў, дакранаючыся да іх, працягласцю ў некалькі секунд. Знайсці яе не так проста і яшчэ складаней злавіць. Яна знаходзіцца ў звычайнай ці нябачнай цагліне. # Манета — раскіданыя па ўзроўнях. Вялікія колькасці знаходзяцца ў падзямеллі, у якое можна трапіць праз трубу, альбо ў цаглінах са знакам пытання. Сабраўшы 100 манет, гулец атрымае адно дадатковае «жыццё». # Зялёны грыб — дае адно дадатковае «жыццё». Сустракаецца вельмі рэдка. # Звычайная цагліна — знаходзіцца на любым узроўні. Па іх можна хадзіць ці разбіваць (толькі ў тым выпадку, калі вы Вялікі Марыа ці Вогненны Марыа). Зрэдку ў іх можна знайсці схаваныя бонусы. # Цагліна з пытаннем — у ёй заўсёды знаходзіцца ці бонус, ці манеты. Актывуецца з дапамогай удару кулаком у скачку. # Цагліна манет — у ёй знаходзіцца некалькі манет. Выглядае гэтак жа, як і простая цагліна. За адзін удар з яе выпадае адна манетка. Колькасць манет абмежавана па часе — чым хутчэй вы будзеце па ёй біць, тым больш манет выб’еце. # Нябачная цагліна — у асноўным там прыхаваныя сур’ёзныя бонусы, бо знайсці такую цагліну вельмі складана. Актывуецца, як і звычайная цагліна, ударам кулака (пры скачку), прычым «рост» Марыа не мае значэння — цагліна актывуецца як звычайным, так і Супер Марыа. == Музыка == {{main|Super Mario Bros. (саўндтрэк)}} == Продажы і ацэнкі == «Super Mario Bros.» доўгі час была самай прадаваемай гульнёй у свеце пасля «[[Тэтрыс]]а». Усяго па дадзеных [[Nintendo]] было прададзена каля 40 мільёнаў копій гульні<ref> {{cite web |url=http://www.gamecubicle.com/features-mario-units_sold_sales.htm Super Mario Sales Data |title=Mario Sales Data |work=gamecubicle.com news |publisher=gamecubicle |accessdate=2015-03-26 }}</ref>, што дазволіла ёй трапіць у «[[Кніга рэкордаў Гінеса|Кнігу рэкордаў Гінеса]]». Гульня займае першае месца ў спісе ''«200 найвялікшых відэагульняў свайго часу» ''часопіса [[Electronic Gaming Monthly|EGM]]<ref>{{Cite web |url=http://www.1up.com/do/feature?pager.offset=10&cId=3147448 |title=The Greatest 200 Games of Their Time |access-date=20 снежня 2015 |archive-date=24 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160124170052/http://www.1up.com/do/feature?pager.offset=10&cId=3147448 |url-status=dead }}</ref>, неаднаразова займала першае месца ў спісе «100 гульняў усіх часоў» па версіі сайта [[IGN|Imagine Games Network]]<ref name="ign">{{cite web |url=http://top100.ign.com/2005/001-010.html |title=IGN's Тор 100 Games |work=ign.com |publisher=[[IGN|IGN Entertainment, Inc.]] |accessdate=2015-03-26 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6YQvH6xHh?url=http://top100.ign.com/2005/001-010.html |archivedate=11 мая 2015 |url-status=dead }}</ref>. == Распрацоўшчыкі гульні == * {{Nl |Сігэру | Міямото}} — кіраўнік праекта, дызайнер; * Хіросі Ямауці — выканаўчы прадзюсар; * Такасі Тэдзука — памочнік кіраўніка; * {{Nl |Кодзі | Кондо}} — кампазітар; * Леслі Свон ({{lang-en | Leslie Swan}}) — прадзюсар ад «Nintendo of America». == Сіквелы == * ''Super Mario Bros .: The Lost Levels'' (у Японіі выйшла пад назвай ''Super Mario Bros. 2'') * ''[[Super Mario Bros. 2]]'' (у Японіі выйшла пад назвай Super Mario USA) * ''[[Super Mario Bros. 3]]'' * '' Super Mario World'' (у Японіі выйшла пад назвай ''Super Mario Bros. 4'') * ''Super Mario 64'' * ''Super Mario Land 2: 6 Golden Coins'' * ''Super Mario Sunshine'' * ''New Super Mario Bros.'' * ''Super Mario Galaxy'' * ''New Super Mario Bros.'' * ''Super Mario Galaxy 2'' * ''Super Mario 3D Land'' * ''New Super Mario Bros. 2'' == Рымейкі == * '' [[Super Mario All-Stars]] '' — зборнік з [[рымейк]]аў чатырох першых гульняў серыі ''Super Mario'', уключаючы японскую версію [[Super Mario Bros .: The Lost Levels|''Super Mario Bros . 2 '']], для платформы [[Super Nintendo Entertainment System|SNES]]. Валодае палепшанай графікай і гукам у параўнанні з арыгіналамі. * '' [[Super Mario Bros. Deluxe]] '' — зборнік з рымейкаў «Super Mario Bros.» і «Super Mario Bros .: The Lost Levels» ('' The Lost Levels '' даступна толькі для праходжання ў [[Шматкарыстальніцкая гульня|шматкарыстальніцкай гульні]]) для [[Game Boy Color]]. Адрозніваецца ад арыгінала магчымасцю захавання і працягу гульні пасля таго, як усе «жыцці» расходаваныя. Графіка і гук былі перанесены з арыгінала. == Альтэрнатыўныя версіі == * ''Vs. Super Mario Bros.'' * ''All Night Nippon Super Mario Bros.'' * ''Super Mario Bros. Special'' == Перавыданні == У пачатку 2004 года Nintendo перавыдала гульню на [[Game Boy Advance]] ў Японіі, як частку іх Famicom Minis калекцыі і ў ЗША як частку Classic NES Series. Гэтыя перавыданні не ўтрымлівалі графічных абнаўленняў і мелі ўсе памылкі арыгінальнай гульні. Паводле дадзеных NPD Group гэта перавыданне «Super Mario Bros.» было самым прадаваемым для Game Boy Advance з чэрвеня па снежань 2004 года<ref>[http://www.gamespot.com/news/chartspot-june-2004-6103856 ChartSpot: June 2004]. — [http://www.gamespot.com Gamespot.com]</ref>. У 2005 годзе Nintendo зноў перавыдала гэтую гульню для Game Boy Advance ў гонар 20-гадовага юбілею гульні ў адмысловай рэдакцыі<ref>[http://www.gamasutra.com/php-bin/news_index.php?story=6766 Japanese Sales Charts, Week Ending October 2]. — [http://www.gamasutra.com Gamasutra.com]</ref>. «Super Mario Bros.» з’яўляецца адной з 19 гульняў, уключаных у [[Nintendo GameCube]]. Гульня была выдадзена 2 снежня 2006 у Японіі, 25 снежня 2006 года ў Паўночнай Амерыцы для Wii’s Virtual Console і з’яўлялася арыгінальнай копіяй гульні з усімі памылкамі<ref>[http://wii.ign.com/articles/770/770594p1.html Super Mario Bros. VC Review: The one that started it all] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081207094043/http://wii.ign.com/articles/770/770594p1.html |date=7 снежня 2008 }}. — [http://wii.ign.com Wii.ign.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20061231175051/http://wii.ign.com/ |date=31 снежня 2006 }}</ref>. Super Mario Bros. з’яўляецца адной з trial-гульняў даступных у «Masterpieces» секцыі ў Super Smash Bros. Brawl<ref>[http://www.smashbros.com/en_us/gamemode/various/various23.html Masterpieces] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080128095218/http://www.smashbros.com/en_us/gamemode/various/various23.html |date=28 студзеня 2008 }}. — [http://www.smashbros.com Smashbros.com]</ref>. Для [[Nintendo 3DS]] гульня была выдадзена ў верасні 2011 года для ўдзельнікаў Nintendo’s 3DS Ambassador Program. == Зноскі == {{reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Відэагульні 1985 года]] [[Катэгорыя:Гульні для Game Boy Advance]] [[Катэгорыя:Гульні для Virtual Console]] [[Катэгорыя:Гульні для NES]] [[Катэгорыя:Гульні для Famicom Disk System]] [[Катэгорыя:Гульні Марыа]] [[Катэгорыя:Платформеры]] [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў Японіі]] qf9b6mawnvzwgoxqu69rkqvzyi84qpy 0 307726 5174479 5105078 2026-08-02T10:08:54Z DENAMAX 36236 5174479 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Трамп}} {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Дональд Джон Трамп''' ({{Lang-en|Donald John Trump}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] мільярдэр, палітык, будаўнічы і медыйны магнат, аўтар шэрагу кніг па бізнесе і самаразвіцці. Двойчы [[Прэзідэнт ЗША]] — у 2017—2021 гадах і з 2025 года. == Біяграфія == === Раннія гады, адукацыя === Дональд быў чацвёртым дзіцем у сям’і (агулам у яго бацькоў было пяцёра дзяцей). Бацька быў прадпрымальнікам у галіне нерухомасці; маці — дамашняя гаспадыня. У 1959—1964 гадах Дональд Трамп вучыўся ў [[Нью-Ёркская ваенная акадэмія|Нью-Ёркскай ваеннай акадэміі]], У 1964—1966 гадах — у [[Фордэмскі ўніверсітэт|Фордэмскім універсітэце]]. Затым перавёўся ў Уортанскую школу бізнесу [[Пенсільванскі ўніверсітэт|Пенсільванскага універсітэта]], скончыў яе ў 1968 годзе і атрымаў ступень [[бакалаўр]]а эканомікі. === Прадпрымальніцкая кар’ера === У 1968 годзе Дональд Трамп пачаў працаваць у кампаніі бацькі, у 1971 годзе атрымаў у ёй кантрольны пакет і пераназваў яе ў [[Trump Organization]]. У 1980-я гады Дональд Трамп купіў некалькі [[казіно]] і аб’яднаў іх у адну кампанію. Акрамя казіно, яму належаць элітныя пляцоўкі для [[гольф]]а, курорты і турыстычныя зоны ў ЗША і іншых краінах. Частку свайго багацця Трамп зарабіў на рэгістрацыі гандлёвай маркі [[Trump (гандлёвая марка)|Trump]], якой карыстаюцца шматлікія кампаніі ў самых розных сферах (іпатэка, рэстаранны бізнэс, вытворчасць прадуктаў харчавання і г.д.). У 1996—2015 гады сумесна з тэлекампаніяй [[NBC]] Трамп валодаў [[Конкурс прыгажосці|конкурсамі прыгажосці]] «[[Міс ЗША]]» і «[[Міс Сусвет]]». Некаторыя з бізнес-праектаў Трампа былі стратнымі. У іх ліку: футбольная каманда New Jersey Generals, авіякампанія Trump Shuttle, іпатэчная кампанія, выданне часопіса, вытворчасць гарэлкі і мінеральнай вады, выпуск настольнай гульні, стварэнне інтэрнэт-кампаніі і заснаванне ўніверсітэта. === Прэзідэнцкія выбары 2016 года === {{Асноўны артыкул|Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2016)}} Упершыню пра магчымасць удзелу ў змаганні за пасаду прэзідэнта Дональд Трамп заявіў у пачатку 1990-х гадоў. На выбарах 1999 года ён балатаваўся ад Партыі рэформаў, а ў 2012 годзе ад [[Рэспубліканская партыя ЗША|Рэспубліканскай партыі]], але абодва разы здымаў сваю кандыдатуру на першых этапах [[Прэзідэнцкія праймерыз у ЗША|праймерыз]]. Уступіўшы ў прэзідэнцкую гонку 2016 года, ён заявіў, што будзе «вялікім прэзідэнтам», а лозунгам сваёй выбарчай кампаніі абраў заклік «[[Make America Great Again|Зробім Амерыку зноў вялікай]]». У гэты раз З’езд Рэспубліканскай партыі зацвердзіў яго кандыдатам на пасаду прэзідэнта. 8 лістапада 2016 года на выбарах прэзідэнта ЗША Трамп перамог, калі набраў 304 голаса [[Калегія выбаршчыкаў (ЗША)|Калегіі выбаршчыкаў]] (супраць 227 у кандыдата ад дэмакратаў [[Хілары Клінтан]]) пры неабходным для перамогі мінімуме ў 270. Пры гэтым за Клінтан непасрэдна прагаласавалі амаль на тры мільёны амерыканцаў больш, чым за Трампа. === Першы прэзідэнцкі тэрмін (2017—2021 гады) === Дональд Трамп уступіў на пасаду 20 студзеня 2017 года і стаў першым прэзідэнтам ЗША, які не займаў раней ніякіх выбарных, дзяржаўных або ваенных пасад. Пры ім стала больш жорсткім іміграцыйнае заканадаўства, праведзена падатковая рэформа, яго адміністрацыя ўзяла курс на перагляд гандлёвых пагадненняў з іншымі краінамі, адмовілася ад удзелу ў працы шэрагу міжнародных арганізацый — ЗША выйшлі з [[ЮНЕСКА]], Парыжскага пагаднення па клімаце, [[Сумесны ўсёабдымны план дзеянняў|пагаднення па іранскай ядзернай праграме]], а таксама з [[Дагавор аб ліквідацыі ракет сярэдняй і меншай далёкасці|Дамовы аб ліквідацыі ракет сярэдняй і меншай далёкасці]] і Дамовы па адкрытым небе, спынілі фінансаванне [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|Сусветнай арганізацыі аховы здароўя]]. Вашынгтон прызнаў [[Палітычны статус Іерусаліма|Іерусалім сталіцай Ізраіля]] і прапанаваў план па ўрэгуляванні [[Ізраільска-палесцінскі канфлікт|ізраільскага-палесцінскага канфлікту]], які прадугледжвае эканамічную дапамогу Палесціне і суседнім арабскім краінам у абмен на мірнае пагадненне з Ізраілем. Пры пасярэдніцтве ЗША Ізраіль падпісаў дакументы па нармалізацыі стасункаў з ААЭ і Бахрэйнам. Сваімі асноўнымі поспехамі на пасадзе кіраўніка дзяржавы Трамп называе стабільны эканамічны рост краіны (2-3 % за год), самы нізкі за 50 гадоў узровень беспрацоўя — 3,5 %, умацаванне [[Узброеныя Сілы ЗША|Узброеных Сіл]] (пры ім бесперапынна рос абаронны бюджэт, створаны новы від Узброеных Сіл — касмічныя сілы). Яго адміністрацыя значна скараціла вайсковую прысутнасць у Сірыі і Іраку і падпісала пагадненне з рухам «[[Талібан]]» пра вывад войскаў з Афганістана. У перыяд прэзідэнцтва Трампа ЗША не пачалі ніводнай новай вайсковай кампаніі за мяжой. === Прэзідэнцкія выбары 2020 года === {{Асноўны артыкул|Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2020)|Штурм Капітолія ЗША (2021)}} Прэзідэнцкія выбары адбыліся 3 лістапада 2020 года. У агульнанародным галасаванні Трамп набраў 74,2 млн галасоў (на 11 млн больш, чым у 2016 годзе), але за дэмакрата [[Джо Байдэн]]а прагаласавалі 81,3 млн амерыканцаў — у калегіі выбаршчыкаў Трамп атрымаў 232 голаса, Байдэн — 306. 6 студзеня 2021 года, калі [[Кангрэс Злучаных Штатаў Амерыкі|Кангрэс]] павінен быў зацвердзіць вынікі выбараў, мітынг прыхільнікаў Трампа каля [[Капітолій (Вашынгтон)|Капітолія]] (месцазнаходжанне Кангрэса) з заклікам аспрэчыць вынікі галасавання выбаршчыкаў перарос у штурм і захоп будынка, што прывяло да зрыву пасяджэння, эвакуацыі абедзвюх палат і гібелі пяці чалавек. Кангрэс ЗША зацвердзіў вынікі выбараў на наступны дзень. Трамп адмовіўся прызнаваць паразу і аспрэчыў вынікі выбараў, але не змог атрымаць у судах ніводнай перамогі. Ён не прысутнічаў на інаўгурацыі Джо Байдэна, што стала першым падобным выпадкам з 1869 года. === Прэзідэнцкія выбары 2024 года === {{Асноўны артыкул|Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2024)}} Пасля сыходу з [[Белы дом|Белага дома]] Дональд Трамп адкрыта і рэзка крытыкаваў СМІ, адміністрацыю Джо Байдэна і [[Дэмакратычная партыя ЗША|Дэмакратычную партыю]] — ён працягнуў палітычную дзейнасць і яго ўплыў на Рэспубліканскую партыю захаваўся. У лістападзе 2022 года Трамп афіцыйна абвясціў пра намер удзельнічаць у выбарах 2024 года і потым практычна аднагалосна быў зацверджаны на партыйным з’ездзе. Як і на папярэдніх выбарах, лозунгам сваёй выбарчай кампаніі ён абраў заклік «Зробім Амерыку зноў вялікай». У 2024 годзе падчас выбарчай кампаніі на Трампа было здзейснена два замахі: * [[Замах на Дональда Трампа|Першы]] — 13 ліпеня, падчас перадвыбарчага мітынгу ў штаце [[Пенсільванія]], куля прастрэліла яму вуха (стралок быў ліквідаваны Сакрэтнай службай). * [[Другі замах на Дональда Трампа|Другі]] — 15 верасня ў [[Уэст-Палм-Біч]] у штаце [[Фларыда (штат)|Фларыда]] непадалёк ад месца, дзе экс-прэзідэнт гуляў у гольф, супрацоўнік Сакрэтнай службы адкрыў стральбу па падазронаму ўзброенаму чалавеку (той не паспеў пачаць страляць і пасля ён быў затрыманы). [[Федэральнае бюро расследаванняў|ФБР]] расцаніла інцыдэнт як спробу замаху. Па выніках прэзідэнцкіх выбараў 5 лістапада 2024 года Трамп змог заручыцца большасцю галасоў як амерыканцаў (77,3 млн, на 3,1 млн больш, чым у 2020 годзе), так і выбаршчыкаў (312). За яго суперніцу, [[Віцэ-прэзідэнт ЗША|віцэ-прэзідэнта]] [[Камала Харыс|Камалу Харыс]], прагаласавала больш за 75 млн амерыканцаў, яна атрымала 226 галасоў выбаршчыкаў. === Другі прэзідэнцкі тэрмін (з 2025 года) === Уступіў на пасаду ў другі раз 20 студзеня 2025 года. Стаў другім амерыканскім лідарам, які прыйшоў да ўлады пасля перапынку і атрымаў падвойную нумарацыю (45-ты і 47-мы) ў спісе кіраўнікоў Белага дома, пасля дэмакрата [[Стывен Гровер Кліўленд|Гровера Кліўленда]] (22-гі і 24-ты), які кіраваў у 1885—1889 і 1893—1897 гады. Пасля паўторнага ўступлення на пасаду Дональд Трамп адмяніў дзясяткі рашэнняў былога прэзідэнта Джо Байдэна, пачаў змагацца з мігрантамі, а таксама памілаваў сотні людзей за іх ролю ў нападзе на Капітолій 6 студзеня 2021 года. Увёў [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфныя абмежаванні]] супраць іншых краін. У 2026 годзе санкцыянаваў ваенныя аперацыі [[Уварванне ЗША ў Венесуэлу (2026)|ў Венесуэле]] і Іране. == Супрацьстаянне з Кангрэсам і СМІ == У перыяд першага прэзідэнцкага тэрміну Трамп падвяргаўся беспрэцэдэнтнаму ціску з боку сваіх палітычных праціўнікаў з прычыны падазрэнняў у сувязях з Расіяй. У дачыненні да яго і членаў яго каманды вялося некалькі расследаванняў у Кангрэсе і Міністэрстве юстыцыі ЗША, але даказаць змову з Расіяй не здолелі. У верасні 2019 года і ў студзені 2021 года дэмакраты ў [[Палата Прадстаўнікоў ЗША|Палаце прадстаўнікоў]] Кангрэса ЗША ініцыявалі працэдуры [[імпічмент]]у Трампа: * У [[Першы імпічмент Дональда Трампа (2019—2020)|першы раз]] яго абвінавацілі ў злоўжываньні ўладай пры спробе дамагчыся ад кіраўніцтва [[Украіна|Украіны]] расследавання ў дачыненьні да свайго канкурэнта на выбарах 2020 года Джо Байдэна і яго сына ў сувязі з іх дзейнасьцю ў гэтай краіне (гл. [[Украінскі скандал Трампа]]). * У [[Другі імпічмент Дональда Трампа (2021)|другі раз]] падставай стаў штурм Капітолія, калі Трампа абвінавацілі ў падбухторванні да мецяжу. Беспрэцэдэнтнасць сітуацыі была ў тым, што ўпершыню за гісторыю краіны працэдуры імпічменту двойчы падвергнуўся адзін і той прэзідэнт, прычым такі, што да моманту вырашальнага галасавання ўжо склаў свае паўнамоцтвы. У абодвух выпадках [[Сенат ЗША|Сенат]] апраўдаў прэзідэнта. Акрамя таго, супраць яго выступілі найбуйнейшыя амерыканскія тэлеканалы і друкаваныя выданні. Трамп абвінавачваў іх у распаўсюджванні [[Фэйкавыя навіны|фэйкавых навінаў]] і называў «ворагамі народа». Пасля падзей 6 студзеня 2021 года ў шэрагу [[Сацыяльная сетка|сацыяльных сетак]] акаўнты Трампа былі закрыты (адноўлены ў 2022—2023 гадах), у сувязі з чым у кастрычніку 2021 года ён заснаваў сваю медыяплатформу [[Truth Social]]. У лістападзе 2024 года Трамп, будучы кандыдатам у прэзідэнты, падаў у суд на тэлеканал [[CBS]] News, палітык абвінаваціў канал ва ўмяшанні ў выбары. Улетку 2025 года медыяхолдынг Paramount Global, які ў той час валодаў тэлеканалам CBS News, пагадзіўся выплаціць $16 млн, каб спыніць суд<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/24408375 Paramount выплатит $16 млн для завершения суда с Трампом]{{ref-ru}}</ref>. == Судовы пераслед == У дачыненні да экс-прэзідэнта было ўзбуджана некалькі судовых разглядаў — па абвінавачванні ў парушэнні выплаты падаткаў, у прыніжэнні кошту актываў Trump Organization, у захоўванні сакрэтных дакументаў дома, у сексуальным дамаганні, а ў жніўні 2023 года яму прад’явілі абвінавачванні па справе штурма Капітолія і спробы ўмяшання ў выбары 2020 года. У маі 2024 года прысяжныя прызналі яго вінаватым у падробцы фінансавых дакументаў. Такім чынам, Трамп стаў першым у гісторыі ЗША экс-прэзідэнтам, прызнаным вінаватым у здзяйсненні крымінальнага злачынства. Акрамя таго, Трамп стаў першым прэзідэнтам ЗША, які ўступіў на пасаду з судзімасцю за крымінальныя злачынствы (Канстытуцыя ЗША не забараняе асобам з судзімасцю балатавацца на пасаду прэзідэнта або займаць яго). Сам Трамп лічыць абвінавачванні беспадстаўнымі і называе тое, што адбываецца «паляваннем на ведзьмаў». == Кнігі, кіно, тэлебачанне == Дональд Трамп — аўтар каля 20 кніг, якія сталі бэстсэлерамі. Большасць з іх прысвечаны філасофіі прадпрымальніцтва і яго ўласнаму поспеху. Ён зняўся ў эпізодах некалькіх фільмаў. У 2004—2015 гадах быў выканаўчым прадзюсарам і вядучым у рэаліці-шоў на канале NBC The Celebrity Apprentice («Кандыдат»). Гэтае шоў прынесла Трампу зорку на [[Галівудская алея славы|Алеі славы ў Галівудзе]] (2007 год). == Асабістыя звесткі == У 1977—1990 гады Дональд Трамп быў жанаты з Іванай Зельнічкавай, былой [[Чэхаславакія|Чэхаславацкай]] лыжніцай, пасля — фотамадэллю. У 1993—1999 гады яго жонкай была актрыса і прадзюсар Марла Мейплз. У 2005 годзе ён ажаніўся з ураджэнкай [[Славенія|Славеніі]] фотамадэллю [[Мелання Трамп|Меланняй Кнаўс]]. У яго пяць дзяцей. Двойчы Трамп быў прызнаны [[Чалавек года паводле часопіса «Time»|Чалавекам года]] паводле часопіса [[Time]] (2016 і 2024 гады). Па выніках 2024 года часопіс [[Forbes]] ацаніў багацце Трампа ў $6,5 млрд<ref>[https://tass.ru/encyclopedia/person/tramp-donald Трамп, Дональд]{{ref-ru}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Савет міру]] == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Вікіцытатнік|Дональд Трамп}} {{Прэзідэнты ЗША}} {{Лідары Вялікай сямёркі}} {{Лідары НАТА}} {{Чалавек года (па версіі часопіса Тайм) 2001—2025}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Трамп Дональд}} [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі ЗША]] [[Катэгорыя:Мільярдэры ЗША]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залатая маліна»]] [[Катэгорыя:Прэзідэнты ЗША]] [[Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты ЗША (2016)]] [[Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты ЗША (2020)]] [[Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты ЗША (2024)]] ez8ideqm9exh3vhi0ghuw28hivzn3cc 0 309658 5174320 5154617 2026-08-01T20:26:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174320 wikitext text/x-wiki {{Егіпецкая грабніца | theban = так | name = TT55 | owner = [[Рамасэ]] | image = Maler der Grabkammer des Ramose 001.jpg | image_size = 250 | image_alt = | caption = ''[[Плакальшчыцы (грабніца Рамасэ)|Плакальшчыцы]]'', з грабніцы (TT55) Рамасэ, каля 1411-1375 да н.э. | latd = | latm = | lats = | longd = | longm = | longs = | map_alt = | location = {{нп3|Шэйх Абд эль-Курна||ru|Шейх Абд эль-Курна}} | date = | excavated = | decoration = | layout = | prev = [[TT54]] | next = [[TT56]] }} {{Hiero|Рамасэ|<hiero>N5:Z1-ms</hiero> <ref name="PM">Porter and Moss, Topographical Bibliography: The Theban Necropolis, p. 105-111.</ref>|align=left|era=nk}} '''TT55''' — грабніца, якая змяшчаецца ў {{нп3|Шэйх Абд эль-Курна|Шэйх Абд эль-Курне|ru|Шейх Абд эль-Курна}} і з’яўляецца часткай [[Фіванскі некропаль|Фіванскага некропаля]] на заходнім беразе [[Ніл]]а, насупраць [[Луксор]]а<ref name="baikie1932">{{cite book|first=James|last=Baikie|title=Egyptian Antiquities in the Nile Valley|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529878|publisher=Methuen|date=1932}}</ref>. == Гісторыя == Грабніца Рамасэ ў Даліне вяльмож на захадзе Фіваў, пазначаная археолагамі пад № 55, была адкрыта ў 1879 годзе. == Апісанне == У грабніцы TT55 пахаваны [[Старажытны Егіпет|старажытнаегіпецкі]] [[чаці]] [[Рамасэ]]. Гэтая пахавальня задумвалася ў выглядзе невялікага храма з двума радамі калон, капліцай і пахавальнай камерай, у якую вядзе калідор з першай залы. Яна мае галоўную залу, якая першапачаткова змяшчала 32 калоны, і калідор з 8 калонамі. Пахавальня адметная высокай якасцю упрыгожванняў, зробленых як у [[Мастацтва Старажытнага Егіпта|традыцыйным стылі]], так і ў стылі {{нп3|Амарнскае мастацтва|Амарнскага перыяду||Amarna art}}<ref>{{cite web|url=http://www.osirisnet.net/tombes/nobles/ramose/e_ramose.htm|title=Ramose - TT55|accessdate=2007-06-05|archive-date=24 верасня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924062806/http://www.osirisnet.net/tombes/nobles/ramose/e_ramose.htm|url-status=dead}}</ref>. == Дэкарацыі грабніцы == [[Файл:Maler der Grabkammer des Ramose 002.jpg|thumb|250px|Пахавальная працэсія]] [[Файл:Frise ramose TT55 medium.jpg|thumb|250px|Пахавальная працэсія]] Асноўная частка грабніцы мае ўваход праз адкрытую пляцоўку з усходняга боку ў вялікую калонную залу з чатырма радамі па восем калон. На ўсходняй сцяне ёсць «традыцыйныя» неафарбаваныя рэльефы, якія паказваюць Рамасэ, яго жонку і іншых (у тым ліку яго брата {{нп3|Аменхатэп (Хай)|Аменхатэпа||Amenhotep (Huy)}} з жонкай Мэй). Жрэц, апрануты ў скуру пантэры, прыносіць ахвяраванні за Рамасэ і яго сям’ю, а тры дзяўчыны граюць на музычных інструментах<ref>{{cite web|url=http://www.egyptsites.co.uk/upper/luxorwest/tombs/nobles/ramose.html|title=Tomb of Ramose (TT55)|accessdate=2007-06-10|archive-date=5 чэрвеня 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080605035904/http://www.egyptsites.co.uk/upper/luxorwest/tombs/nobles/ramose.html|url-status=dead}}</ref>. Рамасэ і яго блізкія прысутнічаюць пры здзяйсненні пахавальных рытуалаў і абрадаў (абмыванне, ускурэнне пахошчаў, паднашэнне ахвярных дароў). Паўднёвая сцяна таксама мае пахавальныя сцэны, на гэты раз афарбаваныя, у двух радах. Яны паказваюць пачатак эвалюцыі {{нп3|Амарнскае мастацтва|Амарнскага мастацкага стылю||Amarna art}}. Верхні рад, здаецца, паказвае фактычнае шэсце, з труной на лодцы, якую нясуць разам з санкамі. Гэтыя сцэны былі пазней замазаны па невядомай прычыне<ref name="baikie1932p608">{{cite book|first=James|last=Baikie|pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529878/page/n660 608]|title=Egyptian Antiquities in the Nile Valley|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529878|publisher=Methuen|date=1932}}</ref>. На каляровым роспісе паўднёвай сцяны намаляваная пахавальная працэсія з [[Плакальшчыцы (грабніца Рамасэ)|плакальшчыц]], якія працягваюць рукі да нябёсаў і ў роспачы рвуць на сабе валасы. Заходняя сцяна мае дзве сцэны, якія паказваюць [[Эхнатон]]а (пазначанага як Аменхатэп IV, што паказвае на першапачатковае існаванне грабніцы ў яго валадаранне); левы бок паказвае фараона, які сядзіць пад навесам разам з [[Маат]], што сядзіць побач з ім. Ніжэй трона высечаныя імёны васальных дзяржаў (ілюстраваны нубійцы, азіяты і лівійцы). Рамасэ стаіць перад фараонам, паказваючы свае тытулы. Справа паказаны Эхнатон і Неферціці, якія сядзяць на балконе і ўзнагароджваюць Рамасэ золатам (гэтая сцэна стала амаль стандартам у {{нп3|Грабніцы вяльможаў, Амарна|магільнях вяльможаў||Tombs of the Nobles (Amarna)}} у [[Амарна|Амарне]]). Абедзве гэтыя сцэны не завершаны, і некаторыя дэталі абмаляваныя схематычна. У крайнім правым куце заходняй сцяны Рамасэ намаляваны пакінуўшым палац у час віншавання людзей. Далей у грабніцы знаходзіцца неўпрыгожаны калідор<ref>{{cite web|url=http://www.pbs.org/wgbh/nova/egypt/explore/ramoseinn.html|title=Tomb of Ramose: Inner Hall|accessdate=2007-06-05}}</ref>, які вядзе ад цэнтра заходняй сцяны у капліцу з 3 нішамі. === Пахавальная камера === [[Файл:TT55 Ramose Burial Chamber.jpeg|thumb|250px|Выгляд пахавальнай камеры, бачны след фарбы на супрацьлеглай перамычцы і урна.]] [[Файл:Mummified skull in niche of Ramose TT55.jpeg|250px|thumb|Муміфікаваны чэрап у нішы пахавальнай камеры.]] У пахавальную камеру можна патрапіць праз моцна нахілены карыдор у паўднёва-заходнім куце, які прыводзіць да памяшкання з чатырма калонамі, якое не мае ўпрыгожанняў. У ім утрымліваюцца урна і забальзамаваны чэрап. Маюцца сляды сіняй фарбы над парталам насупраць уваходу. == Наведванне == Грабніца з 2007 года адкрыта для наведвальнікаў з 7 да 17 гадзін, але, як і ў іншых падобных егіпецкіх аб’ектах, фатаграфаванне там не дазваляецца. == У культуры == Грабніца была паказана ў першым эпізодзе дакументальнага серыяла [[BBC]] 2005 года «{{нп3|Як мастацтва робіць свет|||How Art Made the World}}». {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = {{нп3|Юрый Якаўлевіч Перапёлкін|Перепёлкин Ю. Я.|ru|Перепёлкин, Юрий Яковлевич}} |частка = |загаловак = Переворот Амен-хотпа IV. Часть 2 |арыгінал = |спасылка = |выданне = |адказны = |месца = |выдавецтва = Издательство «Наука». Главная редакция восточной литературы |год = 1984 |том = |старонкі = |старонак = 287 |isbn = }} * {{кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Údolí králů: hrobky a zádušní chrámy Západních Théb |арыгінал = |спасылка = |выданне = |адказны = |месца = Praha |выдавецтва = REBO PRODUCTIONS CZ |год = 2011 |том = |старонкі = |старонак = 434 |isbn = 978-80-255-0461-1 }} == Спасылкі == {{Commonscat|Tomb of Ramose}} * [http://www.bellabs.ru/Egypt/Qurna.html Рамос (TT55 Ramose)] {{ref-ru}} * [http://pharaon.pp.ua/vse-o-egipte/40-vstranefaraonov/243-zapadnyefivydolinaznati.html Западные Фивы. Долина знати] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181031052444/http://pharaon.pp.ua/vse-o-egipte/40-vstranefaraonov/243-zapadnyefivydolinaznati.html |date=31 кастрычніка 2018 }} {{ref-ru}} [[Катэгорыя:XV стагоддзе да н.э.]] [[Катэгорыя:Грабніцы]] [[Катэгорыя:Старажытны Егіпет]] [[Катэгорыя:Пахавальні]] [[Катэгорыя:Фіванскія некропалі]] q16cl18q7xiev9sjxxg1ghbc5tvc7lb 0 310610 5174346 5085869 2026-08-01T21:57:37Z SpinnerLaserzthe2nd 100466 ([[c:GR|GR]]) [[File:Flag of Canton of Valais.svg]] → [[File:CHE Valais Flag.svg]] 5174346 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} [[Файл:Red star.svg|135px|right|Чырвоная зорка]] '''Чырвоная зорка''' (<big><span style="color: red">★</span></big>) — [[геральдычны знак]], які быў [[сімвал]]ам [[Чырвоная армія|Чырвонай арміі]]<ref name=autogenerated1>[http://mechcorps.rkka.ru/vik-vistrel/Libros/Polit/kz.htm Чырвоная Зорка — сімвал Чырвонай Арміі]</ref>, прысутнічаў на [[сцяг СССР|сцягу]] і [[герб СССР|гербе СССР]], сцягах і гербах некаторых краін [[Варшаўскі дагавор|Варшаўскага дагавора]], сімволіцы левых арганізацый і рухаў. Ён з’яўляецца адным з элементаў [[Сцяг Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі|Сцяга Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі]], эмблем [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]]<ref>[http://www.deti.mil.by/paradeground_6_10/armedforces/ Дзецям пра армію › Пляц › Геральдычныя сімвалы Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161113160049/http://deti.mil.by/paradeground_6_10/armedforces/ |date=13 лістапада 2016 }}</ref>, [[Узброеныя сілы Казахстана|Узброеных сіл Рэспублікі Казахстан]] і [[НВАК]], прысутнічае ў якасці [[Слоўнік тэрмінаў вексілалогіі|элемента]] на афіцыйных сімвалах некаторых іншых дзяржаў і іх адміністрацыйных адзінак. Ён таксама намаляваны на [[эмблема]]х шэрагу спартыўных клубаў, такіх як [[ЦСКА]], і некаторых кампаній, такіх як [[Heineken]] (з XIX стагоддзя). == Выкарыстанне сімвала ў Расійскай імперыі == [[Файл:Orzvezd photo.jpg|thumb|[[Пяціканцовая зорка]] з арлом, на [[вагон]]е [[воінскі цягнік|воінскага цягніка]], Расійская імперыя, фота Віктара Булы, [[1905]] год.]] Чырвоная зорка звычайна называлася «марсавай зоркай» па імі старажытнарымскага [[Багі вайны|бога вайны]] Марса. «Марсава» пяціканцовая зорка ('''але не чырвонага колеру''') выкарыстоўвалася ў [[Руская імператарская армія|Рускай арміі]]. [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалай I]] сваім указам ад 1 студзеня 1827 года ўвёў зоркі на [[эпалет]]ах [[афіцэр]]аў і [[генерал]]аў, 29 красавіка 1854 года зоркі былі дададзены на [[пагон]]ы<ref name="boris" />. У 1904 і 1905 гадах фатограф [[Карл Карлавіч Була|К. Була]], аўтар выдання «Ніва», публікаваў здымкі расійскіх [[воінскі цягнік|воінскіх цягнікоў]], на якіх намалявана пяціканцовая зорка (светлага колеру) з дзяржаўным двухгаловым арлом у цэнтры<ref>{{Cite web |url=http://www.samoupravlenie.ru/war_land.php |title=русско-японская война 1904—1905 годов {{!}} война на суше оригинальные фотографии |access-date=11 лютага 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150114190643/http://www.samoupravlenie.ru/war_land.php |archivedate=14 студзеня 2015 |url-status=dead }}</ref>. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі [[знакі адрознення]] ваеннаслужачых Рускай імператарскай арміі былі зменены, пагоны адменены. 21 красавіка 1917 года, загадам па флоце і марскім ведамстве № 150 ваеннага і марскога міністра [[Часовы ўрад Расіі|Часовага ўрада]] [[Аляксандр Іванавіч Гучкоў|А. І. Гучкова]], пагоны заменены нарукаўнымі знакамі адрознення і ўведзена новая [[кукарда]]. На ёй пяціканцовая зорка была размешчана па-над разеткай з якарам<ref name="boris" />. == Выкарыстанне сімвала ў Савецкай Расіі і СССР == У Савецкай Расіі пад ёй разумелася адзінства сусветнага [[пралетарыят]]у ўсіх пяці [[кантынент]]аў Зямлі<ref>Александр Дерябин. [http://lib.aldebaran.ru/author/deryabin_aleksandr/deryabin_aleksandr_grazhdanskaya_voina_v_rossii_19171922_krasnaya_armiya/2/ Гражданская война в России 1917—1922. Красная Армия] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080518073025/http://lib.aldebaran.ru/author/deryabin_aleksandr/deryabin_aleksandr_grazhdanskaya_voina_v_rossii_19171922_krasnaya_armiya/2/ |date=18 мая 2008 }}</ref>: пяць канцоў зоркі — пяць [[мацярык|мацерыкоў]] планеты. Чырвоны колер — колер пралетарскай рэвалюцыі, ён павінен быў аб’яднаць усе пяць кантынентаў адзінай мэтай і адзіным пачаткам. Вялікая савецкая энцыклапедыя давала такую трактоўку гэтаму сімвалу: ''«…чырвоная пяціканцовая зорка… — сімвал канчатковай перамогі ідэй камунізму на пяці кантынентах Зямнога шара…»''. Такім чынам чырвоная зорка — знак [[Камінтэрн]]а. У аснове сімвала ляжалі ідэі [[Сусветная рэвалюцыя|сусветнай рэвалюцыі]], сусветнай савецкай рэспублікі і сусветнай [[Дыктатура пралетарыята|дыктатуры пралетарыята]]. У савецкай традыцыі Марс сімвалізаваў абарону мірнай працы. Чырвоная зорка размешчана па-над планетай Зямля на [[Герб СССР|гербе СССР]]. Чырвоная зорка сімвалізавала вызваленне працоўных ад голаду, вайны, галечы і рабства. Маюцца шматлікія звесткі, што першапачаткова чырвоная зорка была павернута двума прамянямі ўгару, а адным уніз, як у свой час размяшчалася старажытнагрэчаская [[пентаграма]]. У прыватнасці, накіраваны ўніз адзіны прамень мае зорка на першай савецкай узнагародзе — [[Ордэн Чырвонага Сцяга|Ордэне Чырвонага сцяга]]. Аднак такое размяшчэнне выклікала ў неадукаваных людзей асацыяцыю з рогамі д’ябла, у сімвала з’явілася мянушка «знак антыхрыста». Падобнае ўспрыманне падмацоўвалася жорсткімі ганеннямі на праваслаўную царкву ў першыя гады савецкай улады. Зрэшты, не выключана, што сатанінская інтэрпрэтацыя чырвонай зоркі была прапанавана антысавецкімі сіламі ў рамках ідэалагічнай барацьбы. Ваенны аддзел [[УЦВК]] вымушана выдаў масавым тыражом улётку «''Глядзі, таварыш, вось Чырвоная Зорка''», дзе выкарыстоўвалася выява зоркі з адным прамянём угару і ў форме прытчы тлумачылася яго значэнне. З гэтага моманту арыентацыя сімвала не змянялася<ref name="boris">{{кніга |аўтар= Борисов В. А.|загаловак= Нагрудные знаки советских вооруженных сил. 1918-1991|адказны= |спасылка= http://mechcorps.rkka.ru/vik-vistrel/Libros/Polit/kz.htm|месца=СПб.|выдавецтва= Фарн|год= 1994|том= |старонак= |старонкі= |isbn=}}</ref>. === У Рабоча-сялянскай Чырвонай арміі === [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Прыход да ўлады бальшавікоў]] [[Дэмакратызацыя арміі ў Расіі, 1917|паклаў канец існаванню рускай імператарскай арміі]] і яе атрыбутаў. Пры стварэнні новай арміі — Рабоча-сялянскай Чырвонай арміі — патрабавалася вырашыць пытанне і пра знакі адрознення для ваеннаслужачых. Чырвоная зорка як сімвал Чырвонай арміі была прапанавана Ваеннай калегіяй па арганізацыі Чырвонай арміі, стваральнікам эмблемы быў камандуючы [[Петраградская ваенная акруга|Петраградскай ваеннай акругай]] [[Канстанцін Сцяпанавіч Ерамееў|Канстанцін Ерамееў]]<ref>''Похлебкин В. В.'' Словарь международной символики и эмблематики. — {{М.}}: ЗАО Центрполиграф, 2006</ref>. Іншыя даследчыкі, спасылаючыся на ўспаміны публіцыста [[Емяльян Міхайлавіч Яраслаўскі|Е. М. Яраслаўскага]], сцвярджалі, што аўтарам быў адзін з камісараў Маскоўскай ваеннай акругі М. А. Палянскі, які і прапанаваў чырвоную пяціканцовую зорку з выявай плуга, молата і кнігі. Малюнак атрымаўся некалькі перагружаным і дрэнна чытаўся. Пасля абмеркавання на грамадскай калегіі акругі ў сімвале былі пакінуты толькі молат і плуг<ref name="boris" />. Упершыню пра «чырвоную зорку» згадваецца ў газеце «Известия Всероссийского Центрального Исполнительного Комитета Советов крестьянских, рабочих, солдатских и казачьих депутатов» 19 красавіка 1918 года. Невялікая нататка ў раздзеле «Хроніка» апавядала, што Камісарыятам па ваенных справах зацверджаны чарцёж нагруднага знака для воінаў Чырвонай арміі ў выглядзе чырвонай зоркі з залацістай выявай плуга і молата ў цэнтры. Зорка ўвасобіла ў сабе найстаражытны сімвал абароны. Плуг і молат чыталіся як саюз рабочых і сялян. Чырвоны колер увасабляў рэвалюцыю. Пры афіцыйным зацвярджэнні яе загадам Наркамваена Рэспублікі [[Леў Давыдавіч Троцкі|Л. Д. Троцкім]] № 321 ад 7 мая 1918 года яна атрымала назву ''«„марсава зорка“ з плугам і молатам»'', было абвешчана, што гэты знак пазванае на ''«прыналежнасць асоб, якія знаходзяцца на службе ў войсках Чырвонай Арміі»''<ref name="boris" />. Першапачаткова «Значок чырвонаармейца» насіўся на грудзі, але 15 лістапада 1918 года загадам [[Рэвалюцыйны ваенны савет|РВС]] [[РСФСР]] № 773 зорка стала насіцца на галаўных уборах (на месцы размяшчэння раней [[Кукарда|кукард]]), нашэнне якой распаўсюдзілася на [[ваенны марак|ваенных маракоў]]. У загадзе адзначалася: «З гэтага часу рэвалюцыйны знак — Чырвоная зорка з’яўляецца выразам адзінства Чырвонага Флоту і Чырвонай Арміі»<ref name="boris" />. == Гістарычныя сцягі, гербы, эмблемы == <gallery> Выява:Вступайте в красную конницу, 1920.jpg|Кавалерыст у [[будзёнаўка (шапка)|будзёнаўцы]] з чырвонай зоркай на плакаце «Уступайце ў чырвоную конніцу!» (1920 год). Выява:Soviet Red Army Hammer and Plough.svg|Эмблема [[РСЧА|Рабоча-Сялянскай Чырвонай Арміі]] (1918 год). Выява:Army star of the USSR armed forces.svg|[[Сімвал]] УС СССР. Выява:Red Army Badge.svg|[[Пяціканцовая зорка]] — эмблема [[Узброеныя Сілы СССР|Узброеных Сіл СССР]]. Выява:Red army conscript hat insignia.jpg|[[Пяціканцовая зорка|Зорка]] з [[эмблема]]й да [[галаўны ўбор|галаўным уборам]] [[ваеннаслужачы]]х [[Ваенная служба|тэрміновай службы]] [[УС СССР]]. Выява:Naval Ensign of the Soviet Union.svg| Сцяг [[Ваенна-марскі флот СССР|Ваенна-марскога флоту СССР]]. File:Naval Jack of the Soviet Union.svg| [[Гюйс]] Ваенна-марскога флоту СССР (1932—1964). Выява:Red Army flag (Fictitious).svg|Сцяг [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Сухапутных войскаў СССР]] (неафіцыйны). Выява:Flag of the Soviet Air Force.svg|Сцяг [[Ваенна-паветраныя сілы СССР|Ваенна-паветраных сіл СССР]]. Выява:Flag of the Soviet Union.svg|[[Сцяг СССР]] (1924–1991). Выява:State Emblem of the Soviet Union.svg|[[Герб СССР]] (1958–1991). Выява:Flag of SFR Yugoslavia.svg|Сцяг [[Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія|Сацыялістычнай Федэратыўнай Рэспублікі Югаславія]] (1945–1992). Выява:Emblem_of_SFR_Yugoslavia.svg|[[Герб Югаславіі|Герб Сацыялістычнай Федэратыўнай Рэспублікі Югаславія]] (1946–1992). Выява:Flag of Albania 1946.svg|Сцяг [[Народная Сацыялістычная Рэспубліка Албанія|Народнай Сацыялістычнай Рэспублікі Албанія]] (1946–1992). Выява:Flag of Benin (1975-1990).svg|Сцяг Народнай Рэспублікі [[Бенін]] (1975–1990). Выява:Emblem of the Tajik Soviet Socialist Republic (1940–1991), Emblem of Tajikistan (1991–1992).svg| Герб [[Таджыкская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Таджыкскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі]]. Выява:Coat of arms of the Socialist Republic of Romania.svg|[[Герб Румыніі|Герб Сацыялістычнай рэспублікі Румынія]] (1966–1989). Выява:RAF-Logo.svg|Эмблема [[Фракцыя Чырвонай Арміі|Фракцыі Чырвонай Арміі]]. </gallery> == Сучасныя сцягі і гербы == <gallery> Выява:Banner of the Armed Forces of the Russian Federation (obverse).svg| [[Сцяг Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі]] (2003 – цяперашні час) Выява:Banner of the Armed Forces of the Russian Federation (reverse).svg|Адваротны бок, Сцяг Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі з 2003 года. Выява:Coat of arms of Belarus.svg|[[Герб Беларусі|Герб Рэспублікі Беларусь]] (1995 – цяперашні час) Выява:Flag of California.svg| [[Сцяг Каліфорніі|Сцяг]] [[Каліфорнія|Каліфорніі]], зацверджаны ў 1911 годзе Выява:Flag of Birmingham, Alabama.svg| Сцяг Бірмінгема, Алабама Выява:Flag of Hong Kong.svg|[[Сцяг Ганконга]] (1990 – цяперашні час) Выява:Flag of Djibouti.svg|[[Сцяг Джыбуці]] (1977 – цяперашні час) Выява:Flag of Zimbabwe.svg|[[Сцяг Зімбабвэ]] (1980 – цяперашні час) Выява:Coat of Arms of Zimbabwe.svg| [[Герб Зімбабвэ]] (1981 – цяперашні час) Выява:Emblem of Mozambique.svg|[[Герб Мазамбіка]] (1990 – цяперашні час) Выява:Flag of New Zealand.svg|[[Сцяг Новай Зеландыі]] (1902 – цяперашні час) Выява:Naval Ensign of New Zealand.svg|Ваенна-марскі сцяг [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]] (1902 – цяперашні час) Выява:Coat of arms of New Zealand.svg|[[Герб Новай Зеландыі]] (1956 – цяперашні час) Выява:Flag of Transnistria (state).svg|[[Сцяг Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі]] (1991 – цяперашні час) Выява:Coat of Arms of the Free Territory of Trieste - Zone B.svg|Герб Свабоднага горада Трыест Выява:Transnistria-coa.svg|[[Герб Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі]] (1991 – цяперашні час) Выява:Flag of Algeria.svg|[[Сцяг Алжыра]] (1962 – цяперашні час) <!--Выява:Seal of Algeria.svg|[[Эмблема Алжыра|Герб Алжыра]] (1976 – цяперашні час) файл выдалены --> Выява:Flag_of_the_Sahrawi_Arab_Democratic_Republic.svg|[[Сцяг Сахарскай Арабскай Дэмакратычнай Рэспублікі]] (1976–цяперашні час) Выява:Flag of Tunisia.svg|[[Сцяг Туніса]] (1999 – цяперашні час) Выява:Coat of arms of Tunisia.svg|[[Герб Туніса]] (1999 – цяперашні час) Выява:Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|[[Сцяг Турэцкай Рэспублікі Паўночнага Кіпра]] Выява:TurkishEmblem.svg|Нацыянальная эмблема [[Турцыя|Турцыі]] (неафіцыйная) Выява:CHE Valais Flag.svg|Сцяг кантона [[Вале (кантон)|Вале]] [[Швейцарыя]] Выява:Flag redstarpacketline.jpg|Параходства [[ЗША]] <br /> Red Star Line Выява:Flag of Washington, D.C.svg| [[Сцяг акругі Калумбія|Сцяг]] [[Вашынгтон]]а, [[ЗША]] Выява:Flag of Nagasaki, Nagasaki.svg|Сцяг [[Нагасакі]], [[Японія]] Выява:Flag of North Korea.svg|[[Сцяг Карэйскай Народна-Дэмакратычнай Рэспублікі]] (1948 – цяперашні час) Выява:Emblem_of_North_Korea.svg|[[Герб Карэйскай Народна-Дэмакратычнай Рэспублікі]] (1948 – цяперашні час) Выява:Flag of the EZLN.svg|Сцяг [[Сапатысцкая армія нацыянальнага вызвалення|Сапатысцкай арміі нацыянальнага вызвалення]] Выява:US-AssistantSecretaryOfTheNavyAeronautics-Flag.svg|Сцяг Намесніка Камандуючага ВМФ [[ЗША]] Выява:Flag of Hokkaido Development Commission vector.svg|Сцяг <br /> [[Прэфектуры Японіі|прэфектуры]] [[Хакайда]], [[Японія]] Выява:Flag of Panama.svg|[[Сцяг Панамы]] (з 1903 года) Выява:Flag_of_Cuba.svg|[[Сцяг Кубы]] Выява:Coat of arms military-of-kazakhstan.svg|[[Сімвал]] [[Узброеныя сілы Казахстана|Узброеных сіл Казахстана]]. Выява:COA LPR oct 2014.svg|[[Герб Луганскай Народнай Рэспублікі]] (2014 – цяперашні час) </gallery> == Лагатыпы брэндаў, кампаній і фірмаў == <gallery> Выява:Macys.svg|Лагатып [[амерыка]]нскай сеткі ўнівермагаў [[Macy's]] Выява:White Red Pentastar Chrysler.jpg|[[Эмблема]] аўтамабіляў [[Крайслер]]<br />White Red Pentastar Выява:Jetstar Logo.svg|[[Лагатып]] авіякампаніі Jetstar , [[Аўстралія]] Выява:Biertje2.png|[[Рэклама]] піва «[[Heineken]]» </gallery> == Чырвоная зорка на замежных узнагародах == <gallery> Выява:Gallipoli-star-unadorned.jpg|[[Галіпалійская зорка]], [[Турцыя]], [[1915]] Файл:L'insigne des blessés militaires (France).jpg|[[Медаль]] «Зорка», (за раненне), <br />[[Францыя]], [[1915]] Выява:De Orde van Liefdadigheid Osmaanse Rijk.jpg|[[Ордэн]] [[Асманская Імперыя|Асманскай Імперыі]], [[1878]], Шэйхад Нісані Выява:Patriotic Women's Association merit badge.jpg|[[Медаль|Узнагарода]] «Жаночага патрыятычнага грамадства», [[Японія]] </gallery> == Гл. таксама == {{col-begin}} {{col-2}} * [[Пяціканцовая зорка]] * [[Пентаграма]] * [[Крамлёўскія зоркі]] * [[Ордэн Чырвонай Зоркі]] {{col-2}} * [[Чырвоная зорка, раман]] * [[Чырвоная зорка, газета]] * [[Кукарда]] {{col-end}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{commonscat-inline|Red stars}} [[Катэгорыя:Камунізм]] [[Катэгорыя:Геральдычныя фігуры]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы СССР]] [[Катэгорыя:Узброеныя сілы СССР]] [[Катэгорыя:Сімвалы ў выглядзе зоркі]] 2egvuovxdf5cqblw7tmeoyv7uan6sf8 0 325780 5174353 5170890 2026-08-01T22:20:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174353 wikitext text/x-wiki {{Картка праграмы}} '''Viber''' ({{lang-be|Ва́йбер}}<ref name="Слоўнік">{{крыніцы/Слоўнік новых запазычаных слоў беларускай мовы|}}</ref>) — бясплатны [[Кросплатформавае праграмнае забеспячэнне|кросплатформавы]] [[месэнджар]], які забяспечвае перадачу паведамленняў (тэкставыя, выявы, відэа і аўдыё, [[Portable Document Format|PDF]] і інш.), а таксама [[VoIP|IP-тэлефанію]]. [[Ідэнтыфікатар|Ідэнтыфікацыю]] карыстальнікаў праграма робіць па нумары [[тэлефон]]а, а спіс кантактаў з тэлефона адпраўляе на сервер кампаніі Viber<ref>[https://park.by/residents/vayber-media/ ВАЙБЕР МЕДИА]{{ref-ru}}</ref>. == Гісторыя == Кампанія Viber Media была заснавана ў Ізраілі ў 2010 годзе Ігарам Магазінікам і Тальмонам Марка<ref>[https://tech.onliner.by/2020/12/28/intervyu-k-desyatiletiyu-viber Интервью с топ-менеджером Viber к десятилетию мессенджера]{{ref-ru}}</ref><ref>[https://v1.ru/text/business/2024/03/15/73335065/ Уехал из России в 16 лет. История успеха предпринимателя, создавшего Viber]{{ref-ru}}</ref><ref name="крыніца1">[https://sputnik.by/20170117/gordost-lukashenko-pyat-faktov-o-belorusskom-messendzhere-viber-1026999977.html Гордость Лукашенко: пять фактов о «белорусском» мессенджере Viber]{{ref-ru}}</ref>. Першая версія праграмы была распрацавана выключна для iPhone і мела абмежаванне на колькасць карыстальнікаў у 50 000. Viber для BlackBerry, Bada і Windows Phone быў выпушчаны ў маі 2012 года. Праз год, у 2013 годзе, выйшла абнаўленне праграмы для [[iOS]] да версіі 3.0, з рэлізам якога было абвешчана пра даступнасць Viber Desktop для Windows і OS X. Таксама ў 2013 годзе з’яўляецца '''ViberOut''' — платная функцыя званкоў на стацыянарныя і [[Мабільны тэлефон|мабільныя тэлефоны]], дзе не ўсталявана праграма або няма доступу да інтэрнэту. Кошт залежыць ад месцазнаходжання абанента, якому вы хочаце патэлефанаваць. Ваша месцазнаходжанне значэння не мае — галоўнае, каб быў [[інтэрнэт]]. Адзін з дапаможных сервісаў Viber Support быў узламаны ў ліпені 2013 групай, якая абазначыла сябе як Syrian Electronic Army. На пачатак жніўня 2013 сэрвіс ужо меў больш за 200 мільёнаў карыстальнікаў у 193 краінах свету, у тым ліку 300 тысяч у [[Ліван]]е і некалькі мільёнаў у [[Егіпет|Егіпце]]. Егіпецкія і ліванскія ўлады мяркуюць, што ў сувязі з «ізраільскімі каранямі» праграмы, яна насамрэч выкарыстоўваецца для падтрымкі «сіянісцкіх шпіёнскіх намаганняў». Егіпецкія вайскоўцы забаранілі любое выкарыстанне праграмы вайскоўцамі і іх сем’ямі ў мэтах бяспекі, а асноўны правайдар [[3G]] у Ліване выключыў яго з сеткі. Тым часам, шматлікія арабскія сайты прапануюць карыстальнікам парады, як абысці гэтыя перашкоды. У 2014 годзе кампанію Viber Media купіў японскі гігант [[Rakuten]] за 900 мільёнаў долараў ЗША. Галоўны офіс Viber размешчаны ў [[Люксембург]]у<ref name="крыніца1" />. Офіс тэхнічнай распрацоўкі і падтрымкі карыстальнікаў знаходзіцца ў Мінску і Брэсце. Viber з’яўляецца рэзідэнтам беларускага [[Парк высокіх тэхналогій|Парка высокіх тэхналогій]]. Згодна з фінансавай справаздачай Rakuten, у 2014 годзе месенджар прынёс першую выручку ў 1,5 млн долараў. У 2014 годзе база Viber налічвала больш за 280 мільёнаў карыстальнікаў. З дапамогай дадатковых сэрвісаў стала магчыма здзяйсняць грашовыя пераводы па ўсім свеце. Гэта стала магчыма ў 2015 годзе дзякуючы сістэме «[[Western Union|Вестэрн Юніён]]». У 2017 годзе каля 900 мільёнаў зарэгістраваных карыстальнікаў выкарыстоўвалі Viber рэгулярна. 13 снежня 2024 года Viber заблакаваны [[Раскамнагляд]]ам на тэрыторыі [[Расійская Федэрацыя|Расійскай Федэрацыі]]. == Мовы == На 2015 год версія праграмы для [[Windows Phone]] мела інтэрфейс на 35 мовах<ref>{{Навіна|загаловак=Вайбэр|спасылка=http://www.windowsphone.com/be-by/store/app/viber/3d051f9b-9e03-456f-b647-bea34fe7031c|выдавец=[[Windows Phone]]|дата публікацыі=11 мая 2015|дата доступу=12 мая 2015|url-status=dead}}</ref>. Для [[Android|Андроід]] — на 33 мовах<ref>{{Навіна|загаловак=Вайбэр|спасылка=https://play.google.com/store/apps/details?id=com.viber.voip|выдавец=[[Google Play]]|дата публікацыі=7 красавіка 2015|дата доступу=12 мая 2015}}</ref>. Для iOS — на 32 мовах<ref>{{Навіна|загаловак=Вайбэр|спасылка=https://itunes.apple.com/app/viber/id382617920|выдавец=[[iTunes]]|дата публікацыі=12 мая 2015|дата доступу=12 мая 2015}}</ref>. Для [[Windows]] — на 12 мовах<ref>{{Навіна|загаловак=Вайбэр|спасылка=http://apps.microsoft.com/windows/en-us/app/viber-free-phone-calls-text/7a5aebdf-75c9-4c1d-93f2-44fdbc27ffad|выдавец={{нп3|Windows Store|Windows Store|en|Windows Store}}|дата публікацыі=2015|дата доступу=12 мая 2015|access-date=28 красавіка 2016|archive-date=9 ліпеня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150709111225/http://apps.microsoft.com/windows/en-us/app/viber-free-phone-calls-text/7a5aebdf-75c9-4c1d-93f2-44fdbc27ffad|url-status=dead}}</ref>. Для BlackBerry — на 4 мовах<ref>{{Навіна|загаловак=Вайбэр|спасылка=https://appworld.blackberry.com/webstore/content/85455/?lang=en|выдавец={{нп3|BlackBerry World|BlackBerry World|en|BlackBerry World}}|дата публікацыі=19 лістапада 2013|дата доступу=12 мая 2015|accessdate=28 красавіка 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305015427/https://appworld.blackberry.com/webstore/content/85455/?lang=en|archivedate=5 сакавіка 2016}}</ref>. Мабільныя праграмы для Android і iOS маюць пераклад інтэрфейсу на беларускую мову. == Гл. таксама == * [[Telegram]] * [[Skype]] * [[WhatsApp]] * [[Signal]] * [[Threema]] == Крыніцы == {{Reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Месенджары}} [[Катэгорыя:Інтэрнэт-тэлефоны]] [[Катэгорыя:Праграмы імгненнага абмену паведамленнямі]] [[Катэгорыя:Кросплатформавае праграмнае забеспячэнне]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2010 годзе]] [[Катэгорыя:Транснацыянальныя карпарацыі]] [[Катэгорыя:Rakuten]] 87ge4i710v4dutly72ki41dkjkmnqmo 0 327826 5174265 4403020 2026-08-01T18:22:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174265 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = | image title = ''Rhododendron roseum'' | image descr = | regnum = Расліны | parent = Rhododendron | rang = Від | latin = Rhododendron roseum | author = <br />([[Loisel.]]) [[Rehder]], 1921<ref>''Publications of the Arnold Arboretum'' 9: 138</ref> | syn = * ''Azalea rosea'' [[Loisel.]] {{Basionym}}<ref>{{cite web|url=http://www.tropicos.org/Name/12302686|title=Rhododendron roseum (Loisel.) Rehder|publisher=Tropicos.org. Missouri Botanical Garden.|accessdate=2014-01-17}}</ref> | children = | range map = | range map caption = | range map width = | range legend = | iucnstatus = | wikispecies = Rhododendron roseum | commons = | iucn = | grin = 31553 }} '''Rhododéndron roseum''' — [[Лістападныя расліны|лістападны]] [[куст]], [[Біялагічны від|від]] [[Род (біялогія)|роду]] [[Рададэндран]] <span>(</span>''<span lang="la">Rhododendron</span>''<span>)</span>, [[Сямейства (біялогія)|сямейства]] [[Верасовыя]] <span>(</span>''<span lang="la">Ericaceae</span>''<span>)</span>. Па дадзеных [[Germplasm Resources Information Network|Germplasm Resources Network Information]] (GRIN) ''Rhododendron roseum'' Rehder з'яўляецца сінонімам {{Btname|[[Rhododendron canescens]]|([[Michx.]]) [[Свит, Роберт|Sweet]]}}(Michx.) Sweet. Выкарыстоўваецца ў якасці дэкаратыўнай садовай расліны. == Распаўсюджанне і экалогія == [[Паўночная Амерыка]] ([[Нью-Гэмпшыр]], [[Садружнасць Вірджынія|Вірджынія]], [[Ілінойс]], [[Місуры (штат)|Місуры]]), [[Канада]] ([[Квебек (правінцыя)|Квебек]]). Расце ў вільготных або сухіх горных лясах, на шчолачных глебах. == Батанічнае апісанне == Лістападны куст з прамым сцяблом вышыней ад 1,5 да 3 м. На радзіме часам дасягае вышыні 3-5 м. Крона кампактная. Маладыя парасткі апушаныя. Гадавы прырост 5-8 см. Кара цёмна-шэрая. Зімовыя пупышкі з шараватым апушэннем. [[Ліст|Лісце]] даўгаватае, ад эліптычнага да зваротнаяйкападобнага, даўжыней 3-7 см, зверху шызавата-зяленыя, пакрытае рэдкімі валасінкамі, знізу шэрае, густа апушанае. У [[Суквецце|суквеццях]] па 5-9 кветак. [[Кветка|Кветкі]] ярка-ружовыя, [[Водар|духмяныя]], да 4 см у дыяметры, раскрываюцца адначасова з лісцем. Вяночак шырокаваронкападобныя, да 4 см у дыяметры. Кветаножкі пакрытыя мяккімі залозістымі валасінкамі. [[Тычынка|Тычынкі]] ў два разы даўжэй трубкі вяночка. Слупок яшчэ даўжэй, у верхняй частцы пурпурна-чырвоны. [[Завязь]] шчацініста-валасістая і залозіста-волосістая. Багата квітнее ў маі. [[Плод|Плады]] — каробачкі, спеюць у верасні — кастрычніку<ref name="Армада"><span class="citation">''Александрова М.'' Рододендрон.&nbsp;— М.: Армада-пресс, 2001.</span></ref><ref name="Кондратович"><span class="citation">''Кондратович Р.'' Рододендроны.&nbsp;— Рига: Зинатне, 1981.</span></ref>. == У культуры == У культуры з 1812 года<ref name="Кондратович"/>. Жыве больш за 30 гадоў. Святлалюбны. Добра расце на сонцы. Глебам аддае перавагу слабакіслым (рн ад 6,5 і вышэй), друзлым, вільготным. Цалкам зімастойкі ва ўмеранай зоне Расіі. Рэкамендуецца пасадка групамі на газоне або адзінкава на камяністых участках. Недахопам можна лічыць невялікі памер кветкі і не вельмі працяглае (каля 2 тыдняў) цвіценне. Укараняецца 47 % летніх чаранкоў пры апрацоўцы стымулятарамі каранеўтварэння. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=http://sweetgum.nybg.org/vh/specimen_list.php?Where=DetFiledAsTaxonLocal+CONTAINS+%27Rhododendron+roseum%27|title=Гербарные листы ''Rhododendron roseum'' Loisel. & Rehder|publisher=The New York Botanical Garden. Virtual Herbarium|accessdate=2014-01-17|url-status=dead}}<span class="citation" contenteditable="false">[http://sweetgum.nybg.org/vh/specimen_list.php?Where=DetFiledAsTaxonLocal+CONTAINS+%27Rhododendron+roseum%27 & Rehder]{{Недаступная спасылка}}. The New York Botanical Garden. </span><span class="citation" contenteditable="false">Virtual Herbarium. <small>Праверана 17 студзеня 2014.</small></span><span class="citation" contenteditable="false"></span> [[Катэгорыя:Дэкаратыўныя кусты]] [[Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі]] 34fce4jxb52241js603ffk1moddh75w 4 336791 5174380 5173742 2026-08-02T01:33:52Z ~2026-42599-66 172026 5174380 wikitext text/x-wiki {{Index box}} А вы ведалі, што можна падлучыць планшэт да тэлефона? Падыдзе Як пражыць без акаўнта Як вывучыць беларускую мову зрабіўшы самалёт з каўбасы Вікіпедыя, Пясочніца - можаце пісаць столькі і як захочаце! Не бойцеся нічога паламаць! Гэтая старонка створана для доследаў! Кропка Я ўмею пісаць па беларуску На закладку гэта Пясочніца а наадварот будзе Ацінчосяп Я беларус, і ўмею беларусіць == 26 March 2018, Queenstown == https://ibb.co/yFnCnZR0 42kqhoxhz8noe5b3rl7s6vtudj3ui88 5174381 5174380 2026-08-02T01:34:15Z ~2026-42599-66 172026 5174381 wikitext text/x-wiki {{Index box}} А вы ведалі, што можна падлучыць планшэт да тэлефона? Падыдзе Як пражыць без акаўнта Як вывучыць беларускую мову зрабіўшы самалёт з каўбасы Вікіпедыя, Пясочніца - можаце пісаць столькі і як захочаце! Не бойцеся нічога паламаць! Гэтая старонка створана для доследаў! Кропка Я ўмею пісаць па беларуску На закладку гэта Пясочніца а наадварот будзе Ацінчосяп Я беларус, і ўмею беларусіць == 26 March 2019, Queenstown == https://ibb.co/yFnCnZR0 iyklw68rlvib29d6dxab1r0k189ydtj 5174382 5174381 2026-08-02T01:34:28Z ~2026-42599-66 172026 5174382 wikitext text/x-wiki {{Index box}} А вы ведалі, што можна падлучыць планшэт да тэлефона? Падыдзе Як пражыць без акаўнта Як вывучыць беларускую мову зрабіўшы самалёт з каўбасы Вікіпедыя, Пясочніца - можаце пісаць столькі і як захочаце! Не бойцеся нічога паламаць! Гэтая старонка створана для доследаў! Кропка Я ўмею пісаць па беларуску На закладку гэта Пясочніца а наадварот будзе Ацінчосяп Я беларус, і ўмею беларусіць == 26 March 2016, Queenstown == https://ibb.co/yFnCnZR0 hvpdwaijcbvesr9xldnxm0310wzovx7 5174383 5174382 2026-08-02T01:34:41Z ~2026-42599-66 172026 5174383 wikitext text/x-wiki {{Index box}} А вы ведалі, што можна падлучыць планшэт да тэлефона? Падыдзе Як пражыць без акаўнта Як вывучыць беларускую мову зрабіўшы самалёт з каўбасы Вікіпедыя, Пясочніца - можаце пісаць столькі і як захочаце! Не бойцеся нічога паламаць! Гэтая старонка створана для доследаў! Кропка Я ўмею пісаць па беларуску На закладку гэта Пясочніца а наадварот будзе Ацінчосяп Я беларус, і ўмею беларусіць == 26 March 2019, Queenstown == https://ibb.co/yFnCnZR0 iyklw68rlvib29d6dxab1r0k189ydtj 5174384 5174383 2026-08-02T01:35:00Z ~2026-42599-66 172026 5174384 wikitext text/x-wiki {{Index box}} А вы ведалі, што можна падлучыць планшэт да тэлефона? Падыдзе Як пражыць без акаўнта Як вывучыць беларускую мову зрабіўшы самалёт з каўбасы Вікіпедыя, Пясочніца - можаце пісаць столькі і як захочаце! Не бойцеся нічога паламаць! Гэтая старонка створана для доследаў! Кропка Я ўмею пісаць па беларуску На закладку гэта Пясочніца а наадварот будзе Ацінчосяп Я беларус, і ўмею беларусіць ltp4cwgqoj01fg9y7es9xgnhnv87dzz 0 341029 5174262 4043372 2026-08-01T18:13:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174262 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = | image file = Rhododendron carolinianum in Minsk botanical garden.jpg | image title = | image descr = ''Rhododendron carolinianum'' у [[Мінскі батанічны сад|Мінскім батанічным садзе]] | regnum = Расліны | parent = Rhododendron | rang = Від | latin = Rhododendron carolinianum | author = [[Rehder]] | syn = | children = | range map = | range map caption = | range map width = | range legend = | iucnstatus = | wikispecies = Rhododendron carolinianum | commons = Category:Rhododendron carolinianum | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | ipni = | tpl=tro-12300636 }} '''Rhododendron carolinianum''' — кветкавая расліна сямейства верасовых. Выказваліся меркаванні, каб аб'яднаць від з {{bt-bellat||Rhododendron minus}}, але пакуль розніца захоўваецца<ref>[https://www.publicgardens.org/files/Rhododendron_carolinianum_6_16_06.pdf Dennis Collins. Rhododendron carolinianum Rehder: a case study in the process of implementing plant name changes. American Public Gardens Association June 2006]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Арэал == У дзікім выглядзе расце ў гарах [[Паўночная Караліна]], [[Паўднёвая Караліна|Паўночнай Караліны]] і [[Тэнэсі]]<ref name=UConn>[http://www.hort.uconn.edu/plants/r/rhocar/rhocar1.html University of Connecticut: Rhododendron carolinianum]</ref>. == Выкарыстанне == Дэкаратыўная расліна. Сярод вядомых [[сорт|сартоў]] 'Album', 'Carolina Gold', 'Luteum' і 'White Perfection'. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=RHMI2 USDA PLANTS Profile] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230729045310/https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=RHMI2 |date=29 ліпеня 2023 }} * [http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/rhododendron-carolinianum/ North Carolina State University: Rhododendron carolinianum] * [http://www.jstor.org/stable/23296628 Alfred Rehder. RHODODENDRON CAROLINIANUM, A NEW RHODODENDRON FROM NORTH CAROLINA. [[Rhodora]], Vol. 14, No. 162 (June, 1912), pp.&nbsp;97–102] * [https://www.publicgardens.org/files/Rhododendron_carolinianum_6_16_06.pdf Dennis Collins. Rhododendron carolinianum Rehder: a case study in the process of implementing plant name changes. American Public Gardens Association June 2006]{{Недаступная спасылка}} {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Верасовыя]] [[Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны]] [[Катэгорыя:Кусты]] hi0arqb2vt42a8mrr6xu80hc6pdomm1 0 348240 5174462 4582074 2026-08-02T09:34:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174462 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Ілінойс}} '''Ілінойс''' (саманазва: ''inoca'', {{lang-fr|Illinois}}) — канфедэрацыя [[індзейцы|індзейскіх]] плямён у верхняй частцы даліны [[Місісіпі|ракі Місісіпі]]. Упершыню ўзгадваецца [[Францыя|французскімі]] [[езуіты|езуітамі]] ў [[1640]] г. Назва паходзіць ад скажонага французамі слова суседняга народа [[Атава (народ)|атава]] ''irenweewa'', што значыць «той, хто прамаўляе падобным шляхам». Самі індзейцы называлі сябе ''inoca'' (літаральна «мужчыны»). У склад канфедэрацыі ўваходзілі плямёны каскаскія, пеорыя, тамароа, маінгвена, мічыгамея, каёкія, албіўі, аманакоа, чэпуса, чынкоа, мароа, эспемікія, матчынкоа, мічыбуса, негавічы, тапоўара і кайракаэнтанон. Усе яны належалі да [[алганкіны|алганкінаў]]. У канцы [[17 стагоддзе|XVII]] ст. іх агульная колькасць перавышала 10 тысяч чалавек. Займаліся [[земляробства]]м і [[паляванне]]м. Важную ролю ў жыцці плямён адыгрывалі супольныя напады на суседзяў. Пры гэтым прадстаўнікі Ілінойс імкнуліся захапіць заложнікаў і [[рабства|рабоў]]. Сталыя кантакты з [[Новая Францыя|Новай Францыяй]] пачаліся з [[1673]] г. у выніку заключэння пагаднення. Ілінойс удзельнічалі ў пасрэдніцкім [[гандаль|гандлі]] паміж французамі і іншымі індзейцамі, прымалі ўдзел у войнах супраць [[іракезы|іракезаў]]. У першай палове [[18 стагоддзе|XVIII]] ст. правадыры Ілінойс фактычна былі падпарадкаваны французскай адміністрацыі. Саслабленне канфедэрацыі адбылося амаль адразу пасля першых кантактаў з французамі. У [[1680]] г. меўшыя [[агнястрэльная зброя|агнястрэльную зброю]] іракезы забілі або захапілі ў палон каля 700 тамароа. Актыўнасць [[Іспанія|іспанцаў]] на поўдні выклікала рух індзейскіх плямён уздоўж Місісіпі і сутычкі з Ілінойс. Значныя чалавечыя страты былі панесены ў выніку эпідэмій [[Натуральная воспа|оспы]] ў [[1704]] г., [[1732]] г. і [[1756]] г. Да [[1830]] г., калі канфедэрацыя была распушчана ўрадам [[ЗША]], а яе землі адыйшлі да амерыканскай дзяржавы, агульная колькасць чальцоў Ілінойс складала каля 300 чалавек. == Спасылкі == * [http://www.museum.state.il.us/muslink/nat_amer/post/htmls/il.html The Illinois] * [http://rfester.tripod.com/index.html Robert Fester, The Illini Confederation: Lords of the Mississippi Valley] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160903100858/http://rfester.tripod.com/index.html |date=3 верасня 2016 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Алганкіны]] [[Катэгорыя:Гісторыя ЗША]] 6hjehbiykjjirrn6mibynq7is9debn7 0 348262 5174258 4876000 2026-08-01T17:56:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174258 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом |Вокладка = Taylor_Swift_-_Red.png |Назва = Red |Тып = студыйны альбом |Аўтар = [[Тэйлар Свіфт]] |Запісаны = 2010-2012 |Працягласць = 65:11 |Выдадзены = 22 кастрычніка 2012 |Жанр = кантры, кантры-поп |Лэйбл = Big Machine |Год = 2012 | Прадзюсар = Макс Марцін, Шэлбак, Скот Барчэта, Натан Чэпман, Тэйлар Свіфт, Джэф Бхаскар, Дан Хаф, Джэкнайф Лі, Макс Марцін, Бутч Уолкер, Дэн Уілсан |Папярэдні альбом = [[Speak Now (альбом Тэйлар Свіфт)|Speak Now]] <br /> (2010) |Гэты альбом = '''''Red''''' <br /> (2012) |Наступны альбом = [[1989 (альбом Тэйлар Свіфт)|1989]] <br /> (2014) {{Спіс сінглаў | Назва = Red | Тып = Студыйны альбом | Сінгл 1 = [[We Are Never Ever Getting Back Together (песня Тэйлар Свіфт)|We Are Never Ever Getting Back Together]] | Сінгл 1 дата = 13 жніўня 2012 | Сінгл 2 = [[Begin Again (песня Тэйлар Свіфт)|Begin Again]] | Сінгл 2 дата = 1 кастрычніка 2012 | Сінгл 3 = [[I Knew You Were Trouble (песня Тэйлар Свіфт)|I Knew You Were Trouble]] | Сінгл 3 дата = 27 лістапада 2012 | Сінгл 4 = [[22 (песня Тэйлар Свіфт)|22]] | Сінгл 4 дата = 12 сакавіка 2013 | Сінгл 5 = [[Red (песня Тэйлар Свіфт)|Red]] | Сінгл 5 дата = 21 чэрвеня 2013 | Сінгл 6 = [[Everything Has Changed (песня Тэйлар Свіфт)|Everything Has Changed]] | Сінгл 6 дата = 8 ліпеня 2013 | Сінгл 7 = [[The Last Time (песня Тэйлар Свіфт)|The Last Time]] | Сінгл 7 дата = 4 лістапалда 2013 }} }} '''Red''' — чацвёрты студыйны альбом амерыканскай кантры-спявачкі [[Тэйлар Свіфт]], выпушчаны 22 кастрычніка 2012 года пад лэйблам Big Machine. За першы тыдзень продажаў у [[ЗША]] было куплена больш за 1,2 мільёна копій альбома — гэта самы вялікі паказчык продажаў за апошнія дзесяць гадоў. «Red» дэбютаваў на першым радку чарта Billboard 200 і заставаўся на першай пазіцыі ў US Billboard Top Country Albums ў агульнай складанасці 16 тыдняў. Таксама альбом стаў першым у чартах [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Канада|Канады]], [[Ірландыя|Ірландыі]] і [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]]. ==Стварэнне і рэліз== [[Файл:Taylor Swift GMA 2, 2012.jpg|thumb|left|170px|Тэйлар на шоу "Good Morning America" у 2012 годзе]] Праца над альбомам пачалася яшчэ ў 2010 годзе. [[Тэйлар Свіфт|Тэйлар]] напісала дзевяць песень самастойна, а астатнія сем – разам з Максам Марцінам, Ліз Роўз, Дэнам Уілсанам, Эдам Шыранам і Гары Лайтбодзі. Натан Чэпман працаваў у якасці галоўнага прадзюсара альбома. У інтэрв'ю Натан сказаў, што гэта ён натхніў [[Тэйлар Свіфт|Свіфт]] на музычныя эксперыменты з хартленд-рокам, энэрджы і данс-попам, але таксама адзначыў, што стыль спявачкі ўсё роўна застаўся індывідуальным і традыцыйным. [[Тэйлар Свіфт]] патлумачыла сэнс назвы альбома наступным чынам: {{quote|''Розныя эмоцыі, якія сустракаюцца ў гэтым альбоме, у асноўным характарызуюць бурныя, вар'яцкія, напружаныя моманты, перажытыя мной за апошнія два гады. Усе гэтыя эмоцыі — пачынаючы ад моцнай любові, моцнага расчаравання, рэўнасці, замяшання, усе яны — у маім успрыманні — чырвонага колеру...''}} Назва і вокладка дыска былі афіцыйна прадстаўлены 13 жніўня 2012, разам з рэлізам лід-сінгла «[[We Are Never Ever Getting Back Together (песня Тэйлар Свіфт)|We Are Never Ever Getting Back Together]]». Red быў выпушчаны 22 кастрычніка 2012 года ў [[ЗША]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Канада|Канадзе]] і [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]]. {| class="wikitable plainrowheaders" |+Храналогія рэлізу |- ! scope="col"| Краіна ! Дата ! Фармат ! Лэйбл |- |[[Канада]]<ref>{{cite web|url=http://www.amazon.ca/RED-Deluxe-Taylor-Swift/dp/B008X..|title=RED (Deluxe): Amazon.ca: Music|publisher=Amazon.ca|access-date=2012-10-07|archive-url=https://www.webcitation.org/6Bq6gnjxz?url=http://www.amazon.ca/RED-Taylor-Swift/dp/B008XNZMOU|archive-date=1 лістапада 2012|url-status=live}}</ref> | rowspan="4" | 22 кастрычніка 2012 | Deluxe | rowspan="2" | Universal Music Group|Universal Music |- |[[Новая Зеландыя]]<ref>{{cite web|url=http://www.mightyape.co.nz/product/CD/Red/20904793/|title=Red: Mightyape: Music|publisher=mightyape.co.nz|access-date=2012-10-09|archive-url=https://www.webcitation.org/6Bq6hRsa3?url=http://www.mightyape.co.nz/product/CD/Red/20904793/|archive-date=1 лістапада 2012|url-status=live}}</ref> | Standard |- |[[Вялікабрытанія]]<ref>{{cite web|url=http://www.amazon.co.uk/Red-Taylor-Swift/dp/B0097RFAM..|title=Red: Amazon.co.uk: Music|publisher=Amazon.co.uk|date=1989-12-13|access-date=2012-10-07|archive-url=https://www.webcitation.org/6Bq6j5MWw?url=http://www.amazon.co.uk/Red-Taylor-Swift/dp/B0097RFAMU|archive-date=1 лістапада 2012|url-status=live}}</ref> | Deluxe | Mercury Records |- |[[ЗША]]<ref>{{cite web|author=Red|url=http://www.amazon.com/Red-Taylor-Swift/dp/B008XNZMOU/..|title=Red: Taylor Swift: Music|publisher=Amazon.com|access-date=2012-10-09|archive-url=https://www.webcitation.org/6Bq6k2h66?url=http://www.amazon.com/Red-Taylor-Swift/dp/B008XNZMOU|archive-date=1 лістапада 2012|url-status=live}}</ref> | Standard, deluxe | Big Machine Records |- | [[Італія]]<ref>{{cite web|url=http://www.amazon.it/Red-Deluxe-Taylor-Swift/dp/B0097..|title=Red Deluxe: Taylor Swift: Amazon.it: Musica|publisher=Amazon.it|access-date=2012-10-07|archive-url=https://www.webcitation.org/6Bq6lGRVy?url=http://www.amazon.it/Red-Deluxe-Edt-Taylor-Swift/dp/B0097RFAMU|archive-date=1 лістапада 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.amazon.it/Red-Taylor-Swift/dp/B009AKFZ4W/r..|title=Red: Taylor Swift: Amazon.it: Musica|publisher=Amazon.it|access-date=2012-10-09|archive-url=https://www.webcitation.org/6Bq6m5G2v?url=http://www.amazon.it/Red-Taylor-Swift/dp/B009AKFZ4W|archive-date=1 лістапада 2012|url-status=live}}</ref> | 23 кастрычніка 2012 | rowspan="3" | Standard, deluxe | rowspan="4" | Universal Music |- | [[Германія]]<ref>{{cite web|url=http://www.amazon.de/Red-Taylor-Swift/dp/B009AKFZ4W/r..|title=Red: Amazon.de: Musik|publisher=Amazon.de|access-date=2012-10-07|archive-url=https://www.webcitation.org/6Bq6moK8Q?url=http://www.amazon.de/Red-Taylor-Swift/dp/B009AKFZ4W|archive-date=1 лістапада 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.amazon.de/Red-Deluxe-Edition-Taylor-Swift/..|title=Red (Deluxe Edition): Amazon.de: Musik|publisher=Amazon.de|access-date=2012-10-09|archive-url=https://www.webcitation.org/6Bq6npeTR?url=http://www.amazon.de/Red-Deluxe-Edition-inkl-Bonustracks/dp/B0097RFAMU|archive-date=1 лістапада 2012|url-status=live}}</ref> | rowspan="3" | 26 кастрычніка 2012 |- | [[Нідэрланды]]<ref>{{cite web|url=http://www.bol.com/nl/p/red/1000004013031861/|title=Red: bol.com/publisher=bol.com/date=/accessdate=2012-10-09..}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bol.com/nl/p/red/1000004013031862/|title=Red (Deluxe Edition): bol.com/publisher=bol.com/date=/accessdate=2012-10-11..}}</ref> |- |[[Аўстралія]]<ref>{{cite web|url=https://www.jbhifionline.com.au/music/pop-rock/red-de..|title=Red (Deluxe Edition)|publisher=Jbhifionline.com.au|access-date=2012-10-07}}{{Недаступная спасылка}}</ref> | Deluxe |- | [[Францыя]]<ref>{{cite web|url=http://www.amazon.fr/Red-Taylor-Swift/dp/B009AKFZ4W/r..|title=Red: Taylor Swift: Amazon.fr: Musique|publisher=Amazon.fr|access-date=2012-10-07|archive-url=https://www.webcitation.org/6Bq6q3MzG?url=http://www.amazon.fr/Red-%C3%89dition-Standard-CD-Titres/dp/B009AKFZ4W|archive-date=1 лістапада 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.amazon.fr/Red-Taylor-Swift/dp/B0097RFAMU/r..|title=Red: Taylor Swift: Amazon.fr: Musique|publisher=Amazon.fr|access-date=2012-10-09|archive-url=https://www.webcitation.org/6Bq6r7IFh?url=http://www.amazon.fr/Red-%C3%89dition-Deluxe-Titres-In%C3%A9dits/dp/B0097RFAMU|archive-date=1 лістапада 2012|url-status=live}}</ref> | rowspan="2" | 5 лістапада 2012 | Standard, deluxe | Mercury Records |- | [[Філіпіны]]<ref>{{cite web|url=http://shop.odysseylive.net/music-product/6989/PRE+OR..'RED'+ZINE+PAK/|title=TAYLOR SWIFT 'RED' ZINE PAK|access-date=2012-10-19|archive-url=https://www.webcitation.org/6Bq6sJOkm?url=http://shop.odysseylive.net/music-product/6989/PRE+ORDER%3A+TAYLOR+SWIFT+%5C%27RED%5C%27+ZINE+PAK/|archive-date=1 лістапада 2012|url-status=live}}</ref> | Deluxe | MCA Music Inc. |} ==Крытычныя водгукі== «Red» атрымаў у асноўным станоўчыя водгукі ад экспертаў. Джон Караманіка з газеты The New York Times сказаў, што альбом «Red» «менш дэталёвы і больш энергічны, чым звычайны стыль музыкі [[Тэйлар Свіфт|Свіфт]]», аднак ахарактарызаваў яго як «альбом, у якім [[Тэйлар Свіфт|Тэйлар]] перастае прыкідвацца, быццам яна звычайная дзяўчына; яна поп-мегазорка, у якой таксама ёсць свае клопаты». Газета The Times пахваліла «ўзнёслую» лірыку спявачкі, якая прысутнічае, у прыватнасці, у «задуменнай» кампазіцыі «All Too Well». Часопіс Rolling Stone быў рады, што «[[Тэйлар Свіфт|Тэйлар]] знайшла сябе». Адзнакі крытыкаў: # Metacritic - 77/100<ref name="MC">{{cite web|url=http://www.metacritic.com/music/red/taylor-swift|title=Red reviews at Metacritic.com|access-date=20 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729020609/http://www.metacritic.com/music/red/taylor-swift|archive-date=29 ліпеня 2017|url-status=dead}}</ref> # AllMusic - 4/5<ref name="am">{{cite web|url=http://www.allmusic.com/album/red-mw0002414735|title=Red&nbsp;– Taylor Swift|publisher=AllMusic. [[Rovi Corporation]]|first=Stephen Thomas|last=Erlewine|access-date=October 30, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20171126153103/https://www.allmusic.com/album/red-mw0002414735|archive-date=26 лістапада 2017|url-status=dead}}</ref> # The A.V. Club - B+<ref>{{cite web|last=Gallucci|first=Michael|url=http://www.avclub.com/articles/taylor-swift-red,87872/|title=Taylor Swift: Red &#124; Music &#124; MusicalWork Review|publisher=The A.V. Club|access-date=2012-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105045049/http://www.avclub.com/articles/taylor-swift-red,87872/|archive-date=5 лістапада 2013|url-status=dead}}</ref> # Billboard - Positive<ref name="billboard">{{cite web |url=http://www.billboard.com/new-releases/taylor-swift-red-track-by-track-review-1007986122.story#/new-releases/taylor-swift-red-track-by-track-review-1007986122.story |title=Taylor Swift, 'Red': Track-By-Track Review |author=Andrew Hampp and Jason Lipshutz |publisher=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |date=20 October 2012 |access-date=2012-10-20}}</ref> # Entertainment Weekly - B+<ref name="EW">{{cite web|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20639830,00.html|title=Red – review – Taylor Swift Review|author=Melissa Maerz|publisher=[[Entertainment Weekly]]|date=18 October 2012|access-date=2012-10-18|archive-url=https://archive.today/20131230153750/http://www.ew.com/ew/article/0,,20639830,00.html|archive-date=30 снежня 2013|url-status=dead}}</ref> # Los Angeles Times - 3/4<ref>{{cite web|last=Roberts|first=Randall|url=http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-album-review-taylor-swifts-red-brims-with-confidence-20121022,0,2686298.story|title=Album review: Taylor Swift's 'Red' brims with confidence|publisher=latimes.com|access-date=2012-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20121112034726/http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-album-review-taylor-swifts-red-brims-with-confidence-20121022,0,2686298.story|archive-date=12 лістапада 2012|url-status=dead}}</ref> # The Guardian - 4/5<ref name="Guardian">{{cite web|author=Kate Mossman|url=http://www.guardian.co.uk/music/2012/oct/18/taylor-swift-red-review|title=Taylor Swift: Red – review|publisher=The Guardian|date=18 October 2012|access-date=2012-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20130708190933/http://www.guardian.co.uk/music/2012/oct/18/taylor-swift-red-review|archive-date=8 ліпеня 2013|url-status=dead}}</ref> # Rolling Stone - 4.5/5<ref name="Rolling Stone">{{cite journal|url=http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/red-20121018|title=Review: Taylor Swift – Red|journal=[[Rolling Stone]]|author=Dolan, Jon|date=October 18, 2012|access-date=18 October 2012}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/red-20121018 |access-date=7 кастрычніка 2016 |archive-url=https://archive.today/20131230162259/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/red-20121018 |archive-date=30 снежня 2013 }}</ref> # Slant Magazine - 3/5<ref name="Slant">{{cite web|title=Slant review|url=http://www.slantmagazine.com/music/review/taylor-swift-red/2900}}</ref> # Spin - 8/10<ref>{{cite web|last=Robbins|first=Michael|url=http://www.spin.com/reviews/taylor-swift-red-big-machine|title=Taylor Swift, 'Red' (Big Machine) &#124; SPIN &#124; Albums &#124; Critical Mass|publisher=SPIN|access-date=2012-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103043151/http://www.spin.com/reviews/taylor-swift-red-big-machine|archive-date=3 лістапада 2012|url-status=dead}}</ref> # Sputnikmusic - 2/5<ref>{{cite web|url=http://www.sputnikmusic.com/review/52837/Taylor-Swift-Red/|title=Taylor Swift – Red (staff review)|publisher=Sputnikmusic|date=2012-10-22|access-date=2012-10-30|archive-url=http://www.webcitation.org/6CqwxrJ9t|archive-date=2012-12-12}}</ref> # Robert Christgau - A-<ref>{{cite web|url=http://social.entertainment.msn.com/music/blogs/expert-witness-blogpost.aspx?post=ecfb3591-0586-469f-a06d-02ae904b641c|title=Taylor Swift/Donald Fagen: The ingenue and the roue|publisher=MSN Entertainment|date=2012-11-13|access-date=2012-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130723134433/http://social.entertainment.msn.com/music/blogs/expert-witness-blogpost.aspx?post=ecfb3591-0586-469f-a06d-02ae904b641c|archive-date=23 ліпеня 2013|url-status=dead}}</ref> ==Сінглы== Першым сінглам з альбома стала песня «[[We Are Never Ever Getting Back Together (песня Тэйлар Свіфт)|We Are Never Ever Getting Back Together]]», якая заняла першае месца хіт-параду Billboard Hot 100. Яшчэ да свайго выхаду кампазіцыя за 50 хвілін заняла першае месца ў сінглавым чарце [[iTunes]], пабіўшы папярэдні рэкорд (60 хвілін), што зрабіла «[[We Are Never Ever Getting Back Together (песня Тэйлар Свіфт)|We Are Never Ever Getting Back Together]]» самай паспяховай песняй ў лічбавай гісторыі на той момант.<ref>{{cite web|url=http://www.gigwise.com/news/75459/taylor-swift-mocks-..|title=Taylor Swift mocks indie boys on new single - listen|author=David Renshaw|publisher=Gigwise|date=2012-08-14|access-date=2012-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210801180728/https://www.gigwise.com/news/75459/taylor-swift-mocks-..|archive-date=1 жніўня 2021|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehollywoodgossip.com/2012/08/taylor-swif..|title=Taylor Swift Bests Lady Gaga, Sets New iTunes Record|author=Hilton Hater|publisher=The Hollywood Gossip|date=2012-08-14|access-date=2012-08-15|archive-url=http://www.webcitation.org/6BlzigaxM|archive-date=2012-10-29}}</ref> Сінгл таксама ўзначаліў чарты iTunes ў 32 краінах.<ref>{{cite web|url=http://taylorswift.com/news/93301|title=Taylor Reaches #1 На Billboard Hot 100 Chart|publisher=taylorswift.com|date=2012-08-15|access-date=2012-08-15|archive-url=https://www.webcitation.org/6Blzj8g5p?url=http://taylorswift.com/news/93301|archive-date=29 кастрычніка 2012|url-status=dead}}</ref> Акрамя таго, песня усталявала рэкорд па знаходжанню кантры-сінгла на першым месцы Billboard Hot 100 за апошнія 32 гады. Другі сінгл «[[Begin Again (песня Тэйлар Свіфт)|Begin Again]]» быў выпушчаны на ITunes 25 верасня 2012. Праз некалькі гадзін пасля рэлізу ў ITunes, ён заняў першае месца, стаўшы тым самым першым сінглам, які зрушыў песню Psy «Gangnam Style» на другі радок. Песня была прададзена тыражом 299 000 лічбавых копій у першы тыдзень продажаў і дэбютавала пад нумарам сем у Billboard Hot 100. Кампазіцыя «[[I Knew You Were Trouble (песня Тэйлар Свіфт)|I Knew You Were Trouble]]» была выпушчаная 27 лістапада 2012 года ў якасці трэцяга сінгла і дэбютавала з аб'ёмам продажаў больш за 400 000 копій, што зрабіла [[Тэйлар Свіфт]] першай спявачкай ў гісторыі лічбавай музыкі, чые дзве песні з альбома дасягнулі такога выніку. Песня дэбютавала пад нумарам тры ў Billboard Hot 100 з накладам у 416 000 копій у першы тыдзень. Сінгл стаў камерцыйна паспяховым з продажамі больш за тры мільёны копій у ЗША. Чацвёртым сінглам стала кампазіцыя «[[22 (песня Тэйлар Свіфт)|22]]». Песня дэбютавала на дваццатым месцы ў Billboard Hot 100. Сінгл таксама трапіў у чарт Аўстраліі, Канады, Ірландыі, Новай Зеландыі і Вялікабрытаніі. 21 чэрвеня 2013 песня «[[Red (песня Тэйлар Свіфт)|Red]]» была выпушчаная пятым камерцыйным сінглам з аднайменнага альбома. Трэк дэбютаваў на вышэйшай пазіцыі чарта Hot Digital Songs, а ў хіт-парадзе Billboard Hot 100 размясціўся на 6-м радку. «Red» таксама быў зарэгістраваны ў Hot Country Songs і ў чартах іншых краін. 6 лістапада [[Тэйлар Свіфт|Тэйлар]] выконвала песню на цырымоніі ўручэння «Country Music Association Awards». Апошнімі двума сінгламі з пласцінкі сталі дуэты: шостым — «[[Everything Has Changed (песня Тэйлар Свіфт)|Everything Has Changed]]» з [[Эд Шыран|Эдам Шыранам]], сёмым — «[[The Last Time (песня Тэйлар Свіфт)|The Last Time]]» з Гары Лайтбодзі. ==Прома-кампанія== [[Файл:Taylor Swift 2013 RED Tour (8588950448).jpg|thumb|300px|Тэйлар падчас Red Tour]] Як частка рэкламнай кампаніі, прадстаўнікі 72 радыё-станцый па ўсім свеце прыляцелі ў [[Нэшвіл]] падчас першага тыдня выпуску альбома «Red», каб правесці індывідуальныя інтэрв'ю з [[Тэйлар Свіфт|Тэйлар]]. Акрамя гэтага, спявачка таксама наведала шмат ТБ-шоў і выступіла на цырымоніях ўзнагароджання ў ЗША, Вялікабрытаніі, Германіі, Францыі, Іспаніі і Аўстраліі. «Red Tour» у падтрымку альбома пачаўся ў сакавіку 2013 года і ўключаў 86 канцэртаў у Паўночнай Амерыцы, Новай Зеландыі, Аўстраліі, Еўропе і Азіі. [[Эд Шыран]] удзельнічаў у турнэ па Паўночнай Амерыцы, дзе праспяваў «[[Everything Has Changed (песня Тэйлар Свіфт)|Everything Has Changed]]» разам са Свіфт. Сярод запрошаных гасцей (спяваўшых з Тэйлар дуэтам на розных канцэртах) былі [[Карлі Сайман]], [[Tegan and Sara]], [[Джэніфер Лопес]], [[Люк Браян]], Патрык Стамп (з гурта [[Fall Out Boy]]), [[Элі Голдзінг]], [[Nelly]], [[Сара Бареліс]], [[Шэр Лойд]], B.o.B, Гары Лайтбодзі, Train, Neon Trees, Flatts, Хантэр Хейз, Эмелі Санд і Сэм Сміт. Тур прыцягнуў больш за 1.7 мільёна фанатаў і сабраў больш за 150 мільёнаў даляраў. Таксама [[Тэйлар Свіфт|Свіфт]] супрацоўнічала з многімі музыкамі. Напрыклад, яна выканала песню «As Tears Go By» разам з гуртам The Rolling Stones у Чыкага падчас іх тура 50 & Counting і праспявала песню «Highway Don't Care» разам з Цімам Макгро і Кітам Урбанам на цырымоніі ACM Awards 2013 года. ==Спіс кампазіцый== {{Track listing | writing_credits = yes | title1 = State of Grace | writer1 = Taylor Swift | length1 = 4:55 | title2 = [[Red (песня Тэйлар Свіфт)|Red]] | writer2 = Swift | length2 = 3:43 | title3 = Treacherous | writer3 = Swift, Dan Wilson | length3 = 4:02 | title4 = [[I Knew You Were Trouble (песня Тэйлар Свіфт)|I Knew You Were Trouble]] | writer4 = Swift, Max Martin, Shellback | length4 = 3:39 | title5 = All Too Well | writer5 = Swift, Liz Rose | length5 = 5:29 | title6 = [[22 (песня Тэйлар Свіфт)|22]] | writer6 = Swift, Martin, Shellback | length6 = 3:52 | title7 = I Almost Do | writer7 = Swift | length7 = 4:04 | title8 = [[We Are Never Ever Getting Back Together (песня Тэйлар Свіфт)|We Are Never Ever Getting Back Together]]» | writer8 = Swift, Martin, Shellback | length8 = 3:11 | title9 = Stay Stay Stay | writer9 = Swift | length9 = 3:25 | title10 = [[The Last Time (песня Тэйлар Свіфт)|The Last Time]] | note10 = разам з Гары Лайтбодзі | writer10 = Swift, Lightbody, Jacknife Lee | length10 = 4:59 | title11 = Holy Ground | writer11 = Swift | length11 = 3:22 | title12 = Sad Beautiful Tragic | writer12 = Swift | length12 = 4:44 | title13 = The Lucky One | writer13 = Swift | length13 = 4:00 | title14 = [[Everything Has Changed (песня Тэйлар Свіфт)|Everything Has Changed]] | note14 = разам з [[Эд Шыран|Эдам Шыранам]] | writer14 = Swift, Sheeran | length14 = 4:05 | title15 = Starlight | writer15 = Swift | length15 = 3:40 | title16 = [[Begin Again (песня Тэйлар Свіфт)|Begin Again]] | writer16 = Swift | length16 = 3:57 }} {{Track listing | headline = Deluxe edition | collapsed = yes | writing_credits = yes | title17 = The Moment I Knew | writer17 = Swift | length17 = 4:46 | title18 = Come Back... Be Here | writer18 = Swift, Wilson | length18 = 3:43 | title19 = Girl at Home | writer19 = Swift | length19 = 3:40 | title20 = Treacherous | note20 = Original Demo Recording | writer20 = Swift, Wilson | length20 = 4:00 | title21 = Red | note21 = Original Demo Recording | writer21 = Swift | length21 = 3:47 | title22 = State of Grace | note22 = Acoustic Version | writer22 = Swift | length22 = 5:23 }} ==Узнагароды== «Red» не прынёс [[Тэйлар Свіфт|Тэйлар]] ні адной узнагароды «[[Грэмі]]», хоць і атрымаў намінацыі ў чатырох катэгорыях. Песня «[[We Are Never Ever Getting Back Together (песня Тэйлар Свіфт)|We Are Never Ever Getting Back Together]]» была намінаваная ў катэгорыі «Запіс года» на 55-й цырымоніі «[[Грэмі]]», у той час як сам альбом «Red» быў намінаваны ў катэгорыі «Альбом года» на 56-й цырымоніі. Тое ж самае адбылося і на штогадовай цырымоніі «[[Country Music Association]]», на якой альбом не атрымаў ні адной узнагароды з некалькіх намінацый. Аднак, [[Тэйлар Свіфт|Свіфт]] атрымала спецыяльную узнагароду «Pinnacle Award» «Асацыяцыі кантры-музыкі» за “унікальныя” ўзроўні поспеху. Прэмію [[Тэйлар Свіфт|Тэйлар]] асабіста ўручалі такія кантры-зоркі, як [[Цім Макгро]], [[Фэйт Хіл]], [[Кіт Урбан]], [[Раскал Флаттс]], [[Джордж Стрэйт]] і [[Брэд Пэйслі]], у той час як [[Мік Джэггер]], [[Джулія Робертс]], [[Рыз Уізерспун]], [[Этэль Кеннедзі]] і [[Джасцін Тымберлейк]] запісалі відэазварот. Спявачка выйграла тры ўзнагароды «[[MTV Europe Music Awards]]» у 2012 годзе, уключаючы «Best Female» і «Best Live Act». Песня «[[I Knew You Were Trouble (песня Тэйлар Свіфт)|I Knew You Were Trouble]]» выйграла ўзнагароду ў катэгорыі «Best Female» на цырымоніі 2013 «[[MTV Video Music Awards]]». Акрамя таго, Тэйлар была названая лепшай выканаўцай кантры («Best Female Country Artist)» на цырымоніі «[[American Music Awards]]» 2012 і выканаўцам года («Artist of the Year») на цырымоніі 2013 года. «Нэшвілская асацыяцыя аўтараў песень» («The Nashville Songwriters Association») узнагародзіла Свіфт прэміяй «Songwriter/Artist Award» ужо ў 5-ы і 6-ы раз на цырымоніях у 2012 і 2013 гадах.  ==Пазіцыі ў чартах== ===Тыднёвыя чарты=== {| class="wikitable sortable" |- !Чарт (2012) !Вышэйшая пазіцыя |- |[[Аўстралія|Australian Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=http://www.ariacharts.com.au/chart/albums/306 |title=ARIA Australian Top 50 Albums &#124; Australia's Official Top 50 Albums |publisher=ARIA Charts |access-date=October 30, 2012}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Аўстралія|Australian Country Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=http://www.ariacharts.com.au/chart/краіна-albums/329 |title=ARIA Australian Top 40 Country Albums &#124; Australia's Official Top 40 Country Album Chart |publisher=ARIA Charts |date=August 16, 2012 |access-date=November 12, 2012}}</ref> | style="text-align:center;"| 1 |- |[[Аўстрыя|Austrian Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Red&cat=a|title=Taylor Swift&nbsp;— Red|work="austriancharts.at"|publisher= Hung Medien|access-date=November 8, 2012}}</ref> | style="text-align:center;"|3 |- |[[Бельгія|Belgian Albums Chart]] ([[Фландрыя]])<ref>{{cite web|url=http://www.ultratop.be/nl/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Red&cat=a |title=Taylor Swift&nbsp;– Red |publisher=ultratop.be |access-date=October 30, 2012}}</ref> | style="text-align:center;"|2 |- |[[Кітай|Chinese Albums Chart]] | style="text-align:center;"|1 |- |[[Канада|Canadian Albums Chart]]<ref name="billboardchart">{{cite web|url=https://www.billboard.com/artist/taylor-swift/chart-history/|title=Chart listing for "Red"|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=Лістапада 1, 2012}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Харватыя|Croatia International Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=http://hdu-toplista.com/index.php?what=albumi&w=details&id=2098 |title=Top of the Shops&nbsp;— službena tjedna lista prodanih albuma u Hrvatskoj |publisher=Hdu-toplista.com |date=March 19, 2013 |access-date=April 12, 2013}}</ref> | style="text-align:center;"|7 |- |[[Данія|Danish Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=http://danishcharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Red&cat=a|title=Taylor Swift&nbsp;— Red|work="danishcharts.dk"|publisher=Hung Medien|access-date=November 5, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160430190322/http://danishcharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Red&cat=a|archive-date=30 красавіка 2016|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|3 |- |[[Нідэрланды|Dutch Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=http://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Red&cat=a |title= Taylor Swift&nbsp;— Red|work="dutchcharts.nl"|publisher=Hung Medien|access-date=November 5, 2012}}</ref> | style="text-align:center;"|7 |- |[[Фінляндыя|Finnish Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=http://finnishcharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Red&cat=a|title= Taylor Swift&nbsp;— Red|work="finnishcharts.com"|publisher=Hung Medien|access-date=November 5, 2012}}</ref> | style="text-align:center;"|49 |- |[[Францыя|French Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=http://lescharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Red&cat=a|title= Taylor Swift&nbsp;— Red|work="lescharts.com"|publisher=Hung Medien|access-date=November 28, 2012}}</ref> | style="text-align:center;"|30 |- |[[Германія|German Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=http://www.officialcharts.de/album.asp?artist=Taylor+Swift&title=Red&cat=a&country=de|title=Album&nbsp;— Taylor Swift, Red|work=charts.de|publisher=GfK Entertainment|language=de |access-date=November 5, 2012}}</ref> | style="text-align:center;"|5 |- |[[Ірландыя|Irish Albums Chart]]<ref name="achart">{{cite web|url=http://acharts.us/album/73853 |title=Taylor Swift - Red - Music Charts |publisher=Acharts.us |access-date=October 22, 2014}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Італія|Italian Albums Chart]]<ref>{{cite web | url = http://www.fimi.it/classifiche_album.php | publisher = [[Federation of the Italian Music Industry]] | language = it | access-date = May 2, 2012 | title = Classifica settimanale WK 43 (dal 22/10/2012 al 28/10/2012) | archive-url = https://archive.today/20121102223014/http://www.fimi.it/classifiche_album.php | archive-date = 2 лістапада 2012 | url-status = live }}</ref> | style="text-align:center;"|3 |- |[[Японія|Japanese Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=http://www.oricon.co.jp/prof/artist/441127/products/music/987725/1/|title=テイラー・スウィフト&nbsp;– レッド|publisher=oricon.co.jp|language=ja|access-date=October 30, 2012}}</ref> | style="text-align:center;"|3 |- |[[Мексіка|Mexican Albums Chart]]<ref>{{cite web |url=http://www.centrodedesarrollodigital.com/amprofon3/Top100.pdf |title=Top 100 México&nbsp;– Semana Del 22 al 28 de Octubre del 2012 |language=es |publisher=[[Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas y Videogramas]] |archive-url=https://www.webcitation.org/6C143psKO?url=http://www.centrodedesarrollodigital.com/amprofon3/Top100.pdf |archive-date=8 лістапада 2012 |access-date=November 8, 2012 |url-status=live }}</ref> | style="text-align:center;"|4 |- |[[Новая Зеландыя|New Zealand Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=http://acharts.us/nz_albums_top_40 |title=NZ Top Albums 40&nbsp;– Music Charts |publisher=Acharts.us |access-date=October 30, 2012}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Нарвегія|Norwegian Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=http://norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Red&cat=a|title= Taylor Swift&nbsp;— Red|work="norwegiancharts.com"|publisher=Hung Medien|access-date=November 6, 2012}}</ref> | style="text-align:center;"|2 |- |[[Партугалія|Portuguese Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=http://portuguesecharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Red&cat=a|title= Taylor Swift&nbsp;— Red|work="portuguesecharts.com"|publisher=Hung Medien|access-date=November 5, 2012}}</ref> | style="text-align:center;"|8 |- |[[ПАР|South African Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=http://www.rsg.co.za|title=South African Top 20 Albums Chart|publisher=[[Radio Sonder Grense|RSG]] ([[Recording Industry of South Africa]])|archive-url=https://web.archive.org/web/20121206205920/http://www.rsg.co.za/|archive-date=6 снежня 2012|access-date=7 кастрычніка 2016|url-status=live}}</ref> | style="text-align:center;"|4 |- |[[Іспанія|Spanish Albums Chart]]<ref name="achart" /> | style="text-align:center;"|4 |- |[[Швецыя|Swedish Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Red&cat=a|title=Taylor Swift&nbsp;— Red|work="swedishcharts.com"|publisher=Hung Medien|access-date=November 5, 2012}}</ref> | style="text-align:center;"|8 |- |[[Швейцарыя|Swiss Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=http://www.swisscharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Red&cat=a|title=Taylor Swift&nbsp;– Red|work="hitparade.ch"|publisher=Hung Medien|access-date=November 6, 2012}}</ref> | style="text-align:center;"|9 |- |[[Тайвань|Taiwanese Albums Chart]]<ref>{{cite web |url=http://www.g-music.com.tw/GMusicBillboard0.aspx |title=G-Music 風雲榜 (綜合榜) |publisher=G-music.com.tw |access-date=December 27, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120909170203/http://www.g-music.com.tw/GMusicBillBoard0.aspx |archive-date=9 верасня 2012 |url-status=dead }}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Вялікабрытанія|UK Albums Chart]]<ref name="uk">{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/archive-chart/_/3/2012-11-03/| title=Archive Chart|publisher=[[UK Albums Chart]]. [[Official Charts Company]]|access-date=October 29, 2012}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[ЗША|US Billboard 200]]<ref name="us">{{cite news|first=Keith|last=Caulfield|title=Taylor Swift's 'Red' Sells 1.21 Million; Biggest Sales Week for an Album Since 2002|url=http://www.billboard.com/articles/news/474400/taylor-swifts-red-sells-121-million-biggest-sales-week-for-an-album-since-2002|work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|date=October 31, 2012|access-date=October 31, 2012}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[ЗША|US Billboard Top Country Albums]]<ref name="billboardchart" /> | style="text-align:center;"|1 |} === Выніковыя гадавыя чарты === {| class="wikitable sortable"<!-- default listing is by Region/Country name per WP:CHARTS & References should be as specific as possible.--> |- !Чарт (2012) !Пазіцыя |- |[[Аўстралія|Australian Albums Chart]]<ref>[http://www.ariacharts.com.au/chart/top-100-albums-chart---2012/865 ARIA Charts | Australias Official Music Charts | Single, Album, Digital Charts and more | ARIA Charts<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> |style="text-align:center;"|7 |- |[[Канада|Canadian Albums Chart]]<ref>{{cite web |url=http://www.billboard.biz/bbbiz/industry/global/adele-gotye-top-soundscan-year-end-charts-1008085162.story |title=Adele, Gotye Top SoundScan Year-End Charts in Canada &#124; Billboard |publisher=Billboard.biz |date=January 11, 2013 |access-date=April 12, 2013 |archive-url=https://archive.today/20130219182325/http://www.billboard.biz/bbbiz/industry/global/adele-gotye-top-soundscan-year-end-charts-1008085162.story |archive-date=19 лютага 2013 |url-status=dead }}</ref> | style="text-align:center;"|2 |- |[[Мексіка|Mexican Albums Chart]]<ref>{{cite web |url=http://www.amprofon.com.mx/Archivos/PDF/top_anual/Top_100_Album_2012.pdf |title=Los Más Vendidos 2012 |format=PDF |language=es |publisher=[[Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas y Videogramas]] |access-date=January 23, 2013 |archive-url=https://www.webcitation.org/6DuDuXGkh?url=http://www.amprofon.com.mx/Archivos/PDF/top_anual/Top_100_Album_2012.pdf |archive-date=24 студзеня 2013 |url-status=dead }}</ref> | style="text-align:center;"|56 |- |[[Новая Зеландыя|New Zealand Albums Chart]]<ref>{{cite web |url=http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=2105 |title=Top Selling Albums of 2012 &#124; The Official New Zealand Music Chart |publisher=Nztop40.co.nz |date=December 31, 2012 |access-date=April 12, 2013 |archive-date=26 снежня 2012 |archive-url=https://archive.today/20121226090552/http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=2105 |url-status=dead }}</ref> | style="text-align:center;"|6 |- |[[ЗША|US Billboard 200]]<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2012/the-billboard-200|title=Billboard 200 Albums - 2012 Year End Charts|access-date=January 19, 2013}}</ref> | style="text-align:center;"|4 |- |[[ЗША|US Billboard Top Country Albums]]<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2012/top-country-albums?begin=1&order=position |title=Music Charts, Most Popular Music, Music by Genre & Top Music Charts |publisher=Billboard |access-date=December 27, 2012}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[ЗША|US Billboard Digital Albums]]<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2012/top-digital-albums|title=Top Digital Albums: 2012|publisher=Billboard |access-date=December 27, 2012}}</ref> | style="text-align:center;"|4 |- !Чарт (2013) !Пазіцыя |- |[[Аўстралія|Australian Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2013.htm|title=End of Year Charts – ARIA Top 100 Albums 2013|work=[[ARIA Charts]]|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|access-date=January 7, 2015}}</ref> | style="text-align:center;"|24 |- |[[Новая Зеландыя|New Zealand Albums Chart]]<ref>{{cite web |url=http://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&objectid=11177789 |title=Lorde topped by Sol3 Mio in album charts |work=New Zelaand Herald |date=December 25, 2013 |access-date=December 26, 2013 |archive-date=26 снежня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131226153928/http://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&objectid=11177789 |url-status=dead }}</ref> |align="center"|15 |- |[[ЗША|US Billboard 200]]<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/the-billboard-200|title=Billboard 200 Albums - 2013 Year End Charts|access-date=December 14, 2013}}</ref> | style="text-align:center;"|2 |- |[[ЗША|US Billboard Top Country Albums]]<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-country-albums |title=Best of 2013:The Year In Music |publisher=Billboard |access-date=December 14, 2013}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[ЗША|US Billboard Digital Albums]]<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2013/top-digital-albums?page=1|title=Top Digital Albums: 2013|publisher=Billboard |access-date=December 16, 2013}}</ref> | style="text-align:center;"|15 |- !Чарт (2014) !Пазіцыя |- |[[Аўстралія|Australian Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=http://aria.com.au/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2014.htm|title=End of Year Charts – ARIA Top 100 Albums 2014|work=[[ARIA Charts]]|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|access-date=January 7, 2015}}</ref> | style="text-align:center;"|96 |- |[[ЗША|US Billboard 200]]<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-billboard-200-albums|title=Billboard 200 Albums - 2014 Year End Charts|access-date=January 6, 2015}}</ref> | style="text-align:center;"|106 |- |[[ЗША|US Billboard Top Country Albums]]<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-country-albums |title=Best of 2014:The Year In Music |publisher=Billboard |access-date=January 5, 2015}}</ref> | style="text-align:center;"|24 |} === Выніковы хіт-парад === {| class="wikitable" |- ! Чарт ! Пазіцыя |- |[[ЗША|US Billboard 200]]<ref>[http://www.billboard.com/charts/greatest-billboard-200-albums Greatest of All Time Billboard 200 Albums : Page 1 | Billboard<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref> | style="text-align:center;"| 140 |} {{зноскі}} {{Тэйлар Свіфт}} [[Катэгорыя:Альбомы Тэйлар Свіфт]] 4kvkktuxtu0x6hulhbubv0lk45lf7fn 0 349707 5174230 4402864 2026-08-01T16:12:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174230 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image descr = |regnum = Расліны |rang = Род |latin = Oxyria |author = [[Hill]] |syn = |typus = |children name = Віды |children = [[#Віды|''Гл. тэкст'']] |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |wikispecies = Oxyria |grin = 8705 }} '''Oxyria''' — [[Род (біялогія)|род]] [[Шматгадовыя расліны|шматгадовых]] [[Трава|травяністых]] [[Расліны|раслін]] [[Сямейства (біялогія)|сямейства]] {{bt-bellat|Драсёнавыя|Polygonaceae}}. Расце ў [[Еўразія|Еўразіі]] і [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]] ў [[Арктыка|арктычнай]] зоне і ў альпійскім поясе, ля [[Ручай|ручаёў]] і крыніц, на галечніках і камяністых [[схіл]]ах. == Біялагічнае апісанне == Мнагалетнік з паўзучым [[карэнішча]]м і прыкаранёвым пупышкападобным лісцем на доўгіх [[Ліст|хвосціках]]. [[Ліст|Лісце]] кіслае на смак, багатае [[Аскарбінавая кіслата|вітамінам С]]. [[Кветка|Кветкі]] абодваполыя, у мяцёлцы. [[Кветка|Калякветнік]] 4-членны, [[Тычынка|тычынак]] 6. [[Плод]] — крылаты [[Арэшак|арэшак]]. == Віды == Па інфармацыі базы дадзеных ''[[The Plant List]]'', род уключае 2 віды<ref name="TPL">{{Cite web|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Polygonaceae/Oxyria/|title=''Oxyria''|publisher=[[The Plant List]]. Version 1.1.|date=2013|lang=en|accessdate=2016-08-12}}</ref>: * {{bt-latbel|Oxyria digyna|aut=([[L.]]) [[Hill]]|}} * {{bt-latbel|Oxyria sinensis|aut=[[Hemsl.]]|}} У [[Расія|Расіі]] ў [[Тундра|тундры]] і гарах [[Сібір]]ы, [[Далёкі Усход|Далёкага Усходу]], гарах [[Каўказ]]а і [[Сярэдняя Азія|Сярэдняй Азіі]] расце {{bt-bellat||Oxyria digyna}}. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://flower.onego.ru/other/other/oxyria.html Расліна на сайце Энцыклапедыі дэкаратыўных садовых раслін] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081004214133/http://flower.onego.ru/other/other/oxyria.html |date=4 кастрычніка 2008 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Драсёнавыя]] [[Катэгорыя:Флора Еўразіі]] [[Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі]] 4rceeqvsbkukh6khvuzety1p6pk2qa1 0 349808 5174387 5145319 2026-08-02T02:16:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174387 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Сяроў}} {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Іва́н Алякса́ндравіч Сяро́ў''' ({{OldStyleDate2|25|жніўня|1905|12}} года<ref name="petr">{{cite web|url=http://www.katyn-books.ru/archive/serov/serov.html|title=Петров Н. В. Первый председатель КГБ генерал Иван Серов|archiveurl=https://www.webcitation.org/6IvdA0d0c?url=http://www.katyn-books.ru/archive/serov/serov.html|archivedate=17 жніўня 2013|accessdate=23 кастрычніка 2016|url-status=live}}</ref>, [[Валагодская губерня]] — {{ДС|1|7|1990}}, [[Маскоўская вобласць]]) — дзеяч [[СССР|савецкіх]] спецслужбаў, першы [[старшыня Камітэта дзяржаўнай бяспекі пры Савеце Міністраў СССР]] у 1954—1958 гады, начальнік [[Галоўнае разведвальнае ўпраўленне, СССР|Галоўнага разведвальнага ўпраўлення]] Генштаба ў 1958—1963 гадах, [[Генерал арміі (СССР)|генерал арміі]] (8 жніўня 1955, зніжаны да генерал-маёра 12 красавіка 1963<ref name="zv">Рашэннем Прэзідыума ЦК КПСС 7 сакавіка 1963 г. «О работе ГРУ», «за потерю политической бдительности и недостойные поступки».</ref> [[Герой Савецкага Саюза]] (29.05.1945, пазбаўлены звання 12.03.1963<ref name="zv" />). Член ЦК КПСС (25.02.1956 — 17.10.1961, кандыдат з 20.02.1941<ref>Абраны кандыдатам у члены ЦК УКП(б) на XVIII Усесаюзной партыйнай канферэнцыі УКП(б)</ref>). Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 1-га, 2-га, 5-га скліканняў. {{зноскі}} == Літаратура == * Петров Н. В. Первый председатель КГБ Иван Серов. — М.: Материк, 2005. — ISBN 5-85646-129-0. * {{кніга|аўтар=Петров Н. В., Скоркин К. В.|загаловак=Кто руководил НКВД, 1934—1941 : справочник|адказны=Под ред. Н. Г. Охотина и А. Б. Рогинского|спасылка=http://www.memo.ru/history/NKVD/kto/index.htm|месца=М.|выдавецтва=Звенья|год=1999|старонак=502|тыраж=3000|isbn=5-7870-0032-3|archive-date=1 лютага 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201112327/http://www.memo.ru/history/NKVD/kto/index.htm}} * Johanna Granville. The First Domino: International Decision Making During the Hungarian Crisis of 1956. — Texas A & M University Press, 2004. — ISBN 1-58544-298-4. * {{кніга |аўтар = Колпакиди А., Север А. |загаловак = ГРУ. Уникальная энциклопедия |месца = М. |выдавецтва = Яуза Эксмо |год = 2009 |том = |старонкі = 694-695 |старонак = 720 |серыя = Энциклопедия спецназа |isbn = 978-5-699-30920-7 |тыраж = 5000 }} == Спасылкі == {{Warheroes|id=4032}} * [http://www.memo.ru/history/NKVD/kto/biogr/gb446.htm Серов И. А.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161111235335/http://www.memo.ru/history/nkvd/kto/biogr/gb446.htm |date=11 лістапада 2016 }} * [http://www.hronos.km.ru/biograf/serov_ia.html Биография] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090619101201/http://www.hronos.km.ru/biograf/serov_ia.html |date=19 чэрвеня 2009 }} * [http://www.knowbysight.info/SSS/05337.asp Биография] * [http://www.mk.ru/politics/2016/05/05/taynye-dnevniki-pervogo-predsedatelya-kgb-stalin-ostalsya-nedovolen.html Тайные дневники первого председателя КГБ: «Сталин остался недоволен»] {{Бібліяінфармацыя}} {{Кіраўнікі органаў ДБ СССР}} {{Генералы арміі СССР}} {{DEFAULTSORT:Сяроў Іван Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі імя М. В. Фрунзэ]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання]] [[Катэгорыя:Члены ЦК КПСС]] [[Катэгорыя:Старшыні КДБ СССР]] [[Катэгорыя:Удзельнікі падаўлення Венгерскага паўстання 1956 года]] tf2uys1z18q92qty4ep1cfu3qi1e8t3 0 349920 5174367 4358864 2026-08-01T23:59:24Z DmitriVolnyi 172024 /* */ 5174367 wikitext text/x-wiki '''Чырвоны тэрор''' — комплекс карных мер, якія праводзіліся [[бальшавік]]амі падчас [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны ў Расіі]] (1917—1923) супраць сацыяльных груп, якія былі абвешчаны класавымі ворагамі, а таксама супраць асоб, якія абвінавачваліся ў контррэвалюцыйнай дзейнасці. З’яўляўся часткай рэпрэсіўнай дзяржаўнай палітыкі бальшавіцкага ўрада, прымяняўся на практыцы як шляхам рэалізацыі заканадаўчых актаў, так і па-за рамкамі якога-небудзь заканадаўства. Служыў сродкам застрашвання як антыбальшавіцкіх сілаў, так і насельніцтва, якое не прымала удзел у Грамадзянскай вайне. Пры гэтым бальшавікі і раней шырока выкарыстоўвалі [[тэрор]] і гвалт супраць «класавых ворагаў», яшчэ да афіцыйнага абвяшчэння дэкрэта ад 5 верасня 1918 года «Аб чырвоным тэроры». [[Фелікс Дзяржынскі]], ініцыятар і кіраўнік тэрору, вызначаў чырвоны тэрор, як «застрашванне, арышты і знішчэнне ворагаў рэвалюцыі па прынцыпе іх класавай прыналежнасці». [[Файл:Скорботна Батьківщина-Мати, Кропивницький 2025.jpg|міні|300x30хпкс|Крэпасць Святой Елісаветы ў г. [[Крапыўныцкы|Крапіўныцкім]]. Новы флагшток устаноўлены ў знак адмовы ад [[Сталінізм|савецкай]] і [[Пуцінізм|расійскай ідэалогіі]] над статуяй Журботнай Радзімы-Маці, якая сімвалізуе маці страціўшых сваіх дзяцей у выніку злачынстваў нацысцкага і савецкага таталітарных рэжымаў, 9 траўня 2025 года]] 5 ліпеня 1918 года на V Усерасійскім з’ездзе саветаў са справаздачай аб дзейнасці [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] выступіў [[Якаў Міхайлавіч Свярдлоў|Якаў Свярдлоў]]. Ва ўмовах крызісу бальшавіцкай улады, які паглыбляўся, Свярдлоў у сваім дакладзе заклікаў да «масавага тэрору», які неабходна праводзіць супраць «контррэвалюцыі» і «ворагаў савецкай улады» і выказаў упэўненасць, што «ўся працоўная Расія паставіцца з поўным адабрэннем да такой меры, як расстрэл контррэвалюцыйных генералаў і іншых ворагаў працоўных». З’езд афіцыйна ўхваліў гэтую дактрыну. Чырвоны тэрор быў абвешчаны 2 верасня 1918 года Якавам Свярдловым у звароце УЦВК і пацверджаны пастановай Саўнаркама ад 5 верасня 1918 года як адказ на замах на [[Ленін]]а 30 жніўня, а таксама на забойства ў гэты ж дзень Леанідам Канегісерам старшыні Петраградскай НК [[Майсей Саламонавіч Урыцкі|Урыцкага]]. Згодна з пастановай СНК РСФСР ад 2 верасня 1918 года, «забеспячэнне тылу шляхам тэрору з’яўляецца прамой неабходнасцю», рэспубліка вызваляецца ад «класавых ворагаў шляхам ізалявання іх у канцэнтрацыйных лагерах», «падлягаюць расстрэлу ўсе асобы, датычныя да белагвардзейскіх арганізацый, змоваў і мецяжоў». Часткай чырвонага тэрору лічыцца [[Расстрэл царскай сям’і|расстрэл царскай сям’і́]], які быў ажыццёўлены ў ноч з [[16 ліпеня|16]] на [[17 ліпеня]] [[1918]] года ў [[Екацярынбург]]у ў выкананне пастановы выканкама Уральскага абласнога Савета рабочых, сялянскіх і салдацкіх дэпутатаў. З 1918 года пачаліся рэпрэсіі супраць духавенства. Некаторыя забойствы ажыццяўляліся публічна ў спалучэнні з рознымі паказальнымі знявагамі. У Варонежы ў 1919 годзе было забіта 160 святароў на чале з архіепіскапам [[Ціхан (Ніканораў)|Ціханам (Ніканоравым)]], якога павесілі на [[Царскія вароты|Царскай браме]] ў царкве Мітрафанаўскага манастыра. Паводле ацэнак некаторых гісторыкаў, з 1918 года да канца 1930-х гадоў у ходзе рэпрэсій у дачыненні да духавенства было расстраляна альбо памерла ў месцах пазбаўлення волі каля 42.000 святароў. 24 студзеня 1919 года на пасяджэнні Аргбюро ЦК была прынята дырэктыва, якая паклала пачатак масавага тэрору і рэпрэсіям у адносінах да багатага [[казацтва]], а таксама «да ўсіх наогул казакаў, якія прымалі які-кольвек прамы або ўскосны ўдзел у барацьбе з савецкай уладай». 29 студзеня 1919 года пасля падпісання старшынёй УЦВК Я. Свярдловым суправаджальнага ліста дырэктыва была накіравана ў партыйныя арганізацыі Паўднёвага фронту. == Гл. таксама == * [[Расстрэл царскай сям’і]] * [[Сабор святых навамучанікаў і спаведнікаў Царквы Рускай]] == Спасылкі == * http://xn--d1aml.xn--h1aaridg8g.xn--p1ai/20/postanovlenie-soveta-narodnykh-komissarov-o-krasnom-terrore/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160620144913/http://xn--d1aml.xn--h1aaridg8g.xn--p1ai/20/postanovlenie-soveta-narodnykh-komissarov-o-krasnom-terrore/ |date=20 чэрвеня 2016 }} [[Катэгорыя:Тэрор]] [[Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Расіі]] [[Катэгорыя:Злачынствы таталітарных камуністычных рэжымаў]] mbc995pd5qscdlpgh1cf9vrk11zen7s 5174396 5174367 2026-08-02T04:43:35Z DobryBrat 5701 Праўка аўтарства [[Special:Contributions/DmitriVolnyi|DmitriVolnyi]] ([[User talk:DmitriVolnyi|размовы]]) адкочана; вернута апошняя версія аўтарства [[User:DobryBrat|DobryBrat]] 4358864 wikitext text/x-wiki '''Чырвоны тэрор''' — комплекс карных мер, якія праводзіліся [[бальшавік]]амі падчас [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны ў Расіі]] (1917—1923) супраць сацыяльных груп, якія былі абвешчаны класавымі ворагамі, а таксама супраць асоб, якія абвінавачваліся ў контррэвалюцыйнай дзейнасці. З’яўляўся часткай рэпрэсіўнай дзяржаўнай палітыкі бальшавіцкага ўрада, прымяняўся на практыцы як шляхам рэалізацыі заканадаўчых актаў, так і па-за рамкамі якога-небудзь заканадаўства. Служыў сродкам застрашвання як антыбальшавіцкіх сілаў, так і насельніцтва, якое не прымала удзел у Грамадзянскай вайне. Пры гэтым бальшавікі і раней шырока выкарыстоўвалі [[тэрор]] і гвалт супраць «класавых ворагаў», яшчэ да афіцыйнага абвяшчэння дэкрэта ад 5 верасня 1918 года «Аб чырвоным тэроры». [[Фелікс Дзяржынскі]], ініцыятар і кіраўнік тэрору, вызначаў чырвоны тэрор, як «застрашванне, арышты і знішчэнне ворагаў рэвалюцыі па прынцыпе іх класавай прыналежнасці». 5 ліпеня 1918 года на V Усерасійскім з’ездзе саветаў са справаздачай аб дзейнасці [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] выступіў [[Якаў Міхайлавіч Свярдлоў|Якаў Свярдлоў]]. Ва ўмовах крызісу бальшавіцкай улады, які паглыбляўся, Свярдлоў у сваім дакладзе заклікаў да «масавага тэрору», які неабходна праводзіць супраць «контррэвалюцыі» і «ворагаў савецкай улады» і выказаў упэўненасць, што «ўся працоўная Расія паставіцца з поўным адабрэннем да такой меры, як расстрэл контррэвалюцыйных генералаў і іншых ворагаў працоўных». З’езд афіцыйна ўхваліў гэтую дактрыну. Чырвоны тэрор быў абвешчаны 2 верасня 1918 года Якавам Свярдловым у звароце УЦВК і пацверджаны пастановай Саўнаркама ад 5 верасня 1918 года як адказ на замах на [[Ленін]]а 30 жніўня, а таксама на забойства ў гэты ж дзень Леанідам Канегісерам старшыні Петраградскай НК [[Майсей Саламонавіч Урыцкі|Урыцкага]]. Згодна з пастановай СНК РСФСР ад 2 верасня 1918 года, «забеспячэнне тылу шляхам тэрору з’яўляецца прамой неабходнасцю», рэспубліка вызваляецца ад «класавых ворагаў шляхам ізалявання іх у канцэнтрацыйных лагерах», «падлягаюць расстрэлу ўсе асобы, датычныя да белагвардзейскіх арганізацый, змоваў і мецяжоў». Часткай чырвонага тэрору лічыцца [[Расстрэл царскай сям’і|расстрэл царскай сям’і́]], які быў ажыццёўлены ў ноч з [[16 ліпеня|16]] на [[17 ліпеня]] [[1918]] года ў [[Екацярынбург]]у ў выкананне пастановы выканкама Уральскага абласнога Савета рабочых, сялянскіх і салдацкіх дэпутатаў. З 1918 года пачаліся рэпрэсіі супраць духавенства. Некаторыя забойствы ажыццяўляліся публічна ў спалучэнні з рознымі паказальнымі знявагамі. У Варонежы ў 1919 годзе было забіта 160 святароў на чале з архіепіскапам [[Ціхан (Ніканораў)|Ціханам (Ніканоравым)]], якога павесілі на [[Царскія вароты|Царскай браме]] ў царкве Мітрафанаўскага манастыра. Паводле ацэнак некаторых гісторыкаў, з 1918 года да канца 1930-х гадоў у ходзе рэпрэсій у дачыненні да духавенства было расстраляна альбо памерла ў месцах пазбаўлення волі каля 42.000 святароў. 24 студзеня 1919 года на пасяджэнні Аргбюро ЦК была прынята дырэктыва, якая паклала пачатак масавага тэрору і рэпрэсіям у адносінах да багатага [[казацтва]], а таксама «да ўсіх наогул казакаў, якія прымалі які-кольвек прамы або ўскосны ўдзел у барацьбе з савецкай уладай». 29 студзеня 1919 года пасля падпісання старшынёй УЦВК Я. Свярдловым суправаджальнага ліста дырэктыва была накіравана ў партыйныя арганізацыі Паўднёвага фронту. == Гл. таксама == * [[Расстрэл царскай сям’і]] * [[Сабор святых навамучанікаў і спаведнікаў Царквы Рускай]] == Спасылкі == * http://xn--d1aml.xn--h1aaridg8g.xn--p1ai/20/postanovlenie-soveta-narodnykh-komissarov-o-krasnom-terrore/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160620144913/http://xn--d1aml.xn--h1aaridg8g.xn--p1ai/20/postanovlenie-soveta-narodnykh-komissarov-o-krasnom-terrore/ |date=20 чэрвеня 2016 }} [[Катэгорыя:Тэрор]] [[Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Расіі]] [[Катэгорыя:Злачынствы таталітарных камуністычных рэжымаў]] 60hoby7a6fvjpc7dwzx6b2u9jdexc18 0 350690 5174478 5111271 2026-08-02T10:08:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174478 wikitext text/x-wiki [[Файл:LocationEastTimorNamed.svg|300px|thumb|Усходні Тымор у Інданезійскім архіпелагу.]] {{Гісторыя Усходняга Тымора}} {{Гісторыя Інданезіі}} '''Інданезі́йская акупа́цыя Усхо́дняга Тымо́ра''' — захоп і наступнае ўтрыманне ў 1975—1999 гадах тэрыторыі [[Усходні Тымор|Дэмакратычнай Рэспублікі Усходні Тымор]] узброенымі сіламі [[Інданезія|Рэспублікі Інданезіі]]. Пасля «{{нп3|рэвалюцыя гваздзікоў|рэвалюцыі гваздзікоў|be-x-old|Рэвалюцыя гвазьдзікоў}}», якая адбылася ў 1974 годзе ў [[Партугалія|Партугаліі]], пачаўся працэс дэкаланізацыі {{нп3|Партугальскі Тымор|Партугальскага Тымора|ru|Португальский Тимор}}, што стала прычынай нестабільнасці у краіне. Кароткачасовая грамадзянская вайна прывяла да перамогі [[Рэвалюцыйны фронт за незалежнасць Усходняга Тымора|Рэвалюцыйнага фронту]], які абвясціў Усходні Тымор незалежным [[28 лістапада]] [[1975]] года. Інданезійскія вайскоўцы пад маркай зваротаў да іх мясцовых лідараў увайшлі 7 снежня 1975 года ва Усходні Тымор і акупавалі яго, паступова задушыўшы ўзброенае супраціўленне. Пасля стварэння спрэчнага часовага ўрада ў выглядзе Народнага сходу, Інданезія абвясціла Усходні Тымор сваёй {{нп3|Усходні Тымор (правінцыя Інданезіі)|27-й правінцыяй|ru|Восточный Тимор (провинция Индонезии)}}. [[Генеральная Асамблея ААН|Генеральная асамблея]] і [[Савет Бяспекі ААН|Савет Бяспекі]] [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] прынялі рэзалюцыі, якія асуджалі дзеянні Інданезіі і патрабавалі неадкладнага вызвалення Тымора. Тым не менш, урады [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] падтрымлівалі дзеянні Інданезіі на ўсім працягу акупацыі. Адзінымі дзяржавамі, што прызнавалі Усходні Тымор правінцыяй Інданезіі, былі яна сама і Аўстралія, што распачала неўзабаве пасля [[Анексія|анексіі]] Тымора перамовы пра падзел рэсурсаў у [[Тыморскае мора|Тыморскім моры]]. Такія дзяржавы, як [[Канада]], [[Малайзія]] і [[Японія]], таксама падтрымвалі інданезійскі ўрад. Уварванне і падпарадкаванне Усходняга Тымора сталі ўдарам па рэпутацыі Інданезіі ў свеце і міжнародным даверы да яе{{sfn|Schwarz|1994|p=195|name=Schwarz-195}}. За дваццаць чатыры гады інданезійскага кіравання насельніцтва Усходняга Тымора зазнала {{нп3|Пазасудовыя кары|бяссудныя пакаранні|en|Extrajudicial punishment}}, [[катаванне|катаванні]], [[Масавае забойства|масавыя забойствы]] і спланаваны {{нп3|Масавы голад|масавы голад|ru|Массовый голод}}. {{нп3|Масавае забойства ў Санта-Круш|||Santa Cruz massacre}} у 1991 годзе выклікала сусветнае абурэнне. Супраціўленне інданезійскім уладам заставалася моцным<ref name="Schwarz-195" />: у 1996 годзе [[Нобелеўская прэмія міру]] была прысуджана грамадзянам Усходняга Тымора [[Карлуш Белу|Карлушу Белу]] і [[Жазэ Рамуш-Орта|Жазэ Рамуш-Орту]] за іх спробы мірнага спынення акупацыі. [[Рэферэндум па самавызначэнні Усходняга Тымора|Рэферэндум 1999 года]] паказаў, што большасць жыхароў рэгіёна выступае за незалежнасць, і ў 2002 годзе ён стаў суверэннай дзяржавай. Пасля рэферэндуму ваенізаваныя групоўкі, што супрацоўнічалі з інданезійскім урадам, здзейснілі апошнюю хвалю гвалту, падчас якой была разбурана інфраструктура дзяржавы. Узначаленыя Аўстраліяй {{нп3|міжнародныя сілы ва Усходнім Тыморы|||International Force for East Timor}} аднавілі парадак і працягнулі вывад інданезійскіх войск з краіны, на два гады перадаўшы кантроль над дзяржавай {{нп3|Часовая адміністрацыя ААН ва Усходнім Тыморы|Часовай адміністрацыі ААН||United Nations Transitional Administration in East Timor}} (UNTAET), якая расследавала злачынствы 1999 года. Вузкае кола разгледжаных спраў і малая колькасць абвінаваўчых прысудаў у інданезійскіх судах выклікалі патрабаванні аб правядзенні міжнароднага трыбунала<ref name="HRWTrib">{{cite web|url=http://hrw.org/english/docs/2005/06/28/eastti11231.htm|title=East Timor: U.N. Security Council Must Ensure Justice|author=Human Rights Watch|date=2005-06-29|lang=en|access-date=2014-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20080828125233/http://hrw.org/english/docs/2005/06/28/eastti11231.htm|archive-date=28 жніўня 2008|url-status=dead}}</ref><ref name="IT2">У 2002 годзе больш 125 жанчын з 14 краін [http://www.etan.org/news/2002a/05women.htm падпісалі петыцыю], што заклікала да стварэння міжнароднага трыбунала. Іншыя вымогі такога роду высоўваліся з боку [http://www.etan.org/estafeta/07/winter/4justice.htm ETAN/US], [http://tapol.gn.apc.org/press/files/pr050629.htm TAPOL] і, з абмежаваннямі, [http://www.hrw.org/english/docs/2005/06/28/eastti11231.htm Human Rights Watch] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200807030657/https://www.hrw.org/english/docs/2005/06/28/eastti11231.htm |date=7 жніўня 2020 }} і [http://asiapacific.amnesty.org/library/Index/ENGASA210132003?open&of=ENG-2S3 Amnesty International] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090808153256/http://asiapacific.amnesty.org/library/Index/ENGASA210132003?open&of=ENG-2S3 |date=8 жніўня 2009 }}.</ref>. {{нп3|Камісія па ўстанаўленні праўды, прыняцці ўцекачоў і замірэнні ва Усходнім Тыморы||de|Empfangs-, Wahrheits- und Versohnungskommission von Osttimor}} ацэньвае, што ад голаду і гвалту загінулі ад 90 800 да 202 600 чалавек, у тым ліку {{nobr|ад 17 600}} да {{nobr|19 600}} загінулі гвалтоўнай смерцю ці згінулі без вестак (з агульнага ліку насельніцтва, станам на 1999 год, прыкладна 823 тыс. чалавек). Камісія ўсклала адказнасць за 70 % жорсткіх забойстваў на інданезійскія войскі<ref>{{cite web|url=http://www.google.com/publicdata/explore?ds=d5bncppjof8f9_&met_y=sp_pop_totl&idim=country:TMP|title=Показатели мирового развития: Население Восточного Тимора|publisher=[[Google]] Public Data|access-date=2014-01-10}}</ref><ref name="CAVR">{{cite web|url=http://www.cavr-timorleste.org/en/chegaReport.htm|title=Chega! Report|publisher=CAVR Timor-Leste|access-date=2014-01-10|lang=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cavr-timorleste.org/updateFiles/english/CONFLICT-RELATED%20DEATHS.pdf|title=Conflict-Related Deaths In Timor-Leste: 1974–1999|publisher=CAVR Timor-Leste|access-date=2014-01-10|lang=en}}</ref>. {{TOChidden}} == Перадгісторыя == [[Файл:East Timor map mhn.jpg|250px|thumb|Карта Усходняга Тымора і яго галоўных гарадоў.]] {{Асноўны артыкул|Гісторыя Усходняга Тымора}} [[Партугалія|Партугальцы]] ўпершыню высадзіліся на [[Тымор]]ы ў XVI стагоддзі, а ў 1702 годзе Усходні Тымор трапіў пад [[Партугальскі Тымор|партугальскае каланіяльнае кіраванне]]<ref>{{cite web | title = East Timor Country Profile | publisher = Foreign and Commonwealth Office of the United Kingdom | year = 2008 | url = http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&c=Page&cid=1007029394365&a=KCountryProfile&aid=1018965315867 | access-date = 2008-02-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080106231859/http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket%2FXcelerate%2FShowPage&c=Page&cid=1007029394365&a=KCountryProfile&aid=1018965315867 | archive-date = 6 студзеня 2008 | url-status = live }}</ref>. Партугальскі кантроль над востравам быў слабым, і ў 1860 годзе востраў быў падзелены паміж партугальцамі і [[Галандская Ост-Індыя|нідэрландцамі]] на заходнюю і ўсходнюю часткі{{sfn|Jolliffe|1978|pp=23—41}}. У ходзе [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], у часе [[Тыморская аперацыя|Тыморскай аперацыі]] Усходні Тымор быў акупаваны 20-тысячным японскім ваенным кантынгентам. Аперацыя стала прычынай 60 тысяч смерцяў ва Усходнім Тыморы{{sfn|Dunn|1996|pp=19—22|name=Dunn-1922}}{{sfn|Wesley-Smith|1998|p=85|name=WesleySmith-85}}{{sfn|Jardine|1999|p=22|name=Jardine-22}}. Пасля [[Вайна за незалежнасць Інданезіі|інданезійскай вайны за незалежнасць]], у выніку якой Заходні Тымор увайшоў у склад Інданезіі, першы прэзідэнт краіны [[Сукарна]] не прэтэндаваў на кантроль над усходняй часткай вострава і, апроч агульных антыкаланіялісцкіх прамоў, не выступаў супраць партугальскага кіравання тэрыторыяй. Паўстанне тыморцаў супраць партугальцаў у 1959 годзе не было падтрымана ўрадам Інданезіі{{sfn|Budiardjo and Liong|1984|pp=3—5}}{{sfn|Dunn|1996|pp=28—29}}{{sfn|Taylor|1991|p=20}}. Дакумент ААН 1962 года адзначае: «урад Інданезіі заявіў, што ён падтрымлівае сяброўскія адносіны з Партугаліяй і не прэтэндуе на Усходні Тымор»{{sfn|Taylor|1991|p=20}}{{sfn|Ramos-Horta|1987|pp=63-64}}. Такія ж запэўненні працягваліся і пасля таго, як Сухарта прыйшоў да ўлады ў снежні 1965 года. «У Інданезіі няма тэрытарыяльных амбіцый… Таму пытанне пра тое, ці жадае Інданезія анексаваць Партугальскі Тымор, не стаіць»{{sfn|Kohen and Taylor|1979|p=3}}. У 1974 годзе партугальская [[рэвалюцыя гваздзікоў]] прывяла да значнай змены палітыкі краіны ў дачыненні да тыморскай калоніі{{sfn|Hainsworth and McCloskey|2000|p=23}}. Змена палітычнай сітуацыі ў Еўропе ўмацавала рухі за незалежнасць у такіх калоніях, як [[Ангола]] і [[Мазамбік]], і новы партугальскі ўрад пачаў працэс дэкаланізацыі Усходняга Тымора. Першым этапам у ім стаў пачатак палітычнага працэсу{{sfn|Jolliffe|1978|pp=58—62}}. === Партыі === Калі ў красавіку 1974 года ва Усходнім Тыморы былі ўпершыню легалізаваны партыі, асноўнымі ігракамі ў будучай незалежнай дзяржаве сталі тры групоўкі. {{нп3|Тыморскі дэмакратычны саюз||de|União Democrática Timorense}} ({{lang-pt|União Democrática Timorense, UDT}}) быў заснаваны ў маі групай мясцовых заможных землеўласнікаў. Першапачаткова выступаючы за захаванне краіны ў якасці партугальскага [[пратэктарат]]у, у верасні UDT выказаў падтрымку незалежнасці{{sfn|Dunn|1996|pp=53—54}}. Праз тыдзень быў створаны [[Рэвалюцыйны фронт за незалежнасць Усходняга Тымора]] ({{lang-pt|Frente Revolucionária de Timor-Leste Independente, FRETILIN}}), які падтрымліваў «універсальныя дактрыны сацыялізму», а таксама «права на незалежнасць»{{sfn|Dunn|1996|p=56}}. Калі палітычнае становішча стала больш напружаным, група змяніла сваю назву і абвясціла сябе «адзіным легітымным прадстаўніком народа»{{sfn|Dunn|1996|p=60}}. Пад канец мая ўтварылася трэцяя партыя, {{нп3|Тыморская народная дэмакратычная асацыяцыя|||Timorese Popular Democratic Association}} ({{lang-pt|Associacão Popular Democratica Timorense, APODETI}}). Першапачаткова названая Асацыяцыяй за інтэграцыю Тымора ў Інданезію ({{lang-pt|Associacão Integraciacao de Timor Indonesia}}), яна мела адпаведныя погляды{{sfn|Dunn|1996|p=62|name=Dunn-62}}{{sfn|Indonesia|1977|p=19|name=Indonesia-19}} і выказвала асцярогі наконт таго, што незалежны Усходні Тымор будзе эканамічна слабы і ўразлівы<ref name="Dunn-62" />. [[Файл:Flag of FRETILIN (East Timor).svg|250px|thumb|[[Рэвалюцыйны фронт за незалежнасць Усходняга Тымора|FRETILIN]] атрымаў уладу пасля грамадзянскай вайны і абвясціў Усходні Тымор незалежным 28 лістапада 1975 года.]] Інданезійскія нацыяналістычныя і вайсковыя колы, асабліва з ліку лідараў {{нп3|Капкамтыб|разведкі|en|Kopkamtib}} і службы адмысловых аперацый, бачылі ў партугальскай рэвалюцыі зручны выпадак для аб’яднання Усходняга Тымора з Інданезіяй. Цэнтральны ўрад і армія былі напалоханы тым, што Усходні Тымор пад кіраваннем [[Левыя (палітыка)|левых]] можа стаць базай для ўварвання ў Інданезію, а таксама што незалежны Усходні Тымор можа натхніць [[сэцэсія]]нісцкія настроі ў інданезійскіх правінцыях. Страх нацыянальнай дэзынтэграцыі быў і ў вайскоўцаў, блізкіх да Сухарта, і заставаўся потым адной з галоўных прычын, праз якія Інданезія не давала Усходняму Тымору незалежнасці ці прынамсі аўтаноміі да канца 1990-х{{sfn|Schwarz|1994|p=208|name=Schwarz-208}}. Арганізацыі ваеннай разведкі спрабавалі скарыстаць стратэгію мірнай [[Анексія|анексіі]], пашыраючы гэтую ідэю праз APODETI{{sfn|Schwarz|1994|p=201}}. У студзені 1975 года UDT і FRETILIN заснавалі часовую кааліцыю, мэтай якой было атрыманне Усходнім Тыморам незалежнасці{{sfn|Dunn|1996|p=69}}{{sfn|Indonesia|1977|p=21}}. У той жа час аўстралійскі ўрад паведаміў пра тое, што {{нп3|Нацыянальная армія Інданезіі||ru|Национальная армия Индонезии}} ладзіць у {{нп3|Лампунг|Лампунгу|ru|Лампунг}} вучэнні перад уварваннем{{sfn|Dunn|1996|p=79}}. Цягам месяцаў інданезійскае падраздзяленне спецыяльных аперацый Opsus таемна падтрымлівала APODETI падчас аперацыі «Камода» ({{lang-id|Operasi Komodo}}). Вінавацячы па тэлебачанні лідараў FRETILIN у камунізме і сеючы нязгоды ў кааліцыі з UDT, інданезійскі ўрад ініцыяваў нестабільнасць ва Усходнім Тыморы і, на думку назіральнікаў, стварыў нагоду для далейшага ўварвання{{sfn|Dunn|1996|p=78}}{{sfn|Budiardjo and Liong|1984|p=5}}{{sfn|Taylor|1991|p=58|loc=цытуецца вераснёвая справаздача [[Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне|ЦРУ]], якая апісвае інданезійскія спробы «правакаваць інцыдэнты, якія б далі Інданезіі падставу ўварвацца, калі яны вырашаць гэта зрабіць»}}{{sfn|Jolliffe|1978|pp=197—198}}. У маі напруга паміж дзвюма групоўкамі прывяла да выхаду UDT з кааліцыі{{sfn|Dunn|1996|p=84}}{{sfn|Budiardjo and Liong|1984|p=6}}. У спробе дамовіцца пра будучыню Усходняга Тымора партугальская камісія па дэкаланізацыі сабрала канферэнцыю ў [[Макаа]] ў чэрвені 1975 года. FRETILIN байкатавала сустрэчу ў знак пратэсту супраць прысутнасці APODETI; прадстаўнікі UDT і APODETI выказалі незадаволенасць, заявіўшы, што байкот ускладняў працэс дэкаланізацыі{{sfn|Indonesia|1977|p=23}}. У сваіх мемуарах 1987 года (''«Фуну: Незавершаная сага Усходняга Тымора»'') лідар FRETILIN [[Жазэ Рамуш-Орта]] ўспамінае сваю «моцную нязгоду» з адмовай партыі пайсці насустрач. «Гэта», піша ён, «было адной з нашых тактычных палітычных памылак, якой я не магу знайсці здаровага тлумачэння»{{sfn|Ramos-Horta|1987|pp=53—54}}{{sfn|Jolliffe|1978|p=116}}. === Пераварот, грамадзянская вайна і абвяшчэнне незалежнасці === Канфлікт дасягнуў кульмінацыі ў сярэдзіне 1975 года, калі чуткі пра сілавы захоп улады пачалі цыркуляваць у абедзвюх партыях, што выступалі за незалежнасць{{sfn|Dunn|1996|pp=149—150}}. У жніўні 1975-га UDT здзейсніла пераварот у сталіцы [[Дылі]] і пачаліся ўзброеныя сутыкненні. Рамуш-Орта апісвае супрацьстаянне як «крывавае», паведамленні пра гвалт паступалі з абодвух бакоў. Ён цытуе [[Міжнародны камітэт Чырвонага Крыжа]], які налічыў 2—3 тысячы чалавек ахвярамі вайны{{sfn|Ramos-Horta|1987|p=55}}{{sfn|Turner|1992|p=55|loc=названы лік у 1500—2300 забітымі}}. Партугальскаму ўраду з-за баявых дзеянняў давялося пераехаць на востраў {{нп3|Атаура||ru|Атауро}} ({{lang-pt|Ataúro}}){{sfn|Krieger|1997|p=xix}}{{sfn|Budiardjo and Liong|1984|p=6|name=Budiardjo-6}}. FRETILIN разграміла сілы UDT праз два тыдні, нямала здзівіўшы гэтым Інданезію і Партугалію{{sfn|Dunn|1996|p=159}}. Лідары UDT адступілі ў кантраляваны інданезійцамі Заходні Тымор. 7 верасня яны заклікалі да інтэграцыі Усходняга Тымора з Інданезіяй<ref name="Budiardjo-6" />{{sfn|Taylor|1991|p=53}}{{sfn|Jolliffe|1978|p=150}}{{sfn|Dunn|1996|p=160|loc=сцвярджаецца, што гэта было «ўмовай іх допуску ў Інданезійскі Тымор», і Джоліф і Джардзін пацвярджаюць гэту характарыстыку}}{{sfn|Jardine|1999|p=29}}. [[Файл:Bobonaro detail map.png|250px|thumb|Карта сумежнай з Інданезіяй акругі Усходняга Тымора {{нп3|Бабанару||ru|Бобонару}}. Вайсковыя сутыкненні працягнуліся ў гэтым рэгіёне і пасля грамадзянскай вайны, розныя населеныя пункты былі захоплены Інданезіяй да ўварвання.]] Заваяваўшы кантроль над Усходнім Тыморам, FRETILIN пачаў адбіваць атакі з захаду, што зыходзілі ад Нацыянальнай арміі Інданезіі і невялікай групы войскаў UDT{{sfn|Jolliffe|1978|pp=167—179}}{{sfn|Indonesia|1977|p=32|loc=Інданезія апісвае салдат як «аб'яднаныя войскі чатырох партый», апісваючы APODETI, UDT і дзве меншыя па памеры партыі — усе іншыя разлікі, тым не менш, кажуць пра тое, што APODETI ніколі не мела столькі войскаў, а войскі UDT былі невялікімі і раскіданымі пасля бітваў з FRETILIN}}{{sfn|Taylor|1991|pp=59—61|loc=атакоўныя апісваюцца ў адным са штурмаў як «інданезійскія салдаты, замаскаваныя пад войскі UDT»}}. Інданезія захапіла пагранічны горад {{нп3|Батугадэ||de|Batugade}} ({{lang-pt|Batugade}}) 8 кастрычніка 1975 года; змешчаныя побач {{нп3|Балібо||de|Balibo}} ({{lang-pt|Balibo}}) і {{нп3|Маліяна|||Maliana}} ({{lang-pt|Maliana}}) былі ўзяты васьмю днямі пазней{{sfn|Jolliffe|1978|pp=164 and 201}}. Падчас нападу на Балібо працаўнікі аўстралійскага тэлебачання, пазней названыя {{нп3|Пяцёрка Балібо|«пяцёркай Балібо»|en|Balibo Five}} ({{lang-en|Balibo Five}}), былі забіты інданезійскімі салдатамі{{sfn|Jolliffe|1978|pp=167—177|loc=улучаны сведчанні ад некалькіх сведак}}. Прадстаўнікі Інданезіі заяўлялі, што іх смерць выпадковая, а ўсходне-тыморскія сведкі казалі, што гэтыя журналісты забіты наўмысна. Смерць журналістаў і наступныя кампаніі і разборы прыцягнулі міжнародную ўвагу і павялічылі падтрымку незалежнасці Усходняга Тымора{{sfn|Vickers|2005|p=166}}. У пачатку лістапада міністры замежных спраў Інданезіі і Партугаліі сустрэліся ў Рыме, каб абмеркаваць рэзалюцыю з нагоды канфлікту. Нягледзячы на тое, што ніхто з тыморскіх лідараў не быў запрошаны на перамовы, FRETILIN паслаў паведамленне, што выказвае гатовасць працаваць з Партугаліяй. Сустрэча скончылася тым, што абодва бакі пагадзіліся на сустрэчу Партугаліі з палітычнымі лідарамі Усходняга Тымора, але сустрэча так і не адбылася{{sfn|Indonesia|1977|p=35}}{{sfn|Taylor|1991|pp=62—63}}{{sfn|Jolliffe|1978|pp=179—183}}. У сярэдзіне лістапада інданезійскія войскі пачалі аблогу з мора горада {{нп3|Атабаэ||de|Atabae (Ort)}} ({{lang-pt|Atabae}}) і захапілі яго да канца месяца{{sfn|Jolliffe|1978|pp=201—207}}{{sfn|Taylor|1991|p=63}}. Незадаволеныя нячыннасцю Партугаліі, лідары FRETILIN былі ўпэўнены, што яны змогуць стрымліваць інданезійскае наступленне эфектыўней, калі абвесцяць незалежнасць краіны. Камісар па пытаннях нацыянальнай палітыкі {{нп3|Мары Алкатыры|||Mari Alkatiri}} ({{lang-pt|Mari Alkatiri}}) здзейсніў дыпламатычны тур па Афрыцы, атрымліваючы падтрымку ад розных урадаў. Паводле FRETILIN, у гэтых падарожжах Усходні Тымор атрымаў запэўненні пра прызнанне новай дзяржавы ад дваццаці пяці краін свету, уключаючы [[Кітайская Народная Рэспубліка|КНР]], [[Куба|Кубу]], [[Мазамбік]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] і [[Швецыя|Швецыю]]. Куба захоўвае блізкія адносіны з Усходнім Тыморам і ў XXI стагоддзя. 28 лістапада 1975 года FRETILIN аднабакова {{нп3|Дэкларацыя пра незалежнасць|абвясціў незалежнасць|en|Declaration of independence}} і стварыў Дэмакратычную Рэспубліку Усходні Тымор{{sfn|Jolliffe|1978|pp=208—216}}{{sfn|Indonesia|1977|p=37}}. Інданезія абвясціла, што лідары APODETI і UDT на наступны дзень абвясцілі захоплены яе войскамі рэгіён у Балібо незалежным ад Усходняга Тымора і аднеслі яго да Інданезіі. Але гэта «дэкларацыя Балібо» была створана інданезійскай разведкай і падпісана на [[Балі (востраў)|Балі]]. Надалей яна апісвалася як «дэкларацыя Балібахонг» ({{lang-id|Deklarasi Balibohong}}) — назва заснавана на гульні слоў, што ўключае інданезійскае слова «хлусня»<ref>[http://www.easttimorgovernment.com/history.htm History]. East Timor Government.</ref><ref>[http://www.war-memorial.net/Detail.asp?ID=212 The Polynational War Memorial: EAST TIMORESE GUERILLA VS INDONESIAN GOVT]. War-memorial.net.</ref>. Партугалія не прыняла абедзве дэкларацыі, і інданезійскі ўрад ухваліў ваеннае ўмяшанне для пачатку анексіі Усходняга Тымора{{sfn|Indonesia|1977|p=39|name=Indonesia-39}}. == Уварванне == [[Файл:Timor - Indonesian Invasion de2018.png|250px|thumb|Ход інданезійскага ўварвання.]] [[Файл:Adam Malik Deppen.jpg|250px|thumb|left|upright|Міністр замежных спраў Інданезіі {{нп3|Адам Малік||ru|Малик, Адам}} меркаваў, што лік забітых тыморцаў у першыя два гады быў роўны «50 ці, магчыма, 80 тысячам чалавек»{{sfn|Turner|1992|p=207|name=Turner-207}}.]] {{main|Аперацыя Лотас}} 7 снежня 1975 года інданезійскія войскі ўвайшлі ва Усходні Тымор. [[Аперацыя Лотас]] ({{lang-id|Operasi Seroja}}) стала самай маштабнай ваеннай аперацыяй, калі-небудзь праведзенай Інданезіяй<ref name="Indonesia-39" />{{sfn|Budiardjo and Liong|1984|p=22}}. Паводле слоў Рамуш-Орты, войскі ваеннай арганізацыі FRETILIN, {{нп3|Falintil}} ({{lang-pt|Forças Armadas da Libertação Nacional de Timor-Leste}}, заманілі войскі Нацыянальнай арміі Інданезіі на вуліцы Дылі, і 400 дэсантнікаў былі забіты, як толькі яны спусціліся ў горад{{sfn|Ramos-Horta|1987|pp=107—108|name=Ramos-Horta-107108}}. ''Angkasa Magazine'' паведамляе пра 35 забітых інданезійскіх вайскоўцаў і 122 з боку Falintil<ref>[http://www.angkasa-online.com/09/05/militer/militer3.htm Angkasa Online] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080220005502/http://www.angkasa-online.com/09/05/militer/militer3.htm |date=20 лютага 2008 }}</ref>. Да канца года 10 000 вайскоўцаў акупавалі Дылі, а іншыя 20 000 распаўсюдзіліся па ўсім Усходнім Тыморы<ref name="Ramos-Horta-107108" />{{sfn|Budiardjo and Liong|1984|p=23}}. Бачачы значную перавагу інданезійскай арміі, камандаванне Falintil адвяло войскі ў горы, дзе яны працягнулі [[партызан]]скія баявыя аперацыі{{sfn|Dunn|1996|pp=257—260}}. Паведамлялася, што інданезійскія салдаты ў гарадах, у прыватнасці ў Дылі, забівалі без разбору мірных грамадзян, у тым ліку гвалтуючы і забіваючы жанчын і дзяцей{{sfn|Budiardjo and Liong|1984|p=15}}{{sfn|Hill|1978|p=210}}{{sfn|Ramos-Horta|1987|pp=101—102, 108}}{{sfn|Taylor|1991|pp=68, 69}}{{sfn|Dunn|1996|p=253}}. У сакавіку 1976 года лідар UDT Франсішку Лопеш да Круш ({{lang-pt|Francisco Lopes da Cruz}}) паведаміў, што падчас уварвання былі забіты 60 тысяч тыморцаў. Дэлегацыя інданезійскіх працаўнікоў па аказанні дапамогі насельніцтву пагадзілася з гэтай статыстыкай{{sfn|Taylor|1991|p=71}}. У інтэрв’ю 5 красавіка 1977 года з ''{{нп3|The Sydney Morning Herald||ru}}'' міністр замежных спраў Інданезіі [[Адам Малік]] ({{lang-id|Adam Malik}}) сказаў, што лік забітых быў «пяцьдзясят ці, магчыма, восемдзясят тысяч чалавек»<ref name="Turner-207"/>. Інданезійскі ўрад прадставіў анексію Усходняга Тымора як [[Антыімперыялізм|антыкаланіяльную]] дзейнасць. [[Буклет]] інданезійскага МЗС 1977 года, азагалоўлены «Дэкаланізацыя ва Усходнім Тыморы», аддаваў даніну «свяшчэннаму праву самавызначэння»{{sfn|Indonesia|1977|p=16}} і прызнаваў APODETI сапраўднымі прадстаўнікамі ўсходне-тыморскай большасці. У ім гаварылася, што папулярнасць FRETILIN з’яўляецца вынікам «палітыкі пагроз, шантажу і тэрору»{{sfn|Indonesia|1977|p=21}}. Надалей інданезійскі міністр замежных спраў {{нп3|Алі Алатас||ru|Алатас, Али}} ({{lang-id|Ali Alatas}}) паўтарыў гэту пазіцыю ў сваіх мемуарах 2006 года (''«Каменьчык у чаравіку: Дыпламатычная барацьба за Усходні Тымор»''){{sfn|Alatas|2006|pp=18—19}}. Інданезія сцвярджала пасля ўварвання, што падзел вострава на заходнюю і [[Партугальскі Тымор|ўсходнюю]] часткі быў «вынікам каланіяльнага прыгнёту» з боку галандскай і партугальскай імперый. Таму, згодна інданезійскаму ўраду, анексія Усходняга Тымора і стварэнне 27-й правінцыі было проста чарговым крокам да аб’яднання архіпелага, якое пачалося ў 1940-х<ref name="Indonesia-19" />. === Рэакцыя ААН і міжнароднае права === На наступны дзень пасля ўварвання камітэт [[Генеральная асамблея ААН|Генеральнай асамблеі ААН]] быў скліканы для абмеркавання сітуацыі. Дзяржавы-саюзнікі Інданезіі, уключаючы [[Індыя|Індыю]], Малайзію і Японію, напісалі рэзалюцыю, якая ганіць Партугалію і тыморскія палітычныя партыі за кровапраліцце; яна была адхілена ў карысць праекта, падрыхтаванага [[Алжыр]]ам, [[Гаяна]]й, Кубай, [[Сенегал]]ам і іншымі. Рэзалюцыя ГА 3485 (XXX) была прынята 12 снежня, у ёй утрымліваўся заклік да Інданезіі «адступіць без прамаруджвання»{{sfn|Ramos-Horta|1987|pp=105—106|loc=згадваюцца лінгвістычныя дэбаты ў ААН наконт выкарыстання слоў «шкадаваць» ці «ганіць» у адносінах да ўварвання}}{{sfn|Krieger|1997|p=123}}. Дзесяццю днямі пазней [[Савет бяспекі ААН]] аднагалосна прыняў рэзалюцыю 384 (1975), якая паўтарае заклік рэзалюцыі Генасамблеі да неадкладнага інданезійскага адступлення{{sfn|Krieger|1997|p=53}}. Годам пазней Савет выказаў тую ж думку ў рэзалюцыі 389 (1976), а Генасамблея прымала падобныя ж рэзалюцыі, што заклікаюць да самавызначэння Усходняга Тымора, з 1976 па 1982 год{{sfn|Clark|1995|p=73}}. Урады буйных краін, такіх як Кітай і ЗША, былі супраць далейшых дзеянняў; меншыя краіны, такія як [[Гвінея-Бісау]], [[Ісландыя]] і [[Коста-Рыка]], былі адзінымі дэлегацыямі, што заклікалі да цвёрдага ціску рэзалюцыямі{{sfn|Taylor|1991|p=177}}. Рэзалюцыя 1982 года заклікала [[Генеральны сакратар ААН|Генеральнага сакратара ААН]] «ініцыяваць нарады з усімі уцягнутымі сіламі, каб знайсці шлях да дасягнення ўсебаковага ўрэгулявання праблемы»<ref>[[Генеральная асамблея ААН]]. ''[https://web.archive.org/web/20040822105101/http://www.un.org/peace/etimor99/a3730.pdf General Assembly Resolution 37/30: Question of East Timor]''. New York: 23 November 1982.</ref>. Юрыст Роджэр С. Кларк ({{lang-en|Roger S. Clark}}) адзначае, што ўварванне Інданезіі і акупацыя парушаюць два ключавыя прынцыпы {{нп3|Міжнароднае публічнае права|міжнароднага права|ru|Международное публичное право}}: [[права на самавызначэнне]] і забарона на [[Агрэсія (палітыка)|агрэсію]]. Ні петыцыя 7 верасня 1975 года, што прызывала да інтэграцыі, ні наступная рэзалюцыя «Народнага сходу» ў маі 1976 года не маглі быць прызнаны «інфармаванымі і дэмакратычнымі працэсамі, праведзенымі бесстаронна, і заснаванымі на ўсеагульным выбарчым праве», як патрабавала рэзалюцыя 1541 (XV), што ўстанавіла дырэктывы норм самавызначэння. У петыцыях таксама былі іншыя неадпаведнасці вымогам{{sfn|Clark|1995|pp=73—80}}. Выкарыстанне Інданезіяй ваеннай сілы ва Усходнім Тыморы з’яўлялася парушэннем першай часткі [[Статут ААН|статута ААН]], якая абвяшчае: «Усе Члены Арганізацыі Аб’яднаных Нацый устрымліваюцца ў іх міжнародных адносінах ад пагрозы сілай ці яе прымянення супраць тэрытарыяльнай недатыкальнасці ці палітычнай незалежнасці любой дзяржавы…» Некаторыя назіральнікі пярэчаць, што Усходні Тымор не быў дзяржавай на час уварвання і таму не быў абаронены статутам ААН. Гэта прэтэнзія паўтарае нідэрландскія пярэчанні падчас нацыянальнай рэвалюцыі ў Інданезіі. == Інданезійскае панаванне == 17 снежня Інданезія сфарміравала Часовы ўрад Усходняга Тымора (ЧУУТ) на чале з Арналду душ Рэйш Араўжу ({{lang-pt|Arnaldo dos Reis Araújo}}) з APODETI і яго намеснікам Лопешам да Крушам з UDT{{sfn|Schwarz|1994|p=204}}<ref name="Indonesia-39" />. Большасць крыніц апісвае гэту структуру як прадукт інданезійскіх вайскоўцаў{{sfn|Budiardjo and Liong|1984|pp=15 and 96|loc=яны завуць яго «марыянеткавым урадам»}}{{sfn|Taylor|1990|p=9|name=Taylor-1990-9}}{{sfn|Kohen and Taylor|1979|p=43}}{{sfn|Nevins|2005|p=54}}{{sfn|Dunn|1996|p=262|loc=насамрэч, тыморскія службовыя асобы, што жылі у Дылі, сказалі аўтару, што там не было ніякай наяўнасці ці ўлады ЧУУТ}}{{sfn|Jolliffe|1978|p=272|loc=згадваецца радыёзварот лідара FRETILIN Нікалау Лабату, які сцвярджаў, што ЧУУТ прыносіў прысягу на інданезійскім караблі ў порце Дылі}}. Адной з першых ініцыятыў ЧУУТ было стварэнне «Народнай асамблеі», што складалася з абраных прадстаўнікоў і лідараў «з розных сфер тыморскага жыцця»{{sfn|Indonesia|1977|pp=43—44}}. Як і сама ЧУУТ, асамблея звычайна лічыцца інструментам прапаганды, створанай інданезійскай арміяй; хоць міжнародных журналістаў і запрасілі асвятліць сустрэчу групы ў маі 1976 года, іх перамяшчэнне значна абмежавалі{{sfn|Jolliffe|1978|pp=289}}{{sfn|Dunn|1996|p=264}}<ref name="Taylor-1990-9" />{{sfn|Budiardjo and Liong|1984|p=96|loc=таксама завуць прэтэнзію Народнай асамблеі на дэмакратычнасць «недарэчнай» (p. 11)}}. Асамблея стварыла запыт фармальнай інтэграцыі ў Інданезію, які Джакарта апісала як «акт самавызначэння» ва Усходнім Тыморы{{sfn|Indonesia|1977|p=44}}. === Інданезійскія кампаніі супраць руху супраціўлення === Лідары інданезійскай разведкі, якія мелі ўплыў на прэзідэнта Сухарта, думалі, што ўварвацца, падавіць супраціўленне FRETILIN і інтэграваць захопленыя тэрыторыі з Інданезіяй будзе хутка і параўнальна бязбольна. Наступныя інданезійскія дзеянні былі разбуральны для Усходняга Тымора і прывялі да гіганцкіх выдаткаў Інданезіі, а таксама падарвалі яе аўтарытэт на сусветнай арэне і ў выніку прывялі да паражэння. Журналіст — аглядчык інданезійскай палітыкі Адам Шварц мяркуе, што той факт, што падтрымка вайскоўцаў толькі нязначна зменшылася ў выніку пралікаў разведкі і паражэнняў сярэдзіны 1970-х гадоў паказвае ступень дамінавання ваенных у інданезійскай палітыцы<ref name="Schwarz-208" />. Усходні Тымор быў трэніровачным палігонам для афіцэрскага саставу, што атрымаў навыкі ў вобласці тактыкі для падаўлення сепаратыстаў у [[Ачэх (правінцыя)|Ачэху]] і [[Папуа (правінцыя, Інданезія)|Папуа]] і быў асновай забеспячэння дамінавання ваенных у Інданезіі{{sfn|Friend|2003|p=433|name=Friend-433}}. [[Файл:Dili Integration Monument.jpg|250px|thumb|upright|Помнік інтэграцыі ў [[Дылі]] быў падораны {{нп3|Палітыка Інданезіі|ўрадам Інданезіі|en|Politics of Indonesia}} ў знак вызвалення ад [[каланіялізм]]у.]] Інданезія ізалявала Усходні Тымор ад астатняга свету, за выняткам некалькіх гадоў у канцы 80-х і пачатку 90-х, заяўляючы пра тое, што пераважная большасць жыхароў Усходняга Тымора падтрымлівае інтэграцыю. Гэтай пазіцыі прытрымлівася інданезійскія СМІ, сочачы за тым, каб прыняцце жыхарамі інтэграцыі з Інданезіяй было тым, што само сабой разумеецца, і не з’яўлялася праблемай для большасці інданезійцаў{{sfn|Schwarz|1994|p=197}}. З верасня 1977 года інданезійскія войскі пачалі тое, што афіцыйныя прадстаўнікі [[Каталіцызм|Каталіцкай царквы]] ва Усходнім Тыморы назавуць кампаніяй «акружэння і вынішчэння»{{sfn|Taylor|1990|p=85}}. 35 000 салдатаў з войскаў Нацыянальнай арміі атачалі тэрыторыі, дзе падтрымлівалі FRETILIN і забівалі сотні мужчын, жанчын і дзяцей. За паветранымі і марскімі бамбардзіроўкамі ішлі наземныя атрады, якія знішчалі вёскі і сельскагаспадарчую інфраструктуру. У гэты перыяд, як мяркуюць, забілі некалькі тысяч чалавек{{sfn|Dunn|1996|pp=275—276}}{{sfn|Taylor|1991|pp=85—88}}{{sfn|Budiardjo and Liong|1984|pp=27—31}}. Падчас перастрэлак з інданезійскімі войскамі ў снежні 1978 года быў забіты лідар FRETILIN {{нп3|Нікалау Лабату||ru|Лобату, Николау}} ({{lang-pt|Nicolau Lobato}}). Яго наступнікам быў [[Шанана Гужмау]] ({{lang-pt|Xanana Gusmão}}), які спрыяў стварэнню {{нп3|Нацыянальны савет тыморскага супраціўлення|Нацыянальнага савета супраціўлення мауберэ|de|Conselho Nacional de Resistência Timorense}} ({{lang-pt|Conselho Nacional da Resistência Maubere, CNRM}}), арганізацыю для асоб і груп, якія выступалі супраць акупацыі{{sfn|Dunn|1996|p=281}}. Інданезійскія войскі змясцілі дзясяткі тысяч чалавек у лагеры, дзе яны галадалі{{sfn|CAVR|loc=ch. 7|p=50}}{{sfn|Taylor|1991|pp=88—89}}{{sfn|Dunn|1996|p=290—291|loc=робіцца адпраўка на словы працаўніка па аказанні дапамогі, якая заве ўмовы ў тыморскіх лагерах як самыя горшыя з тых, што ён бачыў, улучаючы тайска-камбаджыйскую граніцу}}. Радыё FRETILIN сцвярджала, што інданезійскія самалёты раскідвалі баявыя хімічныя рэчывы, а некаторыя назіральнікі, уключаючы біскупа Дылі, сцвярджалі, што бачылі скінуты ў сельскай мясцовасці [[напалм]]{{sfn|Budiardjo and Liong|1984|p=35}}. У 1981 годзе войскі пачалі аперацыю «Кеаманан» ({{lang-id|Operasi Keamanan}}), якую некаторыя назвалі праграмай «плот з ног». 50 тысячам усходне-тыморскіх мужчын і хлопчыкаў было загадана перайсці праз горы і выцесніць партызан у цэнтральную частку рэгіёна. Аперацыя правалілася, народнае абурэнне супраць акупацыі стала мацней, чым калі-небудзь{{sfn|Budiardjo and Liong|1984|pp=41—43}}{{sfn|Dunn|1996|p=301}}. Войскі Інданезіі праводзілі шматлікія аперацыі па знішчэнні войскаў FRETILIN, што хаваліся ў горах, і праводзілі асобныя атакі на працягу наступных дзесяці гадоў. У гарадах і вёсках тым часам пачаў з’яўляцца негвалтоўны рух супраціўлення{{sfn|Dunn|1996|p=303—304}}. У той жа час інданезійскія сілы пачалі маштабную кампанію па забойствах, катаваннях, {{нп3|Знікненне (злачынства)|выкраданнях||Forced disappearance}}, палітычных зняволеннях і іншым парушэнні чалавечых правоў{{sfn|Jardine|1999|pp=52—59}}{{sfn|Budiardjo and Liong|1984|pp=127—138}}{{sfn|Taylor|1991|pp=100—110}}{{sfn|Kohen and Taylor|1979|pp=69—91}}{{sfn|Amnesty International|1985|pp=20—78}}. Пачынаючы з 1981 года інданезійскія чыноўнікі пачалі адпраўляць тысячы зняволеных на востраў [[Востраў Атаура|Атаура]], мясцовыя ўмовы [[Міжнародная амністыя]] апісала як «жахлівыя»{{sfn|Jardine|1999|p=55}}{{sfn|Budiardjo and Liong|1984|pp=135—138}}{{sfn|Taylor|1991|pp=105—106}}. Масавыя забойствы насельніцтва інданезійскімі вайскоўцамі былі дакументаваны па ўсім Усходнім Тыморы. У верасні 1981 года 400 мірных грамадзянаў былі забіты ў {{нп3|Лаклута|Лаклуце|de|Lacluta}} ({{lang-pt|Lacluta}}), у жніўні 1983 года 200 чалавек былі спалены жыўцом у вёсцы Срэраш, іншыя 500 былі забіты каля змешчанай непадалёк рэкі. Сведка, які даваў паказанні ў аўстралійскім сенаце, сказаў, што салдаты разбівалі галовы маленькіх дзяцей аб камяні{{sfn|Budiardjo and Liong|1984|pp=127—128}}{{sfn|Taylor|1991|pp=101—102}}{{sfn|Nevins|2005|p=30}}{{sfn|Amnesty International|1985|p=23}}{{sfn|Dunn|1996|p=299}}. Падазраваных у супрацьдзеянні інтэграцыі часта арыштоўвалі і катавалі{{sfn|Amnesty International|1985|pp=53—59}}{{sfn|Turner|1992|p=125}}{{sfn|Kohen and Taylor|1979|p=90}}{{sfn|Budiardjo and Liong|1984|pp=131—135}}. У 1983 годзе Міжнародная амністыя апублікавала інструкцыі для ваеннага персаналу, у якіх апісвалася, як прычыняць фізічныя і маральна пакуты, і перасцярогі войскам ''«унікаць фатаграфавання падчас катаванняў (электрычным токам, распрананнем дагала і г.д.)»''{{sfn|Amnesty International|1985|pp=53—54}}. У сваіх мемуарах 1997 года (''«Незавершаная барацьба Усходняга Тымора: Усярэдзіне тыморскага супраціўлення»'') Канстансіа Пінта апісвае катаванні з боку інданезійскіх салдат: «З кожным пытаннем я атрымліваў два ці тры ўдары ў твар. Калі так моцна б’юць у твар, здаецца, што ён разломліваецца на часткі. Яны білі мяне па спіне і па баках рукамі, а потым — нагамі. [У іншым месцы] яны псіхалагічна катавалі мяне; яны не білі, але пагражалі забіць мяне. Яны нават паклалі на стол зброю»{{sfn|Pinto|1997|pp=142—148}}. У кнізе Мішэль Тэрнер ''«Расказваючы пра Усходні Тымор: Персанальныя сведчанні 1942—1992»'' жанчына па імі Фаціма апісвае катаванні ў турме Дылі: ''«Яны прымушалі людзей сядаць на крэслы, ножкі якіх ставілі прысутнаму на пальцы ног. Так, гэта вар’яцтва. Салдаты змешвалі сваю мачу з ежай і давалі яе зняволеным. Яны выкарыстоўвалі электрашок і электрычныя машыны…»''{{sfn|Turner|1992|p=143}}. === Гвалт над жанчынамі === Жорсткае абыходжанне інданезійскіх вайскоўцаў з жанчынамі ва Усходнім Тыморы быў частым і добра задакументаваным{{sfn|Jardine|1999|pp=33—34}}{{sfn|Amnesty International|1995}}{{sfn|Winters|1999}}{{sfn|Aditjondro|1998}}{{sfn|Budiardjo and Liong|1984|p=132}}. У дадатак да адвольных затрыманняў, катаванняў і пазасудовых забойстваў жанчыны сутыкаліся са згвалтаваннямі і сексуальнымі дамаганнямі, часам толькі за тое, што іх сваякі бралі ўдзел у руху за незалежнасць. Дакладны лік ахвяр складана ацаніць з-за моцнага ваеннага кантролю падчас акупацыі і сораму, які адчуваецца ахвярамі. У справаздачы пра гвалт над жанчынамі ў Інданезіі і Усходнім Тыморы Amnesty International піша: «Жанчыны неахвотна паведамляюць пра гвалт і сексуальныя дамаганні няўрадавым арганізацыям, не кажучы ўжо пра паліцыю ці армію»{{sfn|Amnesty International|1995|p=14|name=AI-1995-14}}. Іншымі формамі гвалту супраць жанчын з’яўляліся нападкі, застрашванне і прымусовыя шлюбы. Справаздача Amnesty расказвае пра выпадак жанчыны, прымушанай жыць з камандзірам у {{нп3|Баўкау||ru|Баукау}}, якая пасля яе вызвалення штодня падвяргалася нападкам з боку войскаў<ref name="AI-1995-14"/>. Такія «шлюбы» адбываліся ўвесь час на ўсім працягу акупацыі{{sfn|Aditjondro|1998|pp=256-260}}. Жанчын таксама падбухторвалі згаджацца на {{нп3|Стэрылізацыя (размнажэнне)|стэрылізацыю|ru|Стерилизация (размножение)}}, на некаторых аказвалі ціск для прыняцця гарманальных ін’екцый, часам без поўнага ведання пра іх уплыў{{sfn|Taylor|1991|pp=158—160}}. У 1999 годзе даследчыца Рэбека Уінтэрс выпусціла кнігу ''«Буіберэ: Голас усходне-тыморскіх жанчын»'', якая апісвае мноства асабістых гісторый гвалту і жорсткага абыходжання з ранніх дзён акупацыі. Адна з жанчын расказвае, што яе дапытвалі паўголай, катавалі, да яе чапляліся і ёй пагражалі смерцю{{sfn|Winters|1999|pp=11—12}}. Другая<!-- Не перапраўляйце на іншая, пачытайце хоць Скрыгана --> апісвае, што ваенныя скавалі яе па руках і нагах, не раз гвалтавалі і дапытвалі тыднямі{{sfn|Winters|1999|pp=24—26}}. Жанчына, якая гатавала ежу партызанам з FRETILIN, была арыштавана, аб яе гасілі цыгарэты, катавалі электрычнасцю і прымусілі голай прайсці праз строй салдат у рэзервуар, напоўнены мачой і фекаліямі{{sfn|Winters|1999|pp=85—90}}. === Прымусовы голад === Праз то, што значную частку насельніцтва сагналі ў лагеры часовага ўтрымання, вытворчасць ежы значна скарацілася. У лагерах людзям было дазволена займацца земляробствам толькі на невялікіх участках зямлі непадалёк, сталае выкарыстанне адных і тых жа надзелаў знясільвала ўрадлівасць глебы. Недаяданне і голад прывялі да тысяч смярцей у канцы 70-х. Адзін з работнікоў царквы паведаміў, што ў адной акрузе штомесяц паміралі пяцьсот усходнетыморцаў{{sfn|Kohen and Taylor|1979|pp=54—56|name=Kohen-5456}}. {{нп3|World Vision International||ru}} наведала Усходні Тымор у кастрычніку 1978 года і заявіла, што 70 тысяч жыхароў Усходняга Тымора знаходзяцца пад пагрозай голаду{{sfn|CAVR|loc=ch. 7.3|p=72}}. Прадстаўнік Міжнароднага камітэта Чырвонага Крыжа паведамляў у 1979 годзе, што 80 адсоткаў насельніцтва аднаго з лагераў дрэнна харчуецца, а сітуацыя «дрэнная гэтак жа, як у нігерыйскай [[Біяфра (рэспубліка)|Біяфры]]»{{sfn|Taylor|1991|p=97|loc=цытуецца}}. МКЧК папярэджваў, што «дзясяткі тысяч знаходзяцца на мяжы голаду»{{sfn|Taylor|1991|p=203}}. Інданезія паведаміла, што яна працуе ў гэтым кірунку праз кіраваны ўрадам Інданезійскі Чырвоны Крыж, але NGO Action for World Development аспрэчыла гэту інфармацыю, сказаўшы, што арганізацыя прадае атрыманую ёю гуманітарную дапамогу<ref name="Kohen-5456" />. У 2006 годзе Камісія па ўстанаўленні праўды, прыняцці ўцекачоў і замірэнні ва Усходнім Тыморы выпусціла 2500-старонкавую справаздачу, якая вінаваціла інданезійскіх вайскоўцаў у выкарыстанні прымусовага голаду як зброі для знішчэння ўсходнетыморскага мірнага насельніцтва, і што вялікай колькасці насельніцтва было «адкрыта адмоўлена ў доступе да ежы ці яе крыніц». Справаздача, засноўваючыся на інтэрв’ю з больш за 8000 сведак, а таксама на інданезійскіх ваенных паперах і даных разведкі з міжнародных крыніц, гаварыла, што Інданезія выкарыстоўвала хімічную зброю і напалм для атручвання ежы і водных рэсурсаў<ref name="yale">[http://www.yale.edu/gsp/east_timor/unverdict.html UN verdict on East Timor | East Timor | Genocide Studies Program | Yale University] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060512142628/http://www.yale.edu/gsp/east_timor/unverdict.html |date=12 мая 2006 }}</ref>{{sfn|CAVR|loc=ch. 7.3|pp=7—8}}. Выніковая справаздача групы цытуе сведчанні асобных людзей, якім было адмоўлена ў ежы, і дэталі знішчэння ўраджаяў і скаціны інданезійскімі салдатамі{{sfn|CAVR|loc=ch. 7.3|pp=146—147}}. У ёй колькасць загінулых ад голаду і хвароб у выніку акупацыі ацэньваецца прынамсі ў 73 тысяч чалавек{{sfn|CAVR|loc=ch. 7.3|p=146}}. === Злоўжыванні з боку FRETILIN === Інданезійскі ўрад паведаміў у 1977 годзе, што некалькі масавых пахаванняў, што змяшчаюць «тузіны» людзей, забітых FRETILIN, былі знойдзены каля {{нп3|Айлеу||de|Aileu}} ({{lang-pt|Aileu}}) і {{нп3|Саме (Усходні Тымор)|Саме|ru|Саме (Восточный Тимор)}} ({{lang-pt|Same}}){{sfn|Indonesia|1977|p=41}}. Міжнародная амністыя пацвердзіла гэтыя справаздачы ў 1985 годзе, а таксама выказала заклапочанасць з нагоды некалькіх пазасудовых забойстваў, за якія FRETILIN узяла адказнасць{{sfn|Amnesty International|1985|p=13}}. У 1997 годзе [[Human Rights Watch]] асудзіла серыю атак, ажыццёўленых [[FRETILIN]], якія прывялі да смерці дзевяці мірных грамадзян<ref>[[Human Rights Watch]]. [http://hrw.org/english/docs/1997/06/04/eastti8831.htm «East Timor-Guerrilla Attacks»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20061204130729/http://hrw.org/english/docs/1997/06/04/eastti8831.htm |date=4 снежня 2006 }}. New York: Human Rights Watch, 4 June 1997. Online at [http://hrw.org/press/index.html Human Rights News]. Retrieved 2 February 2008.</ref>. === Дэмаграфія і эканоміка === [[Файл:Flag of Timor Timur.svg|250px|thumb|Інданезійскі сцяг Усходняга Тымора ({{lang-id|Timor Timur}}).]] [[Партугальская мова]] была забаронена ва Усходнім Тыморы, [[Інданезійская мова|інданезійская]] ж стала мовай урада, адукацыі і гандлю, у школах уведзена інданезійская школьная праграма. Афіцыйная інданезійская ідэалогія ''{{нп3|Панча Сіла||ru|Панча Сила}}'' ({{lang-id|Pancasila}}) была пашырана на Усходні Тымор, пасаду дзяржаўнага службоўца маглі атрымаць толькі тыя, хто меў сертыфікат па ёй. Усходнетыморскія [[Анімізм|анімісцкія вераванні]] не ўпісваліся ў {{нп3|Канстытуцыя Інданезіі|канстытуцыйны ў Інданезіі|ru|Конституция Индонезии}} [[монатэізм]], што вылілася ў масавы пераход у хрысціянства. Партугальскае духавенства было заменена інданезійскім і лацінская і партугальская імша былі заменены інданезійскай{{sfn|Jean Gelman Taylor|2003|p=381|name=JGTaylor-381}}. Перад уварваннем менш за 30 працэнтаў насельніцтва Усходняга Тымора вызнавалі веру Рымскай каталіцкай царквы, у 1980-х ужо 80 % былі зарэгістраваны як католікі<ref name="JGTaylor-381" />. Усходні Тымор быў асабліва важны для ўрадавай {{нп3|Трансміграцыйная праграма|трансміграцыйнай праграмы|ru|Трансмиграционная программа}}, мэтай якой было перасяліць інданезійцаў з густанаселеных у менш населеныя рэгіёны. Цэнзура СМІ азначала, што стан канфлікту ва Усходнім Тыморы быў невядомы мігрантам, пераважна [[Яванцы|яванскім]] і [[Балійцы|балійскім]] рысавым фермерам. Пасля прыезду яны падвяргаліся атакам тыморскага супраціўлення і сталі аб’ектам абурэння мясцовых жыхароў, бо для рэалізацыі праграмы трансміграцыі ўрад прысвоіў вялікія ўчасткі зямлі. Хоць многія з мігрантаў і вярнуліся на радзіму, тыя, што засталіся, сыгралі ролю ў «інданезіязацыі» ({{lang-en|Indonesianisation}}) Усходняга Тымора{{sfn|Vickers|2005|p=194}}. 662 сям’і трансмігрантаў (2208 чалавек) пасяліліся ва Усходнім Тыморы ў 1993 годзе<ref>''Transmigration figures through 1993''. João Mariano de Sousa Saldanha, ''The Political Economy of East Timor Development'', Pusat Sinar Harapan, 1994, p. 355. (cited in Jardine 1999, p. 65)</ref>, тады як прыблізна 150 000 інданезійскіх пасяленцаў жылі ў Тыморы ў сярэдзіне 90-х, уключаючы тых, хто працаваў у сферы адукацыі і адміністрацыі<ref>''Voluntary migrants''. Mariel Otten, "''Transmigrasi'': From Poverty to Bare Subsistence, " ''The Ecologist'', 16/2-3, 1986, pp. 74-75.(cited in Jardine 1999, p. 65)</ref>. Міграцыя павялічыла незадаволенасць з боку тыморцаў, на працоўныя месцы якіх прыехалі больш прадпрымальныя імігранты{{sfn|Schwarz|1994|p=210}}. Пасля ўварвання партугальскія камерцыйныя інтэрасы змяніліся інданезійскімі{{sfn|Jardine|1999|p=61}}. Граніца з Усходнім Тыморам адкрылася, што паслужыла прычынай наплыву заходнетыморскіх фермераў, а ў студзені 1989 года тэрыторыя адкрылася для прыватных інвестыцый. Эканамічнае жыццё ў гарадах перайшло пад кантроль [[бугі]]скіх, [[бутон]]скіх і [[Макасарцы|макасарскіх]] прадпрымальнікаў-імігрантаў з [[Паўднёвы Сулавесі|Паўднёвага Сулавесі]], тым часам як тавары з Усходняга Тымора экспартаваліся па дамоўленасці паміж вайсковымі чыноўнікамі і інданезійскімі бізнесменамі{{sfn|Vickers|2005|p=194}}{{sfn|Jean Gelman Taylor|2003|p=381}}. «Denok», фірма, што кантралявалася арміяй, манапалізавала некаторыя з найболей прыбытковых сфер эканомікі Усходняга Тымора, уключаючы экспарт {{нп3|Сандалавае дрэва|сандалавага дрэва|ru|Сандаловое дерево}}, гасцінічны бізнес і імпарт спажывецкіх тавараў{{sfn|Jardine|1999|p=62|name=Jardine-62}}. Найболей прыбытковай часткай гандлю групы была манаполія на экспарт кавы — найкаштоўнейшай таварнай культуры{{sfn|Schwarz|1994|p=206}}. Інданезійскія прадпрымальнікі сталі дамінаваць у галінах, некантраляваных «Denok», а мясцовыя вытворцы партугальскага перыяду перайшлі на інданезійскі імпарт<ref name="Jardine-62" />. Галоўным адказам інданезійскага ўрада на крытыку карыстаных метадаў было падкрэсліванне аб’ёму інвестыцый краіны ў развіццё ва Усходнім Тыморы аховы здароўя, адукацыі, камунікацый, транспарту і сельскай гаспадаркі<ref>Гл. {{OCLC|08011559}}, {{OCLC|12428538}}, {{OCLC|15045705}} і {{OCLC|27301921}}.</ref>. Усходні Тымор, тым не менш, заставаўся бедным, як і за стагоддзямі партугальскага каланіяльнага кіравання і інданезійскі крытык Джордж Адытджондра ({{lang-id|George Aditjondro}}) выказаў пункт погляду, што канфлікт у раннія гады акупацыі прывёў да рэзкага падзення вытворчасці кавы і рысу, а таксама пагалоўя рагатай скаціны{{sfn|Aditjondro|1995|pp=59—60}}. Іншыя крытыкі адзначаюць, што будаванне інфраструктуры часта ажыццяўлялася каб паспрыяць інданезійскім вайскоўцам і эканамічным інтэрасам{{sfn|Budiardjo and Liong|1984|pp=104—105}}. Тым часам як вайскоўцы кантралявалі ключавыя прадпрыемствы, прыватныя інвестары, як інданезійскія, так і міжнародныя, унікалі гэтай тэрыторыі. Нягледзячы на паляпшэнні ў параўнанні з 1976 годам, справаздача інданезійскага ўрада 1993 года ацэньвала, што ў трох чвэрцях акруг Усходняга Тымора палова насельніцтва жыве за мяжой беднаты<ref>National planning board report, April 1993, in ''Jakarta Post'', 29 April 1993, cited in Schwarz (1994), p. 209</ref>. == 1990-я гады == === Змены ў руху супраціўлення і палітыцы Інданезіі === Буйныя ўкладанні інданезійскага ўрада для паляпшэння інфраструктуры, аховы здароўя і адукацыі ва Усходнім Тыморы не скончылі з супраціўленнм тыморцаў інданезійскаму кіраванню{{sfn|Schwarz|1994|p=196}}. Хоць у 1980-х сілы FRETILIN скараціліся да некалькіх соцень узброеных людзей, надалей арганізацыя наладзіла кантакты з моладдзю, асабліва ў Дылі, пасля чаго аформілася няўзброенае грамадзянскае супраціўленне, што імкнулася да самавызначэння. Многія з удзельнікаў пратэстнага руху былі дзецьмі на момант уварвання і атрымалі адукацыю ўжо пры інданезійцах. Яны абураліся рэпрэсіямі тыморскага культурнага і палітычнага жыцця інданезійскай уладай, адчувалі змяшаныя пачуцці з нагоды эканамічнага развіцця Тымора Інданезіяй і гаварылі ў побыце на партугальскай, настойваючы на сваім партугальскім паходжанні. Шукаючы дапамогі ад Партугаліі ў самавызначэнні, яны цвёрда лічылі, што Інданезія — акупацыйная сіла{{sfn|Schwarz|1994|p=209}}. За мяжой такія члены FRETILIN, як былы журналіст [[Жазэ Рамуш-Орта]] (пасля — прэм’ер-міністр і прэзідэнт), зважалі на іх сітуацыю на дыпламатычных сустрэчах{{sfn|Schwarz|1994|pp=208­—209}}. Саслабелае ўзброенае супраціўленне заахвоціла інданезійскі ўрад адкрыць у 1988 годзе Усходні Тымор для паляпшэння яго камерцыйных перспектыў, уключаючы скасаванне забароны на падарожжы ў рэгіён журналістаў. Новая палітыка ў гэтым дачыненні сталі вынікам дзейнасці міністра замежных спраў [[Алі Алатас]]а, нягледзячы на пярэчанні вайсковых лідараў, якія баяліся страціць кантроль. Алатас і дыпламаты схілілі Сухарта да змены палітыкі ў якасці адказу на міжнародныя рэзалюцыі. У канцы 1989 года ваенны камандзір Мулядзі быў заменены Рудольфам Вароў ({{lang-id|Rudolf Warouw}}), які паабяцаў больш «пераканаўчы» падыход да праціўнікаў інтэграцыі. Абмежаванні на вандраванні ўсярэдзіне тэрыторыіі аслабілі, многіх палітычных зняволеных адпусцілі, а катаванні ў допытах сталі выкарыстоўваць радзей. Вароў спрабаваў павялічыць вайсковую дысцыпліну: у лютым 1990 года інданезійскі салдат быў асуджаны за неправамерныя паводзіны ва Усходнім Тыморы. Гэта стала першым такім дзеяннем з часоў уварвання{{sfn|Schwarz|1994|pp=210—211}}. Зніжэнне страху пераследу натхніла рухі супраціўлення; антыінтэграцыйныя пратэсты суправаджалі кожны прыезд высокапастаўленых асоб ва Усходні Тымор, уключаючы прыезд папы [[Ян Павел II|Яна Паўла II]] у 1989 годзе{{sfn|Schwarz|1994|p=210}}. Сканчэнне «халоднай вайны» скасавала вялікую частку апраўданняў заходняй падтрымкі акупацыі Інданезіяй. Праблемы самавызначэння і праў чалавека атрымалі міжнародную ўвагу і рабілі далейшы ціск на Інданезію{{sfn|Schwarz|1994|p=223}}. Пазнейшыя падзеі ва Усходнім Тыморы ў 90-х гадах дапамаглі ашаламляльна павялічыць цікавасць да яго з боку міжнароднай супольнасці, што значна паскорыла актыўнасць супраціўлення{{sfn|Marker|2003|p=10|name=Marker-10}}. === Масавае забойства на могілках Санта-Круш === [[Файл:Sebastião Gomes grave.jpg|250px|thumb|{{нп3|Масавае забойства на могілках Санта-Круш|||Santa Cruz massacre}} адбылося падчас мемарыяльнай {{нп3|Шэсце|працэсіі|ru|Шествие}} да магілы Себасцьяна Гоміша ({{lang-pt|Sebastião Gomes}}).]] 12 лістапада 1991 года падчас мемарыяльнай [[Імша|імшы]] па забітым інданезійскімі войскамі юнаку дэманстранты колькасцю дзвюх з паловай тысяч чалавек разгарнулі сцяг FRETILIN і плакаты з лозунгамі за незалежнасць; дэманстрацыя была шумнай, але мірнай{{sfn|Schwarz|1994|p=212}}. Пасля нядоўгай сутычкі паміж інданезійскімі войскамі і пратэстоўцамі<ref>Двое салдатаў былі паранены нажом пры спрэчных акалічнасцях. ({{sfn0|Schwarz|1994|p=212}}; Pinto and {{sfn0|Jardine|1999|p=191}}). Салдаты сцвярджалі, што атакі не былі справакаваны. Сталь піша, што афіцэр Лантара ўдарыў нажом дзяўчынку, якая нясла сцяг Усходняга Тымора, а актывіст FRETILIN Канстансіа Пінта перадаў паведамленні сведак, што салдаты і паліцыя збівалі дэманстрантаў. {{cite web|url=http://www.nancho.net/fdlap/maxstahl.html|title=20 Years of Terror: Indonesia in Timor — An Angry Education with Max Stahl|last=Kubiak|first=David W.|work=Kyoto Journal (28)|publisher=The Forum of Democratic Leaders in the Asia-Pacific|lang=en|access-date=2014-04-02}}</ref> дзвесце інданезійскіх салдат адкрылі агонь па натоўпе, забіўшы сама меней дзве з паловай сотні тыморцаў{{sfn|Carey|1995|p=51}}{{sfn|Jardine|1999|p=16}}<ref>Партугальская група салідарнасці ''A Paz é Possível em Timor Leste'' [http://www.etan.org/timor/SntaCRUZ.htm пералічыла 271 забітых, 278 параненых і 270 «зніклых»]</ref>. Паказанні сведак замежнікаў хутка дайшлі да міжнародных агенцтваў навін, а відэазапіс забойстваў шмат разоў транслявалі па тэлебачанні{{sfn|Schwarz|1994|pp=212­—213}}{{sfn|Jardine|1999|pp=16—17}}{{sfn|Carey|1995|pp=52—53}}. У адказ на забойства актывісты па ўсім свеце выяўлялі салідарнасць з Усходнім Тыморам, а думкі пра самавызначэнне зноў загучалі настойліва{{sfn|Jardine|1999|pp=67—69|name=Jardine-6769}}. {{нп3|Tapol}}, брытанская арганізацыя, створаная ў 1973 годзе для падтрымання дэмакратыі ў Інданезіі, павялічыла аб’ём сваёй працы ва Усходнім Тыморы. У ЗША заснавалі арганізацыю {{нп3|East Timor and Indonesia Action Network|East Timor Action Network||East Timor and Indonesia Action Network}} (цяпер East Timor and Indonesia Action Network, ETAN), якая неўзабаве адкрыла аддзяленні ў дзесяці гарадах краіны.<ref>[http://etan.org/etan/default.htm «About ETAN»]. East Timor Action Network. Retrieved 18 February 2008.</ref>. Іншыя групы салідарнасці з’явіліся ў Аўстраліі, [[Бразілія|Бразіліі]], [[Германія|Германіі]], [[Ірландыя|Ірландыі]], [[Малайзія|Малайзіі]], [[Партугалія|Партугаліі]] і [[Японія|Японіі]]. Асвятленне забойстваў было жывым прыкладам таго, як выраслі новыя інданезійскія СМІ, і як усё больш і больш цяжка для «Новага парадку» кантраляваць інфармацыю, што паступае і зыходзіць з Інданезіі, а таксама таго, што па сканчэнні «халоднай вайны» ўрад усё больш і больш пападаў пад пільную ўвагу міжнароднай супольнасці{{sfn|Vickers|2005|pp=200—201|name=Vickers-200201}}. Усё большы лік прадэмакратычна настроеных студэнцкіх груп і іх выданняў пачалі адкрыта і крытычна абмяркоўваць не толькі Усходні Тымор, але таксама і сам «Новы парадак» і агульную гісторыю, і будучыню Інданезіі<ref name="Jardine-6769"/><ref name="Vickers-200201"/><ref>CIIR, pp. 62-63.</ref>{{sfn|Dunn|1996|p=311}}. Вострае неадабрэнне дзеянням арміі выказала не толькі міжнароднай супольнасць, але і прадстаўнікі інданезійскай эліты. Але масавае забойства паслужыла нагодай для скасавання аблягчэння доступу на ўсходнюю частку вострава, ажыццёўленага ў 1989 годзе, і пачатку новага перыяду рэпрэсій<ref name="Friend-433" />. Вароў быў зняты з паста, а «больш гнуткі» падыход да супраціўлення быў згорнуты яго начальнікамі. Падазраваных ў сімпатыі да FRETILIN арыштоўвалі, павялічылася колькасць парушэнняў праў чалавека, а забарона на знаходжанне замежных журналістаў была адноўленая. Узначаленае [[Прабова Субіянта]] спецпадраздзяленне інданезійскай арміі {{нп3|Капасус|||Kopassus}} ({{lang-id|Kopassus}}) арганізавала трэніроўкі бандам, адметнай рысай якіх былі чорныя капюшоны, каб яны зламілі апошняе супраціўленне<ref name="Friend-433"/>. У выніку нянавісць усходніх тыморцаў да інданезійскай ваеннай акупацыі ўзмацнілася{{sfn|Schwarz|1994|pp=216, 218, 219}}. === Арышт Шананы Гужмау === 20 лістапада 1992 года лідар FRETILIN [[Шанана Гужмау]] быў арыштаваны інданезійскімі ўладамі{{sfn|Dunn|1996|p=303|name=Dunn-303}}. У маі ён быў прысуджаны да пажыццёвага зняволення за «паўстанне»{{sfn|Jardine|1999|p=69}}, але надалей прысуд быў заменены на зняволенне тэрмінам у дваццаць гадоў{{sfn|Alatas|2006|p=67}}. Арышт прызнанага лідара супраціўлення стаў вялікай праблемай антыінтэграцыйнага руху ва Усходнім Тыморы, але Гужмау працягваў быць знакам надзеі нават з {{нп3|Чыпінанг|турмы Чыпінанг||Cipinang Penitentiary Institution}}<ref name="Marker-10"/><ref name="Dunn-303" />. Тым часам [[негвалтоўнае супраціўленне]] ўсходнетыморцаў працягвалася. Калі тагачасны прэзідэнт ЗША [[Біл Клінтан]] наведаў Інданезію ў 1994 годзе, дваццаць дзевяць усходнетыморскіх студэнтаў пікетавалі пасольства ЗША ў знак пратэсту супраць падтрымкі імі Інданезіі{{sfn|Jardine|1999|p=68}}. У той жа час назіральнікі-праваабаронцы прыцягнулі ўвагу да парушэнняў з боку інданезійскіх войскаў і паліцыі, якія працягваліся. Справаздача Human Rights Watch 1995-га года адзначае, што «колькасць злоўжыванняў на тэрыторыі [вострава] працягвае расці», уключаючы катаванні, знікненні і абмежаванні фундаментальных праў [чалавека]<ref>[http://www.hrw.org/reports/1995/Indonesi.htm «Indonesia/East Timor: Deteriorating Human Rights in East Timor»]. [[Human Rights Watch]]. February 1995. Retrieved 16 February 2008.</ref>. Пасля серыі бунтаў у верасні і кастрычніку Amnesty International крытыкавала інданезійскія ўлады за хвалю выпадковых арыштаў і катаванняў. У дакладзе арганізацыі паказваецца, што затрыманых білі металічнымі прутамі, збівалі нагамі, рэзалі ім скуру і пагражалі смерцю<ref>[http://archive.amnesty.org/library/Index/ENGASA210031996?open&of=ENG-IDN «East Timor: The September and October 1995 riots: Arbitrary detention and torture»]{{Недаступная спасылка}}. [[Amnesty International]]. ASA 21 March 1996. 15 January 1996. Retrieved 16 February 2008.</ref>. === Нобелеўская прэмія міру === {{Некалькі выяў |width=120 |image1=Carlosbelo.jpg |caption1=[[Карлуш Белу]] |image2=EastTimor.JoseRamosHorta.01.jpg |caption2=[[Жазэ Рамуш-Орта]] }} У 1996 годзе да Усходняга Тымора нечакана была прыцягнута сусветная ўвага, калі [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскую прэмію міру]] за «высілкі па справядлівым і мірным вырашэнні канфлікту ва Усходнім Тыморы» атрымалі біскуп [[Карлуш Белу]] і палітычны дзеяч [[Жазэ Рамуш-Орта]]<ref name="nobel">[http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1996/press.html «Press Release: Nobel Peace Prize 1996»]. {{нп3|Нарвежскі нобелеўскі камітэт|||Norwegian Nobel Committee}}. 11 October 1996. Retrieved 16 February 2008.</ref>. Нобелеўскі камітэт паказаў у сваім прэс-рэлізе, што ён спадзяецца, што ўзнагарода «стане стымулам да знаходжання дыпламатычнага вырашэння канфлікту ва Усходнім Тыморы, засноўваючыся на праве народаў на самавызначэнне»<ref name="nobel"/>. Паводле слоў {{нп3|Ірвін Эбрамс|Ірвіна Эбрамса||Irwin Abrams}} ({{lang-en|Irwin Abrams}}): <blockquote style="background:0; font-size:95%; margin:0 0 0 2em; padding:0;">Для Інданезіі ўручэнне прэміі было прычынай для сораму… У публічных заявах урад паспрабаваў адлучыць лаўрэатаў адзін ад аднаго, нехаця прызнаючы прэмію біскупа Белу, над якім, на думку ўрада, ёй можа ажыццяўляць нейкі кантроль, і адначасна вінавацячы Рамуш-Орта ў адказнасці за зверствы падчас грамадзянскага супрацьстаяння ва Усходнім Тыморы і завучы яго палітычным апартуністам. На цырымоніі ўзнагароджання старшыня Нобелеўскага камітэта Сеерстэда адказаў на гэтыя вінавачанні, паказаўшы, што падчас грамадзянскага канфлікту Рамуш-Орта нават не быў у краіне і пасля вяртання ён спрабаваў памірыць дзве партыі<ref>Abrams, Irwin. [http://www.irwinabrams.com/books/excerpts/annual96.html «The 1996 Nobel Peace Prize»]. 1996. Retrieved on 16 February 2008.</ref>. {{oq||For Indonesia the prize was a great embarrassment.... In public statements the government tried to put distance between the two laureates, grudgingly recognising the prize for Bishop Belo, over whom it thought it could exercise some control, but accusing Ramos-Horta of responsibility for atrocities during the civil strife in East Timor and declaring that he was a political opportunist. At the award ceremony Chairman Sejersted answered these charges, pointing out that during the civil conflict Ramos-Horta was not even in the country and on his return he tried to reconcile the two parties.|style=background:transparent;}} </blockquote> Дыпламаты з Інданезіі і Партугаліі тым часам працягвалі праводзіць кансультацыі, патрэбныя па рэзалюцыі ГА ААН 1982 года і арганізавалі серыю сустрэч для таго, каб вырашыць праблему, якую міністр замежных спраў Алі Алатас назваў «каменьчыкам у інданезійскім чаравіку»<ref>Kroon, Robert. [https://web.archive.org/web/20051027100233/http://www.iht.com/articles/1999/02/03/quanda.t.php «Q&A/Ali Alatas, Foreign Minister: Jakarta Goal for East Timor: Autonomy»]. ''{{нп3|International Herald Tribune||ru}}''. 3 February 1999. Retrieved 16 February 2008.</ref>{{sfn|Alatas|2006|pp=105—120}}. == Канец інданезійскага кіравання == Адноўленыя спробы пасярэдніцтва паміж Інданезіяй і Партугаліяй пад эгідай ААН пачаліся ў пачатку 1997 года{{sfn|Marker|2003|p=7}}. === Змены ў Інданезіі === [[Файл:Habibie presidential oath.jpg|250px|thumb|[[Бухарудзін Юсуф Хабібі]] прымае прэзідэнцкую прысягу 21 мая 1998 года.]] Незалежнасць Тымора ці яго рэгіянальная аўтаномія былі немагчымыя падчас «Новага парадку» Сухарта. Нягледзячы на тое, што інданезійская грамадская думка ў 1990-я гады нібыта разумела становішча ў Тыморы, сярод інданезійцаў была шырока пашырана боязь, што незалежны Усходні Тымор можа дэстабілізаваць адзінства ўсёй Інданезіі{{sfn|Schwarz|1994|p=228}}. {{нп3|Азіяцкі фінансавы крызіс|Азіяцкі фінансавы крызіс|ru|Азиатский финансовый кризис}} прывёў да вялікіх змен у Інданезіі і паспрыяў адстаўцы Сухарта ў маі 1998 года, скончыўшы яго 32-гадовае кіраванне{{sfn|Nevins|2005|p=82|name=Nevins-82}}. Прабова, які знаходзіўся ў той час ужо ва ўпраўленні Інданезійскага стратэгічнага рэзерву, адправіўся ў выгнанне ў [[Іарданія|Іарданію]], а вайсковыя аперацыі ва Усходнім Тыморы каштавалі збяднеламу інданезійскаму ўраду мільён долараў у дзень<ref name="Friend-433" />. «Рэфармацыя» ({{lang-id|Reformasi}}) стала пераходным перыядам палітычнай адкрытасці, уключаючы раней нечуваныя дэбаты па інданезійскіх адносінах з Усходнім Тыморам. Апошнія месяцы 1998 года дыскусіі праводзіліся ў Дылі, прытым рух ішоў у кірунку рэферэндуму<ref name="Friend-433"/>. Міністр замежных Алатас апісаў планы паступовай перадачы рэгіёну аўтаноміі, што пазней вядзе да магчымай незалежнасці як «суцэльныя праблемы, ніякай карысці» для Інданезіі<ref>John G. Taylor, ''East Timor: The Price of Freedom'' (New York: St. Martin’s Press, 1999; 1st ed., 1991), p.xv. Cited in Friend (2003), p. 433</ref>. 8 чэрвеня 1998 года, праз тры тыдні пасля заняцця пасады наступнік Сухарта [[Бухарудзін Юсуф Хабібі]] ({{lang-id|Bacharuddin Jusuf Habibie}}) анансаваў, што Інданезія прапануе Усходняму Тымору адмысловы план атрымання [[Аўтаномія|аўтаноміі]]<ref name="Nevins-82"/>. У канцы 1998 года аўстралійскі ўрад напісаў Інданезіі ліст, апавяшчаючы пра змену аўстралійскай знешняй палітыкі ў дачыненні праблемы і раячы пачаць рэферэндум пра незалежнасць цягам наступных дзесяці гадоў. Прэзідэнт Хабібі ўбачыў у гэтым намёк на «каланіяльнае кіраванне» з боку Інданезіі і вырашыў склікаць рэферэндум па гэтым пытанні<ref>[http://www.abc.net.au/news/2008-11-16/howard-pushed-me-on-e-timor-referendum-habibie/207044 «Howard pushed me on E Timor referendum: Habibie»] — ABC News (Australia) 16 November 2008.</ref>. Інданезія і Партугалія 5 мая абвясцілі, што дасягнулі да пагаднення правесці рэферэндум, у якім жыхары Усходняга Тымора змогуць выбраць паміж аўтаноміяй ці незалежнасцю. Галасаванне пад кіраваннем {{нп3|Місія ААН ва Усходнім Тыморы|місіі ААН ва Усходнім Тыморы|en|United Nations Mission in East Timor}} (МААНУТ) мусілі правесці 8 жніўня, але ж адклалі да 30-га. Інданезія таксама ўзяла на сябе адказнасць за бяспеку, што выклікала турботу ва Усходнім Тыморы; аднак многія назіральнікі лічылі, што ў адваротным выпадку Інданезія забараніла б замежным [[Міратворчыя сілы ААН|міратворцам]] знаходзіцца ў Тыморы падчас галасавання{{sfn|Nevins|2005|pp=86—89}}. === Рэферэндум 1999 года === {{main|Рэферэндум па самавызначэнні Усходняга Тымора}} Калі групы, што выступалі за аўтаномію і незалежнасць, пачалі агітацыйную кампанію, некалькі паўвайсковых усходнетыморскіх груповак, што выступалі за інтэграцыю, пачалі пагражаць гвалтам і, пазней, сталі яго ўжываць па ўсёй краіне. Вінавацячы МААНУТ у падтрымцы незалежнасці, групы былі навучаныя інданезійскімі вайскоўцамі і супрацоўнічалі з імі. Перад абвяшчэннем Майскага дагавора дзясяткі ўсходнетыморцаў былі забіты ў выніку нападу ў {{нп3|Горад Лікіса|Лікісе|de|Vila de Liquiçá}}. 16 мая 1999 года ў вёсцы Атара банда, што суправаджалася інданезійскімі вайскоўцамі, атакавала людзей, якіх яны палічылі актывістамі кампаніі за незалежнасць; у чэрвені іншая група напала на офіс МААНУТ у {{нп3|Горад Маліяна|Маліяне|de|Maliana}}. Інданезійскія ўлады заяўлялі, што не могуць спыніць гвалт паміж бакамі, але Рамуш-Орта разам з многімі іншымі людзьмі высмейваў падобны пункт погляду{{sfn|Nevins|2005|pp=83—88}}. У лютым 1999 гады ён сказаў: «Перад адступленнем яна [Інданезія], як заўсёды і абяцала, хоча выклікаць хаос і дэстабілізацыю. Мы чулі гэта на працягу многіх гадоў ад інданезійскай арміі на Тыморы»{{sfn|Nevins|2005|p=84|loc=цытуецца}}. Тым часам як лідары вайскоўцаў папярэдзілі пра будучы крывавы канфлікт, інданезійскі пасол па спецыяльных даручэннях Франсішку Лопеш ды Круш заявіў: «Калі народ адпрэчыць аўтаномію, ёсць імавернасць кровапраліцця ва Усходнім Тыморы»{{sfn|Nevins|2005|p=91|loc=цытуецца}}. Адна з ваенізаваных груповак заявіла, што галасаванне за незалежнасць прывядзе да «мора агню», адсылаючы да «Бандунгскага мора агню», аднаго з эпізодаў [[Вайна за незалежнасць Інданезіі|інданезійскай вайны за незалежнасць]] ад нідэрландцаў{{sfn|Nevins|2005|p=92|loc=цытуецца}}. З набліжэннем даты галасавання справаздачы пра гвалт супраць прыхільнікаў незалежнасці працягвалі паступаць<ref>International Federation for East Timor Observer Project. [http://www.etan.org/ifet/report7.html «IFET-OP Report #7: Campaign Period Ends in Wave of Pro-Integration Terror»]. 28 August 1999. Retrieved 17 February 2008.</ref>. Дзень галасавання, 30 жніўня 1999 года, быў у цэлым спакойным. Прагаласавала 98,6 працэнтаў зарэгістраваных выбаршчыкаў; 4 верасня тагачасны генеральны сакратар ААН [[Кофі Анан]] абвясціў, што 78,5 працэнтаў галасоў аддадзены за незалежнасць<ref name="Shah">Shah, Angilee. [http://www.international.ucla.edu/article.asp?parentid=53444 «Records of East Timor: 1999»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080102154438/http://www.international.ucla.edu/article.asp?parentid=53444 |date=2 студзеня 2008 }}. 21 September 2006. Online at the UCLA International Institute. Retrieved 17 February 2008.</ref>. Інданезійцы, якія верылі ў словы «Новага парадку», што тыморцы хочуць інтэграцыі, былі шакіраваны і адмаўляліся верыць вынікам галасавання. Многія рэпартажы СМІ вінавацілі назіральнікаў з ААН і Аўстраліі ў ціску на Хабібі{{sfn|Vickers|2005|p=215}}. Цягам некалькіх гадзін пасля абвяшчэння вынікаў рэферэндуму ваенізаваныя групоўкі пачалі нападаць на людзей і рабіць падпалы ў сталіцы, [[Дылі]]. Замежныя журналісты і назіральнікі выбараў ратаваліся ўцёкамі, дзясяткі тысяч усходнетыморцаў збеглі ў горы. Ісламісцкія банды атакавалі будынак каталіцкай {{нп3|Епархія Дылі|епархіі|ru|Епархия Дили}}, забіўшы два дзясяткі чалавек; на наступны дзень штаб-кватэра [[Міжнародны камітэт Чырвонага Крыжа|МКЧК]] была атакавана і згарэла дашчэнту. Амаль сто чалавек былі забіты надалей у {{нп3|Горад Суаі|Суаі|ru|Суаи}}, шматлікія справаздачы пра падобныя выпадкі разні паступалі з усяго Усходняга Тымора{{sfn|Nevins|2005|pp=100—104}}. ААН адклікала большасць сваіх службоўцаў, але абгароджаныя тэрыторыі ў Дылі напоўніліся ўцекачамі. Чатыры работнікі ААН адмовіліся ад эвакуацыі датуль, пакуль уцекачы не будуць выратаваны, сказаўшы, што яны аддадуць перавагу загінуць ад рук узброеных груповак<ref name="Shah" />. У той жа час інданезійскія войскі і паўвайсковыя банды сілком адправілі больш 200 000 чалавек у Заходні Тымор, у лагеры; умовы ўтрымання там атрымалі ад Human Rights Watch эпітэт «найгоршыя»<ref>[http://www.hrw.org/reports/1999/wtimor «Indonesia/East Timor: Forced Expulsions to West Timor and the Refugee Crisis»]. ''[[Human Rights Watch]]''. December 1999. Retrieved 17 February 2008.</ref>. Падчас сустрэчы з дэлегацыяй ААН у [[Джакарта|Джакарце]] 8 верасня прэзідэнт Інданезіі назваў паведамленні пра кровапраліцце ва Усходнім Тыморы «фантазіямі» і «хлуснёй»{{sfn|Nevins|2005|p=104|loc=цытуецца}}. Генерал інданезійскай арміі {{нп3|Віранта|Віранта|ru|Виранто}} ({{lang-id|Wiranto}}) настойліва сцвярджаў, што яго салдаты трымаюць сітуацыю пад кантролем, а потым выказаў свае эмоцыі пра Усходні Тымор выкананнем хіта 1975 года {{нп3|Feelings|''Feelings''|en|Feelings (song)}} на імпрэзе для жонак вайскоўцаў{{sfn|Nevins|2005|p=107}}<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/626256.stm «Wiranto — survivor with iron will»]. BBC News. 13 February 2000. Online at bbc.co.uk]. Retrieved 17 February 2008.</ref>. === Адыход інданезійцаў і высілкі па падтрыманні міру === [[Файл:INTERFET 12 Feb 2000.jpg|250px|thumb|Войскі {{нп3|Міжнародныя сілы ва Усходнім Тыморы|МСУТ|en|International Force for East Timor}} увайшлі ў Дылі 20 верасня, праз два тыдні пасля пачатку апошняй хвалі гвалту праінданезійскімі групоўкамі<ref name="interfet" />.]] Гвалт выклікаў негатыўную грамадскую рэакцыю ў Аўстраліі, Партугаліі і іншых краінах, а актывісты гэтых краін ціснулі на ўрады для прыняцця мер. Аўстралійскі прэм’ер-міністр [[Джон Говард]] радзіўся з Генеральным сакратаром ААН Кофі Ананам і [[Лабізм|лабіяваў]] прэзідэнта ЗША [[Біл Клінтан|Біла Клінтана]] падтрымаць уступ ва Усходні Тымор узначаленых Аўстраліяй міжнародных міратворчых сіл для спынення хваляванняў. ЗША далі патрэбныя на той час лагістычныя і разведвальныя рэсурсы і стрымальную прысутнасць, але не вылучылі для аперацыі арміі. Урэшце, 11 верасня Біл Клінтан заявіў<ref name="abc.net.au">[https://web.archive.org/web/20100317151816/http://www.abc.net.au/news/howardyears/content/s2422684.htm The Howard Years — Program Transcript — Episode 2]</ref>: {{cquote|Я ясна даў зразумець, што мая гатоўнасць спрыяць далейшай эканамічнай дапамозе з боку міжнароднай супольнасці будзе залежыць ад таго, якія меры з гэтага дня будзе прымаць Інданезія.}} Інданезія, якая знаходзілася ў [[Азіяцкі фінансавы крызіс|цяжкім фінансавым стане]], памякчыла пазіцыю. Прэзідэнт Хабібі заявіў 12 верасня, што Інданезія адкліча сваіх салдат і дасць аўстралійскім міратворчым войскам увайсці ва Усходні Тымор{{sfn|Nevins|2005|p=108}}. 15 верасня 1999 года Савет бяспекі ААН выказаў заклапочанасць пра пагаршэнне сітуацыі ва Усходнім Тыморы і выпусціў рэзалюцыю 1264, якая закліквала міжнародны міратворчы кантынгент аднавіць мір і бяспеку для абароны і падтрымкі місіі ААН і для аблягчэння аперацый па аказанні гуманітарнай дапамогі да таго, пакуль прысутнасць міратворчых сіл ААН не будзе ухвалена, а яны дыслакаваны на тэрыторыі Тымора<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/447639.stm UN approves Timor force], ''BBC News'', 15 September 1999</ref>. {{нп3|Міжнародныя сілы ва Усходнім Тыморы|Міжнародныя сілы ва Усходнім Тыморы|en|International Force for East Timor}} (МСУТ) пад камандаваннем аўстралійскага генерал-маёра {{нп3|Пітэр Касгроўв|Пітэра Касгроўва|ru|Косгроув, Питер}} ўвайшлі ў Дылі 20 верасня, а 31 кастрычніка апошнія часткі інданезійскіх войскаў пакінулі Усходні Тымор{{sfn|Nevins|2005|pp=108—110|name=interfet}}. Прыбыццё тысяч салдат міжнародных войскаў ва Усходні Тымор прывяло да таго, што незаконныя ўзброеныя фармаванні беглі праз граніцу ў Інданезію, адкуль ажыццяўлялі потым адзінкавыя вылазкі супраць МСУТ. {{нп3|Часовая адміністрацыя ААН ва Усходнім Тыморы|Часовая адміністрацыя ААН ва Усходнім Тыморы|en|United Nations Transitional Administration in East Timor}} (ЧААНУТ) была заснавана пад канец кастрычніка і кіравала рэгіёнам два гады. Кантроль над дзяржавай быў перададзены ўраду Усходняга Тымора, і 20 мая 2002 года абвясцілі незалежнасць<ref>[https://web.archive.org/web/20121021063952/http://www.un.org/apps/news/storyAr.asp?NewsID=3714&Cr=timor&Cr1= «New country, East Timor, is born; UN, which aided transition, vows continued help»]. ''UN News Centre''. 19 May 2002. Retrieved 17 February 2008.</ref>. 27 верасня таго ж года Усходні Тымор далучыўся да ААН як 191-ы член<ref>[https://web.archive.org/web/20121021064048/http://www.un.org/apps/news/storyAr.asp?NewsID=4863&Cr=Timor&Cr1= «UN General Assembly admits Timor-Leste as 191st member»]. ''UN News Centre''. 27 September 2002. Retrieved 17 February 2008.</ref>. Большая частка ваенных сіл МСУТ была аўстралійцамі — на піку аперацыі ў ёй бралі ўдзел больш за 5500 вайскоўцаў з Аўстраліі, уключаючы брыгаду пяхоты з бранятанкавай і авіяцыйнай падтрымкай; у выніку 22 дзяржавы зрабілі свой унёсак у МСУТ, лік войскаў у якіх налічваў больш 11 000 чалавек{{sfn|Horner|2001|p=9}}. Злучаныя Штаты памагаліі важнай лагістычнай і дыпламатычнай падтрымкай падчас крызісу, а крэйсер {{нп3|USS Mobile Bay|USS Mobile Bay|en|USS Mobile Bay (CG-53)}} быў пасланы бараніць марскі флот МСУТ, батальён марской пяхоты з тысяччу чалавек, разам з бранятанкавай тэхнікай і артылерыяй адправіліся ва Усходні Тымор на борце {{нп3|USS Belleau Wood (LHA-3)|USS Belleau Wood|en|USS Belleau Wood (LHA-3)}} для стратэгічнага рэзерву ў выпадку значнага ўзброенага супраціўлення{{sfn|Smith|2003|p=47}}{{sfn|Martin|2002|p=113}}. == Міжнародная рэакцыя == У час дэкаланізацыі Усходняга Тымора Інданезія скарысталася страхам перад камунізмам заходніх краін, уключаючы Аўстралію і ЗША, для атрымання падтрымкі перад уварваннем і акупацыяй{{sfn|Nevins|2005|p=69}}{{sfn|Schwarz|1994|pp=207—208}}. Уварванне і падаўленне руху за незалежнасць Усходняга Тымора паслужыла сур’ёзным ударам па інданезійскай рэпутацыі ў свеце і міжнародным даверы да яе<ref name="Schwarz-195" />. Крытыка з боку {{нп3|краіны ў стадыі развіцця|краін у стадыі развіцця|ru|Развивающиеся страны}} зрабіла немагчымым то, каб Інданезія ўзначаліла [[Рух недалучэння|Руху недалучэння]], чаго дамагаўся Сухарта; асуджэнне краіны працягвалася да 1990-х гадоў{{sfn|Schwarz|1994|pp=195—196}}. === Аўстралія === У верасні 1974 года аўстралійскі прэм’ер-міністр [[Гоф Уітлэм]] сустрэўся з Сухарта і заявіў, што ён будзе падтрымваць Інданезію ў выпадку, калі яна анексуе Усходні Тымор{{sfn|Dunn|1996|p=61}}. 11 лістапада 1975 года ўрад Уітлэма быў {{нп3|Канстытуцыйны крызіс у Аўстраліі, 1975|распушчаны|en|1975 Australian constitutional crisis}}. Гэта наклала абмежаванні на часовы ўрад [[Малкалм Фрэйзер|Малкалма Фрэйзера]]. Да таго, як сталі вядомыя вынікі {{нп3|Аўстралійскія федэральныя выбары, 1975|выбараў 13 снежня|en|Australian federal election, 1975}}, кожнае дзеянне патрабавала падтрымкі ад абедзвюх палітычных партый і генерал-губернатара<ref>{{cite news|title=East Timor|date=29 November 1975|publisher=The Western Australian}}</ref>. 4 снежня 1975 года Аўстралія беспаспяхова дабівалася прыняцця рэзалюцыі ААН пра статус Усходняга Тымора, аўстралійскі ўрад эвакуяваў сваіх грамадзян і іншых замежных падданых з Дылі<ref>{{cite news|title=Australians evacuated; Dili waits|date=4 December 1975|publisher=The West Australian|page=1}}</ref>. Жазэ Рамуш-Орта прыбыў у [[Дарвін (горад)|Дарвін]] 5 верасня, заявіўшы, што гуманітарныя арганізацыі {{нп3|Аўстралійскі Чырвоны Крыж|Аўстралійскі Чырвоны Крыж|en|Australian Red Cross}} і Аўстралійскае таварыства міжнароднай дапамогі Тымору (ASIAT) забаронены ва Усходнім Тыморы. На той жа прэс-канферэнцыі Орта сказаў, што Усходні Тымор і ўрад FRETILIN не прымуць ніякай дапамогі з боку ААН, калі ў яе аказанні возьме ўдзел Аўстралія<ref>{{cite news|title=Horta blames Australia for blood shed|date=5 December 1975|publisher=The West Australian}}</ref>. Пасля перамогі ў снежаньскіх выбарах урад Фрэйзера вырашыў, што гандаль з Паўднёва-Усходняй Азіяй і палітычныя сувязі з ёй занадта важныя, і не мусяць быць пастаўлены на кон праз «безнадзейную справу»{{sfn|Schwarz|1994|p=207|name=Schwarz-207}}. Аўстралія ўстрымлівалася пры галасаваннях за рэзалюцыі ААН ад 1976 і 1977 года, а ў 1978 годзе стала адзінай дзяржавай, што афіцыйна прызнала Усходні Тымор правінцыяй Інданезіі{{sfn|Dunn|1996|p=345}}{{sfn|Jardine|1999|pp=46—47}}{{sfn|Taylor|1991|p=170}}. [[Файл:Timor sea.jpg|300px|thumb|Неўзабаве пасля прызнання анексіі Усходняга Тымора ў 1978 годзе Аўстралія пачала перагаворы з Інданезіяй пра падзел рэсурсаў, знойдзеных у [[Тыморскае мора|Тыморскім моры]].]] Скора Аўстралія і Інданезія пачалі падрыхтоўку дагавора, што падзяляе рэсурсы ў [[Тыморскае мора|Тыморскім моры]]. Пагадненне падпісалі ў снежні 1989 года, ахопліваючы здабычу ад аднаго да сямі мільярдаў барэляў нафты{{sfn|Aditjondro|1995|p=25}}. Гэты дагавор, разам з агульным эканамічным супрацоўніцтвам з Інданезіяй, часта згадваецца як вырашальны фактар для пазіцыі аўстралійскага ўрада{{sfn|Dunn|1996|pp=348—349}}{{sfn|Nevins|2005|pp=62—64}}{{sfn|Chinkin|1995|p=286}}{{sfn|Taylor|1991|pp=170—171}}{{sfn|Kohen and Taylor|1979|p=107}}. Але ўлічваючы, што амаль 60 000 усходнетыморцаў загінулі падчас бітвы паміж аўстралійскімі і японскімі войскамі, якая адбылася пасля [[Тыморская аперацыя|ўварвання ў Тымор]] японцаў у час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]<ref name="Dunn-1922" /><ref name="WesleySmith-85" /><ref name="Jardine-22" />, некаторыя аўстралійцы былі ўпэўнены, што іх урад вінны былой партугальскай калоніі. Джэймс Дан, старэйшы саветнік па міжнародных адносінах да і падчас акупацыі, асуджаў пазіцыю ўрада, заяўляючы потым: «Тое, што разглядалася як важная стратэгічная пазіцыя ў 1941-м, у 1974-м неактуальнае і нязначнае»{{sfn|Dunn|1996|p=120}}. Некаторыя аўстралійскія ветэраны Другой сусветнай вайны пратэставалі супраць акупацыі з падобных жа прычын{{sfn|Wesley-Smith|1998|pp=85—86}}. Наступныя аўстралійскія ўрады лічылі добрыя адносіны і стабільнасць у Інданезіі, найбуйнейшым суседзе Аўстраліі, буферам для бяспекі поўначы Аўстраліі, але сітуацыя з Усходнім Тыморам ускладняла супрацоўніцтва паміж краінамі<ref>[http://primeministers.naa.gov.au/primeministers/keating/ Paul Keating — Australia’s PMs — Australia’s Prime Ministers] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160107043815/http://primeministers.naa.gov.au/primeministers/keating/ |date=7 студзеня 2016 }}. Primeministers.naa.gov.au.</ref>. Аўстралія з’яўлялася важнай бяспечнай хованкай для абаронцаў усходнетыморскай незалежнасці, такіх, як [[Жазэ Рамуш-Орта]], які жыў у Аўстраліі ў перыяд выгнання. Аўстралійскі гандаль з Інданезіяй рос у перыяд 1980-х, урад [[Пол Кітынг|Кітынга]] падпісаў пакт пра бяспеку з Інданезіяй у 1995 годзе і даў прыярытэт добрым адносінам з Інданезіяй<ref>[http://primeministers.naa.gov.au/primeministers/keating/in-office.aspx In office — Paul Keating — Australia’s PMs — Australia’s Prime Ministers] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101202031451/http://primeministers.naa.gov.au/primeministers/keating/in-office.aspx |date=2 снежня 2010 }}. Primeministers.naa.gov.au.</ref><ref>{{cite news| url=http://www.theaustralian.com.au/news/nation/downer-signs-new-jakarta-treaty/story-e6frg6nf-1111112518044 | first1=Stephen | last1=Fitzpatrick | title=Downer signs new Jakarta treaty | date=14 November 2006 | work=The Australian}}</ref>. Адстаўка Сухарта і змены ў палітыцы аўстралійскага прэм’ер-міністра [[Джон Говард|Джона Говарда]] ў 1998 годзе паспрыялі паскарэнню прыняцця прапановы пра правядзенне рэферэндуму па пытанні незалежнасці Усходняга Тымора<ref name="abc.net.au" />. У канцы 1998 год Джон Говард і міністр замежных спраў {{нп3|Аляксандр Доўнер|Аляксандр Доўнер|en|Alexander Downer}} падрыхтавалі ліст Інданезіі пра змены ў аўстралійскай пазіцыі, прапануючы даць шанец Усходняму Тымору прагаласаваць пра незалежнасць на працягу дзесяці гадоў. Ліст збянтэжыў інданезійскага прэзідэнта Хабібі, які бачыў у ім вінавачанне Інданезіі ў каланіялізме; ён вырашыў правесці рэферэндум у найбліжэйшы час<ref name="abc.net.au"/>. {{нп3|Місія ААН ва Усходнім Тыморы|Фундаваны ААН|en|United Nations Mission in East Timor}} рэферэндум быў праведзены ў 1999 годзе і паказаў, што пераважная большасць жыхароў падтрымлівае незалежнасць, але за гэтым пачаліся бязлітасныя бойкі і абрушэнне грамадскай бяспекі, арганізаваныя ўзброенымі групоўкамі, што выступалі супраць незалежнасці. Аўстралія ўзначаліла санкцыянаваныя ААН {{нп3|міжнародныя сілы ва Усходнім Тыморы|міжнародныя сілы ва Усходнім Тыморы|en|International Force for East Timor}} для спынення гвалту і аднаўлення парадку. Аўстралійскае ўмяшанне было паспяховым, праз гэта аўстралійска-інданезійскія адносіны аднавіліся толькі праз некалькі гадоў<ref name="abc.net.au"/><ref name="ReferenceA">http://works.bepress.com/cgi/viewcontent.cgi?article=1001&context=robert_cribb {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151107133453/http://works.bepress.com/cgi/viewcontent.cgi?article=1001&context=robert_cribb |date=7 лістапада 2015 }}</ref>. [[Аўстралійская лейбарысцкая партыя]] змяніла палітыку ў адносінах да Усходняга Тымора ў 1999 годзе і падтрымала ўсходнетыморскую незалежнасць і супраціўленне інданезійскай прысутнасці ў рэгіёне, як заявіў прадстаўнік па міжнародных справах {{нп3|Лоры Брэрэтон|Лоры Брэрэтон|en|Laurie Brereton}} ({{lang-en|Laurie Brereton}})<ref name="Fernandes">Fernandes, Clinton (2004) Reluctant Saviour: Australia, Indonesia and East Timor</ref>. Аўтарытэт Брэрэтона аспрэчваў урад кіруючай ліберальна-нацыянальнай кааліцыі, яго прэм’ер-міністр Говард і міністр замежных спраў Доўнер. Падтрымку кампаніі аказваў тагачасны член парламента ад лейбарыстаў [[Кевін Рад]], які пазней прывёў лейбарысцкую партыю да перамогі на выбарах 2007 года<ref name="Fernandes" />. === Партугалія === На наступны дзень па ўварванні Партугалія перапыніла дыпламатычныя адносіны з Інданезіяй і пачала падтрымліваць рэзалюцыі ААН, якія асуджалі ўварванне. Тым не менш, у канцы 70-х — пачатку 80-х партугальскі ўрад неахвотна абмяркоўваў даную праблему; амерыканскі спецыяліст па Інданезіі Бенедыкт Андэрсан ({{lang-en|Benedict Anderson}}) меркаваў, што прычынай гэтаму была нявызначанасць што да заявы Партугаліі на ўступленне ў [[Еўрапейская эканамічная супольнасць|Еўрапейскую эканамічную супольнасць]]<ref name="Schwarz-207" />. Крытыка ўрадавай пазіцыі пачала рэзка ўзрастаць з сярэдзіны 1980-х і, пад грамадскім ціскам, краіна стала адным з найболей вядомых актывістаў на міжнародных абмеркаваннях пытання самавызначэння Усходняга Тымора{{sfn|Jardine|1999|p=67}}<ref name="Schwarz-207" />. На працягу 1990-х Партугалія брала ўдзел у пасярэдніцтве ААН з Інданезіяй{{sfn|Marker|2003}}. === ЗША === У сярэдзіне 1970-х ЗША завяршалі адступленне з [[Індакітай|Індакітая]]. Антыкамуністычная Інданезія разглядалася імі як істотная процівага ў рэгіёне і сяброўскія адносіны з інданезійскім урадам лічыліся важнейшымі, чым дэкаланізацыйны працэс ва Усходнім Тыморы<ref name="Schwarz-207" /><ref>Benedict Andersen, «East Timor and Indonesia: Some Implications», paper delivered to the Social Science Research Council Workshop on East Timor, Washington, DC, 25-26 April 1991 cited in Schwarz (1994), p. 207.</ref>. Злучаныя Штаты таксама хацелі захаваць свой доступ да глыбакаводных праліваў Інданезіі для невыяўляльнага праходу падвадных лодак паміж Індыйскім і Ціхім акіянамі<ref name="Schwarz-207" />. [[Файл:Henry Kissinger.jpg|200px|thumb|left|upright|Дзяржсакратар ЗША [[Генры Кісінджэр]] з прэзідэнтам [[Джэральд Форд|Джэральдам Фордам]] абмяркоўвалі Усходні Тымор з прэзідэнтам [[Сухарта]] за дзень да ўварвання і сказалі «Мы зразумеем вашу пазіцыю і не будзем перашкаджаць вам у пытанні»<ref name="pilgerblood">{{нп3|Джон Пілджэр|Джон Пілджэр|ru|Пилджер, Джон}}. [http://www.johnpilger.com/articles/blood-on-our-hands «Blood on Our Hands»] 25 January 1999. Online at [http://www.johnpilger.com/ johnpilger.com]. Retrieved 2 February 2008.</ref>.]] За дзень да ўварвання прэзідэнт ЗША [[Джэральд Форд]] і дзяржсакратар [[Генры Кісінджэр]] сустрэліся з інданезійскім прэзідэнтам Сухарта і, па наяўных паведамленнях, далі сваю згоду на ўварванне<ref name="pilgerblood"/>. У адказ на рэпліку Сухарта «Мы хочам вашага разумення, калі мы палічым патрэбным хутка і пераканаўча падзейнічаць [ва Усходнім Тыморы]», на што Форд яму адказаў: ''«Мы зразумеем вашу пазіцыю і не будзем перашкаджаць вам у гэтым пытанні. Мы разумеем праблему і намеры, якія вы маеце»''. Кісінджэр таксама пагадзіўся, хоць у яго і была боязь, што выкарыстанне створанай у ЗША зброі пры ўварванні будзе выстаўлена на ўсеагульны агляд, кажучы пра сваё жаданне ''«паўплываць на рэакцыю ў Амерыцы»'' так, каб ''«было менш шанцаў, што людзі будуць абмяркоўваць сітуацыю ў непажаданым для ўрада кірунку»''<ref name="NSA">[http://www2.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB62/ East Timor Revisited. Ford, Kissinger and the Indonesian Invasion, 1975-76] ''The National Security Archive''</ref>. ЗША таксама выказалі надзею, што ўварванне будзе імклівым і не пацягне за сабой працяглага супраціўлення. «Па-за залежнасцю ад таго, што вы станеце рабіць, вельмі важна, каб гэта хутка скончылася», сказаў Кісінджэр Сухарта<ref name="gwu.edu">[http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB62/ East Timor Revisited]. Gwu.edu.</ref>. Галоўным страхам Кісінджэра, напэўна, было тое, што, калі паўкамуністычны FRETILIN гвалтоўна захопіць уладу і гэта можа натхніць на падобныя перамогі камуністаў па ўсёй Азіі і, магчыма, нават да з’яўлення сепаратысцкіх паўстанняў, якія паставяць пад пагрозу існаванне Інданезіі як дзяржавы<ref>http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB62/doc4.pdf</ref>. ЗША пастаўлялі зброю ў Інданезію падчас уварвання і наступнай акупацыі. Праз тыдзень пасля ўварвання [[Савет нацыянальнай бяспекі ЗША|Савет нацыянальнай бяспекі]] падрыхтаваў дэталёвы аналіз, які выявіў, што пераважная большасць ваеннай тэхнікі была прадстаўлена ЗША<ref name="ReferenceB">http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB174/1010.pdf</ref>. Тым часам як амерыканскі ўрад казаў, што ён прыпыніў ваенную дапамогу са снежня 1975-га па чэрвень 1976-га, насамрэч памер той быў вышэйшы, чым прапанаваў [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША|Дзяржаўны дэпартамент]], і Кангрэс працягваў павялічваць яго амаль удвая<ref name="gwu.edu"/>. Ваенная дапамога ЗША і продаж зброі ў Інданезію павялічыліся з 1974 года і працягваліся да часоў Буша і Клінтана, спыніўшыся толькі ў 1999 годзе<ref name="gwu.edu"/>. Паміж 1975-м і 1980-м гадамі, калі гвалт ва Усходнім Тыморы дасягнуў піка, ЗША выдаткавалі прыкладна 340 мільёнаў долараў у вайсковае забеспячэнне інданезійскага ўрада. Аб’ём гандлю зброяй паміж ЗША і Інданезіяй у 1975—1995 гадах склаў прыкладна 1,1 мільярда долараў<ref name="worldpolicy.org">[http://www.worldpolicy.org/projects/arms/reports/indoarms.html «Report: U.S. Arms Transfers to Indonesia 1975—1997»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170226181104/http://www.worldpolicy.org/projects/arms/reports/indoarms.html |date=26 лютага 2017 }}. World Policy Institute.</ref>. {{нп3|Камісія па ўстанаўленні праўды, прыняцці ўцекачоў і замірэнні ва Усходнім Тыморы|Камісія па ўстанаўленні праўды, прыняцці ўцекачоў і замірэнні|de|Empfangs-, Wahrheits- und Versöhnungskommission von Osttimor}} ААН сцвярджала ў раздзеле «Адказнасць» сваёй выніковай справаздачы, што «вайсковая і палітычная дапамога [ЗША] была істотнай падчас інданезійскага уварвання і акупацыі» Усходняга Тымора ў перыяд з 1975 па 1999 год. Справаздача (стар. 92) таксама сцвярджала, што «прадстаўленне зброі ЗША было вырашальным для інданезійскага патэнцыялу актывізацыі ваенных аперацый з 1977 года, скіраваных на знішчэнне супраціўлення, у чым ключавую ролю сыграла авіяцыя, што пастаўлялася ЗША»<ref>[http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB176/index.htm "East Timor truth commission finds U.S. «political and military support were fundamental to the Indonesian invasion and occupation»]. George Washington University.</ref><ref>http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB176/CAVR_responsibility.pdf</ref>. FRETILIN сцвярджаў, што падтрымка ўрада Інданезіі ва Усходнім Тыморы з боку ЗША, магчыма, выйшла за межы дыпламатычнай і матэрыяльнай дапамогі. Справаздача {{нп3|United Press International|United Press International|ru|United Press International}} з [[Сідней|Сіднея]], датаваная 19 чэрвеня 1978 года, цытуе прэс-рэліз FRETILIN, што сцвярджаў наступнае: «Амерыканскія вайсковыя дарадцы і найміты змагаліся разам з інданезійскімі салдатамі супраць FRETILIN у дзвюх бітвах … У той жа час амерыканскія пілоты лятаюць на {{нп3|North American OV-10 Bronco|OV-10 Bronco|ru|North American OV-10 Bronco}} для дапамогі інданезійскай авіяцыі ў бамбардзіровачных налётах на вызваленыя тэрыторыі пад кантролем FRETILIN»<ref>{{cite web |last=Nunes |first=Joe |title=East Timor: Acceptable Slaughters |work=The architecture of modern political power |year=1996 |url=http://www.mega.nu/ampp/nunestimor.html |access-date=17 лістапада 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181005035039/http://www.mega.nu/ampp/nunestimor.html |archive-date=5 кастрычніка 2018 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.motherjones.com/news/special_reports/arms/indonesia.html «Human Rights Are Not an Issue»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080306132930/http://www.motherjones.com/news/special_reports/arms/indonesia.html |date=6 сакавіка 2008 }}. {{нп3|Mother Jones, часопіс|''Mother Jones''|en|Mother Jones (magazine)}}. Retrieved 21 February 2008.</ref>. Злучаныя Штаты ўстрымліваліся ад галасавання па большасці рэзалюцый ААН, што асуджалі інданезійскае ўварванне<ref name="Schwarz-207" />. Дэніэл Патрык Мойніхэн, прадстаўнік ЗША ў ААН у той час, напісаў пазней у мемуарах: ''«Дзяржаўны дэпартамент жадаў, каб любыя меры, якія распачынала ААН, аказаліся зусім неэфектыўнымі. Заданне забяспечыць гэта далі мне, і я выконваў яго з немалым поспехам»''{{sfn|Nevins|2005|p=72|loc=цытуецца}}. === Філіпіны === З-за моцных сувязей з Інданезіяй Філіпіны спрадвечна не асудзілі ўварванне. Яны не толькі забаранілі ўезд Рамуш-Орта ў краіну ў 1997 годзе (калі ён быў запрошаны прачытаць лекцыю ва {{нп3|Універсітэт Філіпін, Дыліман|Універсітэце Філіпін у Дылімане|en|University of the Philippines Diliman}}), але і ўнеслі яго ў чорны спіс пагранічнікаў<ref>[http://www.atimes.com/se-asia/BB01Ae01.html «Asean’s commitment to East Timor faces tough test»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20000929054732/http://www.atimes.com/se-asia/BB01Ae01.html |date=29 верасня 2000 }}. ''Asia Times'' (1 February 2000).</ref>. Аднак, з павелічэннем падтрымкі незалежнасці рознымі краінамі, Філіпіны змянілі палітыку. Пасля рэферэндуму Філіпіны зрабілі свой уклад у медыцынскае і лагістычнае забеспячэнне МСУТ, але не арміі. Падзяляючы [[Рымска-каталіцкая царква|адну і тую ж рэлігію]] з усходнімі тыморцамі, Філіпіны пазней сталі саюзнікам Усходняга Тымора і захоўваюць з ім добрыя адносіны. Жазэ Рамуш-Орта быў прыбраны з чорнага спіса і рэгулярна чытае лекцыі ў розных універсітэтах Філіпін. === Іншыя краіны === [[Файл:BAeSystemsHawk102D.jpg|250px|thumb|Вялікабрытанія прадала дзясяткі самалётаў [[BAE Hawk]] Інданезіі падчас акупацыі, некаторыя з якіх выкарыстоўваліся ў кампаніі «акружэння і вынішчэння».]] Вялікабрытанія, Канада, Індыя, Японія і іншыя краіны падтрымвалі Інданезію падчас акупацыі Усходняга Тымора. Вялікабрытанія ўстрымлівалася ад галасавання па ўсіх рэзалюцыях Генасамблеі ААН, якія адносіліся да Усходняга Тымора, і прадавала Інданезіі зброю цягам усяго перыяду акупацыі. У 1978 годзе Інданезія набыла восем навучальна-трэніровачных самалётаў {{нп3|Hawker Siddeley Hawk|BAE Hawk|ru|Hawker Siddeley Hawk}}, якія выкарыстоўваліся падчас кампаніі «акружэння і вынішчэння». Брытанія прадала дзясяткі самалётаў Інданезіі ў 1990-х{{sfn|Jardine|1999|pp=50—51}}. Канада ўстрымлівалася ад ранніх рэзалюцый Генасамблеі наконт Усходняга Тымора, а па трох была супраць. Канадскі ўрад увесь час прадаваў зброю Інданезіі падчас акупацыі, а ў 1990-х пацвердзіў экспарт запасных частак зброі на агульную суму ў 400 мільёнаў канадскіх долараў{{sfn|Jardine|1999|pp=48—49}}. Індыйскі ўрад таксама падтрымліваў Інданезію, злучаючы акупацыю са [[Індыйская анексія Гоа|сваёй анексіяй]] [[Гоа]] ў 1961 годзе{{sfn|Dunn|1996|p=312|loc=сітуацыі былі розныя па многіх прычынах, улучаючы доўгатэрміновую тэрытарыяльную прэтэнзію Індыі на Гоа, адсутнасць дэкаланізацыйнай праграмы ў Гоа і значны гістарычны падзел, які існаваў у выпадку Усходняга Тымора, але не адносіўся да Гоа}}. Краіны-члены [[Асацыяцыя дзяржаў Паўднёва-Усходняй Азіі|Асацыяцыі дзяржаў Паўднёва-Усходняй Азіі]] ўзгоднена галасавалі супраць рэзалюцый Генасамблеі ААН, якія заклікалі да самавызначэння ва Усходнім Тыморы{{sfn|Dunn|1996|pp=311—312}}. Японія таксама галасавала супраць усіх васьмі рэзалюцый Генасамблеі з нагоды Усходняга Тымора{{sfn|Jardine|1999|pp=49—50}}. == Вынікі == === Лік загінулых === Дакладны лік загінулых лік падчас акупацыі цяжка ўстанавіць. Справаздача {{нп3|Камісія па ўстанаўленні праўды, прыняцці ўцекачоў і замірэнні ва Усходнім Тыморы|Камісіі па ўстанаўленні праўды, прыняццю ўцекачоў і замірэнні|de|Empfangs-, Wahrheits- und Versöhnungskommission von Osttimor}} (CAVR) ААН паведаміла пра як сама мала дзевяноста тысяч восемсот: 17 600 неправамерных пакаранняў смерцю і 73 200 смерцяў ад голаду (улічваючы недакладнасць даследавання). CAVR не злічыла верхняй мяжы колькасці загінулых, хоць і выказала дапушчэнне, што яна магла дасягаць 202 600 смерцяў<ref name="CAVR" />. Камісія лічыць, што інданезійскія войскі адказныя за прыкладна 70 працэнтаў гвалтоўных забойстваў<ref name="CAVR" />. Даследнік {{нп3|Бэн Кірнан|Бэн Кірнан|ru|Кирнан, Бен}} ({{lang-en|Ben Kiernan}}) лічыць, што «колькасць у 150 000 чалавек блізкая да праўды», хоць можна зрабіць ацэнкі ў 200 000 чалавек і вышэй{{sfn|Kiernan|2003|p=594}}. Цэнтр абароннай інфармацыі таксама лічыць агульны лік загінулых блізкім да 150 000<ref>https://archive.today/20120722181517/www.cdi.org/dm/issue1/index.html</ref>. У 1974 годзе каталіцкая царква ацэньвала лік насельніцтва Усходняга Тымора ў 688 711 чалавек, у 1982 годзе яна паведамляла толькі пра 425 000. Гэта прывяло да ацэнкі ў 200 000 загінулых падчас акупацыі{{sfn|Dunn|1996|pp=283—285}}{{sfn|Budiardjo and Liong|1984|pp=49—51}}. Amnesty International і Human Rights Watch лічаць, што загінулі больш за 200 000 чалавек<ref>Asia Watch, Human Rights in Indonesia and East Timor, Human Rights Watch, New York, 1989, p. 253.</ref>. Згодна з Гэбрыелем Дэферам ({{lang-fr|Gabriel Defert}}), які засноўваецца на статыстычных даных інданезійскіх і партугальскіх улад і каталіцкай царквы, у перыяд са снежня 1975 года па снежня 1981-га загінулі прыблізна 308 000 тыморцаў; гэта складае каля 44 % насельніцтва перад акупацыяй<ref>Defert, Gabriel, Timor Est le Genocide Oublié, L’Hartman, 1992.</ref>. Падобныя лічбы прыводзіць і інданезійскі прафесар Джордж Адытджондра, які базуецца на вывучэнні даных інданезійскай арміі, кажучы, што ў раннія гады акупацыі сапраўды загінулі 300 000 тыморцаў<ref>CIIR Report, International Law and the Question of East Timor, Catholic Institute of International Relations/IPJET, London, 1995.</ref>. Роберт Крыб ({{lang-en|Robert Cribb}}) з [[Аўстралійскі нацыянальны ўніверсітэт|Аўстралійскага нацыянальнага ўніверсітэта]] сцвярджае, што колькасць ахвяр значна перабольшана. Ён сцвярджае, што перапіс насельніцтва, праведзены ў 1980 годзе, які налічыў 555 350 тыморцаў, нягледзячы на тое, што з’яўляецца «самай надзейнай крыніцай з усіх», адлюстроўвае хутчэй мінімальную, чым максімальную колькасць насельніцтва. «Варта нагадаць, што сотні тысяч усходнетыморцаў зніклі падчас гвалту верасня 1999 года толькі для таго, каб з’явіцца пазней», піша ён. Перапіс насельніцтва 1980 года робіцца больш непраўдападобным пасля параўнання з перапісам 1987 года, які налічыў 657 411 тыморцаў — для гэтага б запатрабаваўся прырост насельніцтва на 2,5 % у год, амаль ідэнтычны вельмі высокім тэмпам узросту ва Усходнім Тыморы з 1970 па 1975 год, што малаімаверна, калі ўлічыць умовы жорсткай акупацыі, асабліва — інданезійскія высілкі па скарачэнні нараджальнасці. Адзначаючы адсутнасць асабістых сведчанняў пра генацыд і паведамленняў пра траўмы інданезійскіх салдатаў, ён дадае, што Усходні Тымор «не выяўляў — на падставе рэпартажаў навін і акадэмічных даследаванняў — прыкмет грамадства, пацярпелага ад масавай гібелі… становішча, што прывяло да разаніны ў Дылі ў 1991 годзе… азначала, што грамадства захавала энергію і абурэнне з нагоды адбытага, што было б немагчыма, калі б з ім звярталіся гэтак жа, як у Камбоджы пры [[Пол Пот|Пол Поце]]». Нават інданезійская вайсковая стратэгія была заснавана на перамозе над «сэрцамі і розумамі» насельніцтва, чаму не спрыяюць вінавачанні ў масавым забойстве<ref>[http://works.bepress.com/robert_cribb/2/ How many deaths? Problems in the statistics of massacre in Indonesia (1965—1966) and East Timor (1975—1980)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200514010932/http://works.bepress.com/robert_cribb/2/ |date=14 мая 2020 }}. Works.bepress.com (15 February 2008).</ref>. Бэн Кірнан, засноўваючыся на колькасці насельніцтва ў 700 000 тыморцаў у 1975 годзе (на базе перапісу каталіцкай царквы 1974 года) ацаніў чаканае насельніцтва 1980 года ў 735 000 (пры ўмове, што ўзрост насельніцтва будзе толькі ў 1 % у год у выніку акупацыі). Прымаючы, што паводле ацэнак Крыба лік насельніцтва ў 1980 быў на 10 % (55 000) ніжэй, Кірнан робіць выснову, што да 180 000 маглі загінуць у вайне<ref name="yale-university.org">{{Cite web |url=http://www.yale-university.org/gsp/publications/KiernanRevised1.pdf |title=Yale University |access-date=6 лістапада 2016 |archive-date=27 лютага 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227144225/http://www.yale-university.org/gsp/publications/KiernanRevised1.pdf |url-status=dead }}</ref>. Крыб сцвярджаў, што трохпрацэнтны ўзрост, прапанаваны перапісам 1974 года, занадта высокі, спасылаючыся на той факт, што царква ў мінулым вылічвала працэнт узросту ў 1,8 %, што выказалася б у колькасці партугальскага насельніцтва ў 635 000 чалавек у 1974 годзе. Хоць Крыб і сцвярджаў, што партугальскі перапіс найхутчэй быў заніжаны<ref name="yale-university.org" />, ён лічыў яго слушнейшым, чым перапіс царквы, з-за таго, што царква рабіла спробы экстрапаляваць памер агульнай колькасці насельніцтва з-за «свайго няпоўнага доступу да грамадства» (менш за палова тыморцаў тады былі католікамі). Мяркуючы, што ўзрост насельніцтва ў адпаведнасці з узроўнем у іншых краінах Паўднёва-Усходняй Азіі потым дасць больш дакладны лік у 680 000 для 1975 года, чаканай колькасцю насельніцтва ў 1980 годзе была б крыху больш за 775 000 (без уліку зніжэння нараджальнасці ў выніку інданезійскай акупацыі)<ref name="yale-university.org" />. Дэфіцыт насельніцтва застаўся б на узроўні ў амаль 200 000 чалавек. Згодна з Крыбам, інданезійская палітыка ў рэгіёне зменшыла нараджальнасць на 50 %, такім чынам, 45 000 з усходніх тыморцаў не нарадзіліся, а не забіты; іншыя 55 000 чалавек «зніклі» ў выніку непадпарадкавання ўсходніх тыморцаў інданезійскім уладам, што праводзілі перапіс 1980 года<ref name="ReferenceA" />. Розныя фактары — уцёкі дзясяткаў тысяч людзей са сваіх хат, каб абараніць сябе ад FRETILIN у 1974—1975 гадах; смерць тысяч людзей у грамадзянскай вайне; смерць змагароў за незалежнасць падчас акупацыі; забойствы, ажыццёўленыя FRETILIN; стыхійныя бедствы — усё гэта змяншала паводле яго думкі лік грамадзянскага насельніцтва ў той час. Засноўваючыся на ўсіх гэтых дадзеных, Крыб кажа пра значна меншую колькасць смерцяў, ацэньваючы ў 100 000 ці менш пры мінімальным значэнні ў 60 000, і толькі дзясятая частка грамадзянскага насельніцтва памерла не ад натуральных прычын у перыяд з 1975 па 1980 год<ref name="works.bepress.com">http://works.bepress.com/robert_cribb/2/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200514010932/http://works.bepress.com/robert_cribb/2/ |date=14 мая 2020 }} How many deaths? Problems in the statistics of massacre in Indonesia (1965—1966) and East Timor (1975—1980)</ref>. Кірнан сцвярджаў у адказ на гэта, што прыток працоўных мігрантаў падчас акупацыі і павелічэнне тэмпаў узросту насельніцтва, характэрнае для крызісу смяротнасці, апраўдвае ўзяцце за аснову для ацэнкі насельніцтва ў 1987 годзе перапіс насельніцтва ў 1980 годзе, і што перапіс насельніцтва царквой у 1974 годзе нельга не ўлічваць з-за адсутнасці доступу царквы да грамадства, бо гэта прывяло да магчымага заніжэння ацэнкі<ref name="yale-university.org" />. Ён складае, што прынамсі 116 000 удзельнікаў узброенага змагання і грамадзянскіх асоб былі забіты з абодвух бакоў ці памерлі «ненатуральнай» смерцю ў 1975—1980 гады (калі гэта так, то гэта дае падставы меркаваць, што каля 15 % грамадзянскага насельніцтва Усходняга Тымора былі забіты за гэтыя гады)<ref name="yale-university.org" />. Ф. Хіёрт ({{lang-no|Finngeir Hiorth}}) ацэньвае, што 13 % (95 000 з меркаваных 730 000, калі ўлічваць скарачэнне нараджальнасці) грамадзянскага насельніцтва памерла ў гэты перыяд<ref name="ReferenceA" />. Кірнан мяркуе, што дэфіцыт насельніцтва налічваў каля 145 000 чалавек пры ўліку скарачэння нараджальнасці, ці 20 % насельніцтва Усходняга Тымора<ref name="yale-university.org" />. Сярэдняй ацэнкай справаздачы ААН былі 146 000 чалавек забітымі; {{нп3|Рудольф Румель|Рудольф Румель|ru|Руммель, Рудольф}} ({{lang-en|Rudolph Rummel}}), аналітык палітычных забойстваў, ацэньвае колькасць забітых у 150 000<ref name="hawaii.edu">http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.TAB14.1C.GIF</ref>. Многія назіральнікі завуць інданезійскія вайсковыя аперацыі ва Усходнім Тыморы прыкладам [[генацыд]]у{{sfn|Jardine|1999}}{{sfn|Taylor|1991|p=9}}{{sfn|Nevins|2005|pp=217—218|loc=цытуецца вялікая колькасць крыніц, што абмяркоўваюць пытанне генацыду ва Усходнім Тыморы}}<ref>Д. Пилаш. [http://scepsis.ru/library/id_2799.html Восточный Тимор: забытый геноцид, замалчиваемые проблемы]</ref>. У даследаванні юрыдычнай прымянімасці слова да акупацыі Усходняга Тымора навуковы прававед Бэн Сол ({{lang-en|Ben Saul}}) робіць вынік, што з-за таго, што ніводная група, прызнаваная ў адпаведнасці з міжнародным правам, не была мэтай інданезійскіх улад, вінавачанні ў генацыдзе не могуць быць ужыты. Тым не менш, ён таксама адзначае: «Канфлікт ва Усходнім Тыморы найболей дакладна кваліфікуецца як генацыд супраць „палітычнай групы“ ці, альтэрнатыўна, як „{{нп3|культурны генацыд|культурны генацыд|ru|Культурный геноцид}}“, але ніводнае з гэтых паняццяў не прызнана міжнародным правам»<ref name="Saul">Saul, Ben. [http://www.austlii.edu.au/au/journals/MelbJIL/2001/18.html «Was the Conflict in East Timor ‘Genocide’ and Why Does It Matter?»]. ''Melbourne Journal of International Law''. 2:2 (2001). Retrieved 17 February 2008.</ref>. Акупацыя была параўнана з забойствамі [[Чырвоныя кхмеры|чырвоных кхмераў]], [[Югаслаўскія войны|югаслаўскімі войнамі]] і [[Генацыд у Руандзе|генацыдам у Руандзе]]{{sfn|Budiardjo and Liong|1984|p=49}}<ref>CIIR, p. 117.</ref>. Дакладныя лічбы загінулых інданезійцаў невядомыя, але паводле некаторых ацэнак да 10 000 інданезійскіх вайскоўцаў загінулі ў перыяд з 1976 па 1980 год{{sfn|Schwarz|1994|p=205}}. Румель мяркуе, што 10—15 тысяч інданезійцаў былі забіты падчас вайны<ref name="hawaii.edu"/>. === Правасуддзе === У 1999 годзе Савет Бяспекі ААН прыняў рэзалюцыю, у якой абвясціў пра «сістэматычныя, пашыраныя і грубыя парушэнні міжнароднага права і праў чалавека» і запатрабаваў «прыцягнуць да адказнасці тых, хто ажыццяўляў такі гвалт»<ref>[http://daccessdds.un.org/doc/UNDOC/GEN/N99/312/77/PDF/N9931277.pdf United Nations Security Council Resolution 1272 (1999)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090227144226/http://daccessdds.un.org/doc/UNDOC/GEN/N99/312/77/PDF/N9931277.pdf |date=27 лютага 2009 }}. [[Савет Бяспекі ААН]]. 25 October 1999. Retrieved 17 February 2008.</ref>. Для выканання гэтага задання ЧАААНУТ стварыла {{нп3|Асаблівая калегія па цяжкіх злачынствах ва Усходнім Тыморы|Асаблівую калегію па цяжкіх злачынствах|ru|Особые коллегии по тяжким преступлениям в Восточном Тиморе}}, якая спрабавала расследаваць і пераследаваць у судовым парадку адказных за гвалт асоб. Аднак, дзейнасць Калегіі раскрытыкавалм за расследаванне параўнальна малой колькасці злачынстваў, прычынамі чаго было, магчыма, то, што яна дрэнна фінансавалася і абмяжоўвалася расследаваннем злачынстваў, здзейсненых толькі ў 1999 годзе<ref>[http://laohamutuk.org/Bulletin/2001/Oct/bulletinv2n6.html#UNTAET%20and%20%E2%80%9CSerious%20Crimes%E2%80%9D «UNTAET and 'Serious Crimes'»]. ''La’o Hamutuk Bulletin''. 2:6-7. October 2001. Retrieved 17 February 2008.</ref>. Інданезійскія прысуды, якія пакаралі асоб, адказных за гвалт, былі ахарактарызаваны спецыяльнай камісіяй ААН як «выразна недастатковыя»<ref name="HRWTrib" />. Недахопы гэтых працэсаў прывялі да таго, што рад арганізацый заклікалі стварыць міжнародны трыбунал для судовага пераследу асоб, адказных за забойствы ва Усходнім Тыморы, аналагічныя тым, што былі створаны па {{нп3|Міжнародны трыбунал па Руандзе|Руандзе|ru|Международный трибунал по Руанде}} і [[Міжнародны трыбунал па былой Югаславіі|былой Югаславіі]]<ref name="HRWTrib"/><ref name="IT2" />. Артыкул 2001 года ва ўсходнетыморскай няўрадавай арганізацыі ''La’o Hamutuk'' сцвярджаў: <blockquote style="background:0; font-size:95%; margin:0 0 0 2em; padding:0;">''«Незлічоная колькасць злачынстваў супраць чалавечнасці здзейснена ва Усходнім Тыморы ў перыяд з 1975 па 1999 гады. Нягледзячы на тое, што міжнародны суд не можа разглядаць усё, ён… пацвердзіў бы, што ўварванне, акупацыя і руйнаванне Усходняга Тымора Інданезіяй былі даўняй, сістэмнай, злачыннай змовай, спланаванай і загаданай выканаць на вышэйшых узроўнях урада. Многія злачынцы ўсё яшчэ маюць аўтарытэт і ўплыў у найбліжэйшым суседзе Усходняга Тымора. Будучыня міру, справядлівасці і дэмакратыі ў абедзвюх дзяржавах [Усходнім Тыморы і Інданезіі] залежыць ад таго, ці будуць пакараны заказчыкі злачынстваў»''<ref>[http://laohamutuk.org/Bulletin/2001/Oct/bulletinv2n6a.html#Editorial «Editorial: Time to Get Serious About Justice for East Timor»]. ''La’o Hamutuk Bulletin''. 2:6-7. October 2001. Retrieved 17 February 2008.</ref>.</blockquote> == Інданезійскія губернатары Усходняга Тымора == * 17 снежня 1975 года — 17 ліпеня 1976 года: Арналду душ Рэйш Араўжу (як прэзідэнт пераходнага ўрада)<ref name="cavr-governors">[http://www.cavr-timorleste.org/chegaFiles/finalReportEng/04-Regime-of-Occupation.pdf Chapter 4: Regime of Occupation] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120118120843/http://www.cavr-timorleste.org/chegaFiles/finalReportEng/04-Regime-of-Occupation.pdf |date=18 студзеня 2012 }} of Chega-Report of Commission for Reception, Truth and Reconciliation in East Timor (CAVR)</ref> * Губернатары<ref name="cavr-governors" />: ** 1976—1978: Арналду душ Рэйш Араўжу ** 1978—1982: Гільермі Марыя Гансалвіш ({{lang-pt|Guilherme Maria Gonçalves}}) ** 18 верасня 1982 — 18 верасня 1992: Марыу Віегаш Карашкалан ({{lang-pt|Mário Viegas Carrascalão}}) ** 18 верасня 1992 — 25 кастрычніка 1999: {{нп3|Жазэ Суарыш|Жазе Абіліу Азорыу Суарыш|en|José Abílio Osório Soares}} ({{lang-pt|José Abílio Osório Soares}}) == Гл. таксама == * {{нп3|Канфлікт у Папуа|Канфлікт у Папуа|ru|Конфликт в Папуа}} * [[Індыйская анексія Гоа]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == {{Refbegin|2}} * {{артыкул|аўтар=Aditjondro&nbsp;G.|загаловак=Prospects for development in East Timor after the capture of Xanana Gusmão|выданне=International Law and the Question of East Timor|месца=Лондон|выдавецтва=Catholic Institute for International Relations|год=1995|старонкі=50—63|isbn=1-85287-129-6|ref=Aditjondro}} * {{h|Aditjondro|1998|3=Aditjondro, George. "The Silent Suffering of Our Timorese Sisters". ''Free East Timor: Australia's Culpability in East Timor's Genocide''. Random House Milsons Point: Australia Pty Ltd, 1998. {{ISBN|0-09-183917-3}} pp.&nbsp;243–265.}} * {{кніга|аўтар=Alatas&nbsp;A.|загаловак=The Pebble in the Shoe: The Diplomatic Struggle for East Timor|месца=Джакарта|выдавецтва=Aksara Karunia|год=2006|isbn=9-79385-109-0|ref=Alatas}} * {{артыкул|аўтар=Amnesty International|загаловак=The Silent Suffering of Our Timorese Sisters|выданне=Free East Timor: Australia’s Culpability in East Timor’s Genocide|месца={{нп3|Мілсанс-Пойнт|Мілсанс-Пойнт|en|Milsons Point, New South Wales}}|выдавецтва=Random House Australia — Australia Pty Ltd|год=1998|старонкі=243—265|isbn=0-09-183917-3|ref=Amnesty International}} * {{артыкул|аўтар=Amnesty International|загаловак=East Timor Violations of Human Rights: Extrajudicial Executions, «Disappearances», Torture and Political Imprisonment, 1975—1984|месца=Лондон|выдавецтва=Amnesty International Publications|старонкі=243—265|год=1985|isbn=0-86210-085-2|ref=Amnesty International}} * {{артыкул|аўтар=Amnesty International|загаловак=East Timor: The Santa Cruz Massacre|месца=Лондон|выдавецтва=Amnesty International Publications|год=1991|ref=Amnesty International}} {{OCLC|28061998}} * {{артыкул|аўтар=Amnesty International|загаловак=Women in Indonesian & East Timor: Standing Against Repression|месца=Нью-Йорк|выдавецтва=Amnesty International USA|год=1995|ref=Amnesty International}} {{OCLC|34283963}} * {{кніга|аўтар=Budiardjo&nbsp;C. and Liong&nbsp;L.&nbsp;S.|загаловак=The War against East Timor|месца=Лондон|выдавецтва=Zed Books Ltd|год=1984|isbn=0-86232-228-6|ref=Budiardjo and Liong}} * {{кніга|аўтар=Carey&nbsp;P.|загаловак=Historical Background|выданне=Generations of Resistance|месца=Лондон|выдавецтва=Cassell|год=1995|старонкі=13—55|isbn=0-304-33252-6|ref=Carey}} * {{кніга|аўтар=Pinto&nbsp;C. and Jardine&nbsp;M.|загаловак=East Timor's Unfinished Struggle: Inside the Timorese Resistance|месца=Нью-Йорк|выдавецтва=South End Press|год=1997|isbn=0-896-08541-4|ref=Pinto}} * {{артыкул|аўтар=Chinkin&nbsp;R.&nbsp;C.|загаловак=Australia and East Timor in international law|выданне=International Law and the Question of East Timor|месца=Лондон|выдавецтва=Catholic Institute for International Relations / International Platform of Jurists for East Timor|год=1995|старонкі=269—289|isbn=1-85287-129-6|ref=Chinkin}} * {{артыкул|аўтар=Clark&nbsp;R.&nbsp;S.|загаловак=The 'decolonisation' of East Timor and the United Nations norms on self-determination and aggression|выданне=International Law and the Question of East Timor|месца=Лондон|выдавецтва=Catholic Institute for International Relations / International Platform of Jurists for East Timor|год=1995|старонкі=65—102|isbn=1-85287-129-6|ref=Clark}} * {{артыкул|аўтар={{нп3|Комиссия по установлению истины, принятию беженцев и примирению в Восточном Тиморе|Comissão de Acolhimento, Verdade e Reconciliação de Timor Leste|de|Empfangs-, Wahrheits- und Versöhnungskommission von Osttimor}} (CAVR).|загаловак=Chega! The Report of the Commission for Reception, Truth and Reconciliation|спасылка=http://www.etan.org/news/2006/cavr.htm|мова=en|месца=Дили|выдавецтва=[http://www.etan.org East Timor & Indonesia Action Network]|ref=CAVR}} * {{кніга|аўтар=Dunn&nbsp;J.|загаловак=Timor: A People Betrayed|месца=Сидней|выдавецтва=Australian Broadcasting Corporation|год=1996|isbn=0-7333-0537-7|ref=Dunn}} * {{кніга|аўтар=Friend&nbsp;T.|загаловак=Indonesian Destinies|выдавецтва=Harvard University Press|год=2003|isbn=0-674-01137-6|ref=Friend}} * {{кніга|аўтар=Horner&nbsp;D.|загаловак=Making the Australian Defence Force|series=The Australian Centenary History of Defence |том=IV|месца=Мельбурн|выдавецтва=Oxford University Press|год=2001|isbn=0-19-554117-0|ref=Horner}} * {{кніга|аўтар=Hainsworth&nbsp;P. and McCloskey&nbsp;S.|загаловак=The East Timor Question: The Struggle for Independence from Indonesia|месца=Нью-Йорк|выдавецтва=I.B. Tauris Publishers|год=2000|isbn=1-86064-408-2|ref=Hainsworth and McCloskey}} * {{кніга|аўтар=Hill&nbsp;H.&nbsp;M.|загаловак=Fretilin: the origins, ideologies and strategies of a nationalist movement in East Timor|месца=Ка|выдавецтва=Centre for Continuing Education, Australia National University|год=1978|ref=Hill}} {{OCLC|07747890}} * {{кніга|аўтар=Indonesia, Department of Foreign Affairs|загаловак=Decolonization in East Timor|месца=Джакарта|выдавецтва=Department of Information, Republic of Indonesia|год=1977|ref=Indonesia}} {{OCLC|4458152}}. * {{кніга|аўтар=Jardine&nbsp;M.|загаловак=East Timor: Genocide in Paradise|месца={{нп3|Горад Манро, Мэн|Манро|en|Monroe, Maine}}|выдавецтва=Odonian Press|год=1999|isbn=1-878825-22-4|ref=Jardine}} * {{кніга|аўтар={{нп3|Джыл Джоліф|Jolliffe&nbsp;J.||Jill Jolliffe}}|загаловак=East Timor: Nationalism and Colonialism|выдавецтва=University of Queensland Press|год=1978|ref=Jolliffe}} {{OCLC|4833990}} * {{артыкул|аўтар=Kiernan&nbsp;B.|загаловак=The Demography of Genocide in Southeast Asia: The Death Tolls in Cambodia, 1975-79, and East Timor, 1975-80|спасылка=http://www.yale-university.org/gsp/publications/KiernanRevised1.pdf|выданне=Critical Asian Studies|выпуск=35 (4)|старонкі=585—597|год=2003|ref=Kiernan|archive-date=27 лютага 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090227144225/http://www.yale-university.org/gsp/publications/KiernanRevised1.pdf}} * {{кніга|аўтар=Kohen&nbsp;A. and Taylor&nbsp;J.|загаловак=An Act of Genocide: Indonesia’s Invasion of East Timors|месца=Лондон|выдавецтва=TAPOL|год=1979|isbn=0-9506751-0-5|ref=Kohen and Taylor}} * {{кніга|аўтар=Krieger&nbsp;H.|загаловак=East Timor and the International Community: Basic Documents|месца=Мельбурн|выдавецтва=Cambridge University Press|год=1997|isbn=0-521-58134-6|ref=Krieger}} * {{кніга|аўтар=Marker&nbsp;J.|загаловак=East Timor: A Memoir of the Negotiations for Independence|месца=Северная Каролина|выдавецтва=McFarlnad & Company, Inc|год=2003|isbn=0-7864-1571-1|ref=Marker}} * {{кніга|аўтар=Martin&nbsp;I.|загаловак=Self-Determination In East Timor: The United Nations, The Ballot and International Intervention. International Peace Academy Occasional Paper Series|месца=Боулдер|выдавецтва=Rienner|год=2002|ref=Martin}} * {{кніга|аўтар=Nevins&nbsp;J.|загаловак=A Not-So-Distant Horror: Mass Violence in East Timor|месца=Итака, Нью-Йорк|выдавецтва=Cornell University Press|год=2005|isbn=0-8014-8984-9|ref=Nevins}} * {{кніга|аўтар=Ramos-Horta&nbsp;J.|загаловак=Funu: The Unfinished Saga of East Timor|месца=Лоуренсвилль|выдавецтва=The Read Sea Press|год=1987|isbn=0-932415-15-6|ref=Ramos-Horta}} * {{кніга|аўтар=Schwarz&nbsp;A.|загаловак=A Nation in Waiting: Indonesia in the 1990s|выдавецтва=Westview Press|год=1994|isbn=1-86373-635-2|ref=Schwarz}} * {{кніга|аўтар=Smith&nbsp;M.&nbsp;G.|загаловак=Peacekeeping in East Timor: The Path to Independence. International Peace Academy Occasional Paper Series|месца=Боулдер|выдавецтва=Rienner|год=2003|isbn=0-300-10518-5|ref=Smith}} * {{кніга|аўтар=Taylor&nbsp;Jean&nbsp;Gelman|загаловак=Indonesia: Peoples and Histories|выдавецтва=Yale University Press|год=2003|месца=New Haven and London|isbn=0-300-10518-5|ref=Jean Gelman Taylor}} * {{кніга|аўтар=Taylor&nbsp;John&nbsp;G.|загаловак=The Indonesian Occupation of East Timor 1974—1989|месца=Лондан|выдавецтва=Catholic Institute for International Relations|год=1990|isbn=1-85287-051-6|ref=Taylor}} * {{кніга|аўтар=Taylor&nbsp;John&nbsp;G.|загаловак=Indonesia’s Forgotten War: The Hidden History of East Timor|выдавецтва=Zed Books Ltd|год=1991|isbn=1-85649-014-9|ref=Taylor}} * {{кніга|аўтар=Turner&nbsp;M.|загаловак=Telling East Timor: Personal Testimonies 1942—1992|месца=Сідней|выдавецтва=University of New South Wales Press Ltd.|год=1992|ref=Turner}} * {{кніга|аўтар=Vickers&nbsp;A.|загаловак=A History of Modern Indonesia|выдавецтва=Cambridge University Press|год=2005|isbn=0-9577329-3-7|ref=Vickers}} * {{кніга|аўтар=Wesley-Smith&nbsp;R.|загаловак=Radio Maubere and Links to East Timor|выданне=Free East Timor: Australia’s Culpability in East Timor’s Genocide|месца={{нп3|Мілсанс-Пойнт|Мілсанс-Пойнт|en|Milsons Point, New South Wales}}|выдавецтва=Random House Australia|год=1998|старонкі=83—102|ref=Wesley-Smith}} * {{кніга|аўтар=Winters&nbsp;R.|загаловак=Buibere: Voice of East Timorese Women|месца=[[Дарвін (горад)|Дарвін]]|выдавецтва=East Timor International Support Center|год=1999|isbn=0-9577329-3-7|ref=Winters}} {{Refend}} == Спасылкі == * [http://www.un.org/ru/peacekeeping/missions/past/untaet1999/untaet.htm Пытанне пра Усходні Тымор] на сайце ААН * [http://peacemaker.un.org/timorleaste-agreement99 Пагадненне паміж Інданезіяй і Партугаліяй з нагоды Усходняга Тымора] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161113115959/http://peacemaker.un.org/timorleaste-agreement99 |date=13 лістапада 2016 }} * [http://etan.org/ East Timor and Indonesia Action Network/US] {{Халодная вайна}} [[Катэгорыя:Гісторыя Усходняга Тымора]] [[Катэгорыя:Гісторыя Інданезіі]] [[Катэгорыя:Генацыд]] [[Катэгорыя:Акупацыя]] [[Катэгорыя:Анексія]] bl65y88z26hzos9istonaxv5a7x6loj 0 353996 5174213 4648920 2026-08-01T15:31:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174213 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image descr = {{bt-bellat||Bena bicolorana}} |regnum = Жывёлы |rang = Сямейства |latin = Nolidae |author = [[Hampson]], [[1894]] |wikispecies = Nolidae }} '''Nolidae''' — [[Сямейства (біялогія)|сямейства]] [[Матылі|лускакрылых]]. == Апісанне == Матылі сярэдніх і дробных памераў. Размах крылаў 12-35 мм. Вусікі дваяка-грабеньчатыя або раснічастыя. Хабаток звычайна добра развіты, часам рэдукаваны. Лоб і базальныя членікі вусікаў звычайна з пучкамі лускавінак. Вочы голыя, вочкі адсутнічаюць. Пярэднія крылы з добра развітым малюнкам з перавязак і палос і з 3 вельмі характэрнымі пучкамілускавінак, якія тырчаць. Афарбоўка няяркая, звычайна шэрых або бялёса-карычневых тонаў. Актыўнасць прымеркаваная да цёмнага часу сутак. Змрочныя і начныя матылькі. Ва ўмеранай зоне ў большасці відаў 2 пакалення ў годзе, у некаторых відаў 3 пакалення. [[Вусень|Вусені]] поліфагі — развіваюцца на розных драўняных і хмызняковых пародах, а таксама на многіх травяністых раслінах і [[Лішайнікі|лішайніках]]. Гусеніцы жывуць на розных травяністых і драўняных раслінах, акукляюцца ў трывалым, як быццам зробленым з пергаменту, кокане. == Арэал == Да 500 [[Біялагічны від|відаў]], распаўсюджаных пераважна ў Інда-Малайскай вобласці. У [[Палеарктыка|Палеарктыцы]] каля 70 відаў. == Класіфікацыя == У сямействе вылучаюць наступныя падсямействы: ; Падсямейства ''[[Nolinae]]'' * {{bt-latbel|Antennola impura}} * {{bt-latbel|Meganola albula}} * {{bt-latbel|Meganola gigantula}} * {{bt-latbel|Meganola kolbi}} * {{bt-latbel|Meganola strigula|}} * {{bt-latbel|Nola subchlamydula|}} * {{bt-latbel|Meganola togatulalis|}} * {{bt-latbel|Nola aegyptiaca}} * {{bt-latbel|Nola aerugula|}} * {{bt-latbel|Nola chlamitulalis|}} * {{bt-latbel|Nola cicatricalis|}} * {{bt-latbel|Nola confusalis}} * {{bt-latbel|Nola cristatula}} * {{bt-latbel|Nola cucullatella|}} * {{bt-latbel|Nola dresnayi}} * {{bt-latbel|Nola harouni}} * {{bt-latbel|Nola karelica}} * {{bt-latbel|Nola squalida}} * {{bt-latbel|Nola thymula}} * {{bt-latbel|Nola tutulella}} ; Падсямейства ''[[Chloephorinae]]'' * {{bt-latbel|Bena bicolorana|}} * {{bt-latbel|Characoma nilotica}} * {{bt-latbel|Nycteola asiatica|}} * {{bt-latbel|Nycteola columbana}} * {{bt-latbel|Nycteola degenerana}} * {{bt-latbel|Nycteola kuldzhana}} * {{bt-latbel|Nycteola revayana}} * {{bt-latbel|Nycteola siculana}} * {{bt-latbel|Pardoxia graellsi}} * {{bt-latbel|Pseudoips prasinana|}} ; Падсямейства ''[[Westermanniinae]]'' ; Падсямейства ''[[Eariadinae]]'' * {{bt-latbel|Earias albovenosana}} * {{bt-latbel|Earias clorana|}} * {{bt-latbel|Earias insulana|}} * {{bt-latbel|Earias syriacana|}} * {{bt-latbel|Earias vernana|}} ; Падсямейства ''[[Collomeninae]]'' ; Падсямейства ''[[Bleninae]]'' ; Падсямейства ''[[Risobinae]]'' ; Падсямейства ''[[Eligminae]]'' * {{bt-latbel|Eligma allaudi|}} <small>Pinhey, 1968</small> * {{bt-latbel|Eligma bettiana|}} <small>Prout, 1923</small> * {{bt-latbel|Eligma duplicata|}} <small>Aurivillius, 1892</small> * {{bt-latbel|Eligma hypsoides|}} <small>Walker, 1869</small> * {{bt-latbel|Eligma laetepicta|}} <small>Oberthür, 1893</small> * {{bt-latbel|Eligma malgassica|}} <small>Rothschild, 1896</small> * {{bt-latbel|Eligma narcissus|}} <small>Cramer, 1775</small> * {{bt-latbel|Eligma neumanni|}} <small>Rothschild, 1925</small> * {{bt-latbel|Eligma orthoxantha|}} <small>Lower, 1903</small> * {{bt-latbel|Gadirtha fusca|}} <small>Pogue, 2014</small> * {{bt-latbel|Gadirtha impingens|}} <small>Walker, [1858]</small> * {{bt-latbel|Gadirtha inexacta|}} <small>Walker, [1858]</small> * {{bt-latbel|Gadirtha pulchra|}} <small>Butler, 1886</small> {{зноскі}} == Літаратура == * Donald J. Lafontaine und Michael Fibiger: ''Revised higher classification of the Noctuoidea (Lepidoptera)''. Canadian Entomologist, 138: 610—635, Ottawa 2006 ISSN 0008-347x. == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120626013923/http://babochki-kryma.narod.ru/families/2_Nolidae.htm Матылі Крыма: Nolidae] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сямействы насякомых]] [[Катэгорыя:Матылі]] 4usosrn1nasm7wauixptspqjjql3t1m 0 359721 5174349 5171116 2026-08-01T22:07:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174349 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом | Назва = Underdog | Тып = Студыйны альбом | Вокладка = Underdog, альбом.jpg | Запісаны = 2014 | Мова = [[Англійская мова|англійская]], [[Беларуская мова|беларуская]], [[Руская мова|руская]] | Лэйбл = {{Не перакладзена 5|Soyuz music|Soyuz music|ru|Soyuz music}}<ref>{{Cite web|ref=soyuz|url=https://soyuz-music.ru/release?id=504&per_page=0|title=Brutto "Underdog" (2014 Soyuz Music) 12+ CD|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210305001532/https://soyuz-music.ru/release?id=504&per_page=0|archivedate=2021-03-05|lang=ru|website={{не перакладзена 5|Soyuz music|Soyuz music|ru|Soyuz music}}|accessdate=2021-11-26}}</ref> | Прадзюсар = Brutto | Наступны альбом = ''[[Родны край (альбом)|Родны край]]''<br />(2015) | Агляды=[[Experty.by]] {{Рэйтынг-10|5}} <ref>{{Cite web|ref=experty|url=http://www.experty.by/content/vyshel-debyutnyi-albom-brutto-slushat|title=Вышел дебютный альбом Brutto (+слушать)|website=[[Experty.by]]|date=2014-09-12|lang=ru|accessdate=2020-11-19}}</ref><br>[[rokoed.ru]] {{Рэйтынг-10|5.93}}<ref>{{Cite web|ref=roko|url=http://rokoed.ru/archives/8925|title=Brutto — Underdog|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180711061129/http://rokoed.ru/archives/8925|archivedate=2018-07-11|last=Разливной|first=Иван|lang=ru|website=Рокоед|date=2014-10-03|accessdate=2021-11-26}}</ref><br>{{Не перакладзена 5|InterMedia|InterMedia|ru|InterMedia}} {{Рэйтынг-5|3}}<ref name="inter" /><br>{{Не перакладзена 5|Rolling Stone Russia|Rolling Stone Russia|ru|Rolling Stone Russia}} {{Рэйтынг-5|2}}{{Sfn|Rolling Stone|2014|с=1}}<br>[[Будзьма беларусамі!]] {{Рэйтынг-10|5}} <ref>{{Cite web|ref=budzma|url=https://budzma.org/news/brutto-mikhalok-vyarnuwsya-damow.html|title=Brutto. Міхалок вярнуўся дамоў|last=Будкін|first=Сяргей|authorlink=Сяргей Будкін|lang=be|website=[[Будзьма беларусамі!]]|date=2014-09-16|accessdate=2022-11-18}}</ref> }} '''«Underdog»''' ({{Tr-en|няўдачнік; сабака, пераможаны ў бойцы}}{{Efn|Першапачаткова ўжывалася ў [[покер]]ы. Underdog — гэта спартсмен або спартыўная каманда, які ці якая мае нашмат менш шанцаў выйграць сутычку ў маючым адбыцца спартыўным спаборніцтве.<ref>{{Cite web|ref=live|url=https://dimanos.livejournal.com/10351.html|title=Brutto — Underdog. Премьера песни.|last=Dimanos|first=Дмитрий|lang=ru|url-status=live|website=[[Жывы журнал]]|date=2014-09-09|accessdate=2022-11-23}}</ref>}}) — дэбютны [[студыйны альбом]] гурта «[[Brutto (гурт)|Brutto]]» ў жанры [[панк-рок]], выдадзены ў [[2014 год у гісторыі музыкі|2014 годзе]] на анлайн-мультылэйбле «Пяршак»<ref>{{Cite web|url=https://34mag.net/piarshak/releases/underdog|title=І ты, Brutto|website=«Пяршак»|ref=34|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106225157/http://34mag.net/piarshak/releases/underdog|archivedate=2019-01-06|accessdate=2021-12-02|url-status=live}}</ref>. У 2015 годзе на лэйбле «{{не перакладзена 5|Soyuz music|Soyuz music|ru|Soyuz music}}» адбылося перавыданне альбома з дадатковымі песнямі ў якасці бонусу<ref>{{Cite web|url=https://www.discogs.com/release/6112109-BRUTTO-Underdog|title=BRUTTO — Underdog|website=[[Discogs]]|accessdate=2021-11-26|ref=disc|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211026025716/https://www.discogs.com/release/6112109-BRUTTO-Underdog|archivedate=2021-10-26}}</ref>. Альбом з’явіўся праз дванаццаць дзён з моманту афіцыйнага стварэння гурта<ref>{{Cite web|url=http://naviny.by/rubrics/culture/2014/09/12/ic_news_117_442749|title=Группа BRUTTO Сергея Михалка представила первый альбом Underdog|website=[[Naviny.by]]|date=2014-10-29|accessdate=2017-02-13|lang=ru}}</ref> і складаецца з дванаццаці песень<ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/culture/415229.html|title=Сергей Михалок выпустил дебютный альбом группы Brutto. Презентация TUT!|website=[[TUT.BY]]|date=2014-09-14|accessdate=2017-02-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160329205627/http://news.tut.by/culture/415229.html|archivedate=2016-03-29|url-status=dead|lang=ru}}</ref>, у тым ліку дзве з іх на [[Беларуская мова|беларускай мове]]<ref>{{Cite web|url=http://www.belaruspartisan.org/multimedia/279760/|title=Brutto Сергея Михалка издала дебютный альбом «Underdog»|website=[[Белорусский партизан]]|date=2014-09-14|accessdate=2017-02-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140920215334/http://www.belaruspartisan.org/multimedia/279760/|archivedate=2014-09-20|url-status=dead|lang=ru}}</ref>. Восем песень прысвечаны тэме [[спорт]]у і [[Здаровы лад жыцця|здаровага ладу жыцця]]. Адна з кампазіцый напісаная на верш [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] «Наша возьме»<ref>{{Cite web|url=http://www.svaboda.org/a/26579422.html|title=Новы гурт Сяргея Міхалка Brutto прадставіў дэбютны альбом Underdog |website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2014-09-12|accessdate=2017-02-13}}</ref>, таксама ёсць два каверы: «I Get Wet» (амерыканскага выканаўцы {{не перакладзена 5|Andrew W.K.|Andrew W.K.|en|Andrew W.K.}}) і «The Chauffeur» (гурта «[[Duran Duran]]»)<ref>{{Cite web|url=http://euroradio.fm/brutto-syargeya-mihalka-vydau-debyutny-albom-underdog-sluhac|title=Brutto Сяргея Міхалка выдаў дэбютны альбом «Underdog» (слухаць)|website=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=2014-09-12|accessdate=2017-02-13}}</ref>. На песні «Brutto», «Underdog»<ref>{{Cite web|ref=sub|url=https://sub-cult.ru/musicnews/worldmusicnews/2700-brutto-underdog-klip|title=Brutto — «Underdog»|lang=ru|url-status=live|website=Субкультура|date=2014-09-11|accessdate=2022-11-23}}</ref>, «Гири», «Мяч», «Наша возьме» з альбома былі зняты [[відэакліп]]ы. У відэакліпе на песню «Brutto» зняліся сыны [[Сяргей Уладзіміравіч Міхалок|Сяргея Міхалка]], а ў здымках відэакліпа на песню «Наша возьме» прынялі ўдзел гульцы мінскай каманды па амерыканскім футболе «Літвіны»<ref>{{cite web|url=http://open.ua/music/video/Noviy-klip-Brutto-Nasha-vozme/|title=Новый клип: Brutto «Наша возьме»|publisher=Open.ua|date=2014-12-26|accessdate=2017-02-15|lang=ru}}</ref>. Беларускі тур пад назвай «Double Hot» у падтрымку ў тым ліку і дэбютнага альбома адбыўся ў 2017 годзе, завяршальны канцэрт тура адбыўся ў Мінску 8 сакавіка на пляцоўцы «[[Мінск-Арэна]]»<ref>{{Cite web|url=http://naviny.by/article/20170308/1489004343-brutto-na-minsk-arene-bylo-kruto|title=Brutto на «Минск-Арене». Было круто!|publisher=[[Naviny.by]]|date=2017-03-08|accessdate=2017-07-05|lang=ru}}</ref>. == Перадгісторыя == 31 жніўня 2014 года гурт Сяргея Міхалка «[[Ляпіс Трубяцкі]]» нечакана спыніў сваё існаванне праз 24 гады музычнай дзейнасці<ref>{{Cite web|url=http://lyapis.com/5045/|title=«Ляпис» — всё |website=lyapis.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140901192513/http://lyapis.com/5045/|archivedate=2014-09-01}}</ref>. 1 верасня Сяргей Міхалок аб’явіў аб стварэнні гурта «Brutto», а ўжо 12 верасня выйшаў першы альбом новага гурта<ref>{{Cite web|ref=euroradio|url=https://euroradio.fm/ru/brutto-underdog|title=Brutto «Underdog»|last=Колесникова|first=Маша|lang=ru|website=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=2014-09-23|accessdate=2022-11-18|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220823210338/https://euroradio.fm/ru/brutto-underdog|archivedate=23 жніўня 2022}}</ref>. У інтэрв’ю інтэрнэт-часопісу «[[34mag]]» Міхалок расказаў, што над новым праектам агулам працавала каля 50 чалавек на працягу апошняга года, але ўсё трымалася ў сакрэце<ref name="34mag" />. Музычная журналістка Маша Калеснікава лічыць, што гэткім чынам Міхалок ''«натуральна правакуе, ён адмыслова ставіць слухача ў ступар, ён адмыслова сумяшчае несумяшчальнае, як дасведчаны гулец і баец. І нібыта на альбоме „Underdog“ няма чаго і слухаць, але ўсе пра яго гавораць»''<ref>{{Cite web|ref=expert|url=https://www.experty.by/content/mkolesnikova-brutto-underdog|title=М. Колесникова: Brutto «Underdog»|last=Калеснікава|first=Маша|lang=be|website=[[Experty.by]]|date=2014-12-08|accessdate=2022-11-18}}</ref>. == Праца над альбомам == [[Файл:Solidarni z Białorusią 2014 Warszawa 22.jpg|міні|left|[[Сяргей Уладзіміравіч Міхалок|Сяргей Міхалок]] ― стваральнік гурта «[[Brutto (гурт)|Brutto]]» і аўтар канцэпцыі яго дэбютнага альбома «Underdog».]] Праца над альбомам адбывалася на амерыканскай студыі «[[Sterling Sound NYC]]». Мастэрынгам займаўся {{Не перакладзена 5|Тэд Дженсен|Тэд Дженсен|en|Ted Jensen}}, запісам гука [[Андрэй Баброўка]], прадзюсіраваў запіс увесь склад гурта. Да выхаду альбома ўбачылі свет два афіцыйных сінглы: «[[Brutto (песня)|Brutto]]» і «[[Underdog (песня)|Underdog]]».<ref>{{Cite web|ref=nasha|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=134884|title=З’явілася новая песня гурту Brutto — Underdog|lang=be|url-status=live|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2014-09-09|accessdate=2022-11-23}}</ref> На песню «Underdog» быў зняты відэакліп, які меў самую вялікую колькасць праглядаў на «[[YouTube]]» сярод усіх відэакліпаў з альбома. Рэжысёрам відэакліпа выступіў Дзмітрый «Тапор» Казлоўскі, працу над відэа ажыццяўлялі таксама Сяргей Агрызка, Вадзім Церах, Ігар Кузаўка (мантаж). У здымках кліпа прынялі ўдзел заслужаны майстар спорту і чэмпіён свету па тайскім боксе [[Віталь Рыгоравіч Гуркоў|Віталь Гуркоў]] і чэмпіён Еўропы па боксе сярод прафесіяналаў па версіі {{Не перакладзена 5|World Boxing Organization|WBO|en|World Boxing Organization}} Сяргей Хаміцкі.<ref>{{Cite web|ref=gen|url=https://generation.by/news6692.html|title=Brutto Сяргея Міхалка прэзентаваў другі кліп Underdog|lang=be|website=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|Generation.by]]|date=2014-09-09|accessdate=2022-11-18}}</ref> Альбом быў афіцыйна прадстаўлены 12 верасня 2014 года<ref>{{Cite web|url=http://bruttoband.ru/underdog.html|title=Подробное описание альбома — UNDERDOG (2014)|website=Фан-сайт «Brutto»|date=2014-09-11|accessdate=2021-11-26|ref=brut|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210419005459/https://bruttoband.ru/underdog.html|archivedate=2021-04-19|lang=ru}}</ref>, {{Не перакладзена 5|Нечаканы рэліз|без абвестак і прэс-рэлізаў|en|Surprise album}}<ref>{{Cite web|url=https://charter97.org/be/news/2014/9/12/115348/|title=Міхалок і BRUTTO прадставілі альбом «Underdog»|website=[[Хартыя'97]]|date=2014-09-14|accessdate=2017-02-13}}</ref>. 12 трэкаў альбома былі выкладзены ў інтэрнэт для [[Свабодная музыка|свабоднага праслухоўвання]]. Гучанне альбома ў параўнанні з «Ляпісам Трубяцкім» стала больш грубым, аранжыроўкі скупыя і аскетычныя, духавую секцыю змяніў сінтэзатар. У своеасаблівым маніфесце, які суправаджае прэм’еру альбома, гаворыцца<ref>{{Cite web|url=http://www.gazetaby.com/cont/art.php?sn_nid=81615|title=Дэбютны альбом BRUTTO: Underdog (аўдыё)|website=[[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]]|date=2014-09-12|accessdate=2017-02-13}}</ref>: {{Цытата|З намі — зямля нашых бацькоў, з намі — нашы жонкі і дзеці. Мы — не адзіночкі. Побач — нашы сябры. Не замінайце нам мірна жыць, інакш атрымаеце {{Comment|п…|пізды}}. Мы прыйшлі даўно, а сыдзем няхутка.}} Першапачаткова новы калектыў Сяргей Міхалок збіраўся рабіць з {{Не перакладзена 5|Сяргей Уладзіміравіч Кагадзееў|Сяргеем Кагадзеевым|ru|Кагадеев, Сергей Владимирович}} з гурта «{{Не перакладзена 5|НОМ|НОМ|ru|НОМ}}», які раптоўна памёр у 2014 годзе. Таму, паводле меркавання музычных экспертаў, «Brutto» — не столькі рок-гурт у звыклым разуменні гэтага слова, колькі арт-праект, нацэлены, перш за ўсё, на эпатаж, перформанс і эксперыменты з масавай свядомасцю<ref>{{Cite web|url=http://www.km.ru/muzyka/2014/12/25/persony-i-sobytiya-v-mire-muzyki/752835-brutto-underdog|title=Brutto «Underdog»|publisher=KM.RU|date=2014-12-25|accessdate=2017-02-15|lang=ru}}</ref>. Сяргей Міхалок адмыслова падбіраў людзей для запісу, якія лепш за яго ў той ці іншай сферы. Паводле яго меркавання Сяргей «Бразіл» адмысловец у [[Хардкор (панк-рок)|хардкоры]] і ''«каляфутболе»'', Пётр Ласеўскі ― у [[Андэрграўнд|андэграўнднай]] музыцы, Дзяніс «Лэфт» мае выдатныя вакальныя даныя і менавіта ён спявае кавер-версію песні «[[Duran Duran]]» па-англійску, чым дэманструе меладычны бок гурта. У выніку Сяргей Міхалок адзначыў пра дэбютную працу гурта: {{Цытата|Я, калі рабіў Brutto, пазбаўляўся ад усіх мемаў «Ляпіса». Ніякага ска, ніякіх духавых секцый, ніякіх складаных і насычаных метафарамі тэкстаў. Няўжо нехта на поўным сур’ёзе можа думаць, што чалавек, які напісаў «Клоуна нет», «Я верю» або «Воины света», які можа гадзіну несці поўную ахінею на любыя тэмы, зрабіў выпадковую памылку і ў песню «Мяч» не ўставіў 2–3 сур’ёзныя метафары? Гэта стыль Brutto.<ref name="34mag">{{Cite web|first=Антон|last=Кашлікаў|url=https://34mag.net/post/mikhalok-vyalikae-intehrvyu/|title=Міхалок: вялікае інтэрв’ю|website=[[34mag]]|date=2014-09-15|accessdate=2021-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141004160842/http://34mag.net/post/mikhalok-vyalikae-intehrvyu/|archivedate=2014-10-14}}</ref>}} Міхалок запрасіў у гурт Віталя Гуркова, бо той лепш за самога Сяргея размаўляе па-беларуску, першым з беларускіх спартсменаў пачаў даваць інтэрв’ю на роднай мове і таму паводле меркавання Міхалка ён заспявае «Наша возьме» як ніхто іншы. Сам Віталь Гуркоў выказаўся наконт адаптацыі верша беларускага класіка [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] для запісу песні з альбома:<ref>{{Cite web|url=http://ultra-music.com/articles/releases/22274/|title=Масса Brutto|publisher=[[Ultra-music.com]]|date=2014-09-15|accessdate=2017-02-15|lang=ru}}</ref> {{Цытата|Гэты верш Коласа ведаў яшчэ са школы, але ніколі не думаў, што яго можна аформіць у панк-рок і тым больш, што я буду далучаны да гэтай справы. Гэтыя словы былі напісаныя даўно, але мне здаецца, што яны будуць актуальнымі заўжды і кожны можа знайсці ў іх свой сэнс.<ref>{{Cite web|url=http://generation.by/news6696.html|title=«Мы прыйшлі даўно, а сыйдзем няхутка»: гурт Brutto выдаў дэбютны альбом «Underdog»|publisher=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|Generation.by]]|date=2014-09-12|accessdate=2017-02-13}}</ref>}} Праз два месяцы пасля выпуску «Underdog» гурт выклаў у інтэрнэт EP «Adиdas». 15 сакавіка 2015 года адбылося перавыданне альбома на [[Кампакт-дыск|CD]] з адноўленай вокладкай і дадаваннем 7 новых трэкаў, на 2 з якіх былі выпушчаны афіцыйныя лірык-відэа.<ref>{{Cite web|ref=bruttoshop|url=https://bruttoshop.com/store/music/cd/brutto-underdog-cd/|title=Brutto — Underdog (CD)|lang=ru|url-status=live|website=Bruttoshop|accessdate=2022-11-20}}</ref> Таксама быў выдадзены лімітаваны тыраж перавыдання альбома на [[Грамафонная пласцінка|вінілавай пласцінцы]].<ref>{{Cite web|ref=shop|url=https://bruttoshop.com/store/music/vinyl/vinil-brutto-underdog/|title=Brutto — Underdog (Vinyl)|lang=ru|url-status=live|website=Bruttoshop|accessdate=2022-11-23}}</ref> == Спіс кампазіцый == {{tracklist | collapsed = | headline = | extra_column = | total_length = 37:15 | all_writing = | all_lyrics = | all_music = | writing_credits = | lyrics_credits = yes | music_credits = | title1 = Brutto | note1 = | writer1 = | lyrics1 = | music1 = | extra1 = | length1 = 03:59 | title2 = Underdog | note2 = | writer2 = | lyrics2 = | music2 = | extra2 = | length2 = 02:31 | title3 = Гири | note3 = | writer3 = | lyrics3 = | music3 = | extra3 = | length3 = 02:23 | title4 = Наша возьме | note4 = | writer4 = | lyrics4 = [[Якуб Колас]] | music4 = | extra4 = | length4 = 01:52 | title5 = Веселей | note5 = | writer5 = | lyrics5 = | music5 = | extra5 = | length5 = 01:53 | title6 = Мяч | note6 = | writer6 = | lyrics6 = | music6 = | extra6 = | length6 = 03:15 | title7 = I Get Wet | note7 = кавер-версія {{не перакладзена 5|Andrew W.K.|Andrew W.K.|en|Andrew W.K.}} | writer7 = | lyrics7 = | music7 = | extra7 = | length7 = 04:49 | title8 = Гарэза | note8 = | writer8 = | lyrics8 = | music8 = | extra8 = | length8 = 02:53 | title9 = Регби | note9 = | writer9 = | lyrics9 = | music9 = | extra9 = | length9 = 02:07 | title10 = The Chauffeur | note10 = кавер-версія «[[Duran Duran]]» | writer10 = | lyrics10 = | music10 = | extra10 = | length10 = 03:48 | title11 = Дворняги | note11 = | writer11 = | lyrics11 = | music11 = | extra11 = | length11 = 03:22 | title12 = Труд | note12 = | writer12 = | lyrics12 = | music12 = | extra12 = | length12 = 03:23 }} === Дадатковыя трэкі ў перавыданні альбома === [[Файл:Underdog, перавыданне.png|thumb|Вокладка перавыдання альбома<ref>{{Cite web|url=http://bruttoband.ru/underdog_1.html|title=Полное описание альбома — Переиздание альбома UNDERDOG (2015)|website=Фан-сайт «Brutto»|date=2015-03-16|accessdate=2021-11-26|ref=to|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210418225418/https://bruttoband.ru/underdog_1.html|archivedate=2021-04-18|lang=ru}}</ref>.]] {{tracklist | collapsed = | headline = | extra_column = | total_length = 24:12 | all_writing = | all_lyrics = | all_music = | writing_credits = | lyrics_credits = yes | music_credits = | title1 = Воины света | note1 = кавер-версія «[[Ляпіс Трубяцкі]]» | writer1 = | lyrics1 = | music1 = | extra1 = | length1 = 4:35 | title2 = Железный | note2 = кавер-версія «Ляпіс Трубяцкі» | writer2 = | lyrics2 = | music2 = | extra2 = | length2 = 3:37 | title3 = Adиdas | note3 = | writer3 = | lyrics3 = | music3 = | extra3 = | length3 = 2:48 | title4 = Kapital | note4 = кавер-версія «Ляпіс Трубяцкі» | writer4 = | lyrics4 = | music4 = | extra4 = | length4 = 3:50 | title5 = Священный огонь | note5 = кавер-версія «Ляпіс Трубяцкі» | writer5 = | lyrics5 = | music5 = | extra5 = | length5 = 2:22 | title6 = Гарри | note6 = Demo Version | writer6 = | lyrics6 = | music6 = | extra6 = | length6 = 3:58 | title7 = Будзь Смелым! | note7 = | writer7 = | lyrics7 = [[Янка Купала]] | music7 = | extra7 = | length7 = 3:05 }} === Змест песень === ==== «Brutto» ==== Песня без відавочнай сюжэтнай лініі. Тэкст мае характэрныя рысы маніфесту, таму што песня была першым творам, які быў прадстаўлены публіцы наваствораным калектывам. У чорна-белым відэакліпе зняліся ўсе ўдзельнікі гурта «Brutto», сыны Сяргея Міхалка, а таксама прадзюсар «Ляпіса Трубяцкога» Яўген Калмыкоў.<ref>{{Cite web|url=https://vk.com/brutto|title=Brutto|website=[[VK|ВКонтакте]]|lang=ru|accessdate=2017-07-05}}</ref> ==== «Underdog» ==== Матывацыйная песня-гісторыя пра баксёра, які нягледзячы на жыццёвыя перашкоды і цяжкасці павінен верыць у сябе, змагацца і ісці да перамогі. У шырокім жа сэнсе слова «underdog» — разгорнутая метафара пераадолення жыццёвых цяжкасцяў. Прыпеў падкрэслівае, што нават калі «''на тебя никто не ставит''» ({{Lang-be|на цябе ніхто не ставіць}}), то «''уважать себя заставишь''» ({{Lang-be|паважаць сябе прымусіш}}). Песню спявае Сяргей Міхалок, па сюжэце відэакліпа ён выконвае ролю трэнера.<ref>{{Cite web|ref=bruttoband|url=https://bruttoband.ru/underdog-text.html|title=Текст песни: Brutto — Underdog|lang=ru|url-status=live|website=Фан-сайт «Brutto»|date=2014-09-13|accessdate=2022-11-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://genius.com/Brutto-rus-underdog-lyrics|title=Brutto (rus) – Underdog Lyrics|website={{Не перакладзена 5|Genius|Genius|en|Genius (company)}}|date=2014-09-08|accessdate=2022-11-20|lang=en}}</ref> ==== «Гири» ==== Песня на спартыўную тэматыку, прапагандуе здаровы лад жыцця. Песню выконвае вакаліст гурта Сяргей «Бразіл», які ёсць аматарам цяжкай атлетыкі. Галоўны сэнс складаецца ў тым, што «''лучшие друзья мужчины в мире — <…> чугунные гири''» ({{Lang-be|найлепшыя сябры мужчыны ў свеце — <…> чугунныя гіры}}). Відэакліп на песню таксама змяшчае кадры з цяжкаатлетам у стылі рэтра.<ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/culture/418338.html|title=Вышел клип BRUTTO на песню «Гири»|website=[[TUT.BY]]|date=2014-10-06|accessdate=2017-06-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150720031832/http://news.tut.by/culture/418338.html|archivedate=2015-07-20|url-status=dead|lang=ru}}</ref> ==== «Наша возьме» ==== Песня на верш [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], напісаная пра тых, хто змагаецца па розных кірунках за сваю справу і верыць у перамогу, а не сыходзіць з абранага шляху. Класік спрабуе выказаць у гэтым тэксце ўсю глыбіню і боль беларускага народу.<ref>{{Cite web|url=http://yakubkolas.ru/nasha-vozme|title=Наша возьме|website=Якуб Колас|lang=be|accessdate=2017-07-04}}</ref> Асноўную вакальную партыю выканаў Віталь Гуркоў. Відэакліп на песню зняты ў спартыўнай тэматыцы, у здымках прынялі ўдзел гульцы мінскай каманды па амерыканскім футболе «Літвіны». ==== «Веселей» ==== Пазітыўная песня пра безжурботнае жыццё, прагулкі па горадзе і бойкі з [[гопнік]]амі. Песню нібыта выконвае хлопец з суседняга пад’езда — той, які ходзіць у качалку ў ЖЭС і ў якога над ложкам вісяць постары [[Арнольд Шварцэнэгер|Шварцэнэгера]], {{Не перакладзена 5|Джон Рэмба|Рэмба|ru|Джон Рэмбо}}: ''«пойду к своей малой, ей весело со мной»'' ({{Lang-be|пайду да сваёй малой, ёй весела са мной}}).<ref>{{Cite web|ref=old|url=https://old.tuzinfm.by/performer/mp3/1238/underdog.html|title=Brutto. Міхалок вярнуўся дамоў|lang=be|website=[[Тузін Гітоў]]|date=2014-09-18|accessdate=2022-11-18|last=Будкін|first=Сяргей|authorlink=Сяргей Будкін|archive-date=18 лістапада 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118130555/https://old.tuzinfm.by/performer/mp3/1238/underdog.html|url-status=dead}}</ref> ==== «Мяч» ==== Песня аб карысці для здароўя гульні ў дваровы [[футбол]]. Тэкст песні амаль капіруе стылістыку [[Агнія Львоўна Барто|Агніі Барто]], чые вершы адрозніваюцца прастатой чытання і запамінання: ''«вот летит грач, ты не бей его ногой, бей ногой мяч»'' ({{Lang-be|вось ляціць грак, ты не бі яго нагой, бі нагой мяч}})<ref>{{Cite web|ref=hvali|url=https://hvali.by/massa-brutto/|title=Масса Brutto|lang=ru|website=Hvali.by|date=2014-09-12|accessdate=2022-11-18}}</ref>. ==== «I Get Wet» ==== [[Кавер-версія]] песні амерыканскага артыста {{Не перакладзена 5|Andrew W.K.|Andrew W.K.|en|Andrew W.K.}}, агульная тэматыка якой ― весялосць, глупства і суцэльная іронія<ref name=Metacritic>{{Cite web |url=http://www.metacritic.com/music/i-get-wet/andrew-wk/critic-reviews |title=I Get Wet |publisher=[[Metacritic]]. {{Не перакладзена 5|CBS Corporation|CBS Interactive|ru|CBS Corporation}} |accessdate=2011-06-21 |archivedate=2012-10-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121025175121/http://www.metacritic.com/music/i-get-wet/andrew-wk/critic-reviews |url-status=live }}</ref>. ==== «Гарэза» ==== Беларускамоўная сатырычная песня пра [[Хуліганства|хулігана]] анархічных поглядаў<ref>{{Cite web|ref=nn|url=http://www.nneformat.ru/reviews/?id=8167|title=BRUTTO ― «Underdog» & «Adиdas» (EP)|first=Геннадий|last=Шостак|lang=ru|website=Наш Неформат|date=2015-02-03|accessdate=2022-11-18}}</ref>. ==== «Регби» ==== Песня пра [[рэгбі]] і тое, што гэта гульня для моцных целам і духам хлопцаў. Праводзіцца аналогія паміж гульнёй і жыццём: ''«жизнь не гольф, а регби: мяч схватил ― вперёд беги»'' ({{Lang-be|жыццё не гольф, а рэгбі: мяч схапіў ― наперад бяжы}}). ==== «The Chauffeur» ==== [[Кавер-версія]] песні брытанскага рок-гурта «[[Duran Duran]]» аўтарства {{Не перакладзена 5|Сайман Ле Бон|Саймана Ле Бона|en|Simon Le Bon}} і {{Не перакладзена 5|Нік Роўдс|Ніка Роўдса|en|Nick Rhodes}}. Песня перадае вобразы неспакойнага ваджэння і прывабных жанчын.<ref name="GuariscoPrayer">{{Cite web |last=Guarisco |first=Donald A |url=https://www.allmusic.com/song/save-a-prayer-mt0034239515 |title=«Save a Prayer» – Duran Duran |website=[[AllMusic]] |accessdate=2022-09-13 |archivedate=2019-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190721140010/https://www.allmusic.com/song/save-a-prayer-mt0034239515 |url-status=live }}</ref> ==== «Дворняги» ==== Палітызаваная песня пра [[Пралетарыят|працоўны клас]], яго агрэсіўнае стаўленне да капіталу і чыноўнікаў<ref>{{Cite web|url=https://reproduktor.net/2014/10/brutto-underdog/|title=Brutto. Underdog|lang=ru|website=Репродуктор|date=2014-10-08|accessdate=2022-11-18|last=Мех|first=Дмитрий}}</ref>. ==== «Труд» ==== Палітызаваная песня пра [[Праца|працу]] як прагрэсіўны феномен<ref>{{Cite web|ref=lyricstranslate|url=https://lyricstranslate.com/en/brutto-труд-lyrics.html|title=Underdog lyrics + English translation — Brutto|lang=en|url-status=live|website={{Не перакладзена 5|LyricsTranslate|LyricsTranslate|d|Q66429487}}|accessdate=2022-11-20}}</ref>. == Афіцыйныя відэакліпы == {| class="wikitable" |+ Відэакліпы на песні з альбома ! Назва песні !! Спасылка на афіцыйны канал гурта !! Дата рэлізу !! Колькасць праглядаў станам на 2026 год |- | «Brutto» || {{YouTube|s7f5X1KCeTc|logo=1}} || 22 жніўня 2014 года || <center>1,4 млн</center> |- | «Underdog»<ref>{{Cite web|ref=malamoute|url=http://malamoute.by/projects/brutto-underdog/|title=Brutto — Underdog|lang=ru|website=Malamoute production|accessdate=2022-11-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221118124257/http://malamoute.by/projects/brutto-underdog/|archivedate=18 лістапада 2022|url-status=dead}}</ref> || {{YouTube|8cSdiTPMYME|logo=1}} || 9 верасня 2014 года || <center>6,5 млн<ref>{{Cite web|ref=charter|url=https://charter97.org/ru/news/2017/8/22/260525/|title=Клип Brutto «Underdog» набрал более 2 миллионов просмотров на Youtube|lang=ru|website=[[Хартыя'97]]|date=2017-08-22|accessdate=2022-11-18}}</ref></center> |- | «Гири» || {{YouTube|BqMjHR_32Iw|logo=1}} || 5 кастрычніка 2014 года || <center>4,4 млн</center> |- | «Мяч» || {{YouTube|VQFaeM7CfNM|logo=1}} || 20 кастрычніка 2014 года || <center>1,9 млн</center> |- | «Наша возьме» || {{YouTube|dxbMgSL4gMs|logo=1}} || 26 снежня 2014 года || <center>775 тыс.</center> |- | «Ball» <small>(англамоўная версія песні «Мяч»)</small> || {{YouTube|bkxuLqwziF8|logo=1}} || 13 сакавіка 2015 года || <center>108 тыс.</center> |} {| class="wikitable" |+ Лірык-відэа на песні з перавыдання альбома ! Назва песні !! Спасылка на афіцыйны канал гурта !! Дата рэліза !! Колькасць праглядаў станам на 2026 год |- | «Adиdas» || {{YouTube|ZIcE6PkQQ1Q|logo=1}} || 12 лістапада 2014 года || <center>1,3 млн</center> |- | «Будзь смелым!» || {{YouTube|WBd-4yN8M_I|logo=1}} || 15 снежня 2014 года || <center>1,6 млн</center> |} == Крытыка == Дэбютны альбом гурта быў ацэнены вельмі неадназначна як музычнымі журналістамі, так і звычайнымі слухачамі<ref>{{Cite web|ref=irec|url=https://irecommend.ru/content/muzykalnyi-albom-brutto-underdog|title=Музыкальный альбом Brutto ― «Underdog» ― отзывы|lang=ru|website=Irecommend.ru|accessdate=2022-11-18}}</ref>. Пісьменнік [[Віктар Марціновіч]], якому «Underdog» не спадабаўся, адзначае, што ў сацыяльнай сетцы «[[VK|ВКонтакте]]» цяжка знайсці аматара музыкі, які б не выказаўся пра дэбютны альбом новага праекту Міхалка.<ref>{{Cite web |ref=budzma|url=http://budzma.by/news/viktar-marcinovich-shto-adbyvayecca-z-syarhyeyem-mikhalkom.html |last=Марціновіч|first=Віктар|authorlink=Віктар Марціновіч|title=Віктар Марціновіч: Што адбываецца з Сяргеем Міхалком? |website=[[Будзьма беларусамі!]]|accessdate=2016-09-07 |archivedate=2016-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160920212305/http://budzma.by/news/viktar-marcinovich-shto-adbyvayecca-z-syarhyeyem-mikhalkom.html |url-status=live |lang=be}}</ref> Паводле меркавання музычнага крытыка [[Сяргей Будкін|Сяргея Будкіна]], альбом — гэта тыя ж ''«песні нашага двара»'', што і ў ранняга «[[Ляпіс Трубяцкі|Ляпіса Трубяцкога]]». Будкін сцвярджае, што слухаць «Brutto» вельмі няпроста, прынамсі ў стане поўнага спакою ў хатніх альбо офісных умовах. Аднак, ён адзначае песню «Наша возьме», якую лічыць досыць удалым эксперыментам па ўцягванні [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|адраджэнскай]] паэзіі XX стагоддзя ў сучасны кантэкст. Будкін станоўча ацэньвае мастэрынг альбома, паколькі яго рабілі тыя ж прафесіяналы, што працавалі над «{{Не перакладзена 5|American Idiot|American Idiot|en|American Idiot}}» панк-гурта «[[Green Day]]». Між тым, ён не разумее навошта было рабіць [[Кавер-версія|кавер-версіі]] песень {{Не перакладзена 5|Andrew W.K.|Andrew W.K.|en|Andrew W.K.}} і «[[Duran Duran]]» на мове арыгіналу. Падсумоўваючы, крытык сцвярджае, што як у Вольскага, напрыклад, самым няўдалым альбомам быў «[[Куплеты і прыпевы]]», так у Міхалка — «Underdog».<ref name="experty">{{Cite web|url=http://www.experty.by/content/brutto-underdog-audio|title=Brutto «Underdog» (+аудио)|website=[[Experty.by]]|date=2014-10-29|accessdate=2022-11-17|ref=ex|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211029001616/http://www.experty.by/content/brutto-underdog-audio|archivedate=2021-10-29|url-status=live|lang=be}}</ref> Музычны журналіст Ягор Цывілька адзначыў, што дэбютны альбом быў надта хутка прад’яўлены публіцы, што абумовіла яго пасрэднасць. Паводле меркавання Цывілька, дамінуючае [[сінтэзатар]]нае гучанне альбома замест звыклага слухачу [[Труба|трубнага]], як у рэпертуары «Ляпіса Трубяцкога», не лепшым чынам адбіваецца на пласцінцы. Тую ж выснову крытык робіць і наконт характэрных для альбома харавых спеваў і пастаянных змен вакалістаў і моў — гэта размывае змест і губляе сэнс і без таго слабых з мастацкага боку трэкаў.<ref name="experty" /> Музычны крытык Дзмітрый Безкаравайны лічыць, што першы сінгл пад назвай «Brutto» абнадзейваў і абяцаў інтрыгу, таму што трэк аказаўся меладычным, з пазітыўным сэнсам і забіяцкім настроем, які так характэрны для творчасці ранняга Міхалка. Але астатняя частка альбома паводле меркавання крытыка расчароўвае: музыка пераважна прымітыўная, тэксты быццам напісаны для няўдалага гумарыстычнага праекта, гук вельмі сыры і плоскі. Дзмітрый Безкаравайны падагульняе сваё ўражанне ад альбома на рэсурсе [[Experty.by]]<ref name="experty" />: {{Цытата|Увогуле, з улікам велічыні фігуры Міхалка ўсё зроблена катэгарычна дрэнна. Я б нават сказаў нікуды не вартым. Але не верыцца, што ён раптам развучыўся пісаць песні і заадно страціў слых, а, значыць, сама сабой напрошваецца думка, што Сяргей так і хацеў. І тут ужо варта задацца пытаннем ''«навошта?»''. Варыянтаў адказу тут шмат, так што сачыць далей за гэтым праектам будзе цікава.}} Падобнае меркаванне пра альбом склалася і ў музычнага журналіста Аляксандра Чарнухі: {{Цытата|Калі ў дзвюх кампазіцыях, якія выходзілі ў выглядзе сінглаў, яшчэ прасочваецца хаця б мінімальная праца над аранжыроўкамі, то на працягу астатняга часу альбома мы назіраем альбо за прымітыўным гітарным пераборам, альбо за аднастайнымі хардкорнымі рыфамі. <…> Тэкставы складнік кружэлкі, па-добраму, трэба наогул абыходзіць бокам.}} Калі ў сваёй рэцэнзіі Чарнуха спрабуе абстрагавацца ад формы і ўглыбіцца ў змест, то яму бачны маніфест карыстальніка спартзалы рабоча-пралетарскага паходжання, які на працягу ўсёй пласцінкі мацуе мышцы, гуляе ў гульні і б’е тых, каго лічыць класавымі ворагамі. Спачатку журналіст тлумачыць такі змест альбома элементам [[Сатыра|сатыры]], але потым прыходзіць да высновы, што перад ім альбом з плоскім гукам, адсутнасцю музычнага напаўнення, агіднымі тэкстамі і сумнеўным сэнсам. Паводле яго меркавання «Underdog» ― гэта з усіх бакоў пройгрышная пласцінка, якую можна ўспрымаць дзесьці на ўзроўні мацюкальных прыпевак гурта «{{Не перакладзена 5|Сектор Газа|Сектор Газа|ru|Сектор Газа (группа)}}». Самым пераканаўчым у плане вакалу паводле меркавання Чарнуха выглядае кавер-версія песні аўтарства «Duran Duran».<ref name="experty" /> Расійская версія часопіса «[[Rolling Stone]]» пры ўсёй сімпатыі да [[Сяргей Уладзіміравіч Міхалок|Сяргея Міхалка]] канстатавала відавочную няўдачу адносна дэбютнага рэлізу яго новага гурта. Часопіс сведчыць, што спешна запісаны дэбютны альбом новага праекту Міхалка не ідзе на карысць ні музыкантам, і самому лідару, ні слухачам. У альбоме Сяргей не прыдумаў чагосьці новага, а працягнуў і завастрыў рэвалюцыйную лінію самых радыкальных пласцінак «Ляпіса Трубяцкога» накшталт «{{Не перакладзена 5|Рабкор (альбом)|Рабкора|ru|Рабкор (альбом)}}». Аднак панк-хардкор «Brutto» гучыць яшчэ прасцей і больш прамалінейна, а праграмная аднайменная песня «Brutto» з [[банджа]] па меркаванні аглядальніка часопіса наогул гучыць недазваляльна млява і нудна.{{Sfn|Rolling Stone|2014|с=20}} Расійскі музычны журналіст {{Не перакладзена 5|Аляксей Ігаравіч Мажаеў|Аляксей Мажаеў|ru|Мажаев, Алексей Игоревич}} праводзіць паралелі манеры выканання песень ўдзельнікамі гурта з выканаўцам ''«спартыўных прыпевак»'' [[Серёга|Сярогай]]. У сваім аглядзе ён крытыкуе занадта аднабокі і прымітыўны сэнс песень на тэму [[Здаровы лад жыцця|здаровага ладу жыцця]] і ў якасці прыклада прыводзіць пазбаўленую нават ценю іроніі песню «Гири». Музычны аглядальнік задаецца пытаннем, наколькі новы праект Сяргея Міхалка сур’ёзны і ці варта было дзеля яго пачынаць гісторыю з распадам «Ляпіса Трубяцкога». Пытанне застаецца актуальным на працягу праслухоўвання ўсяго альбома і паводле меркавання журналіста не мае адназначнага адказу. У якасці высновы Мажаеў аналізуе альбомныя [[Хіт-парад|чарты]], якія сустрэлі з’яўленне новага праекту Міхалка з поўнай абыякавасцю.<ref name="inter">{{Cite web|first=Алексей|last=Мажаев|url=http://www.intermedia.ru/news/265854|title=Brutto — «Underdog» ***|publisher={{Не перакладзена 5|InterMedia|InterMedia|ru|InterMedia}}|date=2014-10-04|lang=ru|accessdate=2021-12-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210116182909/http://www.intermedia.ru/news/265854|archivedate=2021-01-16}}</ref> == Выканаўцы == * [[Сяргей Уладзіміравіч Міхалок|Сяргей Міхалок]] — [[Чалавечы голас|вакал]]<ref>{{Cite web|ref=flow|url=https://the-flow.ru/releases/albom-dnya-brutto|title=Альбом дня: Brutto «Underdog»|lang=ru|website=The flow|date=2014-09-12|accessdate=2022-11-18}}</ref> * [[Віталь Рыгоравіч Гуркоў|Віталь Гуркоў]] — вакал<ref>{{Cite web|ref=banana|url=https://banana.by/index.php?newsid=236638|title=BRUTTO ― Underdog|lang=ru|website=Banana.by|date=2014-09-09|accessdate=2022-11-18|last=Бананов|first=Вадим}}</ref> * Дзяніс Стурчанка — [[бас-гітара]] * Дзяніс Шураў — [[Ударная ўстаноўка|ударныя]], перкусія * Сяргей «Бразіл» — вакал * [[Павел Трацяк]] — [[Клавішнік|клавішныя]], гітара, [[мандаліна]] * Дзяніс Мельнік — [[гітара]], вакал * Пётр Ласеўскі — вакал === Удзельнікі запісу === * Дзмітрый Казлоўскі — [[кінарэжысёр]]<ref>{{Cite web|url=http://budzma.by/news/brutto-prezyentuyuc-klip-na-pyesnyu-hiri.html|title=Brutto прэзентуюць кліп на песню «Гири»|website=[[Будзьма беларусамі!]]|date=2014-10-06|accessdate=2017-02-15}}</ref>, бэк-вакал * {{Не перакладзена 5|Тэд Дженсен|Тэд Дженсен|en|Ted Jensen}} — мастэрынг * Андрэй Баброўка — запіс гука == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Артыкул|аўтар=[[Андрэй Валер’евіч Бухарын|Андрэй Бухарын]].|загаловак=Brutto — «Underdog»|арыгінал=Brutto — «Underdog»|спасылка=http://www.rollingstone.ru/music/review/20588.html|выданне={{Не перакладзена 5|Rolling Stone Russia|Rolling Stone Russia|ru|Rolling Stone Russia}}|тып=часопіс|месца=М.|выдавецтва=ООО «МП Раша»|год=2014|нумар=ад 12 верасня|старонкі=20|isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова=ru|ref=Rolling Stone|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171129092913/http://www.rollingstone.ru/music/review/20588.html|archivedate=2017-11-29}} == Спасылкі == * {{YouTube|6ruHGH4c9u4|«Underdog» на афіцыйным канале гурта}} * [https://34audio.bandcamp.com/album/underdog-2014-2 «Underdog»] на {{Не перакладзена 5|Bandcamp|Bandcamp|en|Bandcamp}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Brutto}} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Альбомы 2014 года]] [[Катэгорыя:Альбомы Brutto]] [[Катэгорыя:Дэбютныя альбомы]] c99xwxz1o0yau0ku3uh862y961kqvew 0 438914 5174319 4997801 2026-08-01T20:25:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174319 wikitext text/x-wiki {{Sky|23|06|29.383|-|05|02|28.29}} {{Зорка |Назва = TRAPPIST-1 |Выява = The ultracool dwarf star TRAPPIST-1 in the constellation of Aquarius.tif |Апісанне = На гэтай зорнай карце сузор’я Вадалея адзначана знаходжанне чырвонай ультрахалоднай карлікавай зоркі TRAPPIST-1. Нягледзячы на адносна невялікую адлегласць ад Зямлі, яна занадта слабая, каб яе было магчыма ўбачыць нават у невялікі тэлескоп. |Адкрывальнік = |Дата адкрыцця = |Эпоха = J2000.0 |Тып = адзіночная |Прамое_узыходжанне = {{RA|23|06|29,28}} |Схіленне = {{DEC|-|05|02|28,5}} |Шаблон_AstroCoord = так |Шаблон_Eq = так |Прамое_узыходжанне_Eq = |Схіленне_Eq = |Вугал_Eq = |Назва_Eq = |Адлегласць = {{ly|39.5 ± 1.3|12.1 ± 0.4}}<ref name="Trappist-1">[http://www.eso.org/public/archives/releases/sciencepapers/eso1615/eso1615a.pdf Temperature Eart-sizes planets transiting a nearby ultracool dwarf star], http://www.eso.org/public/russia/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170224235154/http://www.eso.org/public/russia/ |date=24 лютага 2017 }}.</ref> |Бачная_зорная_велічыня = 18,80<ref name="Trappist-1"/> |Сузор'е = Вадалей |Прамянёвая хуткасць = |Уласнае_рух_RA = 890 |Уласнае_рух_Dec = -420 |Паралакс = 82,6 ± 2,6 |Памылка_паралаксу = |Абсалютная_зорная_велічыня = |Спектральны_клас = M8,0 ± 0,5<ref name="Trappist-1"/> |Паказчык_колеры_B-V = |Паказчык_колеры_U-B = |Маса = 0,08 ± 0,009<ref name="Trappist-1"/> |Радыус = 0,114 ± 0,006<ref name="Trappist-1"/> |Узрост = 500 млн<ref name="Trappist-1"/> |Тэмература = 2550 ± 55<ref name="Trappist-1"/> |Свяцільнась = 0,000525 ± 0,000036<ref name="Trappist-1"/> |Металічнасць = [Fe/H] = +0,04 ± 0,08 |Вярчэнне = 1,40 ± 0,05<ref name="Trappist-1"/> [[Суткі|сутак]] |Уласцівасці = |Іншыя_абазначэнні = 2MASS J23062928-0502258<br/><ref name="SIMBAD-2MASS J23062928-0502285"/> |SIMBAD = |ARICNS = |access-date = |крыніцы = }} '''TRAPPIST-1 (2MASS J23062928-0502285)'''<ref>{{Cite web|url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=2MASS+J23062928-0502285|title=2MASS J23062928-0502285|publisher=simbad.u-strasbg.fr|access-date=2016-05-04}}</ref> — адзіночная [[зорка]] ў сузор’і [[Сузор'е Вадаліў|Вадалея]]. Знаходзіцца на адлегласці 39,5 [[Светлавы год|св. г.]] ад [[Сонца]]. У 2016 годзе была адкрыта [[планетная сістэма]], якая складаецца з трох [[Экзапланета|планет]]. 22 лютага 2017 года было абвешчана аб адкрыцці яшчэ чатырох планет, з іх 3 — знаходзяцца ў [[Зона, прыдатная для жыцця|зоне, прыдатнай для жыцця]]<ref>{{Cite web|url=http://time.com/4677103/nasa-announcement-new-solar-system/|title=NASA Announces a Single Star Is Home to Earthlike Planets|publisher=Time|access-date=2017-02-22|archive-date=22 лютага 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170222190754/http://time.com/4677103/nasa-announcement-new-solar-system/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|title=7 Earth-Size Planets Identified in Orbit Around a Dwarf Star|first=Kenneth|last=Chang|url=https://www.nytimes.com/2017/02/22/science/trappist-1-exoplanets-nasa.html|work=The New York Times|id=0362-4331|date=2017-02-22|access-date=2017-02-22}}</ref><ref>{{Cite news|title=Seven Earth-Like Planets Have Been Spotted Around a Nearby Star|first=Marina|last=Koren|url=https://www.theatlantic.com/science/archive/2017/02/seven-exoplanets/517446/|work=The Atlantic|access-date=2017-02-22|language=en-US}}</ref>. == Характарыстыкі == З’яўляецца [[Чырвоны карлік|чырвоным карлікам]] [[Спектральныя класы зорак|спектральнага класа]] M8 V<ref name="Trappist-1"/>. Бачная [[зорная велічыня]] TRAPPIST-1 складае 18,8^м, пры гэтым у [[Інфрачырвонае выпраменьванне|інфрачырвоным святле]] яна значна ярчэй: у фільтры J яе бляск роўны 11,35^m, K — 10,30^m<ref name="SIMBAD-2MASS J23062928-0502285">{{cite web|title=2MASS J23062928-0502285|work=[[SIMBAD]]|publisher=[[Centre de Données astronomiques de Strasbourg]]|url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?protocol=html&Ident=2MASS+J23062928-0502285}}</ref>. Радыус зоркі складае 0,114 радыуса Сонца, гэта значыць яна на 11 % больш [[Планета Юпітэр|Юпітэра]]. Пры гэтым яе маса роўная 0,08 масы Сонца, або амаль 84 масам Юпітэра<ref name="Trappist-1"/>. Паверхневая тэмпература ацэньваецца ў 2550 Кельвінаў<ref name="Trappist-1"/>. Яе свяцільнасць прыкладна ў 1900 разоў менш свяцільнасці Сонца<ref name="Trappist-1"/>. Зорка валодае даволі высокім уласным рухам. == Адкрыццё == У маі 2016 года група [[астраном]]аў з [[Бельгія|Бельгіі]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] на чале з Мікаэлем Жыёнам ({{Lang-fr|Michaël Gillon}}) абвясціла<ref name="ESO_Trappist-1">[http://www.eso.org/public/russia/news/eso1615/ У близкого ультра-холодного карлика найдены три потенциально обитаемых планеты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170224143024/http://www.eso.org/public/russia/news/eso1615/ |date=24 лютага 2017 }}, http://www.eso.org/public/russia/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170224235154/http://www.eso.org/public/russia/ |date=24 лютага 2017 }}.</ref> аб адкрыцці планетнай сістэмы ў халоднага цьмянага чырвонага карліка 2MASS J23062928-0502285 з дапамогай рабатызаванага 0,6-метровага тэлескопа {{нп3|TRAPPIST||ru|TRAPPIST}} (TRAnsiting Planets and PlanetesImals Small Telescope), размешчанага ў абсерваторыі [[Еўрапейская Паўднёвая абсерваторыя|ESO]] {{нп3|Абсерваторыя Ла-Сілья|Ла-Сілья|ru|Обсерватория Ла-Силья}} ў [[Чылі]]<ref name="TRAPPIST_Main">[http://www.orca.ulg.ac.be/TRAPPIST/Trappist_main/Home.html Welcome to the TRAPPIST telescope network] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160505092028/http://www.orca.ulg.ac.be/TRAPPIST/Trappist_main/Home.html |date=5 мая 2016 }}, http://www.eso.org/public/russia/teles-instr/lasilla/trappist/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170225042021/http://www.eso.org/public/russia/teles-instr/lasilla/trappist/ |date=25 лютага 2017 }}.</ref>. Вынікі даследавання былі апублікаваныя ў часопісе Nature<ref name="Nature">[http://www.nature.com/nature/journal/vaop/ncurrent/full/nature17448.html Temperate Earth-sized planets transiting a nearby ultracool dwarf star], http://www.nature.com/news/index.html.</ref>. Тры планеты былі выяўленыя транзітным метадам, таму па глыбіні зацьменняў быў вызначаны памер кожнай з планет. == Планетная сістэма == Сем адкрытых [[Экзапланета|экзапланет]] сістэмы TRAPPIST-1 па памеры блізкія да памеру Зямлі<ref name="Trappist-1"/>. Іх маса вымерана, і хутчэй за ўсё, планеты з’яўляюцца жалезна-каменнымі, як і [[планеты зямной групы]] ў [[Сонечная сістэма|Сонечнай сістэме]]. Перыяды абарачэння дзвюх унутраных планет вакол бацькоўскай зоркі адпаведна складаюць каля 1,51 і 2,42 сутак. Абедзве планеты, магчыма, з’яўляюцца гарачымі аналагамі [[Планета Венера|Венеры]]<ref name="Trappist-1"/>. Перыяд трэцяй планеты спачатку не быў вызначаны, і была выказана здагадка, што ён ляжыць у межах ад 4,6 да 72,8 сутак. Але 22 лютага, разам з адкрыццём іншых 4 планет, было ўстаноўлена, што яна абарочваецца за 4,049 сутак<ref name=":0">{{артыкул|аўтарр=Michaël Gillon, Amaury H. M. J. Triaud, Brice-Olivier Demory, Emmanuël Jehin, Eric Agol|загаловак=Seven temperate terrestrial planets around the nearby ultracool dwarf star TRAPPIST-1|спасылка=http://www.nature.com/nature/journal/v542/n7642/full/nature21360.html|мова=en|выданне=Nature|год=2017-02-23|том=542|выпуск=7642|старонкі=456–460|issn=0028-0836|doi=10.1038/nature21360}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://exoplanet.eu/catalog/trappist-1_d/|title=Planet TRAPPIST-1 d|website=exoplanet.eu}}</ref>. У [[Зона, прыдатная для жыцця|населенай зоне]] знаходзяцца 3 з чатырох знойдзеных планет: e, f і g. == Галерэя == <gallery widths="320px"> File:Comparison between the Sun and the ultracool dwarf star TRAPPIST-1.jpg|Параўнанне памераў Сонца і зоркі TRAPPIST-1. Паколькі эфектыўная тэмпература маленькай зоркі значна ніжэй сонечнай, яна выглядае больш чырвонай. File:PIA21428 - TRAPPIST-1 Comparison to Solar System and Jovian Moons.jpg|Параўнанне планетных сістэм TRAPPIST-1 і Сонца File:PIA21425 - TRAPPIST-1 Statistics Table.jpg|Мастацкая канцэпцыя таго, як планеты сістэмы могуць выглядаць; створана на падставе дадзеных аб памерах, масах і адлегласцях да зоркі дадзеных планет. File:PIA21424 - The TRAPPIST-1 Habitable Zone.jpg|Населеная зона сістэмы TRAPPIST-1 (выдзелена зелёным), у параўнанні з аналагічнай тэмпературнай зонай сонечнай сістэмы. File:PIA21423 - Surface of TRAPPIST-1f.jpg|Уяўленне мастака аб паверхні планеты TRAPPIST-1f (пятай па ліку), якая знаходзіцца ў цэнтры населенай зоны. File:Artist’s impression of the ultracool dwarf star TRAPPIST-1 from the surface of one of its planets.jpg|Уяўленне мастака аб сістэме TRAPPIST-1: від з паверхні трэцяй планеты. File:Artist’s impression of the ultracool dwarf star TRAPPIST-1 from close to one of its planets.ogv|Від ультра-халоднай карлікавай зоркі TRAPPIST-1 з наваколляў адной з яе планет (погляд мастака). File:PIA21429 - Transit Illustration of TRAPPIST-1.jpg|Сістэма ва ўяўленні мастака, як яна можа выглядаць, калі б была бачна с Зямлі ў магутны тэлескоп. </gallery> [[Файл:50lys.png|злева|міні|500x500пкс|Галактычная даўгата 69.7127 (у правай частцы малюнка), галактычная шырата −56.6446 (у ніжняй частцы малюнка), адлегласць 39.5 св гадоў (побач з чацвёртай акружнасцю)]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.trappist.one/ Сайт, прысвечаны зорцы TRAPPIST-1] * [https://exoplanets.nasa.gov/trappist1/ Сістэма TRAPPIST-1 на сайце NASA] * {{Cite web|url=https://indicator.ru/article/2017/02/22/nasa-ekzoplanety|title=Звезда по имени TRAPPIST-1: найден очередной аналог Солнечной системы|publisher=indicator.ru|access-date=25 лютага 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170224052958/https://indicator.ru/article/2017/02/22/nasa-ekzoplanety/|archive-date=24 лютага 2017|url-status=dead}} * {{Cite news|title=NASA рассказала о новом открытии на пресс-конференции, которую все так ждали|url=http://www.pompech.ru/science/333232-press-konferentsiya-nasa-naydeny-sem-novykh-zemlepodobnykh-mirov-na-trekh-iz-kotorykh-mozhet-byt-vod/|work=Pompech.ru|access-date=2017-02-23|language=ru}}{{Недаступная спасылка}} {{TRAPPIST-1}} [[Катэгорыя:Планетныя сістэмы]] [[Катэгорыя:Чырвоныя карлікі]] [[Катэгорыя:Зоркі сузор’я Вадалея]] pt73dyy3gtivav8qd6y5c5y0jk71eqo 0 444739 5174203 4776857 2026-08-01T15:11:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174203 wikitext text/x-wiki {{Дыфузная туманнасць | Назва = NGC 6357 | Абазначэнні = '''NGC 6357''', '''ESO 392-SC10''', '''CED 142''' | Тып = Эмісійная туманнасць з рассеяным скопішчам | Выява =EmissionNebula_NGC6357.jpg|thumb | Прамое_ўзыходжанне = 17h 24m 43,5s | Схіленне = -34° 12' 05" | Фатаграфічная_зорная_велічыня = | Бачная_зорная_велічыня = | Бачныя_памеры = 25,0' × 25,0' | Сузор’е = Скарпіён | Эпоха = [[J2000.0]] | Адкрывальнік = [[Джон Гершэль]] | Дата_адкрыцця = [[8 чэрвеня]] [[1837 год в науке|1837]] }} '''NGC 6357''' (іншыя абазначэнні — '''ESO 392-SC10''', '''CED 142''') — [[эмісійная туманнасць з рассеяным скопішчам]] у сузор’і [[Скарпіён (сузор’е)|Скарпіён]], якая знаходзіцца на адлегласці 8000 [[Светлавы год|светлавых гадоў]] ад нас. Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «[[Новы агульны каталог|Новага агульнага каталога]]». Сваімі абрысамі NGC 6357 напамінае лангуста, таму ў астранамічнай літаратуры яна часта згадваецца як туманнасць Амар<ref>{{Cite web|accessdate = 2015-11-15|title = Новое фото туманности Омара|url = http://www.infuture.ru/article/8184|archive-date = 17 лістапада 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151117021425/http://www.infuture.ru/article/8184|url-status = dead}}</ref> ({{lang-en|Lobster Nebula}}<ref>{{Cite web|accessdate = 2015-11-15|title = Lobster Nebula NGC 6357 Imaged In Infrared By VISTA Telescope|url = http://www.quantumday.com/2013/02/lobster-nebula-ngc-6357-imaged-in.html}}</ref>). Сярод назваў таксама сустракаюцца «Вайна і мір», дадзенае вывучальнікамі [[Midcourse Space Experiment|групы MSX]]<ref>{{Cite web|accessdate = 2015-11-15|title = 2MASS Picture of the Week Archive|url = http://www.ipac.caltech.edu/2mass/gallery/powcap25.html}}</ref> і RCW131 по каталогу [[Каталог RCW|RCW]]<ref>{{Cite web|accessdate = 2015-11-15|title = Туманнасць Война и Мир|url = http://galeneastro.livejournal.com/415126.html}}</ref>. == Характарыстыкі == Туманнасць NGC 6357 была адкрыта ў 1837 годзе [[Гершэль, Джон|Джонам Гершэлем]]. У туманнасці знаходзіцца рэгіён актыўнага зоркаўтварэння і мноства «нованароджаных» зорак [[Спектральныя класы зорак|класа OB]]. У ёй таксама выяўлены, сама меней тры зоркі, перасяжных па масе наша [[Сонца]] ў 100 раз; сярод іх — добра вывучаная [[Pismis 24-1]]<ref>{{cite news|url=http://www.eso.org/public/russia/news/eso1309/|title=Стряхнуть пыль с космического омара|date=10 февраля 2013 года|publisher=Европейское космическое агентство}} {{Cite web |url=http://www.eso.org/public/russia/news/eso1309/ |title=Архіўная копія |access-date=8 сакавіка 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130304045654/http://www.eso.org/public/russia/news/eso1309/ |archivedate=4 сакавіка 2013 |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.eso.org/public/russia/news/eso1309/ |title=Архіўная копія |access-date=8 сакавіка 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130304045654/http://www.eso.org/public/russia/news/eso1309/ |archivedate=4 сакавіка 2013 |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Гл. таксама == * [[Спіс аб’ектаў Месье]] * [[Новы агульны каталог]] {{Вонкавыя спасылкі NGC|6357}} {{Навігатар NGC|NGC 6353|NGC 6354|NGC 6355|NGC 6356|NGC 6357|NGC 6358|NGC 6359|NGC 6360|NGC 6361}} [[Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1837 годзе]] [[Катэгорыя:Аб’екты NGC|6357]] [[Катэгорыя:Скарпіён (сузор’е)]] [[Катэгорыя:Рассеяныя скопішчы]] [[Катэгорыя:Вобласці H II]] mf4r9hwvzefmjqamx6svm32rhvfbt2w 10 446264 5174144 5114849 2026-08-01T13:08:09Z Emilia Noah 155537 /* */ 5174144 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Кінапрэмія Оскар | state = <includeonly>collapsed</includeonly> | загаловак = [[Оскар (кінапрэмія)|Кінапрэмія «Оскар»]] | стыль_асноўнага_загалоўка = background: #EEDD82; | стыль_загалоўкаў = background: #EEDD82; | клас_спісаў = hlist |загаловак1 = Асноўныя ўзнагароды |спіс1 = * [[Прэмія «Оскар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]] * [[Прэмія «Оскар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысёрская праца]] * [[Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю|Найлепшая мужчынская роля]] * [[Прэмія «Оскар» за найлепшую жаночую ролю|Найлепшая жаночая роля]] * {{Не перакладзена 5|Прэмія «Оскар» за найлепшы адаптаваны сцэнарый|Найлепшы адаптаваны сцэнарый|en|Academy Award for Best Adapted Screenplay}} * {{Не перакладзена 5|Прэмія «Оскар» за найлепшы арыгінальны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны сцэнарый|en|Academy Award for Best Original Screenplay}} * {{Не перакладзена 5|Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|Найлепшая мужчынская роля другога плана|en|Academy Award for Best Supporting Actor}} * {{Не перакладзена 5|Прэмія «Оскар» за найлепшую жаночую ролю другога плана|Найлепшая жаночая роля другога плана|en|Academy Award for Best Supporting Actress}} * [[Прэмія «Оскар» за найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм|Найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм]] * {{Не перакладзена 5|Прэмія «Оскар» за найлепшую працу мастака-пастаноўшчыка|Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка|en|Academy Award for Best Production Design}} * [[Прэмія «Оскар» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца]] * [[Прэмія «Оскар» за найлепшы дызайн касцюмаў|Найлепшы дызайн касцюмаў]] * [[Прэмія «Оскар» за найлепшы дакументальны поўнаметражны фільм|Найлепшы дакументальны поўнаметражны фільм]] * [[Прэмія «Оскар» за найлепшы дакументальны кароткаметражны фільм|Найлепшы дакументальны кароткаметражны фільм]] * [[Прэмія «Оскар» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж]] * [[Прэмія «Оскар» за найлепшы міжнародны поўнаметражны фільм|Найлепшы міжнародны поўнаметражны фільм]] * [[Прэмія «Оскар» за найлепшы грым і прычоскі|Найлепшы грым і прычоскі]] * [[Прэмія «Оскар» за найлепшую музыку да фільма|Найлепшая музыка да фільма]] * [[Прэмія «Оскар» за найлепшую песню да фільма|Найлепшая песня да фільма]] * [[Прэмія «Оскар» за найлепшы анімацыйны кароткаметражны фільм|Найлепшы анімацыйны кароткаметражны фільм]] * [[Прэмія «Оскар» за найлепшы гульнявы кароткаметражны фільм|Найлепшы гульнявы кароткаметражны фільм]] * [[Прэмія «Оскар» за найлепшы гук|Найлепшы гук]] * [[Прэмія «Оскар» за найлепшыя візуальныя эфекты|Найлепшыя візуальныя эфекты]] * [[Прэмія «Оскар» за найлепшы кастынг|Найлепшы кастынг]] |загаловак2 = Спецыяльныя ўзнагароды |спіс2 = * [[Прэмія «Оскар» за выдатныя заслугі ў кінематографе|Прэмія за выдатныя заслугі ў кінематографе]] * [[Прэмія «Оскар» за асобыя дасягненні|Прэмія за асобыя дасягненні]] * {{нп5|Прэмія «Оскар» за навукова-тэхнічныя дасягненні|Прэмія за навукова-тэхнічныя дасягненні|en|Academy Scientific and Technical Award}} * [[Узнагарода імя Ірвінга Тальберга]] * [[Узнагарода імя Джына Хершалта]] * [[Узнагарода імя Гордана Соера]] |загаловак3 = Колішнія ўзнагароды |спіс3 = * [[Прэмія «Оскар» найлепшаму памочніку рэжысёра|Найлепшы памочнік рэжысёра]] * [[Прэмія «Оскар» найлепшаму харэографу|Найлепшы харэограф]] * [[Прэмія «Оскар» за найлепшую рэжысуру камедыйнага фільма|Найлепшы рэжысёр камедыйнага фільма]] * [[Прэмія «Оскар» за найлепшы гульнявы кароткаметражны фільм|Найлепшы кароткаметражны фільм, зняты ўжывую на 2 бабіны]] * [[Прэмія «Оскар» за найлепшы гульнявы кароткаметражны фільм|Найлепшы наватарскі кароткаметражны фільм]] * [[Прэмія «Оскар» за найлепшую літаратурную першакрыніцу|Найлепшая літаратурная першакрыніца]] * [[Прэмія «Оскар» за найлепшыя тытры|Найлепшыя тытры]] * [[Прэмія «Оскар» за найлепшую ўнікальную і мастацкую якасць выканання|Найлепшая ўнікальная і мастацкая якасць выканання]] * [[Маладзёжная ўзнагарода Акадэміі]] * [[Прэмія «Оскар» за найлепшы гукавы мантаж|Найлепшы гукавы мантаж]] |загаловак4 = [[Спіс цырымоній узнагароджання прэміі «Оскар»|Цырымоніі ўзнагароджання]] |спіс4 = * [[Оскар (кінапрэмія, 1929)|1929]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1930, красавік)|1930/I]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1930, лістапад)|1930/II]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1931|1931]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1932|1932]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1934)|1934]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1935)|1935]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1936)|1936]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1937)|1937]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1938)|1938]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1939)|1939]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1940)|1940]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1941)|1941]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1942)|1942]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1943)|1943]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1944)|1944]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1945)|1945]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1946)|1946]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1947)|1947]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1948)|1948]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1949)|1949]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1950)|1950]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1951)|1951]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1952)|1952]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1953)|1953]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1954)|1954]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1955)|1955]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1956)|1956]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1957)|1957]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1958)|1958]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1959)|1959]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1960)|1960]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1961)|1961]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1962)|1962]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1963)|1963]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1964)|1964]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1965)|1965]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1966)|1966]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1967)|1967]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1968)|1968]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1969)|1969]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1970)|1970]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1971)|1971]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1972)|1972]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1973)|1973]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1974)|1974]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1975)|1975]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1976)|1976]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1977)|1977]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1978)|1978]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1979)|1979]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1980)|1980]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1981)|1981]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1982)|1982]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1983)|1983]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1984)|1984]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1985)|1985]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1986)|1986]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1987)|1987]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1988)|1988]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1989)|1989]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1990)|1990]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1991)|1991]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1992)|1992]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1993)|1993]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1994)|1994]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1995)|1995]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1996)|1996]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1997)|1997]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1998)|1998]] * [[Оскар (кінапрэмія, 1999)|1999]] * [[Оскар (кінапрэмія, 2000)|2000]] * [[Оскар (кінапрэмія, 2001)|2001]] * [[Оскар (кінапрэмія, 2002)|2002]] * [[Оскар (кінапрэмія, 2003)|2003]] * [[Оскар (кінапрэмія, 2004)|2004]] * [[Оскар (кінапрэмія, 2005)|2005]] * [[Оскар (кінапрэмія, 2006)|2006]] * [[Оскар (кінапрэмія, 2007)|2007]] * [[Оскар (кінапрэмія, 2008)|2008]] * [[Оскар (кінапрэмія, 2009)|2009]] * [[Оскар (кінапрэмія, 2010)|2010]] * [[Оскар (кінапрэмія, 2011)|2011]] * [[Оскар (кінапрэмія, 2012)|2012]] * [[Оскар (кінапрэмія, 2013)|2013]] * [[Оскар (кінапрэмія, 2014)|2014]] * [[Оскар (кінапрэмія, 2015)|2015]] * [[Оскар (кінапрэмія, 2016)|2016]] * [[Оскар (кінапрэмія, 2017)|2017]] * [[Оскар (кінапрэмія, 2018)|2018]] * [[Оскар (кінапрэмія, 2019)|2019]] * [[Оскар (кінапрэмія, 2020)|2020]] * [[Оскар (кінапрэмія, 2021)|2021]] * [[Оскар (кінапрэмія, 2022)|2022]] * [[Оскар (кінапрэмія, 2023)|2023]] * [[Оскар (кінапрэмія, 2024)|2024]] * [[Оскар (кінапрэмія, 2025)|2025]] * [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|2026]] *''{{Не перакладзена 5|Оскар (кінапрэмія, 2027)|2027|en|99th Academy Awards}}'' |загаловак5 = Спісы прэтэндэнтаў на<br />прэмію «Оскар» за найлепшы<br />фільм на замежнай мове |спіс5 = * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове ад Аргенціны|Аргенціна]] * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове ад Балгарыі|Балгарыя]] * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове ад Беларусі|Беларусь]] * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове ад Босніі і Герцагавіны|Боснія і Герцагавіна]] * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове ад Бразіліі|Бразілія]] * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове ад Ганконга|Ганконг]] * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове ад Даніі|Данія]] * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове ад Егіпта|Егіпет]] * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове ад Ізраіля|Ізраіль]] * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове ад Індыі|Індыя]] * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове ад Ірана|Іран]] * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове ад Іспаніі|Іспанія]] * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове ад Італіі|Італія]] * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове ад Кыргызстана|Кыргызстан]] * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове ад КНР|КНР]] * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове ад Рэспублікі Карэя|Карэя]] * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове ад Мексікі|Мексіка]] * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове ад Польшчы|Польшча]] * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове ад Расіі|Расія]] * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове ад СССР|СССР]] * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове ад Тайваня|Тайвань]] * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове ад Турцыі|Турцыя]] * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове ад Украіны|Украіна]] * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове ад Францыі|Францыя]] * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове ад Харватыі|Харватыя]] * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове ад Швецыі|Швецыя]] * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове ад Японіі|Японія]] |загаловак6 = Іншае |спіс6 = * [[Спіс рэкордаў «Оскара»|Рэкорды]] * [[Спіс пасмяротных лаўрэатаў і намінантаў прэміі «Оскар»|Спіс пасмяротных лаўрэатаў і намінантаў]] | унізе = [[Акадэмія кінематаграфічных мастацтваў і навук]] | стыль_унізе = background: #EEDD82; }}<noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Оскар| ]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Кінапрэміі|Оскар]] </noinclude> aap65aub00x5zcctnf2z8swuhmnrovw 0 466436 5174392 4571688 2026-08-02T03:47:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174392 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} {{цёзкі2|Мірончык}} '''Іван Мікалаевіч Мірончык''' (13 жніўня 1927, в. [[Жарсцвянка (Шаркаўшчынскі раён)|Жарсцвянка]] [[Шаркаўшчынскі раён|Шаркаўшчынскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]) — [[Паталагічная анатомія|патолагаанатам]], доктар медыцынскіх навук, [[Іншадумства|іншадумца]], ахвяра [[карная псіхіятрыя|карнай псіхіятрыі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1944—1945 вучыўся ў Глыбоцкім педагагічным тэхнікуме разам з [[Леў Ніканавіч Бялевіч|Львом Бялевічам]], [[Антон Фурс|Антонам Фурсам]] ды іншымі будучымі ўдзельнікамі [[Саюз беларускіх патрыётаў|Саюза беларускіх патрыётаў]]. Навучэнцы тэхнікума, у т. л. Іван Мірончык, хадзілі да дырэктара, патрабавалі вучыць па-беларуску (навучанне вялося на малазнаёмай ім рускай мове). У 1945 паступіў у Гродзенскую фармацэўтычную школу, якую паспяхова скончыў у 1947, адначасова ў 1945—1947 працаваў асістэнтам фармацэўта аптэкі ваеннага шпіталя ў [[Гродна|Гродне]]. У 1953 скончыў [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Мінскі медыцынскі інстытут]]. Працаваў патолагаанатамам Полацкай гарадской бальніцы (1953—1954), загадчыкам сельскага ўрачэбнага ўчастка ў в. [[Селішча (Ушацкі раён)|Селішча]] [[Ушацкі раён|Ушацкага раёна]]. У 1954—1957 — аспірант кафедры паталагічнай анатоміі Мінскага медыцынскага інстытута. У 1957—1958 — празектар [[Мінская абласная клінічная бальніца|Мінскай абласной бальніцы]], адначасова старшы навуковы супрацоўнік Беларускага скурна-венералагічнага інстытута. Працяглы час працаваў на кафедры паталагічнай анатоміі Мінскага медыцынскага інстытута: асістэнтам (1958—1966), дацэнтам (1966—1973), прафесарам (1973—1974), загадчыкам кафедры (1974—1983). У 1960 быў зацверджаны ў ступені кандыдата навук пасля абароны дысертацыі «Гистохимия сульфгидрильных групп плода и последа человека», у 1972 — у ступені доктара навук пасля абароны дысертацыі «Вопросы патологической анатомии и патогенез изменений кишечника при некоторых условно-патогенных инфекциях у детей». У 1968 Івану Мірончыку нададзена вучонае званне дацэнта, у 1972 — прафесара. У 1974—1983 — галоўны патолагаанатам [[Міністэрства аховы здароўя БССР]], старшыня Рэспубліканскага таварыства патолагаанатамаў. Да 1983 — старшыня атэстацыйнай камісіі па паталагічнай анатоміі Міністэрства аховы здароўя БССР, чалец рады медыцынскіх таварыстваў пры Вучоным медыцынскім савеце Міністэрства аховы здароўя БССР. У 1979—1982 Іван Мірончык пісаў лісты ў [[Цэнтральны Камітэт КПСС|ЦК КПСС]], [[Цэнтральны камітэт КПБ|ЦК КПБ]], газету «Правда» з крытыкай [[Русіфікацыя|русіфікацыі]], развязвання [[Афганская вайна (1979—1989)|вайны ў Афганістане]], іншых аспектаў палітыкі, якая праводзілася кіраўніцтвам [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|КПСС]]. У 1982 у «Правде» былі надрукаваны 99 першамайскіх заклікаў ЦК КПСС. Мірончык напісаў і даслаў 99 сустрэчных заклікаў да ЦК КПСС. У 1983 быў завезены ў [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі|КДБ]], дзе яму вынеслі папярэджанне і пад пагрозай крымінальнага пакарання прымусілі напісаць пакаяльны ліст. Падманам змешчаны ў псіхіятрычную лякарню, атрымаў дыягназ «[[шызафрэнія]]». Пасля вызвалення з псіхіятрычнай лякарні быў пазбаўлены працы ў медыцынскім інстытуце, выключаны з КПСС. З 1983 і прынамсі да канца 1990-х гадоў працаваў празектарам у гарадскім патолагаанатамічным бюро. Са звальненнем з працы таксама сутыкнуліся жонка і сын Івана Мірончыка. У 1992 годзе зрабіў спробу рэабілітацыі і азнаямлення са сваёй справай у КДБ, куды яго ў 1980-я гады «запрашалі» на «выхаванне». Атрымаў афіцыйны адказ, што матэрыялы знішчаны. Часовая камісія [[Вярхоўны Савет Беларусі|Вярхоўнага Савета РБ]] па расследаванні фактаў выкарыстання псіхіятрыі ў палітычных і рэпрэсіўных мэтах прыняла да разгляду выпадак Івана Мірончыка, але ўсе падрыхтаваныя камісіяй 150 спраў зніклі з памяшканняў Дома ўраду яшчэ ў пачатку 1990-х. На працы ў медыцынскім інстытуце не быў адноўлены. У 1993 апісаў сваё сутыкненне з карнай псіхіятрыяй у артыкуле, апублікаваным у газеце «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]». == Навуковая дзейнасць == Аўтар больш за 120 навуковых прац. Кіраваў выкананнем 4 доктарскіх і 3 кандыдацкіх дысертацый. Прымаў удзел у працы міжнародных і рэспубліканскіх з’ездаў і канферэнцый. === Творы === * Гистохимия сульфгидрильных групп новорожденных и последа: (к внедрению гистохимических методов исследования в патологоанатомическую практику): автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата медицинских наук. — Минск, 1959. — 16, [1] с. * Вопросы патологической анатомии и патогенеза изменений кишечника при некоторых условно-патогенных инфекциях у детей грудного возраста: автореферат диссертации на соискание ученой степени доктора медицинских наук: специальность 764 Патологическая анатомия. — Минск, 1971. — 31, [1] с. * Язвы кишечника у грудных детей. — Минск: Беларусь, 1975. — 125, [2] с. * Перинатальные вскрытия. — Минск: Беларусь, 1981. — 157, [1] с. * Патрыятызм — галоўны стоўп // Літаратура і мастацтва. 1993. 5 сакавіка. С. 4. [Артыкул памылкова падпісаны рэдакцыяй «У. Мірончык».] == Літаратура == * Рабчук, Юрий. [http://anti-cops.blogspot.com.by/2002/05/blog-post.html ''Приговоренные к шизофрении''] // БДГ. Для Служебного пользования. № 4 от 3 мая 2002. * Козлович, Анатолий. Разговорчики в морге // Козлович, Анатолий. Белорусы между небом и землей: Хроники Анатолия Козловича. Смоленск, 2003. С. 158—163. [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=13508 ''Электронная версія''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200712103035/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=13508 |date=12 ліпеня 2020 }}. * Старонка [https://www.bsmu.by/page/55/3318/ ''Мирончик Иван Николаевич'']{{Недаступная спасылка}} на афіцыйным сайце Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мірончык Іван Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук]] [[Катэгорыя:Патолагаанатамы Беларусі]] bf30wqmumc0x314hc01falo3p5732w1 0 467807 5174123 5062438 2026-08-01T12:30:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174123 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = Kaltherzig | Подпіс = | Ключ = | Лога = | Шырыня_лога = | Фота = | Апісанне_фота = | Шырыня_фота = | Гады =[[2007 год у гісторыі музыкі|2007]]-[[2015 год у гісторыі музыкі|2015]] | Краіна =Беларусь | Горад =Мінск | Мова =[[Англійская]]<br>[[Беларуская]] | Жанр = | Жанры =[[Готык-рок]]<br>[[Darkwave]]<br>[[Сінтпоп]] | Псеўданім = | Псеўданімы = | Лэйбл = | Лэйблы = | Тэматыка = | Склад = | Былыя ўдзельнікі = | Сайт = | Іншыя праекты ўдзельнікаў = }} '''Kaltherzig''' — беларускі музычны праект з [[Мінск|Мінска]], які выконваў музыку ў сінт-гатычным накірунку. == Гісторыя == Kaltherzig у [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]] пачынаўся, як one-man праект (першапачаткова пад назвай KAlt). Заснавальнікам гурта з'яўляецца Аляксандр Круп, вядомы як лідар беларускага гурта Saudade, які выконваў музыку ў стылі love-metal. === KAlt === Праз год пасля заснаваньня да праекта далучылася вакалістка JadFeel. Пры яе удзеле была запісана першае прома «Sip The Entity» (жнівень [[2008 год у гісторыі музыкі|2008]]), а таксама рэалізаваны першыя жывыя выступы праекта на буйнейшым на прасторах [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|СНД]] штогадовым фестывалі цёмнай культуры «Чорна Рада: Дзеці ночы» ў [[Кіеў|Кіеве]] ды легендарным пецярбургскім клубе Арктыка. Але супрацоўніцтва з JadFeel было нядоўгім. На змену ёй прыйшла Alice з [[Гомель|Гомеля]] — праект з таго часу стаў геаграфічна раскіданы. Першым вынікам гэтага супрацоўніцтва быў падвойны інтэрнэт-сінгл [http://kalt.dark.by/ «Separated»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111215124321/http://kalt.dark.by/ |date=15 снежня 2011 }}. На ім прысутнічае першая беларускамоўная песня гурта пад назвай «Distant Love». === Kaltherzig === [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]] год пачаўся для праекта папаўненнем складу. Да праекта далучылася Nika Noname, дагэтуль ня меўшая ніякага дачынення да гатычнай субкультуры і спяваўшая ў асноўным у рознага кшталту [[R'n'B]] праектах. Гэта дадало гучанню праекта новых адценняў і дынамікі. Акурат пасля гэтага, у маі праект вымушаны змяніць назву. Падчас перамоваў з лэйблам высветлілася, што гурт з такой назвай ужо існуе ў [[Германія|Германіі]]. У выніку з KAlt гурт ператварыўся ў Kaltherzig. Улетку было абвешчана аб пачатку супрацоўніцтва з нямецкім лэйблам «Batleth' Records». На ім у красавіку [[2011 год у гісторыі музыкі|2011]] быў выдадзены дэбютны поўнафарматны альбом «The First Cold», куды ўвайшлі перазапісаныя песні з ранняй творчасці праекта, а таксама некалькі невыдадзеных ды новых песень. У верасні таго ж года выйшаў інтэрнэт-рэліз пад назвай «Dead/Angels», дзе апроч арыгінальных кампазіцый было некалькі рэміксаў ад польскіх [[Lily Of The Valley]] і [[Controlled Collapse]], шведскага [[Waves Under Water]], а таксама літоўскага [[Mirrors Of Mind]]. Дадзены сінгл вылучыўся тым, што ў адрозненні ад мінулых, дзе аўтарам усяго матэрыяла з'яўляўся Аляксандр Круп, аўтарам тэксту песні «Angels» стала Nika Noname. Пасля гэтага ў дзейнасці калектыва адбыўся пэўны перапынак, але які быў скончаны ў [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]] годзе<ref name=":0">[http://ultra-music.com/news/9626 Kaltherzig возвращаются на сцену] / [[Ultra-music.com]]</ref>. У той жа час гурт пакінула Alice. У сакавіку [[2014 год у гісторыі музыкі|2014]] года на нямецкім лэйбле «Cold Insanity Music» выдаецца альбом «Songs Made of Solitude and Pain», над каторым акрамя Аляксандра Крупа і вакалісткі Nika Noname (пакінула праект у працэсе запісу альбома) працавалі запрошаныя вакалісты Sven Rebentisch і Margret Aleshkevich<ref name=":1">[http://www.experty.by/content/kaltherzig-predstavlyaet-pesni-sdelannye-iz-odinochestva-i-boli-slushat Kaltherzig представляет "Песни сделанные из одиночества и боли" (+слушать)] / [[Experty.by]]</ref>. У снежні [[2014 год у гісторыі музыкі|2014]] года гурт выпускае апошні альбом пад назвай «Greatest Love Songs Vol. 777»<ref name=":2">[http://www.experty.by/content/kaltherzig-vypustil-poslednii-albom-slushat Kaltherzig выпустил последний альбом (+слушать)] / [[Experty.by]]</ref>. У рэліз увайшлі перазапісаныя лепшыя кампазіцыі, а таксама новыя песні і два кавера на [[Depeche Mode]] і [[HIM]]. Пасля рэліза Аляксандр Круп абвясціў пра творчы перапынак праекта, але ўжо ў [[2015 год у гісторыі музыкі|2015]] годзе адначасова з прэзентацыяй кліпа на беларускамоўную песню «Distant Love» ён паведаміў аб канчатковым спыненні існавання калектыву<ref>[http://tuzinfm.by/videos/2050/distant-love.html РАЗЬВІТАЛЬНЫ КЛІП ГАТЫЧНАГА ПРАЕКТУ KALTHERZIG] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170713180504/http://tuzinfm.by/videos/2050/distant-love.html |date=13 ліпеня 2017 }} / [[Тузін Гітоў|Tuzin.fm]]</ref>. == Дыскаграфія == === Альбомы === * ''The First Cold'' ([[2011 год у гісторыі музыкі|2011]]) * ''Songs Made of Solitude and Pain'' ([[2014 год у гісторыі музыкі|2014]])<ref name=":1" /> * ''Greatest Love Songs Vol. 777'' ([[2014 год у гісторыі музыкі|2014]])<ref name=":2" /> === Сінглы, EP === * ''Sip The Entity'' ([[2008]], EP) * ''Separated'' ([[2009 год у гісторыі музыкі|2009]], падвойны інтэрнэт-сінгл) * ''Dead/Angels'' ([[2011 год у гісторыі музыкі|2011]], інтэрнэт-сінгл)<ref name=":0" /> * ''Single'' ([[2013 год у гісторыі музыкі|2013]])<ref>[http://www.experty.by/content/kaltherzig-popytalis-obedinit-darkwave-i-rok-muzyku-slushatskachatvideo Kaltherzig попытались объединить darkwave и рок-музыку (+слушать/+скачать/+видео)] / [[Experty.by]]</ref> === Удзел у зборніках<ref name=":0" /> === * ''Shadow Places: Selected tracks from the darker side'' ([[2010 год у гісторыі музыкі|2010]]) — «Cross the Night» * ''Shadow Places 2: Halflights'' ([[2011 год у гісторыі музыкі|2011]]) — «Angels» * ''An Inner Holiday — 2'' ([[2011 год у гісторыі музыкі|2011]]) — «Dead» === Рэміксы === * ''Mirrors Of Mind — Dellamorte Dellamore'' — «Dellamorte Dellamore», EP * ''Lily Of The Valley — Recognize'' — «Recognize», сінгл * ''Riddle — Страсть'' — «Страсть», EP == Удзельнікі == * Аляксандр Круп: спеў, музыка, словы, сэмплінг/праграмінг * Nika Noname: спеў, словы (2010-2014) * Alice: спеў (2009-2011) * JadFeel: [[спеў]] (2008) {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://kalt.dark.by/ Падвойны інтэрнэт-сінгл «Separated»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111215124321/http://kalt.dark.by/ |date=15 снежня 2011 }} * [https://www.facebook.com/kltrzg/ Старонка на Facebook] [[Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2007 годзе]] gwai6sdkwsnbvm3c9dg5p44g4fk2f4y 0 471665 5174385 5145863 2026-08-02T01:43:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174385 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Масленікаў}} {{Ваенны дзеяч |імя = Іван Іванавіч Масленнікаў |дата нараджэння = |дата смерці = |месца нараджэння = |месца смерці = |выява = |апісанне выявы = |мянушка = |прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|СССР|армія}} |гады службы = |званне = {{СССР, Генерал арміі}} |род войскаў = |камандаваў = |частка = |бітвы = [[Грамадзянская вайна ў Расіі]]<br/>[[Вялікая Айчынная вайна]]<br/>[[Савецка-японская вайна]] |узнагароды = {{{!}} Style = "background:transparent" {{!}} {{Медаль Залатая Зорка}} {{!}}} {{{!}} Style = "background: transparent" {{!}} {{Ордэн Леніна}} {{!!}} {{Ордэн Леніна}} {{!!}} {{Ордэн Леніна}} {{!!}} {{Ордэн Леніна}} {{!}}- {{!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!}}- {{!}} {{Ордэн Суворава 1 ступені}} {{!!}} {{Ордэн Кутузава 1 ступені}} {{!!}} {{Ордэн Кутузава 1 ступені}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонай Зоркі}} {{!}}- {{!}} {{Медаль XX гадоў Рабоча-Сялянскай Чырвонай Арміі}} {{!!}} {{Медаль За абарону Ленінграда}} {{!!}} {{Медаль За абарону Каўказа}} {{!!}} {{Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»}} {{!}}- {{!}} {{Медаль За перамогу над Японіяй}} {{!!}} {{Медаль 30 гадоў Савецкай Арміі і Флота}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга, Манголія}} {{!!}} {{Медаль За Перамогу над Японіяй, Манголія}} {{!}}} {{{!}} {{!}} {{Ганаровы супрацоўнік дзяржбяспекі}} {{!}}} |сувязі = |у адстаўцы = }} '''Іва́н Іва́навіч Ма́сленнікаў''' ({{ДН|16|9|1900|3|}} — {{ДС|16|4|1954}}) — савецкі ваенны дзеяч, [[генерал арміі]] (1944), [[Герой Савецкага Саюза]] (1945), кандыдат у члены [[ЦК КПСС]]. {{зноскі}} == Літаратура == * * [http://www.memo.ru/history/NKVD/kto/biogr/gb315.htm Масленников И. И.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161211161046/http://www.memo.ru/history/nkvd/kto/biogr/gb315.htm |date=11 снежня 2016 }} // {{кніга|аўтар=Петров Н. В., Скоркин К. В.|загаловак=Кто руководил НКВД, 1934—1941 : справочник|адказны=Под ред. Н. Г. Охотина и А. Б. Рогинского|спасылка=http://www.memo.ru/history/NKVD/kto/index.htm|месца=М.|выдавецтва=Звенья|год=1999|старонак=502|тыраж=3000|isbn=5-7870-0032-3|archive-date=1 лютага 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201112327/http://www.memo.ru/history/NKVD/kto/index.htm}} == Спасылкі == * {{warheroes|id=141}} {{Камандуючыя франтамі РСЧА ў Другой сусветнай вайне}} {{Генералы арміі СССР}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Масленнікаў Іван Іванавіч}} [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны]] [[Катэгорыя:Камандуючыя франтамі ў Вялікай Айчыннай вайне]] [[Катэгорыя:Камандуючыя арміямі ў Вялікай Айчыннай вайне]] [[Катэгорыя:Кандыдаты ў члены ЦК КПСС]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі імя М. В. Фрунзэ]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі Генштаба]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Ржэўскай бітвы]] [[Катэгорыя:Застрэліліся]] [[Катэгорыя:Камандуючыя Закаўказскай ваеннай акругай]] 0odp0ip19azgteiii0636tlqhxck1bi 0 474355 5174236 5154521 2026-08-01T16:45:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174236 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Расліны |parent = Phoenix |rang = Від |latin = Phoenix theophrastii |author = [[Greuter]], 1967 |syn = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = NT |iucn = 38630 |wikispecies = Phoenix theophrastii |commons = Phoenix theophrastii |itis = |grin = }} '''Phoenix theophrastii''' — адзін з [[Біялагічны від|відаў]] [[Фінікавая пальма|фінікавых пальмаў]]<ref name="myflora">{{Cite web |url=http://myflora.org.ua/content/encyclopedia/palms_cycads/Phoenix%20theophrasti/Phoenix%20theophrasti.html |title=Энциклопедия растений. |access-date=21 жніўня 2017 |archive-date=2 чэрвеня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170602155201/http://myflora.org.ua/content/encyclopedia/palms_cycads/Phoenix%20theophrasti/Phoenix%20theophrasti.html |url-status=dead }}</ref>. == Арэал == [[Арэал]] — поўдзень [[Грэцыя|Грэцыі]], востраў [[Крыт]] і некалькі астравоў. У раёне пляжа [[Ваі]] расце самы вялікі [[Пальмавыя|пальмавы]] лес [[Еўропа|Еўропы]], пасаджаны, як мяркуецца, [[Фінікійцы|фінікійцамі]]<ref>[http://www.tocrete.com/lassiti/sights/72-vaibay Пальмовый пляж Ваи]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[http://www.explorecrete.com/nature/flora.html The Flora of Crete]</ref>. Від — адна з дзвюх [[Пальмавыя|пальмаў]]-[[Эндэмік|эндэмікаў]] Еўропы<ref>[http://www.arkive.org/cretan-date-palm/phoenix-theophrasti/ ARKive — Cretan date palm videos, photos and facts — Phoenix theophrasti] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160710174541/http://www.arkive.org/cretan-date-palm/phoenix-theophrasti/ |date=10 ліпеня 2016 }}</ref>. == Апісанне віду == Невысокая (да 15 метраў) фінікавая пальма з [[Ліст|лісцем]] да 2—3 м. [[Плод]] — [[Фінікі|фінік]] да 1,5 см даўжынёй і да 1 см у [[дыяметр]]ы [[Жоўты колер|жаўтлява]]-[[Карычневы колер|карычневага]] колеру. Утварае [[Корань расліны|прыкаранёвы]] параснік, які можа развіцца ў [[Ствол дрэва|ствалы]]. Па некаторых дадзеных, [[Дрэва|дрэвы]] могуць вытрымліваць непрацяглае паніжэнне [[Тэмпература|тэмпературы]] да −11[[Градус Цэльсія|°С]]. Від занесены ў [[Чырвоная кніга|Чырвоную кнігу]] [[Міжнародны саюз аховы прыроды|МСАП]]<ref>[http://caramelina.ru/2011/06/vai/ Пальмовый лес, пляж Ваи]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://cyberleninka.ru/article/n/ekspeditsionnoe-obsledovanie-turetskoy-chasti-estestvennogo-dizyunktivnogo-areala-finika-teofrasta-phoenix-theophrasti-greuter-na ''Максимов А. П., Гаевский И. А., Ковалев М. С., Хромов А. Ф., Григорьев А. И.'' Экспедиционное обследование турецкой части естественного дизъюнктивного ареала финика Теофраста (Phoenix theophrasti Greuter) на полуострове Датча // Вестник Нижневартовского государственного университета. 2018. № 3.] * [https://www.tropicalbritain.co.uk/phoenix-theophrasti.html Phoenix theophrasti // Tropical Britain] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241209165433/https://www.tropicalbritain.co.uk/phoenix-theophrasti.html |date=9 снежня 2024 }}{{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Крыт]] [[Катэгорыя:Пальмавыя]] [[Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей]] [[Катэгорыя:Флора Еўропы]] [[Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1967 годзе]] tvmbdk74c4q9dz182500bp1tbxlfegd 0 526014 5174252 5033877 2026-08-01T17:35:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174252 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = | image file = | image descr = | regnum = Расліны | latin =Quercus ithaburensis | parent = Quercus | author = | rang = Від |range map = |range map caption = |range map width = | wikispecies = Quercus ithaburensis | commons = Category:Quercus ithaburensis | iucnstatus = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | ipni = | tpl = | children name = | children = }} '''Quercus ithaburensis''' — лістападнае дрэва, від сямейства [[Букавыя|букавых]]. == Батанічнае апісанне == ''Quercus ithaburensis'' невялікае ці сярэдняе [[Вечназялёныя расліны|паўвечназялёнае]] [[Лістападныя расліны|лістападнае]] дрэва, якое расце да вышыні ў 15 метраў, з круглявай кронай і часта з вузлаватым ствалом і галінамі. Лісце 4-9 см у даўжыню і 2-5 см у шырыню, авальнай формы, з 7 па 10 пар. Яно цёмна-зялёнае, глянцавае зверху і шэрае лямцавае знізу<ref name=tammy/><ref name=tabby/>. Мужчынскія кветкі — [[каташкі]] светла-зялёнага колеру даўжынёй да 5 см, а жаночыя кветкі — зусім невялікія, даўжынёй да 0,4 мм, растуць па 3-х на кароткіх [[Пладаножка|пладаножках]] і апыляюцца ветрам. Цвіценне адбываецца з сакавіка па красавік на большасці арэалу. Жалуды, як правіла, авальныя, да 5 см у даўжыню і 3 см у шырыню, з плюскай, якая ахоплівае прыкладна 1/3 жолуда, з тэрмінам выспявання ў 18 месяцаў, ападаюць з дрэва ў 2-ю [[восень]] пасля апылення. Плюска пакрыта доўгіми жорсткіми друзлыми лускавінкамі, якія згорнутыя назад або эвальвентна асабліва ўздоўж краю плюскі<ref name=tammy>[http://oaks.of.the.world.free.fr/quercus_ithaburensis.htm Oaks of the World: ''Quercus ithaburensis'']</ref><ref name=tabby>{{Cite web |url=http://www.wildflowers.co.il/english/plant.asp?ID=370 |title=Wild Flowers of Israel: ''Quercus ithaburensis'' |access-date=23 верасня 2017 |archive-date=26 сакавіка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140326074951/http://www.wildflowers.co.il/english/plant.asp?ID=370 |url-status=dead }}</ref> <ref>Menitsky, Yu.L. (2005). ''Oaks of Asia''. Science Publishers ISBN 1-57808-229-3.</ref>. == Арэал == Расце ў Паўднёва-Усходняй [[Еўропа|Еўропе]], паўднёва-Усходняй [[Італія|Італіі]]<ref>[http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index2.php?scientific-name=quercus+ithaburensis Altervista Flora Italiana, ''Quercus ithaburensis'' Decne.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161001224453/http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index2.php?scientific-name=quercus+ithaburensis |date=1 кастрычніка 2016 }} includes many photos</ref>, паўднёвай [[Албанія|Албаніі]] і [[Грэцыя|Грэцыі]]<ref>[http://www.biodiversitylibrary.org/page/34706776#page/369/mode/1up Baldacci, Antonio 1895. Malpighia 9: 351—352] in Italian, as ''Quercus cretica''</ref>, і ў паўднёва-заходняй [[Азія|Азіі,]] ад [[Турцыя|Турцыі]] на поўдзень праз [[Ліван]], [[Ізраіль]], [[Сірыя|Сірыю]]<ref>[http://www.biodiversitylibrary.org/page/36197795#page/352/mode/1up Decaisne, Joseph 1835. Annales des Sciences Naturelles; Botanique, sér. 2 4: 348—349] description in Latin, commentary in French</ref>, і суседнюю [[Іарданія|Іарданію]]<ref>Mouterde, Paul 1966. Nouvelle Flore du Liban et de la Syrie 1: 365</ref>, дзе з’яўляецца [[Нацыянальныя сімвалы Іарданіі|нацыянальным дрэвам]]. == Сінонімы == Сінаніміка віду ўключае наступныя назвы<ref>[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-173384 The Plant List, ''Quercus ithaburensis'' Decne. ]</ref>: * Quercus aegilops var. ithaburensis * Quercus aegilops subspecies ithaburensis * Quercus macrolepis subspecies ithaburensis * Quercus aegilops L., rejected name * Quercus agriobalanidea Papaioann. * Quercus cretica Bald. 1895 not Raulin ex A. DC. 1864 * Quercus echinata Lam. * Quercus ehrenbergii Kotschy * Quercus graeca Kotschy * Quercus hypoleuca Kotschy ex A.DC. * Quercus macrolepis Kotschy * Quercus massana Ehrenb. ex Wenz. * Quercus pyrami Kotschy * Quercus ungeri Kotschy * Quercus vallonea Kotschy * Quercus vallonea A.DC. * Quercus ventricosa Koehne {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.tropicos.org/Image/100167562 Выява з Flora Palaestina] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Флора Міжземнамор’я]] [[Катэгорыя:Дуб]] 8uiwjk75ovclfnsiuss8vt7f5x02057 0 535882 5174286 5016771 2026-08-01T19:16:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174286 wikitext text/x-wiki {{Сінгл | Назва = Shape of You | Выканаўца = [[Эд Шыран|Эда Ширана]] | Альбом = [[÷ (альбом)|÷]] | Выпушчаны = [[6 студзеня]] [[2017 год у музыцы|2017]] | Фармат = [[лічбавая дыстрыбуцыя]] | Запісаны = 2016 | Жанры = [[поп-музыка|поп]] | Працягласць = 3:53 | Лэйблы = [[Asylum Records|Asylum]] | Прадзюсар = Эд Шыран, Стыў Мэк<ref>{{cite web|title=Shape of You - Single by Ed Sheeran on Apple Music|url=https://itun.es/us/y8Abhb?i=1191557785|website=iTunes|date=6 January 2017|access-date=6 January 2017}}</ref> | Аўтары песні = [[Эд Шыран]], Стыў Мэк, Джоні Мак-Дэйд | Папярэдні = [[Lay It All on Me]] | Пап_год = 2015 | Год = 2017 | Наступны = [[Castle on the Hill]] | Наст_год = 2017 }} «'''Shape of You'''» — песня [[Вялікабрытанія|брытанскага]] [[аўтар-выканавец|аўтара-выканаўца]] [[Эд Шыран|Эда Шырана]], выдадзеная 6 студзеня [[2017 год у музыцы|2017 года]] ў якасці першага сінгла з яго трэцяга студыйнага альбома ''[[÷ (альбом)|÷]]'' гуказапісным лэйблам [[Asylum Records]]<ref>{{cite web|title=Ed Sheeran Returns With Two New Tracks «Castle on the Hill» and «Shape of You»|url=http://www.complex.com/music/2017/01/ed-sheeran-castle-on-hill-shape-of-you-divide|website=Complex|date=6 January 2017|access-date=6 January 2017|archive-date=7 студзеня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170107170909/http://www.complex.com/music/2017/01/ed-sheeran-castle-on-hill-shape-of-you-divide|url-status=dead}}</ref>. == Інфармацыя пра песню == 4 студзеня 2017 года Эд Шыран апублікаваў 6-секундны відэатызер, які змяшчаў першы радок новай песні. 6 студзеня падчас эфіру радыёперадачы ''Breakfast Show'' на [[BBC Radio 1]] музыкант заявіў, што песня «Shape of You» стваралася для [[Рыяна|Рыяны]]<ref>{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/ed-sheeran-returns-to-music-with-two-brand-new-singles__17653/|publisher= Official Charts|title= Ed Sheeran is back - listen|access-date=6 January 2017|date=6 January 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/2969460/ed-sheeran-shape-you-castle-hill/|publisher=[[MTV]]|title=Ed Sheeran Is Back|date=6 January 2017|access-date=6 January 2017|archive-date=7 студзеня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170107164512/http://www.mtv.com/news/2969460/ed-sheeran-shape-you-castle-hill/|url-status=dead}}</ref>, з думкамі пра тое, што кампазіцыя падышла б для Рыяны, ён пачаў дадаваць у тэкст розныя дэталі (прыкладам, ''Van The Man on the jukebox''), але толькі потым вырашыў, што ён сам будзе выканаўцам песні<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop/7647615/ed-sheeran-new-song-shape-of-you-rihanna-interview|title= Ed Sheeran Debated Giving Rihanna His New Song 'Shape of You'|date= January 6, 2017|access-date= January 9, 2017|publisher= ''Billboard''}}</ref>. Шыран не пісаў яе мэтна для новага альбома, але потым вырашыў, што «Гэта будзе пацешна»<ref>{{cite web|url= http://www.idolator.com/7654716/ed-sheeran-shape-of-you-rihanna|publisher= ''Idolator''|date= January 6, 2017|access-date= January 9, 2017|title= Ed Sheeran Says That «Shape Of You» Was Initially Meant For Rihanna|archive-date= 10 студзеня 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20170110015036/http://www.idolator.com/7654716/ed-sheeran-shape-of-you-rihanna|url-status= dead}}</ref>. == Кампазіцыя == «Shape of You» утрымвае ў сабе рысы жанраў [[дэнсхол]] і {{нп3|трапічны хаўс||en|tropical house}}, а таксама элементы акустыкі<ref name="auto">{{cite web|title=New Music Friday: 9 New Songs To Hear Now|url=http://ew.com/music/2017/01/06/new-music-friday-ed-sheeran-kiesza-miley-cyrus/|website=EW.com|access-date=6 January 2017|date=6 January 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hotnewhiphop.com/ed-sheeran-shape-of-you-new-song.1972458.html|title=Ed Sheeran - Shape of You [New Song]|publisher=''Hot New Hip Hop''|date=6 January 2017|access-date=22 кастрычніка 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170108190241/http://www.hotnewhiphop.com/ed-sheeran-shape-of-you-new-song.1972458.html|archive-date=8 студзеня 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2017/jan/06/ed-sheeran-castle-on-the-hill-shape-of-you-new-songs|title= Ed Sheeran releases new songs Castle on the Hill and Shape Of You|publisher= ''The Guardian''|access-date=6 January 2017|date=6 January 2017}}</ref>. Пад акампанемент [[Марымба|марымбы]] і перкусіі Шыран расказвае гісторыю пра знаёмства ў бары<ref>{{cite web|url=https://www.RollingStone/music/news/hear-ed-sheerans-castle-on-the-hill-shape-of-you-w459340|title=Hear Ed Sheeran's Castle on the Hill and Shape of You|publisher=[[Rolling Stone]]|date=6 January 2017|access-date=6 January 2017}}{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ntnews.com.au/entertainment/music/ed-sheeran-sings-about-sex-booze-and-elton-john-on-his-new-songs/news-story/ac77c71f83f3d08b0f8a9a60d7514144|date= January 6, 2017|access-date= January 9, 2017|publisher= ''NT News''|title= Ed Sheeran releases sings about booze and Elton John in his new songs}}</ref>. «Shape of You» напісана ў танальнасці [[До-дыез мінор|До♯ мінор]], тэмпе 96 удару ў хвіліну; паслядоўнасць акордаў — C♯m-F♯m-А-B, ; вакальны дыяпазон ахапляе 2 актавы ад [[Соль (нота)|Соль♯₃]] до Соль♯₅<ref>{{cite web|url=http://www.musicnotes.com/sheetmusic/mtd.asp?ppn=MN0170745|publisher= ''Musicnotes.com''|access-date= January 9, 2017|title= "Ed Sheeran 'Shape of You' Sheet Music" }}</ref>. == Пазіцыі ў чартах == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |- ! scope="col"| Чарт (2017) ! scope="col"| Найвышэйшая<br> пазіцыя |- |- ! scope="row"|{{Аргенціна}} [[Аргенціна]] ([[Monitor Latino]])<ref>{{cite web|url=http://charts.monitorlatino.com/top20/Argentina/General/20170501|publisher=[[Monitor Latino]]|access-date=7 May 2017|title=Top 20 Argentina|language=es|date=1 May 2017}}</ref> | 2 |- ! scope="row"| {{Аргенціна}} [[Аргенціна]] Anglo ([[Monitor Latino]])<ref>{{cite web|url=http://charts.monitorlatino.com/top20/Argentina/Anglo/20170703|publisher=[[Monitor Latino]]|access-date=28 July 2017|title=Top 20 Anglo Argentina – Del 3 al 9 de Julio, 2017|language=es|date=3 July 2017}}</ref> | 1 |- ! scope="row"| {{Беларусь}} [[Беларусь]] ([[Unistar Radio Top 20]])<ref>{{cite web|url=http://unistar.by/music/top20/|publisher=[[Unistar Radio Top 20]] |title=Top 20 General|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20170216174201/http://unistar.by/music/top20/ |archive-date=16 February 2017 }}</ref> |align="center"| 3 |- {{singlechart|Australia|1|artist=Ed Sheeran|song=Shape of You|rowheader=true|accessdate=14 January 2017}} |- {{singlechart|Austria|1|artist=Ed Sheeran|song=Shape of You|rowheader=true|accessdate=19 January 2017}} |- {{singlechart|Flanders|1|artist=Ed Sheeran|song=Shape of You|rowheader=true|accessdate=21 January 2017}} |- {{singlechart|Wallonia|1|artist=Ed Sheeran|song=Shape of You|rowheader=true|accessdate=4 February 2017}} |- ! scope="row"| Brazil (''[[Billboard Brasil]]'' Pop Airplay)<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com.br/noticias/pop-brasil-nego-do-borel-e-o-mais-ouvido-da-semana/|title=Airplay Chart|language=pt|publisher=[[Billboard Brasil]]|access-date=25 April 2017}}</ref> | 2 |- {{singlechart|Canada|1|artist=Ed Sheeran|rowheader=true|accessdate=19 January 2017}} |- ! scope="row"| Chile ([[Monitor Latino]])<ref>{{cite web|url=http://charts.monitorlatino.com/top20/Chile/General/20170703 |publisher=[[Monitor Latino]] |access-date=10 July 2017 |title=Top 20 Chile |language=es |date=3 July 2017}}</ref> | 4 |- ! scope="row"| Colombia ([[National-Report]])<ref>{{cite web|url=http://www.national-report.com/top-anglo-co/|title=Top 100 Colombia - Semana 21 del 2017 - Del 19/05/2017 al 25/05/2017|publisher=[[National-Report]]|date=12 May 2017|access-date=12 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170512134806/http://www.national-report.com/top-100-colombia/|archive-date=12 May 2017|language=es}}</ref> | 10 |- ! scope="row"| Colombia Anglo ([[National-Report]])<ref>{{cite web|url=http://www.national-report.com/top-colombia/|publisher=[[National Report]]|access-date=26 May 2017|title=Top 10 Colombia Anglo|language=es|date=8 May 2017}}</ref> | 1 |- ! scope="row"| Colombia ([[National-Report]])<ref name="auto1">{{cite web|url=http://national-report.com.ve/top-100-semana-14-del-31032017-al-06042017/|title=Top 100 – Semana 14 del 31/03/2017 al 06/04/2017|publisher=national-report.com.ve|language=es|date=7 April 2017|access-date=11 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170412072206/http://national-report.com.ve/top-100-semana-14-del-31032017-al-06042017/|archive-date=12 красавіка 2017|url-status=dead}}</ref><br/><small>Latin Remix</small> | 88 |- ! scope="row" | Colombia ([[Monitor Latino]])<ref>{{cite web|url=http://charts.monitorlatino.com/top20/Colombia/General/20170501 |publisher=[[Monitor Latino]] |title=Top 20 Colombia|language=es }}</ref> | 10 |- ! scope="row" | Colombia Anglo ([[Monitor Latino]])<ref>{{cite web|url=http://charts.monitorlatino.com/top20/Colombia/Anglo/20170417 |publisher=[[Monitor Latino]] |title=Top 20 Anglo del 17 al 23 de Abril, 2017|language=es}}</ref> | 1 |- ! scope="row"| Croatia ([[Croatian Radiotelevision|HRT]])<ref>{{cite web |url=http://radio.hrt.hr/aod/arc-top-40/213165/ |title=Croatia ARC TOP 40 |publisher=HRT |access-date=10 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170626060246/http://radio.hrt.hr/aod/arc-top-40/213165/ |archive-date=26 чэрвеня 2017 |url-status=dead }}</ref> | 1 |- {{singlechart|Czech Republic|1|year=2017|week=08|rowheader=true|accessdate=27 February 2017}} |- {{singlechart|Denmark|1|artist=Ed Sheeran|song=Shape of You|rowheader=true|accessdate=14 January 2017}} |- {{singlechart|Denmark Airplay|1|artist=Ed Sheeran|song=Shape of You|week=07|rowheader=true|year=2017|accessdate=16 August 2017}} |- !scope="row"| Euro Digital Songs (''[[Billboard (magazine)|Billboard]]'')<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/biz/search/charts?f[0]=is_bmdb_track_id%3A7655101&f[1]=itm_field_chart_id%3A846&refine=1|title=Euro Digital Songs|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=21 January 2017}}</ref> | 1 |- ! scope="row"| Ecuador ([[Monitor Latino]])<ref>{{cite web|url=http://charts.monitorlatino.com/top20/Ecuador/General/20170710|publisher=[[Monitor Latino]]|access-date=14 August 2017|title=Top 20 Ecuador – Del 3 al 10 de Julio, 2017|language=es|date=10 July 2017}}</ref> | 15 |- ! scope="row"| Ecuador Anglo ([[Monitor Latino]])<ref>{{cite web|url=http://charts.monitorlatino.com/top20/Ecuador/Anglo/20170710|publisher=[[Monitor Latino]]|access-date=14 August 2017|title=Top 20 Anglo Ecuador|language=es|date=10 July 2017}}</ref> | 1 |- {{singlechart|Finland|1|artist=Ed Sheeran|song=Shape of You|rowheader=true|accessdate=15 January 2017}} |- {{singlechart|France|1|artist=Ed Sheeran|song=Shape of You|rowheader=true|accessdate=14 January 2017|refname=France}} |- ! scope="row"| Greece Airplay Chart ([[International Federation of the Phonographic Industry|IFPI]])<ref>{{cite web|url=http://www.airplaychart.gr/index.php?ts=1486464848|title=Airplay Chart|language=el|publisher=[[International Federation of the Phonographic Industry]]|access-date=7 February 2017}}</ref> | 1 |- ! scope="row"| Greece Digital Songs (''[[Billboard (magazine)|Billboard]]'')<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/biz/charts/2017-02-04/greece|title=Greece Digital Song Sales, 4 February 2017|publisher=billboard.com|access-date=1 February 2017}}</ref> | 1 |- ! scope="row"| Guatemala ([[Monitor Latino]])<ref>{{cite web|url=http://charts.monitorlatino.com/top20/Guatemala/General |publisher=[[Monitor Latino]] |access-date=18 May 2017 |title=Top 20 Guatemala |language=es |date=8 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160729013636/http://charts.monitorlatino.com/top20/Guatemala/General |archive-date=29 July 2016 |url-status=dead}}</ref> | 2 |- {{singlechart|Hungarydance|1|year=2017|week=15|rowheader=true|accessdate=21 April 2017}} |- {{singlechart|Hungary|1|year=2017|week=5|rowheader=true|accessdate=10 February 2017}} |- {{singlechart|Italy|1|artist=Ed Sheeran|song=Shape of You|rowheader=true|accessdate=14 January 2017}} |- {{singlechart|Billboardjapanhot100|7|artist=Ed Sheeran|rowheader=true|accessdate=13 April 2017}} |- ! scope="row"| Japan Hot Overseas (''[[Billboard (magazine)|Billboard]]'')<ref>{{cite web|url=http://www.billboard-japan.com/sp/charts/detail?a=d_and_a_overseas&year=2017&month=02&day=20|title=Billboard Japan Hot Overseas|language=ja|publisher=''Billboard'' Japan|date=20 February 2017|access-date=27 July 2017}}</ref> | 1 |- ! scope="row"| Japan Radio Songs (''[[Billboard (magazine)|Billboard]]'')<ref>{{cite web|url=http://www.billboard-japan.com/sp/charts/detail?a=radio_songs&year=2017&month=03&day=27|title=Billboard Japan Radio Songs|language=ja|publisher=''Billboard'' Japan|date=27 March 2017|access-date=14 August 2017}}</ref> | 2 |- ! scope="row"| Latvia ([[Latvijas Radio 5|Latvijas Top 40]])<ref>{{cite web|url=http://www.pieci.lv/lv/lr5/top40|archive-url=http://www.freezepage.com/1487073363LKCDXMIFGQ?url=http://www.pieci.lv/lv/lr5/top40|archive-date=14 February 2017|title=Latvijas Top 40|publisher=[[Latvijas Radio]]|date=12 February 2017|access-date=14 February 2017}}</ref> | 1 |- !scope="row"| Lebanon ([[The Official Lebanese Top 20|Lebanese Top 20]])<ref name=lebanese>{{cite web|url=http://www.olt20.com/Ed_Sheeran#fragment-2|title=The Official Lebanese Top 20 - Ed Sheeran|publisher=[[The Official Lebanese Top 20]]|access-date=31 January 2017}}</ref> | 2 |- ! scope="row"| Lithuania ([[M-1 (Lithuanian radio station)|M-1]] Top 40)<ref>{{cite web|url=http://www.m-1.fm/topai/ |title=Lithuanian Airplay Chart |access-date=16 August 2017 |archive-url=http://www.freezepage.com/1495521522UHSOHRKTJR |archive-date=23 May 2017 }}</ref> | 29 |- ! scope="row"| Luxembourg Digital Songs (''[[Billboard (magazine)|Billboard]]'')<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/biz/charts/2017-02-25/luxembourg-digital-songs|title=Luxembourg Digital Songs|work=Billboard|date=25 February 2017|access-date=16 February 2017}}</ref> | 1 |- ! scope="row"| Malaysia ([[Recording Industry Association of Malaysia|RIM]])<ref>{{cite web|url=http://www.rim.org.my/main/images/stories/RIM/chart/7_i_dm.pdf|title=Top 20 Most Streamed International & Domestic Singles in Malaysia|publisher=[[Recording Industry Association of Malaysia]]|access-date=25 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720225350/http://www.rim.org.my/main/images/stories/RIM/chart/7_i_dm.pdf|archive-date=20 ліпеня 2018|url-status=dead}}</ref> | 1 |- ! scope="row"| Mexico ([[Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas y Videogramas|AMPROFON]])<ref>{{cite web |url=http://www.amprofon.com.mx/top-streaming.php |title=Top 20 Streaming (del 20 de Enero al 26 de Enero) |access-date=13 March 2017 |language=es |publisher=Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas y Videogramas |archive-url=https://web.archive.org/web/20170313200414/http://www.amprofon.com.mx/top-streaming.php |archive-date=13 сакавіка 2017 |url-status=dead}}</ref> | 2 |- !scope="row"| Mexico Airplay (''[[Billboard (magazine)|Billboard]]'')<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/biz/search/charts?f[0]=is_bmdb_album_id%3A7655100&f[1]=itm_field_chart_id%3A1187&refine=1|title=Mexico Airplay|work=Billboard|access-date=22 February 2017}}</ref> | 2 |- !scope="row"| [[Mexico Ingles Airplay]] ([[Billboard (magazine)|''Billboard'']])<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/biz/search/charts?f[0]=is_bmdb_album_id%3A7655100&f[1]=itm_field_chart_id%3A1188&refine=1|title=Mexico Ingles Airplay|work=Billboard|access-date=22 February 2017}}</ref> | 1 |- ! scope="row"| Mexico ([[Monitor Latino]])<ref>{{cite web|url=http://us.monitorlatino.com/mondayChartsConsult_History_New.aspx?year=2017&mes=4&semana=17&formato=0&pais=1|title=Top 20 General|publisher=[[Monitor Latino]]|date=24 April 2017|access-date=24 April 2017}}</ref> | 6 |- ! scope="row"| Mexico Anglo ([[Monitor Latino]])<ref>{{cite web|url=http://us.monitorlatino.com/mondayChartsConsult_History_New.aspx?year=2017&mes=4&semana=17&formato=4&pais=1|title=Top 20 Anglo|publisher=[[Monitor Latino]]|date=24 April 2017|access-date=27 July 2017}}</ref> | 1 |- {{singlechart|Dutch40|1|year=2017|week=3|rowheader=true|accessdate=20 January 2017}} |- !scope="row"|Netherlands ([[Mega Top 50]])<ref>"[http://megatop50.3fm.nl/mobiel/weeklijst/2017-02-18 Lijst van 18-02-2017 - MEGA TOP 50] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170811145006/http://megatop50.3fm.nl/mobiel/weeklijst/2017-02-18 |date=11 жніўня 2017 }}" (in Dutch). [[Mega Top 50]]</ref> | 1 |- {{singlechart|Dutch100|1|artist=Ed Sheeran|song=Shape of You|rowheader=true|accessdate=14 January 2017}} |- {{singlechart|New Zealand|1|artist=Ed Sheeran|song=Shape of You|rowheader=true|accessdate=14 January 2017}} |- {{singlechart|Norway|1|artist=Ed Sheeran|song=Shape of You|rowheader=true|accessdate=14 January 2017}} |- ! scope="row"| Panama ([[Monitor Latino]])<ref>{{cite web|url=http://charts.monitorlatino.com/top20/Panama/General|publisher=[[Monitor Latino]]|access-date=18 May 2017|title=Top 20 Panama|language=es|date=8 May 2017}}</ref> | 2 |- ! scope="row"| Panama Anglo ([[Monitor Latino]])<ref>{{cite web|url=http://charts.monitorlatino.com/top20/Panama/Anglo/20170717|publisher=[[Monitor Latino]]|access-date=6 August 2017|title=Top 20 Anglo Panama|language=es|date=17 July 2017}}</ref> | 1 |- ! scope="row"| Paraguay ([[Monitor Latino]])<ref>{{cite web|url=http://charts.monitorlatino.com/top20/Paraguay/General|publisher=[[Monitor Latino]]|access-date=18 May 2017|title=Top 20 Paraguay|language=es|date=8 May 2017}}</ref> | 2 |- ! scope="row"| Peru ([[Monitor Latino]])<ref>{{cite web|url=http://charts.monitorlatino.com/top20/Peru/General|publisher=[[Monitor Latino]]|access-date=22 May 2017|title=Top 20 Peru|language=es|date=22 May 2017}}</ref> | 2 |- ! scope="row"| Philippines ([[Philippine Hot 100]])<ref>{{cite web|url=http://billboard.ph/billboardph-hot-100/|title=BillboardPH Hot 100|work=[[Billboard Philippines]]|date=12 June 2017|access-date=12 June 2017}}</ref> | 1 |- {{singlechart|Poland|1|chartid=2223|year=2017|rowheader=true|accessdate=13 February 2017}} |- {{singlechart|Polishdance|1|chartid=2263|accessdate=29 March 2017|rowheader=true}} |- ! scope="row"| Poland ([[Polish Video Chart|Polish TV Airplay Chart]])<ref>{{cite web |url=http://bestsellery.zpav.pl/airplays/pozostale/archiwum.php?year=2017&typ=tv&idlisty=2268#title |title=Polish Video Chart |date=31 March 2017 |access-date=31 July 2017 |archive-date=31 ліпеня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170731145714/http://bestsellery.zpav.pl/airplays/pozostale/archiwum.php?year=2017&typ=tv&idlisty=2268#title |url-status=dead }}</ref> | 2 |- ! scope="row"| Romania ([[Media Forest]])<ref>{{cite web|url=http://www.mediaforest.ro/WeeklyCharts/HistoryWeeklyCharts.aspx|title=Romanian International Top 10 Singles Chart|work=Media Forest|date=12 March 2017|access-date=18 March 2017}}</ref> | 1 |- ! scope="row"| {{Расія}} Russia Airplay ([[Tophit]])<ref>{{cite web|url=https://tophit.ru/ru/chart/airplay/weekly/2017-02-20/all/new|title=Official Russia Top 100 Airplay Chart (week 11)|publisher=[[Tophit]]|access-date=18 March 2017|language=ru|archive-date=3 сакавіка 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303210449/https://tophit.ru/ru/chart/airplay/weekly/2017-02-20/all/new|url-status=dead}}</ref> | 1 |- {{singlechart|Scotland|1|date=2017-02-10|rowheader=true|accessdate=11 February 2017}} |- {{singlechart|Slovakia|1|year=2017|week=06|rowheader=true|accessdate=20 February 2017}} |- ! scope="row"| {{Славенія}} Slovenia ([[SloTop50]])<ref>{{cite web|url=http://www.slotop50.si/Glasbene-lestvice/Tedenske-lestvice/?year=2017&week=11|title=SloTop50 – Slovenian official singles chart|publisher=[[SloTop50]]|access-date=20 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170321083321/http://www.slotop50.si/Glasbene-lestvice/Tedenske-lestvice/?year=2017&week=11|archive-date=21 сакавіка 2017|url-status=dead}}</ref> | 1 |- ! scope="row"| South Korea International Chart ([[Gaon Chart|Gaon]])<ref>{{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?serviceGbn=S1020&termGbn=week&hitYear=2017&targetTime=07&nationGbn=E|publisher=[[Gaon Chart]]|title=Gaon Download Chart – Issue date: 2017.12.02 – 2017.18.02|access-date=23 February 2017}}</ref> | 1 |- {{singlechart|Spain|1|artist=Ed Sheeran|song=Shape of You|rowheader=true|accessdate=15 January 2017}} |- {{singlechart|Sweden|1|artist=Ed Sheeran|song=Shape of You|rowheader=true|accessdate=14 January 2017}} |- {{singlechart|Switzerland|1|artist=Ed Sheeran|song=Shape of You|rowheader=true|accessdate=16 January 2017}} |- ! scope="row"| Switzerland ([[Romandie]])<ref>{{cite web|url=http://lescharts.ch/weekchart.asp?cat=s&year=2017&date=20170409|title=Ed Sheeran no. 1 en Suisse romande|publisher=lescharts.ch|access-date=10 August 2017|archive-date=10 жніўня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810170419/http://lescharts.ch/weekchart.asp?cat=s&year=2017&date=20170409|url-status=dead}}</ref> | 1 |- ! scope="row"|Turkey ([[Turkish Singles Chart|Number One Top 40]])<ref name="turkey">{{cite news|url=https://www.numberone.com.tr/muzik/number-one-top-40/|title=Top 40 – Number1 FM/TV|publisher=Number One|language=tr|access-date=18 May 2017|archive-date=18 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170518222745/https://www.numberone.com.tr/muzik/number-one-top-40/|url-status=dead}}</ref> | 1 |- {{singlechart|UK|1|date=2017-01-13|rowheader=true|accessdate=14 January 2017}} |- ! scope="row"| Ukraine Airplay ([[Tophit]])<ref>{{cite web|url=https://tophit.ru/en/chart/ukraine/weekly/2017-05-22/all/all|title=Official Ukraine Top 100 Airplay Chart (week 21)|publisher=[[Tophit]]|access-date=27 July 2017|archive-date=6 жніўня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806031045/https://tophit.ru/en/chart/ukraine/weekly/2017-05-22/all/all|url-status=dead}}</ref> | 1 |- ! scope="row"| Uruguay ([[Monitor Latino]])<ref>{{cite web|url=http://charts.monitorlatino.com/top20/Uruguay/General|publisher=[[Monitor Latino]]|access-date=18 May 2017|title=Top 20 Uruguay|language=es|date=8 May 2017}}</ref> | 9 |- {{singlechart|Billboardhot100|1|artist=Ed Sheeran|rowheader=true|accessdate=19 January 2017}} |- {{singlechart|Billboardadultcontemporary|1|artist=Ed Sheeran|rowheader=true|accessdate=19 April 2017}} |- {{singlechart|Billboardadultpopsongs|1|artist=Ed Sheeran|rowheader=true|accessdate=28 February 2017}} |- {{singlechart|Billboarddanceclubplay|1|artist=Ed Sheeran|rowheader=true|accessdate=7 March 2017}} |- {{singlechart|Billboardlatinpopsongs|15|artist=Ed Sheeran|rowheader=true|accessdate=27 June 2017}} |- {{singlechart|Billboardpopsongs|1|artist=Ed Sheeran|rowheader=true|accessdate=21 February 2017}} |- ! scope="row"| US Anglo ([[Monitor Latino]])<ref>{{cite web|url=http://charts.monitorlatino.com/top20/US/Anglo|publisher=[[Monitor Latino]]|access-date=16 August 2017|title=Top 20 Anglo USA|language=es|date=7 August 2017}}</ref> | 1 |- ! scope="row"| Venezuela Anglo ([[Monitor Latino]])<ref>{{cite web|url=http://charts.monitorlatino.com/top20/Venezuela/Anglo|publisher=[[Monitor Latino]]|access-date=14 August 2017|title=Top 20 Anglo Venezuela|language=es|date=7 August 2017}}</ref> | 1 |- ! scope="row"| Venezuela English ([[Record Report]])<ref>{{cite web|url=http://www.recordreport.com.ve/publico/anglo/|title=Anglo|language=es|date=1 April 2017|archive-url= http://www.freezepage.com/1491220904KZNYRJNXTQ|archive-date=1 April 2017|publisher=Record Report}}</ref> | 1 |- ! scope="row"| Venezuela ([[National-Report]])<ref name="auto1"/><br/><small>Latin Remix</small> | 63 |} == Храналогія выдання == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col"| Краіна ! scope="col"| Дата ! scope="col"| Фармат ! scope="col"| Лэйбл ! scope="col"| Спасылка |- ! scope="row"| Свет | {{Start date|2017|1|6|df=yes}} | [[лічбавая дыстрыбуцыя]] | Asylum Records | |- ! scope="row"| ЗША | {{Start date|2017|01|10|df=yes}} | радыё | [[Atlantic Records]] |<ref>{{cite web|title=Top 40/M Future Releases|url=http://www.allaccess.com/top40-mainstream/future-releases|publisher=All Access Media Group|access-date=6 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170106230239/http://www.allaccess.com/top40-mainstream/future-releases|archive-date=6 January 2017}}</ref> |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Сінглы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100]] [[Катэгорыя:Сінглы, якія ўзначальвалі UK Singles Chart]] mk40wfdlxnxv9ygpbh3s8ner1ayb96y 0 539449 5174260 5112596 2026-08-01T18:04:36Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174260 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль|назва=Renault Clio IV RS 1.6|фота=Renault Clio IV RS (front quarter).JPG|вытворца=[[Renault]]|гады вытворчасці=[[2012]] - па ц.ч.|папярэднік=|пераемнік=|заводы=[[Францыя]]|клас=|сегмент=|даўжыня=4090|шырыня=1732|вышыня=1432|колавая база=2589|аб'ём бака=45 л|вікісховішча=Renault Clio IV RS 1.6}} '''Renault Clio''' — кампактны [[хэтчбэк]] В-класа, ад французскага аўтавытворцы [[Renault S.A.|Renault]]. Першы Clio быў выдадзены ў 1990 годзе, замяніўшы мадэль Renault 5. На сённяшні дзень прадстаўлена 4 пакалення Renault Clio: * 1 пакаленне, 1990—1998 * 2 пакаленне, 1998—2005 * 3 пакаленне, 2005—2012 * 4 пакаленне, 2012—2016 == Апісанне '2016 == Цэлых сем сілавых агрэгатаў прапанавана з мадэлямі 2016 года. Бензінавы пералік адкрывае 1.2-літровы чатырохцыліндравы рухавік на 75 конікаў і 107 Нм. Дапоўнены ён пяціступеністай механічнай скрынкай. Аўтамабіль яны разганяюць за 14.5 секунд. Выдатак паліва знаходзіцца на ўзроўні 5.6 л / 100 км у мяшаным цыкле. Наступным у спісе апынуўся 0.9-літровы трохцыліндравы рухавік на 90 конскіх сіл і 135 Нм. З ім хэтчбэк разганяецца за 12.2 секунд, марнуючы 4.7 л / 100 км. Чакаецца, што менавіта ён стане фаварытам сярод кіроўцаў. Далей ідзе 1.2-літровы чатырохцыліндравы EDS са 120 конскімі сіламі і 190 Нм. Матор дапоўнены турбанаддувам і кампануецца пяціступеністай механічнай скрынкай. Выдатак паліва складае 5.3 л / 100 км у мяшаным цыкле. Самым магутным сярод бензінавых з’яўляецца 1.6-літровы чатырохцыліндравы рухавік на 200 конікаў і 260 Нм. Ён таксама абсталяваны турбанаддувам. Яму ў пару дасталася шасціступеньчатая аўтаматычная скрынка. Да сотні гэтая парачка Clio разганяе за 6.6 секунд. Выдатак паліва знаходзіцца на ўзроўні 5.9 л / 100 км. Дызельных рухавіка ўсяго тры. Першы з іх, 1.5-літровы чатырохцыліндравы DCI з турбанаддувам, прапануе 75 конскіх сіл і 200 Нм. Разгон адбываецца за 14.3 секунды. Выдатак паліва абмяжоўваецца 3.3 л / 100 км у мяшаным цыкле. Кампануецца ён пяціступеністай механічнай скрынкай. За ім ідзе яшчэ адзін 1.5-літровы чатырохцыліндравы DCI, але ўжо на 90 конікаў і 220 Нм. Разгон адбываецца за 12.0 секунд, расход паліва складае 3.3 л / 100 км у мяшаным цыкле пры дадатку пяціступеністай механічнай скрынкі. З шасціступеньчатай аўтаматычнай трансмісіяй аўтамабіль разганяецца за 12.9 секунды, марнуючы 3.5 л / 100 км. Апошнім ідзе 1.5-літровы чатырохцыліндравы DCI на 110 конскіх сіл і 260 Нм. Расходуе ён 3.5 л / 100 км у мяшаным цыкле, дапаўняючыся пяціступеністай механічнай скрынкай. Прывад ва ўсіх выпадках на пярэднія колы.<ref>[https://automoto.ua/overview/Renault-Clio-2016-843.html Обзор тест-драйва: Renault Clio 2016]</ref> == Бяспека == Вынікі краш-тэсту Renault Clio 2016 года згодна з [[Euro NCAP]]<ref>{{Cite web |url=https://www.euroncap.com/en/results/renault/clio/10944 |title=Архіўная копія |access-date=24 лістапада 2017 |archive-date=10 красавіка 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180410010327/http://www.euroncap.com/en/results/renault/clio/10944 |url-status=dead }}</ref>: {| class="wikitable" !Дарослы пасажыр !Дзіця !Пешаход !Сістэмы бяспекі |- |88 % |89 % |66 % |99 % |} == Агляд мадэлі == Renault Clio чацвёртага пакалення даступны ў 8 колерах, асноўным з якіх стаў чырвоны.<gallery> Файл:Renault - Clio - Mondial de l'Automobile de Paris 2012 - 201.jpg|Renault Clio_side Файл:2012 Renault Clio IV front logo.JPG|Renault Clio_front Файл:2012 Renault Clio IV logo.JPG|Renault Clio_logo Файл:Renault Clio-IV Red.JPG|Renault Clio_rear </gallery> {{зноскі}} == Гл. таксама == {{Commons|Category}} [[Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі Renault|Clio]] [[Катэгорыя:Еўрапейскі аўтамабіль года]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі, прадстаўленыя ў 1990]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі 2000-х]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі 2010-х]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі 2020-х]] rqydxgicx51odk3g1ri0g5ynpo9wf6d 0 540085 5174372 4577251 2026-08-02T00:52:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174372 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль|назва=Škoda Yeti 2.0 TDI 4x4|фота=Škoda Yeti diesel Greenline registered July 2014 (ie post 2013 facelift) 1598cc.JPG|вытворца=[[Škoda]]|гады вытворчасці={{гады аўтамабіля|2009|2017}}|папярэднік=|пераемнік=|заводы=[[Чэхія]]|клас=|сегмент=|даўжыня=4222|шырыня=1793|вышыня=1691|колавая база=2578|аб'ём бака=60 л|вікісховішча=Skoda Yeti 2.0 TDI 4x4}} '''Škoda Yeti''' — першы [[Красовер (тып аўтамабіля)|красовер]] ад аўтавытворцы [[Škoda Auto|Škoda]], які дэбютаваў на Жэнеўскім аўташоў у 2009 годзе. Аўтамабіль быў створаны на платформе Volkswagen A5. == Апісанне == Škoda Yeti прапануецца ў двух варыянтах: City — для горада і Outdoor — для бездарожжа. Аўтамабілі, якія належаць да групы City, абсталёўваюцца бамперамі пад колер кузава і ахоўнымі бакавымі молдынгамі. Yeti Outdoor адрозніваюцца ад «гарадскіх» падвышанай праходнасцю, павялічаным дарожным прасветам і ахоўнымі накладкамі на кузаве. Пярэдняя частка абедзвюх паркетніка абсталёўваецца прастакутнымі процітуманнымі фарамі галаўнога святла. У якасці опцыі даступныя біксенонавыя фары. Задняя частка аўтамабіля абсталёўваецца змененай крышкай багажніка, прастакутнымі адбівальнікамі і невялікі нішай для нумарнога знака. Аўтамабіль камплектуецца лёгкасплаўнымі 16-цалёвымі дыскамі.  Пярэднепрывадны Škoda Yeti можа камплектавацца двума турбанаддзімнымі рухавікамі на выбар. 1,2-літровы 4-цыліндравы бензінавы TSI хоць і лічыцца найбольш танным, але мае высокія эксплуатацыйныя характарыстыкі. Другім варыянтам матора лічыцца 2,0-літровы дызельны 109-моцны рухавік. У базавай камплектацыі дызельны сілавы агрэгат працуе ў пары з 5-ступеністай механічнай каробкай перадач, а бензінавы з 6-ступеньчатай механічнай КП. У якасці опцыі можна абсталяваць аўтамабіль поўным прывадам і 7-ступеністай механічнай КП.<ref>[https://automoto.ua/overview/Skoda-Yeti-2015-470.html Обзор тест-драйва: Skoda Yeti 2015]</ref> == Бяспека == Вынікі краш-тэсту Škoda Yeti 2009 года згодна з [[Euro NCAP]]<ref>{{Cite web |url=https://www.euroncap.com/en/results/skoda/yeti/11061 |title=Архіўная копія |access-date=4 снежня 2017 |archive-date=16 лістапада 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171116134144/https://www.euroncap.com/en/results/skoda/yeti/11061 |url-status=dead }}</ref>: {| class="wikitable" |+Skoda Yeti 2009 года !Дарослы пасажыр !Дзіця !Пешаход !Сістэмы бяспекі |- |92 % |78 % |46 % |71 % |} == Агляд мадэлі == <gallery> Файл:Skoda Yeti 2012 13 (11399683134).jpg|Škoda Yeti спераду Файл:Skoda Yeti 2012 13 (11399689716).jpg|Škoda Yeti ззаду Файл:Skoda Yeti 2012 13 (11399759524).jpg|Škoda Yeti збоку Файл:Skoda-Yeti-interior-front.jpg|Škoda Yeti ўнутры </gallery> {{зноскі}} {{Škoda}} [[Катэгорыя:Аўтамабілі Škoda|Yeti]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта]] gcd7j8yvqpo4koszazlr8rheuka8r5d 0 541268 5174388 5145326 2026-08-02T02:31:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174388 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = [[Міністэрства юстыцыі БССР|Міністр юстыцыі БССР]] | сцяг = Flag of Byelorussian SSR.svg | сцяг2 = | перыядпачатак = сакавік [[1946]] | перыядканец = чэрвень [[1953]] | прэзідэнт = | прэм'ер = [[Панцеляймон Кандратавіч Панамарэнка|Панцеляймон Панамарэнка]]|[[Аляксей Яўхімавіч Кляшчоў|Аляксей Кляшчоў]] | папярэднік = ''ён сам як наркам юстыцыі'' | пераемнік = [[Іван Дзмітрыевіч Вятроў|Іван Вятроў]] | тытул_2 = [[Народны камісарыят юстыцыі БССР|Народны камісар юстыцыі БССР]] | сцяг_2 = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1937–1951).svg | сцяг2_2 = | перыядпачатак_2 = [[1940]] | перыядканец_2 = сакавік [[1946]] | прэзідэнт_2 = | прэм'ер_2 = [[Кузьма Венедыктавіч Кісялёў|Кузьма Кісялёў]]<br/>[[Іван Сямёнавіч Былінскі|Іван Былінскі]]<br/>[[Панцеляймон Кандратавіч Панамарэнка|Панцеляймон Панамарэнка]] | папярэднік_2 = [[Сяргей Цярэнцьевіч Лодысеў|Сяргей Лодысеў]] | пераемнік_2 = ''ён сам як міністр юстыцыі'' | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = {{Ордэн Леніна}}{{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга}}{{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга}} | аўтограф = | Commons = | сайт = }} '''Іва́н Андрэ́евіч Паду́та''' ({{ДН|||1901}}, {{МН|Магілёўская губерня|ў Магілёўскай губерні|}} — [[1982]]) — [[Народныя камісары і міністры юстыцыі БССР|наркам юстыцыі БССР]] (1940—1946) і [[Народныя камісары і міністры юстыцыі БССР|міністр юстыцыі БССР]] (1946—1953). == Біяграфія == Падута Іван Андрэевіч нарадзіўся ў 1901 годзе ў в. Карпілаўка.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://minjust.gov.by/press/news/kadrovaya_politika_i_ideologicheskoe_obespechenie/nerazryvnaya_svyaz_pokoleniy_v_preddverii_dnya_pobedy_pochtili_pamyat_byvshikh_ministrov_yustitsii_v/|title=Неразрывная связь поколений: в преддверии Дня Победы почтили память бывших Министров юстиции – ветеранов Великой Отечественной войны|website=[[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь]]|url-status=dead}}</ref> Пасля заканчэння [[Юрыдычны факультэт БДУ|Мінскага інстытута савецкага будаўніцтва і права]] — на партыйнай працы ў [[Крупскі раён|Крупскім]], [[Чашніцкі раён|Чашніцкім]] РК [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КПБ]], [[Аршанскі раён|Аршанскім]] РК і ГК КПБ. З 1940 па 1941 і з мая 1942 па чэрвень 1953 года — [[Народны камісарыят юстыцыі БССР|наркам]], [[Міністэрства юстыцыі БССР|міністр юстыцыі БССР]]. З 1953 года пенсіянер саюзнага значэння<ref name="Часопіс">{{cite web|url = http://justbel.info/ActiveContent/numbersPdfs/2009_Feb.pdf|title = История в лицах|year = 2-2009|page = 19|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20200216162202/https://justbel.info/ActiveContent/numbersPdfs/2009_Feb.pdf|archive-date = 16 лютага 2020|description = Юстиция Беларуси|url-status = dead|access-date = 18 снежня 2017}}</ref>. Памёр у 1982 годзе. Пахаваны на [[Паўночныя могілкі (Мінск)|Паўночных могілках]] у г. [[Мінск]]у<ref name=":0" />. == Узнагароды == Узнагароджаны [[ордэн Леніна|ордэнам Леніна]], 2 ордэнамі [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|Працоўнага Чырвонага Сцяга]], Ганаровымі граматамі Вярхоўнага Савета БССР. {{зноскі}} == Літаратура == * О награждении орденами организаторов партизанского движения в Белоруссии : Указ Президиума Верховного Совета СССР // Известия Советов депутатов трудящихся СССР. — 1944. — № 194. — С. 1. * Эпоха в событиях и влицах // Юстиция Беларуси. — 2004. — № 1. — С. 21-22. * Белорусская юридическая энциклопедия. В 4 т. Т. 3. П-С. — Минск, 2010. — С.5 {{Бібліяінфармацыя}} * Падуто Иван Андреевич // Белорусская юридическая энциклопедия : в 4 т. : Т. 3 : П-С / [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Белорусский государственный университет]], [[Юрыдычны факультэт БДУ|Юридический факультет]]; [редколлегия: С. А. Балашенко (председатель) и др.]. — [[Мінск|Минск]] : Государственный институт управления и социальных технологий, 2011. — С. 5. == Спасылкі == * [https://person.goub.by/?p=1325 Падуто Иван Андреевич]{{Недаступная спасылка}}. * [http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar134621&strq=l_siz=20 Падуто, Иван Андреевич (государственный деятель; род. 1901)]. * [https://minjust.gov.by/ministry/history/info/ministeкs/ Министры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211211045044/https://minjust.gov.by/ministry/history/info/ministe%D0%BAs/ |date=11 снежня 2021 }}. ''[[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь]]''. * [https://minjust.gov.by/press/news/kadrovaya_politika_i_ideologicheskoe_obespechenie/nerazryvnaya_svyaz_pokoleniy_v_preddverii_dnya_pobedy_pochtili_pamyat_byvshikh_ministrov_yustitsii_v/ Неразрывная связь поколений: в преддверии Дня Победы почтили память бывших Министров юстиции — ветеранов Великой Отечественной]{{Недаступная спасылка}}. ''[[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь]]''. {{DEFAULTSORT:Падута Іван Андрэевіч}} [[Катэгорыя:Народныя камісары юстыцыі БССР]] [[Катэгорыя:Міністры юстыцыі БССР]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР]] paysy4hi61h0qn2e4xl1wii66rmssjp 0 555697 5174233 5170320 2026-08-01T16:27:23Z IshaBarnes 124956 дапаўненне 5174233 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі відэагульняў|2017}} '''2017''' год быў адзначаны шэрагам падзей у галіне [[відэагульня]]ў. == Мерапрыемствы і падзеі == * [[6 студзеня]] — створана [[Беларуская федэрацыя кіберспорту]]<ref>{{cite web|url=http://www.belta.by/sport/view/minjust-zaregistriroval-belorusskuju-federatsiju-kibersporta-227131-2017/|title=Минюст зарегистрировал Белорусскую федерацию киберспорта|publisher=БелТА|date=2017-01-06|access-date=2017-04-13}} {{ref-ru}}</ref> * 13—15 чэрвеня — [[E3|E3 2017]] ([[Лос-Анджэлес]]) == Выпускі гульняў == * 24 лютага — {{нп5|Hollow Knight}} ([[Windows]]) * 1 сакавіка — {{нп5|Horizon Zero Dawn}} ([[PS4]]) * 3 сакавіка — {{нп5|The Legend of Zelda: Breath of the Wild}} ([[Nintendo Switch]], [[Wii U]]) * 25 ліпеня — {{нп5|Fortnite}} ([[Windows]], [[macOS]], [[PS4]], [[Xbox One]]) * 14 верасня — {{нп5|Divinity: Original Sin II}} ([[Windows]]) * 27 кастрычніка — [[Super Mario Odyssey]] ([[Nintendo Switch]]) * 12 снежня — {{нп5|PUBG: Battlegrounds}} ([[Xbox One]]) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Храналагічны пералік}} {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2017]] [[Катэгорыя:Гады ў відэагульнях]] hei8p86wji1va3lbolhi3k76v1veszs 0 561897 5174453 3422733 2026-08-02T08:53:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174453 wikitext text/x-wiki {{Востраў |Назва = Іль-Ронд |Нацыянальная назва = en/Ile Ronde |Карта = |Краіна = Грэнада |Рэгіён = |Раён = |UTC = |Акваторыя = Карыбскае мора |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 18|lat_sec = 13.3 |lon_dir = W|lon_deg = 61|lon_min = 35|lon_sec = 11.4 |region = |CoordScale = |Плошча = 3.2 |Плошча заліваў = |Вышыня = |Насельніцтва = |Год = |Выява = |Памер выявы = 300 |Подпіс выявы = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Іль-Ронд''', або '''Ронд''' ({{lang-en|Ile Ronde}}) — востраў у архіпелагу [[Грэнадзіны]] ([[Малыя Антыльскія астравы]]). Уваходзіць у склад дзяржавы [[Грэнада]]. Плошча — 3,2 км². Востраў Іль-Ронд месціцца ў 7,7 км на паўночны захад ад [[Грэнада (востраў)|вострава Грэнада]]. Мае [[вулкан]]ічнае паходжанне. [[Трапічны клімат|Клімат трапічны]] сухі. Іль-Ронд з'яўляецца прыватнай уласнасцю. У [[2007]] г. быў прапанаваны на продаж за 100 000 000 [[Долар ЗША|долараў ЗША]]. Наведваецца [[Турызм|турыстамі]]. Сталага насельніцтва няма. == Спасылкі == * [http://www.tourist-destinations.com/2013/02/ronde-island.html Ronde Island] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170909020424/http://www.tourist-destinations.com/2013/02/ronde-island.html |date=9 верасня 2017 }} * [https://www.forbes.com/2007/10/19/islands-private-sale-forbeslife-cx_sv_1017realestate World's Most Expensive Private Islands] [[Катэгорыя:Астравы Грэнадзіны]] [[Катэгорыя:Малыя Антыльскія астравы]] [[Катэгорыя:Астравы Карыбскага мора]] 5a42hv2l9hlodw8kjvosshw0zd5xzyr 0 565354 5174376 5145247 2026-08-02T01:07:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174376 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ёркшыр і Хамбер |Арыгінальная назва = {{lang-en|Yorkshire and the Humber}} |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Вялікабрытанія]] |Статус = [[рэгіёны Англіі|рэгіён]] |Гімн = |Уваходзіць у = [[Англія]] |Уключае = 5 цырыманіяльных графстваў |Сталіца = [[Лідс]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 5 316 700 |Год перапісу = 2012 |Месца па насельніцтве = 7 |Шчыльнасць = 344,79 |Месца па шчыльнасці = 5 |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 15 420 |Месца па плошчы = 5 |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = England Region - Yorkshire and Humber.svg |Памер карты = 200px |Часавы пояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = http://www.lgyh.gov.uk// |Заўвагі = }} '''Ёркшыр і Хамбер''' ({{lang-en|Yorkshire and the Humber}}) — [[рэгіёны Англіі|рэгіён]] на ўсходзе [[Англія|Англіі]]. Уключае дзевяць цырыманіяльных графстваў, а таксама некалькі дзясяткаў унітарных і муніцыпальных раёнаў. Адміністрацыйны цэнтр — [[Лідс]]. == Геаграфія == Рэгіён Ёркшыр і Хамбер займае тэрыторыю 15 420 км² (5-е месца сярод рэгіёнаў), абмываецца з усходу [[Паўночнае мора|Паўночным морам]], мяжуе на поўдні з рэгіёнам [[Усходні Мідленд]], на захадзе з рэгіёнам [[Паўночна-Заходняя Англія]], на поўначы з рэгіёнам [[Паўночна-Усходняя Англія]]. === Гарадскія агламерацыі === У рэгіёне Ёркшыр і Хамбер размешчаны 6 буйных [[Гарадскія агламерацыі Англіі|гарадскіх агламерацый]] з насельніцтвам больш за 100 тысяч чалавек (паводле даных 2001 года, у парадку змяншэння колькасці насельніцтва)<ref>[http://www.statistics.gov.uk/downloads/census2001/ks_ua_ew_part1.pdf Статыстыка па гарадскіх агламерацыях 2001 год (pdf)] {{Архівавана|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20040722233432/http://www.statistics.gov.uk/downloads/census2001/ks_ua_ew_part1.pdf |date=22 ліпеня 2004 }}</ref>: * [[Заходні Ёркшыр (гарадская агламерацыя)]] 1 499 465 * [[Шэфілд (гарадская агламерацыя)]] 640 720 * [[Кінгстан-эпон-Хал]] 301 416 * [[Дзёран-Валі]] 207 726 * [[Грымсбі]]/[[Клітарпс]] 138 842 * [[Ёрк]] 137 505 == Дэмаграфія == На тэрыторыі рэгіёна Ёркшыр і Хамбер паводле даных 2012 года пражывае 5 316 700 чалавек (7-е месца сярод рэгіёнаў), пры сярэдняй шчыльнасці насельніцтва 344,79 чал./км²<ref>[http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html 2011 Census, Population and Household Estimates for the United Kingdom] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160131125807/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html |date=31 студзеня 2016 }}: ([http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-wards-and-output-areas-in-england-and-wales/rft-qs211ew-ward.zip 2011 Census: QS211EW Ethnic group (detailed), wards in England and Wales (ZIP 7239Kb)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131102072318/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-wards-and-output-areas-in-england-and-wales/rft-qs211ew-ward.zip |date=2 лістапада 2013 }})</ref>. == Палітыка == [[Мясцовае самакіраванне Ёркшыр і Хамбера]] ([[:en:Local Government Yorkshire and Humber|LGYH]]) аб'ядноўвае высілкі 22 мясцовых саветаў, чатырох падраздзяленняў пажарнай і выратавальнай службаў, чатырох падраздзяленняў паліцэйскага кіравання і двух падраздзяленняў асацыяцыі нацыянальных паркаў, размешчаных на тэрыторыі рэгіёна Ёркшыр і Хамбер<ref>[http://www.lgyh.gov.uk/About-Us/Our-members/ Склад мясцовага самакіравання Ёркшыр і Хамбера] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110112152836/http://www.lgyh.gov.uk/About-Us/Our-members/ |date=12 студзеня 2011 }}</ref>. Агенцтва па развіцці «[[Ёркшыр Форвард]]» ([[:en:Yorkshire Forward]]) створана ў 1999 годзе, яго асноўная мэта — развіццё эканомікі рэгіёна Ёркшыр і Хамбер<ref>[http://www.yorkshire-forward.com/about Інфармацыя пра агенцтва «Ёркшыр Форвард»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304205751/http://www.yorkshire-forward.com/about |date=4 сакавіка 2016 }}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Рэгіён Ёркшыр і Хамбер складаецца з восем палітычна незалежных адна ад адной адміністрацыйных адзінак — двух метрапольных [[Графствы Англіі|графстваў]] ([[Уэст-Ёркшыр]] і [[Саўт-Ёркшыр]]), неметрапольнага [[Графствы Англіі|графства]] [[Норт-Ёркшыр]] і пяці [[Унітарныя адзінкі Англіі|ўнітарных адзінак]] ([[Іст-Райдынг-оф-Ёркшыр]], [[Ёрк]], [[Кінгстан-эпон-Хал]], [[Паўночны Лінкальншыр]] і [[Паўночна-Усходні Лінкальншыр]]). Метрапольныя графствы, неметрапольныя графствы і ўнітарныя адзінкі аб'яднаны ў пяць [[Графствы Англіі|цырыманіяльных графстваў]] — [[Іст-Райдынг-оф-Ёркшыр]], [[Уэст-Ёркшыр]], [[Лінкальншыр]]†, [[Норт-Ёркшыр]]† і [[Саўт-Ёркшыр]], для забеспячэння імі цырыманіяльных функцый. Метрапольныя і неметрапольныя графствы падзяляюцца на шаснаццаць метрапольных і неметрапольных раёнаў. Унітарныя адзінкі падзелу на раёны не маюць. {| | [[Выява:EnglandYorkshireHumberNumbered.png]] | '''[[Іст-Райдынг-оф-Ёркшыр]]''' (цырыманіяльнае графства) * 12. Іст-Райдынг-оф-Ёркшыр (унітарная адзінка) * 13. [[Кінгстан-эпон-Хал]] (унітарная адзінка) '''[[Уэст-Ёркшыр]]''' (цырыманіяльнае графства, метрапольнае графства) ** 5. [[Уэйкфілд (горад)|Уэйкфілд]] ** 6. [[Кіркліс]] ** 7. [[Колдэрдэйл]] ** 8. [[Брэдфард (раён)|Брэдфард]] ** 9. [[Лідс]] '''[[Лінкальншыр]]†''' (цырыманіяльнае графства) * 14. [[Паўночны Лінкальншыр]] (унітарная адзінка) * 15. [[Паўночна-Усходні Лінкальншыр]] (унітарная адзінка) '''[[Норт-Ёркшыр]]†''' (цырыманіяльнае графства) * 10. Норт-Ёркшыр (неметрапольнае графства) ** [[Сэлбі (раён)|Сэлбі]] / [[:en:Selby (district)|Selby]] ** [[Харагейт (раён)|Харагейт]] / [[:en:Harrogate (district)|Harrogate]] ** [[Крэйвн]] / [[:en:Craven|Craven]] ** [[Рычмандшыр]] / [[:en:Richmondshire|Richmondshire]] ** [[Хэмблтан]] / [[:en:Hambleton|Hambleton]] ** [[Райдэйл]] / [[:en:Ryedale|Ryedale]] ** [[Скарбара (раён)|Скарбара]] / [[:en:Scarborough (borough)|Scarborough]] * 11. [[Ёрк]]&nbsp;(унітарная адзінка) '''[[Саўт-Ёркшыр]]''' (цырыманіяльнае графства, метрапольнае графства) ** 1. [[Шэфілд]] ** 2. [[Ротэрэм]] ** 3. [[Барнслі]] ** 4. [[Данкастэр]] |} † — цырыманіяльныя графствы [[Лінкальншыр]] і [[Норт-Ёркшыр]] уключаюць адміністрацыйныя адзінкі таксама і з іншых рэгіёнаў === Статус сіці === [[Выява:Coat of Arms of City of York.svg|thumb|right|150px|Герб [[Ёрк|Ёрк Сіці]]]] У рэгіёне Ёркшыр і Хамбер размешчаны сем з 50 адміністрацыйных адзінак [[Англія|Англіі]], якія маюць статус [[Статус сіці ў Вялікабрытаніі|«сіці»]]: * [[Брэдфард (раён)|Сіці-оф-Брэдфард]] з галоўным горадам [[Брэдфард]] з'яўляецца цэнтрам [[Дыяцэзія Брэдфард|Дыяцэзіі Брэдфард]] ([[Дыяцэзія (царкоўна-адміністрацыйная адзінка)|дыяцэзія]], [[:en:Diocese of Bradford|Diocese of Bradford]]) з 1919 года<ref>[http://www.bradfordcathedral.co.uk/history.html Гісторыя сабора ў Брэдфардзе] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120621090317/http://www.bradfordcathedral.co.uk/history.html |date=2012-06-21 }}</ref>, мае мясцовае самакіраванне і ўзначальваецца [[лорд-мэр Брэдфарда|лорд-мэрам Брэдфарда]] [[Пітэр Хіл|Пітэрам Хілам]], якія нарадзіўся ў горадзе [[Саўтвік (Заходні Сусекс)|Саўтвік]], [[Заходні Сусекс]]<ref>[http://www.bradford.gov.uk/bmdc/government_politics_and_public_administration/lord_mayor лорд-мэр Сіці-оф-Брэдфард] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100831171110/http://www.bradford.gov.uk/bmdc/government_politics_and_public_administration/lord_mayor/ |date=31 жніўня 2010 }}</ref>. * [[Ёрк]] з'яўляецца цэнтрам [[Правінцыя Ёрка|правінцыі Ёрк]], з тых часоў як першым [[Архібіскуп Ёрка|архібіскупам Ёрка]] ў 732 годзе стаў брат [[Спіс каралёў Нартумбрыі|караля Нартумбрыі]] [[Экгеберт]]<ref>[http://www.yorkminster.org/timeline/ Гісторыя Ёркскага Сабора] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100724084746/http://www.yorkminster.org/timeline/ |date=24 ліпеня 2010 }}</ref>. [[Ёрк]] Сіці мае мясцовае самакіраванне і ўзначальваецца [[лорд-мэр Ёрка|лорд-мэрам Ёрка]] [[Сьюзен Галаўэй]]<ref>[http://www.york.gov.uk/council/lordmayor/ лорд-мэр Ёрка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121030120449/http://www.york.gov.uk/council/lordmayor/ |date=30 кастрычніка 2012 }}</ref>. * [[Кінгстан-эпон-Хал]] мае мясцовае самакіраванне і ўзначальваецца [[лорд-мэр Хала|Лорд-Мэрам Хала]]. 27 мая 2010 года 98-м лорд-мэрам Хала стаў [[Дэвід Джэмел]] (David Gemmell), які нарадзіўся ў [[Кінгстан-эпон-Хал|Хале]]<ref>{{Cite web |url=http://www.hullcc.gov.uk/portal/page?_pageid=221,52552&_dad=portal&_schema=PORTAL |title=лорд-мэр Хала |access-date=3 ліпеня 2018 |archive-date=18 сакавіка 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110318161239/http://www.hullcc.gov.uk/portal/page?_pageid=221,52552&_dad=portal&_schema=PORTAL |url-status=dead }}</ref>. * [[Лідс]] мае мясцовае самакіраванне і ўзначальваецца мэрам з 1661 года, калі [[Кароль Англіі|каралём Англіі]] [[Карл II (кароль Англіі)|Карлам II]] была выдадзена адмысловая грамата. Лідс паслядоўна ўзначальваўся 240 мэрамі да 1897 года, калі каралевай [[Вікторыя (каралева Вялікабрытаніі)|Вікторыяй]] пасада мэра была перайменавана ў [[лорд-мэр Лідса|лорд-мэра Лідса]]. У 2010 годзе 117-м лорд-мэрам Лідса стаў [[Джэймс Мак-Кэна]], які нарадзіўся 1945 годзе ў [[Дублін]]е, [[Ірландыя]]<ref>{{Cite web |url=http://www.leeds.gov.uk/files/Internet2007/2010/22/20102011lmjimmckennabio.pdf |title=Біяграфія Лорд-Мэра Лідса і гістарычная даведка пра мэрства ў Лідсе(pdf) |access-date=3 ліпеня 2018 |archive-date=23 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123081436/https://www.leeds.gov.uk/files/Internet2007/2010/22/20102011lmjimmckennabio.pdf |url-status=dead }}</ref>.[[Выява:Sheffieldarms.jpg|thumb|right|150px|Герб [[Шэфілд|Шэфілд Сіці]]]] * [[Рыпан]] з'яўляецца цэнтрам [[Дыяцэзія Рыпан і Лідс|Дыяцэзіі Рыпана і Лідса]] ([[Дыяцэзія (царкоўна-адміністрацыйная адзінка)|дыяцэзія]], [[:en:Diocese of Ripon and Leeds|Diocese of Ripon and Leeds]]) з 1836 года — гэта першая новаўтвораная дыяцэзія [[Англія|Англіі]] пасля [[Рэфармацыя ў Англіі|Рэфармацыі]] [[Царква Англіі|Англійскай царквы]]<ref>[http://www.riponcathedral.org.uk/ourstory.php Гісторыя Сабора ў Рыпане] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100114184027/http://riponcathedral.org.uk/ourstory.php |date=14 студзеня 2010 }}</ref>. Рыпан мае мясцовае самакіраванне і з 2010 года ўзначальваецца [[Мэр Рыпана|Мэрам Рыпана]] [[Гары Уіл]]ам, тэрмін паўнамоцтваў мэра складае два гады<ref>[http://www.cityofripon.com/index.asp?Type=B_LIST&SEC={6EB5F4ED-4C81-45A5-AB06-92893D56CA57} Мэр і савет Рыпана]</ref>. * [[Уэйкфілд (горад)|Уэйкфілд]] стаў цэнтрам [[Дыяцэзія Уэйкфілд|Дыяцэзіі Уэйкфілд]] ([[Дыяцэзія (царкоўна-адміністрацыйная адзінка)|дыяцэзія]], [[:en:Diocese of Wakefield|Diocese of Wakefield]]) у 1888 годзе<ref>[http://www.wakefieldcathedral.org.uk/History%20&%20Architecture/history.html Гісторыя сабора ва Уэйкфілдзе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100925194238/http://www.wakefieldcathedral.org.uk/History%20%26%20Architecture/history.html |date=25 верасня 2010 }}</ref>, мае мясцовае самакіраванне і ўзначальваецца [[Мэрам Уэйкфілда]] [[Тоні Уоліс]]ам, які нарадзіўся ў 1951 годзе ў [[Каслфард]]зе, прыгарадзе Уэйкфілда<ref>{{Cite web |url=http://www.wakefield.gov.uk/CouncilAndDemocracy/Mayor/CurrentMayor/Mayor.htm?wbc_purpose=Basicdefault.htmdefault.htm+eastingdefault.htm |title=Біяграфія Мера Уэйкфілда |access-date=3 ліпеня 2018 |archive-date=18 кастрычніка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018173324/http://www.wakefield.gov.uk/CouncilAndDemocracy/Mayor/CurrentMayor/Mayor.htm?wbc_purpose=Basicdefault.htmdefault.htm%20eastingdefault.htm |url-status=dead }}</ref>. * [[Шэфілд]] з'яўляецца цэнтрам [[Дыяцэзія Шэфілд|Дыяцэзіі Шэфілд]] ([[Дыяцэзія (царкоўна-адміністрацыйная адзінка)|дыяцэзія]], [[:en:Diocese of Sheffield|Diocese of Sheffield]]) з 1914 года<ref>[http://www.sheffield.anglican.org/index.php/resources/diocese/statistics Статыстыка Дыяцэзіі Шэфілд] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110111155700/http://www.sheffield.anglican.org/index.php/resources/diocese/statistics |date=11 студзеня 2011 }}</ref>, мае мясцовае самакіраванне і ўзначальваецца мэрам з 1843 года. У 1893 годзе, з выпускам каралеўскай граматы, Шэфілд атрымаў статус [[Статус сіці ў Вялікабрытаніі|«сіці»]]<ref>[http://www.sheffield.gov.uk/your-city-council/lord-mayor/history-of-lord-mayor Гісторыя лорд-мэрства ў Шэфілдзе] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050309015959/http://www.sheffield.gov.uk/your-city-council/lord-mayor/history-of-lord-mayor |date=2005-03-09 }}</ref>, а ў 1897 годзе [[Кароль Англіі|каралевай]] [[Вікторыя (каралева Вялікабрытаніі)|Вікторыяй]] пасада мэра была перайменавана ў [[лорд-мэр Шэфілда|лорд-мэра Шэфілда]]<ref>[http://www.sheffield.gov.uk/your-city-council/lord-mayor/past-mayors Папярэднія мэры Шэфілда] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100701120433/http://www.sheffield.gov.uk/your-city-council/lord-mayor/past-mayors |date=1 ліпеня 2010 }}</ref>. У 2010 годзе 114-м лорд-мэрам Шэфілда стаў [[Алан Лоу]], які нарадзіўся ў [[Барнслі]], [[Саўт-Ёркшыр]]<ref>[http://www.sheffield.gov.uk/your-city-council/lord-mayor/current-lord-mayor Біяграфія лорд-мэра Шэфілда] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100715225640/http://www.sheffield.gov.uk/your-city-council/lord-mayor/current-lord-mayor |date=15 ліпеня 2010 }}</ref>. == Эканоміка == У рэгіёне Ёркшыр і Хамбер знаходзіцца штаб-кватэра і вытворчыя магутнасці кампаніі, якая выпускае аўтамабілі пад маркай [[Ginetta Cars|Джынета]]. Порт [[Грымсбі і Імінгем]], найбуйнейшы ў Вялікабрытаніі, з грузаабаротам 65,3 мільёна тон<ref>{{Cite web |url=http://www.blackseatrans.com/article.php?articleID=2291 |title=«Порты Яе Вялікасці». Юрый Станкоў |access-date=3 ліпеня 2018 |archive-date=27 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127030226/http://www.blackseatrans.com/article.php?articleID=2291 |url-status=dead }}</ref>. == Спорт == Чатыры з дваццаці чатырох прафесійных [[футбол]]ьных клубаў, выступоўцаў у сезоне 2011/2012 у [[Чэмпіяншып Футбольнай лігі Англіі|Чэмпіянаце Футбольнай лігі]], грунтуецца ў рэгіёне Ёркшыр і Хамбер: * «[[ФК Барнслі|Барнслі]]» * «[[Данкастэр Роверс]]» * «[[Лідс Юнайтэд]]» * «[[Хал Сіці]]» Чатыры з дваццаці чатырох клубаў, выступоўцаў у [[Першая Футбольная ліга Англіі|Першай Футбольнай лізе]]: * «[[Скантарп Юнайтэд]]» * «[[Хадэрсфілд Таўн]]» * «[[Шэфілд Уэнсдэй]]» * «[[Шэфілд Юнайтэд]]» Два з дваццаці чатырох клубаў, выступоўцаў ва [[Другая Футбольная ліга Англіі|Другой Футбольнай лізе Англіі]]: * «[[Брэдфард Сіці]]» * «[[Ротэрэм Юнайтэд]]» Два з дваццаці чатырох прафесійных ці паўпрафесійных клубаў у [[Нацыянальная Канферэнцыя|Нацыянальнай Канферэнцыі]]: * «[[Грымсбі Таўн]]» * «[[Ёрк Сіці]]» Тры з дваццаці двух клубаў, выступоўцаў у [[Паўночная Канферэнцыя|Паўночнай Канферэнцыі]]: * «[[Галіфакс Таўн]]» * «[[ФК Гізлі|Гізлі]]» * «[[Харагейт Таўн]]» == Славутасці == У рэгіёне Ёркшыр і Хамбер размешчаны дзве з 28 групы аб'ектаў, уключаных у [[Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Вялікабрытаніі]]: * [[Каралеўскі парк Стадлі]] і разваліны [[Фаўнтынскае абацтва|Фаўнтынскага абацтва]] * Фабрычны пасёлак [[Солтэйр]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commonscat|}} * [http://www.lgyh.gov.uk/ Мясцовае самакіраванне Ёркшыр і Хамбера] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110513150259/http://www.lgyh.gov.uk/ |date=13 мая 2011 }} * [http://www.yorkshire-forward.com/ Ёркшыр Форвард — рэгіянальнае агенцтва па развіцці] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050924211815/http://www.yorkshire-forward.com/ |date=24 верасня 2005 }} * [https://web.archive.org/web/20101017065750/http://www.goyh.gov.uk/ Government Office for Yorkshire and the Humber] * [https://web.archive.org/web/20070305045859/http://www.rayh.gov.uk/ Regional Assembly for Yorkshire and the Humber] {{Рэгіёны Англіі}} [[Катэгорыя:Рэгіёны Англіі]] ly3ldpnllj0zuznsepfo49bis0m7czq 0 565789 5174482 5020324 2026-08-02T10:14:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174482 wikitext text/x-wiki [[Файл:Bia-map-indian-reservations-usa.png|міні|Індзейскія рэзервацыі ў кантынентальных ЗША]] '''Індзе́йская рэзерва́цыя''' (у [[ЗША]]: {{lang-en|Indian reservation}}; у [[Канада|Канадзе]]: {{lang-en|Indian reserve}}, {{lang-fr|Réserve indienne}}) — афіцыйна вызначаная тэрыторыя ў ЗША і Канадзе, якая кіруецца [[індзейцы|індзейскім]] племем. У залежнасці ад статуса або традыцыі рэзервацыя можа таксама мець назву ранчэрыя ({{lang-en|ranchería, rancheríe}} на захадзе ЗША і Канады), [[пуэбла]] (захад ЗША), [[калонія (міграцыя)|калонія]] ({{lang-en|colony}} у [[Невада|Невадзе]]), туземная вёска ({{lang-en|Native Village}} на [[Аляска|Алясцы]]), хоўмленд ({{lang-en|Home land}}, [[Гаваі]]). Рэзервацыямі часцяком называюць індзейскія тэрыторыі з розным [[права]]вым статусам у краінах [[Лацінская Амерыка|Лацінскай Амерыкі]]. == ЗША == У [[ЗША]] землі індзейскіх рэзервацый і іншых тэрыторый, што знаходзяцца пад кіраваннем індзейскіх супольнасцей, уваходзяць у склад так званай краіны індзейцаў ({{lang-en|Indian country}}). Вылучаюць наступныя тыпы рэзервацый: * [[Федэральны Урад ЗША|Федэральна]] прызнаныя рэзервацыі ў колькасці 334 займаюць 1,3% ад усіх федэральных тэрыторый ЗША * Племянныя тэрыторыі, што прызнаюцца федэральным урадам, але не вызначаюцца як рэзервацыі, у колькасці 4 * Рэзервацыі, прызнаныя [[Штаты ЗША|штатамі]] ў колькасці 30 * Туземныя вёскі [[Аляска|Аляскі]], што маюць плошчу ад 2,7 км² да 15 584,73 км² і ўключаюць паселішчы [[эскімосы|эскімосаў]] і [[алеўты|алеўтаў]] * Племянныя тэрыторыі [[Аклахома|Аклахомы]] * [[Гавайцы|Гавайскія]] хоўмленды Характэрна, што не кожнае з 573 афіцыйна прызнаных плямёнаў мае ўласную рэзервацыю — некаторыя плямёны маюць некалькі рэзервацый, некаторыя не маюць ніводнай. [[Этнас|Этнічны]] склад насельніцтва рэзервацыі можа быць змяшаным, аднак яе насельнікі вызначаюцца як адно племя або [[нацыя]]. Індзейцам і іншым [[Абарыгены|абарыгенам]] ЗША дазваляецца жыць па-за межамі рэзервацый, прычым гэтым правам карыстаецца большасць з іх. === Федэральна прызнаныя рэзервацыі і племянныя тэрыторыі === [[Выява:TonawandaReservationMartinRoadEntrance.JPG|thumb|Рэзервацыя [[Сенека (народ)|сенека]] ў штаце [[Нью-Ёрк (штат)|Нью-Ёрк]]]] Існаванне сучасных федэральна прызнаных рэзервацый і племянных тэрыторый фарміравалася ў выніку прыняцця [[Закон (права)|законаў]] [[1887]] г. і [[1934]] г., якія вылучылі агульныя правілы надання зямель для рэзервавання, карыстання імі, унутранага самакіравання і адміністрацыйнага нагляду. Федэральна прызнаныя плямёны вызначаюцца як [[Юрыдычная асоба|юрыдычныя асобы]], з якімі [[Федэральны Урад ЗША|федэральны ўрад]] мае адпаведныя пагадненні. Для набыцця статуса федэральнага прызнання патрабуецца асобны закон, прыняты [[Кангрэс Злучаных Штатаў Амерыкі|Кангрэсам]], пастанова [[суд]]а або праходжанне працэса адміністрацыйных працэдур, вызначаных правіламі [[1994]] г. Федэральны ўрад ЗША здзяйсняе давернае кіраванне рэзервацыямі праз спецыяльнае агенцтва Бюро індзейскіх спраў (БІС, {{lang-en|Bureau of Indian Affairs}}), якое плануе землекарыстанне і зямельнае занаванне, арганізуе перагаворы аб арэндзе, лесанарыхтоўках і здабычы карысных выкапняў. Такім чынам федэральны ўрад з'яўляецца апекуном уласнасці плямёнаў, але не апекуном саміх індзейцаў. Улады штатаў і мясцовыя органы кіравання таксама маюць права вельмі абмежаванага ўдзелу ў кіраванні рэзервацыямі, калі гэта істотна закранае іх інтарэсы. Паводле закона 1934 г. унутраная палітыка рэзервацыі будуецца згодна праў на самакіраванне і абмежаваны [[суверэнітэт]]. Абмежаванасць ствараюць раней заключаныя дагаворы паміж федэральным урадам і племем. Падобна [[Штаты ЗША|штатам ЗША]], рэзервацыі не могуць абвяшчаць і самастойна ўдзельнічаць у [[вайна|вайне]], мець знешнепалітычныя стасункі і свае [[грошы]]. Жыхары многіх рэзервацый вызначаюць сябе як суверэнныя [[нацыя|нацыі]], маюць унутраныя [[Канстытуцыя|Канстытуцыі]], [[грамадзянства]], [[заканадаўства]], [[урад]]ы, [[суд]]ы, [[паліцыя|паліцыю]] і г. д. Насельнікі рэзервацый не выплочваюць федэральныя [[Падаходны падатак|падаходныя падаткі]] за мэтанакіраванае карыстанне зямлёй знутры рэзервацыі, даходы, атрыманыя ад федэральнага ўрада, мясцовыя падаткі на нерухомасць, падаткі штатаў з продажу. === Рэзервацыі, прызнаныя штатамі === Прававы статус рэзервацый, прызнаных асобнымі [[Штаты ЗША|штатамі]], рэгуляюцца дагаворамі паміж рэзервацыяй і штатам. Звычайна такія рэзервацыі ўваходзяць у сферу адказнасці [[губернатар]]а штата. === Туземныя вёскі Аляскі === У [[1924]] г. [[Абарыгены|абарыгеннае]] насельніцтва [[Аляска|Аляскі]] атрымала права грамадзянства [[ЗША]]. У [[1936]] г. — права на самакіраванне. Пасля абвяшчэння асобнага штата Аляска ў [[1959]] г. улады штата выкарысталі дазвол абвяшчаць сваёй маёмасцю землі, што не былі прыватнымі або не ўваходзілі ў склад населеных пунктаў. У выніку штат нацыяналізаваў каля 423 тысячы км². Значную частку гэтых зямель індзейцы, эскімосы і алеўты лічылі сваімі племяннымі тэрыторыямі. У [[1971]] г. быў прыняты закон аб урэгуляванні зямельных прэтэнзій карэннага насельніцтва. Яму перадавалася ў агульнае карыстанне каля 180 тысяч км² і [[грошы|грашовая]] кампенсацыя. На гэтай тэрыторыі ўзнаўлялася абшчыннае традыцыйнае кіраванне. З [[1979]] г. дзейнічаюць міжплемянныя суды. Нягледзячы на назву "[[вёска]]", туземныя вёскі — гэта не сельскія населеныя пункты, а пэўныя тэрыторыі, дзе дзейнічае абшчыннае кіраванне карэнных народаў, і якія могуць уключаць часткі [[горад|гарадоў]]. Прававы статус туземных вёсак блізкі да федэральна прызнаных рэзервацый. Адзінае індзейскае паселішча на Алясцы, што захоўвае статус рэзервацыі, дадзены [[Кангрэс Злучаных Штатаў Амерыкі|Кангрэсам ЗША]] ў [[1891]] г., знаходзіцца на [[Анет (востраў)|востраве Анет]]. === Племянныя тэрыторыі Аклахомы === На тэрыторыі сучаснай [[Аклахома|Аклахомы]] здаўна жылі індзейскія народы, аднак з канца [[18 стагоддзе|XVIII]] ст. сюды сталі мігрыраваць індзейцы з усходніх тэрыторый [[ЗША]] для захавання традыцыйнага ладу жыцця. Закон [[1830]] г. зрабіў міграцыю [[чэрокі]], [[чакта]], [[семінолы|семінолаў]], [[Маскогі (народ)|маскогі]] і [[чыкаса]] абавязковай. Прадстаўнікі гэтых народаў атрымоўвалі [[грошы|грашовую]] кампенсацыю і перасяляліся на вызначаныя тэрыторыі, дзе захоўвалі традыцыйныя законы і ўладу. Практыкавалася і прымусовае высяленне, што суправаджалася ахвярамі (гл. [[Дарога слёз]]). У апошняй трэці [[19 стагоддзе|XIX]] ст. адбывалася прымусовае і добраахвотнае перасяленне індзейцаў з астатняга [[Захад ЗША|Захаду]] ў створаныя пад кантролем ваенных рэзервацыі. У [[1905]] г. планавалася стварыць асобны індзейскі [[Секвоя (штат)|штат Секвоя]], але ў [[1907]] г. быў абвешчаны штат Аклахома, назва якога паходзіць з [[чакта (мова)|мовы чакта]]. У нашы дні гэты штат займае трэцяе месца ў ЗША па колькасці індзейскага насельніцтва пасля [[Аляска|Аляскі]] і [[Каліфорнія|Каліфорніі]]. Фармальна статус рэзервацый ніколі не адмяняўся федэральнымі ўладамі ЗША, але ў [[1907]] - [[1936]] гг. тэрыторыі, што знаходзіліся пад кантролем плямён, фактычна былі падзелены на прыватныя і абшчынныя, заахвочвалася перасяленне іншых, у тым ліку чарнаскурых мігрантаў. У [[1936]] г. самакіраванне плямён было ўзноўлена, вылучаны тэрыторыі іх юрыдычнай адказнасці. Выключэнне склалі землі [[осэйдж]]. Яны захоўваюць статус рэзервацыі, прызнанай [[Федэральны Урад ЗША|федэральным урадам]]. === Гавайскія хоўмленды === [[Гавайцы]] — карэннае насельніцтва [[Гавайскія астравы|Гавайскіх астравоў]] [[Палінезія|палінезійскага]] паходжання. Хаця яны не з'яўляюцца [[індзейцы|індзейцамі]], іх [[права]]вы статус роўны з апошнімі. Гавайскія хоўмленды пачалі старацца пасля прыняцця [[9 ліпеня]] [[1921]] г. [[Кангрэс Злучаных Штатаў Амерыкі|Кангрэсам ЗША]] адпаведнага закона, паводле якога карэнныя гавайцы атрымалі ў карыстанне 810 км² зямель на Гавайскіх астравах на неабмежаваны тэрмін для самазабеспячэння, самавызначэння, захавання каштоўнасцей, традыцый і [[культура|культуры]]. З [[1960]] г. першасную адказнасць за кіраванне хоўмлендамі мае асобны дэпартамент хоўмлендаў [[Гаваі|Гаваяў]], аднак значныя наглядныя абавязкі захоўвае [[Федэральны Урад ЗША|федэральны ўрад ЗША]]. Унутранае кіраванне належыць абшчынам саміх гавайцаў. == Канада == У [[2017]] г. у рэзервацыях жыло 44,2% карэннага насельніцтва [[Канада|Канады]]. Усяго налічваецца 2267 рэзервацый агульнай плошчай 2,6 млн га (0,2% тэрыторыі Канады). Большасць з іх знаходзіцца ў правінцыі [[Брытанская Калумбія]] (1606 рэзервацый агульнай плошчай 353 324,2 км²), але найбольшая плошча пад рэзервацыі вылучана ў правінцыі [[Антарыа (правінцыя)|Антарыа]] (189 рэзервацый агульнай плошчай 709 985,8 км²). Да рэзервацый не адносяцца так званыя традыцыйныя тэрыторыі, на якіх жыхары рэзервацый вядуць гаспадарчую дзейнасць, а таксама абшчыны [[індзейцы|індзейцаў]] і [[інуіты|інуітаў]] на паўночных тэрыторыях, што месцяцца на дзяржаўных землях, маюць самакіраванне, але не статус рэзервацый. У Канадзе прававы статус рэзервацый вызначаецца Індзейскім актам, які быў прыняты ў [[1876]] г., але пасля гэтага шмат разоў змяняўся. Землі рэзервацый з'яўляюцца дзяржаўнай маёмасцю, таму іх выкарыстанне і здабыча карысных выкапняў рэгулююцца федэральным Дэпартаментам адносін дзяржавы з карэнным насельніцтвам і паўночных спраў ({{lang-en|Crown-Indigenous Relations and Northern Affairs}}). У Канадзе афіцыйна прызнана больш за 550 груп [[абарыгены|абарыгенаў]], якія маюць права на самакіраванне. Звычайна кожнай групе належаць адна або некалькі рэзервацый. У апошнім выпадку яны кіруюцца агульнай адміністрацыяй. Аднак здараюцца выпадкі, калі ў адной рэзервацыі суіснуюць некалькі груп. У Канадзе традыцыйнае самакіраванне індзейцаў было адменена. Галоўнымі органамі самакіравання з'яўляюцца рады. Яны выбіраюцца ўсімі дарослымі чальцамі груп. Закон аб ахове прыроды Канады ([[1999]] г.) абавязвае федэральны ўрад і ўрады правінцый і тэрыторый клапаціцца аб навакольным асяроддзі супольна з органамі самакіравання карэннага насельніцтва. == Гл. таксама == * [[Бантустан]] == Спасылкі == * [http://www.ncsl.org/research/state-tribal-institute/list-of-federal-and-state-recognized-tribes.aspx List of Federal and State Recognized Tribes] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210505125200/https://www.ncsl.org/research/state-tribal-institute/list-of-federal-and-state-recognized-tribes.aspx |date=5 мая 2021 }} * [https://www.bia.gov/frequently-asked-questions Frequently Asked Questions Indian Affairs] * [https://www.census.gov/geo/reference/gtc/gtc_aiannha.html Geographic Terms and Concepts - American Indian, Alaska Native, and Native Hawaiian Areas] * [http://dhhl.hawaii.gov Department of Hawaiian Home Lands] * [http://indians.org/tribal-directory-alaskan-natives.html ALASKAN NATIVE VILLAGES] * [http://www.ruralhome.org/storage/documents/ts2010/ts-report/ts10_native_lands.pdf NATIVE AMERICAN LANDS] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170422050554/http://www.ruralhome.org/storage/documents/ts2010/ts-report/ts10_native_lands.pdf |date=22 красавіка 2017 }} * [https://www.canada.ca/en/crown-indigenous-relations-northern-affairs.html Crown-Indigenous Relations and Northern Affairs Canada] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/aboriginal-reserves/ Reserves - The Canadian Encyclopedia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180530094134/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/aboriginal-reserves/ |date=30 мая 2018 }} * [https://indigenousfoundations.arts.ubc.ca/reserves/ Reserves - Indigenous Foundations - University of British Columbia] [[Катэгорыя:Індзейцы]] [[Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел ЗША]] [[Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Канады]] jo6nltz1b7zglowdnzm45fe61c27tmj 0 568886 5174321 5090582 2026-08-01T20:32:02Z 5174321 wikitext text/x-wiki {{ДД | імя = Аляксандр Турчын | тытул = [[Старшыня Мінскага аблвыканкама]] | перыядпачатак = [[29 лістапада]] [[2019]] | перыядканец = [[10 сакавіка]] [[2025]] | прэзідэнт = [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка]] | прэм'ер = [[Сяргей Мікалаевіч Румас]], [[Раман Аляксандравіч Галоўчанка]] | папярэднік = [[Анатоль Міхайлавіч Ісачэнка]] | пераемнік = [[Аляксей Іванавіч Кушнарэнка]] | тытул_2 = Першы намеснік Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь | перыядпачатак_2 = [[18 жніўня]] [[2018]] | перыядканец_2 = [[29 лістапада]] [[2019]] | прэзідэнт_2 = [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка]] | прэм'ер_2 = [[Сяргей Мікалаевіч Румас]] | папярэднік_2 = [[Васіль Станіслававіч Мацюшэўскі]] | пераемнік_2 = [[Дзмітрый Мікалаевіч Крутой]] | тытул_3 = Прэм’ер-міністр Рэспублікі Беларусь | перыядпачатак_3 = [[10 сакавіка]] [[2025]] | перыядканец_3 = | прэзідэнт_3 = [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка]] | прэм'ер_3 = | папярэднік_3 = [[Раман Аляксандравіч Галоўчанка]] | пераемнік_3 = | назва_палітычнай_арганізацыі = <!-- Рух, Аб'яднанне, і пад. Неабавязковы. Па змоўчанні — «Партыя» --> | партыя = беспартыйны | бацька = Генрых Станіслававіч Турчын }} '''Аляксандр Генрыхавіч Турчын''' (нар. {{ДН|2|7|1975}}, [[Навагрудак]]) — [[Беларусь|беларускі]] дзяржаўны дзеяч. [[Прэм’ер-міністр Рэспублікі Беларусь]] з 10 сакавіка 2025 года. == Біяграфія == Нарадзіўся 2 ліпеня 1975 года ў Навагрудку. Бацька, Генрых Станіслававіч, працаваў [[настаўнік|настаўнікам]] фізікі ў школе, а пасля шмат гадоў кіраваў арганізацыйным аддзелам у гаркаме партыі, кіраўніком справамі ў [[Навагрудскі райвыканкам|райвыканкаме]]<ref name=":0">{{cite web|url=https://gazetaby.com/post/na-maloj-rodine-vice-premera-turchina-rasskazali/142391/|title=На малой родине вице-премьера Турчина рассказали 5 малоизвестных фактов о нем|work=[[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]]}}</ref>. Скончыў сярэднюю школу №4 г. Навагрудка з сярэбраным медалём<ref name=":0" /><ref>Звесткі пра тое, што ён скончыў [[Навагрудскі дзяржаўны гандлёва-эканамічны тэхнікум]] у поўнай афіцыйнай біяграфіі, апублікаванай на сайце Саўміна Беларусі, адсутнічаюць.</ref>. У 1992 годзе Аляксандр Турчын паступіў у [[Магілёўскі машынабудаўнічы інстытут]], але праз тры гады яго кінуў. Пасля два гады, з 1995 па 1997, лічыўся беспрацоўным на ўліку ў Навагрудскім цэнтры занятасці Гродзенскай вобласці<ref name=":1">{{Cite web|lang=ru|url=https://reform.news/gde-boltalsja-novyj-premer-belarusi-s-1992-go-po-1997-j-god|title=Где "болтался" новый премьер Беларуси с 1992-го по 1997-й год?|work=[[Reform.news]]|date=2025-03-11|access-date=2025-03-12}}</ref>. У арміі не служыў<ref name=":1" />. 7 месяцаў лічыўся [[Вартаўнік|вартаўніком]] Навагрудскага райвыканкама, дзе працаваў яго бацька<ref name=":1" />. У 1997 годзе бацька па знаёмстве ўладкаваў яго загадчыкам прадуктовай крамы калгаса «Авангард» [[Навагрудскі раён|Навагрудскага раёна]]<ref name=":0" /><ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=214593|title=Чатыры новыя віцэ-прэм’еры: хто яны?|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2018-08-18}}</ref>. З студзеня па ліпень 1999 года працаваў дзяржаўным падатковым інспектарам інспекцыі дзяржаўнага падатковага камітэта па Навагрудскім раёне<ref name=":1" />, у 1999—2002 гадах — галоўным кантралёрам-рэвізорам кантрольна-рэвізійнага ўпраўлення [[Міністэрства фінансаў Рэспублікі Беларусь]] па Навагрудскім раёне, у 2003 – 2004 гадах па Гродзенскай вобласці<ref name=":1" />. У 2002 годзе завочна скончыў [[Беларускі дзяржаўны эканамічны універсітэт|Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт]], у 2009 годзе — [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]]<ref name=":1" />. У 2004 – 2007 гг. працаваў начальнікам фінансавага аддзела, а затым у 2007 – 2010 гг. намеснікам старшыні [[Карэліцкі райвыканкам|Карэліцкага райвыканкама]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]<ref name=":1" />. У 2010 годзе прызначаны старшынёй камітэта па эканоміцы Мінскага аблвыканкама<ref name=":1" />. [[16 лістапада]] [[2012]] года прызначаны намеснікам старшыні Мінскага аблвыканкама<ref>[http://blr.belta.by/society/view/a.lukashenka-razgledzeu-kadravyja-pytanni-19060-2012/ А.Лукашэнка разгледзеў кадравыя пытанні]</ref>. [[25 чэрвеня]] [[2015]] года прызначаны памочнікам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — галоўным інспектарам па Гомельскай вобласці<ref>[http://blr.belta.by/president/view/lukashenka-naznachyu-pamochnikau-prezidenta-galounyh-inspektarau-pa-gomelskaj-i-grodzenskaj-ablastsjah-34752-2015/ Лукашэнка назначыў памочнікаў Прэзідэнта — галоўных інспектараў па Гомельскай і Гродзенскай абласцях]</ref>. [[16 верасня]] [[2016]] года прызначаны кіраўніком Апарату [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]]. [[10 кастрычніка]] [[2017]] года прызначаны старшынёй Савета па развіцці прадпрымальніцтва, кансультатыўнага органа пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь<ref>[https://www.sb.by/articles/sostav-chto-nado-predprinimatelstvo.html Состав и полномочия Совета по развитию предпринимательства обновлены]</ref>. З [[1 лютага]] [[2018]] года — упаўнаважаны Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па Гомельскай вобласці<ref>[http://blr.belta.by/president/view/andrejchanka-i-turchyn-naznachany-upaunavazhanymi-pradstaunikami-kiraunika-dzjarzhavy-u-vitsebskaj-i-65868-2018/ Андрэйчанка і Турчын назначаны ўпаўнаважанымі прадстаўнікамі кіраўніка дзяржавы ў Віцебскай і Гомельскай абласцях]</ref>. [[18 жніўня]] [[2018]] года прызначаны на пасаду Першага намесніка Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь<ref>[http://www.zviazda.by/be/news/20180818/1534586390-prezident-zmyaniu-kiraunictva-urada-premeram-pryznachany-syargey-rumas Прэзідэнт змяніў кіраўніцтва ўрада]</ref>. [[21 лістапада]] [[2018]] года Указам № 456 прызначаны выконваючым абавязкаў кіраўніка Апарату Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь<ref>{{cite web |url= http://president.gov.by/by/news_by/view/vykananne-abavjazkau-kiraunika-aparatu-saveta-ministrau-uskladzena-na-aljaksandra-turchyna-19924/|title= Выкананне абавязкаў кіраўніка Апарату Савета Міністраў ускладзена на Аляксандра Турчына|publisher= Прэс-служба Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|access-date=24.11.2018 |lang=by}}</ref>. З 29 лістапада 2019 года па 10 сакавіка 2025 года — старшыня Мінскага аблвыканкама. 10 сакавіка 2025 года прызначаны [[Прэм’ер-міністр Рэспублікі Беларусь|Прэм’ер-міністрам Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://blr.belta.by/president/view/lukashenka-naznachyu-turchyna-premer-ministram-belarusi-142740-2025/ Лукашэнка назначыў Турчына прэм’ер-міністрам Беларусі]</ref>. Жонка — Іна, дачка — Дар’я<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/364989|title=Што вядома пра дачку і зяця новага прэм'ера Турчына|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/ru/363412|title=Пяць фактаў пра новага прэм'ера Турчына — любіць баскетбол, працуе з 14 гадоў|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. == Міжнародныя санкцыі == 17 снежня 2020 года быў унесены ў [[Чорны спіс Еўрасаюза]]<ref>{{cite web|title=Два бізнэсоўцы і кампаніі ВПК: хто трапіў пад чарговыя санкцыі і што гэта за кампаніі|url=https://www.svaboda.org/a/31005625.html|publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2020-12-17|access-date=2021-09-09}}</ref>. 26 студзеня 2021 года да санкцый [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] далучыліся [[Албанія]], [[Ісландыя]], [[Ліхтэнштэйн]], [[Нарвегія]], [[Паўночная Македонія]], [[Чарнагорыя]]<ref>{{cite web|title=Declaration by the High Representative on behalf of the European Union on the alignment of certain countries concerning restrictive measures against Belarus|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2021/01/26/declaration-by-the-high-representative-on-behalf-of-the-european-union-on-the-alignment-of-certain-countries-concerning-restrictive-measures-against-belarus/|publisher=[[Савет Еўрапейскага саюза]]|date=2021-01-26|access-date=2021-09-09|lang=en}}</ref>. Вялікабрытанія ўнесла Турчына ў свой санкцыйны спіс 18 лютага 2021 года<ref>{{cite web|url=https://people.onliner.by/2021/02/19/ssha-vveli-sankcii-protiv-43-grazhdan-belarusi|title=Госдепартамент США ввел санкции против 43 граждан Беларуси, в британском списке — 27 новых фамилий|work=[[Onliner.by]]|date=2021-02-19|access-date=2021-09-09|author=Виталий Петрович|lang=ru}}</ref>, Швейцарыя — 22 сакавіка 2021 года<ref>[https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/Aussenwirtschaftspolitik_Wirtschaftliche_Zusammenarbeit/Wirtschaftsbeziehungen/exportkontrollen-und-sanktionen/sanktionen-embargos/sanktionsmassnahmen/suche_sanktionsadressaten.html Searching for subjects of sanctions]</ref>. == Узнагароды == * [[Ордэн Айчыны]] III ступені (11 снежня 2024). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{ВС}} {{Дзеючы Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь}} {{Кіраўнікі ўрадаў Беларусі}} {{Старшыні Мінскага аблвыканкама}} {{DEFAULTSORT:Турчын Аляксандр Генрыхавіч}} [[Катэгорыя:Намеснікі прэм’ер-міністраў Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Выпускнікі БДЭУ]] [[Катэгорыя:Намеснікі старшыні Мінскага абласнога выканаўчага камітэта]] [[Катэгорыя:Памочнікі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — інспектары па Гомельскай вобласці]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС]] [[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Рэспублікі Беларусь]] d9e2ndv1bw6tkxl7k8trf1v9ul1c3xh 0 570279 5174135 4830325 2026-08-01T12:58:27Z DzBar 156353 /* Літаратура */ дапаўненне 5174135 wikitext text/x-wiki {{Мастак |фон = |імя = Валянцін Аляксеевіч Губараў |арыгінал імя = |імя пры нараджэнні = |партрэт = |шырыня = |загаловак = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |паходжанне = |падданства = {{Сцягафікацыя|СССР}}→{{Сцягафікацыя|Беларусь}} |грамадзянства = |жанр = наіўнае мастацтва |вучоба = Горкаўскае мастацкае вучылішча, Маскоўскі паліграфічны інстытут |стыль = |працы = |заступнікі = |уплыў = |уплыў на = |узнагароды = |званні = |прэміі = |сайт = |вікісховішча = }} {{Цёзкі2|Губараў}} '''Валянці́н Аляксе́евіч Гу́бараў''' (нар. [[14 красавіка]] [[1948]], [[Ніжні Ноўгарад|Горкі]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[мастак]], графік, працуе ў жанры наіўнага мастацтва. Член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]]. Удзельнік рэспубліканскіх і міжнародных мастацкіх выстаў. == Біяграфія == {{Урэзка | Выраўноўванне = right | Шырыня = 250px | Змест = Пра карціны Валянціна Губарава апавядаць лёгка – яны вельмі літаратурныя, сюжэтныя, прадметныя. Але калі на іх паглядзіш, застаецца тое, што немагчыма перадаць словамі. Застаецца сумная усмешка, троху дзіцячая, наіўная і разумная. Нібыта толькі што менавіта табе адкрылася праўда і ты дазнаўся адказ на адно са спрадвечных пытанняў... | Подпіс= [[Советская Белоруссия|СБ — Беларусь сёння]]<ref name="Сцяпан"/> }} Нарадзіўся ў 1948 годзе ў горадзе [[Ніжні Ноўгарад|Горкі]]. Скончыў Горкаўскае мастацкае вучылішча, потым факультэт графікі Маскоўскага паліграфічнага інстытута<ref name="БЕЛАРТ">{{cite web|url=http://www.bel-art.by/authors_gubarev_v.php |title=Губараў Валянцін Аляксеевіч|publisher=Беларускі саюз мастакоў; Мастацкая галерэя БЕЛАРТ|accessdate=2016-04-10}}</ref><ref name="Avimos">{{cite web|url=http://www.avimosart.com/cat72_109.html|title=Gubarev Valentin: Biography of artist|publisher=Avimos Art|description=USA On-Line Gallery|lang=en|accessdate=2016-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171221061244/http://www.avimosart.com/cat72_109.html|archivedate=21 снежня 2017|url-status=dead}}</ref>. У 1975 годзе пераехаў у [[Беларусь]]. Займаўся ілюстраваннем кніг, працаваў мастаком у выдавецтве. З 1991 года ўдзельнічае ў рэспубліканскіх і міжнародных мастацкіх выстаўках<ref name="БЕЛАРТ"/><ref name="Юдзіна">{{артыкул|аўтар=Юдзіна І.|загаловак=Усмешлівы свет Валянціна Губарава|спасылка=http://mk.by/2012/03/30/57862/|выданне=Мінскі кур’ер|тып=газета|год=2012|выпуск=30 сакавіка|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170720002554/http://mk.by/2012/03/30/57862/|archivedate=20 ліпеня 2017}}</ref>. З 1991 года персанальныя выставы Губарава штогод ладзяцца ў Францыі<ref name="КП">{{артыкул|загаловак=Да 21 верасня вытава Валянціна Губарава ў Мінску|спасылка=http://m.kp.by/afisha/?top=5|выданне=Камсамольская праўда|тып=газета|год=2008|выпуск=4 верасня}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]] (1989). Ганаровы член мастацкай асацыяцыі «Шэдэўр» ([[Германія]])<ref name="БЕЛАРТ"/>. В 1994 годзе заключыў эксклюзіўны кантракт з галерэяй «Les Tournesols» (Парыж), у 2006 годзе — з мастацкай галерэяй «Ла Сандр-арт» (Мінск)<ref name="БЕЛАРТ"/><ref name="Юдзіна"/>. Працы Губарава знаходзяцца ў музеях і прыватных калекцыях па ўсім свеце ([[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], музей «{{нп3|Музей Джэйн Вурхес Цымерлі пры Ўніверсітэце Ратгерс|Zimmerly Art Museum|en|Zimmerli Art Museum at Rutgers University}}» (ЗША), галерэі «Schaer und Wildbolz» (Швейцарыя), «Kunststuck» (Германія), прыватныя калекцыі ў Расіі, [[ЗША]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Японія|Японіі]], [[Гішпанія|Гішпаніі]], [[Ізраіль|Ізраіля]], [[Германія|Германіі]] і інш.)<ref name="БЕЛАРТ"/><ref name="Юдзіна"/>. Працы выстаўляюцца на аўкцыёнах «Christie`s» ([[Лондан]]), «Drouot Richelieu» і «Taschen» ([[Парыж]]), «KINSKY» ([[Вена]])<ref name="Юдзіна"/>. Жыве і працуе ў [[Мінск]]у<ref name="БЕЛАРТ"/>. == Творчасць == Па словах мастака, шлях да майстэрства пачаўся ў дзяцінстве, калі ён « перамаляваў па кратках» з паштовак карціны рускіх мастакоў — [[Ісак Ільіч Левітан|І. Левітана]], А. Саўрасава, [[Фёдар Паўлавіч Рашэтнікаў|Ф. Рашэтнікава]]. На 3-ім курсе мастацкай вучэльні адкрыў працы [[Джэксан Полак|Дж. Полака]], [[Поль Сезан|П. Сезана]], [[Вінцэнт ван Гог|В. Ван Гога]], [[Анры Маціс|А. Маціса]], звяртаўся да [[нацюрморт]]аў у пошуках уласнага стыля<ref name="Юдзіна"/><ref name="Броўкіна">{{артыкул|аўтар=Броўкіна М.|загаловак=Францыя палюбіла мастака "неразвітага сацыялізму"|спасылка=http://www.rg.ru/2013/04/30/reg-ufo/gubarev.html|выданне=[[Расійская газета]]|месца=М.|год=2013|выпуск=30 красавіка}}</ref>. Паводле вызнаэння мастака, персанажы яго карцін — «простыя людзі», якія «не чыталі [[Георг Вільгельм Фрыдрых Гегель|Гегеля]] і [[Імануіл Кант|Канта]]», але «бескарыслівыя, чыстыя сэрцам», у якіх «няма камерцыйнай жылкі», але «ёсць імкненне да шчасця». У аснове сюжэтаў часта прысутнічаюць успаміны з дзяцінства і юнацтва, настальгічныя матывы, дэталі быту савецкага часу<ref name="Юдзіна"/>. Прэса адзначае губараўскую «яркую індывідуальнасць» і яго « асаблівае бачанне свету»: «…карціны часта апісваюць будні невялікіх правінцыйных гарадоў, але за карыкатурнымі рысамі іх жыхароў заўжды хаваецца асаблівы сэнс».<ref name="Interfax">{{cite web|url=http://www.interfax.by/news/belarus/1203703|title=Пры падтрымцы банка ВТБ пяты выставачны праект "Мастак і горад" прадставіў беларусам творчасць Валянціна Губарава|date=2016-04-01|publisher=[[Інтэрфакс]]|accessdate=2016-04-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160718094840/http://www.interfax.by/news/belarus/1203703|archivedate=18 ліпеня 2016|url-status=dead}}</ref>. {{пачатак цытаты}}Прафесіянал найвышэйшага ўзроўню, ён працуе ў стылі наіва і даступны разуменню кожнага, нават непадрыхтаванага гледача, дзякуючы таму, што сюжэты яго карціны ўзятыя з самога жыцця. Яны, як [[фальклор]], простыя на першы погляд, але ў кожным сюжэце ёсць двайное прачытанне.{{канец цытаты|крыніца=[[Камсамольская праўда]]<ref name="КП"/>}} Нягледзячы на шматгадовы кантракт з парыжскай галерэяй і прапановы жыць у Францыі, Губараў вырашае заставацца ў Беларусі: ''«Гэтая зямля мяне харчуе як мастака. Я знаходжу натхненне і сілы фізічныя ў нашым жыцці, звычаях, традыцыях, людзях, размовах»''<ref name="Гусева">{{артыкул|аўтар=Гусева Т.|загаловак="У Мінску сонца свеціць ярчэй, чым у Парыжы, але французы ў гэта ня вераць"|спасылка=http://gazetaby.com/cont/art.php?sn_nid=91406 |выданне=Салідарнасць|тып=газета|месца=Мінск|год=2015|выпуск=9 сакавіка}}</ref>. Мастак выкарыстоўвае ў працы пераважна айчынныя матэрыялы.<ref name="Сцяпан">{{артыкул|аўтар=Сцяпан Уладзімір|загаловак=Алюзіі мастака Губарава|спасылка=http://www.sb.by/kultura/article/allyuzii-khudozhnika-gubareva.html|выданне=СБ — Беларусь сёння|тып=газета|месца=Мінск|год=2013|выпуск=19 снежня|нумар=239 (24 376)}}</ref>. Сярод мастацкіх асаблівасцей творчасці Губарава крытыка адзначае давядзенне «да гранічнага мінімалізма» сюжэтных і мастацкіх складнікаў, характарызуе яго жывапіс як «сумесь дэкаданса, мінімалізма і экспрэсіянізма»<ref name="МСІІ">{{cite web|url=http://modernartmuseum.by/ru/all/vyistavki/cumesnaya_vyistaka_valyanczna_i_alyakseya_gubaravyix_vertyikalnyiya_vuglyi.html|title="Вертыкальныя ўглы»: выстава Валянціна і Аляксея Губаравых|date=2015-04|publisher=Музей сучаснага выяўленчага мастацтва|accessdate=2016-04-10|archiveurl=https://archive.today/20160410200548/http://modernartmuseum.by/ru/all/vyistavki/cumesnaya_vyistaka_valyanczna_i_alyakseya_gubaravyix_vertyikalnyiya_vuglyi.html|archivedate=10 красавіка 2016|url-status=dead}}</ref>. {{пачатак цытаты}}«Сціплае абаянне неразвітага сацыялізму» — так нярэдка характарызуюць творчасць Губарава ў нас, а замежныя мастацтвазнаўцы, якія ў стадыях сацыялізму разбіраюцца слаба, называюць яго беларускім [[Пітэр Брэйгель Старэйшы|Брэйгелем]].{{канец цытаты|крыніца=[[Расійская газета]]<ref name="Броўкіна"/>}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Важна ўсё|адказны=аўт.-склад.: В. Губараў ; іл.: С. Нечунаева, К. Хацяноўскі|месца=Мінск|выдавецтва=Мастацкая літаратура|год=2011|серыя=Беларусь мастацкая|старонак=288|isbn=978-985-02-1317-4|тыраж=1000}} * {{кніга|загаловак=Валянцін Губараў: На Зямлі, насупраць неба|месца=Мінск|выдавецтва= Кантакт-культура|год=2015|старонак=128|isbn=978-5-903406-55-5|тыраж=}} * {{кніга|загаловак=Валянцін Губараў: альбом|месца=М.|выдавецтва=Камсамольская праўда|год=2015|серыя=Найлепшыя сучасныя мастакі|старонак=71|isbn=978-5-4470-0035-6|тыраж=1000}} * Валентин Губарев = Valentin Gubarev : [альбом / составитель В. А. Губарев ; перевод на английский язык: Е. С. Кудрявцева, А. В. Титова ; перевод на китайский язык: В. А. Карлюкевич ; фото В. В. Харченко]. — Минск : Беларусь, 2026. — 221, [2] с. : ил., цв. ил., портр. ; 30 см. — Текст параллельно на русском, английском, китайском языках. — 16+. — 3000 экз. — <nowiki>ISBN 978-985-01-1995-7</nowiki> (в переплёте).<ref>{{Cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/pages.view_doc?qid=24492&nn=1&id=11762585&siz=20&off=0&format=bibl|website=unicat.nlb.by|access-date=2026-08-01}}</ref> == Спасылкі == * {{cite web|url=http://www.museum-rus.org/article.htm?UrlRid=449|title=Valentin Gubarev|last=Boertnik L.|publisher=Museum of Contemporary Russian Art (MoCRA)|lang=en|accessdate=2016-04-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211205141432/http://www.museum-rus.org/article.htm?UrlRid=449|archivedate=5 снежня 2021|url-status=dead}} * {{артыкул|аўтар=Бурак Ю.|загаловак=Беларускі мастак Валянці Губараў|спасылка=http://zn.sb.by/kultura-i-iskusstvo-2/article/belorusskiy-khudozhnik-valentin-gubarev.html|выданне=[[Советская Белоруссия|СБ — Беларусь сёння]]|тып=газета|месца=Мінск|год=2010|выпуск=20 верасня|ref=Бурак}}{{Недаступная спасылка}} {{DEFAULTSORT:Губараў Валянцін Аляксеевіч}} [[Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскага ўніверсітэта друку]] [[Катэгорыя:Графікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Графікі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Графікі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Наіўнае мастацтва]] 9oqohv435ie6rpx640lp4rxx0hg8bw1 0 573276 5174294 5145037 2026-08-01T19:31:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174294 wikitext text/x-wiki {{Картка праграмы |name = SnatchBot |logo = [[Файл:Лагатып Snatchbot.png|300]] |screenshot = |caption = |author = |developer = Хенры Бэн Эзра і Аві Бэн Эзра |genre = [[Воблачныя вылічэнні]] |programming language = |user interface = |language = |operating system = |released = 2015 |platform = |latest release version = |latest release date = |latest preview version = |latest preview date = |latest rc version = |latest rc date = |latest beta version = |latest beta date = |latest alpha version = |latest alpha date = |status = |license = |website = [https://snatchbot.me/ snatchbot.me] }} Праграма '''SnatchBot''' – гэта бясплатны анлайн-інструмент для стварэння чат-ботаў для сацыяльных сетак.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/business/business-reporter/snatchbot-future-business-communications/ "Five Situations Where You Should Use a Chatbot"] ''telegraph.co.uk'' , 3 January 2018.</ref><ref>Conor Kostick , [https://chatbotsmagazine.com/five-situations-where-you-should-use-a-chatbot-5a3f97fd56da "Five Situations Where You Should Use a Chatbot"] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170920171946/https://chatbotsmagazine.com/five-situations-where-you-should-use-a-chatbot-5a3f97fd56da |date=20 верасня 2017 }} ''chatbotsmagazine.com'' , 13 June 2017.</ref><ref>Joe Crawford [https://chatbotslife.com/how-to-build-a-facebook-messenger-chatbot-without-coding-2882c170c12c "How to build a Facebook Messenger Chatbot without coding"] ''chatbotslife.com/''.</ref> == Гісторыя == Кампанія SnatchBot, якую заснавалі ў 2015 годзе Хенры Бэн Эзра і Аві Бэн Эзра, з'яўляецца адной з новых тэхналагічных кампаній у [[Герцлія|Херцлія Пітуах]] у [[Ізраіль|Ізраілі]].<ref>[http://us.blastingnews.com/business/2017/07/using-chatbots-in-the-banking-industry-001844493.html "Using chatbots in the banking industry"] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171025022215/http://us.blastingnews.com/business/2017/07/using-chatbots-in-the-banking-industry-001844493.html |date=25 кастрычніка 2017 }} ''us.blastingnews.com'' , 12 July 2017.</ref><ref>[https://chatbotsmagazine.com/the-future-of-chatbots-an-interview-with-avi-ben-ezra-of-snatchbot-me-aea0028a8319 "The Future of Chatbots"] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170920121013/https://chatbotsmagazine.com/the-future-of-chatbots-an-interview-with-avi-ben-ezra-of-snatchbot-me-aea0028a8319 |date=20 верасня 2017 }} ''us.blastingnews.com'' , 31 May 2017.</ref> У ліпені 2017 года Snatchbot была спонсарам Chatbot Summit ў [[Берлін|Берліне]], [[Германія]].<ref>[https://chatbotsmagazine.com/will-2017-be-the-year-of-the-chatbot-ab2922491b26 "Will 2017 be the year of the chatbot?"] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170920172819/https://chatbotsmagazine.com/will-2017-be-the-year-of-the-chatbot-ab2922491b26 |date=20 верасня 2017 }} ''chatbotsmagazine.com'' , 18 July 2017.</ref> Па стане на снежань 2017 года, больш за 30 мільёнаў карыстальнікаў звярталіся да чат-ботаў, пабудаваных на платформе SnatchBot.<ref>Murray Newlands , [https://www.forbes.com/sites/mnewlands/2017/12/22/these-chatbot-usage-metrics-will-change-your-customer-service-strategy/#693b7f944e61 "These Chatbot Usage Metrics Will Change Your Customer Service Strategy"] ''forbes.com''.</ref> == Паслугі == SnatchBot дапамагае карыстальнікам ствараць ботаў для Facebook Messenger, [[Skype]], Slack, [[SMS]], [[Twitter]] і іншых сацыяльных сетак. <ref>Chris Knight , [https://themessage.io/chatbots-rising-globally-as-proof-of-cost-and-time-savings-mount-up-1c729ca00d39 "Chatbots rising globally as proof of cost and time savings mount up"]{{Недаступная спасылка}} ''themessage.io''.</ref><ref>Branislav Srdanovic , [https://elearningindustry.com/chatbots-in-education-applications-chatbot-technologies "Chatbots rising globally as proof of cost and time savings mount up"] ''elearningindustry.com''.</ref><ref>[https://chatbotslife.com/its-time-for-parentbot-a-chatbot-for-parents-e6cc6558fb79 "It's time for Parentbot! A chatbot for parents"] ''chatbotslife.com''.</ref> SnatchBot таксама прадастаўляе бясплатныя мадэлі [[Апрацоўка натуральнай мовы|апрацоўкі натуральнай мовы]].<ref>[https://www.telegraph.co.uk/business/business-reporter/snatchbot-future-business-communications/ "SnatchBot's vision of the future of business communications"] ''telegraph.co.uk''.</ref> У спалучэнні з інструментамі машыннага навучання, распрацаванымі кампаніяй, платформа дазваляе ствараць чат-боты, якія могуць аналізаваць намеры карыстальнікаў.<ref>[https://customer-experience-management.cioreview.com/vendor/2018/snatchbot "SnatchBot: Free and Accelerated Chatbot Adoption"] ''customer-experience-management.cioreview.com''.</ref> == Зноскі == {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Воблачныя платформы]] [[Катэгорыя:Праграмы імгненнага абмену паведамленнямі]] cxdz27fxf4i0jq494817osv1vpw00pv 0 576682 5174461 4691352 2026-08-02T09:28:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174461 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} {{цёзкі2|Ліпскі}} '''Ілья Яфімавіч Ліпскі''' ({{lang-lt|Ilja Lipskis}}; ? — ?) — расійскі прадпрымальнік, дырэктар-распарадчык {{нп3|Піваварны і спіртавы завод Ліпскага|піваварнага завода|lt|Lipskio alaus ir spirito gamykla}} ў [[Вільнюс|Вільні]]. == Біяграфія == У 1875 годзе заснаваў у Вільні {{нп3|Піваварны і спіртавы завод Ліпскага|піваварны завод|lt|Lipskio alaus ir spirito gamykla}}, на якім займаўся не толькі кіраўніцтвам, але і тэхнічным удасканаленнем<ref name="ЛІЯ">[http://www.rujen.ru/index.php/%D0%9B%D0%98%D0%9F%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%99_%D0%98%D0%BB%D1%8C%D1%8F_%D0%95%D1%84%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 ЛИПСКИЙ Илья Ефимович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210304154325/http://www.rujen.ru/index.php/%D0%9B%D0%98%D0%9F%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%99_%D0%98%D0%BB%D1%8C%D1%8F_%D0%95%D1%84%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=4 сакавіка 2021 }} {{ref-ru}}</ref>. Вытворчасць стала найбуйнейшай у [[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходнім краі]] (400 тысяч вёдраў у год), а ў 1902 — найбуйнейшым у Расіі (больш за 2 млн вёдраў у год)<ref name="ЛІЯ"/>. На розных міжнародных выстаўках завод атрымаў больш за 30 медалёў, у тым ліку вялікі срэбны на Ніжагародскім усерасійскім кірмашы (1896), срэбны на Міжнароднай выстаўцы ў Бардо і залаты на Міжнароднай выстаўцы ў Чыкага (1893), залаты на Міжнароднай выстаўцы ў Парыжы (1900), залатых на выстаўках у Рэймсе, Брусэлі, Адэсе, Пецярбургу<ref>[https://www.booksite.ru/localtxt/del/ovo/delovoi_mir/16.htm ЛИПСКИЙ Илья Ефимович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170901121506/http://www.booksite.ru/localtxt/del/ovo/delovoi_mir/16.htm |date=1 верасня 2017 }} {{ref-ru}}</ref>. == Узнагароды == За сваю дабрачынную дзейнасць Ліпскі ў 1909 быў ганараваны званнем нашчадкавага [[Ганаровыя грамадзяне|ганаровага грамадзяніна]]<ref name="ЛІЯ"/>. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліпскі Ілья Яфімавіч}} [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Літвы]] [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Расіі]] qylq85v7w3r0521s8nnelgcoxu9gyr4 0 592557 5174257 4956173 2026-08-01T17:55:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174257 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом | Назва = Reaĺnaść i sny | Тып = Студыйны альбом | Аўтар = «[[Akute]]» | Вокладка = Reaĺnaść i sny (вокладка).jpg | Выдадзены = [[2014 год у гісторыі музыкі|2014]] | Запісаны = 2014 | Стыль = [[рок-музыка]] | Працягласць = | Мова = [[беларуская мова|беларуская]] | Лэйбл = [[БМАgroup]] | Прадзюсар = | Храналогія = | Рэцэнзіі = | Папярэдні альбом = ''«[[Nie Isnuje]]»'' <br> (2012) | Гэты альбом = '''''«Reaĺnaść i sny»''''' <br> (2014) | Наступны альбом = ''«[[Płastyka]]»'' <br> (2016) | Іншае = | Агляды = * [[Experty.by]] {{rating|8.5|10}}<ref>{{cite web|url = http://www.experty.by/content/akute-realnasts-i-sny-audye|title = Akute "Рэальнасць і сны" (+аўдыё)|date = 26.06.2014|publisher = [[Experty.by]]|language = ru |access-date = 2019-03-24}}</ref> }} '''«Reaĺnaść i sny»''' ({{Lang-be|Рэальнасць і сны}}) — трэці [[музычны альбом]] гурта «[[Akute]]», выдадзены ў [[2014 год у гісторыі музыкі|2014]] годзе<ref>{{cite web|url = https://34mag.net/piarshak/releases/realnasc-i-sny|title = Realnasc i sny. Akute|publisher = «[[34mag]]»|access-date = 2019-03-24}}</ref><ref>{{cite web|url = http://tuzinfm.by/performer/mp3/974/realnasc-i-sny.html|title = Akute. Як гіпстэры абставілі змагароў|date = 23.06.2014|publisher = «[[Тузін Гітоў]]»|access-date = 2019-03-24|archive-date = 24 сакавіка 2019|archive-url = https://web.archive.org/web/20190324191419/http://tuzinfm.by/performer/mp3/974/realnasc-i-sny.html|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.movananova.by/medyateka/2014-realnasc-i-sny.html|title = Рэальнасць і сны (2014)|date = 13.05.2015|publisher = «[[Мова нанова]]»|access-date = 2019-03-24|archive-date = 24 сакавіка 2019|archive-url = https://web.archive.org/web/20190324191422/http://www.movananova.by/medyateka/2014-realnasc-i-sny.html|url-status = dead}}</ref>. == Змест == {{tracklist | writing_credits = yes | collapsed = no | title1 = My calujem sonca | writer1 = С. Мытнік, Р. Жыгараў | length1 = 4:27 | title2 = Kuli | writer2 = С. Мытнік, Р. Жыгараў | length2 = 4:58 | title3 = Naskroź | writer3 = С. Мытнік, Р. Жыгараў | length3 = 4:41 | title4 = Scieny | writer4 = С. Мытнік, Р. Жыгараў | length4 = 5:09 | title5 = Tvaje anioly | writer5 = С. Мытнік, Р. Жыгараў | length5 = 5:37 | title6 = Z nieba nie dastać | writer6 = С. Мытнік, Р. Жыгараў | length6 = 3:57 | title7 = Marnatraŭny syn | writer7 = [[ULIS]] | length7 = 4:45 | title8 = Biehčy | writer8 = С. Мытнік, Р. Жыгараў | length8 = 4:23 | title9 = Pastki | writer9 = С. Мытнік, Р. Жыгараў | length9 = 5:33 | title10 = Jak na dałoni | writer10 = ULIS | length10 = 3:57 | title11 = Dzie budzieš ty | writer11 = С. Мытнік, Р. Жыгараў | length11 = 5:36 | total_length = }} == Удзельнікі == * Станіслаў Мытнік — [[гітара]], [[чалавечы голас|вакал]] * Раман Жыгараў — [[бас-гітара|бас]] * Павел Філатаў — [[барабан|бубны]] ==Крытыка== Музычны крытык [[Сяргей Будкін]] лічыць, што ''«у сваім трэцім альбоме „Akute“ нічога рэвалюцыйнага не прапаноўваюць як у тэматычным, так і ў музычным пляне»''. Музычны журналіст Ягор Цывілька мяркуе, што альбом ''«адлюстроўвае нейкі пераходны этап у творчасці каманды, будучую змену гучання і падачы, а можа, і самога матэрыялу»''. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://soundcloud.com/34magnet/sets/akute-realnasc-i-sny «Reaĺnaść i sny»] на «[[SoundCloud]]» {{вонкавыя спасылкі}} {{Akute}} [[Катэгорыя:Альбомы Akute]] [[Катэгорыя:Альбомы 2014 года]] 0ao98uqr2t29p4555oi4vrgx1zp6i62 0 593275 5174336 5154647 2026-08-01T21:19:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174336 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў |Назва= The Road Dogs |Ключ=Road Dogs, The |Лога=The Road Dogs - Circle Logo.png |Шырыня_лога=100px |Фота= |Апісанне_фота=Nišville Jazz Festival 2018 (Niš, Serbia) |Шырыня_фота= |Фон=group_or_band |Жанры={{flatlist| * [[Блюз-рок]] * [[:ru:Сатерн-рок|Паўднёвы рок]]}} |Гады=[[2007 год у гісторыі музыкі|2007]] - па сённяшні дзень |Краіна=Беларусь |Горад={{Сцяг Мінска}} [[Мінск]] |Мова={{flatlist| * [[англійская мова|англійская]] * [[руская мова|руская]] * [[польская мова|польская]] * [[беларуская мова|беларуская]]}} |Склад= * Сяргей Скляраў * Вадзім Галіулін * Максім Марчанка * Яўген Сцяпанаў |Іншыя праекты ўдзельнікаў=[[:pl:Michał Kielak|Michał Kielak]] |Былыя ўдзельнікі= * Юрый Аляшаў * Мікалай Валынец * Георгій Станкевіч * Святаслаў Чарнуха |Сайт=[blues.by Афіцыйны сайт] }} '''The Road Dogs''' (на [[слэнг]]у "Блізкія Сябры"<ref>{{Cite web |url=http://onlineslangdictionary.com/meaning-definition-of/road-dog |title=Road Dog — The Online Slang Dictionary |access-date=28 сакавіка 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171005202334/http://onlineslangdictionary.com/meaning-definition-of/road-dog |archivedate=5 кастрычніка 2017 |url-status=dead }}</ref>, даслоўна "Дарожныя сабакі") — гурт з [[Беларусь|Беларусі]], які выконвае музыку ў стылі [[блюз-рок]].<ref>[http://www.experty.by/content/road-dogs-esli-muzyka-stanovitsya-rabotoi-eto-beda-fotovideo The Road Dogs: "Калі музыка становіцца працай, то гэта бяда!"]</ref> == Гісторыя == Гурт The Road Dogs быў заснаваны ў 2007 годзе ў Мінску і першапачаткова арыентаваўся на [[блюз-рок]] 1970-х гадоў. У далейшым стыль быў пашыраны да сучаснага блюзу і на сёння ўяўляе з сябе сплаў традыцый каранёвага [[блюз]]у, [[:ru:Сатерн-рок|паўднёвага року]], [[:ru:Фанк|фанку]], [[:ru:Соул|соўлу]] і [[:ru:Госпел|госпелу]]. У вытокаў гурта стаяць два бяссменыя лідары - гітарыст Вадзім Галіулін і вакаліст-гітарыст Сяргей Скляраў. Пазней да іх далучыліся бубнач Максім Марчанка і бас-гітарыст Мікалай Валынец. У такім складзе адбыўся першы выступ гурта 9 літаспала 2008 года на 3-м Міжанродным Фестывалі "Мінск блюз". З 2012 па 2016 год уключна з гуртом супрацоўнічаў гітарыст і аранжыроўшчык Георгій Станкевіч. першы альбом пад назвай "№1" быў запісаны ў 2013 годзе на студыі Maple Tree і выпушчаны фірмай [[Vigma]]. На самую вядомую песню "Волк" быў зняты кліп, сродкі на які былі сабраныя праз краўдфандынг-пляцоўку ULEJ. У арыгінальным складзе гурт праіснаваў да 2013 года, калі на змену Мікалаю Валынцу прыйшлоў бас-гітарыст Яўген Сцяпанаў. Гурт мае за плячыма дзесяцігадовы досвед канцэртнай дзейнасці і актыўна выступае ў клубах, на вялікіх сцэнах, міжнародных блюзавых фестывалях ([[:pl:Suwałki Blues Festival|Suwałki Blues Festival]], [[:en:Nišville|Nišville Jazz Festival]], [[:pl:Blues Express|Blues Express]]) у Польшчы, Грузіі, Сербіі, Чэхіі, Беларусі і Расіі. == Склад == ==== Цяперашні склад гурта ==== * Сяргей Скляраў<ref>[http://bolshoi.by/persona/7-otkroveniy-sklyarova 7 адкрыццяў Склярава] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171006013329/http://bolshoi.by/persona/7-otkroveniy-sklyarova/ |date=6 кастрычніка 2017 }}</ref> — [[вакал]], [[гітара]] <small>(2007 - наш час)</small> * Вадзім Галіулін — [[гітара]], [[:ru:Бэк-вокал|бэк-вакал]], [[вакал]] <small>(2007 - наш час)</small> * Максім Марчанка<ref>[https://www.facebook.com/EvolutionMinsk Студия Evolution — этнічныя бубны ў Мінску]</ref> — [[Ударная ўстаноўка|бубны]], [[:ru:Перкуссия|перкусія]] <small>(2007 - лістапад 2014, май 2015 - наш час)</small> * Яўген Сцяпанаў — [[бас-гітара]] <small>(лістапад 2013 - наш час)</small> ==== Іншыя ўдзельнікі гурта ==== * Юрый Аляшаў — бас-гітара <small>(лістапад 2007 - студзень 2008)</small> * Мікалай Валынец — бас-гітара <small>(студзень 2008 - лістапад 2013, канцэрты, туры)</small> * Георгій Станкевіч — гітара, бэк-вакал, вакал <small>(2012 - 2016)</small> * Святаслаў Чарнуха — бубны <small>(лістапад 2014 - май 2015, канцэрты, туры)</small> * Кірыл Шэвандо — бубны, перкусія <small>(канцэрты, туры)</small> ==== Удзельнікі гурта па гадах ==== {{#tag:timeline| ImageSize = width:900 height:auto barincrement:18 PlotArea = left:130 bottom:90 top:20 right:60 Alignbars = justify DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:01/11/2007 till:{{#time: d/m/Y }} TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Colors = id:vocal value:red legend:Вакал id:guitar value:green legend:Гітара id:bass value:blue legend:Бас-гітара id:drums value:orange legend:Бубны id:studio value:black legend:Студыйны_альбом Legend = orientation:ver position:bottom columns:4 ScaleMajor = increment:1 start:2008 ScaleMinor = unit:year increment:1 start:2008 LineData = at:01/07/2013 color:black layer:back at:01/12/2019 color:black layer:back at:01/06/2025 color:black layer:back BarData = bar:Sergey text:"Сяргей Скляраў" bar:Vadim text:"Вадзім Галіулін" bar:George text:"Георгій Станкевіч" bar:Yuri text:"Юрый Аляшаў" bar:Nick text:"Мікалай Валынец" bar:Eugene text:"Яўген Сцяпанаў" bar:Maxim text:"Максім Марчанка" bar:Slava text:"Святаслаў Чарнуха" PlotData = width:10 textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-5) bar:Sergey from: start till: end color:vocal bar:Sergey from: start till: end color:guitar width:3 bar:Vadim from: start till: end color:guitar bar:Maxim from: start till: 01/11/2014 color:drums bar:Maxim from: 01/05/2015 till: end color:drums bar:Slava from: 01/11/2014 till: 01/05/2015 color:drums bar:Yuri from: start till: 01/02/2008 color:bass bar:Nick from: 01/02/2008 till: 01/11/2013 color:bass bar:Eugene from: 01/11/2013 till: end color:bass bar:George from: 01/01/2012 till: 01/07/2016 color:guitar bar:George from: 01/11/2013 till: 01/07/2016 color:vocal width:3 }} == Інструменты == ==== Унікальныя інструменты ==== [[File:The Road Dogs - Circle Logo.png|thumb|The Road Dogs logo]] Музыканты выкарыстоўваюць імянныя інструменты ручной працы<ref>[http://www.experty.by/content/road-dogs-zap-svayuts-novy-albom-na-myannykh-g-tarakh-fotav-dea The Road Dogs запісваюць новы альбом на імянных гітарах]</ref> [http://svetguitars.com SVET Guitars] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190328114520/http://svetguitars.com/ |date=28 сакавіка 2019 }} беларускага [[:ru:Гитарный мастер|гітарнага майстра]] Андрэя Школіка: * [http://svetguitars.com/gallery018.html Roadcaster "The Road Dogs" Special] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190328114525/http://svetguitars.com/gallery018.html |date=28 сакавіка 2019 }}<ref>{{Cite web |url=http://svetguitars.com/forum/viewtopic.php?f=4&t=145 |title=Svet guitars — Roadcaster "The Road Dogs" Special |access-date=28 сакавіка 2019 |archive-date=5 кастрычніка 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171005202504/http://svetguitars.com/forum/viewtopic.php?f=4&t=145 |url-status=dead }}</ref> * [http://svetguitars.com/gallery027.html Classic Tele "The Road Dogs" Special] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190328114521/http://svetguitars.com/gallery027.html |date=28 сакавіка 2019 }}<ref>{{Cite web |url=http://svetguitars.com/forum/viewtopic.php?f=4&t=165 |title=Svet guitars — Telecaster "The Road Dogs" Special |access-date=28 сакавіка 2019 |archive-date=5 кастрычніка 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171005051004/http://svetguitars.com/forum/viewtopic.php?f=4&t=165 |url-status=dead }}</ref> ==== Прадстаўнікі брэндаў ==== Вадзім Галіулін і Сяргей Скляраў з'яўляюцца афіцыйнымі [[:ru:Эндорсер|эндорсерамі]] вытворцы гітар [[:ru:Cort Guitars|Cort Guitars]] ў Беларусі.<ref>[http://guitarland.by/news-sobitie/373-cort-endorsers.html Новыя эндорсеры Cort ў Беларусі!]</ref> == Дыскаграфія == === Альбомы === {| class="wikitable" |- ! style="width: 50px;" | Год !! style="width: 160px;" | Назва !! style="width: 160px;" | Фарматы выдання !! style="width: 90px;" | Выдавец !! style="width: 90px;" | Дызайн |-align="center" || 2013 || The Road Dogs №1 || [[CD]], [https://music.apple.com/lu/album/1/1826059841 Apple Music], [https://open.spotify.com/album/31CdA0ZbWAjgkq6BYy5Wt6 Spotify]<br> [http://www.deezer.com/us/album/43883001 Deezer]<br> [https://music.yandex.ru/album/37406404 Yandex Music] || [[Vigma]] || |-align="center" || 2019 || Circle Of Blues || [[CD]], [https://music.apple.com/lu/album/circle-of-blues/1491515358 Apple Music] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211225072956/https://music.apple.com/lu/album/circle-of-blues/1491515358 |date=25 снежня 2021 }}, [https://open.spotify.com/album/66KMSEJIdcrzepCzd5VfTe Spotify]<br> [https://www.deezer.com/us/album/123028802 Deezer]<br> [https://music.yandex.ru/album/37359810 Yandex Music] || Flower Records || |-align="center" || 2025 || Chicken Legs And Human Race || [https://music.apple.com/us/album/chicken-legs-and-human-race/1824554978 Apple Music], [https://open.spotify.com/album/4LkR1ZQSWOx9hxwomfAuXl Spotify]<br> [https://link.deezer.com/s/30wFAtrsoK0yzCWipVGoD Deezer]<br> [https://music.yandex.ru/album/37387912 Yandex Music] || MAQ Records || |} === Зборнікі === {| class="wikitable" |-align="center" ! style="width: 50px;" | Год !! style="width: 160px;" | Назва !! style="width: 160px;" | Фарматы выдання !! style="width: 90px;" | Выдавец |-align="center" || 2014 || Паэты жывуць у песьнях<ref>[https://soundcloud.com/svaboda/sets/paety_zyvuc_u_piesniach Паэты жывуць у песьнях]</ref> || [[:ru:SoundCloud|SoundCloud]] || [[Арт Сядзіба]] |} == Відэа == * {{YouTube|s0FOYHUNj5Y|Кліп гурта на песню "Волк"}}, сродкі<ref>[http://ulej.by/project?id=9853 Стань удзельнікам першага кліпа гурта THE ROAD DOGS!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190328114530/https://ulej.by/project%3fid=9853 |date=28 сакавіка 2019 }}</ref> на які былі сабраныя праз [[Краўдфандзінг|краўдфандынг]]-пляцоўку [http://ulej.by ULEJ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161119001348/http://ulej.by/ |date=19 лістапада 2016 }} == Фестывалі == * 2008 — 3rd Minsk Blues Festival (Minsk, BY) * 2009 — 4th International Blues Festival (Minsk, BY)<ref>[http://another.by/gallery/14-11-09-kzminsk-minsk-blues-festival/bm_34 Мінск Блюз 2009] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171005000326/http://another.by/gallery/14-11-09-kzminsk-minsk-blues-festival/bm_34 |date=5 кастрычніка 2017 }}</ref> * 2012 — [[:pl:Suwałki Blues Festival|Suwałki Blues Festival]] (Suwałki, PL)<ref>{{Cite web |url=http://www.blues.suwalki.pl/festival-2012/sbf-2012-inauguracja-2 |title=Suwałki Blues Festival 2012 |access-date=28 сакавіка 2019 |archive-date=5 кастрычніка 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171005005200/http://www.blues.suwalki.pl/festival-2012/sbf-2012-inauguracja-2 |url-status=dead }}</ref> * 2013 — The Beatles Shabli (Shabli, BY)<ref>[http://ultra-music.com/news/11380 The Beatles Shabli 2013]</ref> * 2015 — Blues Aperitiv (Šumperk, CZ)<ref>[http://www.bluesalive.cz/aperitiv2015.html Blues Aperitiv 2015] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200814052059/http://bluesalive.cz/aperitiv2015.html |date=14 жніўня 2020 }}</ref> * 2015 — Blues Before Christmas (Minsk, BY) * 2016 — [[:pl:Blues Express|Blues Express XXIV]] (Zakrzewo, PL)<ref>[http://bluesexpress.pl/koncerty-blues-express-2016 Blues Express 2016] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171005151737/http://bluesexpress.pl/koncerty-blues-express-2016/ |date=5 кастрычніка 2017 }}</ref> * 2017 — Гарадскі фестываль "Блюз. Лето"<ref>[https://vk.com/summerbluestntrockclub Гарадскі фестываль "Блюз. Лето" 2017]</ref> * 2017 — [[Магутны Фэст]] I (Braslav, BY)<ref>[https://www.facebook.com/magutnyfest Магутны Фэст]</ref> * 2017 — [[:pl:Blues Express|Blues Express XXV]] (Zakrzewo, PL)<ref>[http://bluesexpress.pl/archiwum Blues Express 2017]</ref> * 2018 — Suzdal Blues-Bike Festival X (Suzdal, RU)<ref>[http://www.festivalsuzdal.ru/schedule2018.html Suzdal Blues-Bike Festival 2018] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181123200712/http://www.festivalsuzdal.ru/schedule2018.html |date=23 лістапада 2018 }}</ref> * 2018 — [[Магутны Фэст]] II (Braslav, BY) * 2018 — [[:en:Nišville|Nišville Jazz Festival]] (Niš, SRB)<ref>[http://nisville.com/en/air-stage-4 Nišville Jazz Festival 2018 (Air Stage)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190130213716/http://nisville.com/en/air-stage-4/ |date=30 студзеня 2019 }}</ref> * 2018 — Sairme Blues Summit (Sairme, GE)<ref>[https://sputnik-georgia.ru/culture/20180905/241974010/Gruppa-The-Road-Dogs-iz-Minska-vystupit-georgia.html Гурт The Road Dogs з Мінска выступіць у Грузіі]</ref> * 2018 — Ochota Blues Festival (Warsawa, PL)<ref>[https://www.facebook.com/InternationalOchotaBluesFestival Ochota Blues Festival 2018]</ref> * 2019 — Gdynia Blues Festival (Gdynia, PL)<ref>{{Cite web |url=https://www.gdyniabluesfestival.eu/artysci/the-road-dogsblr |title=Gdynia Blues Festival 2019 |access-date=20 чэрвеня 2019 |archive-date=20 чэрвеня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190620065123/https://www.gdyniabluesfestival.eu/artysci/the-road-dogsblr |url-status=dead }}</ref> * 2019 — Suzdal Blues-Bike Festival XI (Suzdal, RU)<ref>[http://www.festivalsuzdal.ru/schedule2019.html Suzdal Blues-Bike Festival 2019] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191226050429/http://www.festivalsuzdal.ru/schedule2019.html |date=26 снежня 2019 }}</ref> * 2019 — [[:pl:Blues Express|Blues Express XXVII]] (Zakrzewo, PL)<ref>[http://bluesexpress.pl/archiwum Blues Express 2019]</ref> * 2019 — Podlaski Maraton Bluesowy 2019 (Bialystok, PL)<ref>{{Cite web |url=http://rekordblusa.pl/ |title=Podlaski Maraton Bluesowy 2019 |access-date=4 студзеня 2020 |archive-date=13 сакавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313042356/http://rekordblusa.pl/ |url-status=dead }}</ref> * 2023 — Lucky Cruisers Weekend 2023 (Pasohlávky, CZ)<ref>{{Cite web |url=http://www.lcw.cz/?page_id=3811 |title=Lucky Cruisers Weekend 2023 |access-date=2023-07-10 |archive-date=2023-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230710210446/http://www.lcw.cz/?page_id=3811 |url-status=live }}</ref> {{зноскі|3}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|www.blues.by}} * {{YouTube_user|@roaddogs}} * {{Facebook|theroaddogs}} * {{УКантакце|trdband}} * {{Instagram|the_road_dogs_official}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы Беларусі]] [[Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2007 годзе]] 7xfv8dqz4ua9zb0sewng8jxaqmmyklv 0 615084 5174122 4763744 2026-08-01T12:30:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174122 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Музыкант | Імя = Kain Rivers | Подпіс = | Лога = | Выява = Kain Rivers - живое выступление в программе "Вечерний Ургант", 2019-й год.jpg | Апісанне выявы = | Поўнае імя = Кирил Дмитрович Роговець-Закон | Дата нараджэння = 25.06.2004 | Месца нараджэння = [[Кіеў]], [[Украіна]] | Дата смерці = | Месца смерці = | Гады = | Нацыянальнасць = | Краіна = | Прафесіі = спявак | Інструменты = | Жанры = [[Поп-музыка|поп]], [[R&B]] | Псеўданімы = | Калектывы = | Супрацоўніцтва = | Лэйблы = [[Warner Music Group|Warner Music Russia]], Make It Music, [[Sony|The Orchard]] | Узнагароды = | Сайт = https://kainrivers.com/ }} '''Кірыл Дзмітрыевіч Рагавец-Закон''' (таксама вядомы пад псеўданімам Kain Rivers) (нарад. 25 чэрвеня 2004, Кіеў, Украіна) – украінскі і расійскі спявак. == Біяграфія == Кірыл нарадзіўся 25 чэрвеня 2004 года ў Кіеве. Бацька – бізнесмен і інвестар Дзмітрый Закон, які таксама з'яўляецца яго прадзюсарам. Кірыл пачаў спяваць у тры года. Выконвае песні на ўкраінскай, рускай, англійскай, іспанскай і кітайскай мовах.<ref>{{cite web |url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/Kain-Rivers-muzyike-Jah-Khalib-dimashe-The-efir-lyayloy-368029/ |title=Kain Rivers о музыке, Jah Khalib и Димаше. "The Эфир" с Ляйлой Султанкызы |author= |date= |publisher=Tengrinews.kz |lang=ru}}</ref> У 2017 годзе стаў паўфіналістам «Дзіцячай Новай хвалі», удзельнікам першага сезона рэаліці-шоу «Бітва талентаў» на тэлеканале Муз-ТБ, а таксама намінантам на прэмію «Kinder МУЗ Awards» у катэгорыі «Спявак года» тэлеканала Муз-ТБ .<ref>{{cite web |url=https://muz-tv.ru/news/n8389/ |title=Пятая церемония награждения детской музыкальной премии «Kinder МУЗ Awards 2017» |date=2017-11-24 |publisher=Муз-ТВ |lang=ru |accessdate=18 верасня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180208085014/http://muz-tv.ru/news/n8389/ |archivedate=8 лютага 2018 |url-status=dead }}</ref> Браў удзел у музычных фэстах «[[:uk:Atlas Weekend 2017|Atlas Weekend 2017]]»<ref>{{cite web |url=https://www.stb.ua/ru/2017/06/24/zag-atlas-weekend-programma-festivalya/ |title=Atlas Weekend: программа фестиваля |date=2017-06-24 |publisher=[[СТБ (украінскі тэлеканал)|СТБ]] |lang=ru |accessdate=18 верасня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190705052107/https://www.stb.ua/ru/2017/06/24/zag-atlas-weekend-programma-festivalya/ |archivedate=5 ліпеня 2019 |url-status=dead }}</ref>, «Маёўка Live 2018» ад канала Музыка 1, «Пакаленне NEXT» ад радыё KIDSFM, «VK Fest», «Video-Спякота», «FIFA FanFest 2018» у Санкт-Пецярбургу<ref>{{cite web |url=https://kidsmusic.info/news/show/kain-rivers-vystupil-pered-peterburzhtsami-na-fifa-fan-fest |title=Kain Rivers выступил перед петербуржцами на FIFA Fan Fest |author=Олег Красавин |date=2018-07-15 |publisher=kidsmusic.info |lang=ru}}</ref> і іншых.<ref>{{cite web |url=https://www.intermedia.ru/news/318419 |title=Кейн Риверс приглашает всех на новогоднюю съёмку |author= |date=2017-12-23 |publisher=InterMedia |lang=ru}}</ref><ref>{{cite web |url=https://vm.ru/news/493435.html |title=Весенний Fashion бал состоялся в Москве |author=Надежда Синюшкина |date=2018-05-17 |publisher=Вечерняя Москва |lang=ru}}</ref> У 2018 годзе стаў паўфіналістам фэсту «Чарнаморскія гульні» у Скадоўску.<ref>{{cite web |url=http://www.tavriagames.com/%C2%ABchornomorski-igri-2018%C2%BB-viznacheno-pivfinalistiv.html |title=«ЧОРНОМОРСЬКІ ІГРИ - 2018» - ВИЗНАЧЕНО ПІВФІНАЛІСТІВ |author= |date= |publisher=tavriagames.com |lang=uk}}</ref> Пераможац народнага галасавання ў фінале нацыянальнага адборачнага тура «[[Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне 2018|Дзіцячага Еўрабачання 2018]]» ад Украіны з песняй «Without Saying Goodbye».<ref>{{cite web |url=http://1tv.com.ua/news/channel/103922 |title=Визначено фіналістів нацвідбору на Дитяче Євробачення-2018 |date=2018-08-28 |publisher=[[UA: Перший]] |lang=uk |accessdate=18 верасня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190723043338/http://www.1tv.com.ua/news/channel/103922 |archivedate=23 ліпеня 2019 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://junioreurovision.tv/story/darina-krasnovetska-ukraine-2018 |title=Darina Krasnovetska from Ukraine goes to Junior Eurovision 2018 |author= |date= |publisher=junioreurovision.tv |lang=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://escxtra.com/2018/09/10/junior-eurovision-darina-krasnovetsky-to-minsk-for-ukraine/ |title=Junior Eurovision: Darina Krasnovetska to Minsk for Ukraine! |publisher=escxtra.com |lang=en |access-date=18 верасня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190705052255/https://escxtra.com/2018/09/10/junior-eurovision-darina-krasnovetsky-to-minsk-for-ukraine/ |archivedate=5 ліпеня 2019 |url-status=dead }}</ref> Паўфіналіст трэцяга сезона ўкраінскага тэлепраекта «Голас. Дзеці»на канале [[1+1]] у камандзе Патапа.<ref>{{cite web |url=http://www.wday.ru/deti/zvezdnye-roditeli/mal-da-udal-samyie-yarkie-uchastniki-novogo-sezona-golos-deti/ |title=Мал, да удал: самые яркие участники нового сезона «Голос. Дети» |author=Кристина Десятова |date=2018-04-20 |publisher=wday.ru |lang=ru |access-date=18 верасня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190705052303/https://www.wday.ru/deti/zvezdnye-roditeli/mal-da-udal-samyie-yarkie-uchastniki-novogo-sezona-golos-deti/ |archivedate=5 ліпеня 2019 |url-status=dead }}</ref> Удзельнік пятага сезона тэлепраекта «Голас. Дзеці» на [[Першы канал (Расія)|Першым канале]] ў камандзе Басты.<ref>{{cite web |url=https://www.1tv.ru/shows/golos-deti-5/talents/kirill-rogovec-zakon |title=Кирилл Роговец-Закон |author= |date= |publisher=[[Першы канал (Расія)]] |lang=ru}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.kp.ru/daily/26809/3845183/ |title=«Голос. Дети»: Мощный Питер против дважды Израиля |author= |date= |publisher=[[Камсамольская праўда]] |lang=ru}}</ref><ref>{{cite web |url=https://eva.ru/kids/childrens-garden/read--nuzhen-talant-a-ne-den-gi--uchastnik-proekta-golos-deti-razvenchivaet-mify-o-populyarnom-shou-52320.htm |title="Нужен талант, а не деньги!": участник проекта "Голос.Дети" развенчивает мифы о популярном шоу |author= |date=2018-04-10 |publisher=eva.ru |lang=ru}}</ref> Пераможац праграмы Муз-Раскрутка на канале Муз-ТБ.<ref>{{cite web |url=http://muz-tv.ru/poll/30-01-19-luchshij-klip-muzraskrutki-novyj-vypusk/ |title=Лучший клип «МузРаскрутки». Новый выпуск! |date=2019-01-30 |publisher=Муз-ТВ |lang=ru |accessdate=18 верасня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190204041541/http://muz-tv.ru/poll/30-01-19-luchshij-klip-muzraskrutki-novyj-vypusk/ |archivedate=4 лютага 2019 |url-status=dead }}</ref> Восенню 2018 ажыццёўлены выпуск другога альбома - «Музыка і ты». [[File:Съемки фильма "Помним", лагерь смерти "Аушвиц", Польша, декабрь, 2018 г.jpg|thumb|250px|лагер смерці «Аўшвіц», Польшча, 2018]] Здымкі фільма «Помнім» ( «Помнім»/WeRemember), лагер смерці «Аўшвіц», Польшча, снежань 2018 У 2018 годзе зняўся ў галоўнай ролі ў кароткаметражным музычным фільме «Помнім» ( «Помнім»/WeRemember), прысвечаным памяці [[Халакост]]у.<ref>{{cite web |url=http://9tv.co.il/news/2018/04/12/256334.html |title="Мы в небо летим и все, как они, превращаемся в дым" |author= |date=2018-04-12 |publisher=9 канал (Израиль) |lang=ru}}</ref><ref>{{cite web |url=http://mignews.com/news/lifestyle/120418_130524_28704.html |title=Remember – музыкальный фильм, посвященный памяти Катастрофы |author= |date=2018-04-12 |publisher=Mignews |lang=ru}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.inn.co.il/News/News.aspx/370717 |title=הכוכב הצעיר ריגש את הרשת |author=2018-04-14 |date= |publisher=Седьмой канал (Израиль)|lang=he}}</ref> Работа ўвайшла ў спіс сталых экранізацый ізраільскага нацыянальнага мемарыяла Катастрофы (Халакосту) і Гераічнасці «[[Яд ва-Шэм]]».<ref>{{cite web |url=http://db.yadvashem.org/films/item.html?language=en&itemId=13347738 |title=We Remember |author= |date= |publisher=[[Яд ва-Шэм]] |lang=ru}}</ref> У лютым 2019 года выйшаў трэці альбом «Паранены звер». У красавіку 2019 узяў удзел в праграмай «[[Вячэрні Ургант]]».<ref>{{cite web |url=https://www.1tv.ru/shows/vecherniy-urgant/muzyka/kain-rivers-ranenyy-zver-vecherniy-urgant-fragment-vypuska-ot-10-04-2019 |title=Kain Rivers — «Раненый зверь». Вечерний Ургант. Фрагмент выпуска от 10.04.2019 |author= |date= |publisher=[[Першы канал (Расія)]] |lang=ru}}</ref> У красавіку 2019 выступіў з канцэртам у вечаровым шоу «Мурзілкі LIVE» на Аўтарадыё.<ref>{{cite web |url=http://www.avtoradio.ru/video/kw1/402379/uid/681323 |title=Kain Rivers |publisher=Авторадио |lang=ru |accessdate=18 верасня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190705052554/http://www.avtoradio.ru/video/kw1/402379/uid/681323 |archivedate=5 ліпеня 2019 |url-status=dead }}</ref> У 2019 годзе для альбома «Believe» Кірыл запісаў песню «Faded» разам з спявачкай [[:en:Polina (singer)|Polina]] і дыджэямі [[:en:Digital Farm Animals|Digital Farm Animals]], а таксама песню «Be My Nirvana» з [[:ru:Filatov & Karas|Filatov & Karas]]. Песні, якія выконваў Кірыл, займалі прызавыя месца ў некалькіх чартах.<ref>{{cite web |url=https://tophit.ru/ru/tracks/94504/ |title=Раненый зверь |author= |date= |publisher=Tophit |lang=ru |access-date=18 верасня 2019 |archive-date=5 ліпеня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190705052556/https://tophit.ru/ru/tracks/94504/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://europaplustv.by/new/detskiy-hit-parad-kidschart-v-novom-formate |title=Детский хит-парад «KidsChart» в новом формате |author= |date= |publisher=Europa Plus TV Belarus |lang=ru}}</ref> Выпусціў больш 50 відэакліпаў.<ref>{{cite web |url=http://www.starhit.ru/video/zvezda-golos-deti-vzyal-na-rabotu-bliznetsov-iz-priklyucheniy-elektronika-134271/ |title=Звезда «Голос. Дети» взял на работу близнецов из «Приключений Электроника» |author= |date=2017-11-20 |publisher=starhit.ru |lang=ru}}</ref><ref>{{cite web |url=https://tntmusic.ru/5695-kain-rivers-dropnul-neonovyi-klip-vse-pod-parom |title=Kain Rivers дропнул неоновый клип «Все под паром» |author= |date=2018-08-01 |publisher=TNT Music |lang=ru}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.starhit.ru/video/zvezda-golos-deti-vzyal-na-rabotu-bliznetsov-iz-priklyucheniy-elektronika-134271/ |title=Звезда «Голос. Дети» взял на работу близнецов из «Приключений Электроника» |author= |date=2017-11-20 |publisher=StarHit |lang=ru}}</ref><ref>{{cite web |url=https://radiopotok.ru/news/7043/ |title=Kain Rivers — Раненый зверь, новый клип |author= |date= |publisher=Radiopotok |lang=ru}}</ref><ref>{{cite web |url=https://radiopotok.ru/news/6581/ |title=Kain Rivers — Воздух, новый клип |author= |date= |publisher=Radiopotok |lang=ru}}</ref> == Дыскаграфія == === Альбомы === *2018 — «Звезда» (Make It Music, The Orchard) *2018 — «Музыка и ты» (Make It Music, The Orchard) *2019 — «Раненый зверь» (Make It Music, The Orchard, Warner Music Group) *2019 — «Believe» (Warner Music Group) === Зборнікі === *2018 — «Прекрасноедалеко» (Kain Rivers production) === Сінглы === *2017 — Море (Мора) *2017 — Посвящение (Прысвячэнне) *2017 — В небо (У неба) *2017 — Снежная (Снежная) *2018 — We Remember *2018 — Помним (Помнім) *2018 — 8 чудо (ft. NEBO5) (8 дзіва (ft. NEBO5) *2018 — Ты пахнешь летом (Ты пахнеш летам) *2018 — Сила (Сіла) *2018 — Ей со мной круто (Ёй са мной крута) *2018 — 冷心 | Frozen heart (Chinese version) *2018 — 酒窝 I Dimples (Chinese version) *2018 — ChupaChups *2018 — Были или нет (Былі або не) *2018 — Без прощання (Без развітання) *2018 — Жадно (Прагна) *2018 — Океан (Акіян) *2018 — Сказочный сюжет (ft. Dan& Мухаммед) (Казачнысюжэт (ft. Dan&Мухамед) *2018 — Раненый зверь (Паранены звер) *2019 — To the sky *2019 — Dying without you *2019 — Comeback *2019 — Dreams *2019 — Far faraway *2019 — I am a rebel *2019 — Faded *2019 — Without Saying Goodbye *2019 — Believe *2019 — Middle of the Night *2019 — Moving slowly *2019 — Kind O fLove *2019 — TeAmo {{зноскі}} == Спасылкі == * {{official|kainrivers.com}} * [http://warnermusic.ru/artists/kain_rivers/ Страница на Warner Music] * [https://www.allmusic.com/artist/kain-rivers-mn0003772516 Страница на All Music] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Украіны]] [[Катэгорыя:Дзеці-спевакі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіеве]] [[Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы]] inebr67ztvm0opvyidz5nm2o8abvbzn 0 621815 5174332 5004075 2026-08-01T21:13:01Z XHCKidx 10666 5174332 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = |Беларуская назва = |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = |Месцазнаходжанне = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = |Сайт = |Commons = }} '''Стары́ буды́нак Нацыяна́льнай бібліятэ́кі''' або '''Буды́нак Саве́та Рэспу́блікі''' — збудаванне ў [[Мінск]]у па вуліцы [[Чырвонаармейская вуліца (Мінск)|Чырвонаармейскай]], 9. Помнік архітэктуры [[Канструктывізм (мастацтва)|канструктывізму]], пабудаваны ў [[1932]] годзе (архітэктар [[Георгій Лаўрэнцьевіч Лаўроў|Георгій Лаўроў]]). == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Нацыянальная бібліятэка Беларусі}} [[Файл:Праект Дзяржаўнай бібліятэкі архітэктара Георгія Лаўрова.jpg|міні|злева|Праект Дзяржаўнай бібліятэкі архітэктара Георгія Лаўрова, канец 1920-х гадоў. Масіўнае кнігасховішча ў левай частцы будынка ў выніку так і не было пабудаванае]] [[Файл:Лаўроў. Праект Дзяржаўнай бібліятэкі імя Леніна.jpg|міні|злева|Праект Дзяржаўнай бібліятэкі імя Леніна]] Дзяржаўная бібліятэка савецкай Беларусі была створаная 15 верасня 1922 года на базе бібліятэкі [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] пад назвай Беларуская дзяржаўная і ўніверсітэцкая бібліятэка. Першапачаткова займала будынак [[Юбілейны дом|Юбілейнага дома]] на [[Архірэйскае падвор’е (Мінск)|Архірэйскім падвор’і]]<ref>{{cite web|url = https://realt.onliner.by/2012/07/07/nacionalnaya|title = Районы, кварталы. Национальная библиотека: история ромбокубооктаэдра|author = Darriuss|authorlink = |date = 7-6-2012|publisher = onliner.by|language = ru|archiveurl = |archivedate = |accessdate =17-11-2019 }}</ref>. Праз павелічэнне кніжных фондаў і развіццё функцый бібліятэкі Беларуская дзяржаўная і ўніверсітэцкая бібліятэка паводле Пастановы [[Савет Народных Камісараў БССР|СНК БССР]] ад 14 траўня 1926 года рэарганізаваная ў самастойную Беларускую дзяржаўную бібліятэку, тады ж пачынаецца планаванне пераводу бібліятэкі ў большы будынак. У 1929 годзе СНК БССР прымае рашэнне аб будаўніцтве ў Менску на вуліцы Чырвонаармейскай новага будынка. Праца была даручаная архітэктару Георгію Лаўрову, які ўжо меў некалькі прац у Менску. [[Файл:Miensk, Kašarskaja-Ŭniversyteckaja, Centralnaja. Менск, Кашарская-Ўнівэрсытэцкая, Цэнтральная (08.1931).jpg|250px|міні|Будаўніцтва бібліятэкі, 1931 г.]] Першапачаткова Лаўроў прапанаваў праект, у якім працяглы аб’ём чытальных залаў бібліятэкі кантраставаў бы з вышынным кнігасховішчам у глыбіні кварталу, аднак гэта не было рэалізавана. Беларускі мастацтвазнаўца і гісторык архітэктуры [[Мікалай Мікалаевіч Шчакаціхін|Мікола Шчакаціхін]] у сваім артыкуле «Новы Менск», размешчаным у часопісе [[Чырвоная Беларусь (1930)|«Чырвоная Беларусь»]] № 2 за 1930 год так апісвае праект Лаўрова<ref>{{cite web|url = https://news.tut.by/society/524538.html|title = «Невыразны асабнячок» і «кашарны выгляд»: архітэктура Мінска 1920-х гадоў вачыма сучаснікаў|author = Уладзімір Садоўскі|date = 24-12-2016|publisher = tut.by|archiveurl = https://web.archive.org/web/20191124130346/https://news.tut.by/society/524538.html|archivedate = 24 лістапада 2019|accessdate = 24-2-2020|url-status = dead}}</ref>: {{цытата|Нельга, аднак, не адзначыць, што ў бліжэйшай будучыні ў Менску ўжо намячаецца зьнішчэньне шмат якіх з адзначаных хібаў асабліва ў двох новых будынках, якія самае большае праз два будаўнічыя сэзоны ўжо будуць закончаны і стануць, бязумоўна, найлепшымі ў ліку іншых будынкаў новага Менску. Адзін з гэтых будынкаў — Дзяржаўная Бібліотэка — будзе адным з узорных прыкладаў прыстасаваньня архітэхтурнае конструкцыі да мэтаў навукова-культурнае ўстановы. Увесь поўны сьвятла, як-бы пераважна шкляны, ён прыгожа распадзяляецца на два функцыянальна розныя крылы, аб’яднаныя вялізным уваходам, падкрэсленым лёгкім паўкругам, які быццам шырока заклікае бясконцыя масы працоўных да скарбніцы ведаў перахаваных у будынку, які высока падымаецца з задняга пляну ў выглядзе масыўнага паасобнага кнігасхову.}} У 1932 годзе пабудова была скончаная, а бібліятэцы ў гонар 10-годдзя было нададзеная імя [[Уладзімір Ільіч Ленін|У. І. Леніна]]. Ля галоўнага ўвахода месцілася парная скульптура Леніна і [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Сталіна]]. [[Файл:Miensk, Kašarskaja-Ŭniversyteckaja, Centralnaja. Менск, Кашарская-Ўнівэрсытэцкая, Цэнтральная (1943).jpg|міні|злева|Сядзіба [[Беларуская цэнтральная рада|Беларускай цэнтральнай рад]]ы ў 1943 годзе]] [[Файл:Заля першага паседжаньня БЦР.png|міні|Першага пасяджэнне БЦР у будынку бібліятэкі 22 студзеня 1944 года]] У часе Другой сусветнай вайны, за нямецкай акупацыяй, у будынку бібліятэкі месціўся акруговы камісарыят, а пазней размясцілася [[Беларуская цэнтральная рада]]<ref>{{cite web|url = https://minsk-old-new.com/life/war1941-1945/sacyyalna-ekanamichnyya-asnovy-zhyccya-zhizn-naseleniya-pri-okkupacii|title = Сацыяльна-эканамічныя асновы жыцця|author = Алег Гардзіенка|authorlink = |date = |publisher = minsk-old-new.com|language = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200224190018/https://minsk-old-new.com/life/war1941-1945/sacyyalna-ekanamichnyya-asnovy-zhyccya-zhizn-naseleniya-pri-okkupacii|archivedate = 24-2-2020|accessdate = 24-2-2020}}</ref>. [[Файл:Belarus-2000-Bill-10-Obverse.jpg|міні|10 беларускіх рублёў узору 2000 года]] У 2006 годзе Нацыянальная бібліятэка пераехала ў [[Будынак Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі|новы будынак]]. Была праведзеная рэканструкцыя з рэстаўрацыяй і прыстасаваннем будынка пад адміністрацыйнае прызначэнне. У распрацоўцы праекта прынялі ўдзел [[А. Цяльцоў]], [[Яўген Вільевіч Яворскі|Яўген Яворскі]], [[І. Касабукін]] з «[[Мінскграмадзянпраект]]а», [[Уладзімір Старосцін]] з «[[Праектрэстаўрацыя|Праектрэстаўрацыі]]», [[Лілія Іванаўна Усоская|Лілія Усоская]] з [[Цэнтр па рэгенерацыі гісторыка-культурных ландшафтаў і тэрыторый|Цэнтра па рэгенерацыі гісторыка-культурных ландшафтаў і тэрыторый]], [[А. Бандарэнка]] з «[[Мінскпраект]]а». Былі выдалены познія напластаванні і адноўленыя страчаныя яго элементы, фасады апрацаваныя дэкаратыўнай мармурова-антрацытавай каменнай тынкоўкай, у выніку чаго будынак набыў цёмна-шэры колер<ref>{{cite web|url = https://darriuss.livejournal.com/646833.html|title = Архвыставка «Минск-2011», ч.2|author = Darriuss|date = 10-11-2011|publisher = livejournal.com|language = ru|archiveurl = https://archive.today/20200224190900/https://darriuss.livejournal.com/646833.html|archivedate = 24 лютага 2020|accessdate = 24-2-2020|url-status = live}}</ref>. З 2012 года будынак займае [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савет Рэспублікі]], які дагэтуль месціўся ў будынку насупраць, па адрасе вуліца Чырвонаармейская, 4. Першае пасяджэнне [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|Савета Рэспублікі пятага склікання]] ў будынку прайшло 19 кастрычніка 2012 года<ref name="naviny">{{cite web|url = https://naviny.by/rubrics/society/2012/10/19/ic_articles_116_179628|title = Новое здание Совета Республики — снаружи и изнутри|author = Василий Семашко|date = 19-10-2012|publisher = naviny.by|language = ru|archiveurl = https://web.archive.org/web/20200126065728/https://naviny.by/rubrics/society/2012/10/19/ic_articles_116_179628|archivedate = 26 студзеня 2020|accessdate = 24-2-2020|url-status = dead}}</ref>. == Архітэктура == [[Файл:Мінск. Па Чырвонаармейскай (35).jpg|міні|злева|Крыло па вуліцы Кірава]] [[Файл:Мінск. Па Чырвонаармейскай (24).jpg|thumb|Фасад з боку вул. Чырвонаармейскай]] [[Архітэктурны аб’ём|Аб’ёмна]]-прасторавая [[Архітэктурная кампазіцыя|кампазіцыя]] заснаваная на спалучэнні форм, пазбаўленых [[дэкор]]у. Чатырохгранныя [[слуп]]ы падтрымліваюць павіслы паўкруглы аб’ём, утвараючы своеасаблівы [[порцік]] галоўнага ўвахода з зашклёным [[эркер]]ам [[Вестыбюль|вестыбюля]]. Чатырохпавярховы будынак мае складаную канфігурацыю плана, падпарадкаваную арганізацыі функцыянальных працэсаў. У канцы 1950-х гадоў да бібліятэкі прыбудаваны 4-павярховы прамавугольны ў плане корпус, у якім месціліся кнігасховішча, абанементны аддзел і службовыя памяшканні. У часе выкарыстання ў якасці бібліятэкі ў будынку было 12 чытальных залаў, сярод якіх вылучалася зала на 500 чалавек. У вестыбюлі ўстаноўленая скульптура Уладзіміра Леніна (скульптар [[Андрэй Ануфрыевіч Бембель|Андрэй Бембель]]). == Цікавыя факты == * Выява Нацыянальнай бібліятэкі была размешчаная на [[Беларускі рубель|10-рублёвых]] купюрах Беларусі ўзору 2000 года. == Галерэя == <center><gallery caption="На старых здымках" widths="200" heights="200" perrow="4"> Файл:Miensk, Kašarskaja-Ŭniversyteckaja, Centralnaja. Менск, Кашарская-Ўнівэрсытэцкая, Цэнтральная (10.1933).jpg|1933 г. Файл:Miensk, Kašarskaja-Ŭniversyteckaja, Centralnaja. Менск, Кашарская-Ўнівэрсытэцкая, Цэнтральная (1930-41).jpg|1930-я Файл:Miensk, Kašarskaja-Ŭniversyteckaja, Centralnaja. Менск, Кашарская-Ўнівэрсытэцкая, Цэнтральная (1933) (2).jpg|1930-я гг. Файл:Miensk, Kašarskaja-Ŭniversyteckaja, Centralnaja. Менск, Кашарская-Ўнівэрсытэцкая, Цэнтральная (1940) (2).jpg|1940 г. </gallery></center> <center><gallery widths="200" heights="200" perrow="4" caption="Інтэр’еры на старых здымках"> Miensk, Centralnaja. Менск, Цэнтральная (1936) (2).jpg|1936 г. Miensk, Centralnaja. Менск, Цэнтральная (1936) (3).jpg|1936 г. Miensk, Centralnaja. Менск, Цэнтральная (1936) (4).jpg|1936 г. Miensk, Centralnaja. Менск, Цэнтральная (1936).jpg|1936 г. </gallery></center> {{зноскі}} == Літаратура == {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь|712Г000269}} * {{кніга|аўтар = |частка = Будынак Дзяржаўнай бібліятэкі БССР імя У. І. Леніна|загаловак = Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Мінск|арыгінал = |спасылка = https://orda.of.by/.lib/spik/minsk/214|адказны = АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэдкал С. В. Марцэлеў (гал. рэд.)|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = |год = 1988|том = |старонкі = 214|старонак = 333|серыя = |isbn = 5-85700-006-8|тыраж = }} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://naviny.by/rubrics/society/2012/10/19/ic_articles_116_179628 Новое здание Совета Республики — снаружи и изнутри. 2012] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200126065728/https://naviny.by/rubrics/society/2012/10/19/ic_articles_116_179628 |date=26 студзеня 2020 }} * {{Архіварта|stary-budynak-nacyjanalnaj-biblijatjeki-belarusi}} {{Славутасці Мінска}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1932 годзе]] [[Катэгорыя:Чырвонаармейская вуліца (Мінск)]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска]] [[Катэгорыя:1932 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Збудаванні Мінска ў стылі канструктывізм]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Георгія Лаўрова]] [[Катэгорыя:Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] byhxile0biv4o1zduize6usqco65ybh 0 622017 5174199 4589708 2026-08-01T15:04:05Z Aliaksei Lastouski 75892 5174199 wikitext text/x-wiki '''Шадурскі''' — прозвішча. == Вядомыя асобы == * [[Віктар Генадзьевіч Шадурскі]] (нар. 1961) — [[гісторык]], доктар гістарычных навук, прафесар. * [[Канстанцін Станіслававіч Шадурскі]] (1912—1983) — вучоны ў галіне [[Фармакалогія|фармакалогіі]]. * [[Станіслаў Шадурскі]] - філосаф, езуіт, доктар кананічнага права [[Віленская езуіцкая акадэмія|Віленскай езуіцкай акадэміі]]. {{неадназначнасць}} 3c1luv2xsneuepwdfui9p4i7avbqi5g 4 623480 5174137 5159923 2026-08-01T12:59:22Z MBHbot 91410 5174137 wikitext text/x-wiki {{Самыя актыўныя ўдзельнікі}}{{shortcut|ВП:САБ}}<center>У кожным слупку прыведзена сума правак у адпаведнай прасторы і размовах пра яе. Першасна адсартавана і пранумаравана паводле агульнай колькасці правак. Блакітным вылучаныя глабальныя боты без лакальнага сцяга. {|class="standard sortable" !№!!{{abbr|№ п/с|месца па колькасці правак у артыкулах|0}}!!Удзельнік!!Агулам правак!!У артыкулах!!шаблонах!!файлах!!катэгорыях!!парталах і праектах!!модулях і MediaWiki!!старонках удзельнікаў!!метапедычных старонках |- |1||1||{{u|Artsiom91Bot}}||592906||541784||16736||118||34051||56||6||43||112 |- |2||3||{{u|CzechoBot}}||182799||145591||4597||42||7841||7||5||24675||41 |- |3||2||{{u|Xqbot}}||174891||167602||529||0||6621||3||3||62||71 |- |4||4||{{u|InternetArchiveBot}}||124613||124612||0||1||0||0||0||0||0 |- |5||6||{{u|EmausBot}}||123931||78459||1922||2||43475||2||0||50||21 |- |6||5||{{u|KrBot}}||84201||83605||577||0||2||0||0||12||5 |- |7||10||{{u|TXiKiBoT}}||72242||36648||18||0||35479||2||0||93||2 |- |8||8||{{u|Luckas-bot}}||66756||51399||5||0||15341||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |9||13||{{u|MerlIwBot}}||62074||30964||11132||0||19718||7||0||23||230 |- |10||7||{{u|ХомоБот}}||61216||60047||332||59||685||6||0||29||58 |-style="background-color:#ccf" |11||9||{{u|Legobot}}||60569||44169||831||0||12078||3||0||3470||18 |- |12||16||{{u|Escarbot}}||39064||22936||8||0||16050||1||0||65||4 |- |13||11||{{u|РобоСтася}}||35832||33817||2||0||1216||4||0||6||787 |- |14||12||{{u|SieBot}}||35372||32618||0||0||2708||0||0||46||0 |- |15||14||{{u|Beafk}}||28618||28061||540||0||0||1||0||2||14 |- |16||20||{{u|VolkovBot}}||28172||18727||17||0||9300||2||0||19||107 |- |17||15||{{u|M.L.Bot}}||26807||25627||324||10||280||1||2||271||292 |-style="background-color:#ccf" |18||21||{{u|ZéroBot}}||25847||18296||0||0||7544||0||0||7||0 |- |19||22||{{u|ArthurBot}}||25679||14241||291||0||11085||0||0||58||4 |- |20||18||{{u|WikitanvirBot}}||25096||20877||1||0||4214||0||0||2||2 |- |21||17||{{u|ArtificialBot}}||22293||22257||32||0||3||0||0||1||0 |- |22||19||{{u|DobryBrat}}||21286||19453||277||0||399||1||11||107||1038 |- |23||25||{{u|JAnDbot}}||16208||12330||41||0||3763||5||0||17||52 |- |24||23||{{u|CommonsDelinker}}||15420||14231||927||0||2||11||2||232||15 |- |25||24||{{u|StachLysyBot}}||13629||13620||6||0||3||0||0||0||0 |- |26||26||{{u|MelancholieBot}}||11705||10469||0||0||1231||0||0||2||3 |- |27||28||{{u|JackieBot}}||11370||9827||117||4||1415||0||0||5||2 |- |28||30||{{u|Vagobot}}||10305||6833||343||0||3122||0||0||2||5 |-style="background-color:#ccf" |29||33||{{u|Addbot}}||10116||5617||2548||1||1866||3||0||4||77 |- |30||27||{{u|ChuispastonBot}}||10056||10042||0||0||0||0||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |31||29||{{u|RedBot}}||8545||7196||2||0||1338||0||0||9||0 |- |32||35||{{u|Alexbot}}||7754||4817||0||0||2927||0||0||10||0 |- |33||36||{{u|YFdyh-bot}}||7334||4792||0||0||2541||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |34||61||{{u|MastiBot}}||6571||2321||54||0||4174||0||0||1||21 |- |35||47||{{u|Makecat-bot}}||6533||4016||0||0||2512||0||0||4||1 |-style="background-color:#ccf" |36||88||{{u|YiFeiBot}}||6487||926||3255||0||2144||2||0||0||160 |- |37||31||{{u|Bot-Skorohod}}||6479||6463||3||0||0||6||0||3||4 |- |38||43||{{u|TjBot}}||6477||4302||0||0||2173||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |39||38||{{u|FoxBot}}||6473||4516||0||0||1930||1||0||26||0 |- |40||39||{{u|Am-bot}}||6183||4507||1121||1||546||7||0||0||1 |- |41||32||{{u|Loveless}}||5891||5858||0||0||19||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |42||41||{{u|LaaknorBot}}||5535||4419||0||0||1113||0||0||3||0 |- |43||34||{{u|TobeBot}}||5305||5302||0||0||0||0||0||3||0 |- |44||37||{{u|Idioma-bot}}||5242||4650||93||0||450||1||0||41||7 |-style="background-color:#ccf" |45||64||{{u|Zorrobot}}||5114||2143||0||0||2959||0||0||12||0 |- |46||48||{{u|Ptbotgourou}}||4764||3951||0||0||788||0||0||25||0 |- |47||40||{{u|Thijs!bot}}||4443||4439||3||0||1||0||0||0||0 |- |48||68||{{u|BotMultichill}}||4388||1947||1||0||2424||0||0||11||5 |- |49||42||{{u|AlleborgoBot}}||4333||4314||0||0||0||1||0||17||1 |- |50||46||{{u|Ripchip Bot}}||4298||4053||0||0||243||0||0||2||0 |- |51||44||{{u|CarsracBot}}||4277||4142||15||0||44||0||0||72||4 |- |52||49||{{u|Rubinbot}}||4200||3916||0||0||281||0||0||3||0 |- |53||163||{{u|Acebot}}||4163||0||2780||0||0||0||0||1||1382 |-style="background-color:#ccf" |54||45||{{u|KamikazeBot}}||4120||4089||6||0||23||0||0||2||0 |- |55||52||{{u|Synthebot}}||4083||2958||0||0||1121||0||0||0||4 |-style="background-color:#ccf" |56||108||{{u|Obersachsebot}}||3801||325||3405||0||62||1||0||7||1 |- |57||54||{{u|Mrs. Alena}}||3634||2906||471||8||116||0||0||12||121 |- |58||53||{{u|AvicBot}}||3584||2948||7||0||572||0||0||57||0 |-style="background-color:#ccf" |59||51||{{u|Amirobot}}||3566||3058||0||0||506||0||0||1||1 |- |60||56||{{u|Mjbmrbot}}||3410||2706||0||0||702||0||0||1||1 |- |61||59||{{u|AvocatoBot}}||3115||2424||0||0||682||0||0||6||3 |-style="background-color:#ccf" |62||50||{{u|HRoestBot}}||3114||3113||0||0||0||0||0||1||0 |- |63||55||{{u|Dinamik-bot}}||2874||2873||0||0||0||0||0||1||0 |- |64||57||{{u|LucienBOT}}||2665||2660||0||0||0||0||0||0||5 |-style="background-color:#ccf" |65||90||{{u|KLBot2}}||2603||878||4||0||1719||0||0||2||0 |- |66||58||{{u|Plaga med Bot}}||2577||2576||0||0||0||0||0||1||0 |- |67||60||{{u|PipepBot}}||2459||2422||0||0||15||0||0||21||1 |- |68||101||{{u|Darkicebot}}||2428||506||1||0||1901||0||0||18||2 |-style="background-color:#ccf" |69||72||{{u|DragonBot}}||2340||1635||0||0||702||0||0||2||1 |- |70||75||{{u|SassoBot}}||2291||1490||0||0||724||0||0||77||0 |-style="background-color:#ccf" |71||62||{{u|MystBot}}||2289||2259||2||0||2||0||0||26||0 |- |72||63||{{u|D'ohBot}}||2267||2256||0||0||10||0||0||1||0 |- |73||69||{{u|Purbo T}}||2134||1685||1||0||426||0||0||22||0 |-style="background-color:#ccf" |74||66||{{u|Gerakibot}}||2126||2029||21||0||57||0||0||7||12 |-style="background-color:#ccf" |75||65||{{u|Jotterbot}}||2080||2075||0||0||2||0||0||3||0 |- |76||67||{{u|Belarus2578Bot}}||2026||2026||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |77||79||{{u|Rezabot}}||1986||1306||0||0||667||0||0||2||11 |- |78||73||{{u|ZlyiLevBot}}||1981||1603||102||0||86||0||0||20||170 |-style="background-color:#ccf" |79||71||{{u|SilvonenBot}}||1889||1644||0||0||217||0||0||28||0 |- |80||78||{{u|Movses-bot}}||1806||1385||1||0||413||0||0||1||6 |- |81||70||{{u|タチコマ robot}}||1684||1644||8||0||3||0||0||27||2 |- |82||76||{{u|BodhisattvaBot}}||1658||1486||0||0||162||0||0||1||9 |- |83||95||{{u|ButkoBot}}||1656||594||0||0||1062||0||0||0||0 |- |84||74||{{u|LankLinkBot}}||1590||1590||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |85||77||{{u|GhalyBot}}||1533||1482||20||0||26||0||0||0||5 |- |86||82||{{u|Almabot}}||1530||1132||0||0||362||0||0||16||20 |- |87||80||{{u|CocuBot}}||1493||1197||0||0||264||0||0||32||0 |-style="background-color:#ccf" |88||81||{{u|HerculeBot}}||1453||1189||2||0||250||0||0||8||4 |- |89||87||{{u|BarnesBot}}||1187||1017||0||0||166||0||0||4||0 |- |90||89||{{u|JYBot}}||1158||888||1||0||268||0||0||1||0 |- |91||84||{{u|Robbot}}||1118||1117||0||0||0||1||0||0||0 |- |92||83||{{u|KasparBot}}||1118||1118||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |93||96||{{u|DSisyphBot}}||1079||588||41||0||445||0||0||2||3 |- |94||85||{{u|RotlinkBot}}||1067||1066||0||0||0||0||0||1||0 |- |95||86||{{u|PixelBot}}||1035||1019||0||0||0||0||0||15||1 |- |96||92||{{u|Aibot}}||903||730||0||0||155||2||0||13||3 |- |97||91||{{u|Justincheng12345-bot}}||891||759||9||0||123||0||0||0||0 |- |98||140||{{u|StigBot}}||847||30||0||0||816||0||0||1||0 |- |99||93||{{u|DixonDBot}}||773||653||0||0||73||2||0||44||1 |-style="background-color:#ccf" |100||105||{{u|JhsBot}}||717||413||24||0||273||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |101||99||{{u|Chobot}}||669||524||4||0||138||0||0||3||0 |- |102||94||{{u|Yury Tarasievich!bot}}||661||600||53||0||8||0||0||0||0 |- |103||98||{{u|DirlBot}}||548||525||0||0||3||2||0||18||0 |- |104||97||{{u|Diego Grez Bot}}||536||531||0||0||3||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |105||100||{{u|Louperibot}}||514||513||0||0||0||0||0||1||0 |- |106||102||{{u|Byrialbot}}||509||491||0||0||18||0||0||0||0 |- |107||104||{{u|U-bot}}||504||437||0||0||64||0||0||3||0 |- |108||106||{{u|HiW-Bot}}||480||394||27||0||58||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |109||109||{{u|Dexbot}}||479||251||0||0||220||0||0||8||0 |- |110||103||{{u|SpBot}}||473||447||1||0||22||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |111||107||{{u|Nallimbot}}||363||362||0||0||1||0||0||0||0 |- |112||113||{{u|NjardarBot}}||319||227||0||0||87||0||0||5||0 |- |113||111||{{u|DarafshBot}}||307||231||9||0||66||0||0||1||0 |- |114||112||{{u|MahdiBot}}||289||230||27||0||26||0||0||6||0 |- |115||127||{{u|MBHbot}}||272||79||0||0||0||0||0||0||193 |-style="background-color:#ccf" |116||147||{{u|Maksim-bot}}||261||15||0||0||244||0||0||2||0 |- |117||110||{{u|IluvatarBot}}||246||240||1||1||0||0||0||3||1 |-style="background-color:#ccf" |118||114||{{u|Sz-iwbot}}||228||227||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |119||117||{{u|Billinghurst}}||224||196||6||0||0||0||1||20||1 |- |120||115||{{u|YonaBot}}||220||220||0||0||0||0||0||0||0 |- |121||116||{{u|AmphBot}}||212||209||0||0||0||0||0||3||0 |- |122||118||{{u|BokimBot}}||200||194||0||0||5||0||0||0||1 |- |123||119||{{u|Железный капут}}||161||154||1||0||2||0||0||3||1 |-style="background-color:#ccf" |124||120||{{u|Muro Bot}}||154||146||0||0||2||0||0||6||0 |- |125||121||{{u|WikiDreamer Bot}}||144||142||0||0||0||0||0||2||0 |- |126||123||{{u|Голем}}||141||119||0||0||0||0||0||0||22 |- |127||143||{{u|DEagleBot}}||138||23||22||0||24||0||0||69||0 |-style="background-color:#ccf" |128||122||{{u|Broadbot}}||136||127||0||0||9||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||129||{{u|MSBOT}}||133||72||0||0||61||0||0||0||0 |- |130||124||{{u|MrZabejBot}}||119||117||0||0||0||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |131||125||{{u|KiranBOT}}||111||109||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||154||{{u|EDUCA33E}}||106||5||0||0||100||0||0||1||0 |- |133||126||{{u|Lotje}}||102||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |134||146||{{u|Knedlik-Pod}}||97||17||33||0||15||0||0||28||4 |- |135||128||{{u|ChessBOT}}||90||76||0||0||8||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |136||130||{{u|FiriBot}}||75||71||1||0||0||0||0||1||2 |- |137||132||{{u|YurikBot}}||68||64||2||0||0||0||0||2||0 |- |138||131||{{u|Egmontbot}}||67||67||0||0||0||0||0||0||0 |- |139||134||{{u|AfinogenoffBot}}||65||58||0||0||0||0||0||3||4 |- |140||133||{{u|EleferenBot}}||62||59||0||0||1||1||0||1||0 |- |141||137||{{u|Soulbot}}||49||39||0||0||1||0||0||9||0 |- |142||136||{{u|Bocianski.bot}}||48||41||0||0||5||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |143||135||{{u|GnawnBot}}||48||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||138||{{u|Zwobot}}||38||36||0||0||0||0||0||2||0 |- |145||148||{{u|Spacebirdy}}||36||12||0||0||0||0||0||23||1 |-style="background-color:#ccf" |146||145||{{u|MondalorBot}}||34||20||0||0||14||0||0||0||0 |- |147||156||{{u|Ebrambot}}||33||3||0||0||30||0||0||0||0 |- |148||141||{{u|Amolbot}}||33||26||0||0||7||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |149||139||{{u|WeggeBot}}||33||33||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |150||142||{{u|Ver-bot}}||25||24||0||0||0||0||0||0||1 |- |151||144||{{u|Kgsbot}}||23||20||0||0||2||0||0||1||0 |- |152||152||{{u|Kobot}}||15||8||0||0||0||0||0||5||2 |- |153||159||{{u|Darkoneko}}||14||1||1||0||0||0||1||10||1 |-style="background-color:#ccf" |154||166||{{u|MenoBot}}||13||0||0||0||0||0||0||13||0 |-style="background-color:#ccf" |155||149||{{u|MagnusA.Bot}}||10||10||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |156||150||{{u|DorganBot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |157||151||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |158||155||{{u|Albambot}}||7||3||0||0||0||0||0||3||1 |-style="background-color:#ccf" |159||153||{{u|Kwjbot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |160||158||{{u|Abigor}}||7||2||0||0||0||0||0||5||0 |- |161||162||{{u|UltraBot}}||3||0||0||0||0||0||0||2||1 |- |162||160||{{u|MalarzBOT}}||3||1||2||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |163||161||{{u|RoggBot}}||3||1||0||0||0||0||0||2||0 |- |164||157||{{u|Tks4Fish}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |165||164||{{u|DenTuBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |166||165||{{u|Leaderbot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |167||167||{{u|Zxabot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |168||168||{{u|Cbrown1023}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |169||169||{{u|TinucherianBot II}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |}[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Боты]][[Катэгорыя:Вікіпедыя:Статыстыка і прагнозы]] amd0jn2vfz9g6u9zkaus8yarik5maiw 4 623481 5174138 5159924 2026-08-01T12:59:23Z MBHbot 91410 5174138 wikitext text/x-wiki {{Самыя актыўныя ўдзельнікі}}{{shortcut|ВП:САУ}}<center>У кожным слупку прыведзена сума правак у адпаведнай прасторы і размовах пра яе. Першасна адсартавана і пранумаравана паводле агульнай колькасці правак. У спіс уключаны ўдзельнікі, якія маюць не менш за 5000 правак. {|class="standard sortable" !№!!{{abbr|№ п/с|месца па колькасці правак у артыкулах|0}}!!Удзельнік!!Агулам правак!!У артыкулах!!шаблонах!!файлах!!катэгорыях!!парталах і праектах!!модулях і MediaWiki!!старонках удзельнікаў!!метапедычных старонках |- |1||1||{{u|Чаховіч Уладзіслаў}}||313256||250746||20667||897||35048||135||425||1554||3784 |- |2||2||{{u|Artsiom91}}||274143||183409||29844||676||51313||198||1410||2573||4720 |- |3||3||{{u|Хомелка}}||210890||180291||11264||156||12716||43||132||3445||2843 |- |4||4||{{u|JerzyKundrat}}||144441||113248||9702||50||7982||1400||2||4978||7079 |- |5||5||{{u|Rymchonak}}||116313||110823||2072||8||9||9||0||785||2607 |- |6||8||{{u|Maksim L.}}||95665||80835||4136||120||1863||25||578||4443||3665 |- |7||6||{{u|D.L.M.I. Bel}}||86189||83264||1194||2||1530||0||0||31||168 |- |8||7||{{u|VladimirZhV}}||84810||81800||770||0||920||5||1||427||887 |- |9||9||{{u|Паўлюк Шапецька}}||65898||54951||981||1||9323||0||0||414||228 |- |10||10||{{u|DBatura}}||49487||46468||1177||143||435||0||0||941||323 |- |11||11||{{u|Frantishak}}||39669||38508||111||62||654||0||0||121||213 |- |12||12||{{u|Kalinowski}}||37820||33281||1956||463||841||5||0||567||707 |- |13||15||{{u|Счастливое число}}||34831||24625||3491||87||635||62||45||1840||4046 |- |14||14||{{u|Zelyoniy.anton}}||30249||27599||2361||0||155||0||6||93||35 |- |15||13||{{u|Pracar}}||29684||28653||65||8||85||1||0||437||435 |- |16||17||{{u|Brubaker610}}||27100||18633||1955||1444||932||218||3||215||3700 |- |17||19||{{u|StachLysy}}||23124||15327||1153||58||5775||2||56||474||279 |- |18||16||{{u|Ellis Novak}}||22465||20794||379||0||697||13||0||65||517 |- |19||18||{{u|Lš-k.}}||20479||18426||352||47||160||0||0||732||762 |- |20||20||{{u|Igro by}}||20400||15010||2055||235||2322||8||0||663||107 |- |21||23||{{u|Early Swallows}}||16970||12972||1677||243||777||10||28||540||723 |- |22||25||{{u|J-ka Zadzvinski}}||16581||12822||595||21||1170||0||65||459||1449 |- |23||21||{{u|Pr12402}}||16190||13308||45||44||48||0||0||2421||324 |- |24||27||{{u|Дзяніс Тутэйшы}}||15899||11114||1453||13||437||11||32||1236||1603 |- |25||28||{{u|Dhhdjrkjrjeiei38337}}||14997||11052||477||41||366||38||3||1456||1564 |- |26||43||{{u|Амба}}||14679||4837||5749||40||2465||8||93||992||495 |- |27||22||{{u|ElisavetaIvanova}}||14571||13271||1239||0||25||0||0||9||27 |- |28||24||{{u|StarDeg}}||14364||12916||1180||0||193||0||0||64||11 |- |29||48||{{u|NirvanaBot}}||14138||0||0||0||0||14128||0||10||0 |- |30||29||{{u|Yury Tarasievich}}||12708||10198||570||8||442||6||28||919||537 |- |31||26||{{u|Kiryienka}}||12040||11144||220||0||351||0||0||44||281 |- |32||33||{{u|Алесь Гарадзенскі}}||10842||8058||1475||6||755||95||0||275||178 |- |33||30||{{u|Krylowicz}}||10600||9232||377||27||423||1||0||153||387 |- |34||42||{{u|Plaga med}}||9203||5128||1741||11||76||2||403||488||1354 |- |35||32||{{u|IP781584110}}||8767||8195||251||0||109||3||13||40||156 |- |36||31||{{u|Дамінік}}||8515||8449||0||0||4||0||0||32||30 |- |37||35||{{u|Culamar}}||8280||7284||343||0||19||0||0||33||601 |- |38||34||{{u|Rabbi Mendl}}||8047||7780||6||25||90||0||0||73||73 |- |39||36||{{u|Peisatai}}||7313||7232||0||0||0||0||0||49||32 |- |40||37||{{u|Аляксандр Сакалоў}}||6764||6292||172||3||97||0||0||180||20 |- |41||44||{{u|DzBar}}||6714||4773||104||8||1750||0||0||55||24 |- |42||39||{{u|Τάρας στον Παρνασσό}}||6412||5329||333||220||190||34||0||11||295 |- |43||41||{{u|Da voli}}||6283||5179||301||0||73||0||0||176||554 |- |44||38||{{u|Be112}}||6022||5616||132||0||2||0||3||127||142 |- |45||47||{{u|Вадзім Медзяноўскі}}||5988||4360||521||6||648||0||1||138||314 |- |46||40||{{u|Hard Sin}}||5906||5250||134||2||103||2||0||28||387 |- |47||46||{{u|Aneuko}}||5702||4526||856||0||265||7||2||9||37 |- |48||45||{{u|Glovacki}}||4909||4572||87||5||213||0||13||8||11 |}[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Статыстыка і прагнозы]] n0n7t7dw457tcbigk3mejfp68h5ix1i 0 640195 5174243 4731411 2026-08-01T17:01:49Z Aliaksei Lastouski 75892 памяняў выяву на партрэт 5174243 wikitext text/x-wiki {{ДД | беларускае імя = Амелія Залуская | арыгінальнае імя = Amelia Załuska | парадак-жан = але | партрэт = [[File:Portret Amelii z Ogińskich Załuskiej.jpg|thumb|Карл Агрыкола. Партрэт Амеліі з Агінскіх Залускай. 1820. Санак, Гістарычны музей.]] | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = Herb Ogiński.png | подпіс герба = Герб «Агінскі» }} '''Аме́лія Залу́ская''', у дзявоцтве '''Агі́нская''' ({{lang-pl|Amelia Załuska z Ogińskich}}; {{ДН|10|12|1805}}, [[Залессе (Смаргонскі раён)|Залессе]] — {{ДС|5|9|1858}}, [[Іск’я]]) — кампазітарка, паэтэса, мастачка, сузаснавальніца курорта [[Івоніч-Здруй]], дама аўстрыйскага [[Ордэн Зорнага крыжа|ордэна Зорнага крыжа]]. == Біяграфія == [[Файл:Portrait amelia oginska.jpg|thumb|злева|Амелія Агінская ў 3-хгадовым узросце на малюнку [[Франсуа-Ксаўе Фабр]]а]] Дачка кампазітара [[Міхал Клеафас Агінскі|Міхала Клеафаса Агінскага]] (1765—1833) і спявачкі Марыі Неры (1778—1851). З сям’і вынесла любоў да навукі, літаратуры і музыкі. Валодала некалькімі мовамі: французскай, англійскай, італьянскай і нямецкай. Ведала таксама лаціну, рускую і літоўскую. З малога ўзросту ездзіла ў далёкія падарожжы. Дзякуючы навучанню ў выбітных настаўнікаў музыкі авалодала ігрой на фартэпіяна і мела тэарэтычныя веды, патрэбныя для складання кампазіцый. З жарсцю займалася паэзіяй. Пры нагодзе пісала вершы і малявала. Склала некалькі твораў для фартэпіяна, між іншага: ''Паланэз до мінор у чатыры рукі, Паланэз ля мажор, Мазурка рэ мінор,'' ''полька'', тры ''вальсы'' і кароткія творы: ''Marche de Cavallerie'', ''Les Adieux à Joseph (Souvenir)'' і ''Walce'' пад назвай ''Рэха Івоніча'', выдадзеныя ананімна ў Вене. У Івоніч прыбыла з [[Клайпеда|Клайпеды]], ужо замужам за [[Караль Залускі|Каралем Залускім]]. Шлюб адбыўся 11 мая 1826 ў [[Віленскі кармеліцкі касцёл|кармеліцкім касцёл]]е ў [[Вільня|Вільні]]. У 1831—1835 Залускія мешкалі ў прускай дзяржаве, у [[Клайпеда|Клайпед]]зе. Па канфіскацыі маёнткаў на [[ВКЛ|Літве]] і страце права пражывання пераехалі ў 1837 у [[Каралеўства Галіцыі і Ладамерыі|Галіцыю]] і пасяліліся ў Івонічы, які перайшоў ім у спадчыну. У 1837—1845 будавалі курорт. Паводле яе праектаў і пад яе паглядам паўсталі першыя лекавыя будынкі. Муж памёр у 1845 годзе. Дапамагала мясцовым жыхарам. У 1847 зладзіла дапамогу для хворых на [[тыф]] людзей. Памерла ў 1858 у італьянскай [[Іск’я|Іск’і]], дзе і пахаваная. == Ушанаванне памяці == Яе імя дагэтуль носіць адна з мінеральных крыніц у [[Івоніч-Здруй|Івоніч-Здруі]]. У парафіяльным касцёле ў Івонічы знаходзіцца памятная таблічка. У 2002 імем Амеліі і Караля Залускіх названая гімназія ў Івоніч-Здруі. == Сям’я == У шлюбе з Каралем мелі адзінаццаць дзяцей: [[Міхал Караль Залускі|Міхала Караля]] (1827—1893, ажаніўся з Геленай Бжастоўскай), Тэафілія (1828—1829), Марыю (1829—1910, замужам за Уладзіславам Галашэўскім), [[Эма Асташэўская|Эму]] (1831—1912, замужам за [[Тэафіль Войцех Асташэўскі|Тэафілем Войцехам Асташэўскім]]), Юзафа (1832—1834), [[Караль Бернард Залускі|Караля Бернарда]] (1834—1919), [[Ірэнеюш Залускі|Ірэнеюша]] (1835—1868), [[Станіслаў Марыя Залускі|Станіслава Марыю]] (1838—1904), [[Іван Залускі|Іву]] (1840—1881), Іду (1841—1916, замужам за Гугам Зайлернем) і Францішку (1843—1924, замужам за Вітам Жаленскім). {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Wspomnienia o rodzinie Załuskich w XIX stuleciu |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Kraków |выдавецтва = |год = 1907 |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }} * {{кніга |аўтар = Andrzej Kwilecki. |частка = |загаловак = Załuscy w Iwoniczu |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Kórnik |выдавецтва = Biblioteka Kórnicka PAN |год = 1993 |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = 83-85213-15-5 |тыраж = }} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.sejm-wielki.pl/b/lu.47014 Генеалогія нашчадкаў Вялікага сойма] {{ref-pl}} * [http://www.oginskidynasty.com/Amelia.aspx Дынастыя Агінскіх] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160205210631/http://oginskidynasty.com/Amelia.aspx |date=5 лютага 2016 }} {{ref-pl}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Залуская Амелія}} [[Катэгорыя:Агінскія|Амелія]] [[Катэгорыя:Род Залускіх|Амелія]] [[Катэгорыя:Кампазітары Польшчы]] [[Катэгорыя:Піяністы Польшчы]] [[Катэгорыя:Паэты Польшчы]] [[Катэгорыя:Мастакі Польшчы]] [[Катэгорыя:Дамы ордэна Зорнага крыжа]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смаргонскім раёне]] m0l8df9qchrkyplxl4qz29d9phcbqkp 0 640442 5174464 3605449 2026-08-02T09:34:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174464 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Ілі́шаўскі раён''' ({{lang-ru|Илишевский район}}; {{lang-ba|Илеш районы}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўночным усходзе [[Башкартастан]]а ў [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца сяло [[Верхнеяркеева]]. == Геаграфія == Ілішаўскі раён мяжуе з [[Дзюрцюлінскі раён|Дзюрцюлінскім]], [[Чакмагушаўскі раён|Чакмагушаўскім]], [[Бакалінскі раён|Бакалінскім]] і [[Краснакамскі раён (Башкартастан)|Краснакамскім]] раёнамі, а таксама з [[Татарстан]]ам. Плошча раёна складае 1973 км². == Гісторыя == Ілішаўскі раён быў утвораны 31 студзеня 1935 года ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]]. == Насельніцтва == Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 32244 чалавек. Паводле [[Усерасійскі перапіс насельніцтва (2010)|перапісу 2010 года]] большасць складаюць [[башкіры]] (78,8 %), далей ідуць [[татары]] (15,3 %), [[марыйцы]] (2,6 %) і [[рускія]] (1,9 %). {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://ilesh.ru/ Сайт раённай адміністрацыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304084054/http://ilesh.ru/ |date=4 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}} {{Башкартастан}} [[Катэгорыя:Раёны Башкартастана]] qrqhy0r6te0bteynyl0zotpldkh4pky 0 640559 5174340 4580682 2026-08-01T21:44:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174340 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = Tobacco rattle virus | regnum = Вірусы | image file = | image title = | image descr = | parent = Tobravirus | latin = | wikispecies = Tobacco rattle virus | ncbi = | rang = Від | commons = Category:Tobacco rattle virus | syn = * Nicotiana virus 5 * Potato corky ringspot virus * potato stem mottle virus * stengelbonk virus Rosendal * tobacco virus 11 * Tobacco rattle virus | children name = | children = | ictv = | Baltimore group = IV }} '''Tobacco rattle virus (TRV)''', які раней згадваўся пад назвамі '''Вірус стракатасцябловасці бульбы'''<ref name="ЭПБ">{{Крыніцы/ЭПБ|1|Вірусныя хваробы раслін}}. — С. 461</ref> ({{lang-en|Nicotiana virus 5}}) і '''Вірус кальцавой плямістасці півоні''' ({{lang-en|Peony ringspot virus}})  — [[Вірусныя захворванні|хваробатворны]] {{нп3|вірус раслін|||Plant virus}} роду {{bt-bellat||Tobravirus}} і [[Сямейства (біялогія)|сямейства]] {{bt-bellat||Virgaviridae}}. Больш за 400 відаў раслін з 50 сямействаў успрымальныя да заражэння<ref name="ucd">[http://plpnemweb.ucdavis.edu/Nemaplex/Taxadata/G097S1.HTM ''Paratrichodorus minor''.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070702014248/http://plpnemweb.ucdavis.edu/Nemaplex/Taxadata/G097S1.HTM |date=2 ліпеня 2007 }} Nemaplex. University of California, Davis.</ref>. Вірус выклікае захворванне многіх раслін, уключаючы шмат [[Дэкаратыўныя расліны|дэкаратыўных кветак]]<ref name="wi">[http://hort.uwex.edu/articles/tobacco-rattle Tobacco Rattle.] Wisconsin Horticulture. University of Wisconsin Extension. 2010.</ref>, у тым ліку {{bt-bellat|Нарцыс (род раслін){{!}}нарцысы|Narcissus}}. == Эпідэміялогія == [[Круглыя чэрві|Нематоды]] сямейства {{bt-bellat||Trichodoridae}}, з’яўляюцца пераносчыкамі віруса. Напрыклад, нематода віду {{bt-bellat||Paratrichodorus minor}} пераносіць вірус, калі сілкуецца [[Корань расліны|каранямі]] раслін<ref name="ucd"/>. Вірус таксама можа распаўсюджвацца садовым інструментам. Прысутнічае і шлях перадачы механічна і праз насенне<ref name="wi"/>. == Сімптомы == На хворым лісці з’яўляецца фігурная кантрастная мазаічнасць, некратычныя плямы, на чаранках і лісці — некратычныя палосы, на клубнях — унутраны некроз. == Захворванні == === На бульбе === Выклікае кальцавы і дугападобны некроз мякаці клубня. Хвароба выяўляецца рознымі спосабамі, яе прыкметы могуць уключаць карычневыя кольцы і дугі на паверхні бульбы, а таксама абясколераныя плямы на ўнутранай частцы<ref name="ucd"/>. === На півоні === {{main|Кальцавая плямістасць півоні}} Выклікае кальцавую плямістасць півоні<ref name="ЭПБ"/>. {{зноскі}} == Літаратура == * Александрова Н. Д. Изоляция и идентификация возбудителя некроза клубней картофеля. / Селекция и семеноводство картофеля. Научн. тр. НИИ картофельного хоз-ва (ред. Трофимец Л. Н.). Вып. 36. М: НИИКХ, 1980. С. 69-73. * Александрова Н. Д., Трофимец Л. Н. Изучение изолятов вируса погремковости табака на картофеле в Московской области. / Штаммы вирусов растений и их практическое использование (ред. Власов Ю. И.). Елгава, 1981. С. 3-6. * Амбросов А. Л., Соколова Л. А., Давидчик Л. Я., Иванова Б. П. Почвенный вирус пестростебельности картофеля в условиях БССР. / Докл. АН БССР (ред. Амбросов А. Л.). Т. 23, № 3. 1979. Минск: АН БССР. С. 269—272. * Антонова В. В., Ларина Э. И., Лещева О. М. Методы выявления очагов вируса (Rattle virus) и нематод — его переносчиков. / Биологические основы борьбы с нематодами. Тр. ВИЗР (ред. Новожилов К. В.). Л.: ВИЗР, 1982. С. 82. * Власов Ю. И., Ларина Э. И. Сельскохозяйственная вирусология. М.: Колос, 1970. С. 237. * Гуськова Л. А., Антонова В. В. Нематоды — переносчики вируса раттл в Ленинградской области. / Защита растений, № 4, 1981. С. 15. * Заманиева Ф. Ф. Почвенные вирусы на картофеле в Республике Татарстан. / Тез. докл. Всероссийского съезда по защите растений. СПб., 1995. С. 570. * Ларина Э. И., Теплоухова Т. Н. Вирус погремковости табака. / Защита растений, № 3, 1975. С. 51. * Ларина Э. И., Осипова Е. А., Блинцева И. В. Природные очаги погремковости табака. / Вирусные болезни сельскохозяйственных культур (ред. Власов Ю. И..) М.: Колос, 1980. С. 39-42. * Самсонова Л. Н., Цыпленков А. Е., Якуткина Т. А. Диагностика вирусных и микоплазменных болезней овощных культур и картофеля. СПб.: ВИЗР, 2001. С. 50. * Цыпленков А. Е., Ларина Э. И. Природные резерваторы вирусов картофеля. / Картофель и овощи, № 8, 1975. С. 34-35. == Спасылкі == * [http://phene.cpmc.columbia.edu/ICTVdB/00.072.0.01.004.htm ICTVdB — Універсальная база дадзеных пра вірусы: вірус тытунёвых бразготакВірус стракатасцябловасці бульбы]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070803140451/http://phene.cpmc.columbia.edu/ICTVdB//00.072.0.01.004.htm |date=3 жніўня 2007 }} * [http://www.virology.net/Big_Virology/BVFamilyGroup.html Сямейныя групы — Балтымарскі метад] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130330144456/http://www.virology.net/Big_Virology/BVFamilyGroup.html |date=30 сакавіка 2013 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вірусныя раслінныя патагены і захворванні]] [[Катэгорыя:Вірусы]] ncp6kla63fvyby5cyenr8yge8sybn1w 0 641484 5174133 5074256 2026-08-01T12:58:00Z StachLysy 62453 вікіфікацыя, афармленне 5174133 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Пыха і перадузятасць (значэнні)}} {{Тэлесерыял |выява = Pride and Prejudice, 1995 (DVD cover).jpg |памер = 270px }} '''«Пы́ха і перадузя́тасць»''' ({{lang-en|Pride and Prejudice}}) — шасцісерыйны [[Вялікабрытанія|брытанскі]] міні-серыял [[1995 год у гісторыі кіно|1995]] года, пастаўлены па [[Пыха і перадузятасць|аднайменным рамане]] англійскай пісьменніцы [[Джэйн Осцін]]. Адаптацыяй кнігі займаўся сцэнарыст [[Эндру Дэвіс (пісьменнік)|Эндру Дэвіс]], рэжысёрскае крэсла заняў [[Сайман Лэнгтан]], а спрадзюсіравала карціну {{нп5|Сью Біртвістл||en|Sue Birtwistle}}. Ролі [[Элізабэт Бэнэт]] і містэра Дарсі выканалі [[Джэніфер Эль]] і [[Колін Фёрт]]. Вытворчасцю міні-серыяла займалася карпарацыя [[BBC]] пры дадатковай фінансавай падтрымцы амерыканскай тэлесеткі [[A&E]]. Міні-серыял 1995 года стаў сёмай экранізацыяй раману. Папярэднія адаптацыі для кіно і тэлебачання выходзілі ў [[Пыха і перадузятасць (тэлефільм, 1938)|1938]], [[Пыха і перадузятасць (фільм, 1940)|1940]], [[Пыха і перадузятасць (міні-серыял, 1952)|1952]], [[Пыха і перадузятасць (міні-серыял, 1958)|1958]], [[Пыха і перадузятасць (міні-серыял, 1967)|1967]] і [[Пыха і перадузятасць (міні-серыял, 1980)|1980]] гадах. Восьмай стала пастаноўка [[Пыха і перадузятасць (фільм, 2005)|2005]] года. Прэм’ера міні-серыяла адбылася на канале [[BBC One]], дзе ён трансліраваўся з 24 верасня па 29 кастрычніка 1995 года (па адной 55-хвіліннай серыі ў тыдзень). Сетка [[A&E]] ўпершыню паказала серыял з 14 па 16 студзеня 1996 года (тры дні па дзве серыі запар)<ref name="IMDb, Release" />. Фільм атрымаў прызнанне крытыкаў і папулярнасць сярод гледачоў, а таксама быў адзначаны шэрагам узнагарод, сярод якіх тэлевізійная прэмія BAFTA за найлепшую жаночую ролю ([[Джэніфер Эль]]) і прэмія Эмі за найлепшыя касцюмы. Роля містэра Дарсі ўзвяла [[Колін Фёрт|Коліна Фёрта]] ў статус зоркі. Сцэна з Дарсі ў мокрай пасля купання ў возеры рубашцы была прызнана «''адным з самых незабыўных момантаў у гісторыі тэлебачання Брытаніі''»<ref name="Guardian, Fiachra Gibbons" />. Серыял натхніў [[Хелен Філдынг]] напісаць серыю кніг пра Брыджыт Джонс. Колін Фёрт зыграў ролю Марка Дарсі, каханага галоўнай гераіні, у фільмах серыі «{{нп5|Дзённік Брыджыт Джонс (фільм)|Дзённік Брыджыт Джонс|en|Bridget Jones's Diary (film)}}», «{{нп5|Брыджыт Джонс: Межы разумнага (фільм)|Брыджыт Джонс: Межы разумнага|en|Bridget Jones: The Edge of Reason (film)}}» і «{{нп5|Дзіцё Брыджыт Джонс (фільм)|Дзіцё Брыджыт Джонс|en|Bridget Jones's Baby}}». == Сюжэт == === Першая серыя === Містэр Чарлз Бінглі, багаты джэнтльмен з поўначы Англіі, арандуе маёнтак Нэзэрфілд у [[Хартфардшыр]]ы, непадалёк ад мястэчка Мэрытан. Місіс Бэнэт апантаная ідэяй выдаць за яго замуж адну са сваіх пяці дачок: Джэйн, Элізабэт, Мэры, Кіці або Лідыю. Бінглі з першага ж позірку ўлюбляецца ў Джэйн, адразу запрашае яе на танец і ўвесь вечар выдзяляе яе па-над астатнімі паненкамі. У той жа час яго сябар [[містэр Дарсі]] (гадавы даход якога, паводле чуткаў, у два разы перавышае даход Бінглі) адмаўляецца танцаваць з кім-небудзь і даволі няветліва адзываецца пра [[Элізабэт Бэнэт|Элізабэт]]. Тая чуе яго заўвагу, і ў яе складаецца вельмі непрыхільнае першае ўражанне пра містэра Дарсі. Пазней, на прыёме ў Лукас-лодж і падчас яе двухдзённага прабывання ў Нэзэрфілдзе, дзе яна даглядала хворую Джэйн, яе непрыязнасць да Дарсі ўсё больш і больш узмацняецца. === Другая серыя === Бэнэтаў наведвае іх сваяк — містэр Колінз, святар з [[Кент]]а. Паколькі у Бэнэтаў няма дзяцей мужчынскага полу, то па законе менавіта ён з’яўляецца спадкаемцам містэра Бэнэта і мусіць у будучым стаць гаспадаром іх маёнтка Лонгбарн. Каб выправіць гэтае становішча і захаваць дом для сям’і, містэр Колінз мае намер ажаніцца з адной з дачок містэра Бэнэта. Ён абірае Элізабэт і пачынае заляцацца да яе. Падчас прагулкі ў Мэрытан сёстры Бэнэт сустракаюць афіцэраў, раскватараваных у гэтым гарадку, сярод іх ёсць новы твар — лейтэнант Джордж Уікхэм. У той самы час міма праязджаюць Бінглі і Дарсі, і Элізабэт заўважае надзвычай халоднае прывітанне апошняга з Уікхэмам. Выбраўшы зручны момант, Элізабэт распытвае новага знаёмага, і ён распавядае ёй, як Дарсі падмануў яго, адмовіўшыся даць царкоўны прыход, абяцаны бацькам Дарсі. Цяпер у Уікхэма няма ні грошай, ні відаў на будучыню. Лізі пранікаецца да яго моцным спачуваннем. Неўзабаве ў Нэзэрфілдзе адбываецца баль. Элізабэт, захопленая Уікхэмам, збіраецца правесці гэты вечар у размовах і танцах з ім, аднак афіцэра на балі не аказваецца. Нечакана для Элізабэт, яе на танец запрашае містэр Дарсі. Не паспеўшы прыдумаць адгаворку, яна неахвотна згаджаецца. Назаўтра пасля балю містэр Колінз робіць Элізабэт прапанову, але яна адказвае адмовай. Місіс Бэнэт абурана паводзінамі дачкі і намагаецца прымусіць Лізі выйсці за Колінза, у той час як бацька бярэ бок дачкі. Зняважаны адмовай, містэр Колінз пакідае Лонгбарн і прымае запрашэнне Шарлоты Лукас, сяброўкі Элізабэт, пагасцяваць у Лукас Лодж. === Трэцяя серыя === Элізабэт уражана навінай: яе сяброўка Шарлота прыняла прапанову рукі і сэрца ад містэра Колінза. Тым часам містэр Бінглі нечакана пакідае Нэзэрфілд і адпраўляецца ў [[Лондан]] з намерам застацца там на ўсю зіму. Элізабэт не дае веры, што Бінглі можа быць такім раўнадушным да яе сястры, і прапануе Джэйн пагасцяваць у іх дзядзькі і цёткі, містэра і місіс Гардынер, якія жывуць у Лондане. Джэйн праводзіць у Лондане шмат месяцаў, але так і не сустракае Бінглі, яна спрабуе працягнуць сяброўства з яго сёстрамі, але тыя адкрыта яе ігнаруюць. Напачатку вясны Элізабэт адпраўляецца ў [[Кент]], каб пагасцяваць у Шарлоты і яе мужа. Дом містэра Колінза знаходзіцца непадалёк ад Розінгза — рэзідэнцыі лэдзі Кэтрын дэ Бур. Так як лэдзі Кэтрын даводзіцца Дарсі цёткай, Лізі сустракаецца з ім некалькі разоў. У той жа дзень, калі Элізабэт даведваецца пра вырашальную ролю Дарсі ў расстанні Бінглі і яе сёстры, Дарсі нечакана робіць ёй прапанову, запэўніваючы, што горача кахае яе, нягледзячы на нізкае становішча і адсутнасць добрых манер у яе сям’і. Элізабэт са злосцю адхіляе прапанову, указваючы містэру Дарсі на яго пыху і пагарду да пачуццяў іншых. У эмацыйнай прамове яна вінаваціць яго ў нешчаслівым каханні Джэйн і безнадзейным становішчы Уікхэма. === Чацвёртая серыя === Дарсі піша Элізабэт ліст, дзе тлумачыць свае ўчынкі ў дачыненні да Джэйн і Уікхэма. Ён прызнае, што памыліўся ў пачуццях Джэйн, думаючы, што яна абыякавая да Бінглі, але апраўдваецца тым, што ў яго былі добрыя намеры. Што да гісторыі з Уікхэмам, то са слоў Дарсі ён з’яўляецца нягоднікам, які спрабаваў збегчы з яго 15-гадовай сястрой Джарджыянай, каб атрымаць належны ёй вялізны пасаг. Элізабэт бачыць, як яна памылялася, і паспытвае пачуццё віны за тое, што яна так груба гаварыла з Дарсі. Вярнуўшыся ў Лонгбарн, яна даведваецца, што містэр Бэнэт дазволіў Лідыі паехаць у [[Брайтан]] у якасці кампаньёнкі жонкі палкоўніка Форстэра. Элізабэт незадаволена рашэннем бацькі адпусціць Лідыю і перасцерагае яго, што паводзіны Лідыі могуць нашкодзіць рэпутацыі сям’і, аднак містэр Бэнэт не змяняе свайго рашэння. Неўзабаве сама Лізі з’язджае з дзядзькам і цёткай Гардынер у падарожжа па {{нп5|Пік-Дыстрыкт|Пік-Дыстрыкце|en|Peak District}} і наведвае [[Дэрбішыр]]. Калі яны аказваюцца непадалёк ад {{нп5|Пэмбэрлі||en|Pemberley}}, маёнтка містэра Дарсі, цётка ўгаворвае Лізі наведацца туды. Элізабэт згаджаецца, папярэдне даведаўшыся, што сям’я летам жыве ў Лондане. Пэмбэрлі выклікае ў Лізі шчырае захапленне, і яна з увагай слухае апавяданні аканомкі пра дабрыню і высакароднасць гаспадара маёнтка. Тым часам містэр Дарсі, нікога не папярэдзіўшы, вяртаецца ў маёнтак. Прыбыўшы, ён вырашае выкупацца ў возеры, і, ідучы да хаты ў мокрай кашулі, сутыкаецца з Элізабэт. Між імі адбываецца няёмкая гутарка. Наспех пераапрануўшыся, ён расшуквае Элізабэт і Гардынераў і прапаноўвае ім прабавіць больш часу ў яго маёнтку. Ён выказвае небывалую ветлівасць і прыязнасць як да самой Элізабэт, так і да яе родных, што нямала яе здзіўляе. [[Файл:Lyme Park 2.jpg|міні|злева|x220пкс|alt=Лайм-парк|Маёнтак {{нп5|Лайм-парк||en|Lyme Park}} у графстве [[Чэшыр]], які паслужыў знешнім выглядам для Пэмбэрлі.]] === Пятая серыя === Гардынеры і Элізабэт атрымліваюць запрашэнне ў Пэмбэрлі, дзе Дарсі і Лізі абменьваюцца выразнымі позіркамі. На наступную раніцу Элізабэт атрымлівае ліст ад Джэйн, у якім гаворыцца пра ўцёкі Лідыі з містэрам Уікхэмам. У гэты самы момант з нечаканым візітам прыходзіць Дарсі і застае яе моцна расхваляванай. Ёй даводзіцца прызнацца яму ў прычынах свайго расстройства. Дарсі выслухоўвае яе, выказвае спачуванне, але спяшаецца сысці. Элізабэт са шкадаваннем думае, што, магчыма, больш ніколі яго не ўбачыць. Элізабэт разам з Гардынерамі спешна вяртаюцца ў Лонгбарн, спадзеючыся, што справу яшчэ можна неяк замяць. Містэр Гардынер адпраўляецца ў Лондан, каб аказаць дапамогу містэру Бэнэту ў пошуках уцекачоў. Зрэшты, іх намаганні застаюцца беспаспяховымі, і неўзабаве містэр Бэнэт вяртаецца ў Лонгбарн. Праз нейкі час ад містэра Гардынера прыходзіць ліст, у якім ён піша, што Лідыя і Уікхэм знойдзены і хутка пажэняцца. Містэр Бэнэт перажывае, што дзядзька заплаціў Уікхэму вялікую суму грошай, каб прымусіць яго жаніцца, а ён не зможа яму яе вярнуць. === Шостая серыя === Пасля вяселля Лідыя і Уікхэм прыязджаюць пагасціць у Лонгбарн. У адной з размоў Лідыя неасцярожна прагаворваецца пра тое, што на іх з Уікхэмам вяселлі быў містэр Дарсі. Элізабэт гэта моцна здзіўляе, і яна піша ліст цётцы, каб атрымаць тлумачэнні. Місіс Гардынер адказвае пляменніцы, што гэта Дарсі знайшоў Лідыю і аплаціў ўсе выдаткі, уключаючы даўгі Уікхэма. Пагасціўшы некаторы час у Лонгбарне, маладыя адпраўляюцца на поўнач, дзе Уікхэм атрымаў месца ў рэгулярнай арміі. Не паспявае жыццё сям’і Бэнэт увайсці ў звычайную каляіну, як ваколіцу аблятае навіна: Бінглі вяртаецца ў Нэзэрфілд. Пасля некалькіх візітаў у Лонгбарн, Дарсі пераконваецца ў пачуццях Джэйн і просіць прабачэння ў свайго сябра за ўмяшальніцтва. Той неадкладна едзе ў Лонгбарн і робіць Джэйн прапанову. У гэты час да лэдзі Кэтрын даходзяць чуткі, што яе пляменнік заручаны з Элізабэт. Раз’юшаная, яна наносіць нечаканы візіт у Лонгбарн, дзе ў гутарцы з Элізабэт дапытваецца пра яе заручыны з Дарсі. Яна настойвае, каб Элізабэт адмовілася ад сваіх намераў і абвяшчае, што Дарсі мусіць ажаніцца з яе дачкой Эн. Элізабэт адмаўляецца абяцаць, што яна не прыме прапанову Дарсі, калі ён яе зробіць, і дашчэнту раззлаваная лэдзі Кэтрын з’язджае. Падчас чарговага візіту Дарсі ў Лонгбарн Элізабэт дзякуе яму за дапамогу ў справе Лідыі. Ён жа, падбадзёраны тым, што распавяла яму лэдзі Кэтрын, прызнаецца Элізабэт, што яго пачуцці і намеры ў дачыненні да яе не змяніліся. Элізабэт згаджаецца выйсці за яго замуж. Неўзабаве адбываецца двайное вяселле Бінглі з Джэйн і Дарсі з Элізабэт. == Акцёрскі склад == {{Калонкі|шыр=30em}} {{Спіс роляў | [[Джэніфер Эль]] | ''[[Элізабэт Бэнэт]]'' | [[Колін Фёрт]] | ''[[Містэр Дарсі|Фіцуільям Дарсі]]'' | {{нп5|Адрыян Лукіс||en|Adrian Lukis}} | ''{{нп5|Джордж Уікхэм||en|George Wickham}}'' | {{нп5|Элісан Стэдман||en|Alison Steadman}} | ''місіс Бэнэт'' | {{нп5|Бенджамін Уітроў||en|Benjamin Whitrow}} | ''містэр Бэнэт'' | {{нп5|Дэвід Бамбер||en|David Bamber}} | ''{{нп5|Містэр Колінз|Уільям Колінз|en|Mr William Collins}}'' | {{нп5|Сюзанна Харкер||en|Susannah Harker}} | ''{{нп5|Джэйн Бэнэт||nl|Jane Bennet}}'' | {{нп5|Джулія Савалія||en|Julia Sawalha}} | ''{{нп5|Лідыя Бэнэт||nl|Lydia Bennet}}'' | {{нп5|Полі Маберлі||en|Polly Maberly}} | ''Кіці Бэнэт'' | {{нп5|Люсі Брырс||en|Lucy Briers}} | ''Мэры Бэнэт'' | {{нп5|Крыспін Бонэм-Картэр||en|Crispin Bonham-Carter}} | ''{{нп5|Чарлз Бінглі||nl|Charles Bingley}}'' | {{нп5|Люсі Скот||en|Lucy Scott}} | ''Шарлота Лукас'' | {{нп5|Анна Чэнселар||en|Anna Chancellor}} | ''Кэралайн Бінглі'' | {{нп5|Люсі Робінсан (актрыса)|Люсі Робінсан|en|Lucy Robinson (actress)}} | ''місіс Хёрст '' | {{нп5|Барбара Лі-Хант||en|Barbara Leigh-Hunt}} | ''{{нп5|лэдзі Кэтрын дэ Бур||en|Lady Catherine de Bourgh}}'' | {{нп5|Энтані Калф||en|Anthony Calf}} | ''палкоўнік Фіцуільям'' | {{нп5|Джаана Дэвід||en|Joanna David}} | ''місіс Гардынер'' | {{нп5|Цім Уілтан||en|Tim Wylton}} | ''містэр Гардынер'' | [[Эмілія Фокс]] | ''Джарджыяна Дарсі'' | {{нп5|Брыджыт Цёрнер||en|Bridget Turner}} | ''місіс Рэйналдс'' | {{нп5|Дэвід Барк-Джонс||en|David Bark-Jones}} | ''лейтэнант Дэні'' | {{нп5|Лін Фарлі||en|Lynn Farleigh}} | ''місіс Філіпс'' | {{нп5|Люсі Дэвіс||en|Lucy Davis}} | ''Марыя Лукас'' | {{нп5|Крыстафер Бенджамін||en|Christopher Benjamin}} | ''сэр Уільям Лукас'' | {{нп5|Руперт Вансітарт||en|Rupert Vansittart}} | ''містэр Хёрст'' | {{нп5|Марлен Сідаўэй||en|Marlene Sidaway}} | ''Хіл'' | [[Роджэр Барклай]] | ''капітан Картэр'' | [[Кейт О’Мэлі]] | ''Сара'' | [[Норма Стрыдэр]] | ''лэдзі Лукас'' | {{нп5|Пол Марыярці (акцёр)|Пол Марыярці|en|Paul Moriarty (actor)}} | ''палкоўнік Форстэр'' | {{нп5|Вікторыя Хэмілтан||en|Victoria Hamilton}} | ''місіс Форстэр'' | {{нп5|Надзя Чэмберс||en|Nadia Chambers}} | ''Анна дэ Бур'' | [[Сара Лег]] | ''Ханна'' | [[Крыстафер Стэйнс]] | ''лейтэнант Сандэрсан'' | {{нп5|Том Уорд||en|Tom Ward}} | ''лейтэнант Чэмберлен'' | [[Аляксандра Ховерд]] | ''Мэры Кінг'' | [[Пітэр Ніхэм]] | ''майстар фехтавання'' | {{нп5|Сэм Бізлі||en|Sam Beazley}} | ''вікарый у Лонгбарне'' | [[Сэм Блум]] | ''Джордж Уікхэм у дзяцінстве'' }} {{Канец кал}} == Вытворчасць == === Адаптацыя === Раман Джэйн Осцін «[[Пыха і перадузятасць]]» неаднаразова станавіўся прадметам тэле- і кінаадаптацый. Да сярэдзіны 1980-х гадоў існавала прынамсі 6 экранізацый рамана: тэлефільм [[Пыха і перадузятасць (тэлефільм, 1938)|1938]] года, фільм [[Пыха і перадузятасць (фільм, 1940)|1940]] года і міні-серыялы [[Пыха і перадузятасць (міні-серыял, 1952)|1952]], [[Пыха і перадузятасць (міні-серыял, 1958)|1958]], [[Пыха і перадузятасць (міні-серыял, 1967)|1967]] і [[Пыха і перадузятасць (міні-серыял, 1980)|1980]] гадоў. Ідэя чарговай тэлеадаптацыі ўзнікла ў прадзюсара {{нп5|Сью Біртвістл||en|Sue Birtwistle}} восенню [[1986]] года падчас перадпаказу іншай экранізацыі Осцін — тэлефільма «{{нп5|Нортэнгерскае абацтва (фільм, 1986)|Нортэнгерскае абацтва|en|Northanger Abbey (1986 film)}}». Біртвістл звярнулася з гэтай ідэяй да сцэнарыста [[Эндру Дэвіс (пісьменнік)|Эндру Дэвіса]], які таксама прысутнічаў на перадпаказе, і той пагадзіўся заняцца адаптацыяй рамана{{sfn|S. Birtwistle, S. Conklin. «The Making of Pride and Prejudice»|1995|pp=v—viii}}<ref name="AETV.com, Sue Birtwistleauthor" />. {{Quote box|width=30em|bgcolor=#c6dbf|align=right|quote=''Мы ставіліся да рамана з вялікай павагай, але калі б мы хацелі перадаць усё слова ў слова, мы б нанялі некага прадэкламаваць яго па радыё.''|source=[[Сайман Лэнгтан]], рэжысёр фільма<ref name="Los Angeles Times, Bart Mills" />}} Не гледзячы на намер Біртвістл і Дэвіса прытрымлівацца тона і духа рамана{{sfn|S. Birtwistle, S. Conklin. «The Making of Pride and Prejudice»|1995|pp=1—13}}, ім хацелася стварыць «''свежую, жывую гісторыю пра сапраўдных людзей''»{{sfn|S. Birtwistle, S. Conklin. «The Making of Pride and Prejudice»|1995|pp=v—viii}}, а не «''старую студыйную драму ад BBC, якую будуць паказваць у нядзелю з пяці да сямі''»{{sfn|S. Birtwistle, S. Conklin. «The Making of Pride and Prejudice»|1995|pp=35—43}}. Зрабіўшы акцэнт на сексе і грошах{{sfn|S. Birtwistle, S. Conklin. «The Making of Pride and Prejudice»|1995|pp=v—viii}}, Дэвіс пераключыў увагу з Элізабэт на Элізабэт і Дарсі, вызначыўшы наперад ролю апошняга ў зыходзе гэтай гісторыі. У мэтах надання чалавечнасці персанажам рамана, Дэвіс дадаў некалькі кароткіх сцэн, такіх як адзяванне дачок сямейства Бэнэт, якія намагаюцца выгадна зарэкамендаваць сябе на рынку нявест. Новыя сцэны, якія выяўляюць вольны час мужчын, згладзілі акцэнт рамана на жанчынах{{sfn|S. Birtwistle, S. Conklin. «The Making of Pride and Prejudice»|1995|pp=1—13}}. Найбольшай тэхнічнай складанасцю была адаптацыя доўгіх лістоў у другой частцы гісторыі. Дэвіс выкарыстоўваў такія тэхнікі як закадравы голас, успаміны, чытанне лістоў героямі ўслых адно аднаму. Было дададзена некалькі дыялогаў з мэтай паяснення некаторых нюансаў рамана сучаснай аўдыторыі, большая ж частка дыялогаў, аднак, засталася некранутай{{sfn|S. Birtwistle, S. Conklin. «The Making of Pride and Prejudice»|1995|pp=1—13}}. Каб пашырыць аўдыторыю серыяла, аўтары ідэі вырашылі не звяртацца да [[BBC]], якая спецыялізуецца на «''класічных драмах''», але прапанаваць ідэю тэлевізійнай карпарацыі [[ITV]], якая мае больш шырокую аўдыторыю. Ужо ў канцы 1986 года Біртвістл і Дэвіс прадставілі першыя тры сцэнарыі, і хоць іх версія выклікала зацікаўленасць, справу вырашылі адкласці ў «''доўгую скрыню''», бо з моманту папярэдняй тэлеадаптацыі прайшло ўсяго шэсць гадоў. Інтарэс ITV да гэтай тэлеадаптацыі ўзнавіўся ў [[1993]] годзе, аднак ініцыятыву перахапіла BBC. Ужо ў канцы года праекту было дадзена «''зялёнае святло''», а ў студзені [[1994]] года [[Сайман Лэнгтан]] быў зацверджаны рэжысёрам, і пачаўся этап прэпрадукцыі{{sfn|S. Birtwistle, S. Conklin. «The Making of Pride and Prejudice»|1995|pp=v—viii}}. Агулам ад моманту ўзнікнення ідэі восенню 1986 года да выхаду міні-серыяла на экраны восенню 1995 года мінула 9 гадоў{{sfn|S. Birtwistle, S. Conklin. «The Making of Pride and Prejudice»|1995|pp=v—viii}}. === Кастынг === Падчас {{нп5|Кастынг|кастынгу|en|Casting (performing arts)}} на шматлікія ролі ў фільме, прадзюсар {{нп5|Сью Біртвістл||en|Sue Birtwistle}} і рэжысёр [[Сайман Лэнгтан]] шукалі дасціпных, абаяльных і харызматычных акцёраў, якія ў той жа час маглі б арганічна глядзецца ў гістарычным кантэксце фільма ({{нп5|Эпоха рэгенцтва (Вялікабрытанія)|эпоха регенцтва у Англіі|en|Regency era}}). Паколькі сцэнарый атрымаўся ўдалым, а праект сам па сабе даволі громкім, то жадаючых паспрабавацца на ролі было шмат. На першым этапе кастынгу зацікаўленых акцёраў і актрыс запрашалі на сустрэчу з прадзюсарам і рэжысёрам, дзе кандыдатам прапаноўвалася прачытаць некалькі сцэн. Тыя з іх, хто зрабіў найлепшае ўражанне, былі запрошаны на тэлестудыю, дзе мусілі сыграць некалькі загадзя падрыхтаваных сцэн у гістарычных касцюмах і грыме. Некаторым жа прызнаным акцёрам прапановы рабіліся без папярэдніх праслухоўванняў{{sfn|S. Birtwistle, S. Conklin. «The Making of Pride and Prejudice»|1995|pp=15—21}}. Зыходнай кропкай пры падборы акцёрскага складу стаў пошук выканаўцаў галоўных роляў — 20-гадовай Элізабэт Бэнэт і 28-гадовага містэра Дарсі. Пасля першага этапу праслухоўванняў, на ролю Элізабэт, любіміцы бацькі і самай разумнай з пяці сясцёр Бэнэт, разглядалася з паўтузіна сур’ёзных кандыдатак. У выніку роля дасталася 25-гадовай брытанска-амерыканскай актрысе [[Джэніфер Эль]]{{sfn|S. Birtwistle, S. Conklin. «The Making of Pride and Prejudice»|1995|pp=15—21}}. З усяго акцёрскага складу, яна была адзінай, хто быў задзейнічаны на працягу ўсяго перыяду здымкаў{{sfn|S. Birtwistle, S. Conklin. «The Making of Pride and Prejudice»|1995|p=29}}. На ролю містэра Дарсі быў запрошаны адносна малавядомы ў той час брытанскі акцёр [[Колін Фёрт]], з якім у сярэдзіне 1980-х Сью Біртвістл працавала над фільмам «{{нп5|Галандскія дзяўчаткі||en|Dutch Girls}}». Акцёр неаднаразова адхіляў прапанову, бо лічыў, што тэматыка Джэйн Осцін яму няблізкая, і да таго ж баяўся, што можа не справіцца з роллю. Аднак угаворы прадзюсара і больш глыбокае асэнсаванне персанажа Дарсі ўрэшце пераканалі Фёрта ўзяцца за ролю<ref name="New York Times, William Grimes" />. Падчас здымкаў фільма паміж Фёртам і Эль пачаліся рамантычныя стасункі, пра якія стала вядома толькі пасля іх расстання<ref name="Guardian, Susie Steiner" />. Апроч Коліна Фёрта без папярэдняга адбора прапановы былі зробленыя {{нп5|Элісан Стэдман||en|Alison Steadman}}, якая сыграла місіс Бэнэт, і {{нп5|Барбара Лі-Хант|Барбары Лі-Хант|en|Barbara Leigh-Hunt}} — лэдзі Кэтрын дэ Бур{{sfn|S. Birtwistle, S. Conklin. «The Making of Pride and Prejudice»|1995|p=20}}. === Здымкі === Праца над міні-серыялам заняла 20 здымачных тыдняў{{sfn|S. Birtwistle, S. Conklin. «The Making of Pride and Prejudice»|1995|pp=27—34}}: з чэрвеня па лістапад 1994 года. Такі перыяд здымкаў дазволіў адлюстраваць у сюжэце змену пораў года{{sfn|S. Birtwistle, S. Conklin. «The Making of Pride and Prejudice»|1995|pp=79—87}}. Здымачны тыдзень складаўся з пяці працоўных дзён, кожны з якіх у сваю чаргу доўжыўся па 10,5 гадзін, не ўлічваючы часу на падрыхтоўчыя працы, такія як адзяванне акцёраў у касцюмы і налажэнне грыму. Таму для некаторых членаў каманды працоўны дзень мог складаць да 15 гадзін{{sfn|S. Birtwistle, S. Conklin. «The Making of Pride and Prejudice»|1995|pp=27—34}}. За два тыдні да здымкаў каля 70 % акцёраў і здымачнай групы сабраліся для чыткі сцэнарыя, рэпетыцый, танцавальных урокаў, верхавой язды, фехтавання і набыцця іншых неабходных навыкаў{{sfn|S. Birtwistle, S. Conklin. «The Making of Pride and Prejudice»|1995|pp=73—78}}. Падчас здымкаў было задзейнічана 24 лакацыі, большасць з якіх належыць {{нп5|Нацыянальны фонд (Вялікабрытанія)|Нацыянальнаму фонду Вялікабрытаніі|en|National Trust for Places of Historic Interest or Natural Beauty}}, а таксама восем студыйных пляцовак{{sfn|S. Birtwistle, S. Conklin. «The Making of Pride and Prejudice»|1995|pp=35—43}}{{sfn|S. Birtwistle, S. Conklin. «The Making of Pride and Prejudice»|1995|pp=73—78}}. Розніца ў матэрыяльным становішчы сем’яў галоўных персанажаў павінна была адлюстроўвацца ў месцы іх пражывання: так Лонгбарн, маёнтак Бэнэтаў, павінен быў быць прадстаўлены невялікім утульным домам, у той час як рэзідэнцыя містэра Дарсі ў {{нп5|Пэмбэрлі||en|Pemberley}} павінна была выглядаць як «''найпрыгажэйшае месца''», быць узорам добрага густу і арыстакратычнасці. Першым месцам, якое зацвердзілі прадзюсары, стала вёсачка {{нп5|Лэкак||en|Lacock}} у графстве [[Уілтшыр]], якая стала правобразам вёскі Мэрытан. Асабняк у вёсцы {{нп5|Лукінгтан||en|Luckington}} паслужыў адначасова і экстэр’ерам, і інтэр’ерам Лонгбарна. Маёнтак {{нп5|Лайм-парк||en|Lyme Park}} у графстве [[Чэшыр]] быў абраны для стварэння вобразу Пэмбэрлі, аднак арганізацыйныя праблемы вымусілі перанесці здымкі інтэр’ераў у {{нп5|Садберы-хол||en|Sudbury Hall}}, графства [[Дэрбішыр]]{{sfn|S. Birtwistle, S. Conklin. «The Making of Pride and Prejudice»|1995|pp=22—26}}. <gallery mode="packed" heights="150px" style="text-align:left" caption="Лакацыі, дзе здымаўся міні-серыял «Пыха і перадузятасць»"> Файл:Luckington Court - geograph.org.uk - 4065.jpg|Лукінгтан-корт, вёска {{нп5|Лукінгтан||en|Luckington}}, [[Уілтшыр]]&nbsp;— Лонгбарн. Файл:Lacock UK-High Street.jpeg|Вёска {{нп5|Лэкак||en|Lacock}}, [[Уілтшыр]]&nbsp;— Мэрытан. Файл:Edgcote House (geograph 1899022).jpg|Эджкат-хаўс, {{нп5|Эджкат||en|Edgcote}}, [[Нартгемптаншыр]]&nbsp;— Нэзэрфілд. Файл:Bridge over River Avon, Lacock - geograph.org.uk - 86206.jpg|Мост праз раку {{нп5|Эйван (рака, Брысталь)|Эйван|en|River Avon, Bristol}} бліз вёскі {{нп5|Лэкак||en|Lacock}}&nbsp;— мост па дарозе з Лонгбарна ў Мэрытан. Файл:Teigh Old Rectory gate-geograph-1921015-by-John-Sutton.jpg|Вёска {{нп5|Тэй||en|Teigh}}, {{нп5|Ратлэнд||en|Rutland}}&nbsp;— Хансфард. Файл:Belton House - geograph.org.uk - 37365.jpg|{{нп5|Бэлтан-хаўс||en|Belton House}}, [[Лінкальншыр]]&nbsp;— Розінгз-парк. Файл:Rock outcrops at the northern end of The Roaches - geograph.org.uk - 1072808.jpg|{{нп5|Пік-Дыстрыкт||en|Peak District}}. Файл:Lyme Hall.jpg|{{нп5|Лайм-парк||en|Lyme Park}}, [[Чэшыр]]&nbsp;— Пэмбэрлі. Файл:The Long Gallery, Sudbury Hall-geograph-4669666.jpg|{{нп5|Садберы-хол||en|Sudbury Hall}}, [[Дэрбішыр]]&nbsp;— інтэр’еры Пэмбэрлі. Файл:Lord Leycester Hospital -Warwick3.jpg|{{нп5|Лорд Лейстэр Хоспітал||en|Lord Leycester Hospital}}, [[Уорык]]&nbsp;— вуліцы Лондана. </gallery> === Касцюмы, грым і прычоскі === Паколькі «Пыха і перадузятасць» з’яўляецца гістарычным творам, патрабавалася грунтоўная прапрацоўка касцюмаў і знешняга выгляду персанажаў. Асабістыя якасці і дастатак героеў былі адлюстраваны ў іх уборах. Так, напрыклад, заможныя сёстры Бінглі ніколі не апраналі сукенак з прынтамі і заўсёды насілі вялікія пёры ў прычосках. Паколькі прыналежны BBC касцюмны фонд плаццяў XIX стагоддзя быў абмежаваны, мастачка па касцюмах {{нп5|Дзіна Колін||de|Dinah Collin}} сама стварыла большасць убораў, наведваючы для натхнення музеі адпаведнай тэматыкі. Колін намагалася зрабіць так, каб створаныя ёй мадэлі адпавядалі гістарычнаму перыяду, але ў той жа час былі прывабныя для сучаснай глядацкай аўдыторыі. У выніку толькі некаторыя з касцюмаў, у большасці сваёй касцюмы для масоўкі, былі запазычаны з больш ранніх пастановак або арандаваны, астатнія ж створаны непасрэдна для фільма. Сукенкі Элізабэт былі вытрыманы ў зямлістых танах і пашыты такім чынам, каб у іх было лёгка рухацца. Гэта выдатна адпавядала жвавасці і жыццярадаснасці гераіні. Сукенкі ж астатніх сясцёр Бэнэт былі вытрыманы ў адценнях крэмавага колеру, каб падкрэсліць іх нявіннасць і прастату. Ва ўбраннях сясцёр Бінглі і лэдзі Кэтрын дэ Бур выкарыстоўваліся больш насычаныя колеры. [[Колін Фёрт]], выканаўца ролі містэра Дарсі, актыўна ўдзельнічаў у абмеркаваннях сваіх касцюмаў, што нямала паспрыяла працоўнаму працэсу. Для сваіх касцюмаў акцёр прапанаваў аддаваць перавагу цёмным колерам, але пазбягаць чорнага. У выніку мастачка па касцюмах спынілася на цёмна-зялёных і шэрых танах. У супрацьвагу ўбранням містэра Дарсі, яго сябру, містэру Бінглі, дасталася адзенне цёплых таноў{{sfn|S. Birtwistle, S. Conklin. «The Making of Pride and Prejudice»|1995|pp=47—60}}. Прадзюсары бачылі містэра Дарсі брунетам, хаця ніякіх прамых указанняў на гэта ў рамане не было, і Фёрту прапанавалі перафарбаваць у чорны колер валасы, бровы і вейкі. Усім акцёрам-мужчынам было загадана адпусціць валасы перад здымкамі і згаліць вусы. Для [[Джэніфер Эль]] было зроблена тры чорныя парыкі, каб прыкрыць яе кароткія светлыя валасы, яшчэ адзін парык быў зроблены для {{нп5|Элісан Стэдман||en|Alison Steadman}} (місіс Бэнэт), так як яе валасы былі занадта густыя і цяжкія. Валасы {{нп5|Сюзанна Харкер|Сюзаны Харкер|en|Susannah Harker}} (Джэйн) былі крыху высветлены для стварэння большага кантрасту з Элізабэт і ўкладзены ў класічным грэчаскім стылі, каб падкрэсліць прыгажосць гераіні. Прастата Мэры была дасягнута пры дапамозе плямак, нанесеных на твар {{нп5|Люсі Брырс||en|Lucy Briers}}, яе валасы былі прамаслены для стварэння эфекту нямытасці і ўкладзены такім чынам, каб падкрэсліць крыху адтапыраныя вушы актрысы. Паколькі Лідзія і Кіці былі занадта маладыя і свавольныя, каб іх прычоскі ўкладала прыслуга, валасы актрыс моцна не змянялі. Што тычыцца містэра Колінза, мастачка па грыме [[Кэралайн Нобл]] заўсёды ўяўляла яго сабе потным персанажам з вільготнай верхняй губой. Яна таксама прамасліла валасы Дэвіда Бамбера і зрабіла яму касы прабор, каб намякнуць на наяўнасць лысіны{{sfn|S. Birtwistle, S. Conklin. «The Making of Pride and Prejudice»|1995|pp=47—60}}. === Музычнае суправаджэнне === Амерыканска-брытанскі кампазітар {{нп5|Карл Дэвіс (кампазітар)|Карл Дэвіс|en|Carl Davis}} пісаў саўндтрэкі для адаптацый класічных літаратурных твораў канала BBC з сярэдзіны [[1970-я|1970-х]] гадоў. Ён пазнаёміўся са {{нп5|Сью Біртвістл||en|Sue Birtwistle}} на этапе прэпрадукцыі міні-серыяла. Праз напісаныя ім для міні-серыяла музычныя тэмы ён хацеў падкрэсліць дасціпнасць і жывасць рамана, а таксама закрануць тэму замужжа і кахання ў невялікім мястэчку ў пачатку XIX стагоддзя. У сваёй працы ён натхняўся класічнымі музычнымі творамі, папулярнымі ў той час, у прыватнасці {{нп5|Септэт|септэтам|en|Septet}} [[Людвіг ван Бетховен|Бетховена]]{{sfn|S. Birtwistle, S. Conklin. «The Making of Pride and Prejudice»|1995|pp=61—66}}. Галоўная тэма серыяла пераклікаецца з фінальнай часткай «{{нп5|Канцэрт для фартэпіяна з аркестрам № 5 (Бетховен)|Канцэрта для фартэпіяна з аркестрам № 5|en|Piano Concerto No. 5 (Beethoven)}}». Саўндтрэк быў запісаны ў перыяд з 7 лютага па 21 красавіка 1995 года<ref name="AllMusic" /> і выдадзены лэйблам [[EMI]]<ref name="Discogs" /> [[21 мая]] [[1996]] года<ref name="AllMusic" />. {{Музычны альбом |Назва = Пыха і перадузятасць |Вокладка = |Тып = [[Саўндтрэк]] |Выканаўца = {{нп5|Карл Дэвіс (кампазітар)|Карла Дэвіса|en|Carl Davis}} |Выдадзены = [[1995]]<ref name="Discogs" /> або [[1996]]<ref name="AllMusic" /> |Запісаны = 7 лютага — 21 красавіка 1995 года<ref name="AllMusic" /> |Жанр = Саўндтрэк |Лэйбл = [[EMI]]<ref name="Discogs" /> |Працягласць = 54:32<ref name="AllMusic" /> |Папярэдні = |Наступны = |Краіна = |Год = [[1995]] |nocat = 1 }} {{tracklist |collapsed = no |headline = |title1 = Pride And Prejudice (Opening Titles) |note1 = |length1 = 03:30 |title2 = Dance Montage |note2 = |length2 = 00:48 |title3 = Elizabeth Observed |note3 = |length3 = 01:10 |title4 = Piano Summary (Episode One) |note4 = |length4 = 02:02 |title5 = Canon Collins |note5 = |length5 = 02:12 |title6 = Piano Summary (Episode Two) |note6 = |length6 = 02:01 |title7 = The Gardiners |note7 = |length7 = 01:05 |title8 = Winter Into Spring |note8 = |length8 = 03:29 |title9 = Parting |note9 = |length9 = 01:37 |title10 = Rosings |note10 = |length10 = 01:21 |title11 = Piano Summary (Episode Three) |note11 = |length11 = 02:13 |title12 = Telling The Truth |note12 = |length12 = 04:28 |title13 = Farewell To The Regiment |note13 = |length13 = 02:20 |title14 = Pemberley |note14 = |length14 = 02:10 |title15 = Darcy Returns |note15 = |length15 = 03:09 |title16 = Piano Summary (Episode Four) |note16 = |length16 = 02:11 |title17 = Thinking About Lizzy |note17 = |length17 = 01:29 |title18 = Lydia's Elopement |note18 = |length18 = 02:52 |title19 = Piano Summary (Episode Five) |note19 = |length19 = 02:40 |title20 = Lydia's Wedding |note20 = |length20 = 02:40 |title21 = Return Of Bingley |note21 = |length21 = 02:58 |title22 = Darcy's Second Proposal |note22 = |length22 = 01:48 |title23 = Double Wedding |note23 = |length23 = 02:43 |title24 = Finale |note24 = |length24 = 01:38 }} == Выхад і прызнанне == === Выхад на экраны === Прэм’ера міні-серыяла адбылася на канале [[BBC One]], дзе ён трансліраваўся нядзельнымі вечарамі з 24 верасня па 29 кастрычніка 1995 года (па адной 55-хвіліннай серыі раз на тыдзень). Паводле розных вытокаў трансляцыю паглядзела ад 10 да 11 мільёнаў гледачоў{{sfn|R. J. Sokol. «The Importance of Being Married — Adapting Pride and Prejudice»|1999|p=78}}<ref name="Die Welt" />. Кожную новую серыю на тым жа тыдні паўтараў канал [[BBC Two]]{{sfn|S. Birtwistle, S. Conklin. «The Making of Pride and Prejudice»|1995|pp=27—34}}. Амерыканская сетка [[A&E]] ўпершыню паказала серыял з 14 па 16 студзеня 1996 года (тры дні па дзве серыі запар)<ref name="San Francisco Chronicle, John Carman" />. Трансляцыю паглядзелі 3,7 мільёнаў чалавек{{sfn|R. J. Sokol. «The Importance of Being Married — Adapting Pride and Prejudice»|1999|p=78}}. У 1996 годзе прэм’еры міні-серыяла адбыліся яшчэ ў шэрагу краін, сярод якіх [[Аўстралія]] (2 сакавіка), [[Фінляндыя]] (17 сакавіка), [[Нідэрланды]] (3 верасня), [[Японія]] (22 лістапада). Прэм’ера ў [[Германія|Германіі]] адбылася 28 сакавіка 1997 года<ref name="IMDb, Release" />. === Ацэнкі === {{Рэйтынгі |rev1 = ''[[AllMovie]]'' |rev1Score = {{rating|4.5|5}}<ref name="AllMovie" /> |rev2 = ''[[AlloCiné]]'' |rev2Score = {{rating|4.0|5}}<ref name="AlloCiné" /> |rev3 = ''[[FilmAffinity]]'' |rev3Score = {{rating|7.8|10}}<ref name="FilmAffinity" /> |rev4 = ''[[Internet Movie Database]]'' |rev4Score = {{rating|8.9|10}}<ref name="IMDb" /> |rev5 = ''[[Rotten Tomatoes]]'' |rev5Score = {{rating|8.8|10}}<ref name="Rotten Tomatoes" /> |rev6 = ''[[TV.com]]'' |rev6Score = {{rating|8.7|10}}<ref name="TV.com" /> |rev7 = ''[[КиноПоиск]]'' |rev7Score = {{rating|8.8|10}}<ref name="KinoPoisk" /> }} Паводле дадзеных папулярнага агрэгатара крытычных аглядаў «[[Rotten Tomatoes]]» сярод 17 прафесійных крытыкаў 15 далі станоўчую ацэнку фільму, што складае 88 %. Глядацкі рэйтынг міні-серыяла дасягнуў 95 %<ref name="Rotten Tomatoes" />. Абагуленае меркаванне крытыкаў сфармулявана наступным чынам: {{цытата|[[Колін Фёрт]] узорна тлее ў пакутлівай Пысе містэра Дарсі, а [[Джэніфер Эль]] увасабляе жорсткую Перадузятасць Элізабэт Бэнэт у гэтай любоўна перададзенай — і, магчыма, канчатковай — адаптацыі класікі [[Джэйн Осцін]].<ref name="Rotten Tomatoes" />}} На іншых папулярных сайтах, прысвечаных кіно, міні-серыял таксама ўдастоіўся высокіх ацэнак гледачоў: 4.5/5 на сайце «[[AllMovie]]»<ref name="AllMovie" />, 4.0/5 на сайце «[[AlloCiné]]»<ref name="AlloCiné" />, 7.8/10 на сайце «[[FilmAffinity]]»<ref name="FilmAffinity" />, 8.8/10 на сайце «[[Internet Movie Database|IMDb]]»<ref name="IMDb" />, 8.7/10 на сайце «[[TV.com]]»<ref name="TV.com" />, 8.8/10 на сайце «[[КиноПоиск]]»<ref name="KinoPoisk" />. === Рэакцыя крытыкаў === Пераважная большасць крытыкаў станоўча ацаніла новую экранізацыю «Пыхі і перадузятасці»{{sfn|R. J. Sokol. «The Importance of Being Married — Adapting Pride and Prejudice»|1999}}. Так, яшчэ за дзень да брытанскай прэм’еры Джэрард Гілберт з газеты «[[The Independent]]» парэкамендаваў да прагляду першы эпізод серыяла, заявіўшы, што новая тэлевізійная адаптацыя настолькі ўдалая, наколькі гэта толькі магчыма ў выпадку літаратурнай класікі. Гілберт адзначыў, што, у прыватнасці, акцёрскі склад заслугоўвае вылучэння на прэмію BAFTA: «''Фёрт ні ў якай ступені не мяккі і пушысты, а Джэніфер Эль дэманструе выдатны ўзор жывога розуму ў вобразе Элізабэт''». Аглядальнік таксама адзначыў, што містэр Бэнэт у выкананні {{нп5|Бенджамін Уітроў|Бенджаміна Уітроў|en|Benjamin Whitrow}} літаральна крадзе ўсе свае сцэны, аднак выказаў сумненні наконт вобразу місіс Бэнэт у выкананні {{нп5|Элісан Стэдман||en|Alison Steadman}}<ref name="Independent, Gerard Gilbert" />. Аглядаючы першую серыю на наступны дзень пасля прэм’еры, {{нп5|Джым Уайт (журналіст)|Джым Уайт|en|Jim White (journalist)}} пахваліў сцэнарыста [[Эндру Дэвіс (пісьменнік)|Эндру Дэвіса]] за тое, што ён «''надаў падзеям тэмп і энергію, якія, нарэшце, ствараюць візуальнае асяроддзе, каб аддаць належнае дасціпнасці кнігі''»<ref name="Independent, Jim White" />. За некалькі дзён да амерыканскай прэм’еры {{нп5|Говард Розенберг||en|Howard Rosenberg}} з «[[Los Angeles Times]]» назваў новую адаптацыю «''відавочна прымальнай''», нягледзячы на некаторыя вольнасці па адносіне да тэксту рамана<ref name="Los Angeles Times, Howard Rosenberg" />. {{нп5|Джон О’Конар (журналіст)|Джон О’Конар|en|John J. O'Connor (journalist)}} з «[[The New York Times]]» прызнаў серыял «''цудоўнай адаптацыяй з надзвычай дакладным і далікатна прапрацаваным сцэнарыем''». Паводле яго меркавання, [[Джэніфер Эль]] здолела зрабіць Элізабэт «''надзіва разумнай і аўтарытэтнай, аднак не фанабэрлівай''», а [[Колін Фёрт]] «''бліскуча перадаў снабісцкую пыху містэра Дарсі, у той жа час паказваючы, у асноўным праз пільныя позіркі, што ён міжволі ўлюбляецца''». О’Конар таксама пахваліў {{нп5|Барбара Лі-Хант|Барбару Лі-Хант|en|Barbara Leigh-Hunt}} за яе вобраз лэдзі Кэтрын дэ Бур, гэтай «''дзівосна ўладнай вядзьмаркі''», і назваў яе сцэны з {{нп5|Дэвід Бамбер|Дэвідам Бамберам|en|David Bamber}} (містэрам Колінзам) «''пацешнымі''»<ref name="New York Times, John J. O'Connor" />. === Узнагароды === Паводле інфармацыі сайта «[[Internet Movie Database]]» міні-серыял быў адзначаны 9 прэміямі і 13 намінацыямі<ref name="IMDb, Awards" />. {|class="wikitable" style="font-size:90%;" |-style="background:#ccc; text-align:center;" !Кінапрэмія / Кінафестываль !Дата і месца !Катэгорыя / Узнагарода !Намінант !Вынік !{{abbr|Сп.|спасылкі|0}} |- |rowspan="6" align="center"|{{нп5|Тэлевізійная прэмія «BAFTA» (1996)|42-я|en|British Academy Television Awards 1996}}<br />'''{{нп5|Тэлевізійная прэмія «BAFTA»||en|British Academy Television Awards}}''' |rowspan="6" align="center"|{{date|21|04|1996}}<br />[[Лондан]], [[Вялікабрытанія]] |{{нп5|Тэлевізійная прэмія «BAFTA» найлепшаму акцёру|Найлепшы акцёр|en|British Academy Television Award for Best Actor}} |[[Колін Фёрт]] |{{nom}} |<ref name="awards.bafta.org">[http://awards.bafta.org/award/1996/television/actor BAFTA Awards — Television — Actor in 1996]</ref> |- |{{нп5|Тэлевізійная прэмія «BAFTA» найлепшаму акцёру|Найлепшы акцёр|en|British Academy Television Award for Best Actor}} |{{нп5|Бенджамін Уітроў||en|Benjamin Whitrow}} |{{nom}} |<ref name="awards.bafta.org"/> |- |{{нп5|Тэлевізійная прэмія «BAFTA» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса|en|British Academy Television Award for Best Actress}} |[[Джэніфер Эль]] |{{won}} |<ref>[http://awards.bafta.org/award/1996/television/actress BAFTA Awards — Television — Actress in 1996]</ref> |- |[[Тэлевізійная прэмія «BAFTA» за найлепшы драматычны серыял|Найлепшы драматычны серыял]] |{{нп5|Сью Біртвістл||en|Sue Birtwistle}}, [[Сайман Лэнгтан]], [[Эндру Дэвіс (пісьменнік)|Эндру Дэвіс]] |{{nom}} |<ref>[http://awards.bafta.org/award/1996/television/drama-serial BAFTA Awards — Television — Drama Serial in 1996]</ref> |- |[[Тэлевізійная прэмія «BAFTA» за найлепшы дызайн касцюмаў|Найлепшы дызайн касцюмаў]] |{{нп5|Дзіна Колін||de|Dinah Collin}} |{{nom}} |<ref>[http://awards.bafta.org/award/1996/tvcraft/costume-design BAFTA Awards — Television Craft — Costume Design in 1996]</ref> |- |[[Тэлевізійная прэмія «BAFTA» за найлепшы грым|Найлепшы грым]] |[[Кэралайн Нобл]] |{{nom}} |<ref>[http://awards.bafta.org/award/1996/tvcraft/make-up BAFTA Awards — Television Craft — Make-up in 1996]</ref> |- |align="center"|{{нп5|Прэмія Асацыяцыі тэлевізійных крытыкаў (1996)|12-я|en|12th TCA Awards}}<br />'''[[Прэмія Асацыяцыі тэлевізійных крытыкаў]]''' |align="center"|{{date|20|07|1996}}<br />[[Пасадэна (Каліфорнія)|Пасадэна]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] |{{нп5|Прэмія Асацыяцыі тэлевізійных крытыкаў за выдатны ўнёсак у фільмы, міні-серыялы і праграмы|Выдатны ўнёсак у фільмы, міні-серыялы і праграмы|en|TCA Award for Outstanding Achievement in Movies, Miniseries and Specials}} |«Пыха і перадузятасць» ({{нп5|A&E||en|A&E (TV channel)}}) |{{won}} |<ref>[http://tvcritics.org/tca-awards/ TCA Awards] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160123082934/http://tvcritics.org/tca-awards/ |date=23 студзеня 2016 }}</ref> |- |rowspan="4" align="center"|{{нп5|Эмі (прэмія, 1996)|48-я|en|48th Primetime Emmy Awards}}<br />'''[[Прайм-таймавая прэмія «Эмі»]]''' |rowspan="4" align="center"|{{date|08|09|1996}}<br />[[Пасадэна (Каліфорнія)|Пасадэна]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] |{{нп5|Прэмія «Эмі» за выдатны міні-серыял|Выдатны міні-серыял|en|Primetime Emmy Award for Outstanding Limited Series}} |{{нп5|Сью Біртвістл||en|Sue Birtwistle}} <small>(прадзюсар)</small>,<br />{{нп5|Майкл Веарынг||en|Michael Wearing}} <small>(выканаўчы прадзюсар)</small> |{{nom}} |<ref>[https://www.emmys.com/awards/nominees-winners/1996/outstanding-miniseries-or-movie Outstanding Miniseries Or Movie Nominees — Winners 1996 Emmy Awards]</ref> |- |{{нп5|Прэмія «Эмі» за выдатны сцэнарый для міні-серыяла, фільма ці драматычнай праграмы|Выдатны сцэнарый для міні-серыяла, фільма ці драматычнай праграмы|en|Primetime Emmy Award for Outstanding Writing for a Limited Series, Movie, or Dramatic Special}} |[[Эндру Дэвіс (пісьменнік)|Эндру Дэвіс]] |{{nom}} |<ref>[https://www.emmys.com/awards/nominees-winners/1996/outstanding-writing-in-a-miniseries-or-a-special Outstanding Writing In A Miniseries Or A Special Nominees — Winners 1996 Emmy Awards]</ref> |- |{{нп5|Прэмія «Эмі» за выдатную харэаграфію|Выдатная харэаграфія|en|Primetime Emmy Award for Outstanding Choreography}} |[[Джэйн Гібсан]] |{{nom}} |<ref>[https://www.emmys.com/awards/nominees-winners/1996/outstanding-choreography Outstanding Choreography Nominees — Winners 1996 Emmy Awards]</ref> |- |{{нп5|Прэмія «Эмі» за выдатныя касцюмы для міні-серыяла, фільма ці драматычнай праграмы|Выдатныя касцюмы для міні-серыяла, фільма ці драматычнай праграмы|en|Primetime Emmy Award for Outstanding Costumes for a Miniseries, Movie, or Special}} |{{нп5|Дзіна Колін||de|Dinah Collin}} |{{won}} |<ref>[https://www.emmys.com/awards/nominees-winners/1996/outstanding-costumes-for-a-miniseries-movie-or-a-special Outstanding Costumes For A Miniseries Movie Or A Special Nominees — Winners 1996 Emmy Awards]</ref> |- |align="center"|{{нп5|Спадарожнік (прэмія, 1997)|1-я|en|1st Golden Satellite Awards}}<br />'''[[Спадарожнік (прэмія)|Прэмія «Спадарожнік»]]''' |align="center"|{{date|15|01|1997}}<br />[[Лос-Анджэлес]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] |{{нп5|Прэмія «Спадарожнік» за найлепшы міні-серыял ці тэлефільм|Найлепшы міні-серыял ці тэлефільм|en|Satellite Award for Best Miniseries or Television Film}} |{{нп5|A&E||en|A&E (TV channel)}} |{{nom}} |<ref>[https://www.pressacademy.com/award_cat/1997/ 1997 — Categories — International Press Academy]</ref> |} == Уплыў і спадчына == Міні-серыял «Пыха і перадузятасць» заняў пачэснае месца ў шэрагу найбольш папулярных праектаў BBC і A&E<ref name="Die Welt" /><ref name="Boston Globe" /> і стаў «''культурным феноменам, які паслужыў натхненнем для соцень газетных артыкулаў і зрабіў раман улюбёным чытвом пасажыраў прыгарадных цягнікоў''»<ref name="Screenonline" />. Выйшаўшы на экраны ў канцы [[1995 год у гісторыі кіно|1995]] года, серыял выдатна ўпісаўся ў хвалю кіна- і тэлеадаптацый [[Джэйн Осцін]]. У тым жа годзе BBC выпусціла яшчэ адзін тэлевізійны праект — «{{нп5|Перакананне (тэлефільм, 1995)|Перакананне|en|Persuasion (1995 film)}}», апроч таго адбылася прэм’ера аскараноснай кінастужкі «[[Розум і пачуцці (фільм, 1995)|Розум і пачуцці]]». Наступны, [[1996 год у гісторыі кіно|1996]] год адзначыўся адразу дзвюма экранізацыямі рамана «[[Эма (раман)|Эма]]» — кінафільмам студыі [[Miramax]] і брытанскай тэлеадаптацыяй ад [[ITV]]. Надзвычайны ўздым увагі да твораў пісменніцы прывёў да таго, што колькасць сяброў Таварыства Джэйн Осцін у Паўночнай Амерыцы ўзрасла на пяцьдзясят працэнтаў у 1996 годзе і перавысіла 4000 чалавек увосень 1997 года{{sfn|H. E. Ellington. «"The Correct Taste in Landscape" — Pemberley as Fetish and Commodity»|1998|p=2}}. Некаторыя газеты, такія як «{{нп5|The Wall Street Journal||en|The Wall Street Journal}}», тлумачылі гэтую «''осцінаманію''» камерцыйным ходам тэле- і кінаіндустрыі, у той час як іншыя бачылі прычыны папулярнасці Осцін у {{нп5|Эскапізм|эскапізме|en|Escapism}}{{sfn|D. Looser. «Feminist Implications of the Silver Screen Austen»|1998|pp=160-161}}. Тым часам, як [[Джэніфер Эль]] адмовілася скарыстаць поспех серыяла і далучылася да {{нп5|Каралеўская шэкспіраўская трупа|Каралеўскай шэкспіраўскай трупы|en|Royal Shakespeare Company}} ў [[Стратфард-он-Эйван]]е<ref name="Age, Justine Picardie" />, [[Колін Фёрт]] раптоўна ўзнёсся на вяршыню славы<ref name="Guardian, Susie Steiner" />. Вобраз містэра Дарсі прымацаваў да акцёра ярлык «''рамантычнага куміра''»<ref name="New York Times, Caryn James" /> і «''афіцыйна пераўтварыў яго ў сэрцаеда''»<ref name="Age, Tom Ryan" />, і хаця ён не супраціўляўся гэтаму, аднак выказваў жаданне ў далейшым не асацыявацца з адной толькі «Пыхай і перадузятасцю»<ref name="A&E Monthly Magazine, Kathy Passero" /> і адмаўляўся ад падобных роляў. Сярод наступных яго акцёрскіх прац былі такія вядомыя фільмы, як «[[Англійскі пацыент]]» (1996), «[[Закаханы Шэкспір]]» (1998), «{{нп5|Дзённік Брыджыт Джонс (фільм)|Дзённік Брыджыт Джонс|en|Bridget Jones's Diary (film)}}» (2001), «[[Дзяўчына з жамчужнай завушніцай (фільм)|Дзяўчына з жамчужнай завушніцай]]» (2003), «[[Любоў насамрэч]]» (2003) і іншыя. === Брыджыт Джонс === У [[1995]] годзе журналістку [[Хелен Філдынг]] запрасілі весці аўтарскую калонку ў газеце «[[The Independent]]». Ёй прапаноўвалася ад свайго імя апісваць спосаб жыцця 37-гадовай незамужняй забяспечанай жыхаркі Лондана. Ідэя аўтаіяграфічнасці, аднак, не спадабалася журналістцы, і яна вырашыла стварыць выдуманага, камічна-гіпербалізаванага персанажа, ад імя якога і весці сваю калонку. Такім персанажам стала {{нп5|Брыджыт Джонс||en|Bridget Jones}}. 25 кастрычніка 1995 года падчас прэм’ерных трансляцый «Пыхі і перадузятасці» ў Вялікабрытаніі Брыджыт Джонс напісала, што захапляецца серыялам. У калонцы яна згадала пра сваю «''простую чалавечую неабходнасць, каб Дарсі сышоўся з Элізабэт''» і назвала гэтую пару сваімі «''выбраннымі прадстаўнікамі ў сферы сексу, а дакладней заляцанняў''»<ref name="Independent, Bridget Jones" />. У [[1996]] годзе Філдынг вольна перапрацавала сюжэт «[[Пыха і перадузятасць|Пыхі і перадузятасці]]» ў рамане «{{нп5|Дзённік Брыджыт Джонс||en|Bridget Jones's Diary}}», заснаваным на сваіх публікацыях ад імя выдуманай журналісткі. Герой рамана, які стаў любоўным інтарэсам Брыджыт, атрымаў імя Марк Дарсі і быў апісаны ў дакладнасці як Колін Фёрт. Поспех кнігі паспрыяў хуткаму з’яўленню яе {{нп5|Дзённік Брыджыт Джонс (фільм)|кінаадаптацыі|en|Bridget Jones's Diary (film)}}, якая выйшла на экраны ў [[2001 год у гісторыі кіно|2001]] годзе. Самарэферэнцыйная сувязь праектаў пераканала Коліна Фёрта ўзяцца за ролю Марка Дарсі<ref name="Guardian, Susie Steiner" />, паколькі гэта давала яму магчымасць высмеяць свайго культавага персанажа і такім чынам раз і назаўсёды вызваліцца з-пад яго ўплыву<ref name="Firth, Sara Faillaci" />. Апроча Фёрта ў праекце прыняў удзел сцэнарыст серыяла [[Эндру Дэвіс (пісьменнік)|Эндру Дэвіс]], а ў другапланавых ролях з’явіліся {{нп5|Крыспін Бонэм-Картэр||en|Crispin Bonham-Carter}} (містэр Бінглі) і {{нп5|Люсі Робінсан (актрыса)|Люсі Робінсан|en|Lucy Robinson (actress)}} (місіс Хёрст). == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="A&E Monthly Magazine, Kathy Passero">{{артыкул|аўтар=Kathy Passero.|загаловак=Pride, Prejudice and a Little Persuasion|арыгінал=|спасылка=|аўтар выдання=|выданне=[[A&E Monthly Magazine]]|тып=|месца=|выдавецтва=|год=December 1996|выпуск=|том=|нумар=|pages=|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en|ref=|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="AETV.com, Sue Birtwistleauthor">{{cite web|url=http://www.aetv.com/scenes/pride/pride3f.html|title=Behind the scenes: Sue Birtwistleauthor|author=|date=|publisher=Сайт «AETV.com»|lang=en|accessdate=2004-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040407174333/http://www.aetv.com/scenes/pride/pride3f.html|archivedate=2004-04-07}}</ref> <ref name="Age, Justine Picardie">{{cite web|url=https://www.theage.com.au/entertainment/movies/what-lizzie-did-next-20050423-ge00rw.html|title=What Lizzie did next|author=Justine Picardie|date=2005-04-23|publisher=Сайт «[[The Age]]»|lang=en|accessdate=2021-01-10}}</ref> <ref name="Age, Tom Ryan">{{cite web|url=https://www.theage.com.au/entertainment/movies/renaissance-man-20040306-gdxfd3.html|title=Renaissance man|author=Tom Ryan|date=2004-03-06|publisher=Сайт «[[The Age]]»|lang=en|accessdate=2021-01-10}}</ref> <ref name="AllMovie">{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/pride-and-prejudice-v179431/|title=Pride and Prejudice (1995) — Simon Langton|author=|date=|publisher=Сайт «[[AllMovie]]»|lang=en|accessdate=2020-04-20}}</ref> <ref name="AllMusic">{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/pride-prejudice-1995-television-soundtrack--mw0000184974|title=Pride & Prejudice [1995 Television Soundtrack] — Carl Davis|author=|date=|publisher=Сайт «[[AllMusic]]»|lang=en|accessdate=2020-04-20}}</ref> <ref name="AlloCiné">{{cite web|url=https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=109641.html|title=Orgueil et préjugés — film 1995|author=|date=|publisher=Сайт «[[AlloCiné]]»|lang=fr|accessdate=2021-01-06}}</ref> <ref name="Boston Globe">{{cite web|url=https://www.boston.com/ae/movies/articles/2004/11/26/for_fortysomethings_a_firth_rate_fantasy/|title=For fortysomethings, a Firth-rate fantasy|author=Liz Stevens|date=2004-11-26|publisher=Сайт «[[The Boston Globe]]»|lang=en|accessdate=2021-01-10}}</ref> <ref name="Die Welt">{{cite web|url=https://www.welt.de/print-welt/article664133/Ein_182_Jahre_alter_Fernseh-Strassenfeger.html|title=Ein 182 Jahre alter Fernseh-Straßenfeger|author=Siegfried Helm|date=1995-11-23|publisher=Сайт «[[Die Welt]]»|lang=de|accessdate=2020-04-30}}</ref> <ref name="Discogs">{{cite web|url=https://www.discogs.com/Carl-Davis-Pride-And-Prejudice-Original-BBC-Soundtrack/master/805799|title=Carl Davis (5) – Pride And Prejudice - Original BBC Soundtrack|author=|date=|publisher=Сайт «[[Discogs]]»|lang=en|accessdate=2020-04-20}}</ref> <ref name="FilmAffinity">{{cite web|url=https://www.filmaffinity.com/en/film689101.html|title=Pride and Prejudice (TV Miniseries) (1995) — FilmAffinity|author=|date=|publisher=Сайт «[[FilmAffinity]]»|lang=en|accessdate=2020-04-20}}</ref> <ref name="Firth, Sara Faillaci">{{cite web|url=http://www.firth.com/articles/03vanfair_italy_oct.html|title=Me Sexy?|author=Sara Faillaci|date=2003-10-16|publisher=Сайт «Firth.com»|lang=en|accessdate=2021-01-13|archive-date=4 лютага 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100204134416/http://www.firth.com/articles/03vanfair_italy_oct.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="Guardian, Fiachra Gibbons">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/media/2003/jun/02/broadcasting.guardianhayfestival2003|title=Universally acknowledged hunk vetoed nude scene|author=Fiachra Gibbons|date=2003-06-02|publisher=Сайт «[[The Guardian]]»|lang=en|accessdate=2020-01-08}}</ref> <ref name="Guardian, Susie Steiner">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2001/mar/31/features.weekend|title=Twice Shy|author=Susie Steiner|date=2001-03-31|publisher=Сайт «[[The Guardian]]»|lang=en|accessdate=2020-04-28}}</ref> <ref name="IMDb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0112130/|title=Pride and Prejudice (TV Mini-Series 1995) — IMDb|author=|date=|publisher=Сайт «[[Internet Movie Database]]»|lang=en|accessdate=2020-04-20}}</ref> <ref name="IMDb, Awards">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0112130/awards|title=Pride and Prejudice — Awards|author=|date=|publisher=Сайт «[[Internet Movie Database]]»|lang=en|accessdate=2020-04-20}}</ref> <ref name="IMDb, Release">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0112130/releaseinfo|title=Pride and Prejudice — Release Info|author=|date=|publisher=Сайт «[[Internet Movie Database]]»|lang=en|accessdate=2020-04-20}}</ref> <ref name="Independent, Bridget Jones">{{артыкул|аўтар={{нп5|Брыджыт Джонс|Bridget Jones|en|Bridget Jones}} ([[Хелен Філдынг]]).|загаловак=Bridget Jones's Diary|арыгінал=|спасылка=https://www.independent.co.uk/life-style/bridget-jones-s-diary-5644507.html|аўтар выдання=|выданне=[[The Independent]]|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1995-10-25|выпуск=|том=|нумар=|pages=5|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en|ref=|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Independent, Gerard Gilbert">{{артыкул|аўтар=Gerard Gilbert.|загаловак=Preview – Recommended Viewing This Weekend|арыгінал=|спасылка=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/preview-recommended-viewing-weekend-5648031.html|аўтар выдання=|выданне=[[The Independent]]|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1995-09-23|выпуск=|том=|нумар=|pages=28|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en|ref=|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Independent, Jim White">{{артыкул|аўтар={{нп5|Джым Уайт (журналіст)|Jim White|en|Jim White (journalist)}}.|загаловак=Television review|арыгінал=|спасылка=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/television-review-5647719.html|аўтар выдання=|выданне=[[The Independent]]|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1995-09-25|выпуск=|том=|нумар=|pages=24|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en|ref=|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="KinoPoisk">{{cite web|url=https://www.kinopoisk.ru/series/89518/|title=Гордость и предубеждение (мини–сериал) — КиноПоиск|author=|date=|publisher=Сайт «[[КиноПоиск]]»|lang=ru|accessdate=2020-04-20}}</ref> <ref name="Los Angeles Times, Bart Mills">{{cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-01-14-tv-24360-story.html|title=The Courtship of Jane Austen’s Characters : COLIN FIRTH TALKS ABOUT ‘PRIDE AND PREJUDICE’ IN THE 20TH CENTURY|author=Bart Mills|date=1996-01-14|publisher=Сайт «[[The Los Angeles Times]]»|lang=en|accessdate=2020-04-28}}</ref> <ref name="Los Angeles Times, Howard Rosenberg">{{cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-01-12-ca-23738-story.html|title=The Latest Chapter in the Austen Renaissance|author={{нп5|Говард Розенберг|Howard Rosenberg|en|Howard Rosenberg}}|date=1996-01-12|publisher=Сайт «[[The Los Angeles Times]]»|lang=en|accessdate=2021-01-08}}</ref> <ref name="New York Times, Caryn James">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2007/07/29/movies/29jame.html|title=Austen Powers: Making Jane Sexy|author=Caryn James|date=2007-07-29|publisher=Сайт «[[The New York Times]]»|lang=en|accessdate=2021-01-10}}</ref> <ref name="New York Times, John J. O'Connor">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1996/01/13/arts/television-review-an-england-where-heart-and-purse-are-romantically-united.html|title=TELEVISION REVIEW;An England Where Heart and Purse Are Romantically United|author={{нп5|Джон О’Конар (журналіст)|John J. O'Connor|en|John J. O'Connor (journalist)}}|date=1996-01-13|publisher=Сайт «[[The New York Times]]»|lang=en|accessdate=2021-01-08}}</ref> <ref name="New York Times, William Grimes">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1996/01/14/tv/cover-story-an-austen-tale-of-sex-and-money-in-which-girls-kick-up-their-heels.html|title=COVER STORY;An Austen Tale of Sex and Money In Which Girls Kick Up Their Heels|author=William Grimes|date=1996-01-14|publisher=Сайт «[[The New York Times]]»|lang=en|accessdate=2020-04-28}}</ref> <ref name="Rotten Tomatoes">{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/pride_and_prejudice|title=Pride and Prejudice — Rotten Tomatoes|author=|date=|publisher=Сайт «[[Rotten Tomatoes]]»|lang=en|accessdate=2020-04-20}}</ref> <ref name="San Francisco Chronicle, John Carman">{{cite web|url=https://www.sfchronicle.com/news/article/Austen-s-Pride-Glows-Enchanting-evenings-in-2998168.php|title=Austen's `Pride' Glows / Enchanting evenings in A&E series|author=John Carman|date=1996-01-12|publisher=Сайт «[[San Francisco Chronicle]]»|lang=en|accessdate=2020-04-30}}</ref> <ref name="Screenonline">{{cite web|url=http://www.screenonline.org.uk/tv/id/465921/index.html|title=Pride and Prejudice (1995)|author=Louise Watson|date=|publisher=Сайт «[[Screenonline]]»|lang=en|accessdate=2021-01-10}}</ref> <ref name="TV.com">{{cite web|url=http://www.tv.com/shows/pride-and-prejudice/|title=Pride and Prejudice — TV.com|publisher=Сайт «[[TV.com]]»|lang=en|accessdate=2020-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200220154055/http://www.tv.com/shows/pride-and-prejudice/|archivedate=20 лютага 2020|url-status=dead}}</ref> }} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Sue Birtwistle, Susie Conklin.|частка=|загаловак=The Making of Pride and Prejudice|арыгінал=|спасылка=https://books.google.by/books?id=ssBRUQiDk74C|адказны=|выданне=|месца=|выдавецтва=[[Penguin Books]]|год=1995|том=|pages=|allpages=117|серыя=BBC Books|isbn=0-14-025157-X|тыраж=|ref=S. Birtwistle, S. Conklin. «The Making of Pride and Prejudice»}} * {{кніга|аўтар=H. Elisabeth Ellington.|частка="The Correct Taste in Landscape" — Pemberley as Fetish and Commodity|загаловак=Jane Austen in Hollywood|арыгінал=|спасылка=https://archive.org/details/janeausteninholl00troo|адказны=Eds. Linda Troost, Sayre Greenfield|выданне=|месца=|выдавецтва=[[University Press of Kentucky]]|год=1998|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=0-8131-9006-1|тыраж=|ref=H. E. Ellington. «"The Correct Taste in Landscape" — Pemberley as Fetish and Commodity»}} * {{кніга|аўтар=Lisa Hopkins.|частка=Mr. Darcy's Body — Privileging the Female Gaze|загаловак=Jane Austen in Hollywood|арыгінал=|спасылка=https://archive.org/details/janeausteninholl00troo|адказны=Eds. Linda Troost, Sayre Greenfield|выданне=|месца=|выдавецтва=[[University Press of Kentucky]]|год=1998|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=0-8131-9006-1|тыраж=|ref=L. Hopkins. «Mr. Darcy's Body — Privileging the Female Gaze»}} * {{кніга|аўтар=Devoney Looser.|частка=Feminist Implications of the Silver Screen Austen|загаловак=Jane Austen in Hollywood|арыгінал=|спасылка=https://archive.org/details/janeausteninholl00troo|адказны=Eds. Linda Troost, Sayre Greenfield|выданне=|месца=|выдавецтва=[[University Press of Kentucky]]|год=1998|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=0-8131-9006-1|тыраж=|ref=D. Looser. «Feminist Implications of the Silver Screen Austen»}} * {{кніга|аўтар=Cheryl L. Nixon.|частка=Balancing the Courtship Hero — Masculine Emotional Display in Film Adaptations in Austen's Novels|загаловак=Jane Austen in Hollywood|арыгінал=|спасылка=https://archive.org/details/janeausteninholl00troo|адказны=Eds. Linda Troost, Sayre Greenfield|выданне=|месца=|выдавецтва=[[University Press of Kentucky]]|год=1998|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=0-8131-9006-1|тыраж=|ref=C. L. Nixon. «Balancing the Courtship Hero — Masculine Emotional Display in Film Adaptations in Austen's Novels»}} * {{кніга|аўтар=Ronnie Jo Sokol.|частка=The Importance of Being Married — Adapting ''Pride and Prejudice''|загаловак=Nineteenth-century Women at the Movies: Adapting Classic Women's Fiction to Film|арыгінал=|спасылка=https://archive.org/details/nineteenthcentur0000unse_c8n6|адказны=Ed. Barbara Tepa Lupack|выданне=|месца=|выдавецтва=[[University of Wisconsin Press]]|год=1999|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=0-87972-805-1|тыраж=|ref=R. J. Sokol. «The Importance of Being Married — Adapting Pride and Prejudice»}} * {{кніга|аўтар=Linda Troost, Sayre Greenfield.|частка=Introduction — Watching Ourselves Watching|загаловак=Jane Austen in Hollywood|арыгінал=|спасылка=https://archive.org/details/janeausteninholl00troo|адказны=Eds. Linda Troost, Sayre Greenfield|выданне=|месца=|выдавецтва=[[University Press of Kentucky]]|год=1998|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=0-8131-9006-1|тыраж=|ref=L. Troost, S. Greenfield. «Introduction — Watching Ourselves Watching»}} == Спасылкі == * {{Commonscat-inline|Pride and Prejudice (1995 TV series)}} * [http://www.bbc.co.uk/drama/prideandprejudice/ Пыха і перадузятасць] {{ref-en}} на сайце [[BBC]] * [https://www.youtube.com/watch?v=eDFZ0k53A5s&list=PLO-wxIy9sHyZhIKKm7bEzsbtbCbgNVkZh&ab_channel=BBCStudios Плэйліст фрагментаў серыялу] на [[YouTube]]-канале «BBC Studios» * {{AllMovie title|pride-and-prejudice-v179431|Пыха і перадузятасць}} {{рэйтынг-5|4.5}} (на 06.01.2021) * [https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=109641.html Пыха і перадузятасць] на сайце «[[AlloCiné]]» {{ref-fr}} {{рэйтынг-5|4.0}} (на 06.01.2021) * [https://www.filmaffinity.com/en/film689101.html Пыха і перадузятасць] на сайце «[[FilmAffinity]]» {{ref-en}} {{рэйтынг-10|7.8}} (на 06.01.2021) * {{Imdb title|0112130|Пыха і перадузятасць}} {{рэйтынг-10|8.8}} (на 06.01.2021) * [https://www.rottentomatoes.com/tv/pride_and_prejudice Пыха і перадузятасць] на сайце «[[Rotten Tomatoes]]» {{ref-en}} {{рэйтынг-10|8.8}} (на 06.01.2021) * [http://www.tv.com/shows/pride-and-prejudice/ Пыха і перадузятасць] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200220154055/http://www.tv.com/shows/pride-and-prejudice/ |date=20 лютага 2020 }} на сайце «[[TV.com]]» {{ref-en}} {{рэйтынг-10|8.7}} (на 06.01.2021) * [https://www.kinopoisk.ru/series/89518/ Пыха і перадузятасць] на сайце «[[КиноПоиск]]» {{ref-ru}} {{рэйтынг-10|8.8}} (на 06.01.2021) {{^}} {{Добры артыкул|Кінематограф}} {{Артыкул года|2020}} {{^}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Экранізацыі твораў Джэйн Осцін}} {{Фільмы Саймана Лэнгтана}} [[Катэгорыя:Тэлесерыялы 1995 года]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы BBC]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Тэлевізійныя міні-серыялы]] [[Катэгорыя:Экранізацыі твораў Джэйн Осцін]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Эндру Дэвіса]] 3pl65tly1q0qoco1morzzsxsb4z3hlb 0 644157 5174274 5072825 2026-08-01T18:40:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174274 wikitext text/x-wiki {{Музыкант}} '''Рут Берхэ''' ({{lang-en|Ruth Berhe}}; нар. 2 ліпеня 1995), больш вядомая пад псеўданімам '''Ruth B.''' — канадская спявачка і аўтар песень з [[Эдмантан]]а, штат Альберта. Пачала спяваць песні на Vine ў пачатку 2013 года. У лістападзе 2015 года яна выпусціла свой дэбютны EP The Intro. 5 мая 2017 года яна выпусціла свой першы альбом Safe Haven. Яе сінгл «Lost Boy» сабраў больш за 300 мільёнаў патокаў толькі на Spotify, станам на чэрвень 2018 года яе канал на YouTube атрымаў у агульнай складанасці 138 мільёнаў праглядаў. == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * Safe Haven (2017) * Moments in Between (2021) '''Міні-альбомы''' * The Intro (2015) * Maybe I'll Find You Again (2019) == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable" ! scope="col" |Год ! scope="col" |Узнагарода ! scope="col" |Катэгорыя ! scope="col" |Твор ! scope="col" |Вынік |- | rowspan="4" |2016 |Shorty Awards |Best Vine Musician | rowspan="6" |Сама |rowspan="5" {{nom}} |- |iHeartRadio Much Music Video Awards |Fan Fave Vine Musician |- |Teen Choice Awards |Next Big Thing |- |BET Awards |BET FANdemonium Award |- | rowspan="7" |2017 | rowspan="3" |Juno Awards |Juno Fan Choice Award |- |Breakthrough Artist of the Year |{{won}} |- |Songwriter of the Year |Сама: * ''Lost Boy'' * ''Superficial Love'' * ''2 Poor Kids'' |{{nom}} |- | rowspan="3" |Canadian Radio Music Awards |Best New Group or Solo Artist: Hot AC | rowspan="3" |''Lost Boy'' |{{won}} |- |Best New Group or Solo Artist: Mainstream AC |{{nom}} |- |Best New Group or Solo Artist: CHR |{{won}} |- |Western Canadian Music Awards |Pop Artist of the Year | rowspan="2" |Сама |{{nom}} |- | rowspan="3" |2018 | rowspan="3" |Juno Awards |Artist of the Year |rowspan="3" {{nom}} |- |Album of the Year | rowspan="2" |''Safe Haven'' |- |Pop Album of the Year |} == Спасылкі == * [https://www.ruthbofficial.com/ Афіцыйны вэб-сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191022112656/https://www.ruthbofficial.com/ |date=22 кастрычніка 2019 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Канады]] 8pk8pd13eevxjsrz6ypa73gobqa5nv2 0 648001 5174500 5090621 2026-08-02T11:25:53Z ~2026-42686-38 172034 /* Род {{bt-bellat||Ixodes}} */ добра б яшчэ фота новай маркі Белпошты дадаць 5174500 wikitext text/x-wiki == Надатрад {{bt-bellat|Акарыформныя кляшчы|Acariformes}} == === Атрад {{bt-bellat|Трамбідыформныя кляшчы|Trombidiformes}} === ==== Сямейства {{bt-bellat||Arrenuridae}} ==== ===== Род {{bt-bellat||Arrenurus}} ===== * {{bt-latbel||}}<!--З ЭПБ з артыкулу Гідрахнелы без пазначэння віду. Удзельніца:Хомелка--> ==== Сямейства {{bt-bellat||Demodicidae}} ==== ===== Род {{bt-bellat|Залозніцы|Demodex}} ===== * {{bt-latbel|Demodex bovis|Залозніца бычыная}} * {{bt-latbel|Demodex folliculorum|Залозніца чалавечая}} * {{bt-latbel|Demodex equi|Залозніца конская}} * {{bt-latbel|Demodex ovis|Залозніца авечая}} * {{bt-latbel|Demodex phylloides|Залозніца свіная}} ==== Сямейства {{bt-bellat||Eylaidae}} ==== ===== Род {{bt-bellat||Eylais}} ===== * {{bt-latbel||}}<!--з ЭПБ. Без пазначэння віду. З артыкулу Гідрахнелы. Удзельніца:Хомелка--> ==== Сямейства {{bt-bellat|Эрыфііды|Eriophyidae}} ==== ===== Род {{bt-bellat||Aceria}} ===== * {{bt-latbel|Aceria erinea|}} * {{bt-latbel|Aceria platanoidea|}} * {{bt-latbel|Aceria varia|}} ===== Род {{bt-bellat||Eriophyes}} ===== * {{bt-latbel|Eriophyes diversipunctatus|}} * {{bt-latbel|Eriophyes exilis|}} * {{bt-latbel|Eriophyes leiosoma|}} * {{bt-latbel|Eriophyes nervalis|}} * {{bt-latbel|Eriophyes tiliae|}} * {{bt-latbel|Eriophyes tiliaenervalis|}} ==== Сямейства {{bt-bellat|Вадзяныя кляшчы|Hydrachnidiae}} ==== ===== Род {{bt-bellat||Hydrachna}} ===== * {{bt-latbel|Hydrachna geographica|Гідрахна геаграфічная}} ==== Сямейства {{bt-bellat||Phytoptidae}} ==== ===== Род {{bt-bellat||Phytoptus}} ===== * {{bt-latbel|Phytoptus tetratrichus|}} ==== Сямейства {{bt-bellat||Pionidae}} ==== ===== Род {{bt-bellat||Piona}} ===== * {{bt-latbel||}}<!--З ЭПБ з артыкулу Гідрахнелы. Без пазначэння віду. Удзельніца:Хомелка--> ==== Сямейства {{bt-bellat|Кляшчы-тарсанеміды|Tarsonemidae}}<!--па ЭПБ 4 віды--> ==== ===== Род {{bt-bellat||Steneotarsonemus}} ===== * {{bt-latbel|Steneotarsonemus spinosus|Стэнеатарзанемус калючы}} ==== Сямейства {{bt-bellat|Павуцінныя кляшчы|Tetranychidae}} ==== ===== Род {{bt-bellat||Panonychus}} ===== * {{bt-latbel|Panonychus ulmi|Чырвоны яблыневы клешч}} ===== Род {{bt-bellat||Tetranychus}} ===== [[Файл:Tetranychus urticae with silk threads.jpg|міні|{{bt-bellat|Клешч павуцінны звычайны|Tetranychus urticae}}]] * {{bt-latbel|Tetranychus urticae|Клешч павуцінны звычайны}} ===== Род {{bt-bellat||Schizotetranychus}} ===== * {{bt-latbel|Schizotetranychus tiliarium|}} === Атрад {{bt-bellat|Саркаптыформныя кляшчы|Sarcoptiformes}} === ==== Сямейства {{bt-bellat||Acaridae}} ==== ===== Род {{bt-bellat|Свербуны|Acarus}} ===== * {{bt-latbel|Acarus siro|Мучны клешч}} ===== Род {{bt-bellat||Tyrophagus}} ===== * {{bt-latbel|Tyrophagus putrescentiae|}} ==== Сямейства {{bt-bellat||Carpoglyphidae}} ==== ===== Род {{bt-bellat||Carpogluphus}} ===== * {{bt-latbel|Carpogluphus lactis|}} ==== Сямейства {{bt-bellat||Chortoglyphidae}} ==== ===== Род {{bt-bellat||Chortoglyphus}} ===== * {{bt-latbel|Chortoglyphus arcuatus|}} ==== Сямейства {{bt-bellat||Epidermoptidae}} ==== ===== Род {{bt-bellat||Knemidokoptes}} ===== * {{bt-latbel||}}<!--З ЭПБ. Артыкул Кнемідакаптоз без пазначэння віду--> ==== Сямейства {{bt-bellat||Glycyphagidae}} ==== ===== Род {{bt-bellat||Glycyphagus}} ===== * {{bt-latbel|Glycyphagus cadaverum|}} * {{bt-latbel|Glycyphagus domesticus|}} ==== Сямейства {{bt-bellat||Psoroptidae}} ==== ===== Род {{bt-bellat|Скураеды|Chorioptes‎}} ===== * {{bt-latbel|Chorioptes‎ equi|}} ===== Род {{bt-bellat|Наскурнікі|Psoroptes}} ===== * {{bt-latbel|Psoroptes ovis|}} ==== Сямейства {{bt-bellat||Pyroglyphidae}} ==== ===== Род {{bt-bellat||Dermatophagoides}} ===== * {{bt-latbel|Dermatophagoides chelidonis|}} * {{bt-latbel|Dermatophagoides farinae|}} * {{bt-latbel|Dermatophagoides pteronyssinus|}} ===== Род {{bt-bellat||Euroglyphus}} ===== * {{bt-latbel|Euroglyphus maynei|}} == Надатрад {{bt-bellat|Паразітыформныя кляшчы|Parasitiformes}} == === Сямейства {{bt-bellat||Ascidae}} === ==== Род {{bt-bellat||Proctolaelaps}} ==== * {{bt-latbel|Proctolaelaps domestica|}} === Сямейства {{bt-bellat||Aceosejidae}} === <!--У крыніцы без пазначэння роду і віду--> === Сямейства {{bt-bellat||Antennoseiidae}} === <!--У крыніцы без пазначэння роду і віду--> === Сямейства {{bt-bellat||Ameroseiidae}} === <!--У крыніцы без пазначэння роду і віду--> === Сямейства {{bt-bellat||Celaenopsidae}} === <!--У крыніцы без пазначэння роду і віду--> === Сямейства {{bt-bellat||Dermanyssidae}} === ==== Род {{bt-bellat||Dermanyssus}} ==== [[Файл:Dermanyssus gallinae mite.jpg|міні|250px|{{bt-bellat||Dermanyssus gallinae}}]] * {{bt-latbel|Dermanyssus gallinae|}} === Сямейства {{bt-bellat||Discourellidae}} === ==== Род {{bt-bellat||Discourella}} ==== * {{bt-latbel|Discourella modesta|}} === Сямейства {{bt-bellat||Epicriidae}} === <!--У крыніцы без пазначэння роду і віду--> === Сямейства {{bt-bellat|Іксодавыя кляшчы|Ixodidae}} === ==== Род {{bt-bellat||Dermacentor}} ==== [[Файл:Dermacentor reticulatus M 070825.jpg|250px|міні|{{bt-bellat||Dermacentor reticulatus}}]] * {{bt-latbel|Dermacentor pictus|Клешч лугавы|Пашавы клешч}} * {{bt-latbel|Dermacentor reticulatus|}} ==== Род {{bt-bellat||Ixodes}} ==== [[Файл:Ixodes persulcatusFL.jpg|250px|міні|{{bt-bellat|Клешч лясны|Ixodes persulcatus}}]] * {{bt-latbel|Ixodes persulcatus|Клешч лясны|Таёжны клешч}} * {{bt-latbel|Ixodes ricinus|Клешч авечы|Клешч сабачы}} === Сямейства {{bt-bellat||Laelapidae}}<!--У крыніцах бывае назва Laelaptidae, гэтак таксама правільна. Удзельніца:Хомелка--> === ==== Род {{bt-bellat||Alloparasitus}} ==== * {{bt-latbel|Alloparasitus oblongus|}} ==== Род {{bt-bellat||Androlaelaps}} ==== * {{bt-latbel|Androlaelaps casalis|}} * {{bt-latbel|Androlaelaps glasgowi|}} ==== Род {{bt-bellat||Geolaelaps}} ==== * {{bt-latbel||Geolaelaps brevipilis}} ==== Род {{bt-bellat||Eulaelaps}} ==== * {{bt-latbel|Eulaelaps stabularis|}} ==== Род {{bt-bellat||Hyperlaelaps}} ==== * {{bt-latbel|Hyperlaelaps amphibius|}} * {{bt-latbel|Hyperlaelaps arvalis|}} ==== Род {{bt-bellat||Hypoaspis}} ==== * {{bt-latbel|Hypoaspis aculeifer|}} * {{bt-latbel|Hypoaspis acuta|}} * {{bt-latbel|Hypoaspis austriacus|}} * {{bt-latbel|Hypoaspis bombicolens|}} * {{bt-latbel|Hypoaspis breviseta|}} * {{bt-latbel|Hypoaspis cuneifer|}} * {{bt-latbel|Hypoaspis helianthi|}} * {{bt-latbel|Hypoaspis heselhausi|}} * {{bt-latbel|Hypoaspis krameri|}} * {{bt-latbel|Hypoaspis lubrica|}} * {{bt-latbel|Hypoaspis praesternalis|}} * {{bt-latbel|Hypoaspis sardous|}} * {{bt-latbel|Hypoaspis vacua|}} ==== Род {{bt-bellat||Laelaps}} ==== * {{bt-latbel|Laelaps agilis|}} * {{bt-latbel|Laelaps algericus|}} * {{bt-latbel|Laelaps clertionomydis|}} * {{bt-latbel|Laelaps domestica|}} * {{bt-latbel|Laelaps hilaris|}} * {{bt-latbel|Laelaps multispinosus|}} * {{bt-latbel|Laelaps muris|}} * {{bt-latbel|Laelaps pavlovskyi|}} ==== Род {{bt-bellat||Laelapsis}} ==== * {{bt-latbel|Laelapsis astronomicus|}} * {{bt-latbel|Laelapsis markewitschi|}} ==== Род {{bt-bellat||Myonyssus}} ==== * {{bt-latbel|Myonyssus rossicus|}} ==== Род {{bt-bellat||Ololaelaps}} ==== * {{bt-latbel|Ololaelaps placentula|}} * {{bt-latbel|Ololaelaps veneta|}} ==== Род {{bt-bellat||Pneumolaelaps}} ==== * {{bt-latbel|Pneumolaelaps karawaiewi|}} === Сямейства {{bt-bellat||Microgyniidae}} === <!--У крыніцы без пазначэння роду і віду--> === Сямейства {{bt-bellat||Ologamasidae}} === <!--У крыніцы без пазначэння роду і віду--> === Сямейства {{bt-bellat||Oplitidae}} === ==== Род {{bt-bellat||Oplitis}} ==== * {{bt-latbel|Oplitis ricasoliana{{!}}Oplitis ricasoliana, ці Urodiscella ricasoliana|Урадзісцэла хусткападобная}} === Сямейства {{bt-bellat||Parasitidae}} === ==== Род {{bt-bellat||Pergamasus}} ==== * {{bt-latbel|Pergamasus misellus|}} * {{bt-latbel|Pergamasus wasmanni|}} === Сямейства {{bt-bellat||Phytoseiidae}} === <!--У крыніцы без пазначэння роду і віду--> === Сямейства {{bt-bellat||Rhodacaridae}} === <!--У крыніцы без пазначэння роду і віду--> === Сямейства {{bt-bellat||Sejidae}} === <!--У крыніцы без пазначэння роду і віду--> === Сямейства {{bt-bellat||Trematuridae}} === ==== Род {{bt-bellat||Trichouropoda}} ==== * {{bt-latbel|Trichouropoda ovalis|}} === Сямейства {{bt-bellat||Veigaiidae}} === ==== Род {{bt-bellat||Veigaia}} ==== * {{bt-latbel|Veigaia nemorensis|}} == Літаратура == * ПРОШИНА Г. А., КОХАНСКАЯ С. В., БУРАК И. И. [http://vestnik.vsmu.by/downloads/2014/5/2014_13_5_100-104.pdf СРЕДА ОБИТАНИЯ МЕЗОСТИГМАТИЧЕСКИХ КЛЕЩЕЙ СЕМЕЙСТВА LAELAPTIDAE (PARASITIFORMES, MESOSTIGMATA, GAMASINA) В БЕЛАРУСИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200622014318/http://vestnik.vsmu.by/downloads/2014/5/2014_13_5_100-104.pdf |date=22 чэрвеня 2020 }} * ''[[Уладзімір Антонавіч Пянькевіч|Пенькевич В. А.]]'' [https://wildlife.by/ecology/articles/Parazitologicheskiy%20status%20zubrov%20PGReZ/ Паразитологический статус зубров ПГРЭЗ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200625133452/https://wildlife.by/ecology/articles/Parazitologicheskiy%20status%20zubrov%20PGReZ/ |date=25 чэрвеня 2020 }} {{ref-ru}} {{Флора і фаўна Беларусі}} [[Катэгорыя:Кляшчы]] [[Катэгорыя:Спісы жывёл Беларусі]] olsqoenrgmu6x22wky6ga3j8u4g44fy 0 654498 5174433 5166807 2026-08-02T06:41:45Z 5174433 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} {{цёзкі2|Плышэўскі}} '''Ігар Анатольевіч Плышэўскі''' (нар. {{ДН|19|2|1979}}, [[Любань]], [[Мінская вобласць]], [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]) — беларускі юрыст, начальнік {{нп3|Галоўнае ўпраўлення юстыцыі Мінскага гарвыканкама|галоўнага ўпраўлення юстыцыі Мінскага гарвыканкама|be-x-old|Галоўная ўправа юстыцыі Менскага гарвыканкаму}}, член [[Цэнтральная камісія па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў Рэспублікі Беларусь|Цэнтральнай камісіі па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў Рэспублікі Беларусь]] ад Мінска. == Біяграфія == У 2001 годзе скончыў [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Я. Купалы]] па спецыяльнасці «Правазнаўства», у 2004 годзе — аспірантуру [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. Працаваў галоўным спецыялістам аддзела абагульнення судовай практыкі ўпраўлення забеспячэння нагляду і абагульнення судовай практыкі [[Вышэйшы Гаспадарчы суд Рэспублікі Беларусь|Вышэйшага Гаспадарчага суда Рэспублікі Беларусь]], сакратаром Пленума — памочнікам першага намесніка старшыні Вышэйшага гаспадарчага суда, сакратаром Пленума аддзела прававога забеспячэння дзейнасці судовых інстанцый кіраўніцтва справамі Вышэйшага Гаспадарчага суда. З 2012 года — намеснік начальніка ўпраўлення кадраў і ідэалагічнай работы [[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://justbel.info/archive/Article/768 В Министерстве юстиции] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200909013100/https://justbel.info/archive/Article/768 |date=9 верасня 2020 }}</ref>. У 2012 годзе прайшоў перападрыхтоўку на базе Інстытута дзяржаўнай службы [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] па спецыяльнасці «Дзяржаўнае кіраванне нацыянальнай эканомікай». З 8 снежня 2014 года працуе начальнікам {{нп3|Галоўнае ўпраўленне юстыцыі Мінскага гарвыканкама|галоўнага ўпраўлення юстыцыі Мінскага гарвыканкама|be-x-old|Галоўная ўправа юстыцыі Менскага гарвыканкаму}}<ref>[https://minsknews.by/glavnoe-upravlenie-yustitsii-mingorispolkoma-vozglavil-igor-plyishevskiy/ Главное управление юстиции Мингорисполкома возглавил Игорь Плышевский] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210830183657/https://minsknews.by/glavnoe-upravlenie-yustitsii-mingorispolkoma-vozglavil-igor-plyishevskiy/ |date=30 жніўня 2021 }}</ref>. == Санкцыі ЕС, ЗША і іншых краін == 31 жніўня 2020 года Плышэўскі быў уключаны ў спіс асобаў, на якіх накладзена бестэрміновая забарона на ўезд у [[Латвія|Латвію]], пяцігадовая забарона на ўезд у [[Эстонія|Эстонію]] і забарона на ўезд у [[Літва|Літву]] ў сувязі з тым, што ''«сваімі дзеяннямі ён арганізаваў і падтрымаў фальсіфікацыю [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 9 жніўня]] і наступнае гвалтоўнае задушэнне [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|мірных пратэстаў]]»''<ref>[https://www.svaboda.org/a/30812996.html Латвія, Літва і Эстонія ўключылі Лукашэнку і яшчэ 29 чыноўнікаў ў спіс пэрсон нон-грата. ПОЎНЫ СЬПІС]</ref>. 2 кастрычніка 2020 года Плышэўскі трапіў у [[Чорны спіс Еўрасаюза]]<ref>{{Cite web|last=Best|title=Protests in Belarus - EU imposes Fresh Sanctions on the Belarusian Regime and Follows the UK, US and Canada in Imposing Sanctions on Lukashenko|publisher=[[Lexology]]|archive-date=24 ліпеня 2021|archive-url=https://archive.today/20210724145733/https://www.lexology.com/library/detail.aspx?g=5c658b4d-1bea-4d29-9820-45679aa5438a|url=https://www.lexology.com/library/detail.aspx?g=5c658b4d-1bea-4d29-9820-45679aa5438a|date=2020-11-17|first=Tom|first4=Talya|last4=Hutchison|first3=Gesa|last3=Bukowski|first2=Nicola|last2=Bonucci|coauthors=Bonucci, Nicola; Bukowski, Gesa; Hutchison, Talya|work=Paul Hastings LLP|language=en|access-date=16 верасня 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=40 беларускіх чыноўнікаў, якія трапілі пад санкцыі Эўразьвязу. Сьпіс|url=https://www.svaboda.org/a/30870774.html|publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2020-10-02|access-date=2021-09-13|lang=be-tarask}}</ref>. Пры абгрунтаванні ўвядзення санкцый было адзначана, што Плышэўскі як член [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|ЦВК]] нясе адказнасць за парушэнне правілаў выбарчага працэсу падчас [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]]: невыкананне асноўных міжнародных стандартаў справядлівасці ды празрыстасці і фальсіфікацыю іх вынікаў<ref name="data.europa.eu">{{cite web|title=Council Implementing Regulation (EU) 2021/339 of 25 February 2021 implementing Article 8a of Regulation (EC) No 765/2006 concerning restrictive measures in respect of Belarus|url=http://data.europa.eu/eli/reg_impl/2021/339/oj/eng|date=2021-02-26|access-date=2021-07-24|issue=32021R0339|language=en}}</ref>. Разам з калегамі па ЦВК Плышэўскі, у прыватнасці, на фальшывых падставах арганізаваў нядопуск некаторых кандыдатаў ад [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|апазіцыі]] і ўвёў непрапарцыйныя абмежаванні для назіральнікаў на выбарчых участках, а таксама забяспечыў прадузяты склад выбарчых камісій, якія знаходзіліся пад наглядам ЦВК<ref name="data.europa.eu" />. 20 лістапада да санкцый [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] далучыліся [[Албанія]], [[Ісландыя]], [[Ліхтэнштэйн]], [[Нарвегія]], [[Паўночная Македонія]], [[Чарнагорыя]] і [[Украіна]]<ref>{{cite web|title=Declaration by the High Representative on behalf of the EU on the alignment of certain third countries concerning restrictive measures against Belarus|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2020/11/20/declaration-by-the-high-representative-on-behalf-of-the-eu-on-the-alignment-of-certain-third-countries-concerning-restrictive-measures-against-belarus/|publisher=[[Савет Еўрапейскага саюза]]|date=2020-11-20|access-date=2021-09-13|language=en}}</ref>. Акрамя таго, Плышэўскага ў свае санкцыйныя спісы ўключылі [[Вялікабрытанія]]<ref>{{Cite web|language=en|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/996772/Belarus.pdf|title=CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK|publisher=Office of Financial Sanctions Implementation HM Treasury|date=2021-06-25}}</ref><ref>{{Cite web|last=Staff|first=Reuters|date=2020-09-29|title=UK sanctions Belarus leader Lukashenko|language=en|publisher=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/article/us-belarus-election-sanctions-britain-ra-idUSKBN26K2IJ|access-date=2021-07-24|archive-url=https://archive.today/20210724145005/https://www.reuters.com/article/us-belarus-election-sanctions-britain-ra-idUSKBN26K2IJ|archive-date=24 ліпеня 2021|url-status=live}}</ref>, [[Канада]]<ref>{{Cite web|url=https://www.international.gc.ca/world-monde/international_relations-relations_internationales/sanctions/consolidated-consolide.aspx?lang=eng|title=Consolidated Canadian Autonomous Sanctions List|date=2015-10-19|publisher=[[Міністэрства міжнародных спраў Канады]]|access-date=2021-06-29|lang=en}}</ref>, [[Швейцарыя]]<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.swissinfo.ch/eng/switzerland-joins-eu-in-sanctions-against-top-belarus-officials/46094856|title=Switzerland joins EU in sanctions against top Belarus officials|date=2020-10-13|publisher={{нп3|Swissinfo|Swissinfo|cs|Swissinfo}}|access-date=2021-09-13|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/seco/nsb-news.msg-id-80696.html|title=SECO: Ordinance on measures against Belarus|date=2020-10-13|publisher={{нп3|Дзяржаўны сакратарыят па эканамічных пытаннях|Дзяржаўны сакратарыят па эканамічных пытаннях|de|Staatssekretariat für Wirtschaft}}|access-date=2020-09-13|url-status=dead|archive-date=19 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019093323/https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/seco/nsb-news.msg-id-80696.html}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-07-07|title=Sanctions program: Belarus: Verordnung vom 11. Dezember 2020 über Massnahmen gegenüber Belarus (SR 946.231.116.9), Anhang 1 Origin: EU Sanctions: Art. 2 Abs. 1 (Finanzsanktionen) und Art. 3 Abs. 1 (Ein- und Durchreiseverbot)|url=https://www.seco.admin.ch/dam/seco/de/dokumente/Aussenwirtschaft/Wirtschaftsbeziehungen/Exportkontrollen/Sanktionen/Verordnungen/Belarus/belarus_2021-07-07.pdf.download.pdf/Belarus_2021-07-07.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210707175409/https://www.seco.admin.ch/dam/seco/de/dokumente/Aussenwirtschaft/Wirtschaftsbeziehungen/Exportkontrollen/Sanktionen/Verordnungen/Belarus/belarus_2021-07-07.pdf.download.pdf/Belarus_2021-07-07.pdf|archive-date=2021-07-07|access-date=2021-07-10|publisher={{нп3|Дзяржаўны сакратарыят па эканамічных пытаннях|Дзяржаўны сакратарыят па эканамічных пытаннях|de|Staatssekretariat für Wirtschaft}}|language=en}}</ref>. 21 чэрвеня 2021 года Плышэўскі таксама быў унесены ў [[спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]<ref>[https://sanctionssearch.ofac.treas.gov/ OFAC Sanctions List Search], [[Міністэрства фінансаў ЗША]]</ref><ref name=":0">{{cite web|url=https://home.treasury.gov/policy-issues/financial-sanctions/recent-actions/20210621|title=Belarus Designations; Issuance of Belarus General License 3 and related Frequently Asked Questions|language=en|access-date=2021-07-24}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Плышэўскі Ігар Анатольевіч}} [[Катэгорыя:Юрысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Цэнтральнай выбарчай камісіі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС]] b9g8mwkowibqiwkmc6vyjqs7r59m5cs 0 669290 5174208 5170390 2026-08-01T15:20:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174208 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні|выява=[[выява:NFSU.svg]]}} '''Need for Speed: Underground''' ([[Абрэвіятура|скар.]] '''NFSU''') — [[камп’ютарная гульня]] серыі [[Need for Speed (серыя гульняў)|Need for Speed]] у жанры аркадных аўтагонак, распрацаваная студыяй EA Black Box і выдадзеная кампаніяй [[Electronic Arts]] для гульнявых кансоляў і персанальных камп’ютараў у [[2003 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|2003]] годзе. У Расіі Need for Speed: Underground была выдадзеная кампаніяй «Софт Клаб» першапачаткова з рускай дакументацыяй, а з 2006 года — цалкам на рускай мове<ref name="softclub">{{Cite web|url=http://www.softclub.ru/games/8148-need-for-speed-underground|title=''Need for Speed Underground''|publisher=[[SoftClub.ru]]|lang=ru|accessdate=2016-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170121103111/http://www.softclub.ru/games/8148-need-for-speed-underground|archivedate=2017-01-21}}</ref>. У сакавіку 2005 года гульня была выпушчаная для аркадных аўтаматаў. Гульня прыкметна адрозніваецца ад папярэдніх частак серыі сэцінгам і стылем. Дзеянні Need for Speed: Underground адбываюцца ў выдуманым начным горадзе пад назвай Алімпік-Сіці. Па сюжэце галоўны герой выклікае павагу удзелам ў вулічных гонках і імкнецца перасягнуць лепшага гоншчыка ў горадзе — Эдзі. У гульні прысутнічае некалькі розных тыпаў гонак, кожны з якіх мае свае асаблівасці. За перамогу ў спаборніцтвах зарабляюцца ачкі стылю і наяўныя грошы, а таксама адкрываюцца новыя аўтамабілі і разнастайныя дэталі цюнінгу і стайлінгу. Гульня была заснавана на вулічных гонках, якія сталі папулярнымі дзякуючы фільму «Фарсаж». Распрацоўшчыкі хацелі адрадзіць [[Need for Speed (серыя гульняў)|серыю Need for Speed]] у сувязі нізкім ўзроўнем продажаў папярэдніх гульняў. Новая частка стала перазагрузкай франшызы. Гульнявая прэса станоўча сустрэла Need for Speed: Underground. Рэцэнзенты хвалілі гульнявы працэс, графіку і музыку, але крытыкавалі інтэлект супернікаў. Underground стала камерцыйна паспяховай — усяго было прададзена больш за 15 мільёнаў асобнікаў гульні<ref name=":5">{{Cite web|url=http://www.polygon.com/2015/6/17/8801245/need-for-speed-drive-how-you-want-future-new-game|title=''Need for Speed'' lets you drive how you want, and future ''NFS'' games probably will too|author=Kollar, Philip|date=2015-06-17|publisher=Polygon|lang=en|accessdate=2016-10-30}}</ref>. У 2004 годзе выйшаў [[сіквел]] — [[Need for Speed: Underground 2]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.ea.com/ru-ru/games/need-for-speed/need-for-speed-underground Афіцыйны сайт] {{ref-ru}}. * [http://ru.needforspeed.wikia.com/wiki/Need_for_Speed:_Underground ''Need for Speed: Underground''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161201041504/http://ru.needforspeed.wikia.com/wiki/Need_for_Speed:_Underground |date=1 снежня 2016 }} {{ref-ru}} на [[Вікія|вікі-праекце]] Need for Speed Wiki. {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Відэагульні 2003 года]] [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў Канадзе]] [[Катэгорыя:Гульні для Game Boy Advance]] [[Катэгорыя:Гульні для GameCube]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 2]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox]] [[Катэгорыя:Need for Speed]] dpll6xuqi6yfdkfdl9dptte2q1imtud 0 670346 5174284 5172983 2026-08-01T19:14:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174284 wikitext text/x-wiki {{картка:Альбом |Вокладка=Label LP Sgt Pepperjpg.jpg }} «'''Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band'''» ― восьмы альбом брытанскага рок-гурта «[[The Beatles]]», выдадзены 26 мая 1967 года ў Злучаным Каралеўстве, а на наступны дзень у ЗША. Альбом запісваўся 129 дзён, пачынаючы з 6 снежня 1966 года. Гэта першы кампакт-дыск, запісаны «Бітлз» з канца канцэрта і прысвечаны працы студыі. Яго адрознівае незвычайная разнастайнасць стыляў, загадкавыя тэксты песень, выкарыстанне інавацыйных прыёмаў запісу і нетыповыя для поп-музыкі таго часу музычныя інструменты. == Перадгісторыя == [[Файл:WCFL Sound 10 survey October 1966 Beatles Jim Stagg (cropped).jpg|280px|thumb|right|«The Beatles» з [[дыджэй|дыджэем]] {{нп1|Джым Стэг|Джымам Стэгам|en|Jimmy Staggs}} (у цэнтры) падчас свайго {{нп1|Канцэртны тур «The Beatles» 1966 года па ЗША|апошняга|en|The Beatles' 1966 US tour}} [[канцэртны тур|канцэртнага турнэ]] (жнівень 1966 года)]] К канцу 1965 года «The Beatles» стаміліся ад жывых выступаў{{sfn|Lewisohn|2010|p=210}}. Паводле [[Джон Ленан|Джона Ленана]], «мы маглі б адпраўляць замест сябе чатыры васковыя фігуры, і натоўпу б гэтага хапіла. Канцэрты "The Beatles" больш не маюць нічога агульнага з музыкай. Гэта проста чортавы дзікунскія абрады»{{sfn|The Beatles|2000|p=229}}. У чэрвені 1966 года, праз два дні пасля завяршэння працы над альбомам «[[Revolver]]», гурт адправіўся ў чарговае {{нп1|Канцэртны тур «The Beatles» 1966 года па Германіі, Японіі і Філіпінах|турнэ|en|The Beatles' 1966 tour of Germany, Japan and the Philippines}}, якое пачалося ў [[Федэратыўная Рэспубліка Германіі (1949—1990)|Заходняй Германіі]]{{sfn|MacDonald|2005|p=212}}. Знаходзячыся ў [[Гамбург]]у, яны атрымалі ананімную тэлеграму, у якой гаварылася: «Не ляціце ў [[Токіа]]. Вашы жыцці ў небяспецы»{{sfn|Martin & Pearson|1994|p=7}}. Пагроза была ўспрынята ўсур'ёз у святле палемікі наконт будучых канцэртаў сярод рэлігійных і [[кансерватызм|кансерватыўных]] груп Японіі, якія асабліва пратэставалі супраць выступаў квартэта на арэне «[[Ніпон Будакан|Nippon Budokan]]», што лічыцца свяшчэннай{{sfn|Martin & Pearson|1994|p=7}}. У якасці дадатковай меры перасцярогі было мабілізавана 35 000 паліцэйскіх, якія перавозілі музыкантаў з гатэляў на канцэртныя пляцоўкі на браніраваных аўтамабілях<ref>{{harvnb|Lewisohn|2010|p=211}}; {{harvnb|Martin & Pearson|1994|p=7}}.</ref>. Затым «The Beatles» выступілі на [[Філіпіны|Філіпінах]], дзе некаторыя мясцовыя жыхары выкрыквалі пагрозы і спрабавалі прымяніць рукапрыкладства за тое, што яны не наведалі першую ледзі краіны [[Імельда Маркас|Імельду Маркас]]. Гурт быў злы на свайго менеджара [[Браян Эпстайн|Браяна Эпстайна]] за тое, што ён настаяў на гэтым, паводле іх, цяжкім і дэмаралізавальным маршруце{{sfn|MacDonald|2005|pp=212–13}}. Пасля публікацый у ЗША выказванняў Ленана пра тое, што «The Beatles» «[[папулярнейшыя за Ісуса]]», гурту быў абвешчаны байкот з боку т. зв. [[Біблейскі пояс|Біблейскага пояса]] Амерыкі{{sfn|MacDonald|2005|p=213}}. Публічныя прабачэнні аслабілі скандал, але {{нп1|Канцэртны тур «The Beatles» 1966 года па ЗША|жнівеньскі тур па краіне|en|The Beatles' 1966 US tour}}, які азнаменаваўся зніжэннем продажаў квіткоў у параўнанні з рэкорднай наведвальнасцю гурта ў 1965 годзе, а таксама пасрэднымі выступамі, аказаўся для іх апошнім<ref>{{harvnb|Lewisohn|2010|p=230: фінальны гастрольны выступ «The Beatles»}}; {{harvnb|Turner|2016|pp=295, 299}}: зніжэнне продажаў квіткоў, рэкордная наведвальнасць у 1965 годзе; {{harvnb|MacDonald|2005|p=213}}: пасрэдныя выступы.</ref>. Пісьменнік [[Нікалас Шэфнер]] адзначаў:{{цытата|Для «The Beatles» правядзенне падобных канцэртаў стала фарсам, настолькі далёкім ад новых [музычных] накірункаў, якімі яны былі паглынуты, што з толькі што выпушчанага альбома «Revolver» не было выкарыстана ніводнай песні. Іх аранжыроўкі збольшага было немагчыма ўзнавіць праз абмежаванні, накладаемыя сцэнічным складам гурта, які складаецца [усяго] з дзвюх гітар, басу і барабаннай устаноўкі{{sfn|Schaffner|1978|pp=58–59}}.}} {{урэзка|выраўноўванне = right|фон = #F5F5DC|Цвет=#FFFFF0|шырыня = 29%|памер шрыфта=85%|Загаловак = |Змест =''«Нам надакучыла быць "The Beatles", сталі сыты гэтым па горла. Мы сапраўды ненавідзелі тое, як нас успрымалі — чацвёра валасатых юнакоў. Цяпер мы былі ўжо не хлопчыкамі, мы былі мужчынамі… і лічылі сябе творцамі з вялікай літары, а не проста выканаўцамі песень»''{{sfn|Miles|1997|p=303}}.|Подпіс = [[Пол Мак-Картні]]}} Пасля вяртання «The Beatles» у Англію пачалі цыркуляваць чуткі пра магчымы распад гурта{{sfn|Julien|2008b|p=1}}. [[Джордж Харысан]] паведаміў Эпстайну, што пакідае квартэт, аднак яго пераканалі застацца, запэўніўшы, што гастроляў больш не будзе{{sfn|MacDonald|2005|p=213}}. У выніку бітлы ўзялі трохмесячны перапынак, на працягу якога засяродзіліся на асабістых справах{{sfn|Gould|2007|p=367}}. Харысан адправіўся ў [[Індыя|Індыю]] на шэсць тыдняў, каб засвоіць [[сітар]] пад кіраўніцтвам [[Раві Шанкар]]а{{sfn|Julien|2008b|p=2}} і паглыбіцца ў [[індуізм|індуісцкую]] філасофію{{sfn|Everett|1999|p=71}}. Будучы апошнім з чацвёркі, хто прызнаў, што іх жывыя выступы страцілі сэнс{{sfn|Rodriguez|2012|p=18}}, [[Пол Мак-Картні]] пачаў працу з [[Джордж Генры Марцін|Джорджам Марцінам]] над [[саўндтрэк]]ам да фільма {{нп1|Сямейны шлях|«Сямейны шлях»|en|The Family Way}}{{sfn|Sounes|2010|pp=158–59}}, пасля чаго правёў адпачынак у [[Кенія|Кеніі]] ў кампаніі [[Мэл Эванс|Мэла Эванса]], аднаго з [[гастрольны менеджар|гастрольных менеджараў]] «The Beatles»{{sfn|Turner|2016|pp=364–65}}. Ленан зняўся ў [[сатыра|сатырычнай]] стужцы «[[Як я выйграў вайну]]» і пачаў наведваць мастацкія выставы, адна з іх праходзіла ў {{нп1|Галерэя «Індыка»|галерэі «Індыка»|en|Indica Gallery}}, дзе ён пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай [[Ёка Она]]{{sfn|Womack|2007|pp=158, 160–61}}. [[Рынга Стар]] скарыстаўся перапынкам, каб правесці больш часу са сваёй жонкай [[Марын Старкі Тайгрэт|Марын]] і нованароджаным сынам [[Зак Старкі|Закам]]<ref>{{harvnb|Harry|2000|pp=323, 333}}; {{harvnb|Julien|2008b|p=2}}.</ref>. == Крыніцы натхнення і канцэпцыя == [[Файл:Lennon-McCartney.JPG|280px|thumb|right|]] У верасні 1966 года, падчас здымак фільма «Як я выйграў вайну» на поўдні [[Іспанія|Іспаніі]], Ленан паглыбіўся ў глыбокі самааналіз. Яго турботы за сваю будучыню і будучыню гурта знайшлі адлюстраванне ў песні «[[Strawberry Fields Forever]]»{{sfn|Turner|2016|pp=332–33}} пра дзяцінства ў [[Ліверпуль|Ліверпулі]], якая стала адпраўным пунктам для новага альбома{{sfn|Everett|1999|p=99}}. Пасля вяртання ў Лондан Ленан далучыўся да мастацкай культуры горада, часткай якой быў Мак-Картні{{sfn|Rodriguez|2012|p=88}}, і пачаў падзяляць інтарэсы свайго сябра да [[авангардная музыка|авангарднай]] і [[электронная музыка|электроннай музыкі]] такіх кампазітараў, як [[Карлхайнц Штокхаўзен]], [[Джон Кейдж]] і [[Лучана Берыа]]{{sfn|Sounes|2010|p=165}}{{sfn|Prendergast|2003|p=193}}. У лістападзе, падчас вяртання з Афрыкі, у Мак-Картні ўзнікла ідэя для песні, якая ў выніку і перарасла ў канцэпцыю «Sgt. Pepper»{{sfn|Julien|2008b|p=2}}. Ідэя заключалася ў тым, каб выканаць песню ад імя выдуманага аркестра [[эдвардыянская эпоха|эдвардыянскай эпохі]]{{sfn|Moore|1997|pp=20–21}}, для якога Эванс прыдумаў назву ў стылі гуртоў з [[Сан-Францыска]], такіх як [[Big Brother and the Holding Company]] і [[Quicksilver Messenger Service]]{{sfn|Womack|2007|p=168}}{{заўвага|Мак-Картні ўспамінаў, што ідэя назвы для гурта ўзнікла падчас абеду ў самалёце. Музыкант недачуў, калі Эванс папрасіў перадаць яму «соль і перац»<ref>{{cite web|url=https://www.paulmccartney.com/news-blogs/news/you-gave-me-the-answer-sgt-pepper-special|title='You Gave Me The Answer' – Sgt. Pepper Special|date=2017-04-26|website=Paulmccartney.com|access-date=2017-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170814020845/https://www.paulmccartney.com/news-blogs/news/you-gave-me-the-answer-sgt-pepper-special|archive-date=2017-08-14|url-status=live}}</ref>.|кам.}}. За кошт выкарыстання [[alter ego|альтэр-эга]] «The Beatles» атрымлівалі поўную свабоду ў музычным эксперыментаванні{{sfn|Miles|1997|pp=303–04}}. Марцін успамінаў, што хаця гэтая канцэпцыя не абмяркоўвалася ў пачатку сесій{{sfn|Turner|2016|p=378}}, дзякуючы ёй альбом неўзабаве зажыў «уласным жыццём»{{sfn|Martin|1994|p=202}}. Альбом адлюстроўвае цікавасць «The Beatles» да [[блюз]]у, запісаў лэйбла [[Motown Records|Motown]] і іншых традыцыйных амерыканскіх музычных накірункаў{{sfn|Hannan|2008|p=62}}. Паводле пісьменніка [[Іэн Макдональд|Іэна Макдональда]], у канцы 1966 года, пры вывучэнні апошніх рэлізаў сваіх асноўных канкурэнтаў, «The Beatles» вылучылі пласцінку «[[The Beach Boys]]» «[[Pet Sounds]]», якую [[Браян Уілсан]] сачыніў у адказ на іх «[[Rubber Soul]]»{{sfn|MacDonald|2005|p=215}}. Мак-Картні быў вельмі ўражаны яе «[[гармонія (музыка)|гарманічнымі]] структурамі» і падборам інструментаў, адзначыўшы, што гэтыя элементы падштурхнулі яго да думкі: «The Beatles» маглі б «капнуць яшчэ глыбей»{{sfn|Babiuk|2002|p=197}}. Ён назваў «Pet Sounds» сваёй галоўнай крыніцай натхнення ў перыяд стварэнння «Sgt. Pepper», дадаўшы: «[Мы] запазычылі адтуль некалькі ідэй»{{sfn|Babiuk|2002|p=204}}, хаця ён усё ж лічыў, што альбому бракавала авангардызму, да якога ён так імкнуўся{{sfn|The Beatles|2000|p=253}}. Яшчэ адным рэлізам, які паўплываў на бітлоў, лічыцца «[[Freak Out!]]» гурта «[[The Mothers of Invention]]»{{sfn|Julien|2008c|p=160}}. Паводле біёграфа {{нп1|Філіп Норман (пісьменнік)|Філіпа Нормана|en|Philip Norman (author)}}, падчас студыйных сесій Мак-Картні неаднаразова заяўляў: «Гэта наш "Freak Out!"»{{sfn|Julien|2008c|p=158}}. Публіцыст {{нп1|Чэт Фліпа|Чэт Фліпа|en|Chet Flippo}} адзначаў, што Мак-Картні захацеў запісаць [[канцэптуальны альбом]] менавіта пасля праслухоўвання пласцінкі [[Фрэнк Запа|Фрэнка Запы]]{{sfn|Julien|2008c|p=160}}. Яшчэ адным творчым арыенцірам была [[музыка Індыі|індыйская музыка]], аднак збольшага толькі для Ленана і Харысана{{sfn|Reck|2008|pp=69, 72–73}}. У інтэрв'ю 1967 года апошні сказаў, што няспынны поспех гурта натхняў іх працягваць развівацца ў музычным плане, і, улічваючы статус гурта, яны маглі рабіць «тое, што нам падабаецца, не азіраючыся на ўмоўнасці поп-жанра. Мы далучаны не толькі да поп-музыкі, але і ва ўсю музыку ў цэлым»{{sfn|Philo|2015|p=119}}. Мак-Картні лічыў, што альтэр-эга «The Beatles» змогуць уключыць у свой рэпертуар «крышку [[Бі Бі Кінг]]а, крышку Штокхаўзена, крышку [[Альберт Эйлер|Альберта Эйлера]], крышку Раві Шанкара, крышку "Pet Sounds", крышку "[[The Doors]]"»{{sfn|Greene|2016|p=19}}. Ён разглядаў «The Beatles» як гурт, які «рассоўвае [музычныя] межы», падобна да іншых перадавых кампазітараў таго часу, нават нягледзячы на тое, што ім «не абавязкова падабалася тое, што, скажам, рабіў Берыа»{{sfn|Lewisohn|2005}}. == Запіс і прадзюсаванне == === Працэс стварэння === {{урэзка|Выраўноўванне = right|Фон = #F5F5DC|Цвет=#FFFFF0|Шырыня = 29%|Памер шрыфта=85%|Загаловак = |Змест =''«Музычныя выданні пачалі лаяць нас на ўсе лады… бо запіс ["Сяржанта Пепера"] зацягнуўся на пяць месяцаў, і я памятаю, як адчуў вялікую радасць, убачыўшы ў адным з часопісаў загаловак "«The Beatles» спякліся"… а я сядзеў, паціраючы рукі, і прыгаворваў: "Ну, вы дачакаецеся"»''{{sfn|Martin & Pearson|1994|p=111}}.|Подпіс = [[Пол Мак-Картні]]}} [[Файл:Abbeyroadtomswain.jpg|280px|thumb|right|Памяшканне студыі [[Эбі-Роўд (студыя)|Abbey Road Studio Two]], дзе праходзіў запіс альбома «Sgt. Pepper»]] [[Файл:Abbey road studios.jpg|280px|thumb|right|Парадны ўваход студыі «Эбі-Роўд» (у той час EMI Studios) у 2005 годзе]] Сесіі пачаліся 24 лістапада 1966 года ў другой студыі EMI Studios (у далейшым вядомай як [[Эбі-Роўд (студыя)|студыя «Эбі-Роўд»]]). На іх музыканты ўпершыню сабраліся разам з верасня{{sfn|Lewisohn|2010|p=232}}. Маючы ў сваім распараджэнні амаль бязмежны бюджэт і адсутнасць часавых рамак{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=142}}, квартэт браўся за працу ў 19:00, застаючыся ў студыі столькі, колькі лічыў патрэбным{{sfn|MacDonald|2005|p=215}}. Запіс пачаўся са «Strawberry Fields Forever», за якой паследавалі яшчэ дзве песні, тэматычна звязаныя з дзяцінствам музыкантаў — «[[When I’m Sixty-Four]]», першая сесія якой адбылася 6 снежня{{sfn|Lewisohn|2005|p=89}}, і «[[Penny Lane]]»<ref>{{harvnb|Everett|1999|pp=99, 100}}; {{harvnb|MacDonald|2005|pp=212–223}}.</ref>. У лютым 1967 года «Strawberry Fields Forever» і «Penny Lane» былі выпушчаны ў якасці [[Бок «А» і бок «Б»#Дубль-А|двайнога]] [[сінгл]]а пасля таго, як EMI і Эпстайн націснулі на Марціна, праз неабходнасць гурта нагадаць пра сябе{{sfn|Moore|1997|pp=19–20}}. Калі рэліз не здолеў пакарыць [[UK Singles Chart|брытанскі чарт]], мясцовыя СМІ пачалі намякаць пра канец папулярнасці квартэта. Прэса застракацела загалоўкамі «"The Beatles" не здолелі дасягнуць вяршыні», «Упершыню за чатыры гады» і «Ці лопнула бурбалка?»{{sfn|Harry|2002|p=714}}. У адпаведнасці з падыходам гурта да раней выпушчаных сінглаў, песні былі аўтаматычна выключаны з будучага альбома{{sfn|Greene|2016|pp=34, 42}}. У далейшым Марцін назваў адмову ад гэтых песень «найвялікшай памылкай у маёй кар'еры»{{sfn|MacDonald|2005|p=218fn}}. Паводле яго, «Strawberry Fields Forever», на запіс якой яны патрацілі беспрэцэдэнтных 55 гадзін студыйнага часу, «задавала тон для ўсёй пласцінкі»<ref>{{harvnb|MacDonald|2005|p=219}}: патрацілі 55 гадзін у студыі; {{harvnb|Martin & Pearson|1994|p=13}}: «задавала тон для ўсёй пласцінкі».</ref>. Ён тлумачыў: «Гэта мусіў быць альбом… [з песнямі, якія] немагчыма было б выканаць ужывую: яны былі задуманы як студыйныя творы, у гэтым і была розніца»{{sfn|Julien|2008b|p=6}}. Мак-Картні заявіў: «Гэты альбом павінен быў замяніць сабой нашы канцэрты»{{заўвага|«The Beatles» часта жартавалі наконт рашэння [[Элвіс Прэслі|Элвіса Прэслі]] адправіць у турнэ яго залаты [[Cadillac]] (для прасоўвання фільма «[[Паказычы мяне]]»<ref>{{cite web|url=https://www.graceland.com/blog/posts/elvis-presley-and-the-gold-cadillac-tour/|title=Elvis Presley and the Gold Cadillac Tour|publisher=graceland.com|lang=en|access-date=2024-04-03|archive-date=2024-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240403115200/https://www.graceland.com/blog/posts/elvis-presley-and-the-gold-cadillac-tour/|url-status=live}}</ref>{{sfn|Womack|2018|loc=chap. 10}}), і Марцін, і Мак-Картні ўспаміналі, як гурт фантазіраваў, што на гастролі падобным чынам можна адправіць «Sgt. Pepper»{{sfn|Womack|2018|loc=chap. 10}}<ref>{{cite magazine |url=https://www.nme.com/news/music/the-beatles-379-1344340 |title=Paul McCartney: 'Elvis influenced Sgt Pepper' |author=Staff |date=2007-05-17 |magazine=[[NME]] |access-date=2024-01-12 |archive-date=2024-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314134523/https://www.nme.com/news/music/the-beatles-379-1344340 |url-status=live }}</ref>.|кам.}}{{sfn|Julien|2008b|p=6}}. Паводле музыказнаўцы {{нп1|Уолтэр Эверэт|Уолтэра Эверэта|en|Walter Everett (musicologist)}}, «Sgt. Pepper» знамянуе сабой пачатак узыходжання Мак-Картні як дамінантнай творчай сілы «The Beatles». Ён сачыніў больш за палову ўсяго матэрыялу, адначасова ўзмацняючы кантроль над запісам сваіх кампазіцый{{заўвага|Паводле Эмерыка, у перыяд запісу «Sgt. Pepper» Мак-Картні фактычна пераўвасобіўся ў прадзюсара «The Beatles», паколькі Марцін усё часцей адсутнічаў бліжэй да канца сесій, якія рэгулярна зацягваліся да світанку{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=163}}.|кам.}}{{sfn|Everett|1999|p=99}}. Музыканты зрабілі мноства дубляў, спрабуючы дабіцца патрэбнага яму гуку ў песні «[[Getting Better]]». Калі было прынята рашэнне перазапісаць асноўную гукавую дарожку, Стар быў экстрэнна выкліканы ў студыю, аднак яго не задзейнічалі, паколькі на той момант акцэнт пераключыўся з рытму на вакал{{sfn|Дэвіс|2018|с=382}}. Большая частка [[бас-гітара|бас-гітары]] была зведзена загадзя{{sfn|Hannan|2008|p=52}}. Аддаючы перавагу накладанню сваіх партый у апошнюю чаргу, Мак-Картні, як правіла, граў на іншых інструментах падчас запісу мінусовак. Такі падыход дазваляў яму пускацца ў меладычныя аванцюры, прыдумляючы незвычайныя басовыя хады — паўтараючы адну з асаблівасцей, якой ён асабліва захапляўся ў працы Браяна Уілсана над «Pet Sounds», — і дадаваць іх ужо ў фінальныя аранжыроўкі песень<ref>{{harvnb|Emerick & Massey|2006|pp=169–70}}; {{harvnb|Miles|1997|p=281}}: «адна з асаблівасцей, якой ён асабліва захапляўся на "Pet Sounds"».</ref>{{заўвага|У сваю чаргу Уілсан быў уражаны складанымі басовымі партыямі ў «Rubber Soul». У далейшым Мак-Картні заявіў, што ён, Уілсан і {{нп1|Джэймс Джамерсан|Джэймс Джамерсан|en|James Jamerson}} з [[Motown Records|Motown]] былі адзінымі трыма музыкантамі, «якія ўжо тады гралі меладычныя басовыя партыі... кожны з нас падглядваў нешта адзін у аднаго»{{sfn|Miles|1997|p=271}}.|кам.}}. Акрамя басу, на некаторых песнях Мак-Картні сыграў на [[электрагітара|электрагітары]], а таксама [[клавішныя інструменты|клавішных]], такіх як [[фартэпіяна]], [[раяль]] і {{нп1|Арган Лоўры|арган Лоўры|en|Lowrey organ}}, у той час як Марцін зрабіў унёсак партыямі на [[клавесін]]е, [[фісгармонія|фісгармоніі]] і {{нп1|піянет|піянеце|en|Hohner Pianet}}<ref>{{harvnb|Everett|1999|p=104}}: Орган Лоури в «Lucy in the Sky with Diamonds»; {{harvnb|Everett|1999|p=106}}: піянет у «Getting Better», {{harvnb|Everett|1999|p=107}}: клавесін у «Fixing a Hole»; {{harvnb|Everett|1999|p=110}}: губны гармонік у «Being for the Benefit of Mr. Kite!»; {{harvnb|Everett|1999|p=120}}: раяль у «A Day in the Life».</ref>. У песнях Ленана таксама аддавалася перавага клавішным інструментам{{заўвага|Напрыклад, у «Strawberry Fields Forever» актыўна выкарыстоўваўся [[мелатрон]]{{sfn|Cunningham|1998|p=127}}{{sfn|Prendergast|2003|p=83}}, інструмент, клавішы якога прайгравалі магнітафонныя запісы розных музычных інструментаў, дазваляючы аднаму выканаўцу замяняць сабой цэлы аркестр{{sfn|Rodriguez|2012|pp=109, 191–93}}.|кам.}}{{sfn|Everett|1999|p=99}}. Хаця роля Харысана як сольнага гітарыста была ў многім адсунута на задні план, Эверэт лічыць «яго ўнёсак у альбом важным у многіх аспектах»{{sfn|Everett|1999|p=100}}. Дзякуючы яму на пласцінку трапілі такія індыйскія інструменты, як сітар, [[тампура]] і [[свармандал]]{{sfn|Everett|1999|pp=104, 106, 111}}{{sfn|Clayson|2003|p=212}}. Марцін называў яго самым адкрытым з бітлоў да новых музычных накірункаў{{заўвага|У інтэрв'ю 2017 года Стар так выказаўся адносна гітарнага ўнёску Харысана: «Мы з Полам абмяркоўвалі гэта, калі слухалі "Сяржанта Пепера" на [50-гадовым] юбілеі пласцінкі і адзначылі, наколькі была важная для альбома зробленая Джорджам праца [як гітарыста]»<ref>{{cite news|url=https://www.news.com.au/entertainment/music/ringo-starr-the-voice-behind-the-yellow-submarine-and-tank-engine-returns-on-give-more-love/news-story/c5eb865f1b73a574e82930ff04f4bb92|first=Kathy|last=McCabe|title=Ringo Starr: The voice behind the yellow submarine and tank engine returns on Give More Love|work=[[news.com.au]]|date=2017-09-17|access-date=2019-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190202095605/https://www.news.com.au/entertainment/music/ringo-starr-the-voice-behind-the-yellow-submarine-and-tank-engine-returns-on-give-more-love/news-story/c5eb865f1b73a574e82930ff04f4bb92|archive-date=2019-02-02|url-status=live}}</ref>.|кам.}}{{sfn|Hertsgaard|1996|p=172}}. У сваю чаргу выкарыстанне Старам мембраны з цялячай скуры для [[том-том]]аў яго [[ударная ўстаноўка|ўдарнай устаноўкі]] забяспечыла гучанню барабанаў глыбейшы тэмбр, у адрозненне ад ранейшай пластыкавай абіўкі{{sfn|Everett|1999|p=100}}. Як і ў выпадку з альбомам «Revolver»{{sfn|Rodriguez|2012|p=112}}, «The Beatles» усё часцей запрашалі сесійных музыкантаў, асабліва для запісу [[аранжыроўка|аранжыровак]], натхнёных класічнымі творамі{{sfn|Babiuk|2002|p=197}}. Паводле Філіпа Нормана, выразны вакал Ленана ў некаторых песнях Мак-Картні «значна ўзмацніў іх атмасферу», асабліва ў кампазіцыі «[[Lovely Rita]]»{{sfn|Norman|2016|p=263}}. Праз гадзіну пасля завяршэння апошніх альбомных накладанняў, 20 красавіка 1967 года, гурт вярнуўся да кампазіцыі «[[Only a Northern Song]]» Харысана, асноўную частку якой яны запісалі ў лютым{{sfn|Lewisohn|2005|p=109}}. Музыканты дадалі ў яе выпадковыя гукі і аркестроўку, перш чым адправіць яе [[United Artists]] у якасці першай з чатырох новых песень, якія яны павінны былі прадставіць гэтай кампаніі для ўключэння ў анімацыйны фільм «[[Жоўтая падводная лодка (мультфільм)|Жоўтая падводная лодка]]»{{sfn|Winn|2009|p=102}}. Паводле пісьменніка [[Марк Льюісан|Марка Льюісана]], гэта была «дзіўная» сесія, аднак яна прадэманстравала «вялізны апетыт бітлоў да стварэння матэрыялу»{{sfn|Lewisohn|2005|p=109}}. Падчас працы ў студыі гурт таксама запісаў «[[Carnival of Light]]» пад кіраўніцтвам Мак-Картні, эксперыментальную п'есу, створаную для мерапрыемства «Million Volt Light and Sound Rave», што праходзіла ў «[[The Roundhouse|Roundhouse Theater]]» 28 студзеня і 4 лютага{{sfn|MacDonald|2005|pp=224–25}}. Сесіі завяршыліся 21 красавіка запісам выпадковых шумоў і галасоў, уключаных у какафонію, якая завяршае пласцінку. Ім папярэднічалі вельмі высокія гукі — недаступныя для чалавечага вуха — якія маглі пачуць толькі сабакі (і некаторыя іншыя жывёлы){{sfn|Lewisohn|2010|pp=252–53}}. === Студыйная атмасфера === «The Beatles» імкнуліся надаць сесіям атмасферу свята{{sfn|Gould|2007|p=387}}. Хутка стаміўшыся ад безгустоўнага дызайну ўнутраных памяшканняў EMI, музыканты дадалі ў студыю псіхадэлічнае асвятленне{{sfn|Howard|2004|pp=28–29}}, уключаючы прыладу з пяці чырвоных флуарэсцэнтных лямпаў, прымацаваную да мікрафоннай стойкі, [[лававая лямпа|лававую свяцільню]], чырвоную лямпу як у [[фоталабараторыя|фоталабараторыі]] і [[страбаскоп]], зрэшты, неўзабаве адмовіўшыся ад выкарыстання апошняга{{sfn|Lewisohn|2005|p=114}}. Харысан успамінаў, што падчас працы студыя стала для іх нечым накшталт нефармальнага клуба{{sfn|Hertsgaard|1996|pp=211, 392}}, дзе гурт часта наведвалі калегі, у тым ліку [[Дэвід Кросбі]], [[Мік Джагер]] і [[Донаван]]{{заўвага|24 лютага гурт запісваў бэк-вакал для песні «[[Lovely Rita]]». У ліку гасцёў бітлоў у той вечар былі Кросбі і {{нп1|Шон Філіпс|Шон Філіпс|en|Shawn Phillips}}, гітарыст Донавана{{sfn|Winn|2009|p=95}}. На фатаграфіях, апублікаваных у часопісе ''{{нп1|The Beatles Book|Beatles Monthly|en|The Beatles Book}}'', былі выяўлены Ленан, Мак-Картні, Харысан і Кросбі, якія згрупаваліся вакол мікрафона<ref name="Runtagh/RS" />, а ў артыкуле ''{{нп1|Beat Instrumental|Beat Instrumental|en|Beat Instrumental}}'' адзначалася, што бэк-вакал быў запісаны пры ўдзеле Кросбі{{sfn|Winn|2009|p=95}}. Пазней Філіпс сказаў, што ён таксама спяваў з трыма бітламі<ref name="Runtagh/RS">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/beatles-sgt-pepper-at-50-when-pink-floyd-david-crosby-visited-lovely-rita-sessions-127210/|first=Jordan|last=Runtagh|title=Beatles' 'Sgt. Pepper' at 50: When Pink Floyd, David Crosby Visited 'Lovely Rita' Sessions|magazine=[[Rolling Stone]]|date=2017-05-29|access-date=2020-03-23|archive-date=2023-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409124907/https://www.rollingstone.com/music/music-features/beatles-sgt-pepper-at-50-when-pink-floyd-david-crosby-visited-lovely-rita-sessions-127210/|url-status=live}}</ref>, аднак яго словы не падтрымаў ніхто з прысутных<ref name="Runtagh/RS" /> У выніку бэк-вакал быў перазапісаны 7 сакавіка{{sfn|Winn|2009|p=95}}.|кам.}}{{sfn|Everett|1999|p=100}}. Бітлы рэгулярна апраналіся ў адзенне псіхадэлічных расфарбовак{{sfn|Lewisohn|2005|p=114}}, што падштурхнула аднаго з сесійных трубачоў да думкі пра іх удзел у здымках новага фільма{{sfn|Cunningham|1998|pp=148–49}}. Запіс аркестра для «[[A Day in the Life]]», які адбываўся 10 лютага, быў арганізаваны ў духу шараговага [[хэпенінг]]у лонданскай авангарднай сцэны{{sfn|Harris|2007|p=76}}{{sfn|Sounes|2010|p=166}}. «The Beatles» запрасілі мноства сяброў{{sfn|Lewisohn|2005|p=96}}, а сесійныя музыканты былі апрануты ў строгія вячэрнія касцюмы, дапоўненыя маскарадным рэквізітам{{sfn|Hertsgaard|1996|p=8}}{{sfn|Gould|2007|pp=387–88}}. Пад кіраўніцтвам Тоні Брэмвела падзея была знята на сем партатыўных камер{{sfn|Ingham|2006|p=166}}, пры гэтым частку матэрыялу знялі самі бітлы{{sfn|Cunningham|1998|p=151}}. Пасля гэтага гурт разглядаў варыянт пра тое, каб зрабіць спецыяльны тэлевізійны выпуск, прысвечаны альбому{{sfn|Lewisohn|2005|p=96}}. Кожная песня мусіла быць забяспечана відэакліпам, знятым рознымі рэжысёрамі{{sfn|Harris|2007|p=82}}, але кошт запісу пласцінкі зрабіў гэтую ідэю непасільнай для EMI{{заўвага|Пасля здымак «A Day in the Life» музычная прэса застракацела паведамленнямі пра ідэю бітлоў выпусціць асобны тэлефільм, прысвечаны «Сяржанту Пеперу»{{sfn|Lewisohn|2005|p=96}}. Хаця ў ліпеньскіх часопісах адзначалася, што ад гэтага плану адмовіліся, на канец года быў складзены графік здымак, і «The Beatles» былі поўныя рашучасці распачаць працу над «[[Чароўнае таямнічае падарожжа (фільм)|Чароўным таямнічым падарожжам]]»{{sfn|Winn|2009|p=88}}.|кам.}}{{sfn|Greene|2016|pp=37–38}}. 15 сакавіка, падчас запісу «Within You Without You», студыю зноў ператварылі: на сцены павесілі індыйскія дываны, завесілі вокны і дадалі запаленыя духмяныя рэчывы, каб стварыць неабходны настрой{{sfn|Lavezzoli|2006|p=179}}. Ленан апісаў сесію як «цудоўны вечар свінгу», у ліку гасцёў якога было «400 індыйскіх музыкантаў»{{sfn|The Beatles|2000|p=243}}. «The Beatles» аднеслі {{нп1|ацэтатны дыск|ацэтатны дыск|en|Acetate disc}} з гатовым альбомам у кватэру амерыканскай спявачкі [[Кас Эліёт]], недалёка ад {{нп1|Кінгс-роўд|Кінгс-роўд|en|King's Road}} у [[Чэлсі]]{{sfn|Ellen|2002|p=102}}. Там у шэсць раніцы яны ўключылі яго на поўную гучнасць з дынамікаў, усталяваных у адчыненых насцеж вокнах. Сябар гурта і іх былы прэс-аташэ {{нп1|Дэрэк Тэйлар|Дэрэк Тэйлар|en|Derek Taylor}} успамінаў, што замест скаргаў на шум жыхары раёна пачалі высоўвацца з вокнаў і слухаць, лічачы, што гэта была нейкая нявыдадзеная музыка ліверпульскай чацвёркі{{sfn|MacDonald|2005|p=249}}. === Тэхнічныя аспекты === {{урэзка|выраўноўванне = right|фон = #F5F5DC|колер=#FFFFF0|шырыня = 29%|памер шрыфта=85%|Загаловак = |Змест =''«Калі слухаць запісы паэтапна, пасля праслухоўвання першых дзвюх дарожак цяжка зразумець, чаго яшчэ яны дабіваюцца, — песня ж, здаецца, скончана? Часцяком канчатковая шматслойная версія нібы паглынае першапачатковую простую мелодыю. Але яны разумеюць, калі нешта не так, нават калі не могуць вытлумачыць словамі. Іх самааддача ўражвае — над песняй яны могуць працаваць да знямогі гадзін па дзесяць запар»''{{sfn|Дэвіс|2018|с=386}}.|Подпіс = Музычны журналіст [[Хантэр Дэвіс]], 1968 год}} [[Файл:Studer J37 4-track tape recorder (1964-1972), Abbey Road Studios.jpg|280px|thumb|right|[[шматдарожачны запіс|Чатырохдарожачны]] магнітафон {{нп1|Studer (кампанія)|Studer J37|en|Studer}}, які выкарыстоўваўся на «Sgt. Pepper»]] У кнізе «The Ambient Century: From Mahler to Moby», прысвечанай гісторыі [[эмбіент]]у, Марк Прэндэргаст разглядае «Sgt. Pepper» як «даніну павагі» «The Beatles» творчасці Штокхаўзена і Кейджа, дадаючы, што яго «багаты, насычаны эксперыментамі з аўдыяплёнкай гук» дэманструе ўплыў кампазітара [[П'ер Шэфер|П'ера Шэфера]]{{sfn|Prendergast|2003|p=190}}. Паводле Марціна, «Sgt. Pepper» «натуральным чынам вырас з "Revolver"», азнаменаваўшы «эру амаль няспынных эксперыментаў з апаратурай»<ref>{{harvnb|Martin & Pearson|1994|p=78}}: «няспынныя эксперыменты з апаратурай»; {{harvnb|Martin & Pearson|1994|p=82}}: «Sgt. Pepper» «натуральным чынам вырас з "Revolver"».</ref>. Альбом быў запісаны з выкарыстаннем [[шматдарожачны запіс|чатырохдарожачных]] магнітафонаў, паколькі іх васьмідарожачныя аналагі не выкарыстоўваліся ў камерцыйных студыях Лондана да канца 1967 года{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=191}}. Як і ў выпадку з папярэднімі пласцінкамі «The Beatles», пры працы над «Sgt. Pepper» паўсюдна ўжывалася {{нп1|рэдукцыйнае звядзенне|рэдукцыйнае|en|Ping-pong recording}} [[звядзенне (музыка)|звядзенне]], метад, пры якім ад адной да чатырох запісаных на асобны магнітафон дарожак мікшыруюцца і {{нп1|дабінг (музыка)|дублююцца|en|Dubbing (music)}} на іншы чатырохдарожачны магнітафон, які выкарыстоўваецца ў якасці асноўнага. Дзякуючы гэтаму гукарэжысёр мог ствараць падабенства віртуальнай шматдарожачнай студыі<ref>{{cite AV media notes|last=Lewisohn|first=Mark|year=2009|title=Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band| publisher=Apple/EMI Records|p=29}}</ref>. Чатырохдарожачныя магнітафоны {{нп1|Studer (кампанія)|Studer J37|en|Studer}}, усталяваныя ў студыях EMI, добра пасавалі для гэтага метаду, паколькі забяспечвалі высокую якасць гуку, што зводзіла да мінімуму шумы падчас мікшыравання{{sfn|Babiuk|2002|p=199}}. Запісваючы аркестр для «A Day in the Life», Марцін сінхранізаваў чатырохдарожачны магнітафон, які прайграе мінусоўку «The Beatles», з іншым магнітафонам, які запісвае аркестроўку. Гукарэжысёр {{нп1|Кен Таўнсенд|Кен Таўнсенд|en|Ken Townsend}} распрацаваў гэты метад, выкарыстоўваючы сігнал частатой 50 Гц паміж двума апаратамі{{sfn|Lewisohn|2010|p=244}}. Праца над «Strawberry Fields Forever» была асабліва складанай і ўключала ў сябе наватарскае аб'яднанне двух дубляў песні, запісаных у розным [[тэмп (музыка)|тэмпе]] і [[вышыня гуку|танальнасці]]{{sfn|MacDonald|2005|pp=217–20}}{{sfn|Howard|2004|pp=27–28}}. Паводле ўспамінаў Эмерыка, падчас запісу «Revolver» «мы прызвычаіліся да таго, што нас просяць зрабіць немагчымае, і мы ведалі, што ў слоўніку "The Beatles" не існуе слова "не"»{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=139}}. Ключавая асаблівасць «Sgt. Pepper» — гэта ліберальнае стаўленне Марціна і Эмерыка да ўжывання [[апрацоўка сігналаў|апрацоўкі сігналаў]] для фарміравання гучання запісу, дадзены падыход уключаў у сябе прымяненне [[кампрэсар аўдыясігналу|сціскання дынамічнага дыяпазону]], {{нп1|Рэверберацыя (эфект)|рэверберацыі|en|Reverb effect}} і {{нп1|Абмежаванні сігналу|абмежаванні сігналу|en|Limiter}}{{sfn|Kimsey|2008|p=133}}. Гурт эксперыментаваў з перадавымі [[блок эфектаў|блокамі эфектаў]], такім як [[калонка Леслі|дынамік Леслі]], праз які прапускаўся гук інструментаў і вакал{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=190}}. На пласцінцы вылучаецца некалькі інавацыйных метадаў прадзюсавання, у тым ліку ўжыванне [[дырэкт-бокс]]аў і {{нп1|Амбіяфонія|амбіяфоніі|en|Ambiophonics}}, а таксама эксперыментаванне з {{нп1|Пітч-кантроль|хуткасцю прайгравання|en|Pitch control}}{{sfn|Hannan|2008|p=62}}. Басовая партыя ў «[[Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (песня)|Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band]]» была першым запісам «The Beatles» з дапамогай дырэкт-боксу. Гэты метад быў прыдуманы Таўнсендам у выглядзе падключэння электрагітар наўпрост да мікшэрнага пульта{{sfn|Womack|2007|p=170}}. Паводле {{нп1|Кенет Уомак|Кенета Уомака|en|Kenneth Womack}}, дырэкт-бокс у загалоўным трэку «надзяліў [гучанне] бас-гітары Мак-Картні багацейшай [[склад (музыка)|тэкстурай]] і танальнай частатой»{{sfn|Womack|2007|p=170}}. У некаторых выпадках падчас мікшыравання ўжываўся {{нп1|Аўтаматычны даблтрэкінг|аўтаматычны даблтрэкінг|en|Automatic double tracking}}, эфект, дзякуючы якому гучанне атрымлівалася больш насычаным. Метад быў распрацаваны Таўнсендам у перыяд працы над альбомам «Revolver» адмыслова для бітлоў, якія рэгулярна прасілі прыдумаць альтэрнатыву запісу дадатковага вакалу{{sfn|Lewisohn|2010|p=216}}. Яшчэ адной ключавой асаблівасцю стаў [[пітч-шыфтар|пітч-шыфт]], тэхніка, якую «The Beatles» таксама шырока ўжывалі на «Revolver»{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=190}}. Паводле Марціна, «[[Lucy in the Sky with Diamonds]]» стала рэкардсменам альбома па найбольшай колькасці варыяцый хуткасці запісу. Так, пры запісе вакалу Ленана хуткасць плёнкі была зніжана з 50 да 45 цыклаў на секунду, што дазволіла атрымаць вышэйшае і танчэйшае гучанне голасу пры прайграванні на звычайнай хуткасці{{sfn|Martin & Pearson|1994|p=105}}. Падчас запісу загалоўнай кампазіцыі пласцінкі гучанне ўдарнай устаноўкі было палепшана за кошт {{нп1|Дэмпаванне|дэмпавання|en|Damping (music)}}, а таксама {{нп1|Размяшчэнне мікрафонаў|блізкага размяшчэння мікрафонаў|en|Microphone practice}}. Макдональд лічыў, што такі метад дазволіў дабіцца «трохмернага» гуку, які, побач з іншымі інавацыямі «The Beatles», неўзабаве стаў стандартнай практыкай сярод амерыканскіх гукарэжысёраў{{sfn|MacDonald|2005|pp=233–34}}. [[Файл:Beatles ad 1965 just the beatles crop.jpg|280px|thumb|right|Нягледзячы на першапачатковы энтузіязм музыкантаў і заявы Ленана, што «гэты альбом быў адным з важнейшых крокаў у іх кар'еры», з гадамі іх меркаванне памянялася<ref name="LennonHated">{{cite web|url=https://faroutmagazine.co.uk/john-lennon-hated-the-beatles-sgt-pepper-album-reason/|title=The reason why John Lennon hated The Beatles ‘Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band’|publisher=''Far Out Magazine''|lang=en|author=Taysom, Joe|date=2021-01-01|access-date=2024-04-22|archive-date=2021-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101100038/https://faroutmagazine.co.uk/john-lennon-hated-the-beatles-sgt-pepper-album-reason/}}</ref>. Пласцінка падабалася Харысану і Ленану менш за ўсё, у многім праз кантроль Мак-Картні над працэсам. У сваю чаргу Мак-Картні называў «Пепера» сваім фаварытам, бо адчуваў сябе «рэжысёрам» запісу. Пазіцыя Стара аказалася недзе пасярэдзіне<ref name="LennonHated">{{cite web|url=https://faroutmagazine.co.uk/john-lennon-hated-the-beatles-sgt-pepper-album-reason/|title=The reason why John Lennon hated The Beatles ‘Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band’|publisher=''Far Out Magazine''|lang=en|author=Taysom, Joe|date=2021-01-01|access-date=2024-04-22|archive-date=2021-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101100038/https://faroutmagazine.co.uk/john-lennon-hated-the-beatles-sgt-pepper-album-reason/}}</ref><ref name="SergeyKnyazev">{{cite web|url=https://www.soyuz.ru/articles/746|title=Что писали об альбоме The Beatles “Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band” 50 лет назад|publisher=Союз|lang=ru|date=2017-06-01|access-date=2024-04-20|author=Князев, Сергей|archive-date=2024-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409144116/https://www.soyuz.ru/articles/746|url-status=live}}</ref>]] Авангардныя элементы, такія як размяшчэнне бязладнай тарабаршчыны ў фінальнай кампазіцыі, сталі адной з вызначальных асаблівасцей пласцінкі{{sfn|Julien|2008b|p=7}}. «Sgt. Pepper» стаў першым поп-альбомам, [[мастэрынг|зробленым]] без кароткачасовых паўз, якія звычайна ставяцца паміж песнямі з мэтай іх размежавання адной ад адной{{sfn|Womack|2007|pp=170–171}}. Замест гэтага выкарыстоўваліся два [[фейдар|красфейды]], якія змешвалі песні паміж сабой, ствараючы ўражанне няспыннага канцэрта{{заўвага|Загалоўная песня плаўна перацякала ў «With a Little Help from My Friends», а рэпрыза «Sgt. Pepper» — у «A Day in the Life»{{sfn|Lewisohn|2010|p=251}}.|комм.}}<ref>{{harvnb|Julien|2008c|p=162}}; {{harvnb|Lewisohn|2010|p=251}}.</ref>. Хаця былі падрыхтаваны як [[Стэрэафонія|стэрэа]]-, так і [[Манафонія|монафанічныя]] варыянты альбома, «The Beatles» мінімальна ўдзельнічалі ў працэсе стэрэамікшыравання, які лічылі менш важным, даверыўшы гэтую задачу Марціну і Эмерыку{{sfn|Lewisohn|2010|p=252}}. Яны патрацілі тры тыдні на стварэнне монаміксаў і, «магчыма, дні тры на стэрэа»{{sfn|Scapelliti|2007|p=100}}. Большасць слухачоў у выніку азнаёмілася толькі са стэрэаверсіяй{{sfn|Hannan|2008|p=40}}. Паводле ацэнак Эмерыка, запіс пласцінкі заняў каля 700 гадзін, што больш чым у 30 разоў перавышала час, патрачаны гуртом на іх [[Please Please Me|першы альбом]], вытворчасць якога абышлася ў 400 фунтаў стэрлінгаў<ref>{{harvnb|Дэвіс|2018|p=375}}: «Please Please Me» быў запісаны за адзін дзень і абышоўся ў £400; {{harvnb|Lewisohn|2010|p=253}}: «Sgt. Pepper» гурт запісваў 700 гадзін (чатыры месяцы), і ён каштаваў £25000.</ref>. Затраты на «Sgt. Pepper» склалі прыкладна 25 000 фунтаў стэрлінгаў (што эквівалентна 483 000 фунтаў стэрлінгаў у 2021 годзе){{sfn|Martin & Pearson|1994|p=168}}. === Узаемаадносіны ўнутры гурта === Паводле пісьменніка Роберта Радрыгеса, хаця Ленан, Харысан і Стар прынялі ідэю Мак-Картні «гурта ўнутры гурта», якая падразумявала поўную творчую свабоду, яны «падтрымалі гэтую канцэпцыю з рознай ступенню энтузіязму»{{sfn|Rodriguez|2012|pp=206–07}}. Персанал студыі ўспамінаў, што Ленан «ніколі не здаваўся такім шчаслівым», як падчас працы над гэтай пласцінкай{{sfn|Hertsgaard|1996|pp=212, 396}}. Аднак у інтэрв'ю {{нп1|Бары Майлз|Бары Майлзу|en|Barry Miles}} музыкант заявіў, што знаходзіўся ў дэпрэсіі і, хаця Мак-Картні быў «поўны ўпэўненасці ў сабе», для яго «гэта было катаваннем»<ref>{{cite web|author=Miles|title=John Lennon/Yoko Ono Interview|url=https://www.rocksbackpages.com/Library/Article/john-lennonyoko-ono-interview|publisher=Rock's Backpages|year=2019|access-date=2020-06-05|archive-date=2023-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20231204132425/https://www.rocksbackpages.com/Library/Article/john-lennonyoko-ono-interview/|url-status=live}}</ref>. Ленан так тлумачыў свой погляд на канцэпцыю альбома: «Пол абвяшчаў: "Прыходзьце і атрымайце асалоду ад паказу", а я на гэта выдаваў: "Сёння я такое прачытаў у газеце… ох, халера"»{{sfn|Northcutt|2006|p=137}}. Эверэт адзначаў, што Стару «было вельмі нудна» падчас сесій. Барабаншчык пазней скардзіўся: «Найбольшы ўспамін, які ў мяне застаўся пра "Sgt. Pepper"... гэта тое, што я навучыўся гуляць у шахматы»{{sfn|Everett|1999|p=100}}. У {{нп1|Анталогія «The Beatles» (кніга)|«Анталогіі "The Beatles"»|en|The Beatles Anthology (book)}} Харысан заявіў, што яго мала цікавіла канцэпцыя Мак-Картні (які «стаў рухальнай сілай гурта»<ref name="FarOutMagazine">{{cite web|url=https://faroutmagazine.co.uk/beatles-sgt-pepper-songs-ranked-worst-to-best/|title=Ranking the songs on The Beatles ‘Sgt. Pepper’ in order of greatness|publisher=''Far Out Magazine''|lang=en|date=2021-05-26|access-date=2024-04-19|author=Whatley, Jack|archive-date=2022-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815194309/https://faroutmagazine.co.uk/beatles-sgt-pepper-songs-ranked-worst-to-best/|url-status=live}}</ref> і ператварыў альбом у «сваё тварэнне»<ref name="LennonHated"/>) пра выдуманы гурт і што пасля яго падарожжа ў Індыю «маё сэрца ўсё яшчэ было там… Відаць, у той момант я страціў да славы ўсякую цікавасць»{{sfn|The Beatles|2000|pp=241, 242}}. Гітарыст дадаў, што, атрымаўшы масу задавальнення ад запісу «Rubber Soul» і «Revolver», яму не спадабаўся падыход гурта да «Sgt. Pepper», бо тое, што адбывалася, ператварылася ў «працэс зборкі: дробныя дэталі, фанаграмы накладваліся адна на адну», у выніку чаго «большую частку часу Пол проста граў на піяніна, а Рынга трымаў рытм, а астатнім даводзілася проста гультаяваць»{{sfn|The Beatles|2000|p=242}}. Паводле Льюісана, падчас запісу пласцінкі «The Beatles» у апошні раз дзейнічалі як адзіны калектыў, аб'ядноўваючы высілкі і дэманструючы згуртаванасць, якая аслабла пасля заканчэння сесій і цалкам знікла з рэлізам «[[The Beatles (альбом)|Белага альбома]]» (1968){{sfn|Lewisohn|2010|p=237}}. Марцін успамінаў, што на працягу працы над пласцінкай «паміж бітламі панавалі вельмі добрыя адносіны, яны таксама выдатна ладзілі з намі [персаналам]. Мы ўсе ўсведамлялі, што робім нешта вялікае». Ён дадаў, што, хаця Мак-Картні эфектыўна кіраваў праектам і часам раздражняў сваіх таварышаў па гурце, «Пол цаніў унёсак Джона ў альбом. У плане колькасці ён быў невялікі, але ў плане якасці — вялізны»<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/features/it-was-twenty-years-ago-today-19870618|first=Kurt|last=Loder|title=The Beatles' 'Sgt. Pepper': It Was Twenty Years Ago Today...|magazine=[[Rolling Stone]]|date=1987-06-18|access-date=2018-11-14|archive-date=2024-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410215054/https://www.rollingstone.com/music/music-news/the-beatles-sgt-pepper-it-was-twenty-years-ago-today-98632/|url-status=live}}</ref>. == Канцэпцыя == {{пачатак цытаты}}Павінны ж фанаты разумець, што мы не можам рабіць адно і тое ж вечна!{{канец цытаты|крыніца=Джон Ленан<ref name="SergeyKnyazev"/>.}} [[Файл:John Lennon, 1974 (restored cropped).jpg|205px|thumb|left|«Увесь мой унёсак у гэты альбом не мае ніякага дачынення да ідэі сяржанта Пепера і яго аркестра» — Джон Ленан<ref name="SergeyKnyazev"/>]] [[Файл:Paul McCartney Headshot (cropped).jpg|205px|thumb|right|«Мы былі аркестрам сяржанта Пепера; на працягу ўсёй працы над гэтым альбомам кожны з нас прыкідваўся некім іншым» — [[Пол Мак-Картні]]<ref name="SergeyKnyazev"/>]] Паводле Уомака, пачатковай песняй «The Beatles» ствараюць штучную тэкставую прастору, у якой можна паэксперыментаваць{{sfn|Womack|2007|p=170}}. Рэпрыза загалоўнай кампазіцыі з'яўляецца на другім баку, непасрэдна перад кульмінацыйнай «A Day in the Life», ствараючы [[абрамленне|закальцоўвальны эфект]]{{sfn|MacDonald|2005|p=248}}. Паводле Ленана і Стара, канцэптуальна звязаны толькі першыя дзве песні і рэпрыза{{sfn|Everett|1999|p=99}}. У інтэрв'ю 1980 года Ленан заявіў, што яго кампазіцыі не мелі нічога агульнага з канцэпцыяй «Sgt. Pepper», дадаўшы: «"Сяржанта Пепера" прынята лічыць першым канцэптуальным альбомам, але гэта не зусім так. [...] Аднак усе лічаць менавіта так, паколькі мы так сказалі»{{sfn|Sheff|1981|p=197}}. «Мне здавалася, што мы проста працуем у студыі, запісваем новую пласцінку, а Пол бегаў са сваёй ідэяй нейкага выдуманага гурта», — падзяляў скептыцызм таварыша Харысан<ref name="SergeyKnyazev"/>. Паводле Макфарлейна, бітлы «палічылі за лепшае ўжыць усеахопную тэматычную канцэпцыю ў спробе аб'яднаць асобныя, незвязаныя паміж сабой песні»{{sfn|MacFarlane|2008|p=33}}. Эверэт сцвярджае, што «музычная суцэльнасць альбома з'яўляецца вынікам… узаемасувязі матываў паміж ключавымі яго часткамі, асабліва якія ўключаюць танальнасці C, E і G»{{sfn|Everett|1999|p=122}}. «Ужыванне ў запісе падобных гарманічных мадэлей і зыходных мелодый» садзейнічае яе агульнай музычнай суцэльнасці, мяркуе Мур, характарызуючы яе як апавядальную суцэльнасць, але не абавязкова канцэптуальную{{sfn|Moore|2008|p=144}}. Макфарлейн падзяляе падобны пункт гледжання і адзначае, што, за выключэннем рэпрызы, альбому бракуе меладычнага і гарманічнага адзінства, якое адпавядае [[цыкл (музыка)|цыклічнай форме]]{{sfn|MacFarlane|2008|pp=33, 37}}. У інтэрв'ю 1995 года Мак-Картні падкрэсліў, што тэма дзяцінства музыкантаў, якая стала асновай для першых трох песень, запісаных падчас сесій, так і не перарасла ў паўнавартасную канцэпцыю, але, паводле яго, яны трымалі яе ў галаве як нейкі «арыенцір» на працягу ўсяго праекта{{sfn|MacDonald|2005|p=215}}. Паводле Макдональда, у альбоме прысутнічаюць намёкі на дзяцінства бітлоў, якія «надта відавочныя, каб іх ігнараваць». Да іх адносяцца ўспаміны пра пасляваенны мюзік-хол паўночнай Англіі, адсылкі да прамысловых гарадоў гэтага рэгіёна і школьных дзён у Ліверпулі, вобразы, натхнёныя Льюісам Кэралам (як даніна павагі любімым дзіцячым кнігам Ленана), выкарыстанне духавых інструментаў у стылі вулічнай эстрады (знаёмай Мак-Картні па візітах у {{нп1|Сефтан-парк|Сефтан-парк|en|Sefton Park}})<ref name="Irvin/Mojo">{{cite magazine|last=Irvin|first=Jim|title=The Big Bang!|magazine=[[Mojo]]|date=2007-03|page=78}}</ref>, і кветкавая кампазіцыя на вокладцы, падобная да [[Кветкавы гадзіннік|кветкавага гадзінніка]]{{sfn|MacDonald|2005|p=215fn}}. Норман збольшага падзяляе гэтае меркаванне: «У многіх адносінах альбом працягнуў тэму дзяцінства і адсылак да Ліверпуля з выкарыстаннем у ім элементаў цырка і кірмашоў, а таксама скразной атмасферай традыцыйнага [[Паўночная Англія|паўночнага]] мюзік-холу, якая была ў крыві ў абодвух яго галоўных стваральнікаў [Мак-Картні і Ленана]»{{заўвага|«У некаторых аспектах, — падкрэсліваў Норман, — "Sgt. Pepper" пасталеў [на фоне папярэдніх работ "The Beatles"] да беспрэцэдэнтнай, нават небяспечнай ступені». Падводзячы вынік вышэйсказанага: «Яго багацце адлюстроўвала свядомае жаданне "The Beatles" загладзіць віну перад сваімі паклоннікамі за тое, што яны адмовіліся ад гастроляў. Скаваныя слухаўкамі ў студыі гуказапісу, яны здолелі арганізаваць жывое шоў, больш захапляльнае і інтымнае за любое іншае з тых пор, як яны пакінулі [[Cavern Club]]»{{sfn|Norman|2016|p=261}}.|комм.}}{{sfn|Norman|2016|p=261}}. == Вокладка == {{пачатак цытаты}}Мы хацелі, каб «Сяржант Пепер» атрымаўся такім альбомам, на вокладку якога вы б маглі глядзець гадамі.{{канец цытаты|крыніца=Пол Мак-Картні<ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/feature/beatles-sgt-pepper-artwork-10-things-you-didnt-know-107812/|title=Beatles’ ‘Sgt. Pepper’ Artwork: 10 Things You Didn’t Know|publisher=[[Rolling Stone]]|lang=en|author=Fleming, Colin|date=2017-03-30|access-date=2024-04-22|archive-date=2023-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230622142350/https://www.rollingstone.com/feature/beatles-sgt-pepper-artwork-10-things-you-didnt-know-107812/|url-status=live}}</ref>.}} === Пярэдняя вокладка === {{Гл. таксама|Спіс выяў на вокладцы «Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band»}} Стварэннем вокладкі займаліся [[Пітэр Блэйк (мастак)|Пітэр Блэйк]] і {{нп1|Джэн Хаварт|Джэн Хаварт|en|Jann Haworth}}, вядомыя мастакі ў стылі [[поп-арт]]{{sfn|Inglis|2008|pp=92–95}}. Блэйк так каментаваў канцэпцыю: «Я прапанаваў [бітлам] ідэю: нібыта яны толькі што адыгралі [[оўпэн-эйр|адкрыты канцэрт]] — на вокладку можна было б змясціць фатаграфію гурта пасля шоў пасярод натоўпу, які толькі што назіраў за імі». Ён дадаў: «Калі б мы выкарысталі кардонавыя трафарэты, гэта магла б быць публіка мары, якая складаецца з тых, каго яны пажадаюць»<ref name="Humphries/MojoSpecial">{{cite book|first=Patrick|last=Humphries|chapter=Picture Perfect|title=[[Mojo (magazine)#Special editions|Mojo Special Limited Edition]]: 1000 Days That Shook the World (The Psychedelic Beatles – April 1, 1965 to December 26, 1967)|year=2002|publisher=Emap|location=London|page=97}}</ref>. Пасля гэтага Мак-Картні зрабіў малюнак тушшу, на аснове якога мастакі зрабілі эскіз{{заўвага|Паводле Блэйка, менавіта Хаварт прыйшла ў галаву ідэя паказаць знакамітасцей у выглядзе ўяўляемай аўдыторыі. Першапачатковая ідэя Мак-Картні заключалася ў тым, каб «The Beatles» пазіравалі ў гасцёўні эдвардыянскай эпохі на фоне сцяны з партрэтамі іх куміраў{{sfn|Ellen|2002|p=105}}.|кам.}}<ref>{{harvnb|Inglis|2008|p=92}}: Мак-Картні намаляваў дызайн вокладкі «Sgt. Pepper» (другасная крыніца), {{harvnb|Miles|1997|p=333}} (першасная крыніца).</ref>. [[Арт-дырэктар]]ам вокладкі выступіў {{нп1|Роберт Фрэйзер|Роберт Фрэйзер|en|Robert Fraser (art dealer)}}, за фатаграфіі адказваў [[Майкл Купер]]{{sfn|Inglis|2008|pp=92–95}}. На пярэднім баку вокладкі размешчаны калаж з выявай «The Beatles» у амплуа гурта «Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band», якія стаяць сярод кардонавых трафарэтаў вядомых людзей у натуральную велічыню<ref>{{harvnb|Gould|2007|pp=391–395}}: На вокладцы «Sgt. Pepper» бітлы былі выяўлены ў выглядзе выдуманага гурта, згаданага ў загалоўнай песні альбома, на фоне мноства знакамітасцей (другасная крыніца).; {{harvnb|The Beatles|2000|p=248}}: стаяў сярод мноства знакамітасцей (першасная крыніца).</ref>. На той час усе бітлы адрасцілі густыя вусы, паследаваўшы прыкладу Харысана, які зрабіў гэта падчас візіту ў Індыю, для маскіроўкі{{sfn|Everett|1999|p=71}}. Вусы адлюстроўвалі рост уплыву на бітлоў культуры [[хіпі]], у той час як іх строі, паводле Гулда, «імітавалі мясцовую моду на стыль мілітары»<ref>{{harvnb|The Beatles|2000|p=236}}: рост уплыву на «The Beatles» знешняга выгляду хіпі; {{harvnb|Gould|2007|p=385}}: «імітавалі мясцовую моду на стыль мілітары».</ref>. У цэнтры вокладкі паказаны «The Beatles», што стаяць за [[бас-барабан]]ам, на якім кірмашовы афарміцель Джо Эфгрэйв выявіў назву альбома. Перад барабанам размешчана кветкавая кампазіцыя, на якой напісана «Beatles»{{sfn|Inglis|2008|p=95}}. Гурт апрануты ў атласную вайсковую ўніформу {{нп1|Day-Glo Color Corp.|рэзкіх колераў|en|Day-Glo Color Corp.}}, пашытую лонданскім тэатральным атэлье «M. Berman Ltd.». Побач з «The Beatles» стаяць іх [[Васковая скульптура|васковыя копіі]] (у строгіх касцюмах і з моднымі прычоскамі) эпохі [[Бітламанія|бітламаніі]], запазычаныя з музея [[Музей мадам Цюсо|Мадам Цюсо]]<ref>{{harvnb|Inglis|2008|p=95}}; {{harvnb|Sounes|2010|p=169}}.</ref>. У нізе вокладкі, сярод кветак, знаходзяцца фігуркі ўсходніх бостваў — [[Буда (тытул)|Буды]] і [[Лакшмі]]{{sfn|Reck|2008|p=68}}. Калаж на вокладцы ўключае 57 трафарэтаў і 9 [[Музей васковых фігур|васковых фігур]]. Пісьменнік Іэн Інгліс расцэньвае вокладку «як даведнік па культурнай тапаграфіі дзесяцігоддзя», якая адлюстроўвае рост дэмакратызацыі грамадства, у выніку чаго «традыцыйныя бар'еры паміж "высокай" і "нізкай" культурай руйнуюцца»{{sfn|Inglis|2008|p=93}}, у той час як Кейс спасылаецца на яе як найбольш відавочную дэманстрацыю «пераемнасці ў поп-культуры авангардызму мінулых гадоў»{{sfn|Case|2010|p=46}}. Фінальная версія калажа ўключала кампазітара [[Карлхайнц Штокхаўзен|Карлхайнца Штокхаўзена]], а таксама спевакоў [[Боб Дылан|Боба Дылана]] і {{нп1|Бобі Брын|Бобі Брына|en|Bobby Breen}}; кіназорак [[Марлан Бранда|Марлана Бранда]], [[Тайран Паўэр|Тайрана Паўэра]], [[Тоні Кёрціс]]а, [[Марлен Дзітрых]], [[Мэй Уэст]] і [[Мэрылін Манро]]; мастака [[Обры Бёрдслі]]; баксёра [[Соні Лістан|Соні Лістана]] і футбаліста [[Альберт Стабінс|Альберта Стабінса]]. На вокладку таксама трапілі комікі [[Стэн Лорэл]] і [[Олівер Хардзі]]; пісьменнікі [[Герберт Джордж Уэлс|Герберт Уэлс]], [[Оскар Уайльд]], [[Льюіс Кэрал]] і [[Дылан Томас]]; а таксама філосафы і навукоўцы [[Карл Маркс]], [[Альберт Эйнштэйн]], [[Зігмунд Фрэйд]] і [[Карл Густаў Юнг|Карл Юнг]]{{sfn|Inglis|2008|p=93}}. Харысан папрасіў дадаць туды гімалайскага [[ёга]] [[Махаватар Бабаджы|Махаватара Бабаджы]] і яго паслядоўнікаў [[Лахіры Махасая|Лахіры Махасаю]], [[Юктэшвар|Шры Юктэшвара Гіры]] і [[Парамаханса Ёгананда|Парамахансу Ёгананду]]{{sfn|Tillery|2011|p=81}}. [[The Rolling Stones]] прадстаўлены ў выглядзе лялькі ў кашулі з надпісам «Welcome to The Rolling Stones»{{sfn|Case|2010|p=46}}{{sfn|Schaffner|1978|p=85}}. Калі Мак-Картні спыталі, чаму «The Beatles» не ўключылі туды Элвіса Прэслі, ён адказаў: «Элвіс быў надта важны і надта ўзвышаўся над усімі астатнімі, каб нават заікацца пра яго»<ref name="Fleming/RS">{{cite magazine|first=Colin|last=Fleming|title=Beatles' 'Sgt. Pepper' Artwork: 10 Things You Didn't Know|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/beatles-sgt-pepper-artwork-10-things-you-didnt-know-107812/|magazine=[[Rolling Stone]]|date=2017-03-30|access-date=2020-06-17|archive-date=2018-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20181113210714/https://www.rollingstone.com/music/music-features/beatles-sgt-pepper-artwork-10-things-you-didnt-know-107812/|url-status=live}}</ref>{{sfn|Harry|2002|p=727}}. Стар быў адзіным бітлом, які не прапанаваў ніякіх кандыдатур для калажа, сказаўшы Блэйку: «Мяне задаволіць усё, што прапануюць іншыя»{{sfn|Inglis|2008|p=94}}. Канчатковы кошт вокладкі склаў амаль 3000 фунтаў стэрлінгаў (што эквівалентна 58 000 фунтаў стэрлінгаў у 2021 годзе), што было вельмі марнатраўнай сумай для таго часу, пры сярэднім кошце вокладкі каля 50 фунтаў (што эквівалентна 1000 фунтаў стэрлінгаў у 2021 годзе){{sfn|Inglis|2008|p=96}}. === Задняя вокладка === Выявы для задняга і {{нп1|Унутраны разварот альбома|ўнутранага боку канверта|en|Gatefold}} былі зроблены на фотасесіі Купера, якая праходзіла 30 сакавіка 1967 года. Інгліс адзначае «душэўнасць выніковых выяў, якая імгненна кідаецца ў вочы… без намёку на стэрыльнасць і штучнасць, уласцівых такога кшталту работам»{{sfn|Inglis|2008|p=95}}. Мак-Картні, успамінаючы пра фатаграфію ўнутры канверта, падкрэсліваў, што іх мэтай было звярнуцца да публікі «з дапамогай погляду»: «І вось, пазіруючы для гэтай фатаграфіі, мы ўсклікнулі ў адзін голас: "Цяпер паглядзім у гэтую камеру і скажам вачыма "Я люблю вас!" Давайце пастараемся максімальна і пранікнемся гэтым пачуццём; сапраўды падорым [людзям] любоў праз фота!" ... [І] калі вы паглядзіце на нас, вы ўбачыце, што мы вельмі стараліся»{{sfn|Miles|1997|pp=344–45}}. Паводле Ленана, на фатаграфіях гурта, зробленых Куперам, паказана «двое людзей, якія былі пад кайфам, і двое, якія не былі»<ref name="Fleming/RS" />. На задняй вокладцы былі цалкам надрукаваны тэксты ўсіх песень, што было першым падобным выпадкам для рок-пласцінкі<ref>{{harvnb|Lewisohn|2010|p=236}}: упершыню для рок-альбома на вокладцы былі надрукаваны ўсе тэксты цалкам; {{harvnb|Inglis|2008|p=96}}: тэксты песень былі надрукаваны на заднім баку вокладкі.</ref>. Таксама ўпершыню былі расфарбаваны стандартныя белыя канверты, у якія ўпакоўваўся вініл. Гурт выбраў для гэтай мэты галандскае дызайнерскае бюро {{нп1|The Fool (дызайнерскае бюро)|«The Fool»|en|The Fool (design collective)}}, даручыўшы яму зрабіць абстрактныя хвалістыя малюнкі бардовага, чырвонага, ружовага і белага колераў{{заўвага|«The Fool» таксама зрабілі свой варыянт вокладкі, але бітлам ён не спадабаўся{{sfn|Clayson|2003|p=211}}.|кам.}}{{sfn|Inglis|2008|p=95}}. У якасці бонусу ў канвертах ляжаў кардонавы аркуш з трафарэтамі, намаляванымі Блэйкам і Хаварт. Яны складаліся з партрэта сяржанта Дж. Пепера (верагодна, заснаванага на фатаграфіі афіцэра [[Джэймс Мелвіл Бэбінгтан|Джэймса Мелвіла Бэбінгтана]]<ref>{{Cite web |last=Marinucci |first=Steve |date=2017-05-13 |title=Who's the Real Sgt. Pepper? New Beatles Book Unveils Identity of Soldier Seen on Album Cover |url=https://variety.com/2017/music/news/beatles-real-sgt-pepper-album-cover-1202425909/ |access-date=2022-08-31 |website=Variety |lang=en-us |archive-date=2017-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222220215/https://variety.com/2017/music/news/beatles-real-sgt-pepper-album-cover-1202425909/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://variety.com/2017/music/news/beatles-real-sgt-pepper-album-cover-1202425909/|title=Who's the Real Sgt. Pepper? New Beatles Book Unveils Identity of Soldier Seen on Album Cover|first=Steve|last=Marinucci|date=2017-05-13|publisher=|access-date=2024-03-31|archive-date=2017-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222220215/https://variety.com/2017/music/news/beatles-real-sgt-pepper-album-cover-1202425909/|url-status=live}}</ref> (яшчэ вельмі падобнага да [[Бюст (скульптура)|бюста]] з дома Ленана, які таксама прысутнічае на вокладцы), {{нп1|Накладныя вусы|накладных вусаў|en|Fake moustache}}, двух камплектаў [[сяржант|сяржанцкіх]] пагонаў, двух нагрудных значкоў і саміх «The Beatles» у атласнай уніформе{{sfn|Inglis|2008|p=96}}. Паводле Мура, дзякуючы гэтым бонусам фанаты маглі падурэць, «што яны таксама частка гурта»{{sfn|Moore|1997|p=57}}. == Выпуск == === Радыёпрэв'ю і вечарынка з нагоды запуску === Першапачаткова альбом быў анансаваны праз пірацкую радыёстанцыю {{нп1|Wonderful Radio London|«Radio London»|en|Wonderful Radio London}} 12 мая, афіцыйны анонс адбыўся падчас радыёшоў [[Кені Эверэт]]а «Where It’s At» на BBC праз восем дзён{{sfn|Miles|2001|pp=264, 265}}. Вядоўца паставіў у эфір увесь альбом цалкам, за выключэннем «A Day in the Life»{{sfn|Miles|2001|p=265}}. Напярэдадні трансляцыі Эпстайн зладзіў урачысты фуршэт для музычных журналістаў і дыджэяў у сваім асабняку ў [[Белгравія|Белгравіі]], у цэнтры Лондана{{sfn|Norman|2008|p=496}}<ref>{{cite web|first=Bryan|last=Wawzenek|title=50 Years Ago: The Beatles Experience an Amazing Series of Pre-'Sgt. Pepper' Highs and Lows – All on a Single Day|url=https://ultimateclassicrock.com/beatles-sgt-pepper-bbc/|website={{нп1|Ultimate Classic Rock|Ultimate Classic Rock|en|Ultimate Classic Rock}}|date=2017-05-19|access-date=2020-06-10|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716001141/https://ultimateclassicrock.com/beatles-sgt-pepper-bbc/|url-status=live}}</ref>. Гэтае мерапрыемства стала новай формай прасоўвання поп-музыкі і павысіла значнасць выпуску альбома як медыйнай падзеі{{sfn|Gould|2007|p=395}}. Рэпарцёр «[[Melody Maker]]» апісаў яго як першае «праслухоўванне» ў гісторыі індустрыі, назваўшы такое рашэнне тыповым для схільных да інавацый «The Beatles»<ref>{{cite magazine|first=Jack|last=Hutton|title=Beatles Listen-in|magazine=[[Melody Maker]]|date=1967-05-27|page=5}}</ref>. Вечарынка стала першым кантактам гурта са СМІ амаль за год<ref name="Womack/LaunchParty" /><ref name="Drummond/NME" />. Норы Драманд з «[[NME]]» пісаў, што ўвесь гэты час бітлы знаходзіліся «практычна без сувязі са знешнім светам», гэта прывяло да скаргаў нацыянальнай прэсы на тое, што гурт «паглыбіўся ў сябе, стаўшы скрытным і высакамерным»<ref name="Drummond/NME">{{cite magazine|first=Norrie|last=Drummond|title=Dinner with the Beatles|magazine=[[NME]]|date=1967-05-27|pages=2–3}}</ref>. Некаторыя з прысутных рэпарцёраў былі шакаваны знешнім выглядам бітлоў, асабліва Ленана і Харысана{{sfn|Spitz|2005|pp=691–92}}, паколькі багемнае адзенне музыкантаў рэзка кантраставала з іх ранейшым медыйным іміджам<ref name="Womack/LaunchParty">{{cite web|first=Kenneth|last=Womack|title=Everything Fab Four: Celebrating the First Half-Century of 'Sgt. Pepper' Launch Parties|url=https://kennethwomack.com/2017/05/09/everything-fab-four-celebrating-the-first-half-century-of-sgt-pepper-launch-parties/|publisher=kennethwomack.com|date=2017-05-09|access-date=2020-06-10|archive-date=2023-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230922144638/https://kennethwomack.com/2017/05/09/everything-fab-four-celebrating-the-first-half-century-of-sgt-pepper-launch-parties/|url-status=live}}</ref>. Біёграф {{нп1|Говард Соўнс|Говард Соўнс|en|Howard Sounes}} параўноўваў мерапреымства са сходам [[Брытанская каралеўская сям'я|брытанскай каралеўскай сям'і]], асабліва вылучаючы адну з фатаграфій, на якой Ленан паціскае руку Мак-Картні «ў гратэскна-віншавальнай манеры, закідаючы галаву ў саркастычным смеху»{{sfn|Sounes|2010|p=176}}. Альбом быў выпушчаны ў Брытаніі 26 мая, раней за запланаваную дату — 1 чэрвеня{{sfn|Everett|1999|p=123}}. Гэта была першая пласцінка «The Beatles» з ідэнтычнымі спісамі кампазіцый як для мясцовага рынку, так і для ЗША{{sfn|Lewisohn|2005|p=114}}. Рэліз у Штатах адбыўся 2 чэрвеня{{sfn|Everett|1999|p=123}}. У рэкламе амерыканскага дыстрыб'ютара, [[Capitol Records]], падкрэслівалася, што «The Beatles» і ансамбль сяржанта Пепера — адны і тыя ж людзі{{sfn|Rodriguez|2012|p=197}}. === Рэакцыя публікі === «Sgt. Pepper» быў успрыняты шырокай публікай як своеасаблівы саўндтрэк да «Лета кахання»{{sfn|Scapelliti|2007|p=104}}{{sfn|Ingham|2006|p=42}}, якое стала адным з галоўных падзей года. Пісьменнік Пітэр Лавецолі называў лонгплэй «пераломным момантам для Захаду, калі пошук [[Вышэйшыя станы свядомасці|вышэйшай свядомасці]] і альтэрнатыўнага погляду на свет дасягнуў крытычнай масы»{{sfn|Lavezzoli|2006|pp=6–7}}. Публіцыст часопіса «[[Rolling Stone]]» {{нп1|Лэнгдан Вінер|Лэнгдан Вінер|en|Langdon Winner}} успамінаў:{{цытата|У першы тыдзень пасля выпуску «Сяржанта Пепера» заходняя цывілізацыя бліжэй за ўсё падышла да свайго калектыўнага адзінства з часоў [[Венскі кангрэс|Венскага кангрэса]] 1815 года. У кожным горадзе Еўропы і Амерыкі радыёстанцыі круцілі [яго]… і ўсе слухалі… На кароткі час непапраўна раздробленая свядомасць Захаду стала адзінай, прынамсі, у розумах моладзі{{sfn|Riley|2002|p=205}}.}} [[Файл:Otis Redding 1967.JPG|215px|thumb|left|«Сяржант Пепер» аказаў вялізны ўплыў на многіх чарнаскурых музыкантаў, асабліва [[Отыс Рэдынг|Отыса Рэдынга]], які напісаў «[[(Sittin’ on) The Dock of the Bay]]», пастаянна слухаючы гэтую пласцінку, і [[Сціві Уандэр|Сціві Уандэра]], які часта цытаваў альбом як водападзел у сваёй уласнай творчасці<ref>{{cite web|url=https://slate.com/culture/2017/05/the-beatles-sgt-peppers-was-a-masterpiece-of-timing.html|title=Sgt. Pepper’s Timing Was As Good As Its Music|publisher=''[[Slate]]''|lang=en|author=Hamilton, Jack|date=2017-05-24|access-date=2024-04-18|archive-date=2018-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20181103131708/https://slate.com/culture/2017/05/the-beatles-sgt-peppers-was-a-masterpiece-of-timing.html|url-status=live}}</ref>]] Паводле Райлі, поп-альбом «аб'яднаў большую колькасць людзей дзякуючы агульным перажыванням, чым калі-небудзь раней»{{sfn|Riley|2002|pp=205–06}}. Макдональд адзначаў, што «пласцінку атачала амаль рэлігійнае трапятанне», падкрэсліваючы, што яе ўплыў быў міжпакаленчым, паколькі «маладыя і пажылыя былі зачараваны ёй у роўнай ступені»; таксама ён вызначаў эпоху ў тым сэнсе, што «душэўнае трапятанне», якое яна выклікала па ўсім свеце, была «не чым іншым, як кінематаграфічным пераходам ад адной інтэлектуальнай моды да іншай». Музычны журналіст {{нп1|Марк Элен|Марк Элен|en|Mark Ellen}}, падлетак у 1967 годзе, успамінаў, як паслухаў частку альбома ў доме ў аднаго са сваіх сяброў, а затым пачуў астатнія песні ў гасцях у яшчэ аднаго прыяцеля, быццам пласцінка гучала паўсюль з «аднаго гіганцкага {{нп1|Dansette|прайгравальніка|en|Dansette}}». Ён заяўляў, што найадметнейшым было тое, што яе прынялі дарослыя, якія адвярнуліся ад «The Beatles», калі яны сталі «панурымі і загадкавымі», і тое, што гурт, які трансфармаваўся ў элегантных «[[MC|майстроў цырымоніі]]», цяпер стаў тымі самымі «сямейнымі ўлюбёнцамі, якіх яны імкнуліся высмеяць»{{заўвага|Паводле ўспамінаў {{нп1|Бары Майлз|Бары Майлза|en|Barry Miles}}, альбом гучаў «з кожнай крамы» на {{нп1|Кінгс-роўд|Кінгс-роўд|en|King's Road}}, а таксама напоўніў дамы самых фешэнебельных раёнаў Нью-Ёрка. Ён успамінае гэтую пласцінку як «саўндтрэк да таго лета і той зімы… Ад яе проста было немагчыма нікуды падзецца»{{sfn|Harris|2007|p=87}}.|кам.}}{{sfn|Ellen|2002|pp=104–05}}. == Спіс кампазіцый == Усе песні напісаны тандэмам [[Ленан — Мак-Картні]], за выключэннем «Within You Without You» аўтарства [[Джордж Харысан|Джорджа Харысана]]. Інфармацыя аб працягласці песень і выканаўцах вядучага вакалу базуецца на даных біёграфаў «The Beatles» [[Марк Льюісан|Марка Льюісана]] і [[Іэн Макдональд|Іэна Макдональда]]<ref>{{harvnb|Lewisohn|2010|p=350}}; {{harvnb|MacDonald|2005|pp=220–250}}.</ref>. {{Track listing | headline = Першы бок | all_writing = | extra_column = Вядучы вакал | title1 = [[Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (песня)|Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band]] | extra1 = Пол Мак-Картні | length1 = 2:00 | title2 = [[With a Little Help from My Friends]] | extra2 = Рынга Стар | length2 = 2:42 | title3 = [[Lucy in the Sky with Diamonds]] | extra3 = Джон Ленан | length3 = 3:28 | title4 = [[Getting Better]] | extra4 = Пол Мак-Картні | length4 = 2:48 | title5 = [[Fixing a Hole]] | extra5 = Пол Мак-Картні | length5 = 2:36 | title6 = [[She’s Leaving Home]] | extra6 = Пол Мак-Картні пры ўдзеле Джона Ленана | length6 = 3:25 | title7 = [[Being for the Benefit of Mr. Kite!]] | extra7 = Джон Ленан | length7 = 2:37 | total_length = 19:36 }} {{Track listing | headline = Другі бок | extra_column = Вядучы вакал | title1 = [[Within You Without You]] | extra1 = Джордж Харысан | length1 = 5:05 | title2 = [[When I’m Sixty-Four]] | extra2 = Пол Мак-Картні | length2 = 2:37 | title3 = [[Lovely Rita]] | extra3 = Пол Мак-Картні | length3 = 2:42 | title4 = [[Good Morning Good Morning]] | extra4 = Джон Ленан | length4 = 2:42 | title5 = [[Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (песня)#Рэпрыза|Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (Reprise)]] | extra5 = Джон Ленан, Пол Мак-Картні, Джордж Харысан і Рынга Стар | length5 = 1:18 | title6 = [[A Day in the Life]] | extra6 = Джон Ленан пры ўдзеле Пола Мак-Картні | length6 = 5:38 | total_length = 20:02 <!-- Unless you can cite a source for the "inner groove" being listed as a track on the original release, it doesn't belong here, since it's [[WP:OR|original research]]. Especially by Calkin. --> }} == У запісе ўдзельнічалі == Паводле даных Марка Льюісана і Іэна Макдональда<ref>{{harvnb|Lewisohn|2010|pp=232–53}}, {{harvnb|MacDonald|2005|pp=215–50}}.</ref>, калі не ўказана іншае: ; «The Beatles» * [[Джон Ленан]]: [[вакал|вядучы]], [[гармонія (музыка)|гарманічны]] і [[бэк-вакал]]; [[рытм-гітара|рытм-]], [[акустычная гітара|акустычная]] і [[сола-гітара]]; [[арган Хаманда]], фінальны [[мі мажор|акорд]] на фартэпіяна; [[губны гармонік]], {{нп1|Аўдыяплёнка|эксперыменты з аудыяплёнкай|en|Tape loop}}, [[гукавы эфект|гукавыя эфекты]], {{нп1|Грэбень і папіросная папера|грэбень і папіросная папера|en|Comb and paper}}; воплескі, [[бубен]], [[маракас]]ы, [[бас-гітара]] на «Fixing a Hole»; аранжыроўка і дырыжыраванне ў песні «Good Morning Good Morning» (саксафоны); аранжыроўка ў песні «A Day in the Life» ([[струнныя музычныя інструменты|струнныя]], [[медныя духавыя музычныя інструменты|духавыя]], [[драўляныя духавыя музычныя інструменты|драўляныя духавыя]] і [[ударныя музычныя інструменты|перкусія]]) * [[Пол Мак-Картні]]: вядучы, гарманічны і бэк-вакал; бас-гітара і сола-гітара; [[фартэпіяна]], [[раяль]], арга́ны {{нп1|Арган Лоўры|Лоўры|en|Lowrey organ}} і Хаманда; волпескі; вакалізы, гукавыя эфекты, грэбень і папіросная папера; аранжыроўка і дырыжыраванне ў песнях «Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band», «When I’m Sixty Four» (восем скрыпак і чатыры віяланчэлі) і «A Day in the Life» (струнныя, духавыя, драўляныя духаавыя і перкусія) * [[Джордж Харысан]]: гарманічны і бэк-вакал; сола-, рытм- і акустычная гітара; [[сітар]], [[тамбура]], [[свармандал]]; губны гармонік, грэбень і папіросная папера; воплескі, бубен, маракасы; вядучы вакал у песні «Within You Without You»; аранжыроўка і дырыжыраванне ў песні «Within You Without You» * [[Рынга Стар]]: [[ударная ўстаноўка|ударныя]], [[конга (музычны інструмент)|конгі]], бубен, маракасы, воплескі, [[аркестравыя званы]]; вядучы вакал у песні «With a Little Help from My Friends»; губны гармонік, грэбень і папіросная папера; фінальны акорд на фартэпіяна ; Дадатковы персанал {{кал}} * [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]]: [[музычны прадзюсар|прадзюсар]], [[звядзенне (музыка)|звядзенне]]; эксперыменты з аўдыяплёнкай, гукавыя эфекты; клавесін у песні «Fixing a Hole», [[фісгармонія]], арган Лоўры, [[аркестравыя званочкі]] і [[мелатрон]]<ref>{{cite book|title=Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (50th Anniversary Deluxe Version) (book).|last=Howlett|first=Kevin|publisher=The Beatles. Apple Records.|year=2017}}</ref> у песні «Being for the Benefit of Mr. Kite!», арган Хаманда ў песні «With a Little Help from My Friends», фартэпіяна ў песні «Getting Better», сола на фартэпіяна ў песні «Lovely Rita»; фінальны акорд на фісгармоніі; аранжыроўка і дырыжыраванне ў песнях «Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band», «When I’m Sixty Four», «Good Morning Good Morning» (саксафоны), «Within You Without You» (восем скрыпак і чатыры віяланчэлі) і «A Day in the Life» (струнныя, духавыя, драўляныя духавыя і перкусія); аранжыроўка струнных інструментаў у «She’s Leaving Home» * [[Джэф Эмерык]]: гукарэжысёр, эксперыменты з аўдыяплёнкай, гукавыя эфекты{{заўвага|Кіраўніцтва EMI адхіліла просьбу Марціна пазначыць Эмерыка на вокладцы альбома ў якасці гукарэжысёра<ref>{{sfn|Everett|1999|p=123}}</ref>. Аднак нягледзячы на гэта ў 1968 годзе ён стаў лаўрэатам «Грэмі» за ''«Лепшы некласічны альбом»''<ref>{{sfn|Womack|2014|p=256}}</ref>.|кам.}} * [[Мэл Эванс]]: адлік, губны гармонік, будзільнік, фінальны акорд на фартэпіяна * [[Ніл Аспінал]]: губны гармонік, [[тамбура]] * {{нп1|Sounds Incorporated|Sounds Inc.|en|Sounds Incorporated}}: [[саксафон]]ы, [[трамбон]]ы і [[валторна|валторны]] ў песні «Good Morning Good Morning» * {{нп1|Майк Леандэр|Майк Леандэр|en|Mike Leander}}: аранжыроўка струнных інструментаў у «She’s Leaving Home» * Джэймс Бак: [[валторна]] («Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band») * Ніл Сандэрс: валторна («Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band») * [[Тоні Рэндал]]: валторна («Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band») * Джон Бёрдэн: валторна («Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band») * [[Эрых Грунберг]]: [[скрыпка]] («She’s Leaving Home», «Within You Without You» и «A Day in the Life») * Дэрэк Джэйкабс: скрыпка («She’s Leaving Home» и «A Day in the Life») * Трэвар Уільямс: скрыпка («She’s Leaving Home» и «A Day in the Life») * Хасэ Луіс Гарсія: скрыпка («She’s Leaving Home» и «A Day in the Life») * Джон Андэрвуд: [[альт (струнны інструмент)|альт]] («She’s Leaving Home», «A Day in the Life») * Стэфен Шынглс: альт («She’s Leaving Home», «A Day in the Life») * Дэніс Уігэй: [[віяланчэль]] («She’s Leaving Home», «A Day in the Life») * Алан Дэлзіел: віяланчэль («She’s Leaving Home», «A Day in the Life») * Гордан Пірс: [[кантрабас]] («She’s Leaving Home», «A Day in the Life») * [[Шэйла Бромберг]]: [[арфа]] («She’s Leaving Home») * Натвар Соні: [[табла]] («Within You Without You») * Анна Джошы: {{нп1|Дылруба|дылруба|en|Dilruba}} («Within You Without You») * Амрыт Гаджар: дылруба («Within You Without You») * Будхадэў Кансара: тамбура («Within You Without You») * Алан Лаўдэй: скрыпка («Within You Without You») * Джуліен Гэйлард: скрыпка («Within You Without You») * Пол Шэрман: скрыпка («Within You Without You») * Ральф Элман: скрыпка («Within You Without You») * Дэвід Уольфсхол: скрыпка («Within You Without You») * Джэк Ротштэйн: скрыпка («Within You Without You») * Джэк Грын: скрыпка («Within You Without You») * Рэджынальд Кілбі: віяланчэль («Within You Without You») * Ален Форд: віяланчэль («Within You Without You») * Пітэр Бівен: віяланчэль («Within You Without You») * Роберт Бёрнс: [[кларнет]] («When I’m Sixty Four», «A Day in the Life») * Генры Мак-Кензі: кларнет («When I’m Sixty Four», «A Day in the Life») * Фрэнк Рыдзі: кларнет («When I’m Sixty Four») * Бэры Кэмеран: [[саксафон]] («Good Morning Good Morning») * Дэвід Глайд: саксафон («Good Morning Good Morning») * Ян Холмс: саксафон («Good Morning Good Morning») * Джон Лі: валторна («Good Morning Good Morning») {{канец кал}} == Чарты і сертыфікацыя== === Штотыднёвыя чарты === {{col-begin}} {{col-2}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ Арыгінальнае выданне |- !Чарт !Вышэйшая<br>пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Аўстралія}} ''[[Kent Music Report|Аўстралія]]''<ref name="auchart">{{Cite book|title=[[Kent Music Report|Australian Chart Book 1970–1992]]|last=Kent|first=David|author-link=David Kent (historian)|publisher=Australian Chart Book|location=St Ives, NSW|year=1993|isbn=0-646-11917-6}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/artist/10363/beatles/|title=The Beatles – Full official Chart History|publisher=[[Official Charts Company]]|access-date=2016-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160512024604/http://www.officialcharts.com/artist/10363/beatles/|archive-date=2016-05-12|url-status=live}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|ФРГ}} ''{{нп1|Musikmarkt|Заходняя Германія|en|Musikmarkt}}''<ref name="dechart">{{cite web|url = https://www.offiziellecharts.de/suche|title = Search: The Beatles – ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''|lang = de|publisher = Media Control|access-date=2010-05-01|format = ASP|archive-date = 2015-11-02|archive-url = https://web.archive.org/web/20151102071930/http://i.imgur.com/My5ZAxf.jpg|url-status = live}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|ЗША}} ''[[Billboard 200|ЗША]]''<ref name="billboard">{{cite magazine |url=https://www.billboard.com/charts/billboard-200?tag=chscr1#/charts/billboard-200?chartDate=1967-07-01 |title=Billboard 200 |magazine=Billboard |access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115095520/http://www.billboard.com/charts/billboard-200?tag=chscr1#/charts/billboard-200?chartDate=1967-07-01 |archive-date=2010-11-15 |url-status=live }}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Канада}} ''[[RPM (журнал)|Канада]]''<ref>{{cite web |url=https://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/image.aspx?Image=nlc008388.10081a&URLjpg=http%3a%2f%2fwww.collectionscanada.gc.ca%2fobj%2f028020%2ff4%2fnlc008388.10081a.gif&Ecopy=nlc008388.10081a |title=''RPM'' Top Albums/CDs – Volume 7, No. 21, Jul 22, 1967 |date=2013-07-17 |publisher=[[Library and Archives Canada]] |access-date=2015-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20150413012103/http://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/image.aspx?Image=nlc008388.10081a&URLjpg=http%3a%2f%2fwww.collectionscanada.gc.ca%2fobj%2f028020%2ff4%2fnlc008388.10081a.gif&Ecopy=nlc008388.10081a |archive-date=2015-04-13 |url-status=live }}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Нарвегія}} ''[[VG-lista|Нарвегія]]''<ref>{{cite web |url=https://norwegiancharts.com/weekchart.asp?year=1967&date=196724&cat=a |title=VG Lista – Album Top 40 |publisher=norwegiancharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111229150911/http://norwegiancharts.com/weekchart.asp?year=1967&date=196724&cat=a |archive-date=2011-12-29 |url-status=live }}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Фінляндыя}} ''[[Suomen virallinen lista|Фінляндыя]]''<ref>{{cite book|first=Jake|last=Nyman|year=2005|title=Suomi soi 4: Suuri suomalainen listakirja|publisher=Tammi|location=Helsinki|isbn=951-31-2503-3|language=fi}}</ref> |align="center"|1 |- |align="left"|{{сцяг|Швецыя}} ''[[Sverigetopplistan|Швецыя]]''<ref>{{cite web|title=Swedish Charts 1966–1969/Kvällstoppen – Listresultaten vecka för vecka > Juni 1967 > 20 Juni|url=http://www.hitsallertijden.nl/charts/swedish%20charts/SwedishCharts%200366-0969.pdf|work=hitsallertijden.nl|lang=sv|access-date=2014-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305110338/http://www.hitsallertijden.nl/charts/swedish%20charts/SwedishCharts%200366-0969.pdf|archive-date=2018-03-05|url-status=live}} ''Note: [[Sverigetopplistan|Kvällstoppen]] combined sales for albums and singles in the one chart. ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band'' peaked at number five for two weeks beginning on 20 June 1967, but was the highest-charting LP.''</ref> |1 |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ Перавыданне 1987 года |- !Чарт !Вышэйшая<br>пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]''<ref name="ukchart">{{cite web| url=https://www.officialcharts.com/artist/_/Beatles| title=The Beatles > Artists > Official Charts| publisher=[[UK Albums Chart]]|access-date=2013-05-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20130313042939/http://www.officialcharts.com/artist/_/beatles/| archive-date=2013-03-13| url-status=live}}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|ЗША}} ''[[Billboard charts|ЗША]]''<ref>{{cite magazine|url=https://worldradiohistory.com/Archive-Billboard/80s/1987/Billboard-1987-06-27.pdf|title=Top Compact Disks (for week ending June 27, 1987)|magazine=[[Billboard]]|date=1987-06-27|access-date=2020-07-23|page=42|archive-date=2020-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20201104180733/https://worldradiohistory.com/Archive-Billboard/80s/1987/Billboard-1987-06-27.pdf|url-status=live}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Нідэрланды}} ''[[MegaCharts|Нідэрланды]]''<ref name="nlchart">{{cite web|title=The Beatles – ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''|url=https://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|lang=nl|publisher=dutchcharts.nl|access-date=2010-05-01|format=ASP|archive-url=https://web.archive.org/web/20131207213344/http://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|archive-date=2013-12-07|url-status=live}}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Японія}} ''[[Oricon|Японія]]''<ref name="Jachart1">{{cite book|title=Oricon Album Chart Book: Complete Edition 1970–2005|publisher=Oricon Entertainment|location=Roppongi, Tokyo|year=2006|isbn=4-87131-077-9}}</ref> |3 |} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ Перавыданне 2009 года |- !Год !Вышэйшая<br>пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Аўстралія}} ''[[ARIA Charts|Аўстралія]]''<ref>{{cite web |url=https://australian-charts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090927&cat=a |title=Album Top 50 |publisher=australian-charts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101026185922/http://australian-charts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090927&cat=a |archive-date=2010-10-26 |url-status=live }}</ref> |16 |- |align="left"|{{сцяг|Валонія}} [[Ultratop|Бельгія (Валонія)]]<ref>{{cite web|title=The Beatles – ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''|url=https://www.ultratop.be/fr/album/19de/The-Beatles-Sgt.-Pepper%27s-Lonely-Hearts-Club-Band|lang=fr|format=ASP|publisher=ultratop.be|access-date=2022-01-15|archive-date=2023-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230412224749/https://www.ultratop.be/fr/album/19de/The-Beatles-Sgt.-Pepper%27s-Lonely-Hearts-Club-Band|url-status=live}}</ref> |22 |- |align="left"|{{сцяг|Бразілія}} ''[[Associação Brasileira dos Produtores de Discos|Бразілія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.abpd.org.br/noticias_internas.asp?noticia=187 |title=De 14 a 20 de Setembro 2009 |publisher=[[Associação Brasileira dos Produtores de Discos]] (in Portuguese) |access-date=2010-11-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928081133/http://www.abpd.org.br/noticias_internas.asp?noticia=187 |archive-date=2011-09-28}}</ref> |20 |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]''<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/20090913/7502/ |title=UK Albums Chart |publisher=[[Official Charts Company]] |access-date=2010-11-16 |archive-date=2023-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408210343/https://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/20090913/7502/ |url-status=live }}</ref> |5 |- |align="left"|{{сцяг|Данія}} ''[[Hitlisten|Данія]]''<ref name="dkchart">{{cite web|title=The Beatles – ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''|publisher=danishcharts.dk|url=https://danishcharts.dk/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|format=ASP|access-date=2012-10-12|archive-date=2023-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606143113/https://danishcharts.dk/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|url-status=live}}</ref> |20 |- |align="left"|{{сцяг|Іспанія}} ''[[PROMUSICAE|Іспанія]]''<ref>{{cite web |url=https://spanishcharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090913&cat=a |title=Album Top 100 |publisher=spanishcharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121008050856/http://spanishcharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090913&cat=a |archive-date=2012-10-08 |url-status=live }}</ref> |22 |- |align="left"|{{сцяг|Італія}} ''[[Italian Albums Chart|Італія]]''<ref>{{cite web |url=https://italiancharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090917&cat=a |title=Album Top 20 |publisher=italiancharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111214220016/http://italiancharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090917&cat=a |archive-date=2011-12-14 |url-status=live }}</ref> |9 |- |align="left"|{{сцяг|Новая Зеландыя}} ''[[Recording Industry Association of New Zealand|Новая Зеландыя]]''<ref>{{cite web |url=https://charts.nz/weekchart.asp?year=2009&date=20090914&cat=a |title=Album Top 40 |publisher=charts.nz|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170521075032/http://charts.nz/weekchart.asp?year=2009&date=20090914&cat=a |archive-date=2017-05-21 |url-status=live }}</ref> |12 |- |align="left"|{{сцяг|Нарвегія}} ''[[IFPI|Нарвегія]]''<ref>{{cite web |url=https://norwegiancharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=200938&cat=a |title=VG Lista – Album Top 40 |publisher=norwegiancharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111227024821/http://norwegiancharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=200938&cat=a |archive-date=2011-12-27 |url-status=live }}</ref> |31 |- |align="left"|{{сцяг|Партугалія}} ''[[Associação Fonográfica Portuguesa|Партугалія]]''<ref>{{cite web |url=https://portuguesecharts.com/archive.asp?todo=show&woche=38&jahr=2009&sparte=a |title=Portuguese Charts: Albums – 38/2009 |publisher=portuguesecharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121012191617/http://portuguesecharts.com/archive.asp?todo=show&woche=38&jahr=2009&sparte=a |archive-date=2012-10-12 |url-status=live }}</ref> |4 |- |align="left"|{{сцяг|Фінляндыя}} ''[[Finnish Albums Chart|Фінляндыя]]''<ref>{{cite web |url=https://finnishcharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=200938&cat=a |title=Album Top 50 |publisher=finnishcharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104052224/http://finnishcharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=200938&cat=a |archive-date=2010-01-04 |url-status=live }}</ref> |9 |- |align="left"|{{сцяг|Швецыя}} ''[[Swedish Albums Chart|Швецыя]]''<ref>{{cite web|title=The Beatles – ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''|format=ASP|url=https://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|publisher=swedishcharts.com |lang=sv|access-date=2013-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20131225015947/http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|archive-date=2013-12-25|url-status=live}}</ref> |8 |- |align="left"|{{сцяг|Японія}} ''[[Oricon|Японія]]''<ref name="Jachart2">{{cite web| url=https://www.oricon.co.jp/news/rankmusic/69149/full/| title=ザ・ビートルズ"リマスター"全16作トップ100入り「売上金額は23.1億円」(All of the Beatles' "Remastered" Albums Enter the Top 100: Grossing 2,310 Million Yen In One Week)| lang=ja| publisher=oricon.co.jp|date=2009-09-15|access-date=2014-03-03| archive-url=https://web.archive.org/web/20130309122433/http://www.oricon.co.jp/news/rankmusic/69149/full/| archive-date=2013-03-09| url-status=live}}</ref> |20 |} {{col-2}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ Перавыданне 2017 года |- !Чарт !Вышэйшая<br>пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Аўстралія}} ''[[ARIA Charts|Аўстралія]]''<ref>{{cite web |url=https://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Australiancharts.com – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2024-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240410223028/https://australian-charts.com/search.asp?todo=notfound |url-status=live }}</ref> |5 |- |align="left"|{{сцяг|Аўстрыя}} ''[[Ö3 Austria Top 40|Аўстрыя]]''<ref>{{cite web |url=https://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Austriancharts.at – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=de |archive-date=2017-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629135519/http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |url-status=live }}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|Валонія}} ''[[Ultratop|Бельгія (Валонія)]]''<ref>{{cite web |url=https://www.ultratop.be/fr/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Ultratop.be – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=fr}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Бельгія}} ''[[Ultratop|Бельгія (Фландрыя)]]''<ref>{{cite web |url=https://www.ultratop.be/nl/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Ultratop.be – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=nl}}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]''<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/2 |title=June 2017/7502/ "Official Albums Chart Top 100 |publisher=Official Charts Company |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2024-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240410215016/https://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/19691228/7502/ |url-status=live }}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Германія}} ''[[Чарты GfK Entertainment|Германія]]''<ref>{{cite web |url=https://www.offiziellecharts.de/album-details-6622 |title=Offiziellecharts.de – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=GfK Entertainment Charts |access-date=2024-04-10|lang=de |archive-date=2023-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407061803/https://www.offiziellecharts.de/album-details-6622 |url-status=live }}</ref> |5 |- |align="left"|{{сцяг|Данія}} ''[[Hitlisten|Данія]]''<ref>{{cite web |url=https://danishcharts.dk/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Danishcharts.dk – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=da |archive-date=2023-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606143113/https://danishcharts.dk/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |url-status=live }}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|ЗША}} ''[[Billboard 200|ЗША]]''<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7817591/bryson-tiller-true-to-self-no-1-billboard-200|title=Bryson Tiller Notches His First No. 1 Album on Billboard 200 Chart With 'True to Self'|first=Keith|last=Caulfield|magazine=Billboard|date=2017-06-04|access-date=2017-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170604230659/http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7817591/bryson-tiller-true-to-self-no-1-billboard-200|archive-date=2017-06-04|url-status=live}}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|Ірландыя}} ''[[Ірландская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Ірландыя]]''<ref>{{cite web |url=https://www.irma.ie/index.cfm?page=irish-charts&chart=Albums |title=Irish Albums Chart: 3 June 2017 |publisher=Irish Recorded Music Association |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2022-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220620040128/https://www.irma.ie/index.cfm?page=irish-charts&chart=Albums |url-status=live }}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Іспанія}} ''[[Productores de Música de España|Іспанія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.promusicae.es/listas/semana/3428-%C3%81lbumes-semana-22-2017|title=Top 100 Albumes — Semana 22: del 26.05.2017 al 01.06.2017|publisher=[[Productores de Música de España]]|lang=es|access-date=2017-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824092957/http://www.promusicae.es/listas/semana/3428-%C3%81lbumes-semana-22-2017|archive-date=2017-08-24|url-status=live}}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|Італія}} ''[[Federazione Industria Musicale Italiana|Італія]]''<ref>{{cite web|url=http://www.fimi.it/classifiche#/category:album/id:2486|title=Album – Classifica settimanale WK 22 (dal 2017-05-26 al 2017-06-01)|publisher=[[Federazione Industria Musicale Italiana]]|lang=it|access-date=2017-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125015143/http://www.fimi.it/classifiche#/category:album/id:2486|archive-date=2018-01-25|url-status=live}}</ref> |6 |- |align="left"|{{сцяг|Канада}} ''[[Canadian Albums Chart|Канада]]''<ref>{{cite web |url=http://www.fyimusicnews.ca/articles/2017/06/04/charts-june-05-2017 |title=On The Charts: June 5, 2017 |publisher=FYIMusicNews |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2019-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331015455/https://www.fyimusicnews.ca/articles/2017/06/04/charts-june-05-2017 |url-status=dead }}</ref> |7 |- |align="left"|{{сцяг|Мексіка}} ''[[Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas y Videogramas|Мексіка]]''<ref>{{cite web |url=https://www.amprofon.com.mx/top-album.php |title=Top Album – Semanal (del 09 de Junio al 15 de Junio)|access-date=2017-07-11|lang=es|publisher=Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas y Videogramas|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711201001/http://www.amprofon.com.mx/top-album.php|archive-date=2017-07-11}}</ref> |18 |- |align="left"|{{сцяг|Нарвегія}} ''[[VG-lista|Нарвегія]]''<ref>{{cite web |url=https://lista.vg.no/liste/topp-40-album/2/dato/2017/uke/22 |title=VG-lista – Topp 40 Album uke 22, 2017 |publisher=VG-lista |access-date=2024-04-10|lang=no |archive-date=2017-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170816143814/http://lista.vg.no/liste/topp-40-album/2/dato/2017/uke/22 |url-status=live }}</ref> |9 |- |align="left"|{{сцяг|Нідэрланды}} ''[[Dutch Album Top 100|Нідэрланды]]''<ref>{{cite web |url=https://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Dutchcharts.nl – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=nl |archive-date=2018-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180627173318/https://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |url-status=live }}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Новая Зеландыя}} ''[[Recorded Music NZ|Новая Зеландыя]]''<ref>{{cite web|url=https://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4368|title=NZ Top 40 Albums Chart|publisher=[[Recorded Music NZ]]|date=2017-06-05|access-date=2017-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170614175238/http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4368|archive-date=2017-06-14|url-status=live}}</ref> | 4 |- |align="left"|{{сцяг|Партугалія}} ''[[Associação Fonográfica Portuguesa|Партугалія]]''<ref>{{cite web|url=https://portuguesecharts.com/archive.asp?todo=show&woche=22&jahr=2017&sparte=a|title=Portuguese Charts: Albums – 22/2017|publisher=Hung Medien|access-date=2017-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801085936/http://portuguesecharts.com/archive.asp?todo=show&woche=22&jahr=2017&sparte=a|archive-date=2017-08-01|url-status=live|lang=en}}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|Польшча}} ''[[Związek Producentów Audio-Video|Польшча]]''<ref>{{cite web |url=http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=1085&lang=en |title=Oficjalna lista sprzedaży :: OLiS - Official Retail Sales Chart". OLiS |publisher=Polish Society of the Phonographic Industry |access-date=2024-04-10|lang=pl |archive-date=2021-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925001542/http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=1085&lang=en |url-status=live }}</ref> |28 |- |align="left"|{{сцяг|Фінляндыя}} ''[[Suomen virallinen lista|Фінляндыя]]''<ref>{{cite web |url=https://www.ifpi.fi/lista/artistit/The+Beatles/Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band |title=The Beatles: Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Musiikkituottajat – IFPI Finland |access-date=2024-04-10|lang=fi |archive-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409201555/https://www.ifpi.fi/lista/artistit/The+Beatles/Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band/ |url-status=live }}</ref> |23 |- |align="left"|{{сцяг|Чэхія}} ''[[Міжнародная федэрацыя вытворцаў фанаграм|Чэхія]]''<ref>{{cite web |url=https://ifpicr.cz/hitparada/14/?weekId= |title=Czech Albums – Top 100 |publisher=ČNS IFPI |access-date=2024-04-10|lang=cs|archive-date=2023-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113200959/https://ifpicr.cz/hitparada/14?weekId= |url-status=live }}</ref> |6 |- |align="left"|{{сцяг|Шатландыя}} ''[[Scottish Singles and Albums Charts|Шатландыя]]''<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/charts/scottish-albums-chart/2 |title=June 2017/40/ "Official Scottish Albums Chart Top 100 |publisher=Official Charts Company |access-date=2024-04-10|lang=pl |archive-date=2024-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240410215045/https://www.officialcharts.com/charts/scottish-albums-chart/ |url-status=live }}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Швейцарыя}} ''[[Schweizer Hitparade|Швейцарыя]]''<ref>{{cite web |url=http://swisscharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Swisscharts.com – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2013-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224122003/http://swisscharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |url-status=live }}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Швецыя}} ''[[Sverigetopplistan|Швецыя]]''<ref>{{cite web |url=https://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Swedishcharts.com – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2018-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180627144825/https://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |url-status=live }}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Японія}} ''[[Oricon|Японія]]''<ref>{{cite web |url=https://www.oricon.co.jp/rank/ja/w/12 |title=June 2017/ "Oricon Top 50 Albums: 12 June 2017|publisher=Oricon |access-date=2024-04-10|lang=ja}}</ref> |5 |} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} === Выніковыя гадавыя чарты === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Чарт (1967) !Пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Аўстралія}} ''{{нп1|Спіс 25 лепшых альбомаў 1967 года ў Аўстраліі|Аўстралія|en|List of Top 25 albums for 1967 in Australia}}''<ref name="auchart" /> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]''<ref name="Mawer/1967">{{cite web|first=Sharon|last=Mawer|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217020411/http://www.theofficialcharts.com/album_chart_history_1967.php|url=https://www.theofficialcharts.com/album_chart_history_1967.php|title=Album Chart History: 1967|publisher=[[Official Charts Company|The Official UK Charts Company]]|date=2007-05|archive-date=2007-12-17|access-date=2019-10-23}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|ЗША}} ''[[Billboard 200|ЗША]]''<ref>{{cite book |url={{google books |plainurl=y |id=aSgEAAAAMBAJ|page=12}}|title=Billboard – Top Pop Albums of 1967 |access-date=2013-05-03}}</ref> |10 |- !Чарт (1968) !Пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Аўстралія}} ''{{нп1|Спіс 25 лепшых альбомаў 1968 года ў Аўстраліі|Аўстралія|en|List of Top 25 albums for 1968 in Australia}}''<ref name="auchart" /> |3 |- |align="left"|{{сцяг|ЗША}} ''[[Billboard 200|ЗША]]''<ref>{{cite book |url={{google books |plainurl=y |id=736Mu91q_fcC|page=230}}|page=230|title=Billboard – Top Pop Albums of 1968|access-date=2013-05-03}}</ref> |6 |- |} {{col-2}} === Выніковыя дэкадныя чарты === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Чарт (1960-я) !Пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]'' |1 |} {{col-end}} === Сертыфікацыя === {|class="wikitable" |- ! Краіна ! Статус ! Продажы |- |{{сцяг|Аргенціна}} ''[[Аргенцінская палата вытворцаў фанаграм і відэаграм|Аргенціна]]'' | [[Файл:Double platinum record icon.svg|20px]] 2× Плацінавы | 120,000^ |- |{{сцяг|Аргенціна}} ''[[ААргенцінская палата вытворцаў фанаграм і відэаграм|Аргенціна]]''<br><small>(перавыданне 1987 года)</small> | [[Файл:Triple platinum record icon.svg|20px]] 3× Плацінавы | 180,000^ |- |{{сцяг|Аўстралія}} ''[[Аўстралійская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Аўстралія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.dropbox.com/sh/k9o2q7p7o4awhqx/AAAkIHUsZxjA2_mq5yRhmM7aa/2009%20Accreds.pdf|title=ARIA Charts – Accreditations – 2009 Albums|publisher=Australian Recording Industry Association|access-date=2024-04-11|lang=en|archive-date=2023-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230913142651/https://www.dropbox.com/sh/k9o2q7p7o4awhqx/AAAkIHUsZxjA2_mq5yRhmM7aa/2009%20Accreds.pdf|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Quadruple platinum record icon.svg|20px]] 4× Плацінавы | 280,000^ |- |{{сцяг|Бразілія}} ''[[Pro-Música Brasil|Бразілія]]''<ref>{{cite web|url=https://pro-musicabr.org.br/home/certificados/?busca_artista=The+Beatles&busca_tipo_produto=%C3%81LBUM|title=Brazilian album certifications – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|publisher=Pro-Música Brasil|access-date=2024-04-11|lang=pt|archive-date=2022-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20220619183652/https://pro-musicabr.org.br/home/certificados/?busca_artista=The%20Beatles&busca_tipo_produto=%C3%81LBUM|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Gold record icon.svg|19px]] Залаты | 290,000<ref>{{cite news|url=http://memoria.bn.br/DocReader/DocReader.aspx?bib=030015_10&Pesq=beatles%20abbey%20road&pagfis=201532|title=O sargento Pimenta faz 20 anos|newspaper=Jornal do Brasil|quote=Sgt. pepper’s que toca em cinco paginas desta edicao, e o terceiro mais vendido (290 mil). Perde Abbey Road (390 mil) e para Help (320 mil)|lang=pt|date=1987-06-01|page=37|via=National Library of Brazil|access-date=2024-04-11|archive-date=2023-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409124929/http://memoria.bn.br/DocReader/DocReader.aspx?bib=030015_10&Pesq=beatles%20abbey%20road&pagfis=201532|url-status=live}}</ref> |- |{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[Брытанская асацыяцыя вытворцаў фанаграм|Вялікабрытанія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.bpi.co.uk/award/9388-1786-2|title=British album certifications – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|publisher=British Phonographic Industry|access-date=2024-04-11|lang=en|archive-date=2022-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112120829/https://www.bpi.co.uk/award/9388-1786-2|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Octuple platinum record icon.svg|20px]] 18× Плацінавы | 5,400,000‡ |- |{{сцяг|Германія}} ''[[Bundesverband Musikindustrie|Германія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.musikindustrie.de/wie-musik-zur-karriere-werden-kann/markt-bestseller/gold-/platin-und-diamond-auszeichnung/datenbank/?action=suche&strTitel=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&strInterpret=The+Beatles&strTtArt=alle&strAwards=checked|title=Gold-/Platin-Datenbank (The Beatles; 'Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band')|publisher=Bundesverband Musikindustrie|access-date=2024-04-11|lang=de|archive-date=2023-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226225957/https://www.musikindustrie.de/wie-musik-zur-karriere-werden-kann/markt-bestseller/gold-/platin-und-diamond-auszeichnung/datenbank/?action=suche&strTitel=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&strInterpret=The+Beatles&strTtArt=alle&strAwards=checked|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Platinum record icon.svg|20px]] Плацінавы | 500,000^ |- |{{сцяг|Данія}} ''[[IFPI Danmark|Данія]]''<ref>{{cite web|url=http://ifpi.dk/node/12267|title=Danish album certifications – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|publisher=IFPI Danmark|access-date=2024-04-11|lang=da|archive-date=2023-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230329112556/http://ifpi.dk/node/12267|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Triple platinum record icon.svg|20px]] 3× Плацінавы | 60,000‡ |- |{{сцяг|ЗША}} ''[[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|ЗША]]''<ref>{{cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=The+Beatles&ti=Lonely+Hearts+Club+Band&format=Album&type=#search_section|title=American album certifications – The Beatles – Lonely Hearts Club Band|publisher=Recording Industry Association of America.|access-date=2024-04-11|lang=en|archive-date=2023-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407061803/https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=The+Beatles&ti=Lonely+Hearts+Club+Band&format=Album&type=#search_section|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Octuple platinum record icon.svg|20px]] 11× Плацінавы | 11,000,000^ |- |{{сцяг|Італія}} ''[[Італьянская федэрацыя гуказапіснай індустрыі|Італія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.fimi.it/top-of-the-music/certificazioni/certificazioni.kl#/certifications|title=Italian album certifications – The Beatles – Sgt.Pepper's Lonely Hearts Club Band (Примечание: Выберете «2019» в меню «Anno». Выберите «Sgt.Pepper's Lonely Hearts Club Band» в поле «Filtra». Выберете «Album e Compilation» под «Sezione».)|publisher=Federazione Industria Musicale Italiana|access-date=2024-04-11|lang=it|archive-date=2019-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20191007223636/https://www.fimi.it/top-of-the-music/certificazioni/certificazioni.kl#/certifications|url-status=live}}</ref><br><small>(перавыданне 2009 года)</small> | [[Файл:Platinum record icon.svg|20px]] Плацінавы | 50,000‡ |- |{{сцяг|Канада}} ''[[Music Canada|Канада]]''<ref>{{cite web|url=https://musiccanada.com/gold-platinum/?_gp_search=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band%20The+Beatles|title=Canadian album certifications – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|publisher=Music Canada|access-date=2024-04-11|lang=en|archive-date=2023-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230729195557/https://musiccanada.com/gold-platinum/?_gp_search=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band%20The+Beatles|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Octuple platinum record icon.svg|20px]] 8× Плацінавы | 800,000^ |- |{{сцяг|Новая Зеландыя}} ''[[Recorded Music NZ|Новая Зеландыя]]''<ref>{{cite web|url=http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=79&Itemid=62|title=Latest Gold / Platinum Albums|publisher=Radioscope|access-date=2024-04-11|lang=en|archive-date=2011-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110728144225/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=79&Itemid=62|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Sextuple platinum record icon.svg|20px]] 6× Плацінавы | 90,000^ |- |{{сцяг|Францыя}} ''[[Syndicat National de l’Édition Phonographique|Францыя]]''<ref>{{cite web|url=http://snepmusique.com/les-certifications/?categorie=Albums&interprete=The+Beatles&titre=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band|title=French album certifications – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|publisher=Syndicat National de l'Édition Phonographique|access-date=2024-04-11|lang=fr|archive-date=2023-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409090618/http://snepmusique.com/les-certifications/?categorie=Albums&interprete=The+Beatles&titre=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Gold record icon.svg|19px]] Залаты | 100,000* |- |{{сцяг|Японія}} ''[[Японская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Японія]]''<ref>{{кніга|аўтар= |загаловак= Oricon Album Chart Book: Complete Edition 1970–2005|мова=ja|выдавецтва= Tokyo: Oricon Entertainment| год= 2006|isbn = 4-87131-077-9}}</ref> | align="center"|— | 208,000 |- | align="center" class="shadow" colspan="5" style="font-size: 8pt"|'''Сумарныя продажы''' |- ! Краіна ! Статус ! Продажы |- |{{сцяг|Свет}} ''Агульнасусветныя'' | align="center"|— | 32,000,000 |- | align="center" class="shadow" colspan="5" style="font-size: 8pt"| * азначае, што даныя аб продажах заснаваны толькі на сертыфікацыі<br>^ азначае, што даныя аб пастаўках заснаваны толькі на сертыфікацыі<br>† азначае, што продажы+стрымінг заснаваны толькі на сертыфікацыі |} == Гісторыя рэлізу == {| class="wikitable" ! Краіна ! Дата ! Лэйбл ! Фармат ! Каталог |- |rowspan=2| [[Вялікабрытанія]] |rowspan=2| [[1 чэрвеня]] 1967 |rowspan=2| [[Parlophone Records|Parlophone]] | [[LP]] ([[мона]]) | PMC 7027 |- | LP ([[стэрэафонія|стэрэа]]) | PCS 7027 |- |rowspan=2| [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] |rowspan=2| [[2 чэрвеня]] 1967 |rowspan=2| [[Capitol Records]] | LP (мона) | MAS 2653 |- | LP (стэрэа) | SMAS 2653 |- | Сусветнае перавыданне |1 чэрвеня [[1987]] | [[Apple Records|Apple]], Parlophone, [[EMI]] | [[кампакт-дыск|CD]] (стэрэа) | CDP 7 46442 2 |- | [[Японія]] | [[11 сакавіка]] [[1998]] | [[EMI Music Japan|Toshiba-EMI]] | CD | TOCP 51118 |- | Японія | [[21 студзеня]] [[2004]] | Toshiba-EMI | LP (рэмастэрынг) | TOJP 60138 |- |rowspan=2 |Сусветнае перавыданне |rowspan=2 |[[9 верасня]] [[2009]] |rowspan=2 |Apple |CD (стэрэа,<br>рэмастэрынг) | |- |CD (мона) | |- |rowspan=3 |Юбілейнае перавыданне |rowspan=3 |[[26 мая]] [[2017]] |rowspan=3 |Apple, Parlophone, EMI |CD (стэрэа,<br>рэмастэрынг) | |- | LP (рэмастэрынг) | PCS 7027 |- | DVD / Blu-ray ([[5.1]]) | |} == Узнагароды == * [[1967]] — прыз «[[Грэмі]]» за лепшы альбом года * 1967 — прыз «Грэмі» за лепшую гукарэжысуру * 1967 — прыз «Грэмі» за лепшы сучасны альбом * 1967 — прыз «Грэмі» за лепшую вокладку альбома == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20080623212750/http://www.rollingstone.com/news/story/5938174/the_rs_500_greatest_albums_of_all_time Спіс 500 лепшых альбомаў усіх часоў] паводле часопіса [https://www.rollingstone.com/?pageid=rs.page.news.story «Rolling Stone»]{{ref|en}} * [https://ultimateclassicrock.com/beatles-pose-for-sgt-pepper/ Даведнік па выявах вядомых асоб, размешчаных на вокладцы пласцінкі] * Старонка альбома [http://www.beatles.com/hub/tracklisting.php?img=Pepper&menuItem=the%20music&order=chrono ''Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071007233517/http://www.beatles.com/hub/tracklisting.php?img=Pepper&menuItem=the%20music&order=chrono |date=7 кастрычніка 2007 }} на афіцыйным сайце гурта Beatles.com{{ref|en}} {{навігацыя}} {{вонкавыя спасылкі}} {{The Beatles}} [[Катэгорыя:Альбомы 1967 года]] [[Катэгорыя:Альбомы The Beatles]] q80bre2fnito03alfjv7a8eiu2d1chs 0 675841 5174358 5154707 2026-08-01T22:31:08Z 5174358 wikitext text/x-wiki {{Часопіс|назва=Wajskowy|выдавец=[[Аляксандр Ружанцоў]]|галоўны офіс=[[Каўнас|Коўна]]|краіна= |заснаванне= |спыненне публікацый= |перыядычнасць=двутыднёвік|мова=[[беларуская мова|беларуская]]}} '''«Wajskowy»''' (Вайсковы; {{Lang-lt|Karys}}) — беларускі часопіс, выдаваўся [[Аляксандр Ружанцоў|Аляксандрам Ружанцовым]] у [[Каўнас|Коўне]]. Камандзір [[Беларускі асобны батальён у складзе арміі Літвы|беларускага асобнага батальёна]], які ваяваў супраць бальшавікоў на Усходнім фронце, [[Аляксандр Ружанцоў]] у лістападзе 1920-га быў арыштаваны [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|літоўскімі ўладамі]]. Пасля вызвалення з-пад арышту А. Ружанцоў ужо працаваў у [[Каўнас|Коўне]] ў Генеральным штабе Літоўскага войска. Толькі некалькі месяцаў ён пачакаў ды ўзяўся за выдавецкую дзейнасць (у якой ужо меў досвед). Ружанцоў заснаваў двутыднёвік для беларусаў-вайсковых Літоўскага Войска пад назвай «Wajskowy». «Вайсковы» выходзіў з 1 траўня 1921 года. Апошні вядомы нам нумар пазначаны 25 лістапада 1921 года. Выданне таксама было рукапіснае і памнажалася на шапірографе. Спачатку яно друкавалася выключна [[Беларускі лацінскі алфавіт|беларускай лацінкай]], пасля пачалі з’яўляцца артыкулы і на [[Кірыліца|кірыліцы]], а пасля выданне цалкам на яе перайшло (з пятага нумара). Спачатку «Вайсковы» быў газетай, але пасля ягоны аб’ём павялічыўся, сталі больш разнастайнымі матэрыялы, і ён пераўтварыўся ў часопіс. Пры гэтым тэхнічныя сродкі яго выдання не змяніліся. Нумары часопіса захоўваюцца ў зборах [[Літоўская нацыянальная бібліятэка імя Марцінаса Мажвідаса|Літоўскай нацыянальнай бібліятэкі]] ў [[Вільнюс|Вільні]]. == Нумары == * № 1 — 1 траўня 1921 году. * № 2 — 16 траўня 1921 году. * № 3 — 1 чэрвеня 1921 году. * № 4 — 16 чэрвеня 1921 году. * № 5 — 16 ліпеня 1921 году. * № 6 — 31 ліпеня 1921 году. == Спасылкі == * {{Артыкул|загаловак=Беларускі часопіс “Вайсковы”, 1921 год. Перадрук|год=2013|спасылка=https://kamunikat.org/?pubid=27669|выданне=[[Беларускі Рэзыстанс (часопіс)|Беларускі Рэзыстанс]]|нумар=1 (14)|мова=be-tarask|старонкі=50 — 91|archive-date=30 чэрвеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630022036/https://kamunikat.org/?pubid=27669}} * {{Артыкул|выданне=[[Беларускі Рэзыстанс (часопіс)|Беларускі Рэзыстанс]]|загаловак=Беларускі часопіс “Вайсковы”, 1921 год. Перадрук|год=2014|нумар=1 (15)|спасылка=https://kamunikat.org/?pubid=31297|мова=be-tarask|старонкі=25 — 39|archive-date=10 красавіка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210410130435/https://kamunikat.org/?pubid=31297}} * {{Артыкул|загаловак=Беларускі часопіс “Вайсковы”, 1921 год. Перадрук|год=2015|спасылка=https://kamunikat.org/?pubid=36880|выданне=[[Беларускі Рэзыстанс (часопіс)|Беларускі Рэзыстанс]]|нумар=1 (16)|мова=be-tarask|старонкі=28 — 46|archive-date=10 красавіка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210410200642/https://kamunikat.org/?pubid=36880}} * {{Артыкул|загаловак=Беларускі часопіс “Вайсковы”, 1921 год. Перадрук|год=2016|спасылка=https://kamunikat.org/?pubid=49268|выданне=[[Беларускі Рэзыстанс (часопіс)|Беларускі Рэзыстанс]]|нумар=1 (17)|мова=be-tarask|старонкі=25 — 38|archive-date=2 ліпеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702151859/https://kamunikat.org/?pubid=49268}} {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:1921 год у Літве]] [[Катэгорыя:Перыядычныя выданні беларускай дыяспары]] [[Катэгорыя:Выданні на беларускай мове лацінкай]] [[Катэгорыя:Часопісы Каўнаса на беларускай мове]] 35ga4iwqizj9g8t8yyobmjcs1nrmjif 0 683408 5174140 5169097 2026-08-01T13:01:36Z StachLysy 62453 вікіфікацыя 5174140 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыйны спіс}} {| class="infobox" style="width: 25em; text-align: left; font-size: 90%; vertical-align: middle;" |+ <span style="font-size: 9pt">Спіс узнагарод і намінацый фільма<br />«''[[Лабірынт фаўна]]''»</span> |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[File:Pan's_Labyrinth_premiere.jpg|center|270px|alt=Івана Бакера і Гільерма дэль Тора ў «Elgin Theatre» у Таронта.]] Рэжысёр фільма [[Гільерма дэль Тора]] і актрыса, якая выканала галоўную ролю, [[Івана Бакера]]. |- style="text-align:center; vertical-align: middle;" !style="background:#eaecf0;"|Кінапрэмія / Кінафестываль |colspan="2" style="background:#eaecf0; width:80px"|'''Вынік''' |- |style="background:#eaecf0;"|[[Арыэль (прэмія)|Арыэль]] || {{won|9}} || {{nom|12}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Гоя (прэмія)|Гоя]] || {{won|7}} || {{nom|13}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[BAFTA]] || {{won|3}} || {{nom|8}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]] || {{won|3}} || {{nom|6}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Сатурн (кінапрэмія)|Сатурн]] || {{won|2}} || {{nom|6}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Залаты глобус]] || {{won|0}} || {{nom|1}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Канскі кінафестываль]] || {{won|0}} || {{nom|1}} |- |colspan="3" style="background:#eaecf0; text-align:center;"| Поўная статыстыка {{Пераход|Статыстыка|1}} |- |style="background:#eaecf0;"|'''Усяго''' || {{won|109}} || {{nom|115}} |} «'''[[Лабірынт фаўна]]'''» ({{lang-es|El Laberinto del Fauno}}) — [[Іспанія|іспанска]]-[[мексіка]]нскі фільм у жанры [[Цёмнае фэнтэзі|цёмнага фэнтэзі]], зняты ў [[2006]] годзе мексіканскім [[кінарэжысёр]]ам [[Гільерма дэль Тора]] па ўласным сцэнарыі. Галоўныя ролі ў фільме выканалі [[Івана Бакера]], [[Сержы Лопес]], [[Марыбэль Верду]], [[Даг Джонс (акцёр)|Даг Джонс]], [[Арыядна Хіль]], [[Алекс Ангула]]<ref name="IMDb" />. Прэм’ера фільма адбылася [[27 мая]] [[2006]] года<ref name="IMDb, Release Info" />. Фільм быў высока ацэнены кінакрытыкамі і ўзнагароджаны мноствам прэстыжных кінапрэмій. Фестывальнае жыццё фільма «''Лабірынт фаўна''» пачалося з удзелу ў асноўным конкурсе [[Канскі кінафестываль 2006|59-га Канскага кінафестывалю]], дзе карціна была добра прынята, але не заваявала ніводнай узнагароды<ref name="Cinema Francais, Cannes 2006" />. Пазней, фільм стаў трыумфатарам фестывалю «''{{нп5|Fantasporto||en|Fantasporto}}''», дзе ўдастоіўся галоўнай узнагароды, Гран-пры Fantasporto за найлепшы фільм, а таксама ўзнагароды за найлепшую мужчынскую ролю ([[Сержы Лопес]]). На {{нп5|Кінафестываль у Палм-Спрынгс|Кінафестывалі ў Палм-Спрынгс|en|Palm Springs International Film Festival}} фільм атрымаў прэмію [[Міжнародная федэрацыя кінапрэсы|ФІПРЭСІ]], як найлепшы замежны фільм. На фестывалі, прысвечаным ушанаванню працы кінааператараў, «''[[Camerimage]]''», аператар фільма [[Гільерма Навара]] атрымаў галоўны прыз — «''Залатую жабу''». Падчас падвядзення вынікаў 2006 года прэміі за найлепшы фільм, найлепшы замежны фільм або найлепшы фільм на замежнай мове «''Лабірынту фаўна''» прысудзілі наступныя арганізацыі: {{нп5|Анлайн-асацыяцыя кіно і тэлебачання||pt|Prémio Online Film & Television Association}}<ref name="OFTA 2007" />, {{нп5|Асацыяцыя кінакрытыкаў Остына||en|Austin Film Critics Association}}<ref name="Austin Chronicle, AFCA 2006" />, {{нп5|Асацыяцыя кінакрытыкаў Паўднёвага ўсходу ЗША||fr|Southeastern Film Critics Association}}<ref name="SEFCA 2006" />, {{нп5|Асацыяцыя кінакрытыкаў Сент-Луіса||en|St. Louis Film Critics Association}}<ref name="SLFCA 2007" />, {{нп5|Асацыяцыя кінакрытыкаў Турцыі||en|Turkish Film Critics Association}}, {{нп5|Кінакрытыкі Нью-Ёрка анлайн||en|New York Film Critics Online}}<ref name="Rotten Tomatoes, NYFCO 2006" />, {{нп5|Кола кінакрытыкаў Аклахомы||fr|Oklahoma Film Critics Circle}}, {{нп5|Кола кінакрытыкаў раёна заліва Сан-Францыска|Кола кінакрытыкаў Сан-Францыска|en|San Francisco Bay Area Film Critics Circle}}<ref name="SFGATE, SFFCC 2006" />, {{нп5|Кола кінакрытыкаў Фларыды||en|Florida Film Critics Circle}}, [[Нацыянальнае таварыства кінакрытыкаў ЗША]]<ref name="NSFC 2007" />, {{нп5|Таварыства анлайн-кінакрытыкаў||en|Online Film Critics Society}}<ref name="OFCS 2007" />, {{нп5|Таварыства кінакрытыкаў Бостана||en|Boston Society of Film Critics}}<ref name="BSFC 2000s" />, {{нп5|Таварыства кінакрытыкаў Лас-Вегаса||fr|Las Vegas Film Critics Society}}<ref name="LVFCS, Sierra Award Winners" />. Прэміяльны сезон 2007 года прынёс «''Лабірынту фаўна''» шэраг нацыянальных кінапрэмій, сярод якіх: * 9 мексіканскіх прэмій «''[[Арыэль (прэмія)|Арыэль]]''»<ref name="El Mundo, Ariel 2007" /><ref name="El Pais, Ariel 2007" /><ref name="La Vanguardia, Ariel 2007" /> * 7 іспанскіх прэмій «''[[Гоя (прэмія)|Гоя]]''»<ref name="Goya 2007" /><ref name="El Mundo, Goya 2007" /> * 3 амерыканскія прэміі «''[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]''»<ref name="Oscar 2007" /> * 3 брытанскія прэміі «''[[BAFTA]]''»<ref name="BAFTA 2007" /> Паводле інфармацыі сайта «''[[Internet Movie Database]]''» агульная колькасць узнагарод фільма дасягнула 109, акрамя таго карціна была адзначана яшчэ 115 намінацыямі<ref name="IMDb, Awards" />. == Спіс узнагарод і намінацыі == У змешчанай ніжэй табліцы кінафестывалі і кінапрэміі прыведзены ў храналагічным парадку. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size: 90%;" |- !scope="col"|Кінафестываль / Кінапрэмія !scope="col" style="width: 80px"|{{Comment|Дата|Спасылкі ў гэтым слупку вядуць на старонкі цырымоній}} !scope="col"|Прэмія / Катэгорыя !scope="col"|Намінант(ы) !scope="col"|Вынік !scope="col" class="unsortable" style="width: 25px"|{{abbr|Сп.|спасылкі|0}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Канскі кінафестываль]] |align="center" data-sort-value="2006-05-28"|[[Канскі кінафестываль 2006|17-28.05.2006]] |«''[[Залатая пальмавая галіна]]''» |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{nom}} |<ref name="Cannes 2006, Official Selection" /><ref name="Cinema Francais, Cannes 2006" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Camerimage]] |align="center" data-sort-value="2006-12-03"|25.11-03.12.2006 |«''Залатая жаба''» (асноўны конкурс) |data-sort-value="Навара Гільерма"|[[Гільерма Навара]] |{{won}} |<ref name="Camerimage 2006" /> |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|[[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]] |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2006-12-10"|[[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2006|10.12.2006]] |{{нп5|Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|Los Angeles Film Critics Association Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Лопес Сержы"|[[Сержы Лопес]] |{{Draw|2-е месца}} |rowspan="2"|<ref name="LAFCA 2006" /><ref name="IndieWire, LAFCA 2006 & NYFCC 2006" /> |- |{{нп5|Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшую працу мастака-пастаноўшчыка|Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка|en|Los Angeles Film Critics Association Award for Best Production Design}} |data-sort-value="Кабальера Эўхеніа"|{{нп5|Эўхеніа Кабальера||en|Eugenio Caballero}} |{{won}} |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Кінакрытыкі Нью-Ёрка анлайн||en|New York Film Critics Online}} |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2006-12-11"|{{нп5|Прэмія Кінакрытыкаў Нью-Ёрка анлайн 2006|11.12.2006|en|New York Film Critics Online Awards 2006}} |Найлепшыя фільмы года |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |rowspan="2"|<ref name="Rotten Tomatoes, NYFCO 2006" /> |- |Найлепшы фільм на замежнай мове |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]] |align="center" data-sort-value="2006-12-11"|{{нп5|Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 2006|11.12.2006|en|2006 New York Film Critics Circle Awards}} |{{нп5|Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка найлепшаму аператару|Найлепшы аператар|en|New York Film Critics Circle Award for Best Cinematographer}} |data-sort-value="Навара Гільерма"|Гільерма Навара |{{won}} |<ref name="IndieWire, LAFCA 2006 & NYFCC 2006" /><ref name="Los Angeles Times, NYFCC 2006" /><ref name="Variety, NYFCC 2006" /> |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Таварыства кінакрытыкаў Бостана||en|Boston Society of Film Critics}} |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2006-12-11"|{{нп5|Прэмія Таварыства кінакрытыкаў Бостана 2006|11.12.2006|en|Boston Society of Film Critics Awards 2006}} |{{нп5|Прэмія Таварыства кінакрытыкаў Бостана за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|Boston Society of Film Critics Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Навара Гільерма"|Гільерма Навара |{{won}} |rowspan="2"|<ref name="BSFC 2000s" /><ref name="Boston.com, BSFC 2006" /><ref name="Hollywood Elsewhere, BSFC 2006" /> |- |[[Прэмія Таварыства кінакрытыкаў Бостана за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове]] |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» ([[Мексіка]], [[Іспанія]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]) |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Кола кінакрытыкаў раёна заліва Сан-Францыска|Кола кінакрытыкаў Сан-Францыска|en|San Francisco Bay Area Film Critics Circle}} |align="center" data-sort-value="2006-12-12"|{{нп5|Прэмія Кола кінакрытыкаў раёна заліва Сан-Францыска 2006|12.12.2006|en|San Francisco Film Critics Circle Awards 2006}} |{{нп5|Прэмія Кола кінакрытыкаў раёна заліва Сан-Францыска за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове|en|San Francisco Bay Area Film Critics Circle Award for Best Foreign Language Film}} |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» (Мексіка, Іспанія, ЗША) |{{won}} |<ref name="SFGATE, SFFCC 2006" /> |- |rowspan="3" style="background:#eaecf0;"|[[Спадарожнік (прэмія)|Спадарожнік]] |rowspan="3" align="center" data-sort-value="2006-12-17"|{{нп5|Спадарожнік (прэмія, 2006)|17.12.2006|en|11th Satellite Awards}} |[[Прэмія «Спадарожнік» за найлепшы анімацыйны або змешаны мастацкі фільм|Найлепшы анімацыйны або змешаны мастацкі фільм]] |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |rowspan="3"|<ref name="Satellite 2006" /> |- |{{нп5|Прэмія «Спадарожнік» за найлепшую працу мастака-пастаноўшчыка|Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка|en|Satellite Award for Best Art Direction and Production Design}} |data-sort-value="Кабальера Эўхеніа"|Эўхеніа Кабальера |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Спадарожнік» за найлепшыя візуальныя эфекты|Найлепшыя візуальныя эфекты|en|Satellite Award for Best Visual Effects}} |data-sort-value="Барэл Эверэт"|[[Эверэт Барэл]], [[Эдвард Ірасторза]] |{{nom}} |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Асацыяцыя кінакрытыкаў Паўднёвага ўсходу ЗША||fr|Southeastern Film Critics Association}} |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2006-12-18"|{{нп5|Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Паўднёвага ўсходу ЗША 2006|18.12.2006|cs|Southeastern Film Critics Association Awards 2006}} |{{нп5|Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Паўднёвага Усходу ЗША за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|it|Southeastern Film Critics Association Award al miglior film}} |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{Draw|8-е месца}} |rowspan="2"|<ref name="SEFCA 2006" /> |- |{{нп5|Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Паўднёвага Усходу ЗША за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове|vi|Giải SEFCA cho phim ngoại ngữ hay nhất}} |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Таварыства кінакрытыкаў Лас-Вегаса||fr|Las Vegas Film Critics Society}} |align="center" data-sort-value="2006-12-18"|{{нп5|Прэмія Таварыства кінакрытыкаў Лас-Вегаса 2006|18.12.2006|cs|Las Vegas Film Critics Society Awards 2006}} |{{нп5|Прэмія Таварыства кінакрытыкаў Лас-Вегаса за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове|it|Las Vegas Film Critics Society Award per il miglior film in lingua straniera}} |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |<ref name="LVFCS, Sierra Award Winners" /> |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Асацыяцыя кінакрытыкаў Далас—Форт-Уэрта||en|Dallas–Fort Worth Film Critics Association}} |align="center" data-sort-value="2006-12-19"|{{нп5|Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Далас—Форт-Уэрта 2006|19.12.2006|en|Dallas–Fort Worth Film Critics Association Awards 2006}} |{{нп5|Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Далас—Форт-Уэрта за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове|zh|达拉斯—沃斯堡影评人协会奖最佳外语片}} |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{Draw|2-е месца}} |<ref name="Arkansas Times, DFWFCA 2006" /> |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Асацыяцыя кінакрытыкаў Таронта||en|Toronto Film Critics Association}} |align="center" data-sort-value="2006-12-19"|{{нп5|Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Таронта 2006|19.12.2006|en|Toronto Film Critics Association Awards 2006}} |{{нп5|Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Таронта за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове|en|Toronto Film Critics Association Award for Best Foreign Language Film}} |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{nom}} | |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Апытанне крытыкаў «IndieWire»||en|IndieWire Critics Poll}} |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2006-12-21"|21.12.2006 |Найлепшая роля другога плана |data-sort-value="Лопес Сержы"|Сержы Лопес |{{Draw|7-е месца}} |rowspan="2"|<ref name="IndieWire, ICP 2006" /> |- |Найлепшая аператарская праца |data-sort-value="Навара Гільерма"|Гільерма Навара |{{Draw|2-е месца}} |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Кола кінакрытыкаў Фларыды||en|Florida Film Critics Circle}} |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2006-12-22"|{{нп5|Прэмія Кола кінакрытыкаў Фларыды 2006|22.12.2006|en|Florida Film Critics Circle Awards 2006}} |{{нп5|Прэмія Кола кінакрытыкаў Фларыды за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|Florida Film Critics Circle Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Навара Гільерма"|Гільерма Навара |{{won}} |rowspan="2"| |- |{{нп5|Прэмія Кола кінакрытыкаў Фларыды за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове|en|Florida Film Critics Circle Award for Best Foreign Language Film}} |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Кола кінакрытыкаў Аклахомы||fr|Oklahoma Film Critics Circle}} |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2006-12-27"|{{нп5|Прэмія Кола кінакрытыкаў Аклахомы 2006|27.12.2006|fr|1re cérémonie des Oklahoma Film Critics Circle Awards}} |Топ-10 фільмаў |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |rowspan="2"| |- |Найлепшы фільм на замежнай мове |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Асацыяцыя кінакрытыкаў Чыкага||en|Chicago Film Critics Association}} |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2006-12-28"|{{нп5|Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Чыкага 2006|28.12.2006|en|Chicago Film Critics Association Awards 2006}} |{{нп5|Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Чыкага самаму шматабяцальнаму акцёру|Самы шматабяцальны акцёр|de|Chicago Film Critics Association Award/Vielversprechendster Schauspieler}} |data-sort-value="Бакера Івана"|[[Івана Бакера]] |{{nom}} |rowspan="2"| |- |[[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Чыкага за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове]] |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{nom}} |- |rowspan="3" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Дублінскае кола кінакрытыкаў||en|Dublin Film Critics' Circle}} |rowspan="3" align="center" data-sort-value="2006-??-??"|2006 |Найлепшы фільм |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{nom}} |rowspan="3"|<ref name="DFCC 2006" /> |- |Найлепшы рэжысёр |data-sort-value="Тора Гільерма дэль"|[[Гільерма дэль Тора]] |{{nom}} |- |Найлепшы акцёр другога плана |data-sort-value="Лопес Сержы"|Сержы Лопес |{{nom}} |- |rowspan="4" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Залатое чмо||d|Q24053931}} |rowspan="4" align="center" data-sort-value="2006-??-??"|2006 |Найлепшы рэжысёр года |data-sort-value="Тора Гільерма дэль"|Гільерма дэль Тора |{{Draw|2-е месца}} |rowspan="4"|<ref name="Golden Schmoes 2006" /> |- |Найдзіўнейшы фільм года |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |- |Найлепшыя спецэфекты года |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{Draw|2-е месца}} |- |Фаварыт года сярод кінапостэраў |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{Draw|2-е месца}} |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Кінаапытанне «Village Voice»||en|Village Voice Film Poll}} |align="center" data-sort-value="2006-??-??"|2006 |Найлепшы фільм |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{Draw|10-е месца}} |<ref name="Village Voice, VVFP 1999—2016" /> |- |rowspan="8" style="background:#eaecf0;"|[[Супольнасць ланцуга прэмій]] |rowspan="8" align="center" data-sort-value="2006-??-??"|2006 |Найлепшы фільм |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{nom}} |rowspan="8"|<ref name="ACCA 2006" /><ref name="IMDb, ACCA 2006" /> |- |Найлепшы ўклад у рэжысуру |data-sort-value="Тора Гільерма дэль"|Гільерма дэль Тора |{{Draw|2-е месца}} |- |Найлепшы арыгінальны сцэнарый |data-sort-value="Тора Гільерма дэль"|Гільерма дэль Тора |{{Draw|2-е месца}} |- |Найлепшы ўклад у аператарскую працу |data-sort-value="Навара Гільерма"|Гільерма Навара |{{Draw|2-е месца}} |- |Найлепшая арыгінальная музыка |data-sort-value="Наварэтэ Хаўер"|[[Хаўер Наварэтэ]] |{{won}} |- |Найлепшы ўклад у мантаж |data-sort-value="Вілаплана Бернат"|{{нп5|Бернат Вілаплана||en|Bernat Vilaplana}} |{{nom}} |- |Найлепшы ўклад у візуальныя эфекты |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |- |Найлепшы фільм на замежнай мове |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |- |rowspan="3" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Асацыяцыя кінакрытыкаў Остына||en|Austin Film Critics Association}} |rowspan="3" align="center" data-sort-value="2007-01-02"|{{нп5|Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Остына 2006|02.01.2007|en|Austin Film Critics Association Awards 2006}} |[[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Остына за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]] |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{Draw|3-е месца}} |rowspan="3"|<ref name="Austin Chronicle, AFCA 2006" /> |- |{{нп5|Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Остына за найлепшы арыгінальны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны сцэнарый|en|Austin Film Critics Association Award for Best Original Screenplay}} |data-sort-value="Тора Гільерма дэль"|Гільерма дэль Тора |{{won}} |- |[[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Остына за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове]] |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |- |rowspan="3" style="background:#eaecf0;"|[[Нацыянальнае таварыства кінакрытыкаў ЗША]] |rowspan="3" align="center" data-sort-value="2007-01-06"|{{нп5|Прэмія Нацыянальнага таварыства кінакрытыкаў ЗША 2007|06.01.2007|en|2006 National Society of Film Critics Awards}} |{{нп5|Прэмія Нацыянальнага таварыства кінакрытыкаў ЗША за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|en|National Society of Film Critics Award for Best Film}} |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |rowspan="3"|<ref name="NSFC 2007" /><ref name="IndieWire, NSFC 2007" /> <ref name="Los Angeles Times, NSFC 2007" /><ref name="Variety, NSFC 2007" /> |- |{{нп5|Прэмія Нацыянальнага таварыства кінакрытыкаў ЗША найлепшаму рэжысёру|Найлепшы рэжысёр|en|National Society of Film Critics Award for Best Director}} |data-sort-value="Тора Гільерма дэль"|Гільерма дэль Тора |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія Нацыянальнага таварыства кінакрытыкаў ЗША за налепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|National Society of Film Critics Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Навара Гільерма"|Гільерма Навара |{{nom}} |- |rowspan="3" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Асацыяцыя кінакрытыкаў Сент-Луіса||en|St. Louis Film Critics Association}} |rowspan="3" align="center" data-sort-value="2007-01-07"|{{нп5|Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Сент-Луіса 2007|07.01.2007|en|St. Louis Gateway Film Critics Association Awards 2006}} |{{нп5|Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Сент-Луіса за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове|zh|圣路易斯影评人协会奖最佳外语片}} |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |rowspan="3"|<ref name="SLFCA 2007" /> |- |[[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Сент-Луіса за найбольш арыгінальны, інавацыйны ці крэатыўны фільм|Найбольш арыгінальны, інавацыйны ці крэатыўны фільм]] |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{nom}} |- |[[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Сент-Луіса за найлепшыя візуальныя/спецыяльныя эфекты|Найлепшыя візуальныя/спецыяльныя эфекты]] | |{{nom}} |- |rowspan="6" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Таварыства анлайн-кінакрытыкаў||en|Online Film Critics Society}} |rowspan="6" align="center" data-sort-value="2007-01-08"|{{нп5|Прэмія Таварыства анлайн-кінакрытыкаў 2007|08.01.2007|en|Online Film Critics Society Awards 2006}} |{{нп5|Прэмія Таварыства анлайн-кінакрытыкаў за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|en|Online Film Critics Society Award for Best Picture}} |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{nom}} |rowspan="6"|<ref name="OFCS 2007" /> |- |{{нп5|Прэмія Таварыства анлайн-кінакрытыкаў найлепшаму рэжысёру|Найлепшы рэжысёр|en|Online Film Critics Society Award for Best Director}} |data-sort-value="Тора Гільерма дэль"|Гільерма дэль Тора |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія Таварыства анлайн-кінакрытыкаў за найлепшы арыгінальны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны сцэнарый|en|Online Film Critics Society Award for Best Original Screenplay}} |data-sort-value="Тора Гільерма дэль"|Гільерма дэль Тора |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія Таварыства анлайн-кінакрытыкаў за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове|en|Online Film Critics Society Award for Best Foreign Language Film}} |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія Таварыства анлайн-кінакрытыкаў за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|Online Film Critics Society Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Навара Гільерма"|Гільерма Навара |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія Таварыства анлайн-кінакрытыкаў за найлепшую арыгінальную музыку|Найлепшая арыгінальная музыка|en|Online Film Critics Society Award for Best Original Score}} |data-sort-value="Наварэтэ Хаўер"|Хаўер Наварэтэ |{{nom}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Нацыянальны савет кінакрытыкаў ЗША]] |align="center" data-sort-value="2007-01-09"|{{нп5|Прэмія Нацыянальнага савета кінакрытыкаў ЗША 2007|09.01.2007|en|National Board of Review Awards 2006}} |{{нп5|Прэмія Нацыянальнага савета кінакрытыкаў ЗША: Пяць найлепшых фільмаў на замежнай мове|Пяць найлепшых фільмаў на замежнай мове|en|National Board of Review: Top Five Foreign Language Films}} |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |<ref name="NBR 2007" /> |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Кінафестываль у Палм-Спрынгс||en|Palm Springs International Film Festival}} |align="center" data-sort-value="2007-01-15"|04-15.01.2007 |Прыз ФІПРЭСІ — Найлепшы фільм на замежнай мове |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |<ref name="Fipresci, Palm Springs Film Festival 2007" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Залаты глобус]] |align="center" data-sort-value="2007-01-15"|{{нп5|Залаты глобус (прэмія, 2007)|15.01.2007|en|64th Golden Globe Awards}} |{{нп5|Прэмія «Залаты глобус» за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове|en|Golden Globe Award for Best Foreign Language Film}} |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» (Мексіка) |{{nom}} |<ref name="Golden Globes 2007" /> |- |rowspan="9" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Кола пісьменнікаў-кінематаграфістаў||en|Círculo de Escritores Cinematográficos}} |rowspan="9" align="center" data-sort-value="2007-01-19"|{{нп5|Медалі Кола пісьменнікаў-кінематаграфістаў 2007|19.01.2007|ca|Medalles del Cercle d'Escriptors Cinematogràfics de 2006}} |{{нп5|Медаль Кола пісьменнікаў-кінематаграфістаў за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|es|Anexo:Medalla del CEC a la mejor película}} |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{nom}} |rowspan="9"|<ref name="CEC 2007" /> |- |{{нп5|Медаль Кола пісьменнікаў-кінематаграфістаў найлепшаму рэжысёру|Найлепшы рэжысёр|es|Anexo:Medalla del CEC al mejor director}} |data-sort-value="Тора Гільерма дэль"|Гільерма дэль Тора |{{nom}} |- |{{нп5|Медаль Кола пісьменнікаў-кінематаграфістаў найлепшаму акцёру|Найлепшы акцёр|es|Anexo:Medalla del CEC al mejor actor}} |data-sort-value="Лопес Сержы"|Сержы Лопес |{{nom}} |- |{{нп5|Медаль Кола пісьменнікаў-кінематаграфістаў найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса|es|Anexo:Medalla del CEC a la mejor actriz}} |data-sort-value="Верду Марыбэль"|[[Марыбэль Верду]] |{{nom}} |- |{{нп5|Медаль Кола пісьменнікаў-кінематаграфістаў за найлепшы арыгінальны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны сцэнарый|es|Anexo:Medalla del CEC al mejor guion original}} |data-sort-value="Тора Гільерма дэль"|Гільерма дэль Тора |{{nom}} |- |Узнагарода за адкрыццё |data-sort-value="Бакера Івана"|Івана Бакера |{{nom}} |- |{{нп5|Медаль Кола пісьменнікаў-кінематаграфістаў за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|es|Anexo:Medalla del CEC a la mejor fotografía}} |data-sort-value="Навара Гільерма"|Гільерма Навара |{{won}} |- |Найлепшая музыка |data-sort-value="Наварэтэ Хаўер"|Хаўер Наварэтэ |{{nom}} |- |Найлепшы мантаж |data-sort-value="Вілаплана Бернат"|Бернат Вілаплана |{{won}} |- |rowspan="13" style="background:#eaecf0;"|[[Гоя (прэмія)|Гоя]] |rowspan="13" align="center" data-sort-value="2007-01-28"|{{нп5|Гоя (прэмія, 2007)|28.01.2007|en|21st Goya Awards}} |{{нп5|Прэмія «Гоя» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|en|Goya Award for Best Film}} |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{nom}} |rowspan="13"|<ref name="Goya 2007" /><ref name="El Mundo, Goya 2007" /> |- |{{нп5|Прэмія «Гоя» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура|en|Goya Award for Best Director}} |data-sort-value="Тора Гільерма дэль"|Гільерма дэль Тора |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Гоя» за найлепшую мужчынскую ролю|Найлепшая мужчынская роля|en|Goya Award for Best Actor}} |data-sort-value="Лопес Сержы"|Сержы Лопес |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Гоя» за найлепшую жаночую ролю|Найлепшая жаночая роля|en|Goya Award for Best Actress}} |data-sort-value="Верду Марыбэль"|Марыбэль Верду |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Гоя» за найлепшы арыгінальны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны сцэнарый|en|Goya Award for Best Original Screenplay}} |data-sort-value="Тора Гільерма дэль"|Гільерма дэль Тора |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Гоя» за найлепшы жаночы акцёрскі дэбют|Найлепшы жаночы акцёрскі дэбют|en|Goya Award for Best New Actress}} |data-sort-value="Бакера Івана"|Івана Бакера |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Гоя» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|Goya Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Навара Гільерма"|Гільерма Навара |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Гоя» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|Goya Award for Best Editing}} |data-sort-value="Вілаплана Бернат"|Бернат Вілаплана |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Гоя» за найлепшую працу мастака-пастаноўшчыка|Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка|en|Goya Award for Best Art Direction}} |data-sort-value="Кабальера Эўхеніа"|Эўхеніа Кабальера |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Гоя» за найлепшы гук|Найлепшы гук|en|Goya Award for Best Sound}} |data-sort-value="Пола Мігель"|[[Мігель Пола]], [[Марцін Эрнандэз]] |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Гоя» за найлепшыя спецэфекты|Найлепшыя спецэфекты|en|Goya Award for Best Special Effects}} |data-sort-value="Марці Дэвід"|[[Дэвід Марці]], [[Монцэ Рыбэ]], [[Рэес Абадэс]], Эверэт Барэл, Эдвард Ірасторза, [[Эміліа Руіс дэль Рыа]] |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Гоя» за найлепшы грым|Найлепшы грым|en|Goya Award for Best Makeup and Hairstyles}} |data-sort-value="Кетглас Хасэ"|[[Хасэ Кетглас]], [[Бланка Санчэс]] |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Гоя» за найлепшую арыгінальную музыку|Найлепшая арыгінальная музыка|en|Goya Award for Best Original Score}} |data-sort-value="Наварэтэ Хаўер"|Хаўер Наварэтэ |{{nom}} |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|[[Міжнароднае таварыства аматараў кіно]] |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2007-01-??"|Студзень 2007 |Найлепшы неангламоўны фільм |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{Draw|2-е месца}} |rowspan="2"|<ref name="ICS Awards 2007" /> |- |Найлепшая арыгінальная музыка |data-sort-value="Наварэтэ Хаўер"|Хаўер Наварэтэ |{{Draw|2-е месца}} |- |rowspan="3" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Лонданскае кола кінакрытыкаў||en|London Film Critics' Circle}} |rowspan="3" align="center" data-sort-value="2007-02-08"|{{нп5|Прэмія Лонданскага кола кінакрытыкаў 2007|08.02.2007|en|London Film Critics Circle Awards 2006}} |{{нп5|Прэмія Лонданскага кола кінакрытыкаў рэжысёру года|Рэжысёр года|en|London Film Critics' Circle Award for Director of the Year}} |data-sort-value="Тора Гільерма дэль"|Гільерма дэль Тора |{{nom}} |rowspan="3"| |- |{{нп5|Прэмія Лонданскага кола кінакрытыкаў сцэнарысту года|Сцэнарыст года|en|London Film Critics' Circle Award for Screenwriter of the Year}} |data-sort-value="Тора Гільерма дэль"|Гільерма дэль Тора |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія Лонданскага кола кінакрытыкаў фільму года на замежнай мове|Фільм года на замежнай мове|en|London Film Critics' Circle Award for Foreign Language Film of the Year}} |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{nom}} |- |rowspan="6" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Анлайн-асацыяцыя кіно і тэлебачання||pt|Prémio Online Film & Television Association}} |rowspan="6" align="center" data-sort-value="2007-02-10"|10.02.2007 |Найлепшая ігра маладога акцёра |data-sort-value="Бакера Івана"|Івана Бакера |{{nom}} |rowspan="6"|<ref name="OFTA 2007" /><ref name="OFTA" /> |- |Найлепшы фільм на замежнай мове |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» (Мексіка) |{{won}} |- |Найлепшая аператарская праца |data-sort-value="Навара Гільерма"|Гільерма Навара |{{nom}} |- |Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка | |{{won}} |- |Найлепшыя грым і прычоскі | |{{won}} |- |Найлепшыя візуальныя эфекты | |{{won}} |- |rowspan="8" style="background:#eaecf0;"|[[BAFTA]] |rowspan="8" align="center" data-sort-value="2007-02-11"|{{нп5|BAFTA (прэмія, 2007)|11.02.2007|en|60th British Academy Film Awards}} |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы арыгінальны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны сцэнарый|en|BAFTA Award for Best Original Screenplay}} |data-sort-value="Тора Гільерма дэль"|Гільерма дэль Тора |{{nom}} |rowspan="8"|<ref name="BAFTA 2007" /> |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|BAFTA Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Навара Гільерма"|Гільерма Навара |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы дызайн касцюмаў|Найлепшы дызайн касцюмаў|en|BAFTA Award for Best Costume Design}} |data-sort-value="Уэтэ Лала"|[[Лала Уэтэ]] |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшыя грым і прычоскі|Найлепшыя грым і прычоскі|en|BAFTA Award for Best Makeup and Hair}} |data-sort-value="Кетглас Хасэ"|Хасэ Кетглас, Бланка Санчэс |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую працу мастака-пастаноўшчыка|Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка|en|BAFTA Award for Best Production Design}} |data-sort-value="Кабальера Эўхеніа"|Эўхеніа Кабальера, [[Пілар Рэвуэлта]] |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы гук|Найлепшы гук|en|BAFTA Award for Best Sound}} |data-sort-value="Эрнандэз Марцін"|Марцін Эрнандэз, [[Хаймэ Бакшт]], Мігель Пола |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшыя спецыяльныя візуальныя эфекты|Найлепшыя спецыяльныя візуальныя эфекты|en|BAFTA Award for Best Special Visual Effects}} |data-sort-value="Ірасторза Эдвард"|Эдвард Ірасторза, Эверэт Барэл, Дэвід Марці, Монцэ Рыбэ |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы неангламоўны фільм|Найлепшы неангламоўны фільм|en|BAFTA Award for Best Film Not in the English Language}} |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Прэмія Гільдыі мастакоў-пастаноўшчыкаў ЗША||en|ADG Excellence in Production Design Awards}} |align="center" data-sort-value="2007-02-17"|{{нп5|Прэмія Гільдыі мастакоў-пастаноўшчыкаў ЗША 2006|17.02.2007|en|Art Directors Guild Awards 2006}} |{{нп5|Прэмія Гільдыі мастакоў-пастаноўшчыкаў ЗША за выдатныя дасягненні ў мастацкай пастаноўцы фэнтэзі-фільма|Выдатныя дасягненні ў мастацкай пастаноўцы фэнтэзі-фільма|en|Art Directors Guild Award for Excellence in Production Design for a Fantasy Film}} |data-sort-value="Кабальера Эўхеніа"|{{нп5|Эўхеніа Кабальера||en|Eugenio Caballero}}, Габрыэль Лістэ, Карлас Сарагоса, Алісія Кастра |{{won}} |<ref name="ADG 2007" /> |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|[[Незалежны дух]] |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2007-02-24"|{{нп5|Незалежны дух (прэмія, 2007)|24.02.2007|en|22nd Independent Spirit Awards}} |{{нп5|Прэмія «Незалежны дух» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|en|Independent Spirit Award for Best Film}} |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{nom}} |rowspan="2"|<ref name="Variety, Independent Spirit 2007" /> |- |{{нп5|Прэмія «Незалежны дух» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|Independent Spirit Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Навара Гільерма"|Гільерма Навара |{{won}} |- |rowspan="6" style="background:#eaecf0;"|[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]] |rowspan="6" align="center" data-sort-value="2007-02-25"|[[Оскар (кінапрэмія, 2007)|25.02.2007]] |{{нп5|Прэмія «Оскар» за найлепшы арыгінальны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны сцэнарый|en|Academy Award for Best Original Screenplay}} |data-sort-value="Тора Гільерма дэль"|Гільерма дэль Тора |{{nom}} |rowspan="6"|<ref name="Oscar 2007" /> |- |[[Прэмія «Оскар» за найлепшы міжнародны поўнаметражны фільм|Найлепшы фільм на замежнай мове]] |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» (Мексіка) |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Оскар» за найлепшую арыгінальную музыку|Найлепшая арыгінальная музыка|en|Academy Award for Best Original Score}} |data-sort-value="Наварэтэ Хаўер"|Хаўер Наварэтэ |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Оскар» за найлепшую працу мастака-пастаноўшчыка|Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка|en|Academy Award for Best Production Design}} |data-sort-value="Кабальера Эўхеніа"|Эўхеніа Кабальера <small>(мастак-пастаноўшчык)</small>, Пілар Рэвуэлта <small>(мастак па дэкарацыях)</small> |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Оскар» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|Academy Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Навара Гільерма"|Гільерма Навара |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Оскар» за найлепшыя грым і прычоскі|Найлепшы грым|en|Academy Award for Best Makeup and Hairstyling}} |data-sort-value="Марці Дэвід"|Дэвід Марці, Монцэ Рыбэ |{{won}} |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|[[Fantasporto]] |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2007-03-03"|[[Fantasporto 2007|03.03.2007]] |Гран-пры «''Fantasporto''» за найлепшы фільм |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |rowspan="2"|<ref name="Fantasporto, Winners" /><ref name="Cineuropa, Fantasporto 2007" /> |- |Найлепшы акцёр |data-sort-value="Лопес Сержы"|Сержы Лопес |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Асацыяцыя кінакрытыкаў Турцыі||en|Turkish Film Critics Association}} |align="center" data-sort-value="2007-03-03"|{{нп5|Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Турцыі 2007|03.03.2007|tr|40. Sinema Yazarları Derneği Ödülleri}} |Найлепшы замежны фільм |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} | |- |rowspan="3" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Сярэбраныя кадры||en|Fotogramas de Plata}} |rowspan="3" align="center" data-sort-value="2007-03-05"|{{нп5|Сярэбраныя кадры (прэмія, 2007)|05.03.2007|es|Anexo:Fotogramas de Plata 2006}} |{{нп5|Прэмія «Сярэбраныя кадры» за найлепшы іспанскі фільм|Найлепшы іспанскі фільм|es|Anexo:Fotogramas de Plata a la mejor película española}} |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |rowspan="3"|<ref name="El Pais, Fotogramas de Plata 2007" /> |- |{{нп5|Прэмія «Сярэбраныя кадры» найлепшай кінаактрысе|Найлепшая кінаактрыса|es|Anexo:Fotogramas de Plata a la mejor actriz de cine}} |data-sort-value="Верду Марыбэль"|Марыбэль Верду |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сярэбраныя кадры» найлепшаму кінаакцёру|Найлепшы кінаакцёр|es|Anexo:Fotogramas de Plata al mejor actor de cine}} |data-sort-value="Лопес Сержы"|Сержы Лопес |{{nom}} |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|[[Малады акцёр (прэмія)|Малады акцёр]] |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2007-03-10"|{{нп5|Малады акцёр (прэмія, 2007)|10.03.2007|en|28th Young Artist Awards}} |Найлепшая акцёрская ігра ў міжнародным мастацкім фільме — галоўны малады акцёр або актрыса |data-sort-value="Бакера Івана"|Івана Бакера (Іспанія) |{{nom}} |rowspan="2"| |- |Найлепшы міжнародны сямейны мастацкі фільм |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» (Іспанія) |{{nom}} |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Жорж (прэмія)|Жорж|ru|Жорж (премия)}} |align="center" data-sort-value="2007-03-13"|[[Жорж (прэмія, 2007)|13.03.2007]] |Найлепшы нізкабюджэтны/артхаусны фільм |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{nom}} |<ref name="Georges 2007" /> |- |rowspan="12" style="background:#eaecf0;"|[[Арыэль (прэмія)|Арыэль]] |rowspan="12" align="center" data-sort-value="2007-03-21"|{{нп5|Арыэль (прэмія, 2007)|21.03.2007|ca|XLIX edició dels Premis Ariel}} |{{нп5|Прэмія «Арыэль» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|en|Ariel Award for Best Picture}} |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |rowspan="12"|<ref name="El Mundo, Ariel 2007" /><ref name="El Pais, Ariel 2007" /><ref name="La Vanguardia, Ariel 2007" /> |- |{{нп5|Прэмія «Арыэль» найлепшаму рэжысёру|Найлепшы рэжысёр|en|Ariel Award for Best Director}} |data-sort-value="Тора Гільерма дэль"|Гільерма дэль Тора |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Арыэль» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса|en|Ariel Award for Best Actress}} |data-sort-value="Верду Марыбэль"|Марыбэль Верду |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Арыэль» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|Ariel Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Ангула Алекс"|[[Алекс Ангула]] |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Арыэль» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|es|Anexo:Premio Ariel a mejor fotografía}} |data-sort-value="Навара Гільерма"|Гільерма Навара |{{won}} |- |[[Прэмія «Арыэль» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж]] |data-sort-value="Вілаплана Бернат"|Бернат Вілаплана |{{nom}} |- |[[Прэмія «Арыэль» за найлепшую музыку|Найлепшая музыка]] |data-sort-value="Наварэтэ Хаўер"|Хаўер Наварэтэ |{{won}} |- |[[Прэмія «Арыэль» за найлепшую працу мастака-пастаноўшчыка|Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка]] |data-sort-value="Кабальера Эўхеніа"|Эўхеніа Кабальера, Пілар Рэвуэлта, [[Рамон Моя]] |{{won}} |- |[[Прэмія «Арыэль» за найлепшы дызайн касцюмаў|Найлепшы дызайн касцюмаў]] |data-sort-value="Уэтэ Лала"|Лала Уэтэ |{{won}} |- |[[Прэмія «Арыэль» за найлепшыя спецэфекты|Найлепшыя спецэфекты]] |data-sort-value="Абадэс Рэес"|Рэес Абадэс, Анхель Алонса, Дэвід Марці, Монцэ Рыбэ |{{won}} |- |[[Прэмія «Арыэль» за найлепшы гук|Найлепшы гук]] |data-sort-value="Эрнандэз Марцін"|Марцін Эрнандэз, Хаймэ Бакшт, Мігель Пола |{{nom}} |- |[[Прэмія «Арыэль» за найлепшы грым|Найлепшы грым]] |data-sort-value="Кетглас Хасэ"|Хасэ Кетглас, Бланка Санчэс |{{won}} |- |rowspan="3" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Імперыя (прэмія)|Імперыя|en|Empire Awards}} |rowspan="3" align="center" data-sort-value="2007-03-27"|{{нп5|Імперыя (прэмія, 2007)|27.03.2007|en|12th Empire Awards}} |{{нп5|Прэмія «Імперыя» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|en|Empire Award for Best Film}} |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{nom}} |rowspan="3"| |- |{{нп5|Прэмія «Імперыя» найлепшаму рэжысёру|Найлепшы рэжысёр|en|Empire Award for Best Director}} |data-sort-value="Тора Гільерма дэль"|Гільерма дэль Тора |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Імперыя» за найлепшы навукова-фантастычны/фэнтэзійны фільм|Найлепшы навукова-фантастычны/фэнтэзійны фільм|en|Empire Award for Best Sci-Fi/Fantasy}} |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Сан Жордзі (кінапрэмія)|Сан Жордзі]] |align="center" data-sort-value="2007-04-23"|{{нп5|Сан Жордзі (прэмія, 2007)|23.04.2007|ca|51a edició dels Premis Sant Jordi de Cinematografia}} |{{нп5|Прэмія «Сан Жордзі» за найлепшы іспанскі фільм|Найлепшы іспанскі фільм|ca|Premi Sant Jordi a la millor pel·lícula espanyola}} |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |<ref name="Europa Press, Sant Jordi 2007" /> |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Кінапрэмія Хасэ Марыі Форке||en|Forqué Awards}} |align="center" data-sort-value="2007-05-08"|{{нп5|Кінапрэмія Хасэ Марыі Форке 2007|08.05.2007|ca|XII Premis Cinematogràfics José María Forqué}} |Найлепшы фільм |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |<ref name="Forqué 2007" /><ref name="Europa Press, Forqué 2007" /><ref name="La Vanguardia, Forqué 2007" /> |- |rowspan="6" style="background:#eaecf0;"|[[Сатурн (кінапрэмія)|Сатурн]] |rowspan="6" align="center" data-sort-value="2007-05-10"|{{нп5|Сатурн (прэмія, 2007)|10.05.2007|en|33rd Saturn Awards}} |{{нп5|Прэмія «Сатурн» за найлепшы міжнародны фільм|Найлепшы міжнародны фільм|en|Saturn Award for Best International Film}} |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |rowspan="6"|<ref name="MovieWeb, Saturn 2007" /> |- |{{нп5|Прэмія «Сатурн» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|Saturn Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Лопес Сержы"|Сержы Лопес |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сатурн» найлепшаму маладому акцёру|Найлепшы малады акцёр|en|Saturn Award for Best Performance by a Younger Actor}} |data-sort-value="Бакера Івана"|Івана Бакера |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Сатурн» найлепшаму рэжысёру|Найлепшы рэжысёр|en|Saturn Award for Best Director}} |data-sort-value="Тора Гільерма дэль"|Гільерма дэль Тора |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сатурн» за найлепшы сцэнарый|Найлепшы сцэнарый|en|Saturn Award for Best Writing}} |data-sort-value="Тора Гільерма дэль"|Гільерма дэль Тора |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сатурн» за найлепшы грым|Найлепшы грым|en|Saturn Award for Best Make-up}} |data-sort-value="Марці Дэвід"|Дэвід Марці, Монцэ Рыбэ |{{nom}} |- |rowspan="4" style="background:#eaecf0;"|Міжнародны Гран-пры па дубляжы |rowspan="4" align="center" data-sort-value="2007-06-08"|01-08.06.2007 |Найлепшая рэжысура дубляжу |data-sort-value="Акола Таніна"|Таніна Акола |{{nom}} |rowspan="4"|<ref name="Teatro, Gran Premio Internazionale del Doppiaggio 2007" /> |- |Найлепшы тэхнічны спецыяліст па дубляжы |data-sort-value="Фрэца Марыё"|Марыё Фрэца |{{won}} |- |Найлепшае звядзенне дубляжу |data-sort-value="Мароні Раберта"|Раберта Мароні |{{nom}} |- |Прыз глядацкіх сімпатый — Найлепшая актрыса агучвання |data-sort-value="Нечы Эрыка"|Эрыка Нечы (дубляж [[Івана Бакера|Іваны Бакера]]) |{{nom}} |- |rowspan="4" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Турыя (прэмія)|Турыя|ca|Premis Turia}} |rowspan="4" align="center" data-sort-value="2007-07-06"|{{нп5|Турыя (прэмія, 2007)|06.07.2007|ca|XVI Premis Turia}} |{{нп5|Прэмія «Турыя» найлепшаму іспанскаму акцёру|Найлепшы іспанскі акцёр|ca|Premi Turia al millor actor}} |data-sort-value="Лопес Сержы"|Сержы Лопес |{{won}} |rowspan="4"|<ref name="Turia 2007" /> |- |{{нп5|Прэмія «Турыя» найлепшай іспанскай актрысе|Найлепшая іспанская актрыса|ca|Premi Turia a la millor actriu}} |data-sort-value="Верду Марыбэль"|Марыбэль Верду |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Турыя» найлепшай новай іспанскай актрысе|Найлепшая новая іспанская актрыса|ca|Premi Turia a la millor actriu revelació}} |data-sort-value="Бакера Івана"|Івана Бакера |{{won}} |- |Галасаванне чытачоў — найлепшы іспанскі фільм |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Constellation||en|Constellation Awards}} |align="center" data-sort-value="2007-07-07"|07.07.2007 |Найлепшы навукова-фантастычны фільм, тэлевізійны фільм або міні-серыял |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |<ref name="Constellation 2007" /> |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Брытанскае таварыства кінааператараў||en|British Society of Cinematographers}} |align="center" data-sort-value="2007-07-15"|15.07.2007 |{{нп5|Прэмія Брытанскага таварыства кінааператараў за найлепшую аператарскую працу ў мастацкім кінафільме|Найлепшая аператарская праца ў мастацкім кінафільме|en|British Society of Cinematographers Award for Best Cinematography in a Theatrical Feature Film}} |data-sort-value="Навара Гільерма"|Гільерма Навара |{{nom}} |<ref name="BSC, Best Cinematography Awards" /><ref name="Afcinema, BSC 2007" /> |- |rowspan="3" style="background:#eaecf0;"|[[Imagen]] |rowspan="3" align="center" data-sort-value="2007-07-28"|28.07.2007 |Найлепшы фільм |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |rowspan="3"|<ref name="China Daily, Imagen 2007" /> |- |Найлепшы рэжысёр — Фільм |data-sort-value="Тора Гільерма дэль"|Гільерма дэль Тора |{{won}} |- |Найлепшая актрыса — Фільм |data-sort-value="Бакера Івана"|Івана Бакера |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Х’юга (прэмія)|Х’юга]] |align="center" data-sort-value="2007-09-03"|[[Х’юга (прэмія, 2007)|30.08-03.09.2007]] |{{нп5|Прэмія «Х’юга» за найлепшую драматычную пастаноўку|Найлепшая драматычная пастаноўка|en|Hugo Award for Best Dramatic Presentation}} — Буйная форма |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |<ref name="Hugo 2007" /> |- |rowspan="7" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Крык (прэмія)|Крык|en|Scream Awards}} |rowspan="7" align="center" data-sort-value="2007-10-19"|{{нп5|Крык (прэмія, 2007)|19.10.2007|en|2007 Scream Awards}} |{{нп5|Прэмія «Крык» за самы галоўны крык|Самы галоўны крык|d|Q24050329}} |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{nom}} |rowspan="7"|<ref name="Dread Central, Scream 2007" /> |- |{{нп5|Прэмія «Крык» за найлепшы фэнтэзі-фільм|Найлепшы фэнтэзі-фільм|ru|Премия Scream за лучший фильм-фэнтези}} |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Крык» найлепшаму злыдню|Самы агідны злыдзень|d|Q24034692}} |data-sort-value="Лопес Сержы"|Сержы Лопес (у ролі капітана Відаля) |{{nom}} |- |Самае незабыўнае калецтва |Разразанне і сшыванне рота |{{nom}} |- |Найлепшы рэжысёр |data-sort-value="Тора Гільерма дэль"|Гільерма дэль Тора |{{nom}} |- |Найлепшы крыкарый |data-sort-value="Тора Гільерма дэль"|Гільерма дэль Тора |{{nom}} |- |[[Прэмія «Крык» за найлепшы замежны фільм|Найлепшы замежны фільм]] |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Залаты певень (прэмія)|Залаты певень|en|Golden Rooster Awards}} |align="center" data-sort-value="2007-10-27"|{{нп5|Залаты певень (прэмія, 2007)|27.10.2007|zh|第26届中国电影金鸡奖}} |Прыз глядацкіх сімпатый — Найлепшы міжнародны фільм |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} | |- |rowspan="3" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Бутака (прэмія)|Бутака|en|Butaca Awards}} |rowspan="3" align="center" data-sort-value="2007-11-18"|{{нп5|Бутака (прэмія, 2007)|18.11.2007|ca|Premis Butaca de 2007}} |Найлепшы каталонскі кінаакцёр |data-sort-value="Лопес Сержы"|Сержы Лопес |{{won}} |rowspan="3"| |- |Найлепшая каталонская кінаактрыса |data-sort-value="Бакера Івана"|Івана Бакера |{{nom}} |- |Найлепшая каталонская кінаактрыса |data-sort-value="Хіль Арыядна"|[[Арыядна Хіль]] |{{nom}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Спадарожнік (прэмія)|Спадарожнік]] |align="center" data-sort-value="2007-12-16"|{{нп5|Спадарожнік (прэмія, 2007)|16.12.2007|en|12th Satellite Awards}} |{{нп5|Прэмія «Спадарожнік» за выдатны Blu-Ray/DVD у цэлым|Выдатны DVD у цэлым|en|Satellite Award for Outstanding Overall Blu-Ray/DVD}} |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{nom}} | |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Гуарані (прэмія)|Гуарані|pt|Prêmio Guarani de Cinema Brasileiro}} |align="center" data-sort-value="2007-??-??"|{{нп5|Гуарані (прэмія, 2007)|2007|pt|Prêmio Guarani de Cinema Brasileiro 2007}} |Найлепшы замежны фільм |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{nom}} |<ref name="Papo de Cinema, Guarani 2007" /> |- |rowspan="9" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Залаты Дэрбі||fr|Gold Derby Awards}} |rowspan="9" align="center" data-sort-value="2007-??-??"|2007 |Найлепшы фільм |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{nom}} |rowspan="9"|<ref name="Gold Derby 2007" /> |- |Найлепшы рэжысёр |data-sort-value="Тора Гільерма дэль"|Гільерма дэль Тора |{{nom}} |- |Найлепшы арыгінальны сцэнарый |data-sort-value="Тора Гільерма дэль"|Гільерма дэль Тора |{{nom}} |- |Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка |data-sort-value="Кабальера Эўхеніа"|Эўхеніа Кабальера, Пілар Рэвуэлта |{{won}} |- |Найлепшая аператарская праца |data-sort-value="Навара Гільерма"|Гільерма Навара |{{nom}} |- |Найлепшыя грым і прычоскі |data-sort-value="Марці Дэвід"|Дэвід Марці, Монцэ Рыбэ |{{won}} |- |Найлепшая арыгінальная музыка |data-sort-value="Наварэтэ Хаўер"|Хаўер Наварэтэ |{{won}} |- |Найлепшыя спецэфекты |data-sort-value="Барэл Эверэт"|Эверэт Барэл, [[Вэндзі Хулберт]], Эдвард Ірасторза |{{nom}} |- |Найлепшы фільм на замежнай мове |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» (Мексіка) |{{won}} |- |rowspan="3" style="background:#eaecf0;"|[[Італьянская анлайн-кінапрэмія]] |rowspan="3" align="center" data-sort-value="2007-??-??"|2007 |Найлепшая аператарская праца |data-sort-value="Навара Гільерма"|Гільерма Навара |{{nom}} |rowspan="3"|<ref name="IMDb, IOMA 2007" /> |- |Найлепшы грым | |{{won}} |- |Найлепшыя спецэфекты | |{{nom}} |- |rowspan="7" style="background:#eaecf0;"|[[Міжнародная анлайн-кінапрэмія]] |rowspan="7" align="center" data-sort-value="2007-??-??"|2007 |Найлепшы рэжысёр |data-sort-value="Тора Гільерма дэль"|Гільерма дэль Тора |{{nom}} |rowspan="7"|<ref name="IMDb, INOCA 2007" /> |- |Найлепшы арыгінальны сцэнарый |data-sort-value="Тора Гільерма дэль"|Гільерма дэль Тора |{{nom}} |- |Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка |data-sort-value="Кабальера Эўхеніа"|Эўхеніа Кабальера |{{nom}} |- |Найлепшая аператарская праца |data-sort-value="Навара Гільерма"|Гільерма Навара |{{nom}} |- |Найлепшыя грым і прычоскі | |{{won}} |- |Найлепшыя спецэфекты | |{{won}} |- |Найлепшы неангламоўны фільм |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» (Мексіка) |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Прэмія сусветнага кіно канала «BBC Four»||en|BBC Four World Cinema Awards}} |align="center" data-sort-value="2008-01-30"|30.01.2008 |— |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |<ref name="BBC Four World Cinema Awards 2008" /> |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Кола кінакрытыкаў Аўстраліі||en|Film Critics Circle of Australia}} |align="center" data-sort-value="2008-02-01"|[[Прэмія Кола кінакрытыкаў Аўстраліі 2008|01.02.2008]] |[[Прэмія Кола кінакрытыкаў Аўстраліі за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове]] |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» (Іспанія) |{{nom}} |<ref name="IF Magazine, FCCA 2008" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Грэмі]] |align="center" data-sort-value="2008-02-10"|[[50-я цырымонія «Грэмі»|10.02.2008]] |{{нп5|Прэмія «Грэмі» за найлепшы саўндтрэк для візуальных медыя|Найлепшы альбом саўндтрэкаў для кіно, тэлебачання ці іншага візуальнага медыя|en|Grammy Award for Best Score Soundtrack for Visual Media}} |data-sort-value="Наварэтэ Хаўер"|Хаўер Наварэтэ |{{nom}} |<ref name="Grammy, Best Score Soundtrack For Visual Media" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Бодыль (прэмія)|Бодыль]] |align="center" data-sort-value="2008-02-24"|{{нп5|Бодыль (прэмія, 2008)|24.02.2008|en|61st Bodil Awards}} |{{нп5|Прэмія «Бодыль» за найлепшы неамерыканскі фільм|Найлепшы неамерыканскі фільм|en|Bodil Award for Best Non-American Film}} |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |<ref name="Bodil 2008" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Хлатрудзіс]] |align="center" data-sort-value="2008-03-30"|{{нп5|Хлатрудзіс (прэмія, 2008)|30.03.2008|fr|14e cérémonie des Chlotrudis Awards}} |{{нп5|Прэмія «Хлатрудзіс» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшы візуальны дызайн|fr|Chlotrudis Award de la meilleure photographie}} |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |<ref name="Chlotrudis 2008" /> |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Неб’юла||en|Nebula Award}} |align="center" data-sort-value="2008-04-26"|[[Неб’юла (прэмія, 2008)|26.04.2008]] |{{нп5|Прэмія «Неб’юла» за найлепшы сцэнарый|Найлепшы сцэнарый|en|Nebula Award for Best Script}} |data-sort-value="Тора Гільерма дэль"|Гільерма дэль Тора |{{won}} |<ref name="Locus, Nebula 2008" /> |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Сярэбраны кондар||es|Premios Cóndor de Plata}} |align="center" data-sort-value="2008-09-15"|{{нп5|Сярэбраны кондар (прэмія, 2008)|15.09.2008|es|Anexo:Premios Cóndor de Plata 2008}} |{{нп5|Прэмія «Сярэбраны кондар» за найлепшы ібера-амерыканскі фільм|Найлепшы ібера-амерыканскі фільм|es|Anexo:Premio Cóndor de Plata a la mejor película iberoamericana}} |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» (Мексіка, Іспанія) |{{won}} |<ref name="Cines Argentinos, Cóndor de Plata 2008" /><ref name="Infobae, Cóndor de Plata 2008" /> |- |rowspan="3" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Залаты Дэрбі||fr|Gold Derby Awards}} |rowspan="3" align="center" data-sort-value="2010-??-??"|2010 |Найлепшы фільм дзесяцігоддзя |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{nom}} |rowspan="3"| |- |Найлепшы рэжысёр дзесяцігоддзя |data-sort-value="Тора Гільерма дэль"|Гільерма дэль Тора |{{nom}} |- |Найлепшы арыгінальны сцэнарый дзесяцігоддзя |data-sort-value="Тора Гільерма дэль"|Гільерма дэль Тора |{{nom}} |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Анлайн-асацыяцыя кіно і тэлебачання||pt|Prémio Online Film & Television Association}} |align="center" data-sort-value="2018-??-??"|2018 |Зала славы — Мастацкі фільм |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |<ref name="OFTA, Hall of Fame" /> |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Кінапрэмія Хасэ Марыі Форке||en|Forqué Awards}} |align="center" data-sort-value="2020-01-11"|{{нп5|Кінапрэмія Хасэ Марыі Форке 2020|11.01.2020|ca|XXV Premis Cinematogràfics José María Forqué}} |XXV юбілейная спецыяльная прэмія |data-sort-value="Лабірынт фаўна"|«''Лабірынт фаўна''» |{{won}} |<ref name="El Séptimo Arte, Forqué 2020" /><ref name="Fotogramas, Forqué 2020" /> |} == Статыстыка == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size: 90%;" |- !scope="col"|Кінафестываль / Кінапрэмія !scope="col"|Узнагарод !scope="col"|Намінацый |- |[[Арыэль (прэмія)|Арыэль]] || {{won|9}} || {{nom|12}} |- |[[Гоя (прэмія)|Гоя]] || {{won|7}} || {{nom|13}} |- |[[Анлайн-асацыяцыя кіно і тэлебачання]] || {{won|5}} || {{nom|7}} |- |[[Залаты Дэрбі]] || {{won|4}} || {{nom|12}} |- |[[Турыя (прэмія)|Турыя]] || {{won|4}} || {{nom|4}} |- |[[BAFTA]] || {{won|3}} || {{nom|8}} |- |[[Супольнасць ланцуга прэмій]] || {{won|3}} || {{nom|8}} |- |[[Міжнародная анлайн-кінапрэмія]] || {{won|3}} || {{nom|7}} |- |[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]] || {{won|3}} || {{nom|6}} |- |[[Imagen]] || {{won|3}} || {{nom|3}} |- |[[Кола пісьменнікаў-кінематаграфістаў]] || {{won|2}} || {{nom|9}} |- |[[Крык (прэмія)|Крык]] || {{won|2}} || {{nom|7}} |- |[[Сатурн (кінапрэмія)|Сатурн]] || {{won|2}} || {{nom|6}} |- |[[Таварыства анлайн-кінакрытыкаў]] || {{won|2}} || {{nom|6}} |- |[[Асацыяцыя кінакрытыкаў Остына]] || {{won|2}} || {{nom|3}} |- |[[Fantasporto]] || {{won|2}} || {{nom|2}} |- |[[Кінакрытыкі Нью-Ёрка анлайн]] || {{won|2}} || {{nom|2}} |- |[[Кінапрэмія Хасэ Марыі Форке]] || {{won|2}} || {{nom|2}} |- |[[Кола кінакрытыкаў Аклахомы]] || {{won|2}} || {{nom|2}} |- |[[Кола кінакрытыкаў Фларыды]] || {{won|2}} || {{nom|2}} |- |[[Таварыства кінакрытыкаў Бостана]] || {{won|2}} || {{nom|2}} |- |[[Залатое чмо]] || {{won|1}} || {{nom|4}} |- |[[Міжнародны Гран-пры па дубляжы]] || {{won|1}} || {{nom|4}} |- |[[Спадарожнік (прэмія)|Спадарожнік]] || {{won|1}} || {{nom|4}} |- |[[Асацыяцыя кінакрытыкаў Сент-Луіса]] || {{won|1}} || {{nom|3}} |- |[[Бутака (прэмія)|Бутака]] || {{won|1}} || {{nom|3}} |- |[[Імперыя (прэмія)|Імперыя]] || {{won|1}} || {{nom|3}} |- |[[Італьянская анлайн-кінапрэмія]] || {{won|1}} || {{nom|3}} |- |[[Нацыянальнае таварыства кінакрытыкаў ЗША]] || {{won|1}} || {{nom|3}} |- |[[Сярэбраныя кадры]] || {{won|1}} || {{nom|3}} |- |[[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]] || {{won|1}} || {{nom|2}} |- |[[Асацыяцыя кінакрытыкаў Паўднёвага ўсходу ЗША]] || {{won|1}} || {{nom|2}} |- |[[Незалежны дух]] || {{won|1}} || {{nom|2}} |- |[[Camerimage]] || {{won|1}} || {{nom|1}} |- |[[Constellation]] || {{won|1}} || {{nom|1}} |- |[[Асацыяцыя кінакрытыкаў Турцыі]] || {{won|1}} || {{nom|1}} |- |[[Бодыль (прэмія)|Бодыль]] || {{won|1}} || {{nom|1}} |- |[[Залаты певень (прэмія)|Залаты певень]] || {{won|1}} || {{nom|1}} |- |[[Кінафестываль у Палм-Спрынгс]] || {{won|1}} || {{nom|1}} |- |[[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]] || {{won|1}} || {{nom|1}} |- |[[Кола кінакрытыкаў раёна заліва Сан-Францыска|Кола кінакрытыкаў Сан-Францыска]] || {{won|1}} || {{nom|1}} |- |[[Нацыянальны савет кінакрытыкаў ЗША]] || {{won|1}} || {{nom|1}} |- |[[Неб’юла]] || {{won|1}} || {{nom|1}} |- |[[Прэмія Гільдыі мастакоў-пастаноўшчыкаў ЗША]] || {{won|1}} || {{nom|1}} |- |[[Прэмія сусветнага кіно канала «BBC Four»]] || {{won|1}} || {{nom|1}} |- |[[Сан Жордзі (кінапрэмія)|Сан Жордзі]] || {{won|1}} || {{nom|1}} |- |[[Сярэбраны кондар]] || {{won|1}} || {{nom|1}} |- |[[Таварыства кінакрытыкаў Лас-Вегаса]] || {{won|1}} || {{nom|1}} |- |[[Хлатрудзіс]] || {{won|1}} || {{nom|1}} |- |[[Х’юга (прэмія)|Х’юга]] || {{won|1}} || {{nom|1}} |- |[[Дублінскае кола кінакрытыкаў]] || {{won|0}} || {{nom|3}} |- |[[Лонданскае кола кінакрытыкаў]] || {{won|0}} || {{nom|3}} |- |[[Апытанне крытыкаў «IndieWire»]] || {{won|0}} || {{nom|2}} |- |[[Асацыяцыя кінакрытыкаў Чыкага]] || {{won|0}} || {{nom|2}} |- |[[Малады акцёр (прэмія)|Малады акцёр]] || {{won|0}} || {{nom|2}} |- |[[Міжнароднае таварыства аматараў кіно]] || {{won|0}} || {{nom|2}} |- |[[Асацыяцыя кінакрытыкаў Далас—Форт-Уэрта]] || {{won|0}} || {{nom|1}} |- |[[Асацыяцыя кінакрытыкаў Таронта]] || {{won|0}} || {{nom|1}} |- |[[Брытанскае таварыства кінааператараў]] || {{won|0}} || {{nom|1}} |- |[[Грэмі]] || {{won|0}} || {{nom|1}} |- |[[Гуарані (прэмія)|Гуарані]] || {{won|0}} || {{nom|1}} |- |[[Жорж (прэмія)|Жорж]] || {{won|0}} || {{nom|1}} |- |[[Залаты глобус]] || {{won|0}} || {{nom|1}} |- |[[Канскі кінафестываль]] || {{won|0}} || {{nom|1}} |- |[[Кола кінакрытыкаў Аўстраліі]] || {{won|0}} || {{nom|1}} |- |[[Кінаапытанне «Village Voice»]] || {{won|0}} || {{nom|1}} |} == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="ACCA 2006">{{cite web|url=http://www.awardscircuit.com/acca/acca-nominations-2006/|title=ACCA 2006|publisher=Сайт [[Супольнасць ланцуга прэмій|Супольнасці ланцуга прэмій]]|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160423094916/http://www.awardscircuit.com/acca/acca-nominations-2006/|archivedate=2016-04-23|url-status=}}</ref> <ref name="ADG 2007">{{cite web|url=https://adg.org/awards/adg/winners/2007/|title=ADG AWARDS: WINNERS & NOMINEES — SELECT YEAR: 2007 / 11TH|publisher=Сайт {{нп5|Гільдыя мастакоў-пастаноўшчыкаў|Гільдыі мастакоў-пастаноўшчыкаў|en|Art Directors Guild}}|lang=en|accessdate=2024-04-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231204133218/https://adg.org/awards/adg/winners/2007/|archivedate=2023-12-04|url-status=}}</ref> <ref name="Afcinema, BSC 2007">{{cite web|url=https://www.afcinema.com/Le-directeur-de-la-photographie-Phil-Meheux-BSC-Best-Cinematography-Award.html|title=Le directeur de la photographie Phil Méheux, "BSC Best Cinematography Award"|date=2007-08-01|publisher=Сайт «''Afcinema''»|lang=fr|accessdate=2021-08-05}}</ref> <ref name="Arkansas Times, DFWFCA 2006">{{cite web|url=https://arktimes.com/the-moviegoer/2006/12/18/dallas-film-critics-united-93|title=Dallas Film Critics: ‘United 93’|date=2006-12-18|publisher=Сайт газеты «''{{нп5|Arkansas Times||en|Arkansas Times}}''»|lang=en|accessdate=2021-11-24}}</ref> <ref name="Austin Chronicle, AFCA 2006">{{cite web|url=https://www.austinchronicle.com/screens/2007-01-05/433600/|title=Cinema's Labyrinth: The year in film, 2006|date=2007-01-05|publisher=Сайт газеты «''{{нп5|The Austin Chronicle||en|The Austin Chronicle}}''»|lang=en|accessdate=2022-01-18}}</ref> <ref name="BAFTA 2007">{{cite web|url=http://awards.bafta.org/award/2007/film|title=Film in 2007|publisher=Сайт прэміі «''[[BAFTA]]''»|lang=en|accessdate=2021-07-22}}</ref> <ref name="BBC Four World Cinema Awards 2008">{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2007/11_november/27/cinema.shtml|title=Jonathan Ross to present fifth BBC Four World Cinema Award|date=2007-11-27|publisher=Сайт «''[[BBC]]''»|lang=en|accessdate=2024-06-17}}</ref> <ref name="Bodil 2008">{{cite web|url=http://www.bodilprisen.dk/aar-for-aar/2008-2/|title=2008|publisher=Сайт прэміі «''[[Бодыль (прэмія)|Бодыль]]''»|lang=da|accessdate=2021-07-23}}</ref> <ref name="Boston.com, BSFC 2006">{{cite web|url=http://archive.boston.com/ae/movies/articles/2006/12/11/the_departed_tops_boston_film_critics_awards/|title='The Departed' tops Boston film critics' awards|author=Wesley Morris, Globe Staff|date=2006-12-11|publisher=Сайт «''Boston.com''»|lang=en|accessdate=2021-08-05}}</ref> <ref name="BSC, Best Cinematography Awards">{{cite web|url=https://bscine.com/media/uploads/awards/bsc-cinematography-feature-film.pdf|title=Best Cinematography in a Theatrical Feature Film|publisher=Сайт {{нп5|Брытанскае таварыства кінааператараў|Брытанскага таварыства кінааператараў|en|British Society of Cinematographers}}|lang=en|accessdate=2021-08-05}}</ref> <ref name="BSFC 2000s">{{cite web|url=https://bostonfilmcritics.org/past-winners-2000s/|title=BSFC Winners 2000s|publisher=Сайт {{нп5|Таварыства кінакрытыкаў Бостана||en|Boston Society of Film Critics}}|lang=en|accessdate=2021-11-24}}</ref> <ref name="Camerimage 2006">{{cite web|url=https://camerimage.pl/archiwum/kronika-nagrod-camerimage-2006/camerimage-2006/|title=CAMERIMAGE 2006: Kronika nagród|publisher=Сайт кінафестывалю «''[[Camerimage]]''»|lang=pl|accessdate=2021-07-23}}</ref> <ref name="Cannes 2006, Official Selection">{{cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/2006/inCompetition.html|title=Official Selection 2006 : In Competition|publisher=Сайт [[Канскі кінафестываль|Канскага кінафестывалю]]|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160316141411/http://www.festival-cannes.com/en/archives/2006/inCompetition.html|archivedate=2016-03-16|url-status=}}</ref> <ref name="CEC 2007">{{cite web|url=http://www.cinecec.com/EDITOR/premios/palmares/2006.htm|title=Medallas del CEC a la producción española de 2006|publisher=Сайт {{нп5|Кола пісьменнікаў-кінематаграфістаў||en|Círculo de Escritores Cinematográficos}}|lang=es|accessdate=2021-09-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210226225610/http://www.cinecec.com/EDITOR/premios/palmares/2006.htm|archivedate=26 лютага 2021|url-status=dead}}</ref> <ref name="China Daily, Imagen 2007">{{cite web|url=http://www.chinadaily.com.cn/entertainment/2007-07/29/content_6003693.htm|title='Ugly Betty' wins at 22nd Imagen Awards|date=2007-07-29|publisher=Сайт «''{{нп5|China Daily||en|China Daily}}''»|lang=en|accessdate=2022-05-13}}</ref> <ref name="Chlotrudis 2008">{{cite web|url=https://chlotrudis.org/awards/past-awards/2008-14th-annual-awards-march-30-2008/|title=2008, 14th Annual Awards, March 30, 2008|publisher=Сайт прэміі «''[[Хлатрудзіс]]''»|lang=en|accessdate=2021-07-24}}</ref> <ref name="Cinema Francais, Cannes 2006">{{cite web|url=https://www.cinema-francais.fr/cannes/cannes_2006.htm|title=59ème Festival de Cannes|publisher=Сайт «''[[Le Cinema Francais]]''»|lang=fr|accessdate=2021-07-23|archive-date=20 верасня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190920202419/https://www.cinema-francais.fr/cannes/cannes_2006.htm|url-status=dead}}</ref> <ref name="Cines Argentinos, Cóndor de Plata 2008">{{cite web|url=https://www.cinesargentinos.com.ar/noticia/1130-premios-condor-de-plata/|title=Premios Condor de plata|author=Sir Chandler|date=2008-09-17|publisher=Сайт «''Cines Argentinos''»|lang=es|accessdate=2021-08-13}}</ref> <ref name="Cineuropa, Fantasporto 2007">{{cite web|url=https://www.cineuropa.org/en/newsdetail/74216/|title=Pan's Labyrinth gets top Fantasporto prize|author=Vitor Pinto|date=2007-03-05|publisher=Сайт «''Cineuropa''»|lang=en|accessdate=2021-08-11}}</ref> <ref name="Constellation 2007">{{cite web|url=http://constellations.tcon.ca/2007.shtml|title=Looking Back At... The 2007 Constellation Awards|publisher=Сайт прэміі «''{{нп5|Constellation||en|Constellation Awards}}''»|lang=en|accessdate=2018-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151029153616/http://constellations.tcon.ca/2007.shtml|archivedate=29 кастрычніка 2015|url-status=dead}}</ref> <ref name="DFCC 2006">{{cite web|url=http://dublinfilmcriticscircle.weebly.com/2006.html|title=2006 Awards|publisher=Сайт {{нп5|Дублінскае кола кінакрытыкаў|Дублінскага кола кінакрытыкаў|en|Dublin Film Critics' Circle}}|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150822100021/http://dublinfilmcriticscircle.weebly.com/2006.html|archivedate=2015-08-22|url-status=}}</ref> <ref name="Dread Central, Scream 2007">{{cite web|url=https://www.dreadcentral.com/news/5200/event-report-spike-tv-s-scream-awards-2007/|title=Event Report: Spike TV’s Scream Awards 2007|author=Steve Barton|date=2007-10-21|publisher=Сайт «''Dread Central''»|lang=en|accessdate=2021-08-21}}</ref> <ref name="El Mundo, Ariel 2007">{{cite web|url=https://www.elmundo.es/elmundo/2007/03/21/cultura/1174451988.html|title=Maribel Verdú y 'La vida secreta de las palabras', premios Ariel en México|date=2007-03-21|publisher=Сайт газеты «''{{нп5|El Mundo||en|El Mundo (Spain)}}''»|lang=es|accessdate=2021-09-06}}</ref> <ref name="El Mundo, Goya 2007">{{cite web|url=https://www.elmundo.es/especiales/2007/01/cultura/goya/nominados/index.html|title=Premios Goya 2007|publisher=Сайт газеты «''{{нп5|El Mundo||en|El Mundo (Spain)}}''»|lang=es|accessdate=2021-09-06}}</ref> <ref name="El Pais, Ariel 2007">{{cite web|url=https://elpais.com/cultura/2007/03/21/actualidad/1174431602_850215.html|title='El Laberinto del fauno' acapara los premios Ariel del cine mexicano|date=2007-03-21|publisher=Сайт газеты «''{{нп5|El País||en|El País}}''»|lang=es|accessdate=2021-09-06}}</ref> <ref name="El Pais, Fotogramas de Plata 2007">{{cite web|url=https://elpais.com/diario/2007/03/06/agenda/1173135601_850215.html|title=Pe ilumina los Fotogramas de Plata|author=Andrea Aguilar|date=2007-03-06|publisher=Сайт газеты «''{{нп5|El País||en|El País}}''»|lang=es|accessdate=2021-08-11}}</ref> <ref name="El Séptimo Arte, Forqué 2020">{{cite web|url=https://www.elseptimoarte.net/noticias/actualidad-festivales-y-premios/ganadores-de-la-25-edicion-de-los-premios-jose-maria-forque---37296.html|title=Ganadores de la 25ª edición de los Premios José María Forqué|date=2020-01-11|publisher=Сайт «''El Séptimo Arte''»|lang=es|accessdate=2022-01-16}}</ref> <ref name="Europa Press, Forqué 2007">{{cite web|url=https://www.europapress.es/cultura/cine-00128/noticia-laberinto-fauno-ganadora-premio-cinematografico-jose-maria-forque-20070508222906.html|title='El Laberinto del Fauno', ganadora del Premio Cinematográfico José María Forqué|date=2007-05-09|publisher=Сайт «''[[Europa Press]]''»|lang=es|accessdate=2022-01-16}}</ref> <ref name="Europa Press, Sant Jordi 2007">{{cite web|url=https://www.europapress.es/catalunya/noticia-rne-catalunya-entrega-premis-sant-jordi-reconocen-laberinto-fauno-veronica-echegui-20070423204820.html|title=RNE en Catalunya entrega los Premis Sant Jordi que reconocen a 'El laberinto del fauno' y Verónica Echegui|date=2007-04-23|publisher=Сайт «''[[Europa Press]]''»|accessdate=2021-08-11}}</ref> <ref name="Fantasporto, Winners">{{cite web|url=http://www.fantasporto.com/awards|title=Winners Fantasporto|publisher=Сайт «''Fantasporto''»|accessdate=2018-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150911182807/http://www.fantasporto.com/awards|archivedate=11 верасня 2015|url-status=dead}}</ref> <ref name="Fipresci, Palm Springs Film Festival 2007">{{cite web|url=https://fipresci.org/festival/18th-palm-springs-international-film-festival/|title=18th Palm Springs International Film Festival|publisher=Сайт [[Міжнародная федэрацыя кінапрэсы|Міжнароднай федэрацыі кінапрэсы]]|lang=en|accessdate=2021-08-10}}</ref> <ref name="Forqué 2007">{{cite web|url=https://www.premiojosemariaforque.com/JMF_Ediciones12.asp|title=XII Edición|publisher=Сайт «''{{нп5|Кінапрэмія Хасэ Марыі Форке|Кінапрэміі Хасэ Марыі Форке|en|Forqué Awards}}''»|lang=es|accessdate=2022-01-16}}</ref> <ref name="Fotogramas, Forqué 2020">{{cite web|url=https://www.fotogramas.es/noticias-cine/a30467537/palmares-premios-forque-2020/|title=Así queda el Palmarés de los Premios Forqué 2020|author=María Aller|publisher=Сайт «''Fotogramas''»|lang=es|accessdate=2022-01-16}}</ref> <ref name="Georges 2007">{{cite web|url=http://www.national-movie-awards.ru/winners/2007/|title=Лауреаты «Жорж 2007»|publisher=Сайт прэміі «''{{нп5|Жорж (прэмія)|Жорж|ru|Жорж (премия)}}''»|lang=ru|accessdate=2021-09-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210904112855/http://www.national-movie-awards.ru/winners/2007/|archivedate=4 верасня 2021|url-status=dead}}</ref> <ref name="Gold Derby 2007">{{cite web|url=https://www.goldderby.com/2006-goldderby-film-awards/|title=2006 GoldDerby Film Awards|date=2016-03-07|publisher=Сайт прэміі «''{{нп5|Залаты Дэрбі||fr|Gold Derby Awards}}''»|lang=en|accessdate=2021-09-06}}</ref> <ref name="Golden Globes 2007">{{cite web|url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2007|title=Winners & Nominees 2007|publisher=Сайт прэміі «''[[Залаты глобус]]''»|lang=en|accessdate=2021-07-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190414000338/https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2007|archivedate=14 красавіка 2019|url-status=dead}}</ref> <ref name="Golden Schmoes 2006">{{cite web|url=https://goldenschmoes.joblo.com/results/golden-schmoes-winners-and-nominees-2006/|title=Golden Schmoes Winners and Nominees (2006)|publisher=Сайт прэміі «''[[Залатое чмо]]''»|lang=en|accessdate=2021-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191111234450/https://goldenschmoes.joblo.com/results/golden-schmoes-winners-and-nominees-2006/|archivedate=11 лістапада 2019|url-status=dead}}</ref> <ref name="Goya 2007">{{cite web|url=https://www.premiosgoya.com/21-edicion/nominaciones/por-categoria/|title=Estas son las nominaciones de los Premios Goya 2007|publisher=Сайт прэміі «''[[Гоя (прэмія)|Гоя]]''»|lang=es|accessdate=2021-09-06}}</ref> <ref name="Grammy, Best Score Soundtrack For Visual Media">{{cite web|url=https://www.grammy.com/grammys/awards/winners-nominees/124|title=GRAMMY Awards Winners & Nominees for Best Score Soundtrack For Visual Media|publisher=Сайт прэміі «''[[Грэмі]]''»|lang=en|accessdate=2021-09-06}}</ref> <ref name="Hollywood Elsewhere, BSFC 2006">{{cite web|url=https://hollywood-elsewhere.com/2006/12/boston-society/|title=Boston Society of Film Critics|author=Jeffrey Wells|date=2006-12-10|publisher=Сайт «''Hollywood Elsewhere''»|lang=en|accessdate=2021-08-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210805103503/https://hollywood-elsewhere.com/2006/12/boston-society/|archivedate=5 жніўня 2021|url-status=dead}}</ref> <ref name="Hugo 2007">{{cite web|url=https://www.thehugoawards.org/hugo-history/2007-hugo-awards/|title=2007 Hugo Awards|publisher=Сайт прэміі «''[[Х’юга (прэмія)|Х’юга]]''»|lang=en|accessdate=2024-05-30}}</ref> <ref name="ICS Awards 2007">{{cite web|url=https://icsfilm.org/our-yearly-awards/2007-ics-awards-winners/|title=2007 ICS Award Winners|author=Marc van de Klashorst|date=2010-06-14|publisher=Сайт [[Міжнароднае таварыства аматараў кіно|Міжнароднага таварыства аматараў кіно]]|lang=en|accessdate=2021-09-06}}</ref> <ref name="IF Magazine, FCCA 2008">{{cite web|url=https://www.if.com.au/nominations-announced-for-fcca-awards-for-australian-film/|title=Nominations announced for FCCA Awards for Australian Film|date=2008-01-29|publisher=Сайт «''{{нп5|IF Magazine||en|IF Magazine}}''»|lang=en|accessdate=2021-11-07}}</ref> <ref name="IMDb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0457430/|title=El laberinto del fauno (2006) — IMDb|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2021-07-22}}</ref> <ref name="IMDb, ACCA 2006">{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0002990/2006/1|title=Awards Circuit Community Awards (2006)|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2021-07-28}}</ref> <ref name="IMDb, Awards">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0457430/awards|title=El laberinto del fauno — Awards|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2021-07-22}}</ref> <ref name="IMDb, INOCA 2007">{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0003084/2007/1/|title=International Online Cinema Awards (INOCA) (2007)|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2021-08-20}}</ref> <ref name="IMDb, IOMA 2007">{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0002994/2007/1|title=Italian Online Movie Awards (IOMA) (2007)|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2021-08-12}}</ref> <ref name="IMDb, Release Info">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0457430/releaseinfo|title=El laberinto del fauno — Release Info|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2021-07-22}}</ref> <ref name="IndieWire, ICP 2006">{{cite web|url=https://www.indiewire.com/2006/12/critics-poll-06-the-afterlife-of-mr-lazarescu-cristi-puius-meditation-on-mortality-tops-in-75505/|title=CRITICS’ POLL ’06 — The Afterlife of ‘Mr. Lazarescu’: Cristi Puiu’s Meditation on Mortality Tops in|author=Dennis Lim|date=2006-12-21|publisher=Сайт «''{{нп5|IndieWire||en|IndieWire}}''»|lang=en|accessdate=2021-08-08}}</ref> <ref name="IndieWire, LAFCA 2006 & NYFCC 2006">{{cite web|url=https://www.indiewire.com/2006/12/awards-watch-new-york-critics-pick-united-93-and-letters-from-iwo-jima-top-choice-in-la-75575/|title=AWARDS WATCH: New York Critics Pick “United 93” and “Letters from Iwo Jima” Top Choice in LA|author=Brian Brooks|date=2006-12-11|publisher=Сайт «''{{нп5|IndieWire||en|IndieWire}}''»|lang=en|accessdate=2021-07-26}}</ref> <ref name="IndieWire, NSFC 2007">{{cite web|url=https://www.indiewire.com/2007/01/the-critics-have-spoken-again-national-society-chooses-pans-labyrinth-as-best-film-of-2006-75445/|title=The Critics Have Spoken (Again); National Society Chooses “Pan’s Labyrinth” As Best Film of 2006|author=Eugene Hernandez|date=2007-01-07|publisher=Сайт «''{{нп5|IndieWire||en|IndieWire}}''»|lang=en|accessdate=2021-08-11}}</ref> <ref name="Infobae, Cóndor de Plata 2008">{{cite web|url=https://www.infobae.com/2008/09/16/403687-xxy-gano-el-condor-plata-la-mejor-pelicula-argentina-2007/|title="XXY" ganó el Cóndor de Plata a la mejor película argentina de 2007|date=2008-09-15|publisher=Сайт «''Infobae''»|lang=es|accessdate=2021-08-18}}</ref> <ref name="La Vanguardia, Ariel 2007">{{cite web|url=https://www.lavanguardia.com/cultura/20070321/51314068167/el-laberinto-del-fauno-acapara-los-premios-ariel-con-nueve-estatuillas.html|title='El laberinto del fauno' acapara los Premios Ariel con nueve estatuillas|date=2007-03-21|publisher=Сайт газеты «''{{нп5|La Vanguardia||en|La Vanguardia}}''»|lang=es|accessdate=2021-09-06}}</ref> <ref name="La Vanguardia, Forqué 2007">{{cite web|url=https://www.lavanguardia.com/cultura/20070509/51344178746/el-laberinto-del-fauno-ganadora-del-premio-cinematografico-jose-maria-forque.html|title='El Laberinto del Fauno', ganadora del Premio Cinematográfico José María Forqué|date=2007-05-09|publisher=Сайт газеты «''{{нп5|La Vanguardia||en|La Vanguardia}}''»|lang=es|accessdate=2022-01-16}}</ref> <ref name="LAFCA 2006">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/2006.php|title=32nd Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-07-26}}</ref> <ref name="Locus, Nebula 2008">{{cite web|url=http://www.locusmag.com/SFAwards/Db/Nebula2008.html|title=The Locus Index to SF Awards: 2008 Nebula Awards|publisher=Сайт часопіса «''{{нп5|Locus (часопіс)|Locus|en|Locus (magazine)}}''»|lang=en|accessdate=2011-06-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605231349/http://www.locusmag.com/SFAwards/Db/Nebula2008.html|archivedate=2011-06-05|url-status=dead}}</ref> <ref name="Los Angeles Times, NSFC 2007">{{cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2007-jan-07-me-national7-story.html|title=National film critics select ‘Pan’s Labyrinth’ as best picture|author=Susan King|date=2007-01-07|publisher=Сайт газеты «''[[Los Angeles Times]]''»|lang=en|accessdate=2021-08-19}}</ref> <ref name="Los Angeles Times, NYFCC 2006">{{cite web|url=http://goldderby.latimes.com/awards_goldderby/2006/12/hudson_voted_be.html|title='United 93' voted best picture by the N.Y. critics|date=2006-12-11|publisher=Сайт газеты «''[[Los Angeles Times]]''»|lang=en|accessdate=2017-12-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107022839/http://goldderby.latimes.com/awards_goldderby/2006/12/hudson_voted_be.html|archivedate=2017-11-07|url-status=}}</ref> <ref name="LVFCS, Sierra Award Winners">{{cite web|url=http://www.lvfcs.org/sierra-award-winners.html|title=Previous Sierra Award Winners|publisher=Сайт {{нп5|Таварыства кінакрытыкаў Лас-Вегаса||fr|Las Vegas Film Critics Society}}|lang=en|accessdate=2021-11-24|archive-date=25 снежня 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131225035112/http://www.lvfcs.org/sierra-award-winners.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="MovieWeb, Saturn 2007">{{cite web|url=https://movieweb.com/33rd-annual-saturn-awards-announced/|title=33rd Annual Saturn Awards Announced|author=B. Alan Orange|date=2007-05-11|publisher=Сайт «''MovieWeb''»|lang=en|accessdate=2021-09-06}}</ref> <ref name="NBR 2007">{{cite web|url=https://nationalboardofreview.org/award-years/2006/|title=2006 Award Winners|publisher=Сайт [[Нацыянальны савет кінакрытыкаў ЗША|Нацыянальнага савета кінакрытыкаў ЗША]]|lang=en|accessdate=2021-08-10}}</ref> <ref name="NSFC 2007">{{cite web|url=https://nationalsocietyoffilmcritics.com/about-2/|title=Past Awards — National Society of Film Critics|publisher=Сайт [[Нацыянальнае таварыства кінакрытыкаў ЗША|Нацыянальнага таварыства кінакрытыкаў ЗША]]|lang=en|accessdate=2021-08-20}}</ref> <ref name="OFCS 2007">{{cite web|url=http://www.altfg.com/blog/awards/online-film-critics-society-awards-2006/|title=2007 Online Film Critics Society Awards|publisher=Сайт {{нп5|Таварыства анлайн-кінакрытыкаў||en|Online Film Critics Society}}|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121003011121/http://www.altfg.com/blog/awards/online-film-critics-society-awards-2006/|archivedate=2012-10-03|url-status=}}</ref> <ref name="OFTA">{{cite web|url=http://www.oftaawards.com/film-11th-annual-film-awards-winners/|title=FILM: 11th Annual Film Awards Winners|publisher=Сайт {{нп5|Анлайн-асацыяцыя кіно і тэлебачання|Анлайн-асацыяцыі кіно і тэлебачання|pt|Prémio Online Film & Television Association}}|lang=en|accessdate=2020-09-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925232234/http://www.oftaawards.com/film-11th-annual-film-awards-winners/|archivedate=2020-09-25|url-status=}}</ref> <ref name="OFTA 2007">{{cite web|url=http://www.oftaawards.com/film-awards/11th-annual-film-awards-2006/|title=11th Annual Film Awards (2006)|publisher=Сайт {{нп5|Анлайн-асацыяцыя кіно і тэлебачання|Анлайн-асацыяцыі кіно і тэлебачання|pt|Prémio Online Film & Television Association}}|lang=en|accessdate=2021-08-05}}</ref> <ref name="OFTA, Hall of Fame">{{cite web|url=http://www.oftaawards.com/film-hall-of-fame/film-hall-of-fame-productions/|title=Film Hall of Fame: Productions|publisher=Сайт {{нп5|Анлайн-асацыяцыя кіно і тэлебачання|Анлайн-асацыяцыі кіно і тэлебачання|pt|Prémio Online Film & Television Association}}|lang=en|accessdate=2021-08-11}}</ref> <ref name="Oscar 2007">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2007|title=The 79th Academy Awards — 2007|publisher=Сайт прэміі «''[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]''»|lang=en|accessdate=2021-07-22}}</ref> <ref name="Papo de Cinema, Guarani 2007">{{cite web|url=https://www.papodecinema.com.br/guarani/12-premio-guarani-20/|title=12º Prêmio Guarani :: Premiados de 2006|publisher=Сайт «''{{нп5|Papo de Cinema||pt|Papo de Cinema}}''»|lang=pt|accessdate=2022-11-12}}</ref> <ref name="Rotten Tomatoes, NYFCO 2006">{{cite web|url=https://editorial.rottentomatoes.com/article/2006-nyfco-awards-announced/|title=2006 NYFCO Awards Announced!|author=Edward Douglas|date=2006-12-12|publisher=Сайт «''[[Rotten Tomatoes]]''»|lang=en|accessdate=2021-08-20}}</ref> <ref name="Satellite 2006">{{cite web|url=https://www.pressacademy.com/award_cat/2006/|title=2006|publisher=Сайт {{нп5|Міжнародная акадэмія прэсы|Міжнароднай акадэміі прэсы|en|International Press Academy}}|lang=en|accessdate=2021-08-11}}</ref> <ref name="SEFCA 2006">{{cite web|url=https://www.sefca.net/winners#/2006|title=Winners — 2006|publisher=Сайт {{нп5|Асацыяцыя кінакрытыкаў Паўднёвага ўсходу ЗША|Асацыяцыі кінакрытыкаў Паўднёвага ўсходу ЗША|en|Turkish Film Critics Association}}|lang=en|accessdate=2022-01-26}}</ref> <ref name="SLFCA 2007">{{cite web|url=http://www.stlfilmcritics.org/annual-awards/|title=Annual Awards|publisher=Сайт {{нп5|Асацыяцыя кінакрытыкаў Сент-Луіса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Сент-Луіса|en|St. Louis Film Critics Association}}|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150624002421/http://www.stlfilmcritics.org/annual-awards/|archivedate=2015-06-24|url-status=}}</ref> <ref name="SFGATE, SFFCC 2006">{{cite web|url=https://www.sfgate.com/bayarea/article/SF-Film-Critics-Awards-announced-2482425.php|title=SF Film Critics Awards announced|author=Ruthe Stein|date=2006-12-12|publisher=Сайт «''SFGATE''»|lang=en|accessdate=2021-08-22}}</ref> <ref name="Teatro, Gran Premio Internazionale del Doppiaggio 2007">{{cite web|url=https://www.teatro.it/notizie/cinema/premiate-roma-le-stelle-del-doppiaggio|title=Premiate a Roma le stelle del doppiaggio|author=Roberto Mazzone|date=2007-06-10|publisher=Сайт «''Teatro''»|lang=it|accessdate=2022-07-11}}</ref> <ref name="Turia 2007">{{cite web|url=https://www.carteleraturia.com/xvi-premis-turia-2007/|title=XVI PREMIS TURIA 2007|publisher=Сайт «''Cartelera Turia''»|lang=es|accessdate=2021-07-24}}</ref> <ref name="Variety, Independent Spirit 2007">{{cite web|url=https://variety.com/2007/film/awards/sunshine-brightens-spirit-awards-1117960099/|title=‘Sunshine’ brightens Spirit Awards|author=Dave McNary|date=2007-02-24|publisher=Сайт газеты «''[[Variety]]''»|lang=en|accessdate=2021-08-19}}</ref> <ref name="Variety, NSFC 2007">{{cite web|url=https://variety.com/2007/film/awards/labyrinth-wins-national-society-of-film-critics-award-1117956853/|title=‘Labyrinth’ wins National Society of Film Critics award|author=Steven Zeitchik|date=2007-01-06|publisher=Сайт газеты «''[[Variety]]''»|lang=en|accessdate=2021-08-11}}</ref> <ref name="Variety, NYFCC 2006">{{cite web|url=https://variety.com/2006/film/awards/united-93-tops-n-y-critics-circle-1117955494/|title=‘United 93’ tops N.Y. Critics Circle|author=Steven Zeitchik|date=2006-12-11|publisher=Сайт газеты «''[[Variety]]''»|lang=en|accessdate=2021-09-18}}</ref> <ref name="Village Voice, VVFP 1999—2016">{{cite web|url=https://www.villagevoice.com/2018/02/13/film-poll-top-10-movies-by-year-1999-2016/|title=Film Poll: Top 10 Movies by Year, 1999–2016|date=2018-02-13|publisher=Сайт газеты «''{{нп5|The Village Voice||en|The Village Voice}}''»|lang=en|accessdate=2021-08-18|archive-date=28 лістапада 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171128124107/https://editorial.rottentomatoes.com/article/online-film-critics-offer-their-annual-nominations/|url-status=dead}}</ref> }} == Спасылкі == * [https://www.imdb.com/title/tt0457430/awards Спіс узнагарод і намінацый фільма «Лабірынт фаўна»] на сайце «[[Internet Movie Database]]» {{Вонкавыя спасылкі}} {{Гільерма дэль Тора}} [[Катэгорыя:Спісы ўзнагарод і намінацый фільмаў|Лабірынт фаўна]] 2rdnh0v3ihzkddk24ab7xdr66d77u9l 0 687264 5174256 5154534 2026-08-01T17:48:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174256 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя}} '''Radio Wnet''' — [[Польшча|польская]] [[радыёстанцыя]], з цэнтральнай студыяй у [[Варшава|Варшаве]]. Заснавана 25 мая 2009 года як інтэрнэт-радыё; з лістапада 2018 года развівае таксама [[FM]]-вяшчанне ў шэрагу гарадоў Польшчы.<ref>{{Cite web |url=https://wnet.fm/historia-radia-wnet/ |title=Historia Radia Wnet |website=WNET.fm |language=pl |access-date=17 студзеня 2026 |archive-date=29 студзеня 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260129102241/https://wnet.fm/historia-radia-wnet/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://wnet.fm/o-nas/ |title=O nas |website=WNET.fm |language=pl |access-date=17 студзеня 2026 |archive-date=29 студзеня 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260129102303/https://wnet.fm/o-nas/ |url-status=dead }}</ref> Заснавальнікам і галоўным рэдактарам «Radio Wnet» з’яўляецца [[:pl:Krzysztof_Skowroński|Кшыштаф Скаўронскі]], а назву «Wnet» прапанаваў [[:pl:Grzegorz_Wasowski|Гжэгаж Васоўскі]].<ref>{{Cite web |url=https://wnet.fm/historia-radia-wnet/ |title=Historia Radia Wnet |website=WNET.fm |language=pl |access-date=17 студзеня 2026 |archive-date=29 студзеня 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260129102241/https://wnet.fm/historia-radia-wnet/ |url-status=dead }}</ref> 11 лістапада 2020 года пачала сваю працу беларуская рэдакцыя радыёстанцыі — '''«Радыё Унэт»''', якая з’яўлялася структурнай часткай польскага «Radio Wnet» і мела свой блок у эфіры кожны будны дзень раніцай і ўвечары<ref>[https://radiounet.fm/pra-nas/ Пра нас]</ref>. 14 сакавіка 2024 г. стала вядома, што беларуская рэдакцыя '''«Радыё Унэт»''' прыпыняе вяшчанне праграм на беларускай мове.<ref>{{Cite web |url=https://radiounet.fm/radyyo-unet-chasova-prypynyae-vyashchanne-pragram-na-belaruskaj-move/ |title=Радыё Ўнэт часова прыпыняе вяшчанне праграм на беларускай мове |access-date=28 сакавіка 2024 |archive-date=14 сакавіка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314132145/https://radiounet.fm/radyyo-unet-chasova-prypynyae-vyashchanne-pragram-na-belaruskaj-move/ |url-status=dead }}</ref> == Гісторыя «Radio Wnet» == Радыёстанцыя «Wnet» заснавана ў 2009 годзе і першапачаткова функцыянавала толькі ў [[Інтэрнэт|інтэрнэце]].<ref>{{Cite web |url=https://wnet.fm/historia-radia-wnet/ |title=Historia Radia Wnet |website=wnet.fm |language=pl |access-date=2026-01-17 |archive-date=29 студзеня 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260129102241/https://wnet.fm/historia-radia-wnet/ |url-status=dead }}</ref> З сярэдзіны кастрычніка 2018 года яго праграмы пачалі трансліравацца на хвалях FM у Варшаве і [[Кракаў|Кракаве]], у ліпені 2020 года далучыўся [[Вроцлаў|Уроцлаў]], а ў снежні — [[Беласток]].<ref>{{Cite web |url=https://wnet.fm/historia-radia-wnet/ |title=Historia Radia Wnet |website=wnet.fm |language=pl |access-date=2026-01-17 |archive-date=29 студзеня 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260129102241/https://wnet.fm/historia-radia-wnet/ |url-status=dead }}</ref> === Заснаванне і ранні этап (2009—2018) === 25 мая 2009 года апоўдні ў Варшаве пачало вяшчанне інтэрнэт-радыё «Wnet». Першай аўтарскай перадачай былі «Rycerze» («Рыцары»).<ref name="wnet_hist">{{Cite web |url=https://wnet.fm/historia-radia-wnet/ |title=Historia Radia Wnet |website=WNET.fm |language=pl |access-date=17 студзеня 2026 |archive-date=29 студзеня 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260129102241/https://wnet.fm/historia-radia-wnet/ |url-status=dead }}</ref> Ад пачатку адным з ключавых фарматаў стаў «Poranek Wnet» («Раніца Wnet»), які ў розныя перыяды вялі (сярод іншых) [[:pl:Katarzyna_Adamiak-Sroczyńska|Катажына Адамяк-Срачынская]], [[:pl:Monika_Wasowska|Маніка Васоўская]] і [[:pl:Grzegorz_Wasowski|Гжэгаж Васоўскі]], [[:pl:Jerzy_Jachowicz|Ежы Яховіч]], [[:pl:Dariusz_Rosiak|Дар'юш Росяк]], [[:pl:Piotr_Goćkowski|Пётр Гацькоўскі]], [[:pl:Łukasz_Warzecha|Лукаш Важэха]] ды іншыя аўтары.<ref name="wnet_hist"/> У 2010 годзе «Poranek Wnet» пачалі рэтрансліраваць на [[:pl:Radio_Warszawa|Radio Warszawa]] і [[:pl:Radio_Nadzieja|Radio Nadzieja]]. У 2011 годзе была створана рэдакцыя інтэрнэт-партала, а таксама запушчана ініцыятыва «Spółdzielcze Media Wnet» («Кааператыўныя медыя Wnet»). У 2013 годзе пачала выходзіць газета ''«Kurier Wnet»'' (галоўная рэдактарка — Катажына Адамяк-Срачынская).<ref name="wnet_hist"/> === Пачатак FM-вяшчання і пашырэнне частот (з 2018) === 12 лістапада 2018 года «Radio Wnet» распачало ўласнае эфірнае (FM) вяшчанне ў [[Варшава|Варшаве]] і [[Кракаў|Кракаве]]. У 2019—2020 гадах станцыя паслядоўна атрымлівала частоты ў іншых гарадах (у тым ліку ва [[Уроцлаў|Уроцлаве]], [[Шчэцін]]е, [[Беласток]]у, [[Быдгашч]]ы, [[Люблін]]е і [[Лодзь|Лодзі]]).<ref name="wnet_hist"/> Паводле інфармацыі станцыі, на 2023 год у «Radio Wnet» дзейнічала каля 50 аўтарскіх перадач і звыш 90 супрацоўнікаў.<ref name="wnet_about">{{Cite web |url=https://wnet.fm/o-nas/ |title=O nas |website=WNET.fm |language=pl |access-date=17 студзеня 2026 |archive-date=29 студзеня 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260129102303/https://wnet.fm/o-nas/ |url-status=dead }}</ref> == Арганізацыя і дзейнасць == «Radio Wnet» дзейнічае як медыяпраект (радыёвяшчанне + партал з публікацыямі і запісамі перадач). Афіцыйная інфармацыя пра дзейнасць, кантакты і геаграфію вяшчання публікуецца на сайце радыё.<ref>{{Cite web |url=https://wnet.fm/o-nas/ |title=O nas |website=wnet.fm |language=pl |access-date=2026-01-17 |archive-date=29 студзеня 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260129102303/https://wnet.fm/o-nas/ |url-status=dead }}</ref> === Праграмы і фармат === «Radio Wnet» пазіцыянуе сябе як «сапраўды грамадзкі СМІ» ({{lang-pl|Naprawdę obywatelskie medium}}) і выпускае аўтарскія перадачы на тэмы культуры, гісторыі, палітыкі, грамадскага жыцця, тэхнікі і інш., а таксама развівае інтэрнэт-партал і мультымедыйны кантэнт (аўдыа/відэа).<ref name="wnet_about"/> === Замежныя студыі і партнёрствы === Радыё развівае сетку замежных студый і карэспандэнтаў (у тым ліку ў [[ЗША]], [[Украіна|Украіне]], [[Літва|Літве]], [[Ліван]]е, [[Францыя|Францыі]]).<ref name="wnet_hist"/> Паводле апісання станцыі, яна таксама супрацоўнічае з [[:pl:Radio_DEON|Radio DEON]] у [[Чыкага|Чыкага]] і ў штаце [[Фларыда (штат)|Фларыда]] (ЗША), што дазваляе рэтрансляваць перадачы на частцы тэрыторыі ЗША.<ref name="wnet_about"/> == Беларуская рэдакцыя — «Радыё Унэт» == 11 лістапада 2020 года пачала працу беларуская рэдакцыя «Radio Wnet» («Радыё Унэт»), якая выпускала праграмы на беларускай мове і асвятляла падзеі ў [[Беларусь|Беларусі]] і жыццё [[беларуская дыяспара|беларускай дыяспары]] (Польшча, [[Літва]], [[Украіна]], [[Швейцарыя]] і інш.).<ref name="radiounet_about">{{Cite web |url=https://radiounet.fm/pra-nas/ |title=Пра нас |website=radiounet.fm |language=be |access-date=17 студзеня 2026}}</ref> [[Файл:Радыё Ўнэт. «Вялікае падарожжа» ў Быдгашчы.jpg|міні|справа|«Вялікае падарожжа» Радыё Унэт па Польшчы. Сустрэча з прадстаўнікамі беларускай дыяспары ў Быдгашчы]] Паводле пазнакі на сайце рэдакцыі, праект фінансава падтрымліваўся «ў межах польскага супрацоўніцтва ў развіцці» (праграмы дапамогі) Міністэрства замежных спраў Польшчы.<ref>{{Cite web |url=https://radiounet.fm/projekt-finansovany-shchadryascy-za-sredki-polskaga-supratsounitstva-u-razvici-ministerstva-zamezhnyh-spr%E1%B4%80u-polshchy/ |title=Праект фінансаваны шчодрасцю за сродкі польскага супрацоўніцтва ў развіцці Міністэрства замежных спраў Польшчы |website=radiounet.fm |language=be |access-date=17 студзеня 2026}}</ref> === Вяшчальны расклад === Беларуская служба выпускала ў будні дзве асноўныя праграмы: * «Світанак свабоды» — 6:00—7:00 (паводле беларускага часу); * «Жыве Беларусь уначы» — 00:00—2:00.<ref name="radiounet_about"/> 14 сакавіка 2024 года рэдакцыя паведаміла пра часовае прыпыненне вяшчання праграм «Радыё Унэт» на беларускай мове.<ref>{{Cite web |url=https://radiounet.fm/radyyo-unet-chasova-prypynyae-vyashchanne-pragram-na-belaruskaj-move/ |title=Радыё Ўнэт часова прыпыняе вяшчанне праграм на беларускай мове |access-date=28 сакавіка 2024 |archive-date=14 сакавіка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314132145/https://radiounet.fm/radyyo-unet-chasova-prypynyae-vyashchanne-pragram-na-belaruskaj-move/ |url-status=dead }}</ref> === Супрацоўнікі і вядучыя === Паводле раздзела на сайце беларускай рэдакцыі «Радыё Унэт», у праекце працавалі:<ref name="radiounet_about"/> * [[Вольга Сямашка]] — галоўная рэдактарка беларускай рэдакцыі; журналістка з досведам больш за 20 гадоў, працавала на [[Беларускае радыё|Беларускім радыё]], у першую чаргу з эканамічнай тэматыкай; пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года пакінула Беларусь праз пагрозу палітычнага пераследу; жыла ва [[Украіна|Украіне]], [[Польшча|Польшчы]] і [[Літва|Літве]].<ref name="radiounet_about"/> * [[Раман Ждановіч]] — адзін з галасоў беларускай службы ад пачатку яе працы; першы вядучы эфіру «Жыве Беларусь уначы»; раней працаваў на «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскім радыё для Беларусі]]», таксама быў журналістам фонду EURO2012, прадзюсарам тэлеканала «[[Белсат]]».<ref name="radiounet_about"/> * [[Аліна Крамко]] — вядучая «Жыве Беларусь уначы»; аўтарка падкастаў «Спадчына», «Гучы, Беларусь, уначы» і «Топ-5»; у эфіры з 2012 года, працавала на [[Беларускае радыё|Беларускім радыё]]; у сваіх праграмах часта звярталася да тэм культуры і мастацтва, запрашаючы беларускіх музыкаў, пісьменнікаў, гісторыкаў і інш.<ref name="radiounet_about"/> * [[Марына Савіцкая]] — музычная вядоўца «Жыве Беларусь уначы»; раней працавала каля 10 гадоў на беларускім рок-радыё [[Радыё «Сталіца»|«Сталіца»]], у 2020 годзе ўдзельнічала ў забастоўцы і звольнілася; пасля пераезду ў [[Кіеў]] і далей у [[Варшава|Варшаву]] працягнула працу ў радыёфармаце; у эфірах запрашала музыкаў і вяла размовы пра музыку і канцэртнае жыццё.<ref name="radiounet_about"/> * [[Андрусь Гаёвы]] — журналіст; супрацоўнічаў з выданнямі «Наша Ніва», «Белсат», «Новы Час», «Радыё Свабода», «Зялёны партал» і інш.; займаўся праваабарончай журналістыкай; у 2019 годзе пры падтрымцы Праваабарончага цэнтра «[[Вясна (праваабарончы цэнтр)|Вясна]]» стварыў рэгіянальны інфармацыйны партал «Палеская Вясна»; у праекце «Радыё Ўнэт» працаваў са жніўня 2021 года як журналіст і вядучы «Світанку свабоды» і «Вынікаў тыдня» (у тым ліку з кіеўскай студыі да пачатку вайны ва Украіне).<ref name="radiounet_about"/> * [[Алена Прыходзька]] — вядоўца ранішніх эфіраў і карэспандэнтка; далучылася да каманды ў лютым 2021 года пасля выезду з Беларусі праз пагрозу палітычнага пераследу; раней каля 10 гадоў працавала вядоўцай і рэдактаркай рэгіянальнага радыё; пасля пачатку вайны ва Украіне пераехала і працавала як карэспандэнтка і аўтарка падкастаў «Я журналіст, навошта вы мяне б’яце?» і «Неверагодныя».<ref name="radiounet_about"/> * [[Іван Савановіч]] — карэспандэнт у [[Варшава|Варшаве]]; у эфіры прадстаўляў асноўныя навіны дня, а таксама рыхтаваў рэпартажы пра акцыі салідарнасці і мерапрыемствы беларускай дыяспары ў Польшчы.<ref name="radiounet_about"/> === Перадачы і рубрыкі === Сярод названых на сайце беларускай рэдакцыі перадач, фарматаў і падкастаў — «Світанак свабоды», «Жыве Беларусь уначы», «Спадчына», «Гучы, Беларусь, уначы», «Топ-5», «Я журналіст, навошта вы мяне б’яце?», «Неверагодныя».<ref name="radiounet_about"/> === Спыненне працы (2024) === 14 сакавіка 2024 года стала вядома, што беларуская рэдакцыя «Радыё Унэт» часова прыпыніла працу і рэгулярныя выпускі беларускіх праграм. Паводле інтэрв’ю [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] з галоўнай рэдактаркай [[Вольга Сямашка|Вольгай Сямашкай]], прычынай стала адсутнасць своечасовага пацвярджэння адносна далейшага фінансавання праекта: рэдакцыя чакала рашэння пра падтрымку з бюджэтных сродкаў, звязаных з дзейнасцю [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Польшча|Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Польшча]].<ref>{{Cite web |url=https://baj.media/be/chamu-prypynila-pracu-belaruskaja-rjedakcyja-radyjo-njet/ |title=«Мы не зачыняемся». Вольга Сямашка патлумачыла, чаму прыпыніла працу беларуская рэдакцыя «Радыё Ўнэт» |website=Беларуская асацыяцыя журналістаў |date=2024-03-14 |language=be |access-date=2026-01-18}}</ref> У тым жа матэрыяле адзначалася, што рэдакцыя разглядала гэта як часовую меру і заяўляла пра гатоўнасць аднавіць працу пасля вырашэння фінансавых пытанняў. Таксама паведамлялася, што беларускія праграмы прыбралі са штодзённага жывога эфіру, а ў іх месцы пакінулі музычны плэй-ліст з інфармацыйным паведамленнем пра часовую адсутнасць выпускаў.<ref>{{Cite web |url=https://baj.media/be/chamu-prypynila-pracu-belaruskaja-rjedakcyja-radyjo-njet/ |title=«Мы не зачыняемся». Вольга Сямашка патлумачыла, чаму прыпыніла працу беларуская рэдакцыя «Радыё Ўнэт» |website=Беларуская асацыяцыя журналістаў |date=2024-03-14 |language=be |access-date=2026-01-18}}</ref> Паводле БАЖ, каманда беларускай рэдакцыі складалася з шасці чалавек, а вядучыя і карэспандэнты працавалі, між іншым, у [[Літва|Літве]], [[Украіна|Украіне]], [[Беласток]]у і [[Варшава|Варшаве]].<ref>{{Cite web |url=https://baj.media/be/chamu-prypynila-pracu-belaruskaja-rjedakcyja-radyjo-njet/ |title=«Мы не зачыняемся». Вольга Сямашка патлумачыла, чаму прыпыніла працу беларуская рэдакцыя «Радыё Ўнэт» |website=Беларуская асацыяцыя журналістаў |date=2024-03-14 |language=be |access-date=2026-01-18}}</ref> == Правапіс і назва беларускай службы == У публікацыях беларуская рэдакцыя выкарыстоўвала афіцыйны правапіс і ўнармаваную беларускую літаратурную мову; аднак у брэндавым найменні паслядоўна фіксавалася форма ''«Радыё Ўнэт»'' (з літарай «Ў» у пачатку слова «Ўнэт») на сайце і ў назве праекта.<ref name="radiounet_about"/> Паводле актуальных [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|афіцыйных правіл правапісу]] гук [у] на пачатку ўласных імён і назваў перадаецца вялікай літарай «У».<ref>{{Cite web |url=https://www.barsu.by/images/stories/uch2020/filfak/belmova_punktuacyja_metad/druk/belmova_praktykum.pdf |title=Практыкум па беларускай мове: фанетыка. Арфаграфія. Арфаэпія (метадычныя матэрыялы) |publisher=БДУ/БарДУ (pdf) |language=be |access-date=17 студзеня 2026 |url-status=dead }}</ref> Пры гэтым у выпадках напісання іншых, чым назва радыё, слоў, рэдакцыя прытрымлівалася правіл (напрыклад, «ва Украіне»).<ref name="radiounet_about"/> == Як слухаць == Апрача FM-вяшчання, станцыю «Radio Wnet» можна слухаць праз інтэрнэт (стрымінг на афіцыйным сайце і іншымі спосабамі, пазначанымі ў інструкцыі ''«Jak słuchać»'').<ref>{{Cite web |url=https://wnet.fm/jak-sluchac/ |title=Jak słuchać |website=wnet.fm |language=pl |access-date=2026-01-17 |url-status=dead }}</ref> === Частоты === * [[Варшава]] — 87,8 MHz * [[Кракаў]] — 95,2 MHz * [[Уроцлаў]] — 96,8 MHz * [[Шчэцін]] — 98,9 MHz * [[Беласток]] — 103,9 MHz * [[Быдгашч]] — 104,4 MHz * [[Люблін]] — 101,1 MHz * [[Лодзь]] — 106,1 MHz<ref name="wnet_hist"/> == Гл. таксама == * [[:Катэгорыя:Беларускія СМІ ў замежжы|Беларускія СМІ ў замежжы]] * [[:Катэгорыя:Радыёстанцыі на беларускай мове|Радыёстанцыі на беларускай мове]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://wnet.fm/ WNET.fm] (польская версія, галоўны сайт) * [https://radiounet.fm/ radiounet.fm] (архіў/сайт беларускай рэдакцыі) * [https://sluchaj.wnet.fm/ Прамое слуханне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260305122519/https://sluchaj.wnet.fm/ |date=5 сакавіка 2026 }} (стрым) * [https://t.me/radiounetfm Тэлеграм-канал беларускай рэдакцыі] {{Беларускія інтэрнэт-медыя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Польшчы]] [[Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 2009 годзе]] [[Катэгорыя:Беларуская мова ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларуская дыяспара Варшавы]] ql9t7j4inku4b7qmuv4huv891r9c839 0 688277 5174247 5099406 2026-08-01T17:14:53Z StachLysy 62453 вікіфікацыя 5174247 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Вясёлыя рабяты}} {{Літаратурны твор |Назва = Вясёлыя рабяты |Назва-арыгінал = {{lang-ru|Весёлые ребята}} |Жанр = гумар |Аўтар = [[Наталля Аляксандраўна Дабрахотава-Майкова|Наталля Дабрахотава-Майкова]], {{нп5|Уладзімір Паўлавіч Пятніцкі|Уладзімір Пятніцкі|ru|Пятницкий, Владимир Павлович}} |Мова арыгіналу = руская |Напісаны = 1971—1972 |Публікацыя = 1998 |Выдавецтва = Арда |Электронная версія = https://booksonline.com.ua/view.php?book=113514 }} «'''Вясёлыя рабяты'''» ({{lang-ru|Весёлые ребята}}) — збор гратэскных літаратурных анектодаў, створаны ў [[1971]]—[[1972]] гадах супрацоўнікамі рэдакцыі часопіса «{{нп5|Піянер (часопіс)|Піянер|ru|Пионер (журнал)}}» — кніжным графікам [[Наталля Аляксандраўна Дабрахотава-Майкова|Наталляй Дабрахотавай-Майковай]] і мастаком-нонканфармістам {{нп5|Уладзімір Паўлавіч Пятніцкі|Уладзімірам Пятніцкім|ru|Пятницкий, Владимир Павлович}}. Анекдоты са збору маюць падабенства з літаратурнымі анекдотамі {{нп5|Данііл Іванавіч Хармс|Хармса|ru|Хармс, Даниил Иванович}} і часта памылкова прыпісваюцца яму. Найбольшае распаўсюджанне збор атрымаў шляхам [[самвыдат]]у, а ў [[1998]] годзе быў упершыню афіцыйна выдадзены. == Аўтары == [[Наталля Аляксандраўна Дабрахотава-Майкова]] (нар. 7 ліпеня 1938) — расійская мастачка, перакладчыца. У 1960 годзе скончыла хімфак [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ]], два гады працавала па спецыяльнасці. Маляваць вучылася ў студыі пры клубе Серафімовіча, кіраўнік М. Т. Хазанаў. З 1962 года працуе мастаком-ілюстратарам. Шмат гадоў супрацоўнічала з часопісам «{{нп5|Піянер (часопіс)|Піянер|ru|Пионер (журнал)}}», зрэдку з іншымі часопісамі. У асноўным працавала з дзіцячай і навукова-папулярнай літаратурай (выдавецтвы «Молодая гвардия», «Детская литература», «Аванта+» і іншыя)<ref name="Fantlab, Работы Н. Доброхотовой-Майковой" /><ref name="Сайт сестер Доброхотовых" />. З 1974 года працавала разам з сястрой Таццянай Аляксандраўнай Дабрахотавай-Майковай<ref name="Fantlab, Работы Т. Доброхотовой-Майковой" />. Маці перакладчыцы Кацярыны Міхайлаўны Дабрахотавай-Майковай<ref name="Fantlab, Екатерина Доброхотова-Майкова" />. {{нп5|Уладзімір Паўлавіч Пятніцкі||ru|Пятницкий, Владимир Павлович}} (18 ліпеня 1938 — 17 лістапада 1978) — расійскі мастак, прадстаўнік неафіцыйнага мастацтва. З 1955 па 1957 год вучыўся на хімфаку [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ]]. У 1957 годзе паступіў у Маскоўскі тэкстыльны інстытут на мастацкае аддзяленне. У 1959 годзе быў выключаны за фармалізм. У 1960 годзе паступіў у Маскоўскі паліграфічны інстытут, які скончыў у 1965 годзе з адзнакай. У якасці дыплома прадставіў афармленне книгі Льюіса Кэрала «Аліса ў краіне цудаў». Пятніцкі быў адной з асноўных фігур маскоўскага андэграўнда 1960–70-х гадоў<ref name="Сайт сестер Доброхотовых, О Пятницком" />. Паводле ўспамінаў Наталлі Дабрахотавай-Майковай, яны пазнаёміліся з Пятніцкім на хімфаку МДУ і былі аднакурснікамі, ён закахаўся ў яе малодшую сястру Таццяну, з якой пазней меў агульную дачку<ref name="ПУБЛЕКАТЦЫЯ, 2016-11-07" />. == Гісторыя стварэння == Суаўтар кнігі Наталля Дабрахотава-Майкова ў пасляслоўі 1996 года, напісаным да выдання 1998 года, паведамляе пра абставіны яе стварэння{{sfn|Доброхотова-Майкова, Пятницкий|1998}}. Яна з’яўлялася пазаштатным мастаком часопіса «{{нп5|Піянер (часопіс)|Піянер|ru|Пионер (журнал)}}», якога летам 1971 года пасля вымушанага выхаду на пенсію галоўнай рэдактаркі {{нп5|Наталля Уладзіміраўна Ільіна|Наталлі Уладзіміраўны Ільіной|ru|Ильина, Наталья Владимировна}}, на думку яе каманды, чакаў крах. {{Цытата|Крушэнне адзначалі з размахам. Рэдакцыя, былыя супрацоўнікі, любімыя аўтары (усе спрэс знакамітасці) употай склалі для Н. У. памятны рукапісны нумар часопіса. Атрымалася выдатная кніга, вельмі смешная. Нам з Пятніцкім дасталася рубрыка «Любімая папка Калекцыяні-Збірайлава», малюсенькая, у чвэрць паласы. Яна з’явілася незадоўга да гэтага, вёў яе [[Яўген Барысавіч Рэйн|Рэйн]], адкопваў дзесьці анекдоты пра вялікіх пісьменнікаў, у асноўным, здаецца, пра [[Марк Твэн|Марка Твэна]]. Пушкін таксама прысутнічаў. Пятніцкі маляваў да гэтых анекдотаў графічныя мініяцюры крыху большыя за паштовую марку. Гэты раздзел мы і перадалі. Склалі дзве пародыі{{sfn|Доброхотова-Майкова, Пятницкий|1998}}.}} Тэксты гэтых першых пародый у асноўны корпус анекдотаў не ўвайшоў, аднак пачатак быў пакладзены. {{Цытата|Потым мы не маглі спыніцца. Варта было адкрыць рот, новая гісторыя паўставала як бы сама. <…> Усё, што прыдумвалася, запісвалі адразу начыста, і гэтак жа Пятніцкі маляваў карцінкі. Усе малюнкі — яго. Тэкстаў, здаецца, маіх больш. Ёсць агульныя. Мае, як правіла, даўжэй, Валодзіны — геніяльней{{sfn|Доброхотова-Майкова, Пятницкий|1998}}.}} Пятніцкі жыў тады ў сям’і сваёй суаўтаркі і разам з яе сваячкамі зрабіў каляровыя маскі-партрэты Пушкіна, Гогаля, Талстога і Дастаеўскага (іх выявы можна было пазней убачыць на вокладцы выдання 1998 года; гэтыя артэфакты захаваліся і ў XXI стагоддзі выстаўляліся ў прыватнай галерэі на выставе Пятніцкага). == Распаўсюджанне == Першыя копіі кніжкі ўяўлялі сабой фота- і ксеракопіі рукапісу з ілюстрацыямі. Асобнікі мелі тытульную старонку з аўтарскай назвай «Вясёлыя рабяты». У больш позніх версіях пры перапрацоўцы ў машынапісны тэкст тытульны ліст быў згублены. Паводле Дабрахотавай-Майковай «''па той жа прычыне не мела шырокай агалоскі графічна-матэматычная Валодзіна кампазіцыя пра каханне бегемотаў, якое назіраў Ф. М. Дастаеўскі (царства яму нябеснае), з фіналам: „і нічога складанага ў гэтай навуцы няма“''»{{sfn|Доброхотова-Майкова, Пятницкий|1998}}. Пазней у масавай свядомасці тэкст, які страціў тытульны ліст і стаў ананімным, «''набыў''» аўтарства {{нп5|Данііл Іванавіч Хармс|Хармса|ru|Хармс, Даниил Иванович}}, якому сапраўды належыць шэраг парадыйных мініяцюр пра Пушкіна і Гогаля. Асобнікі анекдотаў у фармаце самвыдату разышліся па руках і мелі велізарны поспех. {{нп5|Ілля Уладзіміравіч Кукулін|І. У. Кукулін|ru|Кукулин, Илья Владимирович}} паведамляе: «''У канцы 80-х — пачатку 90-х гг. асобныя тэксты з цыкла „Вясёлыя рабяты“ шматкроць друкаваліся ў газетах („Праўда“ ад 23 лістапада 1991 года і інш.) з рознымі ўказаннямі аўтарства (Хармс, „прыпісваецца Хармсу“) або з заклікамі да аўтара адгукнуцца. Упершыню сапраўдныя аўтары былі названыя ў нататцы {{нп5|Мікалай Усеваладавіч Катрэлёў|М. У. Катрэлёва|ru|Котрелёв, Николай Всеволодович}}{{sfn|Котрелёв. «Письмо в редакцию»|1988}} ў 1988 г. У дадатку да зборніка прозы і дзённікаў Хармса, які выйшаў у выдавецтве „Глагол“, былі змешчаны тэксты Дабрахотавай і Пятніцкага з даданнем аналагічных тэкстаў іншых аўтараў''»<ref name="АНЕКДОТЫ О РУССКИХ ПИСАТЕЛЯХ" />. У сваім блогу Дабрахотава-Майкова піша, што арыгінал існаваў у зялёным нататніку з нейкай канферэнцыі<ref name="ПУБЛЕКАТЦЫЯ, 2016-11-06" />. У 1998 годзе яе сябар выдавец {{нп5|Уладзімір Ігаравіч Грушэцкі|У. І. Грушэцкі|ru|Грушецкий, Владимир Игоревич}} (выдавецтва «Арда») ажыццявіў маленькім накладам публікацыю «Вясёлых рабят». Па сцвярджэнні аўтаркі публікацыя была «''не вельмі ўдалая, тэкст наборны і малюнкі пераблытаны''»<ref name="ПУБЛЕКАТЦЫЯ, 2016-11-06" />. У 2020 годзе факсіміле рукапісу з шырокім абсягам дадатковых матэрыялаў было выпушчана асобнай кнігай: «„Леў Талстой вельмі любіў дзяцей…“ Анекдоты пра пісьменнікаў, якія прыпісваюцца Хармсу» (Масква, выдавецтва «Эксмо»). Апроч факсіміле рукапісу з малюнкамі У. Пятніцкага кніга ўключае ў сябе шматлікія каментарыі, а таксама навуковыя і біяграфічныя артыкулы розных спецыялістаў<ref name="Независимая газета, 2020-08-12" />. Кніга была прадстаўлена на Маскоўскім кніжным кірмашы — 2020<ref name="Газета «Культура», 2020-10-05" />, кніжнымі рэцэнзентамі ўключалася ў агляды «''кніга тыдня''» і «''самыя цікавыя навінкі апошніх месяцаў''»<ref name="Комсомольская правда, 2020-09-10" /><ref name="Известия, 2020-09-13" />. Рэцэнзія на кнігу выйшла ў альманаху, прысвечаным гісторыі самвыдату ў Расіі «Acta samizdatica» (№ 5, 2020): «''Без перабольшанняў можна сказаць, што мы, нарэшце, атрымалі кнігу, якую ўсе даўно чакалі''»{{sfn|Гладких. «Даниил Хармс ненавидел детей…»|2020}}. Венгерская літаратуразнаўца Жофія Калаўскі ў рэцэнзіі, напісанай для венгерскага Інстытута літаратуразнаўства, адзначае, што ў выданні паказана, як гэты твор увайшоў у сацыяльны і культурны кантэкст 1970-х гадоў, што яно дапоўнена серыяй даследаванняў і інтэрв’ю, якія аналізуюць ролю і значэнне анекдотаў у многіх сумежных галінах культуры<ref name="Reciti, Kalavszky Zsófia review" />. Мастак, заснавальнік арт-камуны ОДЕКАЛ Сяргей Сігерсан уключыў кнігу ў спіс «''5 кніг пра тое, што ўяўляў сабой савецкі арт-самвыдат''»<ref name="Горький, Сергей Сигерсон" />. == Крытыка і аналіз == Кукулін піша: {{Цытата|«Як бы гістарычныя» тэксты Дабрахотавай і Пятніцкага актыўна звяртаюцца да рэальных падзей жыцця расійскіх класікаў (знаходжанне Дастаеўскага на катарзе, «нарадалюбства» і педагагічны досвед Льва Талстога і да т.п.), але ў значна большай ступені — да іх напаўміфалагічных вобразаў у свядомасці савецкага або падсавецкага інтэлігента. Гэтыя вобразы ўзыходзяць да стэрэатыпаў савецкай школьнай праграмы, да крытычнай літаратуры і гістарычных анекдотаў рознага паходжання. У тэкстах Хармса Пушкін і Гогаль, якія спатыкаюцца адзін аб аднаго, становяцца дзіўнымі персанажамі, якія парадзіруюць саму ідэю «гістарычнага анекдота». «Вясёлыя рабяты» — наступная стадыя той жа традыцыі. Іх персанажы маюць пастаянныя прыкметы. <…> У параўнанні з тэкстамі Хармса, у «Вясёлых рабятах» большае месца нададзена сацыяльнай сатыры. Тэксты Дабрахотавай і Пятніцкага парадзіруюць тую асаблівую ідэалагічную і псіхалагічную значнасць, якую набыла ў Расіі гісторыя літаратуры. Гісторыя літаратуры ўсведамляецца ў пародыі як свайго роду хатняя інтэлігенцкая міфалогія; «Вясёлыя рабяты» парадзіруюць гэтую міфалогію, — але парадзіруюць, не адмяняючы яе значнасці. Дабрахотава і Пятніцкі стварылі свайго роду паралельную міфалогію, а разам з тым — прадуктыўны культурны механізм далейшага развіцця такіх паралельных міфалогій. «Паралельныя міфалогіі» сталі заўважнай і неабходнай часткай самарэфлексіі культурнай свядомасці для нонканфармісцкай інтэлігенцыі СССР. Антыідэалагізм, здзек над штампамі савецкага выкладання літаратуры, парадаксальная пераканаўчасць персанажаў — усё гэта прывяло да таго, што тэксты Дабрахотавай і Пятніцкага былі надзвычай папулярныя ў самвыдаце, і, у сваю чаргу, паслужылі ўзорам для шматлікіх перайманняў і пераробак<ref name="АНЕКДОТЫ О РУССКИХ ПИСАТЕЛЯХ" />.}} Назаранка піша: {{Цытата|Галоўны ж апавядальны прынцып «Вясёлых рабят», несумненна, узыходзіць да Хармса: гэта непрадказальнасць дакладнага/скажонага/інверсіраванага пераказу фактаў. Узмоцнены не толькі псіхалагічныя, але і храналагічныя зрухі: расійская літаратура бачыцца з 1970-х гадоў як адзіны тэкст, замкнёны на сабе, як адзіная часавая кропка. <…> Аўтары тут жа руйнуюць ілюзію адарванасці класічнай літаратуры ад сучаснасці. У цыкле сустракаюцца і рэаліі савецкага часу: калымскі лагер, нібыта апісаны Гогалем, юбілеі класікаў{{sfn|Назаренко. «Конструирование биографий в исторических анекдотах»|2007}}.}} Расійскі пісьменнік Віктар Кротаў адзначаў, што збор літаратурных анекдотаў «''сыграў аздараўляльную ролю ў часы празмернай савецкай кананізацыі класікаў''»{{sfn|Доброхотова-Майкова, Пятницкий|2020|с=73}}. Пісьменнік {{нп5|Яўген Анатолевіч Папоў|Яўген Папоў|ru|Попов, Евгений Анатольевич}} наадварот выказваў думку, што гэтыя тэксты не займалі ніякага месца ў рускай вуснай традыцыі і назваў іх «''савецкім зубаскальствам і пляскай на магілах геніяў''»{{sfn|Доброхотова-Майкова, Пятницкий|2020|с=81-82}}. Журналіст і крытык {{нп5|Антон Уладзіміравіч Долін|Антон Долін|ru|Долин, Антон Владимирович}} узгадаў, што гэтыя тэксты «''былі бліскучымі і складаліся ў [[Постмадэрнізм|постмадэрнісцкі]] метатэкст''». Ён адзначыў, што ніколі не бачыў у іх непавагі да класікі, бо героі гэтых анекдотаў не рэальныя аўтары, а «''дурныя, смешныя (пераважна барадатыя) партрэты са сцен абшарпанага школьнага кабінета літаратуры''»{{sfn|Доброхотова-Майкова, Пятницкий|2020|с=107}}. == Адаптацыі == У 1997 годзе 2-м {{нп5|Адкрыты расійскі фестываль анімацыйнага кіно|Адкрытым расійскім фестывалі анімацыйнага кіно|ru|Открытый российский фестиваль анимационного кино}} ў [[Таруса|Тарусе]] быў паказаны курсавы мультфіль студэнта [[Усерасійскі дзяржаўны інстытут кінематаграфіі імя С. А. Герасімава|УДІКа]] Кірыла Фядулава «Барадаты анекдот», які экранізаваў гісторыю «Леў Талстой вельмі любіў граць на балалайцы…». У 2003 годзе выйшаў цыкл кароткіх мультфільмаў пад агульнай назвай «300 гісторый пра пецярбуржцаў», сярод якіх былі і гісторыі са зборніка «Вясёлыя рабяты». У абодвух выпадках у цітрах аўтарства гісторый прыпісвалася Даніілу Хармсу{{sfn|Доброхотова-Майкова, Пятницкий|2020|с=161-162}}. == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="Fantlab, Екатерина Доброхотова-Майкова">{{cite web|url=https://fantlab.ru/translator1125|title=Екатерина Доброхотова-Майкова|author=|date=|website=[[Лабараторыя Фантастыкі|Лаборатория Фантастики]]|lang=ru|accessdate=2021-09-28|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Fantlab, Работы Н. Доброхотовой-Майковой">{{cite web|url=https://fantlab.ru/art3328|title=Работы художника Н. Доброхотовой-Майковой|author=|date=|website=[[Лабараторыя Фантастыкі|Лаборатория Фантастики]]|lang=ru|accessdate=2021-09-28|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Fantlab, Работы Т. Доброхотовой-Майковой">{{cite web|url=https://fantlab.ru/art11180|title=Работы художника Т. Доброхотовой-Майковой|author=|date=|website=[[Лабараторыя Фантастыкі|Лаборатория Фантастики]]|lang=ru|accessdate=2021-09-28|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Reciti, Kalavszky Zsófia review">{{cite web|url=https://www.reciti.hu/2020/6151|title=A Vidám srácok, Harmsz és a késő szovjet szamizdat – Kalavszky Zsófia recenziója|author=Kalavszky Zsófia|date=2020-11-27|publisher=Сайт «Reciti»|lang=hu|accessdate=2021-09-28|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="АНЕКДОТЫ О РУССКИХ ПИСАТЕЛЯХ">{{cite web|url=http://www.encyclopedia.elshed.in.ua/anekdoty-o-russkih-pisatelyah/|title=АНЕКДОТЫ О РУССКИХ ПИСАТЕЛЯХ|author={{нп5|Ілля Уладзіміравіч Кукулін|И. В. Кукулин|ru|Кукулин, Илья Владимирович}}|date=|publisher=Сайт «Энциклопедия литературных произведений»|lang=ru|accessdate=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718152321/http://www.encyclopedia.elshed.in.ua/anekdoty-o-russkih-pisatelyah/|archivedate=2019-07-18}}</ref> <ref name="Газета «Культура», 2020-10-05">{{Cite web|url=https://portal-kultura.ru/articles/books/328628-brutaly-feminy-i-psevdo-kharms-v-manezhe-prokhodit-33-ya-moskovskaya-mezhdunarodnaya-knizhnaya-yarma/|title=Бруталы, фемины и псевдо-Хармс: в Манеже проходит 33-я Московская международная книжная ярмарка|author=Дарья Ефремова|date=2020-10-05|publisher=Сайт «Газета „Культура“»|lang=ru|accessdate=2021-09-28}}</ref> <ref name="Горький, Сергей Сигерсон">{{Cite web|url=https://gorky.media/books-collection/5-knig-o-tom-chto-predstavlyal-soboj-sovetskij-art-samizdat/|title=5 книг о том, что представлял собой советский арт-самиздат|author=Сергей Сигерсон|date=|publisher=Сайт «Горький»|lang=ru|accessdate=2021-09-28}}</ref> <ref name="Известия, 2020-09-13">{{Cite web|url=https://iz.ru/1059652/lidiia-maslova/pisatel-pro-zaek-rolevye-igry-russkikh-literatorov|title=Писатель про заек: ролевые игры русских литераторов. Анекдоты про Льва Толстого, которые не рассказывал Хармс|author=Лидия Маслова|date=2020-09-13|publisher=Сайт газеты «Известия»|lang=ru|accessdate=2021-09-28}}</ref> <ref name="Комсомольская правда, 2020-09-10">{{Cite web|url=https://www.kp.ru/daily/217180/4285404/|title=Что почитать в сентябре: Новый роман Алексея Иванова, книга для тех, кто хихикает над Гретой Тунберг, и анекдоты про классиков литературы|author=Денис Корсаков|date=2020-09-10|publisher=Сайт газеты «Комсомольская правда»|lang=ru|accessdate=2021-09-28}}</ref> <ref name="Независимая газета, 2020-08-12">{{Cite web|url=https://www.ng.ru/subject/2020-08-12/9_1042_russia.html|title=Гибнет бедная Россия: Жизнь и удивительные приключения «анекдотов, приписываемых Даниилу Хармсу»|author=Евгений Лесин, Андрей Щербак-Жуков|date=2020-08-12|publisher=Сайт «Независимая газета»|lang=ru|accessdate=2021-09-28}}</ref> <ref name="ПУБЛЕКАТЦЫЯ, 2016-11-06">{{Cite web|url=https://gern-babushka13.livejournal.com/380208.html|title=ПУБЛЕКАТЦЫЯ|author=gern_babushka13|date=2016-11-06|publisher=gern_babushka13.|lang=ru|accessdate=2021-09-28}}</ref> <ref name="ПУБЛЕКАТЦЫЯ, 2016-11-07">{{Cite web|url=https://gern-babushka13.livejournal.com/380208.html|title=ПУБЛЕКАТЦЫЯ|author=gern_babushka13|date=2016-11-07|publisher=gern_babushka13.|lang=ru|accessdate=2021-09-28}}</ref> <ref name="Сайт сестер Доброхотовых">{{Cite web|url=http://openstreet.narod.ru/home.html|title=Сайт сестер Доброхотовых|author=|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2021-09-28|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Сайт сестер Доброхотовых, О Пятницком">{{Cite web|url=http://openstreet.narod.ru/pyatn.html|title=Пятницкий Владимир Павлович, художник|author=|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2021-09-28|archiveurl=|archivedate=}}</ref> }} == Літаратура == === Кнігі === * {{кніга|ref=Доброхотова-Майкова, Пятницкий|аўтар=Н. А. Доброхотова-Майкова, {{нп5|Уладзімір Паўлавіч Пятніцкі|В. П. Пятницкий|ru|Пятницкий, Владимир Павлович}}|частка=|загаловак=Веселые ребята|спасылка=|адказны=Рис. В. П. Пятницкого|выданне=|месца=Москва|выдавецтва=Арда|год=1998|том=|старонкі=|старонак=110 с., ил.|серыя=|isbn=5-89749-001-5}} * {{кніга|ref=Доброхотова-Майкова, Пятницкий|аўтар=Н. А. Доброхотова-Майкова, {{нп5|Уладзімір Паўлавіч Пятніцкі|В. П. Пятницкий|ru|Пятницкий, Владимир Павлович}}|частка=|загаловак=„Лев Толстой очень любил детей…“ Анекдоты о писателях, приписываемые Хармсу|спасылка=|адказны=Редактор-составитель Софья Багдасарова|выданне=|месца=Москва|выдавецтва=Эксмо, Бомбора|год=2020|том=|старонкі=|старонак=|серыя=|isbn=978-5-04-107778-5}} * {{кніга|ref=Кобринский|аўтар={{нп5|Аляксандр Аркадзьевіч Кобрынскі|А. А. Кобринский|ru|Кобринский, Александр Аркадьевич}}.|частка=Я участвую в сумрачной жизни|загаловак=Хармс Даниил. Горло бредит бритвою|спасылка=|адказны=|выданне=|месца=Москва|выдавецтва=Глагол|год=1991|том=|старонкі=17|старонак=|серыя=|isbn=}} * {{кніга|ref=Никитин|аўтар=Алексей Никитин.|частка=|загаловак=Хармсиниада. Комиксы из жизни писателей|спасылка=|адказны=Ред. Галяткина Екатерина|выданне=|месца=|выдавецтва=Бумкнига|год=2019|том=|старонкі=|старонак=112|серыя=Российские графические романы и комиксы|isbn=978-5-906331-90-8}} * {{кніга|ref=|аўтар=|частка=|загаловак=Евгений Онегин, Маленький мальчик, Винни Пух и другие обитатели Совдепии|спасылка=https://fantlab.ru/edition182549|адказны=Сост. Б. Леонтьев|выданне=|месца=Москва|выдавецтва=МиК|год=1993|том=|старонкі=|старонак=416 с., ил.|серыя=Библиотека пародии и юмора|isbn=5-88548-011-7}} === Артыкулы === * {{артыкул|аўтар=Н. Гладких.|загаловак=Даниил Хармс ненавидел детей…|арыгінал=|спасылка=|аўтар выдання=|выданне=Acta samizdatica|тып=|месца=|выдавецтва=|год=2020|выпуск=|том=|нумар=5|старонкі=305—311|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=|ref=Гладких. «Даниил Хармс ненавидел детей…»|archiveurl=|archivedate=}} * {{артыкул|аўтар={{нп5|Мікалай Усеваладавіч Катрэлёў|Н. В. Котрелёв|ru|Котрелёв, Николай Всеволодович}}.|загаловак=Письмо в редакцию|арыгінал=|спасылка=https://fantlab.ru/edition123378|аўтар выдання=|выданне=Советская библиография|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1988|выпуск=|том=|нумар=4|старонкі=|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=|ref=Котрелёв. «Письмо в редакцию»|archiveurl=|archivedate=}} * {{артыкул|аўтар={{нп5|Міхаіл Іосіфавіч Назаранка|М. И. Назаранка|ru|Назаренко, Михаил Иосифович}}.|загаловак=Конструирование биографий в исторических анекдотах|арыгінал=|спасылка=|аўтар выдання=|выданне=Русская литература. Исследования: Сб. науч. трудов. Вып. ХI.|тып=|месца=Киев|выдавецтва=БиТ|год=2007|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=159—170|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=|ref=Назаренко. «Конструирование биографий в исторических анекдотах»|archiveurl=|archivedate=}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Данііл Хармс]] [[Катэгорыя:Самвыдат]] [[Катэгорыя:Кнігі 1970-х гадоў]] [[Катэгорыя:Кнігі 1998 года]] 055pt0r87xbl4gm9b8mrrycsrknmci8 10 688441 5174146 5165163 2026-08-01T13:09:14Z StachLysy 62453 вікіфікацыя 5174146 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшы фільм на замежнай мове |загаловак = [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшы фільм на замежнай мове]] |state = {{{state|autocollapse}}} | стыль_асноўнага_загалоўка = background: #EEDD82; | стыль_загалоўкаў = background: #EEDD82; | стыль_унізе = background: #EEDD82; |клас_спісаў = hlist hlist-items-nowrap |выява = |загаловак1 = 1975—2000 |спіс1 = * {{нп5|Усё жыццё (фільм)|Усё жыццё|en|And Now My Love}} <small>(1975)</small> * {{нп5|Тварам да твару (фільм, 1976)|Тварам да твару|en|Face to Face (1976 film)}} <small>(1976)</small> * {{нп5|Гэты цьмяны аб’ект жадання||en|That Obscure Object of Desire}} <small>(1977)</small> * {{нп5|Усё жыццё наперадзе (фільм, 1977)|Усё жыццё наперадзе|en|Madame Rosa}} <small>(1978)</small> * {{нп5|Аранжавы салдат||en|Soldier of Orange}} <small>(1979)</small> * {{нп5|Бляшаны барабан (фільм)|Бляшаны барабан|en|The Tin Drum (film)}} <small>(1980)</small> * {{нп5|Пішотэ: Закон самага слабога||en|Pixote}} <small>(1981)</small> * {{нп5|Вар’яцкі Макс 2: Воін дарогі||en|Mad Max 2}} <small>(1982)</small> * [[Фанні і Аляксандр]] <small>(1983)</small> * {{нп5|Чацвёрты мужчына (фільм, 1983)|Чацвёрты мужчына|en|The Fourth Man (1983 film)}} <small>(1984)</small> * {{нп5|Ран (фільм)|Ран|en|Ran (film)}} / {{нп5|Афіцыйная версія||en|The Official Story}} <small>(1985)</small> * {{нп5|Без даху, па-за законам||en|Vagabond (1985 film)}} <small>(1986)</small> * [[Бывайце, дзеці]] <small>(1987)</small> * [[Неба над Берлінам]] <small>(1988)</small> * {{нп5|Далёкія галасы, ціхія жыцці||en|Distant Voices, Still Lives}} / {{нп5|Жаночая справа||en|The Official Story}} <small>(1989)</small> * {{нп5|Жыццё і нічога болей||en|Life and Nothing But}} <small>(1990)</small> * [[Чароўная гарэзніца]] <small>(1991)</small> * {{нп5|Жорсткая гульня||en|The Crying Game}} <small>(1992)</small> * {{нп5|Бывай, мая наложніца||en|Farewell My Concubine (film)}} <small>(1993)</small> * {{Гэта выдатны артыкул}} [[Тры колеры: Чырвоны]] <small>(1994)</small> * {{нп5|Дзікі трыснёг||en|Wild Reeds}} <small>(1995)</small> * {{нп5|Цырымонія (фільм, 1995)|Цырымонія|en|La Cérémonie}} <small>(1996)</small> * {{нп5|Абяцанне (фільм, 1996)|Абяцанне|en|La Promesse}} <small>(1997)</small> * {{нп5|Святкаванне (фільм, 1998)|Святкаванне|en|Festen}} <small>(1998)</small> * {{нп5|Усё пра маю маці||en|All About My Mother}} <small>(1999)</small> * {{нп5|Адзін і два||en|Yi Yi}} <small>(2000)</small> |загаловак2 = 2001—2025 |спіс2 = * {{нп5|Нічыя зямля (фільм, 2001)|Нічыя зямля|en|No Man's Land (2001 film)}} <small>(2001)</small> * {{нп5|І тваю маму таксама||en|Y tu mamá también}} <small>(2002)</small> * [[Чалавек з цягніка]] <small>(2003)</small> * {{нп5|Клан лятучых кінжалаў||en|House of Flying Daggers}} <small>(2004)</small> * [[Схаванае]] <small>(2005)</small> * [[Жыццё іншых]] <small>(2006)</small> * [[4 месяцы, 3 тыдні і 2 дні]] <small>(2007)</small> * {{нп5|Нацюрморт (фільм, 2006)|Нацюрморт|en|Still Life (2006 film)}} <small>(2008)</small> * {{нп5|Летні час (фільм)|Летні час|en|Summer Hours}} <small>(2009)</small> * {{нп5|Карлас (міні-серыял)|Карлас|en|Carlos (miniseries)}} <small>(2010)</small> * {{нп5|Горад жыцця і смерці||en|City of Life and Death}} <small>(2011)</small> * {{нп5|Святыя маторы||en|Holy Motors}} <small>(2012)</small> * {{нп5|Жыццё Адэль||en|Blue Is the Warmest Colour}} <small>(2013)</small> * [[Іда (фільм, 2013)|Іда]] <small>(2014)</small> * [[Сын Саула]] <small>(2015)</small> * {{нп5|Служанка (фільм, 2016)|Служанка|en|The Handmaiden}} <small>(2016)</small> * {{нп5|120 удараў у хвіліну||en|BPM (Beats per Minute)}} / [[Нелюбоў (фільм, 2017)|Нелюбоў]] <small>(2017)</small> * {{нп5|Палаючы||en|Burning (film)}} / [[Крамныя зладзеі]] <small>(2018)</small> * [[Боль і слава]] <small>(2019)</small> * {{нп5|Дылда (фільм)|Дылда|en|Beanpole (film)}} <small>(2020)</small> * {{нп5|Маленькая мама (фільм, 2021)|Маленькая мама|en|Petite Maman}} <small>(2021)</small> * [[Іа (фільм)|Іа]] <small>(2022)</small> * [[Анатомія падзення]] <small>(2023)</small> * [[Усё, што мы ўяўляем святлом]] <small>(2024)</small> | унізе = [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Лаўрэаты прэміі Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Замежная мова]] </noinclude> 9m2r09wrz6zsb7hpzpba4r93txea1hd 0 688442 5174250 4945434 2026-08-01T17:17:21Z StachLysy 62453 вікіфікацыя 5174250 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыйны спіс}} {{Картка прэміі |назва = Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшы фільм на замежнай мове |арыгінальная назва = Los Angeles Film Critics Association Award for Best Foreign Language Film |заснаванне = [[1975]] }} '''Прэмія [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]] за найлепшы фільм на замежнай мове''' ({{lang-en|Los Angeles Film Critics Association Award for Best Foreign Language Film}})&nbsp;— адна са штогадовых узнагарод [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]. Прысуджаецца з [[1975]] года. З 1975 па 1994 год намінацыя называлася «''за найлепшы замежны фільм''», з 1995 — «''за найлепшы фільм на замежнай мове''». Двойчы лаўрэатамі прэміі станавіліся фільмы рэжысёраў [[Педра Альмадовар|Педра Альмадоўра]], {{нп5|Аліўе Асаяс|Аліўе Асаяса|en|Olivier Assayas}}, [[Інгмар Бергман|Інгмара Бергмана]], [[Клод Шаброль|Клода Шаброля]] і [[Пол Верховен|Пола Верховена]]. == Лаўрэаты == Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшы фільм прысуджалася з 1975 года. Пачынаючы з 2004 года, вызначалася таксама і другое месца — адзначана шэрым колерам фона <span style="background:#d8d8d8; width:50px; border:1px solid #aaa;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span>. {| class="wikitable sortable" |- ! Год !! Фільм !! Рэжысёр(ы) !! Спасылкі |- | align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1975|1975]] || «''{{нп5|Усё жыццё (фільм)|Усё жыццё|en|And Now My Love}}''» || [[Клод Лелуш]] || <ref name="LAFCA 1975" /> |- | align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1976|1976]] || «''{{нп5|Тварам да твару (фільм, 1976)|Тварам да твару|en|Face to Face (1976 film)}}''» || [[Інгмар Бергман]] || <ref name="LAFCA 1976" /> |- | align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1977|1977]] || «''{{нп5|Гэты цьмяны аб’ект жадання||en|That Obscure Object of Desire}}''» || [[Луіс Буньюэль]] || <ref name="LAFCA 1977" /> |- | align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1978|1978]] || «''{{нп5|Усё жыццё наперадзе (фільм, 1977)|Усё жыццё наперадзе|en|Madame Rosa}}''» || {{нп5|Мошэ Мізрахі||en|Moshé Mizrahi}} || <ref name="LAFCA 1978" /> |- | align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1979|1979]] || «''{{нп5|Аранжавы салдат||en|Soldier of Orange}}''» || [[Пол Верховен]] || <ref name="LAFCA 1979" /> |- | align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1980|1980]] || «''{{нп5|Бляшаны барабан (фільм)|Бляшаны барабан|en|The Tin Drum (film)}}''» || [[Фолькер Шлёндорф]] || <ref name="LAFCA 1980" /> |- | align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1981|1981]] || «''{{нп5|Пішотэ: Закон самага слабога||en|Pixote}}''» || [[Эктар Бабенка]] || <ref name="LAFCA 1981" /> |- | align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1982|1982]] || «''{{нп5|Вар’яцкі Макс 2: Воін дарогі||en|Mad Max 2}}''» || {{нп5|Джордж Мілер (рэжысёр)|Джордж Мілер|en|George Miller (filmmaker)}} || <ref name="LAFCA 1982" /> |- | align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1983|1983]] || «''[[Фанні і Аляксандр]]''» || [[Інгмар Бергман]] || <ref name="LAFCA 1983" /> |- | align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1984|1984]] || «''{{нп5|Чацвёрты мужчына (фільм, 1983)|Чацвёрты мужчына|en|The Fourth Man (1983 film)}}''» || [[Пол Верховен]] || <ref name="LAFCA 1984" /> |- | rowspan="2" align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1985|1985]] || «''{{нп5|Ран (фільм)|Ран|en|Ran (film)}}''» || [[Акіра Курасава]] || rowspan="2" | <ref name="LAFCA 1985" /> |- || «''{{нп5|Афіцыйная версія||en|The Official Story}}''» || {{нп5|Луіс Пуэнса||en|Luis Puenzo}} |- | align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1986|1986]] || «''{{нп5|Без даху, па-за законам||en|Vagabond (1985 film)}}''» || [[Аньес Варда]] || <ref name="LAFCA 1986" /> |- | align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1987|1987]] || «''[[Бывайце, дзеці]]''» || [[Луі Маль]] || <ref name="LAFCA 1987" /> |- | align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1988|1988]] || «''[[Неба над Берлінам]]''» || [[Вім Вендэрс]] || <ref name="LAFCA 1988" /> |- | rowspan="2" align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1989|1989]] || «''{{нп5|Далёкія галасы, ціхія жыцці||en|Distant Voices, Still Lives}}''» || {{нп5|Тэрэнс Дэвіс||en|Terence Davies}} || rowspan="2" | <ref name="LAFCA 1989" /> |- || «''{{нп5|Жаночая справа||en|The Official Story}}''» || [[Клод Шаброль]] |- | align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1990|1990]] || «''{{нп5|Жыццё і нічога болей||en|Life and Nothing But}}''» || [[Бертран Тавернье]] || <ref name="LAFCA 1990" /> |- | align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1991|1991]] || «''[[Чароўная гарэзніца]]''» || [[Жак Рывет]] || <ref name="LAFCA 1991" /> |- | align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1992|1992]] || «''{{нп5|Жорсткая гульня||en|The Crying Game}}''» || {{нп5|Ніл Джордан||en|Neil Jordan}} || <ref name="LAFCA 1992" /> |- | align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1993|1993]] || «''{{нп5|Бывай, мая наложніца||en|Farewell My Concubine (film)}}''» || {{нп5|Чэнь Кайгэ||en|Chen Kaige}} || <ref name="LAFCA 1993" /> |- | align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1994|1994]] || «''[[Тры колеры: Чырвоны]]''» || [[Кшыштаф Кеслёўскі]] || <ref name="LAFCA 1994" /> |- | align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1995|1995]] || «''{{нп5|Дзікі трыснёг||en|Wild Reeds}}''» || [[Андрэ Тэшынэ]] || <ref name="LAFCA 1995" /> |- | align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1996|1996]] || «''{{нп5|Цырымонія (фільм, 1995)|Цырымонія|en|La Cérémonie}}''» || [[Клод Шаброль]] || <ref name="LAFCA 1996" /> |- | align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1997|1997]] || «''{{нп5|Абяцанне (фільм, 1996)|Абяцанне|en|La Promesse}}''» || {{нп5|Браты Дардэн|Жан-П’ер і Люк Дардэны|en|Dardenne brothers}} || <ref name="LAFCA 1997" /> |- | align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1998|1998]] || «''{{нп5|Святкаванне (фільм, 1998)|Святкаванне|en|Festen}}''» || [[Томас Вінтэрберг]] || <ref name="LAFCA 1998" /> |- | align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1999|1999]] || «''{{нп5|Усё пра маю маці||en|All About My Mother}}''» || [[Педра Альмадовар]] || <ref name="LAFCA 1999" /> |- | align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2000|2000]] || «''{{нп5|Адзін і два||en|Yi Yi}}''» || {{нп5|Эдвард Янг||en|Edward Yang}} || <ref name="LAFCA 2000" /> |- | align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2001|2001]] || «''{{нп5|Нічыя зямля (фільм, 2001)|Нічыя зямля|en|No Man's Land (2001 film)}}''» || {{нп5|Даніс Танавіч||en|Danis Tanović}} || <ref name="LAFCA 2001" /> |- | align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2002|2002]] || «''{{нп5|І тваю маму таксама||en|Y tu mamá también}}''» || [[Альфонса Куарон]] || <ref name="LAFCA 2002" /> |- | align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2003|2003]] || «''[[Чалавек з цягніка]]''» || [[Патрыс Леконт]] || <ref name="LAFCA 2003" /> |- | rowspan="2" align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2004|2004]] || «''{{нп5|Клан лятучых кінжалаў||en|House of Flying Daggers}}''» || {{нп5|Чжан Імоу||en|Zhang Yimou}} || rowspan="2" | <ref name="LAFCA 2004" /> |- style="background-color:#d8d8d8" || «''{{нп5|Дзённікі матацыкліста||en|The Motorcycle Diaries (film)}}''» || {{нп5|Вальтэр Салес||en|Walter Salles}} |- | rowspan="2" align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2005|2005]] || «''[[Схаванае]]''» || [[Міхаэль Ханэке]] || rowspan="2" | <ref name="LAFCA 2005" /> |- style="background-color:#d8d8d8" || «''{{нп5|2046 (фільм)|2046|en|2046 (film)}}''» || {{нп5|Вонг Карвай||en|Wong Kar-wai}} |- | rowspan="2" align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2006|2006]] || «''[[Жыццё іншых]]''» || {{нп5|Флорыян Хенкель фон Донэрсмарк||en|Florian Henckel von Donnersmarck}} || rowspan="2" | <ref name="LAFCA 2006" /> |- style="background-color:#d8d8d8" || «''[[Вяртанне (фільм, 2006)|Вяртанне]]''» || [[Педра Альмадовар]] |- | rowspan="2" align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2007|2007]] || «''[[4 месяцы, 3 тыдні і 2 дні]]''» || [[Крысціян Мунджыў]] || rowspan="2" | <ref name="LAFCA 2007" /> |- style="background-color:#d8d8d8" || «''[[Скафандр і матылёк (фільм)|Скафандр і матылёк]]''» || {{нп5|Джуліян Шнабель||en|Julian Schnabel}} |- | rowspan="2" align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2008|2008]] || «''{{нп5|Нацюрморт (фільм, 2006)|Нацюрморт|en|Still Life (2006 film)}}''» || {{нп5|Цзя Чжанкэ||en|Jia Zhangke}} || rowspan="2" | <ref name="LAFCA 2008" /> |- style="background-color:#d8d8d8" || «''{{нп5|Між сцен||en|The Class (2008 film)}}''» || {{нп5|Ларан Кантэ||en|Laurent Cantet}} |- | rowspan="2" align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2009|2009]] || «''{{нп5|Летні час (фільм)|Летні час|en|Summer Hours}}''» || {{нп5|Аліўе Асаяс||en|Olivier Assayas}} || rowspan="2" | <ref name="LAFCA 2009" /> |- style="background-color:#d8d8d8" || «''[[Белая стужка (фільм)|Белая стужка]]''» || [[Міхаэль Ханэке]] |- | rowspan="2" align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2010|2010]] || «''{{нп5|Карлас (міні-серыял)|Карлас|en|Carlos (miniseries)}}''» || {{нп5|Аліўе Асаяс||en|Olivier Assayas}} || rowspan="2" | <ref name="LAFCA 2010" /> |- style="background-color:#d8d8d8" || «''{{нп5|Маці (фільм, 2009)|Маці|en|Mother (2009 film)}}''» || [[Пон Джун Хо]] |- | rowspan="2" align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2011|2011]] || «''{{нп5|Горад жыцця і смерці||en|City of Life and Death}}''» || {{нп5|Лу Чуань||en|Lu Chuan}} || rowspan="2" | <ref name="LAFCA 2011" /> |- style="background-color:#d8d8d8" || «''{{нп5|Развод Надзера і Сімін||en|A Separation}}''» || {{нп5|Асгар Фархадзі||en|Asghar Farhadi}} |- | rowspan="2" align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2012|2012]] || «''{{нп5|Святыя маторы||en|Holy Motors}}''» || {{нп5|Леос Каракс||en|Leos Carax}} || rowspan="2" | <ref name="LAFCA 2012" /> |- style="background-color:#d8d8d8" || «''{{нп5|Зноска (фільм)|Зноска|en|Footnote (film)}}''» || {{нп5|Ёсеф Сідар||en|Joseph Cedar}} |- | rowspan="2" align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2013|2013]] || «''{{нп5|Жыццё Адэль||en|Blue Is the Warmest Colour}}''» || {{нп5|Абдэлатыф Кешыш||en|Abdellatif Kechiche}} || rowspan="2" | <ref name="LAFCA 2013" /> |- style="background-color:#d8d8d8" || «''[[Вялікая прыгажосць]]''» || [[Паала Сарэнціна]] |- | rowspan="2" align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2014|2014]] || «''[[Іда (фільм, 2013)|Іда]]''» || [[Павел Паўлікоўскі]] || rowspan="2" | <ref name="LAFCA 2014" /> |- style="background-color:#d8d8d8" || «''[[Зімняя спячка (фільм)|Зімняя спячка]]''» || [[Нуры Більге Джэйлан]] |- | rowspan="2" align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2015|2015]] || «''[[Сын Саула]]''» || {{нп5|Ласла Немеш||en|László Nemes}} || rowspan="2" | <ref name="LAFCA 2015" /> |- style="background-color:#d8d8d8" || «''[[Племя (фільм, 2014)|Племя]]''» || {{нп5|Міраслаў Міхайлавіч Слабашпіцкі|Міраслаў Слабашпіцкі|en|Myroslav Slaboshpytskyi}} |- | rowspan="2" align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2016|2016]] || «''{{нп5|Служанка (фільм, 2016)|Служанка|en|The Handmaiden}}''» || {{нп5|Пак Чхан Ук||en|Park Chan-wook}} || rowspan="2" | <ref name="LAFCA 2016" /> |- style="background-color:#d8d8d8" || «''[[Тоні Эрдман]]''» || [[Марэн Адэ]] |- | rowspan="2" align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2017|2017]] || «''{{нп5|120 удараў у хвіліну||en|BPM (Beats per Minute)}}''» || {{нп5|Рабэн Кампіё||en|Robin Campillo}} || rowspan="2" | <ref name="LAFCA 2017" /> |- || «''[[Нелюбоў (фільм, 2017)|Нелюбоў]]''»|| [[Андрэй Пятровіч Звягінцаў|Андрэй Звягінцаў]] |- | rowspan="2" align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2018|2018]] || «''{{нп5|Палаючы||en|Burning (film)}}''» || {{нп5|Лі Чхан Дон||en|Lee Chang-dong}} || rowspan="2" | <ref name="LAFCA 2018" /> |- || «''[[Крамныя зладзеі]]''» || [[Хірокадзу Корээда]] |- | rowspan="2" align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2019|2019]] || «''[[Боль і слава]]''» || [[Педра Альмадовар]] || rowspan="2" | <ref name="LAFCA 2019" /> |- style="background-color:#d8d8d8" || «''[[Партрэт дзяўчыны ў агні]]''» || {{нп5|Селін Ш’яма||en|Céline Sciamma}} |- | rowspan="2" align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2020|2020]] || «''{{нп5|Дылда (фільм)|Дылда|en|Beanpole (film)}}''» || {{нп5|Канцямір Артуравіч Балагаў|Канцямір Балагаў|en|Kantemir Balagov}} || rowspan="2" | <ref name="LAFCA 2020" /> |- style="background-color:#d8d8d8" || «''[[Марцін Ідэн (фільм, 2019)|Марцін Ідэн]]''» || {{нп5|П’етра Марчэла||en|Pietro Marcello}} |- | rowspan="2" align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2021|2021]] || «''{{нп5|Маленькая мама (фільм, 2021)|Маленькая мама|en|Petite Maman}}''» || {{нп5|Селін Ш’яма||en|Céline Sciamma}} || rowspan="2" | <ref name="LAFCA 2021" /> |- style="background-color:#d8d8d8" || «''[[Куды ты ідзеш, Аіда?]]''» || [[Ясміла Жбаніч]] |- | rowspan="2" align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2022|2022]] || «''[[Іа (фільм)|Іа]]''» || [[Ежы Скалімоўскі]] || rowspan="2" | <ref name="LAFCA 2022" /> |- style="background-color:#d8d8d8" || «''[[Сен-Амер (фільм)|Сен-Амер]]''» || {{нп5|Аліс Дзіоп||en|Alice Diop}} |- | rowspan="2" align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2023|2023]] || «''[[Анатомія падзення]]''» || [[Жусцін Трые]] || rowspan="2" | <ref name="LAFCA 2023" /> |- style="background-color:#d8d8d8" || «''{{нп5|Татэм (фільм)|Татэм|en|Tótem (film)}}''» || {{нп5|Ліла Авілес||en|Lila Avilés}} |- | rowspan="2" align="center" | [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2024|2024]] || «''{{нп5|Усё, што мы ўяўляем святлом||en|All We Imagine as Light}}''» || {{нп5|Паял Кападыа (кінематаграфіст)|Паял Кападыа|en|Payal Kapadia (filmmaker)}} || rowspan="2" | <ref name="LAFCA 2024" /> |- style="background-color:#d8d8d8" || «''{{нп5|Семя святога інжыра||en|The Seed of the Sacred Fig}}''» || [[Махамад Расулоф]] |} == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="LAFCA 1975">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/1975.php|title=1st Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 1976">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/1976.php|title=2nd Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 1977">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/1977.php|title=3rd Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 1978">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/1978.php|title=4th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 1979">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/1979.php|title=5th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 1980">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/1980.php|title=6th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 1981">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/1981.php|title=7th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 1982">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/1982.php|title=8th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 1983">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/1983.php|title=9th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 1984">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/1984.php|title=10th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 1985">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/1985.php|title=11th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 1986">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/1986.php|title=12th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 1987">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/1987.php|title=13th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 1988">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/1988.php|title=14th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 1989">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/1989.php|title=15th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 1990">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/1990.php|title=16th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 1991">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/1991.php|title=17th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 1992">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/1992.php|title=18th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 1993">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/1993.php|title=19th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 1994">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/1994.php|title=20th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 1995">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/1995.php|title=21st Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 1996">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/1996.php|title=22nd Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 1997">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/1997.php|title=23rd Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 1998">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/1998.php|title=24th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 1999">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/1999.php|title=25th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 2000">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/2000.php|title=26th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 2001">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/2001.php|title=27th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 2002">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/2002.php|title=28th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 2003">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/2003.php|title=29th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 2004">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/2004.php|title=30th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 2005">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/2005.php|title=31st Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 2006">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/2006.php|title=32nd Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 2007">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/2007.php|title=33rd Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 2008">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/2008.php|title=34th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 2009">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/2009.php|title=35th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 2010">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/2010.php|title=36th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 2011">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/2011.php|title=37th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 2012">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/2012.php|title=38th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 2013">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/2013.php|title=39th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 2014">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/2014.php|title=40th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 2015">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/2015.php|title=41st Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 2016">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/2016.php|title=42nd Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 2017">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/2017.php|title=43rd Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 2018">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/2018.php|title=44th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 2019">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/2019.php|title=45th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 2020">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/2020.php|title=46th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-08-23}}</ref> <ref name="LAFCA 2021">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/2021.php|title=47th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2024-09-24}}</ref> <ref name="LAFCA 2022">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/2022.php|title=48th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2024-09-24}}</ref> <ref name="LAFCA 2023">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/2023.php|title=49th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2024-09-24}}</ref> <ref name="LAFCA 2024">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/2024.php|title=50th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2025-03-05}}</ref> }} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшы фільм на замежнай мове}} [[Катэгорыя:Кінапрэміі за найлепшы замежны фільм|Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1975 годзе]] [[Катэгорыя:Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]] 57if300qwfb11xllx1uwyjvbwxh63l8 0 693999 5174474 5051146 2026-08-02T10:01:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174474 wikitext text/x-wiki {{Міфалагічны персанаж | Імя = Інана | Міфалогія = [[Шумера-акадская міфалогія|Шумера-акадская]] | Выява = Detail. Female deity. From the façade of Inanna Temple at Uruk, Iraq. The Temple was built by the Kassite ruler Kara-indash. Late 15th century BCE. Vorderasiatisches Museum, Berlin.jpg | Памер выявы = | Подпіс = Выява з фасада храма Інаны ва [[Урук]]у, [[2 тысячагоддзе да н.э.]] | Апісанне = Багіня [[каханне|кахання]] | У іншых культурах = [[Іштар]], [[Астарта]] | Бацька = [[Сін (міфалогія)|Нана]] | Маці = [[Нінгал]] | Браты і сёстры = [[Шамаш (міфалогія)|Уту]], [[Эрэшкігаль]] | Муж = [[Думузі (бог)|Думузі]], [[Ан]] | Дзеці = магчыма [[Шара]] }} '''Інана''' ({{lang-sux|𒀭𒈹}}) — [[бог|багіня]] кахання, урадлівасці, сям'і і вайны ў [[шумеры|шумераў]], увасабленне планеты [[Венера (планета)|Венера]]. == Паходжанне == Інана і яе [[акадская мова|акадскі]] варыянт [[Іштар]] з’яўляліся адной з найбольш важных і папулярных [[бог|багінь]] у [[міфалогія|міфалогіі]] старажытнай [[Месапатамія|Месапатаміі]]. Разам з гэтым, [[Асірыялогія|асірыялогі]] даўно заўважылі, што у яе не было ясна акрэсленых функцый. Так, Інана выступала ў якасці багіні кахання і прыгажосці, але ў [[шумеры|шумераў]] мелася і асобная багіня кахання [[Наная]]. Інана адказвала за цяжарнасць жанчын і роды, але ніколі не лічылася багіняй-маці. Яна разглядалася як ваяўнічая і помслівая, але не захіляла сваім вобразам багоў вайны. Здаецца, гэта разумелі ўжо ў старажытнасці. У [[рэлігія|рэлігійным]] гімне, у якім апавядаецца пра тое, як Энкі размяркоўвае функцыі паміж бажаствамі, Інана не атрымоўвае ад яго нічога, паколькі ўжо мае свой надзел. Узгаданым надзелам быў [[храм]] Эана ва [[Урук]]у, дзе культ Інаны падтрымліваўся з першай паловы [[3 тысячагоддзе да н.э.|3]] тысячагоддзя да н. э. або нават раней. У [[эпас]]е, прысвечаным аднаму з першых урукскіх валадароў [[Энмеркар]]у, падкрэслівалася, што Інана была на баку менавіта Урука у барацьбе з міфічнай краінай [[Арата]], адкуль быццам бы паходзіла. Даследчыкі высунулі 2 асноўныя [[гіпотэза|гіпотэзы]] для тлумачэння загадкавай постаці Інаны. Першая ўяўляе Інану як багіню, прынятую шумерамі ў [[Семіты|семітаў]] або дашумерскіх насельнікаў Месапатаміі, каб запоўніць лакуны ў сваім [[пантэон]]е. Другая разглядае Інану як сінкрэтычную багіню, што паступова аб’яднала ў сябе вобразы і функцыі іншых багоў. Існуе і трэцяя гіпотэза, найчасцей высоўваемая [[астралогія|астролагамі]]. Яны засяроджваюць галоўную ўвагу на тым, што Інана сімвалізуе сабою планету [[Венера (планета)|Венера]]. Той факт, што некаторыя міфы накшталт зыходжання Інаны ў замагільны свет і падмана ёю [[Энкі]], могуць адлюстроўваць рух Венеры на небе, не аднойчы сцвярджаўся сур'ёзнымі навукоўцамі. Астролагі выказваюць думку, што супярэчлівы характар Інаны таксама адлюстроўвае ўяўленні пра ўздзеянне Венеры на лёс людзей. == Літаратурны вобраз == Інана — гераіня многіх [[шумерская мова|шумерскіх]] і [[акадская мова|акадскіх]] [[літаратура|літаратурных]] твораў. Часам у іх яна адыгрывае дадатковую [[сюжэт]]ную ролю. Так, яна з’яўляецца перад [[Зіўсудра|Зіўсудрой]] пасля [[Сусветны патоп|сусветнага патопа]], каб упэўніць яго ў тым, што катастрофа была задумай [[Энліль|Энліля]], і аплаквае гібель чалавецтва. У [[Эпас пра Гільгамеша|эпасе пра Гільгамеша]] Інана патрабуе ў валадара [[Урук]]а, каб той ажаніўся з ёй, але атрымоўвае адмову і помсціць, становіцца прычынай смерці [[Энкіду]]. Асабіста Інане прысвечаны гімны пра яе барацьбу з [[элам]]скай гарою Эбіг, пакаранне ёю гвалтоўніка Шукалетуды, хітрыкі ў адносінах да багоў мужчынскага полу. Аднак найбольш вядомы [[эпас|эпічныя]] цыклы пра яе адносіны з мужам [[Думузі (бог)|Думузі]] і зыходжанні ў замагільны свет. У паэме пра шлюб Інаны бог [[Шамаш (міфалогія)|Уту]] іншасказальна тлумачыць юнай багіні тое, што прыйшла яе пара выйсці замуж і прапануе пастуха [[Думузі (бог)|Думузі]]. Але Інана гатова аддаць перавагу земляробу Энкімду. Думузі абяцае, што дасць ёй болей за земляроба. Ён ідзе сватацца ў яе дом і нясе [[вяршкі]] ў падарунак. [[Нінгал]], маці Інаны, упэўнівае дачку адчыніць яму дзверы. Інана памылася, нацерлася духмяным [[алей|алеем]], апранула лепшыя [[вопратка|вопратку]] і ўпрыгожванні і адчыніла дзверы жаніху. Паэма скончваецца [[эротыка|эратычнымі]] спевамі і прымірэннем паміж Думузі і Энкімду. Эратычныя перажыванні Інаны ў адносінах да свайго жаніха, а потым мужа апісваюцца і ў асобных гімнах. [[Шлюб]] Інаны і Думузі падвергся цяжкаму выпрабаванню. Аднойчы яна вырашае сысці ў замагільны свет, дзе валадарыць [[Эрэшкігаль]]. Яна вымушана прайсці праз 7 [[брама|брам]] і пасля ўвахода ў кожную — растацца з элементам адзення ці ўпрыгожваннем. У выніку яна з’яўляецца перад Эрэшкігаль аголенай. Тым не меней, Інана спрабуе сесці на трон валадаркі. Эрэшкігаль або 7 замагільных [[анунакі|анунакаў]] кідаюць на яе позірк смерці і вешаюць яе мёртвае цела на крук. Смерць Інаны прыводзіць да таго, што спыняецца ўзнаўленне жыцця, і Эрэшкігаль вымушана пакутваць у родавых карчах. Праз 3 дні, калі багіня кахання не вяртаецца дадому, яе спадарожніца Ніншубур ідзе да дапамогай да [[Энліль|Энліля]], [[Ан]]а, [[Сін (міфалогія)|Наны]] і [[Энкі]]. Толькі Энкі пагаджаецца дапамагчы. Ён стварае 2 істоты з гразі на сваіх пазногцях і накіроўвае іх у замагільны свет. Тыя абяцаюць Эрэшкігаль пазбавіць яе ад пакут, калі яна перадасць цела Інаны. Інану акрапляюць жывою вадою, і багіня ажывае. Услед за Інанай з замагільнага свету ляцяць дэманы ''галу''. Яны гатовы забраць яе або каго-нібудзь блізкага наўзамен. Багіня супраць таго, каб забралі яе спадарожнікаў, але ў выніку пагаджаецца, каб забралі Думузі. Праз некаторы час яна ўпадае ў роспач і пачынае шукаць мужа. [[Мухі|Муха]] паказвае, дзе пахаваны Думузі. Інана вяртае яго. Але жыццё Думузі ў звычайным свеце цягнецца толькі паўгода, пакуль у замагіллі знаходзіцца яго сястра Гештынана. Потым ён вяртаецца ў замагільны свет, а Гештынана ажывае. == Шанаванне == Да пачатку [[Вавілон]]скага перыяду ([[2 тысячагоддзе да н.э.|2]] тысячагоддзе да н. э.) асноўнымі месцамі шанавання Інаны заставаліся [[шумер]]скія гарады [[Урук]] і Забалам. Асаблівым месцам лічыўся [[храм]] Эана ва Уруку, які, згодна паданням, Інана забрала ў [[Ан]]а і перанесла з нябёс на зямлю. Акрамя таго храмы Інаны дзейнічалі ва [[Ур]]ы, [[Ніпур]]ы, [[Лагаш]]ы, [[Шурупак]]у і г. д. З часоў [[Акад|Акадскай імперыі]] вядома атаясненне Інаны з [[Іштар]]. Напярэдадні [[Новы год|Новага года]], які святкаваўся ўвесну, пры храмах арганізоўваліся маляўнічыя абрады і шэсці ў гонар Інаны-Іштар. Культ Інаны таксама быў шчыльна звязаны з культам яе памерлага—уваскрослага мужа [[Думузі (бог)|Думузі]]. Да Інаны часцяком звярталіся жанчыны з заклікамі аб дараванні пладавітасці. Пры гэтым ёй ахвяравалі [[ячмень|ячменныя]] або [[пшаніца|пшанічныя]] аладкі. Некаторыя даследчыкі лічаць, што Інана апекавала [[Прастытуцыя|прастытутак]], паколькі ў [[Эпас пра Гільгамеша|эпасе пра Гільгамеша]] менавіта яны з’явіліся каля багіні на гарадскіх [[абарончая сцяна|мурах]], каб даслаць легендарнаму валадару Урука праклён. У мінулым сярод даследчыкаў старажытнай культуры былі шырока прадстаўлены погляды, быццам бы пры храмах Інаны ўтрымоўваўся штат ніжэйшых [[жрэцтва|жрыц]], што займаліся прастытуцыяй, а навагодняе свята ва Уруку суправаджалася [[рытуал]]ьным сукупленнем паміж вярхоўнай жрыцай і валадаром. У нашы дні такія погляды або разглядаюцца як сумніўныя, або цалкам абвяргаюцца. З сярэдзіны [[3 тысячагоддзе да н.э.|3]] тысячагоддзя да н. э. вядомы храмавыя жрацы ''гала''. Звычайна імі былі мужчыны, радзей — жанчыны. Яны арганізоўвалі сакральныя відовішчы і спявалі гімны Інане. Гала апраналіся як жанчыны і практыкавалі [[Гомасексуальнасць|гомасексуальныя]] зносіны. Распаўсюджаным сімвалам Інаны была шматкутная [[зорка]] (звычайна з 8 кутамі), што ўвасабляла сабою [[Венера (планета)|Венеру]]. Інану часцяком малявалі разам са [[леў|львамі]] — сімваламі ўлады. Багіня таксама выяўлялася ў вобразе [[Голубападобныя|галубкі]]. == Спасылкі == {{Commonscat|Inanna}} * [https://www.worldhistory.org/Inanna Inanna - World History Encyclopedia] * [https://www.encyclopedia.com/environment/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/inanna Inanna - Encyclopedia.com] * [http://oracc.museum.upenn.edu/amgg/listofdeities/inanaitar/ Ancient Mesopotamian Gods and Goddesses - Inana/Ištar (goddess)] * [https://www.learnreligions.com/inanna-goddess-4796590 Inanna, Goddess War, Sex, and Justice - Learn Religions] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211123182539/https://www.learnreligions.com/inanna-goddess-4796590 |date=23 лістапада 2021 }} * [https://digitalcommons.ciis.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1150&context=ijts-transpersonalstudies Judy Grahn, Ecology of the Erotic in a Myth of Inanna] * [https://www.ancient-origins.net/myths-legends/descent-inanna-underworld-5500-year-old-literary-masterpiece-007296 The Descent of Inanna into the Underworld - Ancient Origins] * [https://www.aacademica.org/rodrigo.cabrera.pertusatti/16.pdf Rodrigo Cabrera, The Three Faces of Inanna: an Approach to her Polysemic Figure in her descent to the Netherworld] * [https://web.ics.purdue.edu/~kdickson/inanna.html The Courtship of Inanna and Dumuzi] {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Міфалогія Блізкага Усходу]] [[Катэгорыя:Шумерская міфалогія]] [[Катэгорыя:Багіні ўрадлівасці]] [[Катэгорыя:Багі, якія паміраюць і ўваскрасаюць]] [[Катэгорыя:Багі кахання і шлюбу]] [[Катэгорыя:Багі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Месапатамскія багіні]] fo8b9di3h8kwxptm3vonqiri292txom 0 697059 5174438 5159956 2026-08-02T07:18:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174438 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кулікоў}} {{пісьменнік}} '''Ігар Мікалаевіч Кулікоў''' ({{ВДП}}) — беларускі [[паэт]] і [[перакладчык]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 22 студзеня 1988 года ў [[Мінск]]у. Скончыў [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Рамана-германская філалогія (англійскае аддзяленне)» (2010). Працаваў выкладчыкам англійскай мовы ў [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў]], праводзіў прыватныя заняткі па санскрыце (2014—2021). == Творчасць == Паэт і перакладчык <ref>[https://journals.umcs.pl/sb/article/viewFile/900/1854 McMillin, Arnold. The belarusian language in the twenty-first century as reflected in the verse of young poets. Studia Białorutenistyczne. Lublin : UMCS, 2015. Vol. 9. Pp. 203—213. http://dx.doi.org/10.17951/sb.2024.18.95-119]</ref><ref>[https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/193146/1/37-41.pdf Panfilava, Anastasiya. Language experiment in Belarusian philosophical poetry. Journal of the Belarusian State University. Philology. 2017. No. 3. Pp. 37-41.]</ref><ref>[https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_17951_sb_2017_11_195/c/5693-4858.pdf McMillin, Arnold. The Heritage of Janka Bryĺ: Lyrical Miniatures by Young Belarusian Writers. Studia Białorutenistyczne. 2017. No 11. Pp. 195—208. https://doi.org/10.17951/sb.2017.11.195.]</ref><ref>{{Cite web |url=https://albaruthenica.uw.edu.pl/wp-content/uploads/sites/210/2024/02/AA_23_full-063-072.pdf |title=McMillin, Arnold. The Fate of the Belarusian Literary Language over Half a Century. Acta Albaruthenica. 2023. Vol. 23. Pp. 63-72. https://doi.org/10.31338/2720-698Xaa.23.3. |access-date=21 сакавіка 2026 |archive-date=9 красавіка 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260409161840/https://albaruthenica.uw.edu.pl/wp-content/uploads/sites/210/2024/02/AA_23_full-063-072.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>[https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/pw/article/view/9717 McMillin, Arnold. Three Generations of Belarusian Historical Fiction in Prose and Verse: Inspiration and Iconoclasm. Przegląd Wschodnioeuropejski. 2023. Vol. 14 (2). Pp. 285—301. https://doi.org/10.31648/pw.9717]</ref>. Друкаваўся ў часопісах «[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]» і «[[ARCHE Пачатак|ARCHE]]». Аўтар васьмі зборнікаў паэзіі: «Паварот на мора» (Мінск, 2011) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=uFSVBgAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Паварот на мора»|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>, «Свамова» (Мінск, 2013) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=-tytDwAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Свамова» (2-е выданне)|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>, «Сівер-гара» (Мінск, 2015) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=CVJQCwAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Сівер-гара» (1-е выданне)|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref><ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=YveJEAAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Сівер-гара» (2-е выданне)|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>, «Валадар загадак» (Мінск, 2017) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=-HEmDwAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Валадар загадак»|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>, «Храм ракі» (Мінск, 2019) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=5KGhDwAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Храм ракі»|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>, «Вецер нішто і рэха цьмы» (Мінск, 2021) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=7mVOEAAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Вецер нішто і рэха цьмы»|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>, «Нетутэйшая далечыня» ([[Варшава]], 2025), «Горад N.» (Варшава, 2026) <ref>[https://bellit.info/roznaje/vyjshau-novy-zbornik-mounykh-zdymkau-paeta-ihara-kulikova.html Выйшаў новы зборнік «моўных здымкаў» паэта Ігара Кулікова]</ref>. Перакладае з [[Англійская мова|англійскай]] і [[санскрыт]]у на [[беларуская мова|беларускую]]. Сярод перакладаў з англійскай мовы — «Ліст Нігла» (Мінск, 2009) і трылогія «[[Валадар Пярсцёнкаў]]» (Варшава, 2023—2024) [[Джон Толкін|Джона Р. Р. Толкіна]], «Чытво» (Мінск, 2018) [[Чарльз Букоўскі|Чарлза Букоўскі]], «Выбраныя вершы» [[Роберт Фрост|Роберта Фроста]] (Мінск, 2023), «Сэр Гавейн і Зялёны Рыцар» (Варшава, 2025) невядомага аўтара XIV стагоддзя, «[[Дзюна (раман)|Дзюна]]» [[Фрэнк Герберт|Фрэнка Герберта]] (Варшава, 2025), са стараанглійскай — «Стараангельская паэзія» (Мінск, 2019) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=S2WeDwAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Стараангельская паэзія»|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>. У перакладзе з санскрыту — «[[Рыґведа]]. Кола І» (Мінск, 2016) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=Nbd7DQAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Рыґведа: кола першае»|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>, «Калідаса. Воблачны вястун» (Мінск, 2017) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=LXcrDwAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Калідаса: Воблачны вястун»|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>, «Аповед пра Шакунталу» (Мінск, 2018) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=nv9hDwAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Аповед пра Шакунталу»|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>, «Бгартрыгары. Выбраныя вершы» (Мінск, 2019) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=RdlwEAAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Брартрыгары: выбраныя вершы»|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>, «Магабгарата: выбраныя аповеды» (Мінск, 2022) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=x3dkEAAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Магабгарата: выбраныя аповеды»|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>. Плануе зрабіць поўны паэтычны пераклад [[Рамаяна|Рамаяны]], асноўнага канона [[упанішады|ўпанішадаў]], зборніка твораў [[Калідаса|Калідасы]]. == Прызнанне і ўзнагароды == * Лаўрэат [[Прэмія імя Карласа Шэрмана|літаратурнай прэміі імя Карласа Шэрмана]] ў намінацыі «Паэзія» (2009) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://penbelarus.org/konkurs.html| title = Конкурс імя Карласа Шэрмана|publisher =penbelarus.org| accessdate = 2025-12-12}}</ref>. * Дыпламант [[Дэбют (літаратурная прэмія)|прэміі «Дэбют» імя Максіма Багдановіча]] (2011) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://penbelarus.org/kulikou.html| title = Ігар Кулікоў|publisher =penbelarus.org| accessdate = 2025-12-12}}</ref>. * Лаўрэат прэміі «Дэбют» імя Максіма Багдановіча ў намінацыі «Спецпрэмія» за кнігу «Рыгведа. Кола І» (2018) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://penbelarus.org/debut.html| title = Дэбют |publisher =penbelarus.org| accessdate = 2025-12-12 }}</ref>. * Лаўрэат літаратурнай прэміі імя Карласа Шэрмана ў намінацыі «Пераклад паэзіі» (2022) за кнігу «Стараангельская паэзія» <ref>{{cite web| author = | date = 2025| url = https://kamunikat.org/abveshchanyya-lawreaty-premii-shermana| title = Абвешчаныя лаўрэаты прэміі Шэрмана| publisher = kamunikat.org| accessdate = 2025-12-12| archive-date = 28 красавіка 2026| archive-url = https://web.archive.org/web/20260428101607/https://kamunikat.org/abveshchanyya-lawreaty-premii-shermana| url-status = dead}}</ref>. * Лаўрэат [[Прэмія імя Наталлі Арсенневай|прэміі імя Наталлі Арсенневай]] (2026) за кнігу «Нетутэйшая далечыня» <ref>{{cite web| author =| date =2026| url = https://bellit.info/roznaje/laureatam-premii-arsjennjevaj-stau-ihar-kulikou.html| title = Лаўрэатам Прэміі Арсенневай стаў Ігар Кулікоў|publisher =bellit.info| accessdate = 2026-05-28}}</ref>. == Бібліяграфія == ;Зборнікі паэзіі * Паварот на мора. Мінск, 2011, 2017. 94 с. ISBN 978-985-7165-29-2 * Свамова. Мінск : Медысонт, 2013. 92 с. ISBN 978-985-6982-92-0 * Сівер-гара. Мінск : Медысонт, 2015. 70 с. ISBN 978-985-7085-95-8 * Валадар загадак. Мінск : Медысонт, 2017. 100 с. ISBN 978-985-7136-58-2 * Храм ракі. Мінск : [[Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч|А. М. Янушкевіч]], 2019. 158 с. ISBN 978-985-7210-23-7 * Вецер нішто і рэха цьмы. Мінск : А. М. Янушкевіч, 2021. 136 с. ISBN 978-985-7210-95-4 * Нетутэйшая далечыня. Варшава : А. М. Янушкевіч, 2025. 170 c. ISBN 978-83-68202-37-3 * Горад N. Варшава : А. М. Янушкевіч, 2026. 164 с. ISBN 978-83-68202-51-9 ;Пераклады * Дж. Р. Р. Толкін. Ліст Ніґла. Пераклад з англійскай мовы / І. М. Кулікоў // ARCHE. Мінск, 2009. № 10 (85). C. 105—120. * Антон Кротаў. Практыка вольных падарожжаў. Пераклад з рускай мовы. Масква, 2009, 2016. 84 с. * Рыґведа. Кола І. Пераклад з санскрыту. Мінск : Медысонт, 2016. 592 с. ISBN 978-985-7136-16-2 * Калідаса. Воблачны вястун. Пераклад з санскрыту. Мінск : [[Зміцер Колас]], 2017. 92 с. ISBN 978-985-7164-55-4 * Аповед пра Шакунталу. Пераклад з санскрыту. Мінск : А. М. Янушкевіч, 2018. 218 с. ISBN 978-985-7165-72-8 * Чарлз Букоўскі. Чытво. Пераклад з англійскай мовы. Мінск : [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]], 2018. 484 с. ISBN 978-609-8213-39-3 * Бгартрыгары. Выбраныя вершы. Пераклад з санскрыту. Мінск : Зміцер Колас, 2019. 80 с. ISBN 978-985-23-0034-6 * Стараангельская паэзія. Пераклад са старанглійскай. Мінск : А. М. Янушкевіч, 2019. 178 с. ISBN 978-985-7210-183 * Магабгарата : выбраныя аповеды / Пераклад з санскрыту Ігара Кулікова. Мінск : A. М. Янушкевіч, 2022. 484 с. ISBN 978-985-7283-09-5 * Роберт Фрост. Выбраныя вершы. Пераклад з англійскай мовы. Мінск: Энцыклапедыкс, 2023. 110 с. ISBN 978-985-7247-70-7 * Дж. Р. Р. Толкін. Валадар пярсцёнкаў. Брацтва Пярсцёнка. Пераклад з англійскай мовы. Варшава : А. М. Янушкевіч, 2023. 574 с. ISBN 978-83-969297-6-1 * Дж. Р. Р. Толкін. Валадар Пярсцёнкаў. Дзве Вежы. Пераклад з англійскай мовы. Варшава : А. М. Янушкевіч, 2024. 494 c. ISBN 978-83-68202-07-6 * Дж. Р. Р. Толкін. Валадар Пярсцёнкаў. Вяртанне Караля. Пераклад з англійскай мовы. Варшава : А. М. Янушкевіч, 2024. 596 c. ISBN 978-83-68202-19-9 * Сэр Гавейн і Зялёны Рыцар. Пераклад з англійскай мовы. Варшава : А. М. Янушкевіч, 2025. 232 c. ISBN 978-83-68202-29-8 * Фрэнк Герберт. Дзюна. Пераклад з англійскай мовы. Варшава : А. М. Янушкевіч, 2025. 750 c. ISBN 978-83-68202-33-5 == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://bellit.info/tag/ihar-kulikou Ігар Кулікоў: Навіны на сайце bellit.info] * [http://prajdzisvet.org/persons/k/igar-kulikou.html Ігар Кулікоў: Даведка на сайце інтэрнэт-часопіса] [[ПрайдзіСвет]] * [https://lit-bel.org/friends/k/Kulko-gar-Mkalaevch-7628/ Кулікоў Ігар Мікалаевіч: Профіль на сайце lit-bel.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211225080720/https://lit-bel.org/friends/k/Kulko-gar-Mkalaevch-7628/ |date=25 снежня 2021 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=iWSdT5Znd6U Ігар Кулікоў. Zoom-прэзентацыя кнігі «Магабгарата. Выбраныя аповеды»] * [https://www.svaboda.org/a/29433421.html Чытач Кулікоў: Аддаю перавагу вялікім творам] * [https://www.youtube.com/watch?v=VpsWPz4wiug Творчая кухня з Ігарам Куліковым] * [https://www.youtube.com/watch?v=j3qguJYh2Xw «Пятроўшчына-Іншыня». Гутарка з паэтам Ігарам Куліковым] * [https://kamunikat.org/chamu-khobity-zhyvuts-u-belaruskikh-vyoskakh-a-elfy-gavorats-starabelaruskay-perakladchyk-valadara-pyarstsyonkaw-adkazvaye-na-wse-pytanni Чаму хобіты жывуць у беларускіх вёсках, а эльфы гавораць старабеларускай. Перакладчык «Валадара Пярсцёнкаў» адказвае на ўсе пытанні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260415070851/https://kamunikat.org/chamu-khobity-zhyvuts-u-belaruskikh-vyoskakh-a-elfy-gavorats-starabelaruskay-perakladchyk-valadara-pyarstsyonkaw-adkazvaye-na-wse-pytanni |date=15 красавіка 2026 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=_yNdvxmFBVI «Мова як герой эпасу: Толкін у беларускіх перакладах»] {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Кулікоў Ігар Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з санскрыту]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Джона Рональда Руэла Толкіна]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з ісландскай мовы]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі імя Карласа Шэрмана]] 621vuoq5wconfpuzxbggjxiosdwur9b 0 698683 5174318 5138970 2026-08-01T20:22:04Z 5174318 wikitext text/x-wiki {{Арфаграфія}} {{Узброены канфлікт|conflict={{PAGENAME}}|partof=[[Расійска-ўкраінская вайна]]|image=Russian forces near Ukraine, 2021-12-03 (crop).jpg|caption=Карта ацэнкі амерыканскай выведкі адносна перамяшчэння расійскіх войскаў ля мяжы з Украінай па стане на 3 снежня 2021 года. Паводле ацэнак, Расія разгарнула каля 70 тысяч вайскоўцаў, у асноўным на адлегласці 100-200 км ад украінскай мяжы. Мяркуецца, што іх колькасць можа павялічыцца да 175 тысяч.|date=[[3 сакавіка]] [[2021]] г. – [[24 лютага]] [[2022]] г.|place={{UKR}}, [[Балтыйскае мора]]|casus=|combatant1='''{{UKR}}'''<br />[[Файл:Flag of NATO.svg|23px]] [[НАТА]] '''Падтрымліваецца:'''<br/> [[Файл:Flag of Belarus (1918, 1991–1995).svg|23px]] [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя]]{{efn|[[Кібервайна]]<ref>{{cite news |title=«Киберпартизаны» заявили о взломе серверов БЖД и выставили ультиматум режиму |url=https://charter97.org/ru/news/2022/1/24/452224/ |work=[[Charter 97]] |date=24 January 2022 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Білоруські "кіберпартизани" зламали сервер залізниці, щоб не пустити російські війська в країну |url=https://lb.ua/world/2022/01/25/503916_biloruski_kiberpartizani.html |work=[[Лівий берег]] |date=25 January 2022 |url-status=live }}</ref>}} {{AZE}}<br/> {{USA}}<br/> {{UK}}<ref>{{Cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/british-anti-tank-weapons-sent-to-defend-ukraine-from-russia-2f5lbzn8v |title=UK arms Ukraine with deadly missiles to combat Putin's tanks as Defence Sec invites Russia for talks to avoid war' |date=January 17, 2022 |access-date=January 18, 2022}}</ref><br/>{{CAN}}<ref>{{Cite web|url=https://globalnews.ca/news/8517110/canada-special-forces-ukraine-russia/ |title=Canada deploys special forces to Ukraine amid rising tensions with Russia |date=January 17, 2022 |access-date=January 18, 2022}}</ref><br/>{{GRE}}<br/>{{DEN}}<br/>[[Файл:Flag of the Netherlands.svg|23px]] [[Нідэрланды]]<br/>{{GER}}<br/> [[Файл:Flag of Europe.svg|23px]] [[Еўрапейскі Саюз]]<br/>[[Файл:Flag of Spain.svg|23px]] [[Іспанія|Гішпанія]]<br/>{{EST}}<ref>{{cite web|title=Estonia plans to supply Ukraine with heavy weapons|url=https://www.euractiv.com/section/politics/short_news/estonia-plans-to-supply-ukraine-with-heavy-weapons/|publisher=EURACTIV|date=3 January 2022|access-date=17 January 2022}}</ref><br/>{{LAT}}<ref>{{cite web|title=Latvia will send weapons to Ukraine – defense minister|url=https://www.ukrinform.net/rubric-defense/3381078-latvia-will-send-weapons-to-ukraine-defense-minister.html|date=6 January 2022|access-date=18 January 2022|publisher=Ukrinform}}</ref><br/>{{flag|Lithuania}} [[Літва]]<ref>{{cite web|title=Lithuania ready to supply lethal weapons to Ukraine – minister|url=https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1568238/lithuania-ready-to-supply-lethal-weapons-to-ukraine-minister|publisher=LRT|date=20 December 2021|access-date=18 January 2022}}</ref><br/>{{POL}}<br/>{{CZE}}<br/>{{SWE}}<ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-01-14/sweden-worried-by-russia-to-boost-military-presence-on-gotland |title=Sweden, Worried by Russia, to boost military presence on Gotland|date=January 14, 2022|access-date=January 18, 2022}}</ref><br/>{{FIN}}<br/>{{FRA}}<br/>{{JAP}}|combatant2=[[Саюзная Дзяржава]]<br/>'''{{RUS}}'''<br/>{{BLR}} *{{Flagicon image|Flag of Donetsk People's Republic.svg|border}} [[Данецкая Народная Рэспубліка]] *{{Flagicon image|Flag of the Lugansk People's Republic (Official).svg|border}} [[Луганская Народная Рэспубліка]] |commander1={{sp}} [[Файл:Flag of the President of Ukraine.svg|20px]] [[Уладзімір Зяленскі]]<br/>[[Файл:Logo of the Ministry of Foreign Affairs of Ukraine with abbreviation in English.svg|20px]] [[Дзмітрый Кулеба]]<br/>[[Файл:Штандарт Міністра оборони України.svg|20px]] [[Аляксей Рэзнікаў]]<br/>[[Файл:Штандарт Міністра оборони України.svg|20px]] [[Андрэй Таран]]<br/>[[Файл:Standard of Ukrainian Chief of the General Staff rect.svg|20px]] [[Валерый Залужны]]<br/>[[Файл:Standard of Ukrainian Chief of the General Staff rect.svg|20px]] [[Руслан Хомчак]]<br/> '''Падтрымліваецца:'''<br/>[[Файл:Flag of NATO.svg|23px]] [[Енс Столтэнберг]]<br/>[[Файл:Seal of the President of the United States.svg|20px]] [[Джо Байдэн]]<br/>[[Файл:Royal Coat of Arms of the United Kingdom (HM Government).svg|20px]] [[Барыс Джонсан]]<br/>{{flagicon|Canada}} [[Джасцін Трудо]]<br/>[[Файл:Flag of the President of Lithuania.svg|20px]] [[Гітанас Наўседа]]<br/>[[Файл:Flag of the President of Poland.svg|20px]] [[Анджэй Дуда]]|commander2={{sp}} [[Файл:Standard of the President of the Russian Federation.svg|20px]] [[Уладзімір Пуцін]]<br/> * {{Flagicon image|Flag of Donetsk People's Republic.svg|border}} [[Дзяніс Пушылін]] * {{Flagicon image|Flag of the Lugansk People's Republic (Official).svg|border}} [[Леанід Пасічнік]] [[Файл:MID emblem.png|20px]] [[Сяргей Лаўроў]]<br/>{{flagicon image|Standart of the Russian Minister of Defence.svg|size=20px}} [[Сяргей Шайгу]]<br/>{{flagicon image|Flag of Russia's Chief of Staff.svg|size=20px}} [[Валерый Герасімаў]]<br/>[[Файл:Flag of the President of Belarus.svg|20px]] [[Аляксандр Лукашэнка]]|strength1={{nowrap|{{flagicon|Ukraine}} 209,000 узброеных сіл<br>{{flagicon|Ukraine}} 102,000 ваенізаваных<br>{{flagicon|Ukraine}} 900,000 рэзервовых сіл<ref name="The Military Balance2021"/>}} <hr /> '''Вучэбная місія''':<br/> {{flagicon|Canada}} 200 (''[[Аперацыя «Unifier»]]'')<ref name="The Military Balance2021">The Military Balance 2021//[[International Institute for Strategic Studies]]</ref><br/> {{flagicon|United States}} 165 (''[[JMTG-U]]'')<ref>https://www.wesh.com/article/florida-national-guard-in-ukraine/38488225</ref><br> {{flagicon|United Kingdom}} 53 (''[[Аперацыя «Orbital»]]'')<ref name="The Military Balance2021"/><br/> {{flagicon|Poland}} 40 (''[[JMTG-U]]'')<ref name="The Military Balance2021"/><br/> {{flagicon|Lithuania}} 26 (''[[JMTG-U]]'')<ref name="The Military Balance2021"/>|strength2={{nowrap|{{flagicon|Russia}} 900,000 узброеных сіл<br>{{flagicon|Russia}} 554,000 ваенізаваных<br>{{flagicon|Russia}} 2,000,000 рэзервовых сіл<ref name="The Military Balance2021"/><br/>}} {{Flagicon image|Flag of Donetsk People's Republic.svg|border}} ≈ 20,000<ref name="The Military Balance2021"/><br/> {{Flagicon image|Flag of the Lugansk People's Republic (Official).svg|border}} ≈ 14,000<ref name="The Military Balance2021"/>|прычына=Уступленне Украіны ў НАТА|статус=''канфлікт працягваецца''}}{{Расійска-ўкраінская вайна}} '''Расійска-ўкраінскі крызіс 2021—2022 гадоў''' — працяглае ваеннае супрацьстаянне і міжнародны крызіс паміж [[Расія|Расійскай Федэрацыяй]] і [[Украіна|Украінай,]] які пачаўся [[3 сакавіка]] [[2021|2021 года]] і абвастрыўся ў канцы 2021 года, калі НАТА адмовіла [[Маскоўскі Крэмль|Крамлю]] ў «гарантыях таго, што Украіна не далучыцца да альянсу». Крызіс выклікаў міжнародную напружанасць, у тым ліку з удзелам [[НАТА]], [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]], [[Люблінскі трохвугольнік|Люблінскага трохвугольніка]], [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|Садружнасці Незалежных Дзяржаў]] і [[Арганізацыя Дагавора аб калектыўнай бяспецы|АДКБ]]. == Вытокі == {{Гл. таксама|Расійска-ўкраінская вайна}}3 сакавіка баевікі самаабвешчанай «[[Данецкая Народная Рэспубліка|ДНР]]» заявілі, што атрымалі дазвол на прымяненне «папярэджальнага агню для знішчэння» пазіцый Узброеных сіл Украіны. Кіраўнік ўкраінскай дэлегацыі Трохбаковай кантактнай групы па ўрэгуляванні сытуацыі на Данбасе Леанід Краўчук назваў такія заявы парушэннем менскіх пагадненняў.<ref>https://suspilne.media/120121-na-doneccini-vidkrili-istoriko-kulturnij-centr-nu-jork/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220119223406/https://suspilne.media/120121-na-doneccini-vidkrili-istoriko-kulturnij-centr-nu-jork/ |date=19 студзеня 2022 }}</ref> 16 сакавіка пагранічны нарад ДПУ ў [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] зафіксаваў вылет верталёта [[Мі-8]] з Расійскай Федэрацыі на адлегласць каля 50 метраў ва Украіну. Затым верталёт развярнуўся ў процілеглы бок і пакінуў паветраную прастору Украіны.<ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/news/2021/03/16/7286855/|title=Російський вертоліт порушив повітряний простір України|publisher=[[Українська правда]]|date=16.03.2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210318205456/https://www.pravda.com.ua/news/2021/03/16/7286855/|archive-date=18 сакавіка 2021|access-date=31.05.2021|url-status=live}}</ref> 26 сакавіка ў 13:45 расійскія вайскоўцы абстралялі ўкраінскія пазіцыі ў раёне вёскі Шумы з мінамётаў. У выніку абстрэлу загінулі 4 украінскія вайскоўцы.<ref>https://nv.ua/ukr/ukraine/events/zagostrennya-viyni-na-donbasi-shcho-stalosya-26-bereznya-v-boyu-pid-shumami-novini-ukrajini-50150639.html</ref> 30 сакавіка галоўнакамандуючы Узброенымі сіламі Украіны генерал-палкоўнік Руслан Хомчак з трыбуны [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўнай Рады]] заявіў, што, паводле звестак разведкі, Узброеныя Сілы РФ павялічваюць колькасць войскаў на ўскраінах Украіны. у рамках падрыхтоўкі да вучэнняў «[[Захад-2021]]». На думку Хомчака, гэта стварае пагрозу ваеннай бяспецы дзяржавы. Ён заявіў, што па стане на 30 сакавіка 2021 года ўздоўж мяжы і часова акупаваных тэрыторый ужо ўтрымліваюцца 28 батальённа-тактычных груп праціўніка, войскі якіх сканцэнтраваны ў акупаваным Крыме, а таксама ў [[Растоўская вобласць|Растоўскай]], [[Бранская вобласць|Бранскай]] і [[Варонежская вобласць|Варонежскай]] абласцях.<ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/news/2021/03/30/7288381/|title=Росія стягує війська до кордону з Україною – Хомчак|publisher=[[Українська правда]]|date=30.03.2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521014951/https://www.pravda.com.ua/news/2021/03/30/7288381/|archive-date=21 мая 2021|access-date=31.05.2021|url-status=live}}</ref> 30 сакавіка Вярхоўная Рада на пазачарговым пасяджэнні прыняла заяву аб эскалацыі расійска-ўкраінскага ўзброенага канфлікту. «За» прагаласавалі 308 парламентарыяў. У тэксце заявы гаворыцца, што ў верасні 2021 года ў [[Беларусь|Беларусі]] плануецца правядзенне сумесных беларуска-расійскіх вучэнняў, якія ўяўляюць небяспеку для Украіны і ўспрымаюцца як пагроза эскалацыі міжнароднага ўзброенага канфлікту паміж Украінай і Расіяй.<ref>{{Cite web|url=https://lb.ua/news/2021/03/30/481114_nazvali_viynu_viynoyu_rada_uhvalila.html|title=Назвали війну війною: Рада ухвалила заяву про ескалацію російсько-українського конфлікту|publisher=[[Лівий берег]]|date=30.03.2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210406085349/https://lb.ua/news/2021/03/30/481114_nazvali_viynu_viynoyu_rada_uhvalila.html|archive-date=6 красавіка 2021|access-date=31.05.2021|url-status=live}}</ref> Старшыня Аб’яднанага камітэта начальнікаў штабоў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] Марк Мілі пагутарыў з галоўнакамандуючым Узброенымі сіламі Украіны Русланам Хомчаком, каб абмеркаваць бягучыя ўмовы бяспекі ва Усходняй Еўропе.<ref>{{Cite web|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-ssha-homchak-bezpeka-perehovory/31180664.html|title=Голова Об'єднаного комітету начальників штабів США обговорив із Хомчаком «безпекове середовище у Східній...|publisher=[[Радіо Свобода]]|date=31.03.2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210405042054/https://www.radiosvoboda.org/a/news-ssha-homchak-bezpeka-perehovory/31180664.html|archive-date=5 красавіка 2021|access-date=31.05.2021|url-status=live}}</ref> У гэты ж дзень адбылася размова Марка Мілі з начальнікам Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі Валерыем Герасімавым.<ref>https://www.reuters.com/article/us-russia-usa-security/russian-and-us-military-chiefs-of-staff-hold-phone-call-idUSKBN2BN2EE</ref><ref>https://mil.in.ua/uk/news/golova-nachalnykiv-shtabiv-ssha-proviv-peregovory-z-kerivnykamy-armij-ukrayiny-ta-rosiyi/</ref> Расія адмовілася аднавіць рэжым спынення агню на [[Данбас]]е<ref>{{cite news|url=https://www.pravda.com.ua/news/2021/03/31/7288562/|title=Росія відмовилася повернутися до режиму припинення вогню з 1 квітня}}</ref>. Міністр замежных спраў Расіі Сяргей Лаўроў 1 красавіка папярэдзіў аб магчымасці «знішчэння Украіны» ў выпадку магчымай эскалацыі канфлікту на Данбасе ў інтэрв’ю праграме «Вялікая гульня» на [[Першы канал (Расія)|Першым канале]] расійскага тэлебачання. 1 красавіка Міністэрства абароны Украіны распаўсюдзіла заяву, што Расійская Федэрацыя завяршае комплекс мер, накіраваных на заахвочванне Украіны да ваеннага адказу на варожыя дзеянні акупантаў на лініі канфлікту на ўсходзе Украіны, пашырэнне ваеннай прысутнасці Расіі на ўсходзе Украіны. так званых ДНР і [[Луганская Народная Рэспубліка|ЛНР]] увядзення рэгулярных падраздзяленняў расійскіх узброеных сіл, матывуючы гэта неабходнасцю абароны расійскіх грамадзян у самаабвешчаных рэспубліках (фактычна грамадзян Украіны, якім прымусова выдаваліся расійскія пашпарты ў апошнія гады). Акрамя таго, не выключана спроба прасоўвання расійскіх акупацыйных войскаў углыб Украіны. Таксама расійскім дыпламатычным прадстаўніцтвам за мяжой і СМІ была пастаўлена задача быць гатовымі да асвятлення і тлумачэння сусветнай супольнасці інфармацыі аб нібыта агрэсіўных дзеяннях Узброеных сіл Украіны і «міратворчых» мерах Расійскай Федэрацыі ў адказ.<ref>https://gur.gov.ua/content/rosiiska-federatsiia-hotova-do-shyrokomasshtabnykh-provokatsii-proty-nashoi-derzhavy.html</ref> Прэс-сакратар прэзідэнта РФ [[Дзмітрый Сяргеевіч Пяскоў|Дзмітрый Пяскоў]] заявіў, што перамяшчэнне расійскай арміі па тэрыторыі краіны не павінна выклікаць турботы ў іншых краін, расійская армія рухаецца па тэрыторыі Расіі ў тых напрамках і стомленасці, якія яна лічыць неабходнымі для забеспячэння надзейнай бяспекі.<ref>{{Cite web|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-peskov-rosiya-bezpeka/31187464.html|title=Росія не є загрозою для України, пересування армії Росії не має викликати занепокоєння – Кремль|publisher=[[Радіо Свобода]]|date=5.04.2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210502165225/https://www.radiosvoboda.org/a/news-peskov-rosiya-bezpeka/31187464.html|archive-date=2 мая 2021|access-date=31.05.2021|url-status=live}}</ref> Міністр замежных спраў Украіны [[Дзмітрый Іванавіч Кулеба|Дзмітрый Кулеба]] і дзяржсакратар ЗША [[Энтані Блінкен]] абмеркавалі абвастрэнне сітуацыі на Данбасе. Блінкен пацвердзіў непахісную падтрымку з боку ЗША суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны. Міністр абароны Украіны Андрэй Таран правёў тэлефонную размову з міністрам абароны Злучаных Штатаў Амерыкі Лойдам Осцінам. Кіраўнікі абаронных ведамстваў Украіны і ЗША абмеркавалі канкрэтныя напрамкі ўмацавання супрацоўніцтва ў сферы бяспекі і абароны. Лойд Осцін выказаў занепакоенасць апошнімі дзеяннямі Расійскай Федэрацыі і запэўніў міністра абароны Украіны ў гатоўнасці падтрымаць Украіну ў кантэксце агрэсіі Расіі на Данбасе і ў Крыме. Міністр абароны ЗША падкрэсліў, што ў выпадку эскалацыі расійскай агрэсіі ЗША не пакінуць Украіну ў спакоі і не дазволяць рэалізаваць агрэсіўныя памкненні РФ у дачыненні да Украіны.<ref>{{Cite web|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-polytics/3219792-ssa-pidtrimaut-ukrainu-v-razi-eskalacii-rosijskoi-agresii-ministr-ostin.html|title=США підтримають Україну в разі ескалації російської агресії - міністр Остін|publisher=[[Укрінформ]]|date=1.04.2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210402132245/https://www.ukrinform.ua/rubric-polytics/3219792-ssa-pidtrimaut-ukrainu-v-razi-eskalacii-rosijskoi-agresii-ministr-ostin.html|archive-date=2 красавіка 2021|access-date=31.05.2021|url-status=live}}</ref> Намеснік кіраўніка Адміністрацыі прэзідэнта Раман Машавец сустрэўся з кіраўніком прадстаўніцтва НАТА ва Украіне Аляксандрам Віннікавым. На сустрэчы таксама абмяркоўвалася ўзмацненне прысутнасці расійскіх войскаў ля ўкраінскай мяжы. Аляксандр Віннікаў паабяцаў перадаць у штаб-кватэру НАТА ўсе дадзеныя аб сітуацыі на межах Украіны. Аташэ па абароне ЗША, [[Канада|Канады]] і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] сустрэўся з міністрам абароны Украіны Таранам, двума яго намеснікамі Пятрэнкам і Палішчуком, камандуючым Аб’яднанымі сіламі Узброеных Сіл генерал-лейтэнантам Сяргеем Наевым і начальнікам упраўлення. Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне Кірыл Буданаў. Расійскія крыніцы, у прыватнасці, на папулярным тэлеграм-канале «Ваенны аглядальнік», звязаным з расійскімі сілавікамі, апублікавалі відэа палёту групы расійскіх ударных верталётаў [[Ка-52]] і [[Мі-28]], дзе падкрэсліваецца, што палёт нібыта здзейсніў месца на мяжы з Украінай.<ref>https://informnapalm.org/ua/prolot-alihatoriv/</ref> Прэзідэнт ЗША [[Джо Байдэн]] правёў першую тэлефонную размову з прэзідэнтам Украіны Уладзімірам Зяленскім.<ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/news/2021/04/2/7288818/|title=Байден поговорив із Зеленським|publisher=[[Українська правда]]|date=2.04.2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210404202250/https://www.pravda.com.ua/news/2021/04/2/7288818/|archive-date=4 красавіка 2021|access-date=31.05.2021|url-status=live}}</ref> Расійскія і пракрамлёўскія СМІ паведамляюць, што ў выніку нападу ўкраінскага беспілотніка на акупаванай частцы Данбаса нібыта загінула дзіця, не паведамляючы ніякіх падрабязнасцяў: каментарыяў сваякоў, фотаздымкаў з месца здарэння і імя забітага дзіцяці. У справаздачах Спецыяльнай маніторынгавай місіі [[АБСЕ]] за 2 і 3 красавіка няма звестак аб абстрэлах мірнага насельніцтва з боку Узброеных сіл Украіны.<ref>https://www.stopfake.org/uk/fejk-na-donbasi-vnaslidok-ataki-ukrayinskogo-bezpilotnika-zaginula-ditina/</ref> Спікер [[Дзяржаўная Дума Расійскай Федэрацыі|Дзярждумы РФ]] Вячаслаў Валодзін заявіў, што кіраўніцтва Украіны павінна несці адказнасць за гібель дзіцяці пад Данецкам і прапанаваў выключыць Украіну з [[Савет Еўропы|Савета Еўропы]].<ref>https://www.dw.com/uk/ukrainska-armiia-vidkydaie-zastosuvannia-zbroi-proty-tsyvilnykh-na-donbasi-zmi/a-57098010</ref> 5 красавіка 2021 года ўкраінскі бок Аб’яднанага цэнтра кантролю і каардынацыі накіраваў у Спецыяльную маніторынговую місію АБСЕ ва Украіне ноту аб намерах акупацыйнай адміністрацыі фальсіфікаваць падзеі ў Н. П. Аляксандраўскае, [[Данецкая вобласць]] Украіны. Але адзначыў, што з улікам значнай аддаленасці н.п. Аляксандраўскае ад лініі судакранання бакоў, што ставіць пад сумнеў магчымасць выкарыстання БПЛА на такой адлегласці, а таксама з улікам беспадстаўнасці абвінавачвання ўкраінскі бок катэгарычна адмаўляе сваю датычнасць да таго, што адбылося.<ref>https://www.mil.gov.ua/news/2021/04/06/yakshho-kreml-shukae-kazus-belli-vkidayuchi-czinichni-fejki-svit-cze-mae-sprijmati-vserjoz-ministerstvo-oboroni-ukraini/</ref> Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі [[Борыс Джонсан]] заявіў, што яго краіна занепакоеная дзейнасцю Расіі ў акупаваным [[Крым]]е і на мяжы з Украінай. Пра гэта ён заявіў падчас тэлефоннай размовы з прэзідэнтам Украіны [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Уладзімірам Зяленскім]].<ref>https://www.dw.com/uk/борис-джонсон-стурбований-через-переміщення-військ-рф-біля-україни/a-57105909</ref> Генеральны сакратар [[НАТА]] [[Енс Столтэнберг]] заклікаў прэзідэнта Уладзіміра Зяленскага выказаць падтрымку суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны ў сувязі з дзеяннямі Расіі.<ref>{{Cite web|url=https://censor.net/ua/news/3257930/stoltenberg_podzvonyv_zelenskomu_u_zvyazku_z_diyamy_rosiyi_nato_tverdo_pidtrymuye_suverenitet_i_terytorialnu|title=Столтенберг подзвонив Зеленському у зв'язку з діями Росії: &#34;НАТО твердо підтримує суверенітет і територіальну цілісність України&#34;|publisher=[[Цензор.нет]]|date=6.04.2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210406110212/https://censor.net/ua/news/3257930/stoltenberg_podzvonyv_zelenskomu_u_zvyazku_z_diyamy_rosiyi_nato_tverdo_pidtrymuye_suverenitet_i_terytorialnu|archive-date=6 красавіка 2021|access-date=31.05.2021|url-status=live}} {{ref-ua}}</ref> Прэзідэнт Уладзімір Зяленскі праінфармаваў Енса Столтэнберга аб далейшым адводзе расійскіх войскаў да межаў Украіны і іх гатоўнасці да наступальных дзеянняў. Сухапутныя войскі Узброеных сіл Украіны абвясцілі правядзенне нарады тэрарыстычнай абароны па ўмацаванні і ахове дзяржаўнай мяжы, ахове і абароне крытычна важных аб’ектаў і барацьбе з дыверсійна-разведвальнымі групамі ў паўднёвых прыгранічных раёнах Украіны.<ref>{{Cite web|url=https://espreso.tv/zakhist-kordonu-i-kritichnoi-infrastrukturi-protidiya-drg-na-pivdni-ukraini-ogolosili-zbori-pidrozdiliv-teroboroni|title=Захист кордону і критичної інфраструктури, протидія ДРГ: на півдні України оголосили збори підрозділів тероборони|publisher=[[Еспресо TV]]|date=6.04.2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210407092752/https://espreso.tv/zakhist-kordonu-i-kritichnoi-infrastrukturi-protidiya-drg-na-pivdni-ukraini-ogolosili-zbori-pidrozdiliv-teroboroni|archive-date=7 красавіка 2021|access-date=31.05.2021|url-status=live}}</ref> Прэс-сакратар прэзідэнта РФ [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]] Дзмітрый Пяскоў заявіў аб бяспецы расійцаў, у тым ліку на акупаваным Данбасе. Па словах Пяскова, «Крэмль пакуль не бачыць намераў Украіны адысці ад «баевіцкай праблемы» і ўзяць пад кантроль падраздзяленні сваіх войскаў на лініі судакранання ў Данбасе».<ref>{{Cite web|url=https://censor.net/ua/news/3257983/pyeskov_zayavyv_scho_bezpeka_rosiyan_na_donbasi_osobystyyi_priorytet_putina|title=Пєсков заявив, що &#34;безпека росіян на Донбасі&#34; - особистий пріоритет Путіна|publisher=[[Цензор.нет]]|date=6.04.2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210406185251/https://censor.net/ua/news/3257983/pyeskov_zayavyv_scho_bezpeka_rosiyan_na_donbasi_osobystyyi_priorytet_putina|archive-date=6 красавіка 2021|access-date=31.05.2021|url-status=live}} {{ref-ua}}</ref> Прэм’ер-міністр [[Славакія|Славакіі]] Іван Корчок заявіў, што спыненне агню і аб’ява аб павелічэнні ваеннай моцы Расіі на мяжы з Украінай выклікаюць заклапочанасць і заклікаюць да дээскалацыі напружанасці.<ref>{{Cite web|url=https://censor.net/ua/news/3258021/slovachchyna_zanepokoyena_naroschuvannyam_viyiskovoyi_potujnosti_rf_na_kordoni_z_ukrayinoyu_premyerministr|title=Словаччина занепокоєна нарощуванням військової потужності РФ на кордоні з Україною, - прем'єр-міністр Корчок|publisher=[[Цензор.нет]]|date=6.04.2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210531173721/https://censor.net/ua/news/3258021/slovachchyna_zanepokoyena_naroschuvannyam_viyiskovoyi_potujnosti_rf_na_kordoni_z_ukrayinoyu_premyerministr|archive-date=31 мая 2021|access-date=31.05.2021|url-status=live}} {{ref-ua}}</ref> Прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі правёў тэлефонную размову з прэм’ер-міністрам Канады [[Джасцін Трудо|Джасцінам Трудо]]. Прэзідэнт праінфармаваў прэм’ер-міністра Канады аб пастаянных парушэннях рэжыму спынення агню на Данбасе, якія прыводзяць да росту страт сярод украінскіх вайскоўцаў, а таксама аб узмацненні ваеннай пагрозы Украіне з боку Расіі.<ref>{{Cite web|url=https://www.president.gov.ua/news/volodimir-zelenskij-obgovoriv-z-dzhastinom-tryudo-zagostrenn-67825|title=Володимир Зеленський обговорив з Джастіном Трюдо загострення ситуації на Донбасі та підтримку євроатлантичної інтеграції України|publisher=[[Президент України]]|date=6 квітня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423200005/https://www.president.gov.ua/news/volodimir-zelenskij-obgovoriv-z-dzhastinom-tryudo-zagostrenn-67825|archive-date=23 красавіка 2021|access-date=31.05.2021|url-status=live}}</ref> Украінскі вайсковец загінуў у выніку абстрэлу ўкраінскіх пазіцый расійскімі наймітамі ў раёне горада Невельскае Данецкай вобласці. Яшчэ адзін вайсковец загінуў пад Сцёпным ад невядомых выбуховых прыстасаванняў.<ref>{{Cite web|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-ato/3222371-na-doneccini-zaginuli-dvoe-ukrainskih-vijskovih.html|title=На Донеччині загинули двоє українських військових|publisher=[[Укрінформ]]|date=6.04.2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415154402/https://www.ukrinform.ua/rubric-ato/3222371-na-doneccini-zaginuli-dvoe-ukrainskih-vijskovih.html|archive-date=15 красавіка 2021|access-date=31.05.2021|url-status=live}}</ref> У Данецкай вобласці каля 17:00 у выніку абстрэлу аварылася помпавая станцыя першага ўздыму вадаправода Паўднёвага Данбаса, размешчаная ў «шэрай зоне» паміж вёскамі Васільеўка і Крута Балка. — пад напругай. У выніку без вады засталіся 50 населеных пунктаў, у тым ліку Марыупаль.<ref>{{Cite web|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-regions/3222581-cerez-obstril-na-doneccini-50-naselenih-punktiv-zalisilisa-bez-vodi.html|title=Через обстріл на Донеччині 50 населених пунктів залишилися без води|publisher=[[Укрінформ]]|date=6.04.2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210408153204/https://www.ukrinform.ua/rubric-regions/3222581-cerez-obstril-na-doneccini-50-naselenih-punktiv-zalisilisa-bez-vodi.html|archive-date=8 красавіка 2021|access-date=31.05.2021|url-status=live}}</ref> У інтэрв’ю французскай газеце Liberation міністр замежных спраў Украіны Дзмітрый Кулеба заявіў, што сённяшнія правакацыі з боку Расіі з перакідваннем войскаў да мяжы з Украінай і абвастрэннем сітуацыі на ўсходзе з’яўляюцца найбольш сур’ёзнымі пасля нападу на ўкраінскіх маракоў у [[Керчанскі праліў]] у лістападзе 2018 года. У той жа час сённяшняя пагроза з боку Расіі больш небяспечная.<ref>{{Cite web|url=https://censor.net/ua/news/3258191/sogodnishni_provokatsiyi_rosiyi_nayiseryioznishi_z_chasu_ataky_v_kerchenskiyi_prototsi_ale_sytuatsiya|title=Сьогоднішні провокації Росії найсерйозніші з часу атаки в Керченській протоці, але ситуація більш небезпечна, - Кулеба|publisher=[[Цензор.нет]]|date=7.04.2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210531174614/https://censor.net/ua/news/3258191/sogodnishni_provokatsiyi_rosiyi_nayiseryioznishi_z_chasu_ataky_v_kerchenskiyi_prototsi_ale_sytuatsiya|archive-date=31 мая 2021|access-date=31.05.2021|url-status=live}} {{ref-ua}}</ref> Намеснік кіраўніка Адміністрацыі прэзідэнта РФ, парламентарый на ўзроўні палітычных дарадцаў Дзмітрый Козак заявіў, што актывізацыя ваенных дзеянняў на Данбасе можа стаць пачаткам канца Украіны. Тое ж датычыцца і ўступлення Украіны ў НАТО.<ref>{{Cite web|url=https://censor.net/ua/news/3258523/pochatok_boyiovyh_diyi_pochatok_kintsya_ukrayiny_my_stanemo_na_zahyst_gromadyan_donbasu_predstavnyk|title=Початок бойових дій - початок кінця України. Ми станемо на захист громадян Донбасу, - представник РФ в ТКГ Козак|publisher=[[Цензор.нет]]|date=8.04.2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210408135840/https://censor.net/ua/news/3258523/pochatok_boyiovyh_diyi_pochatok_kintsya_ukrayiny_my_stanemo_na_zahyst_gromadyan_donbasu_predstavnyk|archive-date=8 красавіка 2021|access-date=31.05.2021|url-status=live}} {{ref-ua}}</ref> Канцлер [[Германія|Германіі]] [[Ангела Меркель|Ангела Мэркель]] падчас тэлефоннай размовы з прэзідэнтам Расіі Уладзімірам Пуціным запатрабавала ад кіраўніка Крамля скараціць сваю ваенную прысутнасць ля межаў Украіны.<ref>{{Cite web|url=https://censor.net/ua/news/3258535/merkel_zajadala_vid_putina_zgornuty_naroschuvannya_viyisk_na_kordoni_z_ukrayinoyu_presslujba_kantslerky|title=Меркель зажадала від Путіна згорнути нарощування військ на кордоні з Україною, - пресслужба канцлерки|publisher=[[Цензор.нет]]|date=8.04.2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210408161907/https://censor.net/ua/news/3258535/merkel_zajadala_vid_putina_zgornuty_naroschuvannya_viyisk_na_kordoni_z_ukrayinoyu_presslujba_kantslerky|archive-date=8 красавіка 2021|access-date=31.05.2021|url-status=live}} {{ref-ua}}</ref> Прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі наведаў пазіцыі на перадавой абароны, дзе зафіксавана найбольшая колькасць парушэнняў рэжыму ўсеабдымнага і пастаяннага спынення агню. Кіраўнік дзяржавы пагутарыў з вайскоўцамі, якія праходзяць службу на баявых пасадах. Абаронцы расказалі Прэзідэнту аб становішчы на ​​фронце.<ref>{{Cite web|url=https://www.president.gov.ua/news/mi-pamyatayemo-kozhnogo-zahisnika-yakij-zaginuv-za-ukrayinu-67873|title=Ми пам’ятаємо кожного захисника, який загинув за Україну – Президент відвідав позиції українських військ на Донбасі|publisher=[[Президент України]]|date=8 квітня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417162556/https://www.president.gov.ua/news/mi-pamyatayemo-kozhnogo-zahisnika-yakij-zaginuv-za-ukrayinu-67873|archive-date=17 красавіка 2021|access-date=31.05.2021|url-status=live}}</ref> Міжмарскую пераправу пачалі дэсантна-артылерыйскія катэры [[Каспійская флатылія ВМФ Расіі|Каспійскай флатыліі Расійскай Федэрацыі]]. Зазначаецца, што экіпажы і караблі Каспійскай флатыліі пройдуць заключныя ваенна-марскія вучэнні ва ўзаемадзеянні з Чарнаморскім флотам.<ref>https://mil.in.ua/uk/news/rosiya-perekydaye-korabli-z-kaspiyu-na-chorne-more/</ref> Міністр замежных спраў Украіны Дзмітрый Кулеба правёў тэлефонную размову з міністрам замежных спраў [[Францыя|Францыі]] Жанам-Івам Ле Дрыянам. Дзмітрый Кулеба падрабязна праінфармаваў суразмоўцу аб апошніх дзеяннях Расійскай Федэрацыі, накіраваных на дэстабілізацыю сітуацыі з бяспекай на часова акупаваных тэрыторыях Украіны. Міністр звярнуў увагу на пагрозлівы адвод расійскіх войскаў да мяжы нашай дзяржавы і актывізацыю расійскай прапаганды, якая пагражае Украіне вайной. Ён запэўніў, што Украіна не імкнецца да вайны і застаецца прыхільнай палітычнаму і дыпламатычнаму ўрэгуляванню расійска-ўкраінскага канфлікту. Жан-Іў Ле Дрыян адзначыў, што Францыя, як і Украіна, з трывогай сочыць за адвядзеннем расійскіх войскаў да межаў нашай краіны і часова акупаваных тэрыторый. Ён запэўніў у далейшай падтрымцы Францыяй суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны. Кіраўнік французскай дыпламатыі асабліва адзначыў разважлівыя і мудрыя дзеянні Украіны ў цяперашняй сітуацыі.<ref>https://mfa.gov.ua/news/dmitro-kuleba-ta-zhan-iv-le-drian-obgovorili-zagostrennya-rosiyeyu-bezpekovoyi-situaciyi</ref> Украіна ўключыла пункт 16 Венскага дакумента і ініцыявала сустрэчу 10 красавіка ў АБСЕ аб павелічэнні расійскіх войскаў ля мяжы з Украінай і ў часова акупаваным Крыме. Ініцыятыву Украіны падтрымалі краіны-партнёры, але расійская дэлегацыя на сустрэчу не з’явілася, адмовіўшыся даваць тлумачэнні.<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/usosce/status/1380840341281124356|title=At the request of Ukraine, @OSCE states will meet at 4pm CET to request clarification from [Russia] about its military buildup on the borders of [Ukraine] &amp; in occupied Crimea. This request for information is in accordance with the #ViennaDocument in hopes of reducing the risk of conflict.|publisher=U.S. Mission to OSCE|date=10.04.2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422171537/https://twitter.com/usosce/status/1380840341281124356|archive-date=22 красавіка 2021|вебсайт=Twitter|access-date=19 студзеня 2022|url-status=live}} {{ref-en}}</ref> У інтэрв’ю іспанскаму інфармацыйнаму агенцтву [[EFE]] міністр замежных спраў Украіны Дзмітрый Кулеба заявіў, што Украіна не хоча вайны з Расіяй і не рыхтуе ніякай эскалацыі на Данбасе. У прыватнасці, гаворка не ідзе пра падрыхтоўку нейкіх наступальных дзеянняў або ваенных дзеянняў.<ref>{{Cite web|url=https://censor.net/ua/news/3259286/ukrayina_ne_hoche_viyiny_i_ne_gotuye_niyakoyi_eskalatsiyi_na_donbasi_kuleba|title=Україна не хоче війни і не готує ніякої ескалації на Донбасі, - Кулеба|publisher=[[Цензор.нет]]|date=13.04.2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414093311/https://censor.net/ua/news/3259286/ukrayina_ne_hoche_viyiny_i_ne_gotuye_niyakoyi_eskalatsiyi_na_donbasi_kuleba|archive-date=14 красавіка 2021|access-date=31.05.2021|url-status=live}} {{ref-ua}}</ref> Генеральны сакратар НАТА Енс Столтэнберг заклікаў Расію неадкладна спыніць размяшчэнне войскаў на мяжы з Украінай і на акупаваных тэрыторыях.<ref>https://ua.interfax.com.ua/news/general/737204.html</ref> Міністр замежных спраў Украіны Дзмітрый Кулеба заявіў, што любы неабдуманы крок Расійскай Федэрацыі або новы віток гвалту з яе боку абыдзецца ёй дорага. Кулеба заявіў, што Расія працягвае нарошчваць сваю ваенную прысутнасць на ўкраінска-расійскай мяжы, на акупаваных тэрыторыях і ў морах Украіны. Паводле яго слоў, Расія збірае войскі на трох кірунках, у тым ліку на паўночным усходзе Украіны, у Крыме, на поўдні і ў Данбасе, на ўсходзе. Кулеба таксама дадаў, што ў апошнія тыдні Расія значна актывізавала сваю прапаганду, якая дэгуманізуе ўкраінцаў і сее нянавісць да Украіны.<ref>https://ua.interfax.com.ua/news/general/737226.html</ref> Намеснік міністра замежных спраў Сяргей Рабкоў сказаў: «Яны гавораць аб высокай цане, але яе ніколі не называюць. Тое, што яны зрабілі да гэтага часу, мы, па-першае, добра вывучылі, па-другое, адаптавалі. Мы не лічым, што ўвогуле можа наступнае трэба ўжываць тэрміналёгію: цана, адплата і г.д. Мы проста адстойваем свае інтарэсы і інтарэсы нашых грамадзянаў, рускамоўнага насельніцтва, мы будзем працягваць іх адстойваць».<ref>{{Cite web|url=https://censor.net/ua/news/3259329/rf_zahyschatyme_rosiyiskomovne_naselennya_ssha_kajut_pro_vysoku_tsinu_ale_nikoly_yiyi_ne_nazyvayut_zastupnyk|title=РФ захищатиме російськомовне населення. США кажуть про високу ціну, але ніколи її не називають, - заступник глави МЗС РФ Рябков|publisher=[[Цензор.нет]]|date=13.04.2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414035301/https://censor.net/ua/news/3259329/rf_zahyschatyme_rosiyiskomovne_naselennya_ssha_kajut_pro_vysoku_tsinu_ale_nikoly_yiyi_ne_nazyvayut_zastupnyk|archive-date=14 красавіка 2021|access-date=31.05.2021|url-status=live}} {{ref-ua}}</ref> Сакратар Рады нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны Аляксей Данілаў заявіў, што Украіна імкнецца ўрэгуляваць канфлікт на ўсходзе краіны ў першую чаргу палітыка-дыпляматычнымі сродкамі. «Украіна на дадзены момант не мае планаў вяртання часова акупаваных тэрыторый ваенным шляхам, наша задача — вырашыць канфлікт выключна палітыка-дыпламатычным шляхам», — сказаў ён. «Усё астатняе — гэта чыста інфармацыйная вайна Расійскай Федэрацыі, якую яны вядуць не толькі на нашай тэрыторыі, але і па ўсёй Еўропе».<ref>https://www.rnbo.gov.ua/ua/Diialnist/4877.html</ref> 13 красавіка Джо Байдэн патэлефанаваў Уладзіміру Пуціну, каб даведацца, чаму Расія выводзіць войскі на анэксаваны Крым і ўсходнія межы Украіны. Прэзыдэнты ЗША і Расіі дамовіліся сустрэцца ў «трэцяй краіне» ў бліжэйшыя месяцы, каб абмеркаваць, як паведамілі ў Белым доме, «увесь спектр праблемаў, якія стаяць перад ЗША і Расіяй». Расійскі палітолаг Іван Прэабражэнскі лічыць, што Уладзімір Пуцін дасягнуў сваёй мэты сустрэцца з Джо Байдэнам, каб пацвердзіць свой статус.<ref>https://www.radiosvoboda.org/a/zustrich-z-baydenom/31204025.html</ref> Сакратар Савета бяспекі Расіі [[:uk:Патрушев Микола Платонович|Мікалай Патрушаў]] на нарадзе, які ён правёў у анэксаваным Крыму 14 красавіка, заявіў, што «украінскія спецслужбы намагаюцца арганізаваць тэракты і дыверсіі» на тэрыторыі паўвострава.<ref>https://ua.krymr.com/a/news-krym-patrushev-zahroza-teraktiv/31203585.html</ref> У ноч з 14 на 15 красавіка гэтага года ў Азоўскім моры адбыўся інцыдэнт паміж трыма малымі бронекатэрамі «Гюрза-М» ВМС Украіны і пяццю катэрамі і караблём берагавой аховы памежнай службы. ФСБ. Інцыдэнт адбыўся ў 25 мілях ад Керчанскага праліва, у той час як катэры ВМС суправаджалі грамадзянскія караблі. З боку Расійскай Фэдэрацыі дзеянне карэктаваў карабель берагавой аховы ФСБ № 734, па яго камандах катэры ФСБ правялі зладжаныя правакацыйныя манэўры супраць МБАК. Каб спыніць правакацыі, маракам ВМФ прыйшлося папярэдзіць аб гатоўнасці прымяніць бартавую зброю. Інцыдэнт прайшоў без страт для нашага флоту, усе катэры ВМС Украіны паспяхова вярнуліся ў гавань.<ref>https://defence-ua.com/army_and_war/korabli_fsb_rf_namagalis_sprovokuvati_vmsu_bilja_kerchenskoji_protoki_gjurzi_m_dali_gidnu_vidsich-3428.html</ref> Прэзідэнт ЗША Джо Байдэн выдаў указ аб увядзенні надзвычайнага становішча ў сувязі з дзейнасцю Расіі. Пра гэта гаворыцца ў лісце прэзідэнта Кангрэса, апублікаваным Белым домам. Байдэн удакладніў, што ўказ падпісаны ў адпаведнасці з законам аб міжнародных надзвычайных эканамічных паўнамоцтвах. Да гэтай заявы прыкладаецца анонс новага пакета санкцый супраць Расіі.<ref>https://gordonua.com/ukr/news/worldnews/bajden-ogolosiv-rezhim-nadzvichajnoji-situatsiji-v-ssha-cherez-diji-rosiji-1548860.html</ref> Расійская Федэрацыя абвясціла аб закрыцці з наступнага тыдня па кастрычнік 2021 года часткі Чорнага мора ў Керчанскім праліве для ваенных караблёў і дзяржаўных судоў іншых краін пад падставай правядзення ваенных вучэнняў, што з’яўляецца грубым парушэннем права на свабоду суднаходства, гарантаванага Канвенцыя ААН па марскім праве. Згодна з Канвенцыяй, Расійская Федэрацыя не павінна перашкаджаць або перашкаджаць транзіту праз Міжнародны праліў у парты ў Азоўскім моры.<ref>https://mfa.gov.ua/news/zayava-mzs-ukrayini-u-zvyazku-iz-obmezhennyam-rosijskoyu-federaciyeyu-svobodi-sudnoplavstva-v-chornomu-mori</ref> Раніцай 17 красавіка стала вядома, што ў расійскім горадзе [[Санкт-Пецярбург]] затрыманы ўкраінскі консул Аляксандр Сасанюк. Ён быў затрыманы ФСБ нібыта «пры атрыманні канфідэнцыйнай інфармацыі падчас сустрэчы з грамадзянінам Расіі».<ref>{{Cite web|url=https://censor.net/ua/news/3260337/konsula_v_peterburzi_sosonyuka_zatrymaly_na_kilka_godyn_i_vin_uje_v_dypustanovi_ukrayina_gotuye_vidpovid|title=Консула в Петербурзі Сосонюка затримали на кілька годин, і він уже в дипустанові. Україна готує відповідь, - речник МЗС Ніколенко|publisher=[[Цензор.нет]]|date=17.04.2021|access-date=31.05.2021}} {{ref-ua}}</ref><ref>https://suspilne.media/123385-zatrimanna-ukrainskogo-konsula-u-mzs-rozpovili-ak-u-rosii-pidstavili-sosonuka/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220120065031/https://suspilne.media/123385-zatrimanna-ukrainskogo-konsula-u-mzs-rozpovili-ak-u-rosii-pidstavili-sosonuka/ |date=20 студзеня 2022 }}</ref> Расія ўвяла часовыя абмежаванні на палёты над часткамі Крыма і Чорнага мора з 20 па 24 красавіка. Пра гэта гаворыцца ў міжнародным дакладзе для пілотаў. Прадстаўнік міністэрства абароны ЗША Джон Кірбі заявіў, што Расія сканцэнтравала каля мяжы з Украінай больш войскаў, чым у 2014 годзе.<ref>{{Cite web|url=https://www.unian.ua/politics/viyska-rf-bilya-kordonu-u-pentagoni-zrobili-zayavu-novini-ukrajina-11393698.html|title=Військ РФ біля кордону України зараз більше, ніж у 2014 році - Пентагон|publisher=[[УНІАН]]|ім'я1=Юрій|прізвище1=Годован|date=20.04.2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426020517/https://www.unian.ua/politics/viyska-rf-bilya-kordonu-u-pentagoni-zrobili-zayavu-novini-ukrajina-11393698.html|archive-date=26 красавіка 2021|access-date=31.05.2021|url-status=live}}</ref> Высланы расійскім бокам консул Украіны ў Санкт-Пецярбургу Аляксандр Сасанюк пакінуў Расійскую Федэрацыю.<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ua/ukr/news/vyslannyy-ukrainskiy-konsul-pokinul-rf-1619076421.html|title=Висланий український консул покинув РФ|publisher=[[РБК-Україна]]|ім'я1=Ігор|прізвище1=Литвиненко|date=22.04.2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210531180205/https://www.rbc.ua/ukr/news/vyslannyy-ukrainskiy-konsul-pokinul-rf-1619076421.html|archive-date=31 мая 2021|access-date=31.05.2021|url-status=live}}</ref> Старшы дыпламат амбасады Расіі ва Украіне Яўген Чэрнікаў, якога Кіеў абвясціў персонай нон грата, пакінуў краіну. Гэта было ў адказ на затрыманне ўкраінскага консула ў Расіі.<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ua/ukr/news/ukraina-napravila-notu-rossiyskomu-diplomatu-1618831036.html|title=Україна направила ноту російському дипломату. У нього є 72 години, щоб покинути країну|publisher=[[РБК-Україна]]|ім'я1=Анастасія|прізвище1=Рокитна|date=19.04.2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210425054317/https://www.rbc.ua/ukr/news/ukraina-napravila-notu-rossiyskomu-diplomatu-1618831036.html|archive-date=25 красавіка 2021|access-date=31.05.2021|url-status=live}}</ref> Міністр абароны Расіі Сяргей Шайгу вырашыў завяршыць праверкі ў Паўднёвай і Заходняй ваенных акругах, паколькі ўсе мэты дасягнуты. Міністр даручыў Генеральнаму штабу, камандуючым войскамі ваенных акруг і ВДВ спланаваць і пачаць 23 красавіка вяртанне войскаў у пункт пастаяннай дыслакацыі, правесці дэталёвы аналіз і падвесці вынікі раптоўнай інспекцыі войскаў.<ref>https://ua.interfax.com.ua/news/general/739425.html</ref> Абвастрэнне расійска-ўкраінскіх адносін аднавілася ў канцы кастрычніка — пачатку лістапада і было справакавана першым баявым ужываннем украінскага [[Беспілотны лятальны апарат|беспілотнага лятальнага апарата]] (БПЛА) «Байрактар ТБ2» супраць тэрарыстычных груповак [[Данецкая Народная Рэспубліка|Данецкай Народнай Рэспублікі]] (ДНР). Аб’ява аб выкарыстанні БПЛА з’явілася практычна адначасова з навіной аб акупацыі вёскі Старамар’еўка на лініі судакранання, дзе на той момант пражывалі 37 грамадзян Расіі, якія атрымалі пашпарты па спрошчанай праграме. Выступаючы 2 лістапада на нарадзе па пытаннях абароны, [[Прэзідэнт Расіі|прэзідэнт]] [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Расіі Уладзімір Пуцін]] заявіў, што Расія ўважліва сочыць за выкарыстаннем БПЛА «каля расійскіх межаў» і павінна ўважліва прааналізаваць сітуацыю. Па дадзеных [[Арганізацыя па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе|назіральнікаў АБСЕ]], рэжым спынення агню парушаўся ўдвая часцей, чым у 2020 годзе (з вечара 29 кастрычніка па вечар 31 кастрычніка рэжым спынення агню парушаўся 988 разоў у [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] і 471 раз у [[Луганск|Луганскай).]]<ref>{{Cite web|title=OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM) Daily Report 256/2021 issued on 1 November 2021|url=https://www.osce.org/special-monitoring-mission-to-ukraine/502837|website=www.osce.org|publisher=[[OSCE]]|access-date=19 January 2022|language=en}}</ref> Назіральнікі [[Спецыяльная маніторынгавая місія АБСЕ ва Украіне|Спецыяльнай маніторынгавай місіі АБСЕ]] ва Украіне (СММ) паведамілі аб перамяшчэнні ваеннай тэхнікі [[Узброеныя сілы Украіны|Узброеных сіл Украіны]], а таксама неаднаразовых спробах [[Глушэнне|заглушыць сігналы]] сваіх БПЛА, якія выкарыстоўваюцца для назірання за мясцовасцю.<ref>{{Cite web|title=Daily Report 256/2021|url=https://www.osce.org/files/2021-11-01%20Daily%20Report_ENG.pdf?itok=96278|website=www.osce.org|access-date=19 January 2022}}</ref> У той жа час у заходніх СМІ з’явіліся паведамленні аб тым, што Расія зноў падцягвае войскі да ўкраінскай мяжы. У якасці доказаў прыводзіліся спадарожнікавыя здымкі расійскай бронетэхнікі.<ref name="kommersant2">{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/5062123|title=От беспилотников к беспредельникам – Мир – Коммерсантъ|website=kommersant.ru|access-date=23 December 2021}}</ref> 2 лістапада былы лідар «[[Правы сектар|Правага сектара]]» Дзмітрый Яраш прызначаны дарадцам галоўнакамандуючага Узброенымі сіламі Украіны Валерыя Залужнага.<ref name="kommersant2" /> 2-3 лістапада [[Масква|ў Маскве]] [[Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне|адбылася сустрэча дырэктара Цэнтральнага разведвальнага ўпраўлення ЗША]] (ЦРУ) Уільяма Бернса з высокапастаўленымі прадстаўнікамі расійскай выведкі. Як паведамляе [[CNN]], мэтай паездкі было данесці да [[Маскоўскі Крэмль|Крамля]] заклапочанасць [[Прэзідэнт ЗША|прэзідэнта ЗША]] [[Джо Байдэн]]а сітуацыяй на мяжы з Украінай. Крыніцы каналу паведамілі, што пасля паездкі Бернс паразмаўляў па тэлефоне з [[Прэзідэнт Украіны|прэзідэнтам]] [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Украіны Уладзімірам Зяленскім,]] каб зняць напружанасць паміж Масквой і [[Кіеў|Кіевам]]. [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША|З гэтай жа мэтай]] 4 лістапада ва Украіну быў накіраваны высокапастаўлены прадстаўнік Дзярждэпартамента ЗША.<ref name="gazeta">{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/politics/2021/11/06_a_14173627.shtml|title=CNN объяснил, зачем глава ЦРУ приезжал в&nbsp;Москву – Газета.Ru|website=gazeta.ru|access-date=23 December 2021}}</ref> 4 лістапада зацверджаны новы міністр абароны, былы віцэ-прэм’ер і міністр па рэінтэграцыі часова акупаваных тэрыторый Аляксей Рэзнікаў, які ад Украіны ўдзельнічаў у пасяджэннях Трохбаковай кантактнай групы.<ref name="kommersant3">{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/5062881|title=Алексей Резников назначен министром обороны Украины – Новости – Мир – Коммерсантъ|website=kommersant.ru|date=4 November 2021|access-date=23 December 2021}}</ref> У лістападзе 2021 года Міністэрства абароны Расіі назвала размяшчэнне амерыканскіх ваенных караблёў у [[Чорнае мора|Чорным моры]] «пагрозай рэгіянальнай бяспекі і стратэгічнай стабільнасці». У заяве міністэрства гаворыцца, што «сапраўднай мэтай дзеянняў ЗША ў Чарнаморскім рэгіёне з’яўляецца вывучэнне тэатра ваенных дзеянняў на выпадак, калі Кіеў паспрабуе ўрэгуляваць канфлікт на паўднёвым усходзе сілай». 13 лістапада прэзідэнт Украіны [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Уладзімір Зяленскі]] заявіў, што Расія зноў сабрала 100 тысяч. вайскоўцы ў памежнай зоне.<ref>{{Cite web|date=14 November 2021}}</ref> У пачатку лістапада паведамленні аб нарошчванні расійскіх войскаў прымусілі амерыканскіх чыноўнікаў папярэдзіць [[Еўрапейскі Саюз|ЕС,]] што Расія можа планаваць патэнцыйнае ўварванне ва Украіну.<ref>{{Cite web|date=17 November 2021}}</ref><ref>{{Cite news|date=27 November 2021}}</ref> Прэс-сакратар Крамля [[Дзмітрый Сяргеевіч Пяскоў|Дзмітрый Пяскоў]] абверг абвінавачванні ў тым, што Расія рыхтуецца да магчымага ўварвання ва Украіну.<ref name="ReferenceA">{{Cite news|date=21 November 2021}}</ref> Ён абвінаваціў Украіну ў «планаванні агрэсіўных дзеянняў супраць Данбаса».<ref>{{Cite news|date=23 November 2021}}</ref> Пяскоў заклікаў НАТА спыніць «канцэнтрацыю вайсковага кулака» на межах Расіі і спыніць узбройванне Украіны сучаснай зброяй.<ref name="ReferenceA"/> == Дыпламатычныя перамовы == [[Файл:Volodymyr_Zelenskyi_and_Jens_Stoltenberg.jpg|міні| Прэзідэнт Украіны [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Уладзімір Зяленскі]] і генеральны сакратар НАТА [[Енс Столтэнберг]]. [[Брусель|Брусэль]], [[16 снежня]] [[2021|2021 г]]]] 16 лістапада генеральны сакратар НАТА [[Енс Столтэнберг]] заклікаў Захад даслаць «дакладны сігнал для зніжэння напружанасці, пазбягаючы любой эскалацыі ва Украіне і вакол яе». Столтэнберг дадаў, што ў альянсе адзначаецца «незвычайная канцэнтрацыя» расійскіх войскаў ля мяжы з Украінай. 15 лістапада выконваючы абавязкі міністра замежных спраў Германіі [[Гайка Маас]] і міністр замежных спраў Францыі Жан-Іў Ле Дрыян у сумесным камюніке выказалі заклапочанасць «перамяшчэннем расійскіх войскаў і ваеннай тэхнікі паблізу Украіны», заклікаючы абодва бакі «праяўляць стрыманасць». У той жа час [[Пентагон|прэс-сакратар Пентагона]] Джон Кірбі пацвердзіў, што ЗША працягваюць назіраць «незвычайную ваенную актыўнасць» РФ каля межаў Украіны, а кіраўнік Дзярждэпартамента [[Энтані Блінкен]] абмеркаваў паведамленні аб «вайсковай актыўнасці Расіі». у раёне з Жан-Івам Ле Дрыянам. Паведамляецца, што Злучаныя Штаты абмяркоўваюць санкцыі з еўрапейскімі саюзнікамі ў выпадку далейшага ўварвання Расіі.<ref name="kommersant4">{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/5078783|title=Россия и Запад концентрируют обвинения – Газета Коммерсантъ № 208 (7170) от 17.11.2021|website=kommersant.ru|access-date=23.12.2021}}</ref> Яшчэ ў пачатку лістапада ўкраінская выведка заявіла, што інфармацыя аб перакідцы дадатковых расійскіх войскаў да межаў Украіны была не чым іншым, як «элементам псіхалагічнага ціску». Аднак праз тыдзень [[Офіс Прэзідэнта Украіны|Офіс прэзідэнта Украіны]] прызнаў, што Расійская Федэрацыя ўзмацняе «канкрэтныя групоўкі войскаў» ля мяжы. Міністр замежных спраў Украіны Дзмітрый Кулеба заклікаў урады Францыі і Германіі падрыхтавацца да магчымага ваеннага сцэнару дзеянняў Расіі на ўкраінскім кірунку.<ref name="kommersant4"/> На гэтым фоне Украіна рэзка актывізавала дыпламатычныя намаганні. 15 лістапада прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі і [[Еўрапейскі савет|прэзідэнт Еўрапейскай рады]] [[Шарль Мішэль]] абмеркавалі «сітуацыю бяспекі ўздоўж межаў Украіны». [[Брусельскі сталічны рэгіён|У той жа дзень у Бруселі]] прайшлі перамовы па тых жа пытаннях Дзмітра Кулебы. Новы кіраўнік Мінабароны Аляксей Рэзнікаў адправіўся ў [[Вашынгтон]], дзе 18 лістапада [[Міністр абароны ЗША|сустрэўся з міністрам абароны ЗША]] Лойдам Осцінам. 16 лістапада Кіеў наведаў міністр абароны Вялікабрытаніі Бэн Уоллес. Як піша таблоід Daily Mirror [[Вялікабрытанія|, у Злучаным Каралеўстве для перадачы Украіне]] сфарміраваны зводны атрад хуткага рэагавання з каля 600 байцоў.<ref name="kommersant4"/> 19 студзеня намеснік міністра замежных спраў Расіі Сяргей Рабкоў прапанаваў Злучаным Штатам браць на сябе юрыдычнае абавязацельства не галасаваць за сяброўства ў НАТА ў краінах, якія супрацьстаяць Расійскай Федэрацыі, памяншаючы патрабаванні НАТА аб непашырэнні. Такую «прапанову» Крэмль гатовы абмяняць на ўмовы, якія былі вылучаныя раней — так званыя гарантыі непашырэння Альянсу на ўсход. Ён адзначыў, што рашэнне, прынятае на саміце ў Бухарэсце ў 2008 годзе, «трэба выключыць», а ЗША павінны даць аднабаковыя юрыдычныя гарантыі, што «гэтага ніколі не адбудзецца». Пазыцыя аб тым, што Украіна і Грузія ніколі ня стануць сябрамі Паўночнаатлянтычнага альянсу, сказаў Рабкоў, з’яўляецца прыярытэтнай для Крамля. Паводле яго слоў, у Амерыкі для такога кроку павінна быць «хопіць палітычнай волі».<ref>{{Cite web|last=Ліпич|first=Ольга|date=2022-01-19|title=У Росії висунули США ''пропозицію'' щодо України та Грузії у НАТО|url=https://news.obozrevatel.com/ukr/politics/u-rosii-visunuli-ssha-propozitsiyu-schodo-ukraini-ta-gruzii-u-nato.htm|website=OBOZREVATEL NEWS|language=uk}}</ref> === Перамовы аб бяспецы (студзень 2022 г.) === 28 снежня [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і [[Расія]] абвясцілі аб двухбаковых перамовах у [[Жэнева|Жэневе]] 10 студзеня 2022 года, каб абмеркаваць заклапочанасць сваёй ваеннай дзейнасцю і супрацьстаяць напружанасці вакол Украіны.<ref>{{Cite news|title=U.S., Russia set for Jan 10 security talks amid Ukraine tensions|language=en|url=https://www.reuters.com/world/us-russian-officials-set-security-talks-jan-10-us-official-2021-12-28/|access-date=2022-01-02}}</ref> Перамовы (пазачарговая сустрэча Дыялогу па стратэгічнай стабільнасці<ref name="shermanmeeting" /><ref>[https://www.state.gov/briefing-with-deputy-secretary-wendy-r-sherman-on-the-u-s-russia-strategic-stability-dialogue/ Briefing with Deputy Secretary Wendy R. Sherman on the U.S.-Russia Strategic Stability Dialogue]</ref>) вялі [[Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі|намеснік міністра замежных спраў Расіі]] Сяргей Рабкоў і намеснік дзяржсакратара ЗША [[Вендзі Шэрман|Вэндзі Шэрман]].<ref name="shermanmeeting">{{Cite news|title=Deputy Secretary Sherman's Meeting with Russian Deputy Foreign Minister Ryabkov|url=https://www.state.gov/deputy-secretary-shermans-meeting-with-russian-deputy-foreign-minister-ryabkov/}}</ref> За Жэнеўскім самітам рушыла ўслед пасяджэнне Савета НАТА-Расія ў Бруселі 12 студзеня 2022 года, на якім сабраліся ўсе 30 членаў НАТА і Расіі, каб абмеркаваць, згодна з афіцыйнай заявай НАТА, «сітуацыю ва Украіне і яе наступствы для еўрапейскай бяспекі»;<ref>{{Cite news|date=2022-01-12|title=NATO-Russia Council meets in Brussels|url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_190643.htm}}</ref> У заяве Міністэрства абароны Расіі гаворыцца: «[Расія] дала расійскія ацэнкі цяперашняга стану еўрапейскай бяспекі, а таксама ўдакладніла ваенныя аспекты расійскага праекта пагаднення аб гарантыях бяспекі».<ref>{{Cite news|date=2022-01-12|title=Deputy Minister of Defence of the Russian Federation Colonel-General Alexander Fomin at a meeting of the Russia –NATO Council brought Russian assessments of the current state in the field of euro-security|url=https://eng.mil.ru/en/news_page/country/more.htm?id=12403151@egNews}}</ref> Генеральны сакратар НАТА Енс Столтэнберг заявіў на прэс-канферэнцыі, што Расійская Федэрацыя не мае права ўплываць на ўступленне Грузіі і Украіны ў НАТА, а толькі на Альянс і Грузію і Украіну.<ref>[https://hromadske.radio/news/2022/01/12/rosiia-ne-maie-prava-vplyvaty-na-pytannia-vstupu-ukrainy-v-nato-stoltenberh Росія не має права впливати на питання вступу України в НАТО — Столтенберг | Новини на Громадському радіо (hromadske.radio)]</ref> Расія назвала перамовы правальнымі.<ref>{{Cite news|date=2022-01-13|title=Russia says NATO talks 'unsuccessful' as Poland warns of war|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/13/kremlin-says-us-nato-security-talks-unsuccessful-so-far}}</ref> 13 студзеня 2021 года дырэктар рускамоўнага вяшчання на канале RT Антон Красоўскі прыгразіў спаліць Канстытуцыю Украіны на Крэшчаціку з-за яе курсу на сяброўства ў НАТА.<ref>{{Cite web|title=У Росії пригрозили спалити Конституцію України на Хрещатику (ВІДЕО) — DSnews.ua|url=https://www.dsnews.ua/ukr/society/v-rossii-prigrozili-szhech-konstituciyu-ukrainy-na-kreshchatike-video-14012022-448283|website=www.dsnews.ua|date=2022-01-14|access-date=2022-01-19|language=uk|archive-date=19 студзеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119230347/https://www.dsnews.ua/ukr/society/v-rossii-prigrozili-szhech-konstituciyu-ukrainy-na-kreshchatike-video-14012022-448283|url-status=dead}}</ref> У інтэрв’ю La Repubblica 14 студзеня генеральны сакратар НАТА Енс Столтэнберг заявіў, што Кіеў ужо падаў заяўку на ўступленне ў ваенна-палітычны альянс, а ў 2008 годзе НАТА вырашыла, што Украіна і Грузія стануць членамі, але пакуль не вызначылі, калі.<ref>[https://24tv.ua/nato-virishilo-priynyati-ukrayinu-gruziyu-pitannya-gruziya-novini_n1842101 НАТО вирішило прийняти Україну та Грузію, питання лише у термінах, — Столтенберг — 24 Канал (24tv.ua)]</ref> == Ваенная эскалацыя == {{Гл. таксама|Кібератака на ўкраінскія дзяржаўныя сайты (2022)}}21 лістапада начальнік Галоўнага ўпраўлення выведкі Міністэрства абароны Украіны Кірыла Буданаў заявіў, што Расія нібыта сканцэнтравала каля межаў Украіны больш за 92 тысячы вайскоўцаў і сыстэмы балістычных ракет малой далёкасці. Іскандэр». Буданаў адзначыў, што за пратэстамі супраць вакцынацыі ад COVID-19 у Кіеве і іншымі пратэстамі ва Украіне ў рамках падрыхтоўкі да маштабнага ваеннага ўварвання стаіць Расія. Паводле Буданава, Расіі патрэбныя пратэсты, каб ўкраінскае насельніцтва не аказвала ёй супраціўлення падчас ваеннай апэрацыі, лічачы, што ўкраінскія ўлады ёй здрадзілі: «Яны хочуць ладзіць мітынгі і пратэсты, каб паказаць, што людзі супраць улады», — сказаў ён у інтэрв’ю ''Military Times'', — «Яны спрабуюць даказаць, што наша ўлада здраджвае народу». Па словах кіраўніка ўкраінскай выведкі, Расія спрабуе дамагчыся ад украінцаў змены ўлады, і калі не атрымаецца, «прыйдзе армія».<ref name="kommersant5">{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/5087714|title=Глава разведки Украины назвал протесты в Киеве подготовкой России к военному вторжению – Новости – Мир – Коммерсантъ|website=kommersant.ru|date=21 November 2021|access-date=23 December 2021}}</ref> Па словах Буданава, актыўных дзеянняў варта чакаць у канцы студзеня — пачатку лютага 2022 года.<ref name="kommersant6">{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/5090744|title=Ненормандское положение вещей – Газета Коммерсантъ № 215 (7177) от 26.11.2021|website=kommersant.ru|date=25 November 2021|access-date=23 December 2021}}</ref><ref name="kommersant7">{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/5088231|title=Украина заговорила о "вторжении" – Коммерсантъ FM – Коммерсантъ|website=kommersant.ru|date=22 November 2021|access-date=23 December 2021}}</ref> Масква, у сваю чаргу, абвінавачвае Украіну ў агрэсіўных дзеяннях. Прэс-сакратар МЗС Расіі Марыя Захарава 25 лістапада заявіла, што «украінскія ўлады нагнятаюць напружанасць на Данбасе і праводзяць наступальныя аперацыі ў некаторых раёнах. Сітуацыя ў зоне канфлікту абвастраецца. Працягвае паступаць інфармацыя аб выкарыстанні зброі, забароненай [[Мінскае пагадненне|менскім пакетам мераў, якія]] пастаўляюцца Украіне краінамі НАТО». Яна лічыць, што такім чынам кіраўніцтва Украіны спрабуе «адцягнуць увагу ад дэградацыі сацыяльна-эканамічнай і палітычнай сітуацыі ў краіне»… і перанесці гэтую ўвагу на нейкія «часовыя пагрозы звонку».<ref name="kommersant6"/> Жорсткія заявы Кіева і Масквы гучаць на фоне тупіка на ўсіх існуючых перамоўных пляцоўках. Кантакты ў «[[Нармандская чацвёрка|Нармандскага фармату»]] няма і не чакаецца ні на якім узроўні: саміту не будзе, міністры замежных спраў яшчэ не змаглі каардынаваць сустрэчу, палітычныя дарадцы не выступалі з верасня. У Трохбаковай кантактнай групе перамовы абмяжоўваюцца абмеркаваннем, ці з’яўляецца Расія бокам канфлікту.<ref name="kommersant6"/> 15 лістапада Уладзімір Пуцін падпісаў указ аб аказанні гуманітарнай дапамогі насельніцтву асобных раёнаў [[Данецк]]ай і [[Луганск]]ай абласцей Украіны.<ref name="kommersant8">{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/5117799|title=Саммит Украине! Героям саммит! – Мир – Коммерсантъ|website=kommersant.ru|date=7 December 2021|access-date=23 December 2021}}</ref> 1 снежня Расія абвінаваціла Украіну ў тым, што яна размясціла на Данбасе палову свайго войска — каля 125 тысяч вайскоўцаў — для супрацьстаяння прарасійскім сепаратыстам.<ref>{{Cite news|title=Russia says Ukraine has deployed half its army to Donbass conflict zone|url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-says-ukraine-has-deployed-half-its-army-donbass-conflict-zone-2021-12-01/}}</ref> 3 снежня прэзідэнт Пуцін раскрытыкаваў Украіну за выкарыстанне [[Турцыя|турэцкага]] беспілотніка Bayraktar TB2 супраць прарасійскіх сепаратыстаў на Данбасе, заявіўшы, што гэты крок парушае [[Мінскае пагадненне|мінскія мірныя пагадненні]].<ref>{{Cite news|title=Ukraine Angers Russia by Buying Turkish Drones and Wants To Get Its Hands On More|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-12-03/ukraine-buys-more-armed-drones-from-turkey-than-disclosed-and-angers-russia}}</ref> 3 снежня міністр абароны Украіны Аляксей Рэзнікаў, выступаючы перад дэпутатамі [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўнай Рады]], заявіў: «Існуе верагоднасць маштабнай эскалацыі з боку Расіі. Найбольш верагодным часам для дасягнення гатоўнасці да эскалацыі будзе канец студзеня».<ref name="kommersant9">{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/5113557|title=За нашу соседскую родину – Газета Коммерсантъ № 221 (7183) от 04.12.2021|website=kommersant.ru|access-date=23 December 2021}}</ref> У снежні аналіз Джэйнза прыйшоў да высновы, што ключавыя элементы 41-й расійскай арміі (са штабам у [[Новасібірск]]у ў цэнтральнай частцы Расіі) і 1-й гвардзейскай танкавай арміі (звычайна разгорнутай вакол [[Масква|Масквы]]) былі перакінуты на захад, узмацніўшы расійскую 20-ю гвардзейскую і 8-ю гвардзейскую армію. ужо размешчаны бліжэй да ўкраінскай мяжы. Паведамляецца, што дадатковыя расійскія сілы перамясціліся ў [[Крым]], узмацніўшы [[Чарнаморскі флот ВМФ Расіі|расійскія марскія і сухапутныя сілы, якія]] ўжо разгорнутыя там.<ref>{{Cite web|url=https://www.politico.com/f/?id=0000017d-a0bd-dca7-a1fd-b1bd6cb10000|title=Russia builds up forces on Ukrainian border|website=[[Politico]]}}</ref> 9 снежня Расія абвінаваціла Украіну ў перамяшчэнні [[Артылерыя|цяжкай артылерыі]] на лінію фронту, дзе сепаратысты змагаліся з украінскімі сіламі.<ref>{{Cite news|title=Russia accuses Ukraine of mobilising artillery, feigning negotiations|url=https://www.euronews.com/2021/12/10/us-ukraine-crisis-russia-artillery|date=10 December 2021}}</ref> руская начальнік [[Валерый Васільевіч Герасімаў|штаба Валерый Герасімаў]] заявіў, што «пастаўкі [НАТО] [[Верталёт|ва Украіне верталётаў]], [[Беспілотны лятальны апарат|беспілотных лятальных апаратаў]] і паветраных судоў штурхаюць ўкраінскія ўлады прыняць рашучыя і небяспечныя дзеянні. Любыя правакацыі ўкраінскіх уладаў шляхам гвалтоўнага вырашэння праблем Данбаса будуць падаўляцца».<ref>{{Cite news|title=UPDATE 1-Russia accuses Ukraine of mobilising artillery, feigning negotiations|url=https://finance.yahoo.com/news/1-russia-accuses-ukraine-mobilising-134852229.html|date=9 December 2021}}</ref> 31 снежня 2021 года пасля тэлефоннай размовы паміж прэзідэнтам ЗША Байдэнам і прэзідэнтам Расіі Пуціным Пуцін заявіў, што калі ЗША ўвядуць супраць іх санкцыі, гэта будзе «фатальнай памылкай».<ref>{{Cite web|url=https://iz.ru/1272137/dmitrii-laru/vechernii-zvonok-o-chem-dogovorilis-putin-i-baiden|title=Вечерний звонок: о чем договорились Путин и Байден|date=31 December 2021|website=Известия}}</ref> 10 студзеня 2022 года ўрад Украіны абвясціў аб арышце магчымага агента расійскай ваеннай выведкі, які спрабаваў завербаваць іншых для здзяйснення нападаў ва ўкраінскім горадзе [[Адэса]].<ref>{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-us/news/world/ukraine-says-arrests-russian-agent-planning-attacks-in-odessa/ar-AASCZjU?ocid=entnewsntp|title=Ukraine says arrests Russian agent planning attacks in Odessa|website=www.msn.com}}</ref> Пазней, 14 студзеня, ва Украіне адбылася кібератака, здзейсненая расійскімі хакерамі.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/jan/14/ukraine-massive-cyber-attack-government-websites-suspected-russian-hackers|title=Ukraine hit by 'massive' cyber-attack on government websites}}</ref> У той жа дзень украінская ваенная выведка заявіла, што расійскія спецслужбы рыхтуюць «правакацыі» супраць расійскіх салдат, дыслакаваных у так званай [[Прыднястроўе|Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспубліцы]], непрызнанай дзяржаве, якая на міжнародным узроўні лічыцца часткай [[Малдова|Малдовы,]] каб справакаваць расійскае ўварванне ва Украіну.<ref>{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/14/russia-is-preparing-a-pretext-for-invading-ukraine-us-official|title=Russia is preparing a pretext for invading Ukraine: US official}}</ref> 17 студзеня 2022 года міністр абароны Злучанага Каралеўства Бэн Уоллес заявіў, што [[Вялікабрытанія]] пастаўляе Украіне супрацьтанкавыя ракеты малой далёкасці. 18 студзеня з’явілася інфармацыя, што расійскія войскі накіравалі ў Беларусь нявызначаную колькасць войскаў. Афіцыйнай прычынай было правядзенне ваенных гульняў з Беларуссю ў наступным месяцы, але некалькі афіцыйных асоб з Украіны і Белага дома заявілі, што прысутнасць войскаў у Беларусі будзе выкарыстана для нападу на Украіну з поўначы, тым больш што ўкраінская сталіца Кіеў знаходзіцца вельмі блізка ад [[Беларуска-ўкраінская граніца|беларуска-ўкраінскай граніцы]].<ref name="Cite web|date=2022-01-18">{{Cite web|date=2022-01-18}}</ref><ref name="Cite web|date=2022-01-18"/> == У дакументальных фільмах == * расследаванне каманды Алексея Навальнага зробленае ў снежні 2021 <ref>[https://navalny.com/materials/blogpost-6579 Патриот за деньги. «Русский мир» в обмен на Эмираты]</ref> == Гл. таксама == * [[Адносіны Украіны і НАТА]] == Заўвагі == {{reflist|group=заўв}} == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * Праекты расійскіх пагадненняў: ** [https://mid.ru/ru/foreign_policy/rso/nato/1790803/?lang=en Пагадненне аб мерах бяспекі Расійскай Федэрацыі і дзяржаў-членаў Арганізацыі Паўночнаатлантычнага дагавора] ад 17 снежня 2021 г. архіў ** [https://mid.ru/ru/foreign_policy/rso/nato/1790818/?lang=en Пагадненне паміж Злучанымі Штатамі Амерыкі і Расійскай Федэрацыяй аб гарантыях бяспекі] ад 17 снежня 2021 г. архіў {{ВС}} {{Расійска-ўкраінская вайна гарызантальны}} [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Расійска-ўкраінская вайна]] [[Катэгорыя:Войны XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2022 года]] [[Катэгорыя:Узброеныя канфлікты на постсавецкай прасторы]] [[Катэгорыя:2021 год у Расіі]] [[Катэгорыя:Уладзімір Зяленскі]] 1ukxs9i475gzhwjhertjf4avxwbxbtq 10 699063 5174143 5137536 2026-08-01T13:07:34Z StachLysy 62453 вікіфікацыя 5174143 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка за найлепшы фільм на замежнай мове |загаловак = [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка за найлепшы фільм на замежнай мове]] |state = {{{state|autocollapse}}} |стыль_асноўнага_загалоўка = background: #EEDD82; |стыль_загалоўкаў = background: #EEDD82; |стыль_унізе = background: #EEDD82; |клас_спісаў = hlist hlist-items-nowrap |загаловак1 = 1937—1950 |спіс1 = * {{нп5|Маерлінг (фільм, 1936)|Маерлінг|en|Mayerling (1936 film)}} <small>(1937)</small> * {{нп5|Вялікая ілюзія||en|La Grande Illusion}} <small>(1938)</small> * {{нп5|Прыліў сіл (фільм)|Прыліў сіл|en|Harvest (1937 film)}} <small>(1939)</small> * {{нп5|Жонка пекара (фільм)|Жонка пекара|en|The Baker's Wife (film)}} <small>(1940)</small> * Узнагарода не прысуджалася <small>(1941—1945)</small> * [[Рым — адкрыты горад]] <small>(1946)</small> * {{нп5|Жыць у міры||en|To Live in Peace}} <small>(1947)</small> * {{нп5|Пайза (фільм)|Пайза|en|Paisan}} <small>(1948)</small> * {{нп5|Выкрадальнікі ровараў||en|Bicycle Thieves}} <small>(1949)</small> * {{нп5|Каханне (фільм, 1948)|Каханне|en|L'Amore (film)}} <small>(1950)</small> |загаловак2 = 1951—2000 |спіс2 = * {{нп5|Цуда ў Мілане||en|Miracle in Milan}} <small>(1951)</small> * [[Забароненыя гульні]] <small>(1952)</small> * {{нп5|Правасуддзе адбылося||en|Justice Is Done}} <small>(1953)</small> * {{нп5|Брама пекла (фільм, 1953)|Брама пекла|en|Gate of Hell (film)}} <small>(1954)</small> * {{нп5|Умберта Д.||en|Umberto D.}} <small>(1955)</small> * [[Дарога (фільм, 1954)|Дарога]] <small>(1956)</small> * {{нп5|Жэрвеза (фільм)|Жэрвеза|en|Gervaise (film)}} <small>(1957)</small> * {{нп5|Мой дзядзька||en|Mon Oncle}} <small>(1958)</small> * [[Чатырыста ўдараў]] <small>(1959)</small> * [[Хірасіма, любоў мая]] <small>(1960)</small> * [[Салодкае жыццё]] <small>(1961)</small> * Узнагарода не прысуджалася <small>(1962)</small> * [[Восем з паловай]] <small>(1963)</small> * [[Чалавек з Рыа]] <small>(1964)</small> * [[Джульета і духі]] <small>(1965)</small> * {{нп5|Крама на плошчы||en|The Shop on Main Street}} <small>(1966)</small> * {{нп5|Вайна скончана (фільм, 1966)|Вайна скончана|en|The War Is Over (1966 film)}} <small>(1967)</small> * [[Вайна і мір (фільм, 1967)|Вайна і мір]] <small>(1968)</small> * Узнагарода не прысуджалася <small>(1969—1977)</small> * {{нп5|Хлеб і шакалад||en|Bread and Chocolate}} <small>(1978)</small> * {{нп5|Дрэва для чаравікаў||en|The Tree of Wooden Clogs}} <small>(1979)</small> * {{нп5|Мой амерыканскі дзядзька||en|My American Uncle}} <small>(1980)</small> * {{нп5|Пішотэ: Закон самага слабога||en|Pixote}} <small>(1981)</small> * {{нп5|Час спыняецца||en|Time Stands Still (film)}} <small>(1982)</small> * [[Фанні і Аляксандр]] <small>(1983)</small> * {{нп5|Нядзеля за горадам||en|A Sunday in the Country}} <small>(1984)</small> * {{нп5|Ран (фільм)|Ран|en|Ran (film)}} <small>(1985)</small> * {{нп5|Заняпад амерыканскай імперыі||en|The Decline of the American Empire}} <small>(1986)</small> * {{нп5|Маё сабачае жыццё||en|My Life as a Dog}} <small>(1987)</small> * {{нп5|Жанчыны на мяжы нярвовага зрыву||en|Women on the Verge of a Nervous Breakdown}} <small>(1988)</small> * {{нп5|Жаночая справа||en|Story of Women}} <small>(1989)</small> * {{нп5|Жахлівая дзяўчына||en|The Nasty Girl}} <small>(1990)</small> * [[Еўропа Еўропа]] <small>(1991)</small> * {{нп5|Узнімі чырвоны ліхтар||en|Raise the Red Lantern}} <small>(1992)</small> * {{нп5|Бывай, мая наложніца||en|Farewell My Concubine (film)}} <small>(1993)</small> * {{Гэта выдатны артыкул}} [[Тры колеры: Чырвоны]] <small>(1994)</small> * {{нп5|Дзікі трыснёг||en|Wild Reeds}} <small>(1995)</small> * {{нп5|Белы шар||en|The White Balloon}} <small>(1996)</small> * {{нп5|Панет||en|Ponette}} <small>(1997)</small> * {{нп5|Святкаванне (фільм, 1998)|Святкаванне|en|Festen}} <small>(1998)</small> * {{нп5|Усё пра маю маці||en|All About My Mother}} <small>(1999)</small> * {{нп5|Адзін і два||en|Yi Yi}} <small>(2000)</small> |загаловак3 = 2001—… |спіс3 = * [[Любоўны настрой]] <small>(2001)</small> * {{нп5|І тваю маму таксама||en|Y tu mamá también}} <small>(2002)</small> * [[Горад Бога]] <small>(2003)</small> * {{нп5|Дурное выхаванне||en|Bad Education (2004 film)}} <small>(2004)</small> * {{нп5|2046 (фільм)|2046|en|2046 (film)}} <small>(2005)</small> * {{нп5|Армія ценяў||en|Army of Shadows}} <small>(2006)</small> * [[Жыццё іншых]] <small>(2007)</small> * [[4 месяцы, 3 тыдні і 2 дні]] <small>(2008)</small> * {{нп5|Летні час (фільм)|Летні час|en|Summer Hours}} <small>(2009)</small> * {{нп5|Карлас (міні-серыял)|Карлас|en|Carlos (miniseries)}} <small>(2010)</small> * {{нп5|Развод Надзера і Сімін||en|A Separation}} <small>(2011)</small> * [[Каханне (фільм, 2012)|Каханне]] <small>(2012)</small> * {{нп5|Жыццё Адэль||en|Blue Is the Warmest Colour}} <small>(2013)</small> * [[Іда (фільм, 2013)|Іда]] <small>(2014)</small> * {{нп5|Тамбукту (фільм, 2014)|Тамбукту|en|Timbuktu (2014 film)}} <small>(2015)</small> * [[Тоні Эрдман]] <small>(2016)</small> * {{нп5|120 удараў у хвіліну||en|BPM (Beats per Minute)}} <small>(2017)</small> * [[Халодная вайна (фільм, 2018)|Халодная вайна]] <small>(2018)</small> * [[Паразіты (фільм, 2019)|Паразіты]] <small>(2019)</small> * {{нп5|Бакураў (фільм)|Бакураў|en|Bacurau}} <small>(2020)</small> * [[Найгоршы чалавек у свеце]] <small>(2021)</small> * [[Іа (фільм)|Іа]] <small>(2022)</small> * [[Анатомія падзення]] <small>(2023)</small> * {{нп5|Усё, што мы ўяўляем святлом||en|All We Imagine as Light}} <small>(2024)</small> | унізе = [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Лаўрэаты Прэміі Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка|Замежная мова]] </noinclude> o76dgqzeag84399ivo1yhkaypnewng1 0 699065 5174251 5139563 2026-08-01T17:18:02Z StachLysy 62453 вікіфікацыя 5174251 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыйны спіс}} {{Картка прэміі |назва = Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка за найлепшы фільм на замежнай мове |арыгінальная назва = New York Film Critics Circle Award for Best Foreign Language Film |заснаванне = [[1937]] }} '''Прэмія [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]] за найлепшы фільм на замежнай мове''' ({{lang-en|New York Film Critics Circle Award for Best Foreign Language Film}})&nbsp;— адна са штогадовых узнагарод [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]. Прысуджаецца з [[1937]] года. == Лаўрэаты == Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка за найлепшы фільм на замежнай мове прысуджалася з 1937 года. {| class="wikitable sortable" |- ! Год !! Фільм !! Рэжысёр(ы) !! Спасылкі |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1937|1937]] || «{{нп5|Маерлінг (фільм, 1936)|Маерлінг|en|Mayerling (1936 film)}}» || {{нп5|Анатоль Літвак||en|Anatole Litvak}} || <ref name="NYFCC 1937" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1938|1938]] || «{{нп5|Вялікая ілюзія||en|La Grande Illusion}}» || [[Жан Рэнуар]] || <ref name="NYFCC 1938" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1939|1939]] || «{{нп5|Прыліў сіл (фільм)|Прыліў сіл|en|Harvest (1937 film)}}» || {{нп5|Марсель Паньёль||en|Marcel Pagnol}} || <ref name="NYFCC 1939" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1940|1940]] || «{{нп5|Жонка пекара (фільм)|Жонка пекара|en|The Baker's Wife (film)}}» || {{нп5|Марсель Паньёль||en|Marcel Pagnol}} || <ref name="NYFCC 1940" /> |- | align="center" | 1941—1945 || colspan="3" | Узнагарода не прысуджалася. |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1946|1946]] || «[[Рым — адкрыты горад]]» || [[Раберта Раселіні]] || <ref name="NYFCC 1946" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1947|1947]] || «{{нп5|Жыць у міры||en|To Live in Peace}}» || {{нп5|Луіджы Дзампа||en|Luigi Zampa}} || <ref name="NYFCC 1947" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1948|1948]] || «{{нп5|Пайза (фільм)|Пайза|en|Paisan}}» || [[Раберта Раселіні]] || <ref name="NYFCC 1948" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1949|1949]] || «{{нп5|Выкрадальнікі ровараў||en|Bicycle Thieves}}» || [[Віторыа дэ Сіка]] || <ref name="NYFCC 1949" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1950|1950]] || «{{нп5|Каханне (фільм, 1948)|Каханне|en|L'Amore (film)}}» || [[Раберта Раселіні]] || <ref name="NYFCC 1950" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1951|1951]] || «{{нп5|Цуда ў Мілане||en|Miracle in Milan}}» || [[Віторыа дэ Сіка]] || <ref name="NYFCC 1951" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1952|1952]] || «[[Забароненыя гульні]]» || [[Рэнэ Клеман]] || <ref name="NYFCC 1952" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1953|1953]] || «{{нп5|Правасуддзе адбылося||en|Justice Is Done}}» || {{нп5|Андрэ Каят||en|André Cayatte}} || <ref name="NYFCC 1953" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1954|1954]] || «{{нп5|Брама пекла (фільм, 1953)|Брама пекла|en|Gate of Hell (film)}}» || {{нп5|Тэйноскэ Кінугаса||en|Teinosuke Kinugasa}} || <ref name="NYFCC 1954" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1955|1955]] || «{{нп5|Умберта Д.||en|Umberto D.}}» || [[Віторыа дэ Сіка]] || <ref name="NYFCC 1955" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1956|1956]] || «[[Дарога (фільм, 1954)|Дарога]]» || [[Федэрыка Феліні]] || <ref name="NYFCC 1956" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1957|1957]] || «{{нп5|Жэрвеза (фільм)|Жэрвеза|en|Gervaise (film)}}» || [[Рэнэ Клеман]] || <ref name="NYFCC 1957" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1958|1958]] || «{{нп5|Мой дзядзька||en|Mon Oncle}}» || {{нп5|Жак Таці||en|Jacques Tati}} || <ref name="NYFCC 1958" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1959|1959]] || «[[Чатырыста ўдараў]]» || [[Франсуа Труфо]] || <ref name="NYFCC 1959" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1960|1960]] || «[[Хірасіма, любоў мая]]» || [[Ален Рэнэ]] || <ref name="NYFCC 1960" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1961|1961]] || «[[Салодкае жыццё]]» || [[Федэрыка Феліні]] || <ref name="NYFCC 1961" /> |- | align="center" | 1962 || colspan="3" | Узнагарода не прысуджалася. |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1963|1963]] || «[[Восем з паловай]]» || [[Федэрыка Феліні]] || <ref name="NYFCC 1963" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1964|1964]] || «[[Чалавек з Рыа]]» || {{нп5|Філіп дэ Брока||en|Philippe de Broca}} || <ref name="NYFCC 1964" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1965|1965]] || «[[Джульета і духі]]» || [[Федэрыка Феліні]] || <ref name="NYFCC 1965" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1966|1966]] || «{{нп5|Крама на плошчы||en|The Shop on Main Street}}» || {{нп5|Ян Кадар||en|Ján Kadár}}, {{нп5|Эльмар Клос||en|Elmar Klos}} || <ref name="NYFCC 1966" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1967|1967]] || «{{нп5|Вайна скончана (фільм, 1966)|Вайна скончана|en|The War Is Over (1966 film)}}» || [[Ален Рэнэ]] || <ref name="NYFCC 1967" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1968|1968]] || «[[Вайна і мір (фільм, 1967)|Вайна і мір]]» || [[Сяргей Фёдаравіч Бандарчук|Сяргей Бандарчук]] || <ref name="NYFCC 1968" /> |- | align="center" | 1969—1977 || colspan="3" | Узнагарода не прысуджалася. |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1978|1978]] || «{{нп5|Хлеб і шакалад||en|Bread and Chocolate}}» || {{нп5|Франка Брузаці||en|Franco Brusati}} || <ref name="NYFCC 1978" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1979|1979]] || «{{нп5|Дрэва для чаравікаў||en|The Tree of Wooden Clogs}}» || {{нп5|Эрмана Ольмі||en|Ermanno Olmi}} || <ref name="NYFCC 1979" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1980|1980]] || «{{нп5|Мой амерыканскі дзядзька||en|My American Uncle}}» || [[Ален Рэнэ]] || <ref name="NYFCC 1980" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1981|1981]] || «{{нп5|Пішотэ: Закон самага слабога||en|Pixote}}» || [[Эктар Бабенка]] || <ref name="NYFCC 1981" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1982|1982]] || «{{нп5|Час спыняецца||en|Time Stands Still (film)}}» || {{нп5|Петэр Готар||en|Péter Gothár}} || <ref name="NYFCC 1982" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1983|1983]] || «[[Фанні і Аляксандр]]» || [[Інгмар Бергман]] || <ref name="NYFCC 1983" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1984|1984]] || «{{нп5|Нядзеля за горадам||en|A Sunday in the Country}}» || [[Бертран Тавернье]] || <ref name="NYFCC 1984" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1985|1985]] || «{{нп5|Ран (фільм)|Ран|en|Ran (film)}}» || [[Акіра Курасава]] || <ref name="NYFCC 1985" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1986|1986]] || «{{нп5|Заняпад амерыканскай імперыі||en|The Decline of the American Empire}}» || [[Дэні Аркан]] || <ref name="NYFCC 1986" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1987|1987]] || «{{нп5|Маё сабачае жыццё||en|My Life as a Dog}}» || {{нп5|Ласе Хальстром||en|Lasse Hallström}} || <ref name="NYFCC 1987" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1988|1988]] || «{{нп5|Жанчыны на мяжы нярвовага зрыву||en|Women on the Verge of a Nervous Breakdown}}» || [[Педра Альмадовар]] || <ref name="NYFCC 1988" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1989|1989]] || «{{нп5|Жаночая справа||en|Story of Women}}» || [[Клод Шаброль]] || <ref name="NYFCC 1989" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1990|1990]] || «{{нп5|Жахлівая дзяўчына||en|The Nasty Girl}}» || {{нп5|Міхаэль Ферхёвен||en|Michael Verhoeven}} || <ref name="NYFCC 1990" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1991|1991]] || «[[Еўропа Еўропа]]» || [[Агнешка Холанд]] || <ref name="NYFCC 1991" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1992|1992]] || «{{нп5|Узнімі чырвоны ліхтар||en|Raise the Red Lantern}}» || {{нп5|Чжан Імоу||en|Zhang Yimou}} || <ref name="NYFCC 1992" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1993|1993]] || «{{нп5|Бывай, мая наложніца||en|Farewell My Concubine (film)}}» || {{нп5|Чэнь Кайгэ||en|Chen Kaige}} || <ref name="NYFCC 1993" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1994|1994]] || «[[Тры колеры: Чырвоны]]» || [[Кшыштаф Кеслёўскі]] || <ref name="NYFCC 1994" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1995|1995]] || «{{нп5|Дзікі трыснёг||en|Wild Reeds}}» || [[Андрэ Тэшынэ]] || <ref name="NYFCC 1995" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1996|1996]] || «{{нп5|Белы шар||en|The White Balloon}}» || [[Джафар Панахі]] || <ref name="NYFCC 1996" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1997|1997]] || «{{нп5|Панет||en|Ponette}}» || [[Жак Дуаён]] || <ref name="NYFCC 1997" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1998|1998]] || «{{нп5|Святкаванне (фільм, 1998)|Святкаванне|en|Festen}}» || [[Томас Вінтэрберг]] || <ref name="NYFCC 1998" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1999|1999]] || «{{нп5|Усё пра маю маці||en|All About My Mother}}» || [[Педра Альмадовар]] || <ref name="NYFCC 1999" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 2000|2000]] || «{{нп5|Адзін і два||en|Yi Yi}}» || {{нп5|Эдвард Янг||en|Edward Yang}} || <ref name="NYFCC 2000" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 2001|2001]] || «[[Любоўны настрой]]» || {{нп5|Вонг Карвай||en|Wong Kar-wai}} || <ref name="NYFCC 2001" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 2002|2002]] || «{{нп5|І тваю маму таксама||en|Y tu mamá también}}» || [[Альфонса Куарон]] || <ref name="NYFCC 2002" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 2003|2003]] || «[[Горад Бога]]» || {{нп5|Фернанду Мейрэліш||en|Fernando Meirelles}}, {{нп5|Каця Лунд||en|Kátia Lund}} || <ref name="NYFCC 2003" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 2004|2004]] || «{{нп5|Дурное выхаванне||en|Bad Education (2004 film)}}» || [[Педра Альмадовар]] || <ref name="NYFCC 2004" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 2005|2005]] || «{{нп5|2046 (фільм)|2046|en|2046 (film)}}» || {{нп5|Вонг Карвай||en|Wong Kar-wai}} || <ref name="NYFCC 2005" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 2006|2006]] || «{{нп5|Армія ценяў||en|Army of Shadows}}» || [[Жан-П’ер Мельвіль]] || <ref name="NYFCC 2006" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 2007|2007]] || «[[Жыццё іншых]]» || {{нп5|Флорыян Хенкель фон Донэрсмарк||en|Florian Henckel von Donnersmarck}} || <ref name="NYFCC 2007" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 2008|2008]] || «[[4 месяцы, 3 тыдні і 2 дні]]» || [[Крысціян Мунджыў]] || <ref name="NYFCC 2008" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 2009|2009]] || «{{нп5|Летні час (фільм)|Летні час|en|Summer Hours}}» || {{нп5|Аліўе Асаяс||en|Olivier Assayas}} || <ref name="NYFCC 2009" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 2010|2010]] || «{{нп5|Карлас (міні-серыял)|Карлас|en|Carlos (miniseries)}}» || {{нп5|Аліўе Асаяс||en|Olivier Assayas}} || <ref name="NYFCC 2010" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 2011|2011]] || «{{нп5|Развод Надзера і Сімін||en|A Separation}}» || {{нп5|Асгар Фархадзі||en|Asghar Farhadi}} || <ref name="NYFCC 2011" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 2012|2012]] || «[[Каханне (фільм, 2012)|Каханне]]» || [[Міхаэль Ханэке]] || <ref name="NYFCC 2012" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 2013|2013]] || «{{нп5|Жыццё Адэль||en|Blue Is the Warmest Colour}}» || {{нп5|Абдэлатыф Кешыш||en|Abdellatif Kechiche}} || <ref name="NYFCC 2013" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 2014|2014]] || «[[Іда (фільм, 2013)|Іда]]» || [[Павел Паўлікоўскі]] || <ref name="NYFCC 2014" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 2015|2015]] || «{{нп5|Тамбукту (фільм, 2014)|Тамбукту|en|Timbuktu (2014 film)}}» || {{нп5|Абдэрахман Сісака||en|Abderrahmane Sissako}} || <ref name="NYFCC 2015" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 2016|2016]] || «[[Тоні Эрдман]]» || [[Марэн Адэ]] || <ref name="NYFCC 2016" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 2017|2017]] || «{{нп5|120 удараў у хвіліну||en|BPM (Beats per Minute)}}» || {{нп5|Рабэн Кампіё||en|Robin Campillo}} || <ref name="NYFCC 2017" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 2018|2018]] || «[[Халодная вайна (фільм, 2018)|Халодная вайна]]» || [[Павел Паўлікоўскі]] || <ref name="NYFCC 2018" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 2019|2019]] || «[[Паразіты (фільм, 2019)|Паразіты]]» || [[Пон Джун Хо]] || <ref name="NYFCC 2019" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 2020|2020]] || «{{нп5|Бакураў (фільм)|Бакураў|en|Bacurau}}» || [[Жуліана Дорнель]], {{нп5|Клебер Мендонса Фільё||en|Kleber Mendonça Filho}} || <ref name="NYFCC 2020" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 2021|2021]] || «[[Найгоршы чалавек у свеце]]» || [[Ёакім Трыер]] || <ref name="NYFCC 2021" /> |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 2022|2022]] || «[[Іа (фільм)|Іа]]» || [[Ежы Скалімоўскі]] || |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 2023|2023]] || «[[Анатомія падзення]]» || [[Жусцін Трые]] || |- | align="center" | [[Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 2024|2024]] || «{{нп5|Усё, што мы ўяўляем святлом||en|All We Imagine as Light}}» || {{нп5|Паял Кападыа (кінематаграфіст)|Паял Кападыа|en|Payal Kapadia (filmmaker)}} || |} == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="NYFCC 1937">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1937|title=New York Film Critics Circle Awards — 1937 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1938">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1938|title=New York Film Critics Circle Awards — 1938 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1939">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1939|title=New York Film Critics Circle Awards — 1939 Awards|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110118093008/https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1939|archivedate=18 студзеня 2011|url-status=dead}}</ref> <ref name="NYFCC 1940">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1940|title=New York Film Critics Circle Awards — 1940 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1946">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1946|title=New York Film Critics Circle Awards — 1946 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1947">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1947|title=New York Film Critics Circle Awards — 1947 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=|url-status=dead}}</ref> <ref name="NYFCC 1948">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1948|title=New York Film Critics Circle Awards — 1948 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1949">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1949|title=New York Film Critics Circle Awards — 1949 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1950">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1950|title=New York Film Critics Circle Awards — 1950 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1951">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1951|title=New York Film Critics Circle Awards — 1951 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1952">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1952|title=New York Film Critics Circle Awards — 1952 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1953">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1953|title=New York Film Critics Circle Awards — 1953 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1954">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1954|title=New York Film Critics Circle Awards — 1954 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1955">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1955|title=New York Film Critics Circle Awards — 1955 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1956">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1956|title=New York Film Critics Circle Awards — 1956 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1957">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1957|title=New York Film Critics Circle Awards — 1957 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1958">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1958|title=New York Film Critics Circle Awards — 1958 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1959">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1959|title=New York Film Critics Circle Awards — 1959 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1960">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1960|title=New York Film Critics Circle Awards — 1960 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1961">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1961|title=New York Film Critics Circle Awards — 1961 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1963">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1963|title=New York Film Critics Circle Awards — 1963 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1964">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1964|title=New York Film Critics Circle Awards — 1964 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1965">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1965|title=New York Film Critics Circle Awards — 1965 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1966">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1966|title=New York Film Critics Circle Awards — 1966 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1967">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1967|title=New York Film Critics Circle Awards — 1967 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1968">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1968|title=New York Film Critics Circle Awards — 1968 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1978">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1978|title=New York Film Critics Circle Awards — 1978 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1979">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1979|title=New York Film Critics Circle Awards — 1979 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1980">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1980|title=New York Film Critics Circle Awards — 1980 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1981">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1981|title=New York Film Critics Circle Awards — 1981 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1982">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1982|title=New York Film Critics Circle Awards — 1982 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1983">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1983|title=New York Film Critics Circle Awards — 1983 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1984">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1984|title=New York Film Critics Circle Awards — 1984 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1985">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1985|title=New York Film Critics Circle Awards — 1985 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1986">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1986|title=New York Film Critics Circle Awards — 1986 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1987">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1987|title=New York Film Critics Circle Awards — 1987 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1988">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1988|title=New York Film Critics Circle Awards — 1988 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1989">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1989|title=New York Film Critics Circle Awards — 1989 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1990">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1990|title=New York Film Critics Circle Awards — 1990 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1991">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1991|title=New York Film Critics Circle Awards — 1991 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1992">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1992|title=New York Film Critics Circle Awards — 1992 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1993">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1993|title=New York Film Critics Circle Awards — 1993 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1994">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1994|title=New York Film Critics Circle Awards — 1994 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1995">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1995|title=New York Film Critics Circle Awards — 1995 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1996">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1996|title=New York Film Critics Circle Awards — 1996 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1997">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1997|title=New York Film Critics Circle Awards — 1997 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1998">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1998|title=New York Film Critics Circle Awards — 1998 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 1999">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1999|title=New York Film Critics Circle Awards — 1999 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 2000">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=2000|title=New York Film Critics Circle Awards — 2000 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 2001">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=2001|title=New York Film Critics Circle Awards — 2001 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 2002">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=2002|title=New York Film Critics Circle Awards — 2002 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 2003">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=2003|title=New York Film Critics Circle Awards — 2003 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 2004">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=2004|title=New York Film Critics Circle Awards — 2004 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 2005">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=2005|title=New York Film Critics Circle Awards — 2005 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 2006">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=2006|title=New York Film Critics Circle Awards — 2006 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 2007">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=2007|title=New York Film Critics Circle Awards — 2007 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 2008">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=2008|title=New York Film Critics Circle Awards — 2008 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 2009">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=2009|title=New York Film Critics Circle Awards — 2009 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 2010">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=2010|title=New York Film Critics Circle Awards — 2010 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 2011">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=2011|title=New York Film Critics Circle Awards — 2011 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 2012">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=2012|title=New York Film Critics Circle Awards — 2012 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 2013">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=2013|title=New York Film Critics Circle Awards — 2013 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 2014">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=2014|title=New York Film Critics Circle Awards — 2014 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 2015">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=2015|title=New York Film Critics Circle Awards — 2015 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 2016">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=2016|title=New York Film Critics Circle Awards — 2016 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 2017">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=2017|title=New York Film Critics Circle Awards — 2017 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 2018">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=2018|title=New York Film Critics Circle Awards — 2018 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 2019">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=2019|title=New York Film Critics Circle Awards — 2019 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 2020">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=2020|title=New York Film Critics Circle Awards — 2020 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NYFCC 2021">{{cite web|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=2021|title=New York Film Critics Circle Awards — 2021 Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]]|lang=en|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> }} {{Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка за найлепшы фільм на замежнай мове}} [[Катэгорыя:Кінапрэміі за найлепшы замежны фільм|Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1937 годзе]] [[Катэгорыя:Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]] jq3ybs10maimrkvu9h6wwl2fyhxevls 0 700792 5174458 4068475 2026-08-02T09:12:25Z CommonsDelinker 151 Replacing Nuovorettorato.jpg with [[File:Rettorato_dell'Università_di_Roma_Tor_Vergata.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name)). 5174458 wikitext text/x-wiki {{Картка ўніверсітэта |назва = Рымскі ўніверсітэт «Тор Вергата» |скарачэнне = |эмблема = Logo-Universita-Roma-Tor-Vergata.png |выява = Rettorato dell'Università di Roma Tor Vergata.jpg |арыгінал = {{lang-it|Università degli Studi di Roma "Tor Vergata"}} |міжназва = |ранейшае = |дэвіз = |заснаваны = 1982 |зачынены = |рэарганізаваны = |год рэарганізацыі = |тып = |найменне пасады = |піб пасады = |прэзідэнт = |навуковы кіраўнік = |студэнты = |замежныя студэнты = |спецыялітэт = |бакалаўрыят = |магістратура = |аспірантура = |дактарантура = |дактары = |прафесары = |выкладчыкі = |размяшчэнне = [[Рым]] |кампус = |адрас = |сайт = http://web.uniroma2.it/ |узнагароды = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |edu_region = }} '''Рымскі ўніверсітэт «Тор Вергата»''' ({{lang-it|Università degli Studi di Roma "Tor Vergata"}}), таксама вядомы як '''Рымскі другі ўніверсітэт''' — [[Італія|італьянская]] дзяржаўная [[вышэйшая навучальная ўстанова]] са статусам [[Універсітэт|універсітэта]] з сядзібай у [[Рым]]е. == Агульная характураытска == Універсітэт, размешчаны ў паўднёва-ўсходнім прыгарадзе [[Рым]]а, спалучае традыцыю гуманітарных навук з акцэнтам на кар’ернай арыентацыі ў галіне эканомікі, тэхнікі, матэматыкі і фізікі, прыродазнаўчых навук і медыцыны. Ён быў створаны ў [[1982]] годзе. Многія выкладчыкі ўніверсітэта з’яўляюцца вядомымі дзеячамі італьянскага культурнага і палітычнага асяроддзя. == Структура == * Эканамічны факультэт * Інжынерны факультэт * Гуманітарны факультэт * Юрыдычны факультэт * Факультэт матэматыкі, фізікі і прыродазнаўчых навук * Факультэт медыцыны і хірургіі {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|}} * [http://web.uniroma2.it/ Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы] {{Бібліяінфармацыя}} {{Універсітэты Італіі}} [[Катэгорыя:Універсітэты Італіі]] [[Катэгорыя:Рым]] ll18e19gmlki3iuw3ars3c2t9c3qxmp 0 701808 5174317 5170866 2026-08-01T20:21:08Z 5174317 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Уварванне Расіі ва Украіну |частка = [[Расійска-ўкраінская вайна]] |выява = 2022 Russian invasion of Ukraine.svg |памер = |загаловак = <div style="text-align:left; background-color:#eee; padding:8px; "><span class="legend-color" style="background-color:#e3d975; border:1px solid #646464; ">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> — пад кантролем Украіны<br><span class="legend-color" style="background-color:#ebc0b3; border:1px solid #bd0000; ">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> — пад кантролем Расіі<br><span style="color:#EEEE00;"><big>←</big></span>&nbsp;Кірункі дзеянняў [[Узброеныя Сілы Украіны|УС Украіны]]{{^|3px}}<span style="color:#d40000;"><big>←</big></span>&nbsp;Кірункі дзеянняў УС Расіі{{^|3px}}</div> |дата = з [[24 лютага]] [[2022]] |месца = [[Украіна]] |прычына = '''Расійская пазіцыя''': невыкананне ўкраінскім бокам Мінскіх пагадненняў па [[Узброены канфлікт на ўсходзе Украіны|Данбаскім канфлікце]], мілітарызацыя Украіны, узнікненне пагрозы для мірных жыхароў, рост [[нацыяналізм]]у, дзейнасць [[НАТА]], прыгнёт [[руская мова|рускамоўнага насельніцтва]]<ref name="РБК2402"/><ref>[https://tass.ru/politika/13791435 Обращение Владимира Путина к россиянам. Полный текст]</ref><br>'''Украінская пазіцыя''': імкненне Расіі ліквідаваць украінскую дзяржаўнасць<ref>{{cite web 2|title=Конечная цель Путина – уничтожить Украину – Кулеба|url=https://gordonua.com/news/war/konechnaya-cel-putina-unichtozhit-ukrainu-kuleba-1596819.html|website=Гордон|date=23.02.22}}</ref> |статус = ''працягваецца'' |вынік = |змены = |праціўнік1 = {{Сцяг|Расія}} [[Расія]]{{Collapsible list |bullets =yes |title = з ваеннай падтрымкай |{{Сцяг|Беларусь}} [[Беларусь]] <small>(прадастаўленне тэрыторыі для ўварвання; прамы ваенны ўдзел адмаўляецца<ref name="РБ">{{Cite web |url=https://t.me/rbc_news/42874 |title=Погранслужба Украины утверждает, что поддержку российской армии оказывают вооружённые силы Белоруссии. |access-date=2022-02-24 |archive-date=2022-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224060811/https://t.me/rbc_news/42874 |url-status=live }}</ref><ref name="belta">[https://www.belta.by/president/view/lukashenko-belorusskie-vojska-ne-prinimajut-nikakogo-uchastija-v-rossijskoj-spetsoperatsii-v-donbasse-486648-2022/ Лукашенко: белорусские войска не принимают никакого участия в российской спецоперации в Донбассе]</ref>; ваенныя інструктары<ref>[https://web.archive.org/web/20230604145237/https://euroradio.fm/ru/minoborony-pokazalo-kak-belorusskie-instruktory-treniruyut-rossiyskikh-voennykh Минобороны показало, как белорусские инструкторы тренируют российских военных]</ref>)</small> |{{Сцяг|Іран}} [[Іран]] <small>(пастаўляе ўзбраенне)</small><ref>[https://novychas.online/zamezza/iran-pryznau-pastauki-dronau-u-rasiju-ale-kaza-s Іран прызнаў пастаўкі дронаў у Расію. Але кажа, што гэта было да ўварвання ва Украіну]</ref> |{{Сцяг|Паўночная Карэя}} [[Паўночная Карэя]] <ref>[https://ipdefenseforum.com/ru/2024/01/%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B8-%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%B6%D0%B8%D1%8F-%D0%BC%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83-%D1%81%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%B5/ Поставки оружия между Северной Кореей и Россией угрожают глобальной безопасности]</ref> |}} {{Collapsible list |bullets =yes |title = з палітычнай падтрымкай |{{Сцяг|Венесуэла}} [[Венесуэла]]<ref>{{Cite web |url=https://newizv.ru/news/world/24-02-2022/prezident-venesuely-podderzhal-voennuyu-operatsiyu-rf-v-ukraine |title=Президент Венесуэлы поддержал военную операцию РФ в Украине |access-date=2022-02-25 |archive-date=2022-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225050853/https://newizv.ru/news/world/24-02-2022/prezident-venesuely-podderzhal-voennuyu-operatsiyu-rf-v-ukraine |url-status=live }}</ref> |{{Сцяг|Сірыя}} [[Сірыя]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://www.kremlin.ru/events/president/news/67852|title=Телефонный разговор с Президентом Сирии Башаром Асадом|website=kremlin.ru|date=2022-02-25|access-date=2022-02-25|url-status=live}}</ref> |{{Сцяг|Кыргызстан}} [[Кыргызстан]]<ref>Вячеслав Половинко. [https://novayagazeta.ru/articles/2022/02/26/chto-dumaiut-soiuzniki Что думают союзники] // Новая газета, 26 февраля 2022</ref> |{{Сцяг|М’янма}} [[М’янма]]<ref>[https://vz.ru/news/2022/2/28/1146074.html ВЗГЛЯД / Мьянма поддержала спецоперацию России на Украине :: Новости дня]</ref> |}} |праціўнік2 = {{Украіна}} [[Украіна]]<br>{{Collapsible list |bullets =yes |title = з ваеннай падтрымкай |[[File:Flag of Europe.svg|23px]] [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]]<ref>{{Cite web|lang=ru|access-date=2022-02-25|url=https://tass.ru/ekonomika/13862245|website=ТАСС|title=Отключение от SWIFT не войдёт в список санкций|archive-date=2022-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225220340/https://tass.ru/ekonomika/13862245|url-status=live}}</ref> |[[File:Flag of NATO.svg|23px]] [[НАТА]] |{{Сцяг|Аргенціна}} [[Аргенціна]]<ref>[https://www.ft.com/content/4d789837-0408-4513-a0d7-0d6ce5a8c740 ft.com]</ref> |{{Сцяг|Аўстралія}} [[Аўстралія]] |{{Сцяг|Аўстрыя}} [[Аўстрыя]] |{{Сцяг|Бельгія}} [[Бельгія]] |{{Сцяг|Балгарыя}} [[Балгарыя]] |{{Сцяг|Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.gazeta.ru/politics/news/2022/02/24/17339971.shtml|title=Премьер Джонсон заявил, что Британия и ее союзники введут масштабные санкции против России - Газета.Ru {{!}} Новости|website=Газета.Ru|access-date=2022-02-25|archive-date=2022-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225050845/https://www.gazeta.ru/politics/news/2022/02/24/17339971.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|accessdate=2022-02-25|first=Mason|last=Boycott-Owen|date=2022-02-24|id=0307-1235|website=The Telegraph|title=PM unveils 'largest and most severe economic sanctions Russia has ever seen'|url=https://www.telegraph.co.uk/politics/2022/02/24/boris-johnson-russia-ukraine-joe-biden-liz-truss-cobra/|archivedate=2022-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220224204509/https://www.telegraph.co.uk/politics/2022/02/24/boris-johnson-russia-ukraine-joe-biden-liz-truss-cobra/}}</ref> |{{Сцяг|Германія}} [[Германія]]<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.dw.com/ru/kancler-germanii-olaf-sholc-mrachnyj-den-dlja-evropy/a-60894457|title=Канцлер Германии Олаф Шольц: «Мрачный день для Европы»|author=[[Deutsche Welle]]|website=[[Deutsche Welle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224091744/https://www.dw.com/ru/kancler-germanii-olaf-sholc-mrachnyj-den-dlja-evropy/a-60894457|archive-date=2022-02-24|access-date=2022-02-24|url-status=live}}</ref> |{{Сцяг|Грэцыя}} [[Грэцыя]] |{{Сцяг|Данія}} [[Данія]] |{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20220224/obraschenie-1774623614.html|title=Байден анонсировал обращение к народу США по ситуации вокруг Украины|website=РИА Новости|date=2022-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224091742/https://ria.ru/20220224/obraschenie-1774623614.html|archive-date=2022-02-24|access-date=2022-02-24|url-status=live}}</ref> |{{Сцяг|Іспанія}} [[Іспанія]] |{{Сцяг|Італія}} [[Італія]] |{{Сцяг|Канада}} [[Канада]] |{{Сцяг|Кіпр}} [[Кіпр]] |{{Сцяг|Латвія}} [[Латвія]]<ref>{{Cite web |url=https://rus.lsm.lv/statja/novosti/politika/latvija-prekraschaet-vidachu-viz-rossijanam-i-otzivaet-posla.a445140/ |title=Латвия прекращает выдачу виз россиянам и отзывает посла |publisher=Латвийские общественные СМИ |access-date=2022-02-24}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rus.delfi.lv/news/daily/latvia/latviya-prekraschaet-vydachu-viz-grazhdanam-rossii.d?id=54094460|title=Латвия прекращает выдачу виз гражданам России|website=Delfi|date=2022-02-24|access-date=2022-02-24|archive-date=2022-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225050842/https://rus.delfi.lv/news/daily/latvia/latviya-prekraschaet-vydachu-viz-grazhdanam-rossii.d?id=54094460|url-status=live}}</ref> |{{Сцяг|Літва}} [[Літва]] <ref>{{Citeweb|lang=uk|url=https://suspilne.media/243145-litva-gotuetsa-peredati-ukraini-novu-partiu-vijskovoi-dopomogi/|title=Литва готується передати Україні нову партію військової допомоги|date=2022-05-25|website=Суспільне}}</ref> |{{Сцяг|Люксембург}} [[Люксембург]] |{{Сцяг|Мальта}} [[Мальта]] |{{Сцяг|Марока}} [[Марока]] |{{Сцяг|Нарвегія}} [[Нарвегія]] |{{Сцяг|Нідэрланды}} [[Нідэрланды]] |{{Сцяг|Пакістан}} [[Пакістан]] |{{Сцяг|Партугалія}} [[Партугалія]] |{{Сцяг|Паўднёвая Карэя}} [[Паўднёвая Карэя]] |{{Сцяг|Паўночная Македонія}} [[Паўночная Македонія]] <ref>{{Citeweb|lang=uk|url=https://www.rbc.ua/ukr/news/severnaya-makedoniya-peredala-ukraine-tanki-1659095074.html/amp|title=Північна Македонія передала Україні танки Т-72 (відео)|website=rbc.ua|date=2022-07-29}}</ref> |{{Сцяг|Польшча}} [[Польшча]]<ref>[https://www.facebook.com/watch/?v=3117324215185942][https://twitter.com/prezydentpl/status/1496480963131498503?cxt=HHwWjoCzybvgyMQpAAAA][https://www.vesti.ru/article/2681687]</ref> |{{Сцяг|Славакія}} [[Славакія]] |{{Сцяг|Славенія}} [[Славенія]] |{{Сцяг|Судан}} [[Судан]] |{{Сцяг|Турцыя}} [[Турцыя]] |{{Сцяг|Фінляндыя}} [[Фінляндыя]] |{{Сцяг|Францыя}} [[Францыя]] |{{Сцяг|Харватыя}} [[Харватыя]] |{{Сцяг|Чэхія}} [[Чэхія]]<ref>Rambousková M. {{cite web |url = https://www.seznamzpravy.cz/clanek/domaci-politika-prezident-zeman-po-ruske-invazi-na-ukrajinu-hovori-k-ceskemu-narodu-190053 |title = Šílence je třeba izolovat, řekl prezident Zeman na adresu Putinova Ruska |archive-url = https://web.archive.org/web/20220224120704/https://www.seznamzpravy.cz/clanek/domaci-politika-prezident-zeman-po-ruske-invazi-na-ukrajinu-hovori-k-ceskemu-narodu-190053 |archive-date = 2022-02-24 }} // Seznam.cz, 24.02.2022</ref> |{{Сцяг|Швецыя}} [[Швецыя]] |{{Сцяг|Эстонія}} [[Эстонія]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://valitsus.ee/ru/novosti/pravitelstvo-estonii-khodataystvuet-o-konsultaciyakh-po-chetvertoy-state-dogovora-nato|title=Правительство Эстонии ходатайствует о консультациях по четвертой статье договора НАТО|website=Vabariigi Valitsus|date=2022-02-24}}</ref> |{{Сцяг|Японія}} [[Японія]]<ref>{{cite web |title=Посла Японии в России вызвали в МИД РФ из-за решения Токио поставить военную технику Киеву |date=9 июня 2023 |author= |url=https://tass.ru/politika/17973489 |access-date= |website=ТАСС |language=ru |url-status=live }}</ref> |}} {{Collapsible list |bullets =yes |title = з палітычнай падтрымкай |{{Сцяг|ААН}} [[ААН]] |{{Сцяг|Азербайджан}} [[Азербайджан]]<ref>{{cite web |date=26 February 2022 |title= Азербайджан поможет Украине с нефтью и горючим – Зеленский|url=https://www.epravda.com.ua/rus/news/2022/02/26/682867/|access-date=26 February 2022 |website=Экономическая правда|language=ru|url-status=live }}</ref> |{{Сцяг|Албанія}} [[Албанія]] |{{Сцяг|Венгрыя}} [[Венгрыя]]<ref>[https://ria.ru/20230330/vengriya-1861741380.html ria.ru]</ref> |{{Сцяг|Гана}} [[Гана]]<ref>{{cite web |date=25 February 2022 |title=Ghana condemns Russia's "unprovoked" attack on Ukraine |url=https://www.graphic.com.gh/news/general-news/ghana-condemns-russia-s-unprovoked-attack-on-ukraine.html |access-date=25 February 2022 |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225123448/https://www.graphic.com.gh/news/general-news/ghana-condemns-russia-s-unprovoked-attack-on-ukraine.html |url-status=live }}</ref> |{{Сцяг|Ісландыя}} [[Ісландыя]] |{{Сцяг|Кувейт}} [[Кувейт]]<ref name="usun.usmission.gov">{{cite web |date=26 February 2022 |title=Joint Statement Following a Vote on a UN Security Council Resolution on Russia’s Aggression Toward Ukraine|url=https://usun.usmission.gov/joint-statement-following-a-vote-on-a-un-security-council-resolution-on-russias-aggression-toward-ukraine/ |access-date=26 February 2022 |website=United States Mission to the United Nations|language=en |archive-date=26 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226022057/https://usun.usmission.gov/joint-statement-following-a-vote-on-a-un-security-council-resolution-on-russias-aggression-toward-ukraine/ |url-status=live }}</ref> |{{Сцяг|Лесота}} [[Лесота]]<ref name="usun.usmission.gov"/> |{{Сцяг|Ліберыя}} [[Ліберыя]]<ref>{{Cite news|date=25 February 2022|title=Liberia condemns Russia Unprovoked Attack on Ukraine; As Pope Francis Calls for Calm|url=https://www.independentprobe.com/liberia-condemns-russia-unprovoked-attack-on-ukraine-as-pope-francis-calls-clam/|access-date=26 February 2022|archive-date=26 лютага 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220226170915/https://www.independentprobe.com/liberia-condemns-russia-unprovoked-attack-on-ukraine-as-pope-francis-calls-clam/|url-status=dead}}</ref> |{{Сцяг|Ліхтэнштэйн}} [[Ліхтэнштэйн]] |{{Сцяг|Малдова}} [[Малдова]] |{{Сцяг|Манака}} [[Манака]] |{{Сцяг|Новая Зеландыя}} [[Новая Зеландыя]] |{{Сцяг|Румынія}} [[Румынія]] |{{Сцяг|Сан-Марына}} [[Сан-Марына]] |{{Сцяг|Сінгапур}} [[Сінгапур]] |{{Сцяг|Тайвань}} [[Тайвань]] |{{Сцяг|Федэратыўныя Штаты Мікранезіі}} [[Федэратыўныя Штаты Мікранезіі|ФШМ]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20220225/mikroneziya-1774981653.html|title=Федеративные Штаты Микронезии разорвали дипломатические отношения с Россией|website=РИА Новости|access-date=2022-02-25}}</ref> |{{Сцяг|Чарнагорыя}} [[Чарнагорыя]] |{{Сцяг|Швейцарыя}} [[Швейцарыя]] |}} |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = * [[Файл:Standard of the President of the Russian Federation.svg|15px|border]] [[Уладзімір Пуцін]] * [[Файл:Flag_of_Russia's_Chief_of_Staff.svg|15px|border]] [[Валерый Васільевіч Герасімаў|Валерый Герасімаў]] (з 11 студзеня 2023) |камандзір2 = * [[Файл:Flag of the President of Ukraine.svg|15px|border]] [[Уладзімір Зяленскі]] * [[Файл:Standard_of_Ukrainian_Chief_of_the_General_Staff_rect.svg|15px|border]] [[Валерый Залужны]] (да 8 лютага 2024) * [[Файл:Standard_of_Ukrainian_Chief_of_the_General_Staff_rect.svg|15px|border]] [[Аляксандр Сырскі]] (8 лютага 2024 — 21 ліпеня 2026) * [[Файл:Standard_of_Ukrainian_Chief_of_the_General_Staff_rect.svg|15px|border]] [[Міхаіл Драпаты]] (з 21 ліпеня 2026) |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = 175<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/01/10/us/politics/russia-ukraine-helicopters.html|last1=Julian E.|first1=Barnes|last2=Michael|first2=Crowley|last3=Eric|first3=Schmitt|title=Russia Positioning Helicopters, in Possible Sign of Ukraine Plans|date=10 January 2022|website=[[The New York Times]]|access-date=20 January 2022|archive-date=22 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122100818/https://www.nytimes.com/2022/01/10/us/politics/russia-ukraine-helicopters.html|url-status=live|url-access=subscription|language=en|quote=American officials had expected additional Russian troops to stream toward the Ukrainian border in December and early January, building toward a force of 175,000.}}</ref>—190<ref>{{Cite news|last=Bengali|first=Shashank|date=18 February 2022|title=The U.S. says Russia's troop buildup could be as high as 190,000 in and near Ukraine.|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/ukraine-russia-news|access-date=18 February 2022|url-access=subscription|archive-date=18 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218063637/https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/ukraine-russia-news|url-status=live}}</ref> тыс. вайскоўцаў УС РФ і 34 тыс. мабілізаваных у ДНР і ЛНР<ref name="The Military Balance2021">{{cite book |title=The military balance 2021 |date=2021 |publisher=International Institute for Strategic Studies |location=Abingdon, Oxon |isbn=978-1032012278}}</ref> |сілы2 = 1 млн. 211 тыс. вайскоўцаў, рэзервістаў і байцоў ваенізаваных фарміраванняў<ref name="The Military Balance2021" /> |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = 5937 загінулых (<small>на 21.09.2022 паводле ГШ УС РФ <ref>https://www.i24news.tv/en/news/ukraine-conflict/1663744575-russia-announces-partial-mobilization-to-send-300-000-reservists-to-ukraine</ref></small>)<br>117700 загінулых (<small>на 18.01.2023 паводле ГШ УСУ</small><ref>https://www.mil.gov.ua/news/2023/01/18/vid-pochatku-povnomasshtabnoi-vijni-proti-ukraini-rosiya-vtratila-uzhe-ponad-117-700-osib-zbito-287-vorozhih-litakiv-%E2%80%93-genshtab-zsu/</ref>) |страты2 = ад 1300 да 2870 загінулых, 572 палонных, не больш за 1235 адзінак тэхнікі знішчана, 1502 ваенных аб’ектаў нейтралізаваны <small>(на падставе розных крыніц станам на раніцу 2 сакавіка)</small> |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = Страты цывільнага насельніцтва Украіны: 6884 загінуўшых і 10947 параненых (<small>на 27.12.2022, паводле ААН</small><ref>https://www.golosameriki.com/a/ukraine-civilians-losses-un-data/6893535.html</ref>), 667 тыс. бежанцаў, 1-7 млн перамешчаных асоб, 6 цывільных суднаў пашкоджана (<small>на 2.3.2022, паводле розных крыніц</small>) |заўвага = |Commons = }} {{Расійска-ўкраінская вайна}} '''Уварванне Расіі ва Украіну''' — ваенны канфлікт паміж [[Расія]]й і [[Украіна]]й, які пачаўся [[24 лютага]] [[2022]] года каля 05:00 па кіеўскім часе. Таксама ўварванне называюць '''расійскай агрэсіяй супраць Украіны''' або '''расійска-ўкраінскай вайной''', а ў расійскім афіцыёзе і [[Расійская прапаганда|прапагандзе]] — {{нп5|Спецыяльная ваенная аперацыя|'''спецыяльнай ваеннай аперацыяй'''|uk|Спеціальна воєнна операція}}<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.interfax.ru/world/823997|title=Путин заявил о проведении специальной военной операции в связи с ситуацией в Донбассе|website=Interfax.ru|access-date=2022-02-24}}</ref>. Кампанія пачалася пасля канцэнтрацыі расійскіх войск каля расійска-ўкраінскай мяжы і прызнання Расіяй самаабвешчаных [[Данецкая Народная Рэспубліка|Данецкай Народнай Рэспублікі]] і [[Луганская Народная Рэспубліка|Луганскай Народнай Рэспублікі]], а затым уводам [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|Узброеных сіл Расіі]] на тэрыторыю Украіны з тэрыторыі Расіі, Беларусі, анэксіраванага Крыма і самаабвешчаных ДНР і ЛНР, з удзелам іх войск, па чатырох асноўных кірунках — з поўначы на Кіеў, з паўночнага ўсходу на Харкаў, з паўднёвага ўсходу з Данбаса і з поўдня з Крыма. Паводле даных [[Упраўленне Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў|Упраўлення Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў]] за месяц больш за 3,8 млн чал. былі вымушаныя бегчы з Украіны, і гэты крызіс бежанцаў стаў самым вялікім і дынамічным пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://twitter.com/Refugees/status/1507118900600840195|title=https://twitter.com/Refugees/status/1507118900600840195|website=X (formerly Twitter)|access-date=2023-12-06}}</ref>. За 100 дзён вайны амаль 14 мільёнам украінцаў давялося пакінуць свае дамы<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/ukraine/statement-amin-awad-assistant-secretary-general-and-united-nations-crisis-coordinator-ukraine-marking-100-days-onset-russian-invasion-ukraine-24-february|title=Statement by Amin Awad, Assistant Secretary-General and United Nations Crisis Coordinator for Ukraine marking 100 days since the onset of the Russian invasion of Ukraine on 24 February|website=reliefweb.int|date=2022-06-03|access-date=2023-12-06}}</ref>. Станам на пачатак 2024 года каля 3,7 мільёнаў чалавек застаюцца перамешчанымі ва Украіне, амаль 6,5 мільёнаў з’яўляюцца ўцекачамі ва ўсім свеце<ref>[https://www.iom.int/news/millions-assisted-millions-more-still-need-two-years-ukraine-war-says-iom iom.int]</ref>. == Напярэдадні == {{main|Расійска-ўкраінскі крызіс (2021—2022)}} З пачатку 2022 года назіралася нарастанне вайсковай актыўнасці на ўсходзе [[Украіна|Украіны]] ў зоне расійска-ўкраінскага канфлікту. Некалькі аналітыкаў, у тым ліку група [[Bellingcat]], апублікавалі доказы таго, што многія з заяўленых тэрактаў, выбухаў, а таксама эвакуацыя на Данбасе былі інсцэнаваныя [[Расія]]й. 21 лютага пасля абстрэлу спыніла работу [[Луганская ЦЭС]]<ref>[https://www.vesti.ru/article/2680248 После обстрела Луганская ТЭС остановила работу]</ref>. Прызнаўшы самаабвешчаныя [[ДНР]] і [[ЛНР]], 21 лютага 2022 года [[Прэзідэнт Расіі]] [[Уладзімір Пуцін]] загадаў увесці расійскія войскі на [[Данбас]] у рамках «міратворчай місіі»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.euronews.com/2022/02/22/russian-forces-donbass|title=Совет Федерации одобрил ввод российских войск в Донбасс|website=euronews|date=2022-02-22|access-date=2023-12-06}}</ref>. Краіна закрыла паветраную прастору на мяжы з [[Украіна]]й. 22 лютага 2022 года [[Прэзідэнт ЗША]] [[Джо Байдэн]], [[Генеральны сакратар НАТА]] [[Енс Столтэнберг]], Прэм’ер-міністр Канады [[Джасцін Трудо]] і інш. заявілі пра расійскае ўварванне ва Украіну. Тым жа днём расійскі [[Савет Федэрацыі]] дазволіў Уладзіміру Пуціну ўжыць ваенную сілу за межамі Расіі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.bbc.com/russian/news-60480511|title=Совет Федерации разрешил Путину использовать армию за рубежом|website=BBC News Русская служба|date=2022-02-22|access-date=2023-12-06}}</ref>. [[Прэзідэнт Украіны]] [[Уладзімір Зяленскі]] распарадзіўся пра прызыў рэзервістаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.golosameriki.com/a/president-of-ukraine-has-issued-a-decree/6455058.html|title=Президент Украины издал указ о призыве резервистов|website=ГОЛОС АМЕРИКИ|date=2022-02-23|access-date=2023-12-06}}</ref>. 23 лютага ва Украіне ўведзена надзвычайнае становішча<ref>[https://korrespondent.net/ukraine/4450329-danylov-obiavyl-o-vvedenyy-chrezvychainoho-polozhenyia Данилов объявил о введении чрезвычайного положения]</ref>. Расія пачала эвакуацыю свайго пасольства ў [[Кіеў|Кіеве]]. Сайты ўкраінскага парламента і ўрада, а таксама банкаўскія сайты трапілі пад [[DoS-напад|DDoS-атакі]]<ref>[https://www.dw.com/ru/ukraina-soobshhila-o-novoj-ddos-atake-na-sajty-gosuchrezhdenij/a-60892692 Украина сообщила о новой DDoS-атаке на сайты госучреждений]</ref>. У адказ на прызнанне дзвюх самаабвешчаных рэспублік многія краіны пачалі ўводзіць санкцыі супраць Расіі. 22 лютага [[Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі]] [[Борыс Джонсан]] абвясціў пра санкцыі ў дачыненні да некаторых расійскіх банкаў<ref>банк «Расія», «Індустрыяльны ашчадны банк», «[[Генеральны банк]]», «[[Промсвязьбанк]]» і «[[Чарнаморскі банк]]»</ref>, а таксама мільярдэраў-паплечнікаў Уладзіміра Пуціна<ref>Генадзя Цімчанкі, [[Барыс Рамановіч Ратэнбэрг|Барыса]] і [[Ігар Аркадзьевіч Ратэнбэрг|Ігара]] Ратэнбергаў</ref><ref>{{cite news|date=22 February 2022|title=Ukraine: What sanctions are being imposed on Russia?|publisher=BBC|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60125659|url-status=live|access-date=22 February 2022}}</ref><ref>{{cite news|date=22 February 2022|title=Британия ввела санкции против 5 российских банков, Ротенберга и Тимченко|publisher=RBK Daily|url=https://www.rbc.ru/politics/22/02/2022/6214d9bf9a7947b1554f8abb?from=from_main_1|url-status=live|access-date=22 February 2022}}</ref>. Тым часам [[Канцлер Германіі]] [[Олаф Шольц]] прыпыніў працэс сертыфікацыі газаправода «Паўночны паток-2»<ref>{{Cite web|date=22 February 2022|title=Germany shelves Nord Stream 2 pipeline|url=https://www.politico.eu/article/germany-to-stop-nord-stream-2/|access-date=23 February 2022|website=POLITICO|language=en-US}}</ref>, а міністры замежных спраў ЕС унеслі ў чорны спіс усіх дэпутатаў Думы, якія прагаласавалі за прызнанне сепаратысцкіх рэгіёнаў, адначасова забараніўшы інвестарам з ЕС гандляваць расійскімі дзяржаўнымі аблігацыямі, а таксама мэтанакіраваны імпарт і экспарт з сепаратысцкімі структурамі<ref>{{Cite news|last1=Chalmers|first1=John|last2=Siebold|first2=Sabine|last3=Emmott|first3=Robin|date=22 February 2022|title=EU agrees sanctions 'to hurt Russia' over Ukraine crisis|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/europe/eu-envoys-discuss-scope-sanctions-after-russian-move-ukraine-regions-2022-02-22/|access-date=23 February 2022}}</ref>. [[Прэзідэнт ЗША]] [[Джо Байдэн]] абвясціў санкцыі супраць двух банкаў<ref>«ВЭБ.РФ» і «Промсвязьбанк»</ref>, а таксама ў дачыненні да суверэннай запазычанасці Расіі<ref>{{Cite web|title=What to know about new U.S. sanctions targeting Russia over Ukraine|url=https://www.cbsnews.com/news/russia-sanctions-ukraine-us-biden/|access-date=23 February 2022|website=www.cbsnews.com|language=en-US}}</ref>. 24 лютага [[Прэм’ер-міністр Аўстраліі]] [[Скот Морысан]] заявіў аб фінансавых санкцыях да васьмі членаў Савета нацыянальнай бяспекі Расіі<ref>[https://www.nytimes.com/live/2022/02/23/world/russia-ukraine-putin Live Updates: Ukraine Says Russia Has Begun Its Invasion]{{ref-en}}</ref>. Украінскае камандаванне перад уварваннем скрытна перадыслакавала вайсковую тэхніку, са сваіх баз вывелі самалёты, танкі і бранятэхніку, а таксама зенітныя батарэі<ref>{{Cite web |url=https://time.com/6216213/ukraine-military-valeriy-zaluzhny/ |title=time.com |access-date=11 лютага 2026 |archive-date=18 кастрычніка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221018122459/https://time.com/6216213/ukraine-military-valeriy-zaluzhny/ |url-status=dead }}</ref>. == Пазіцыі бакоў == Раніцай 24 лютага 2022 года [[Прэзідэнт Расіі]] [[Уладзімір Пуцін]] абвясціў пачатак ваеннай аперацыі на Данбасе з мэтай ''«абароны людзей, якія на працягу васьмі гадоў падвяргаюцца здзеку, генацыду з боку кіеўскага рэжыму»''. Паводле яго слоў, Расія не можа адчуваць сябе ў бяспецы і жыць з пастаяннай пагрозай з боку Украіны<ref name="РБК2402"/>. [[Прэзідэнт Украіны]] [[Уладзімір Зяленскі]] перакананы, што галоўная мэта праціўніка — ліквідацыя [[Украіна|Украіны]] як дзяржавы<ref>{{cite web|title=Зеленский: Путин хочет уничтожить Украину, но украинские военные дают достойный отпор|url=https://www.unian.net/society/zelenskiy-putin-hochet-unichtozhit-ukrainu-no-ukrainskie-voennye-dayut-dostoynyy-otpor-novosti-ukrainy-11715409.html|website=УНИАН|date=24.02.22}}</ref>. Украіна ўвяла ваенны стан 24 лютага<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/ukraina-vvela-voennoe-polozhenie-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11715256.html|title=Украина ввела военное положение|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>. Уладзімір Зяленскі ў ноч на 25 лютага стварыў і сам узначаліў [[Стаўка Вярхоўнага галоўнакамандуючага (Украіна)|стаўку Вярхоўнага галоўнакамандуючага]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.gazeta.ru/politics/news/2022/02/25/17342911.shtml|title=На Украине появится ставка верховного главнокомандующего - Газета.Ru {{!}} Новости|website=Газета.Ru|date=2023-12-06|access-date=2023-12-06}}</ref>. Ён абвясціў усеагульную [[мабілізацыя|мабілізацыю]]<ref name="mobil">[https://www.president.gov.ua/documents/692022-41413 УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ № 69/2022]</ref>. 21 верасня Уладзімір Пуцін абвясціў частковую мабілізацыю ў Расіі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2022/09/21/putin-ob-yavil-o-chastichnoy-mobilizatsii-v-rossii|title=Путин объявил частичную мобилизацию в России|website=Meduza|access-date=2023-12-06}}</ref>. 30 верасня ў Маскве адбылася цырымонія падпісання дагавораў аб далучэнні да Расіі [[ДНР]], [[ЛНР]], [[Запарожская вобласць|Запарожскай]] і [[Херсонская вобласць|Херсонскай]] абласцей<ref>{{Cite web|lang=by-BY|url=https://blr.belta.by/world/view/dagavory-ab-daluchenni-da-rasii-dnr-lnr-zaparozhskaj-i-hersonskaj-ablastsej-padpisali-u-kramli-120059-2022/|title=Дагаворы аб далучэнні да Расіі ДНР, ЛНР, Запарожскай і Херсонскай абласцей падпісалі ў Крамлі|website=blr.belta.by|date=2022-09-30|access-date=2023-12-06}}</ref>; ад 5 кастрычніка 2022 года ў складзе Расійскай Федэрацыі афіцыйна з’явіліся чатыры новыя суб’екты. == Ваенныя дзеянні == === 24 лютага === [[Файл:Последствия удара ракеты по Голосеевскому району Киева (5).jpg|thumb|left|Наступствы ўдару ракеты па Галасееўскім раёне [[Кіеў|Кіева]], 24 лютага.]] Як паведаміла Дзяржаўная памежная служба Украіны, атака пачалася ў 5 гадзін раніцы з трох кірункаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://gazeta.ua/ru/articles/np/_rossiya-atakovala-gosudarstvennuyu-granicu-ukrainy-s-treh-napravlenij/1072262|title=Россия атаковала государственную границу Украины с трех направлений|last=Gazeta.ua|website=Gazeta.ua|date=2022-02-24|access-date=2023-12-06}}</ref>. Паводле інфармацыі МЗС Украіны<ref name="voyna">{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/live/2022/02/24/voyna|title=Война Россия начала вторжение в Украину. Онлайн «Медузы»|website=Meduza|access-date=2023-12-06}}</ref>, крылатымі і балістычнымі ракетамі сталі абстрэльваць шэраг аб’ектаў [[Кіеў|Кіева]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/krylatymi-i-ballisticheskimi-raketami-obstrelivayutsya-strategicheskie-obekty-kieva-zhurnalist-novosti-kieva-11715217.html|title=Крылатыми и баллистическими ракетами обстреливают стратегические объекты Киева - журналист|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>. Расійскія верталёты з дэсантам на борце праляцелі ўздоўж [[Кіеўскае вадасховішча|Кіеўскага вадасховішча]] з [[Беларусь|Беларусі]] ў [[Гастомэль]]. Хоць яны і панеслі страты ў баі, пачалі прызямляцца і высаджваць дэсантнікаў. Завязаўся наземны бой за аэрапорт. Паводле даных украінскай разведкі, з [[Пскоў|Пскова]] вылецелі транспартныя самолёты [[Іл-76]], аднак прызямляцца ў Гастомэлі яны не сталі. Расійскі дэсант вёў бой у акружэнні і панёс значныя страты. Па ўсёй краіне здзейснены напады на вайсковыя аб’екты<ref>[https://www.unian.net/war/po-vsey-ukraine-atakovany-voennye-obekty-zhurnalist-novosti-donbassa-11715220.html По всей Украине атакованы военные объекты — журналист]</ref>. Вайскоўцы Расіі перайшлі мяжу каля [[Харкаў|Харкава]]<ref name="voyna" />. Адначасова расійскія войскі прасунуліся далей на ўкраінскую тэрыторыю з [[Крым]]а<ref>[https://www.unian.net/war/rossiyskie-voyska-pereshli-admingranicu-s-okkupirovannym-krymom-video-novosti-donbassa-11715391.html Российские войска перешли админграницу с оккупированным Крымом (видео)]</ref>. Чуліся выбухі ў [[Краматорск]]у, [[Адэса|Адэсе]], Харкаве, [[Бэрдзянск]]у<ref>[https://www.unian.net/war/krylatymi-i-ballisticheskimi-raketami-obstrelivayutsya-strategicheskie-obekty-kieva-zhurnalist-novosti-kieva-11715217.html Крылатыми и баллистическими ракетами обстреливают стратегические объекты Киева — журналист]</ref>. Як заявіла Міністэрства абароны Расіі, яны не наносяць ракетныя, авіяцыйныя ці артылерыйскія ўдары па гарадах Украіны<ref name="voyna" />, а толькі ''«высокатрапнымі сродкамі паражэння выводзяцца з ладу вайсковая інфраструктура, аб’екты СПА, вайсковыя аэрадромы, авіяцыя [[Узброеныя Сілы Украіны|Узброеных Сіл Украіны]]»''<ref>[https://ria.ru/20220224/goroda-1774633449.html В Минобороны заявили, что не наносят удары по украинским городам]</ref>. У [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] сілы ЛНР атакавалі горад [[Шчасця]]<ref>{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/politics/24/02/2022/62074b119a7947b0e49b36f7 |title=Военная операция в Донбассе. Главное |access-date=2022-02-24 |archive-date=2022-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224044552/https://www.rbc.ru/politics/24/02/2022/62074b119a7947b0e49b36f7 |url-status=live }}</ref> і захапілі яго, Украіна страціла кантроль яшчэ над двума пасёлкамі<ref>{{Cite web |url=https://www.unian.net/war/okkupanty-zahvatili-dva-sela-v-luganskoy-oblasti-i-vzorvali-telebashnyu-v-lucke-gschs-novosti-donbassa-11715316.html |title=Оккупанты захватили два села в Луганской области и взорвали телебашню в Луцке — ГСЧС |access-date=2022-02-24 |archive-date=2022-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224062403/https://www.unian.net/war/okkupanty-zahvatili-dva-sela-v-luganskoy-oblasti-i-vzorvali-telebashnyu-v-lucke-gschs-novosti-donbassa-11715316.html |url-status=live }}</ref>. Сілы ДНР пачалі абстрэл украінскіх пазіцый па ўсёй лініі судакранання<ref name="РБК2402">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/05/12/2023/62074b119a7947b0e49b36f7|title=Военная операция на Украине. Главное|website=РБК|date=2023-12-05|access-date=2023-12-06}}</ref>, разгарнуліся шматдзённыя баі за [[Валнаваха|Валнаваху]]. Поўдзень [[Херсонская вобласць|Херсонскай вобласці]] перайшоў пад кантроль вайскоўцаў РФ<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://thepage.ua/news/ukraina-poteryala-kontrol-nad-naselennymi-punktami-genicheskogo-skadovskogo-berislavskogo-kahovskogo-i-hersonskogo-rajonov|title=Захватчики оккупировали часть Херсонщины|website=thepage.ua|access-date=2023-12-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://t.me/uniannet/31397|title=УНИАН - новости Украины {{!}} война с Россией {{!}} новини України {{!}} війна з Росією {{!}} УНІАН|website=Telegram|access-date=2023-12-06}}</ref>. На поўначы пачаўся захоп [[ЧАЭС|Чарнобыльскай АЭС]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.gazeta.ru/army/news/2022/02/24/17341201.shtml|title=Зеленский заявил о попытке захвата Чернобыльской АЭС - Газета.Ru {{!}} Новости|website=Газета.Ru|date=2023-12-06|access-date=2023-12-06}}</ref>. Да вечара Украіна [[Атака на Змяіны востраў|страціла]] [[Змяіны востраў]]<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/13849577|title=На Украине заявили, что утратили контроль над островом Змеиный в Одесской области|website=ТАСС|access-date=2022-02-24}}</ref>, гарады [[Чарнобыль]], [[Гэнічэск]], [[Кахоўка]] (пазней адноўлены кантроль<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ukraine.segodnya.ua/ukraine/pogibli-tysyachi-voennyh-rf-eks-sovetnik-mvd-rasskazal-o-poteryah-zahvatchika-1605117.html|title=Погибли тысячи военных РФ - экс-советник МВД рассказал о потерях захватчика|website=ukraine.segodnya.ua|date=2022-07-11|access-date=2023-12-06|archive-date=3 сакавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220303223704/https://ukraine.segodnya.ua/ukraine/pogibli-tysyachi-voennyh-rf-eks-sovetnik-mvd-rasskazal-o-poteryah-zahvatchika-1605117.html|url-status=dead}}</ref>) і [[Новая Кахоўка]]<ref>{{cite web|url=https://www.unian.net/war/chast-hersonskoy-oblasti-okkupirovana-rossiyskimi-voyskami-oga-novosti-donbassa-11716558.html |title=Часть Херсонской области оккупирована российскими войсками - ОГА |author=Светлана Макринская |website=УНИАН |date=2022-02-24 |access-date=2022-02-24}}</ref>. [[ФСБ Расіі]] паведаміла, што ўкраінскія пагранічнікі сышлі з расійска-ўкраінскай мяжы<ref>[https://www.rbc.ru/politics/24/02/2022/621775169a7947100c3db236 ФСБ заявила об уходе украинских пограничников с российской границы.]</ref>. === 25 лютага === [[Файл:Житловий будинок у Києві (вул. Кошиця) після обстрілу.jpg|thumb|Дом № 7А на вуліцы Аляксандра Кошыца ў Кіеве пасля траплення абломкаў ракеты 25 лютага.]] Расійскія войскі ноччу прайшлі з боку Беларусі цераз [[Зона адчужэння Чарнобыльскай АЭС|зону адчужэння Чарнобыльскай АЭС]] і падышлі да [[Кіеў|Кіева]] з поўначы, там жа канцэнтраваліся падраздзяленні [[Расгвардыя|Расгвардыі]]. Перадавыя атрады заходзілі ў раён [[Абалонскі раён (Кіеў)|Абалонь]]<ref name=медуза-2502/><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/13852123|title=СМИ: несколько взрывов были слышны в Киеве рано утром|website=ТАСС|access-date=2022-02-25}}</ref>. Па сталіцы былі нанесеныя ўдары ракетамі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/v-kieve-razdayutsya-moshchnye-vzryvy-novosti-kieva-11717191.html|title=В Киеве раздаются взрывы, оккупанты наносят удары крылатыми или баллистическими ракетами - Геращенко|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>. На захад ад Кіева, дзе высадзіўся расійскі дэсант, завязаліся працяглыя баі за [[Гастомэль]] і мясцовы аэрадром<ref name="гостомель-2502">{{cite web |url= https://www.rbc.ru/politics/25/02/2022/6218ccb39a7947adf688fed2 |title= Минобороны сообщило, что военные заняли аэродром Гостомель под Киевом |date= 2022-02-25 |publisher = РБК |accessdate = 2022-02-25}}</ref>. У сталіцы рыхтаваліся да абароны, абясшкоджваліся дыверсійныя групы, якім удалося пранікнуць у горад<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/vsu-zahodyat-v-kiev-chto-proishodit-v-gorode-novosti-kieva-11717962.html|title=ВСУ заходят в Киев: что происходит в городе|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>. Да раніцы расійскімі войскамі акружаны [[Канатоп]], дзве расійскія групоўкі прасоўваліся ў бок Кіева з усходу па тэрыторыі [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]], ішлі баі за [[Ахтырка|Ахтырку]] і іншыя населеныя пункты<ref name="медуза-2502" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/rossiyskaya-tehnika-iz-goroda-sumy-vyehala-v-storonu-kieva-glava-sumskoy-oga-novosti-kieva-11717176.html|title=Российская техника из города Сумы выехала в сторону Киева - глава Сумской ОГА|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>. З [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] расіяне прарваліся да [[Чарнігаў|Чарнігава]]<ref name="киевчернигов-2502">{{cite web |url= https://www.rbc.ru/politics/25/02/2022/6218cba79a7947adcf5bfeac|title= Минобороны России сообщило о блокировании Киева и Чернигова |date= 2022-02-25 |publisher = РБК |accessdate = 2022-02-25}}</ref><ref>{{cite web|url=https://zn.ua/ukr/UKRAINE/na-chernihivshchini-ukrajinski-vijskovi-vidbiti-proriv-rosijskikh-vijsk.html |title=На Чернігівщині українські військові відбили прорив російських військ |author=Єлизавета Чижик |website=Зеркало недели |lang=uk |date=2022-02-25 |access-date=2022-02-25}}</ref>. Украінцы ўзарвалі масты ў раёне Чарнобыля і па дарозе ад Чарнігава да Кіева<ref name="медуза-2502">{{cite web |url= https://meduza.io/feature/2022/02/25/voyna-v-ukraine-vtoroy-den-analiziruem-situatsiyu-na-fronte |title= Война в Украине, второй день. Анализируем ситуацию на фронте |date= 2022-02-25 |publisher= Meduza |accessdate = 2022-02-25}}</ref>. На поўдні расійскія войскі ўвайшлі ў [[Мелітопаль]]. Працягвалася [[Абарона Херсона (2022)|абарона Херсона]], ля горада абаронцы ўзарвалі мост. === 26 лютага === [[Файл:Житловий будинок на вул. Лобановського, 6-А після обстрілу.jpg|thumb|Дом № 6А на [[Праспект Валерыя Лабаноўскага|праспекце Валерыя Лабаноўскага]] ў [[Кіеў|Кіеве]] пасля абстрэлу раніцай 26 лютага.]] Уначы з 25 на 26 лютага ішлі баі ў горадзе [[Васылькіў]] і аэрадром паблізу Кіева, дзе спрабавалі высадзіцца расійскія дэсантнікі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/v-vasilkove-vysadilsya-rossiyskiy-desant-est-pogibshie-sredi-vsu-novosti-kieva-11718793.html|title=В Василькове высадился российский десант, есть погибшие среди ВСУ|website=www.unian.net|access-date=2022-02-26}}</ref>, завязаліся [[вулічны бой|вулічныя баі]] ў сталіцы<ref name="rfi25022022">{{cite web|url=https://www.rfi.fr/ru/украина/20220226-третий-день-войны-россии-против-украины-штурм-киева-онлайн |title=Третий день войны России против Украины: штурм Киева. Онлайн |website=Международное французское радио|date=2022-02-25 |access-date=2022-02-25}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/russian/live/news-60355872 |title=Российское вторжение на Украину: В Киеве слышны стрельба и взрывы |website=Русская служба Би-би-си|date=2022-02-25 |access-date=2022-02-25}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.unian.net/war/bitva-za-kiev-na-pravom-beregu-razdayutsya-vzryvy-zavyazalis-ulichnye-boi-novosti-donbassa-11718712.html |title=Битва за Киев: на правом берегу раздаются взрывы, завязались уличные бои |website=УНИАН|date=2022-02-25 |access-date=2022-02-25}}</ref>. Ад раніцы сітуацыя ў сталіцы нармалізавалася, але [[Кіеўскі метрапалітэн]] працуе як сховішча, цягнікі не ходзяць, як і іншы гарадскі транспарт<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/war/skladna-i-napruzhena-klichko-dopoviv-pro-situaciyu-v-kiyevi-stanom-na-vechir-novini-kiyeva-11719897.html|title="Складна і напружена": Кличко доповів про ситуацію в Києві станом на вечір|website=www.unian.ua|access-date=2023-12-06}}</ref>. Удзень украінскі бок на ўсходзе страціў кантроль над пасёлкамі [[Станіца Луганская]] і [[Маркоўка (Луганская вобласць)|Маркаўка]] і вёскай [[Крымскае (Луганская вобласць)|Крымскае]] ў [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]]<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/13874935|title=Киев потерял контроль над Станицей Луганской, Крымским и Марковкой - ТАСС|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.interfax.com.ua/news/general/802505.html|title=Станица Луганская, Крымское и Марковка временно оккупированы российскими захватчиками – Гайдай|website=Интерфакс-Украина|access-date=2023-12-06}}</ref>. Баі ідуць каля [[Балаклія|Балакліі]] ў [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай вобласці]]. На поўдні ваеннае супрацьстаянне каля Мелітопаля і [[Марыупаль|Марыупаля]]. Расійскія войскі намагаліся атакаваць абласны цэнтр [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)|Мікалаеў]]<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/war/boji-idut-boji-bilya-balakleji-takozh-garyache-bilya-melitopolya-ta-mariupolya-deputat-novini-vtorgnennya-rosiji-v-ukrajinu-11719789.html|title=Бої ідуть біля Балаклеї, також "гаряче" біля Мелітополя та Маріуполя - депутат|website=www.unian.ua|access-date=2023-12-06}}</ref>. На дамбе пры ўпадзенні ракі [[Ірпінь]] у [[Кіеўскае вадасховішча]] падарвалі шлюзы, вада пачала затапліваць рачную даліну<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/war/na-dambi-cherez-richku-irpin-pidirvano-shlyuzi-voda-zatoplyuye-dolinu-richki-novini-kiyeva-11719369.html|title=На дамбі через річку Ірпінь підірвано шлюзи: вода затоплює долину річки|website=www.unian.ua|access-date=2023-12-06}}</ref>. Да гэтага дня ўкраінцы знішчылі ўсе шляхі, якія злучалі мясцовую чыгунку з расійскай<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/economics/transport/usi-zaliznichni-vuzli-z-rosiyeyu-zruynovano-ukrzaliznicya-novini-ukrajina-11719729.html|title=Усі залізничні вузли з Росією зруйновано - "Укрзалізниця"|website=www.unian.ua|access-date=2023-12-06}}</ref>. === 27—28 лютага === На поўнач ад Кіева з ночы ішлі баі. Расійскія танкі з боку [[Буча|Бучы]] ўвайшлі ў [[Ірпінь]], але ўкраінскім вайскоўцам удалося выбіць іх з горада<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/war/ukrajinski-viyskovi-vidbili-irpin-video-novini-kiyeva-11720461.html|title=Українські військові відбили Ірпінь (відео)|website=www.unian.ua|access-date=2023-12-06}}</ref>. Пасля начнога абстрэлу расійскія войскі прарваліся ў [[Харкаў]]<ref>[https://tvrain.ru/s/news/glava_obladministratsii_soobschil_o_proryve_ukrainskoj_oborony_harkova-548758/ Власти Харькова сообщили, что российские войска вошли в город]{{Недаступная спасылка}} // Телеканал «Дождь», 27.92.2022</ref><ref name="meduzakahovku">{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2022/02/27/vlasti-ukrainy-rossiyskie-voyska-voshli-v-harkov-i-vzyali-pod-kontrol-novuyu-kahovku|title=Власти Украины: российские войска вошли в Харьков и взяли под контроль Новую Каховку|website=Meduza|access-date=2023-12-06}}</ref>, яны праніклі ўглыб горада, дзе былі разгромлены<ref>[https://www.unian.ua/war/u-harkovi-ukrajinski-komandiri-povnistyu-peregrali-rosiyskih-okupantiv-gerashchenko-video-novini-harkova-11720443.html unian.ua]</ref>. У [[Бэрдзянск]] увайшла цяжкая тэхніка, расіяне ўзялі пад кантроль адміністрацыйныя будынкі<ref>[https://www.unian.net/war/i-o-mera-berdyanska-soobshchil-chto-okkupanty-vzyali-pod-kontrol-vse-adminzdaniya-goroda-novosti-donbassa-11721265.html unian.net]</ref>. 28 лютага пасля перамоў з гарадскім кіраўніком расійскія войскі без бою занялі горад [[Куп’янск]] Харкаўскай вобласці<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/mer-kupyanska-zayavil-chto-gorod-nahoditsya-pod-kontrolem-okkupantov-video-novosti-harkova-11721247.html|title=Мэр Купянска заявил, что город находится под контролем оккупантов (видео)|website=УНИАН|access-date=2022-02-28}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url= https://360tv.ru/news/mir/nuzhno-obedinjatsja-mer-kupjanska-zajavil-o-nachale-sotrudnichestva-s-rossijskimi-voennymi/|title=«Нужно объединяться». Мэр Купянска заявил о начале сотрудничества с российскими военными|website= 360°|access-date=2022-02-28}}</ref>. Удзень расійская армія масіравана абстраляла [[Харкаў]]<ref>[https://www.unian.net/war/okkupanty-obstrelyali-harkov-iz-gradov-desyatki-pogibshih-i-mnogo-ranenyh-novosti-harkova-11721967.html unian.net]</ref>. Адбываліся артылерыйскія і ракетныя абстрэлы на некаторых іншых напрамках. Расійскім бокам узяты пад кантроль [[Энэргадар]] і тэрыторыя вакол [[Запарожская АЭС|Запарожскай атамнай электрастанцыі]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/28/02/2022/621c76579a794747bf63a4a8|title=Минобороны заявило о взятии Запорожской АЭС под контроль|website=РБК|date=2022-02-28|access-date=2023-12-06}}</ref>. === 1—3 сакавіка === З паўночнага захаду ад Кіева расійскія падраздзяленні пад артылерыйскімі атакамі ўкраінцаў спрабавалі згрупавацца і перагрупавацца. Удзень быў нанесены ракетны ўдар па тэлевежы. У выніку ракетнага абстрэлу [[Харкаў|Харкава]] пацярпеў цэнтр горада. Працягвалася [[Абарона Херсона (2022)|абарона Херсона]], у горадзе ішлі вулічныя баі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/samymi-goryachimi-tochkami-v-ukraine-seychas-yavlyayutsya-severo-zapad-ot-kieva-herson-i-harkov-arestovich-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11724223.html|title=Самыми горячими точками в Украине сейчас являются северо-запад от Киева, Херсон и Харьков - Арестович|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>. У Данецкай вобласці расійскія ваенныя сілы імкнуліся да акружэння [[Марыупаль|Марыупаля]]<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/13909437|title=Басурин заявил, что окружение Мариуполя будет полностью закончено 1 марта - ТАСС|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref>. Паблізу [[Горлаўка|Горлаўкі]] ў палон трапілі мясцовыя педагогі, якія пасля мабілізацыі ў «ДНР» ваявалі на расійскім баку<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/iz-plena-pod-strazhu-arestovany-13-pedagogov-iz-gorlovki-voevavshih-na-storone-rossiyan-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11730367.html|title=Из плена-под стражу: арестованы 13 педагогов из Горловки, воевавших на стороне россиян|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>. 2 сакавіка, як паведаміў Генеральны штаб, Узброеныя сілы Украіны на асобных напрамках пачынаюць перахопліваць ініцыятыву. Расійскія войскі прасоўваліся ў напрамку [[Макарыў]] — Брусілаў — [[Фасціў]] і часткаю сіл — на [[Кіеў]]. Наступаючыя на [[Ірпінь]] былі спынены. Перадавыя падраздзяленні знаходзіліся ў [[Жытомірская вобласць|Жытомірскай вобласці]]. Наступленне ў раёне [[Чарнігаў|Чарнігава]] захлынулася<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/vsu-na-otdelnyh-napravleniyah-nachinayut-perehvatyvat-iniciativu-u-rossiyskih-okkupantov-genshtab-novosti-odessy-11725765.html|title=ВСУ на отдельных направлениях начинают перехватывать инициативу у российских оккупантов - Генштаб|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>. Танкавыя і агульнавайскавыя падраздзяленні Расіі вялі наступальныя дзеянні ў напрамку [[Краснаград]]а і [[Ізюм]]а з мэтай стварэння ўмоў для акружэння групоўкі ўкраінскіх сіл на ўсходзе. На поўдні расійскія войскі занялі [[Херсон]], яны ўвайшлі ў [[Балаклія|Балаклію]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/rossiyskie-zahvatchiki-voshli-v-balakleyu-gorodskoy-golova-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11725966.html|title=Российские захватчики вошли в Балаклею - городской голова|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>, працягвалася наступленне ў кірунку [[Запарожжа]] і на [[Марыупаль]], няўдалай аказалася спроба захапіць [[Баштанка|Баштанку]] ў Мікалаеўскай вобласці, пачаліся баі за [[Вазнэсэнск]] на рацэ [[Паўднёвы Буг]], дзе абаронцамі былі ўзарваны масты. 3 сакавіка расійская авіяцыя здзейсніла атаку на [[Чарнігаў]], гэта прывяло да ахвяр сярод цывільнага насельніцтва<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/GeneralStaff.ua|title=Facebook|website=www.facebook.com|access-date=2023-12-06}}</ref>. === 4—25 сакавіка === Расійскія войскі працягвалі наступальную аперацыю, засяродзіўшы асноўныя высілкі на акружэнні гарадоў [[Кіеў]], [[Харкаў]], [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)]], выхадзе на адміністратыўныя межы ў [[Луганская вобласць|Луганскай]] і [[Данецкая вобласць|Данецкай]] абласцях, стварэнні сухапутнага калідора з [[Крым]]ам; наносіліся авіяцыйныя ўдары па аб’ектах інфраструктуры<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/v-genshtabe-rasskazali-kak-proshli-desyatye-sutki-voyny-v-ukraine-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11731003.html|title=В Генштабе рассказали, как прошли десятые сутки войны в Украине|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>. Як паведаміла брытанская выведка, расійскія войскі цягам 4-5 сакавіка мінімальна прасунуліся наперад<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://twitter.com/DefenceHQ/status/1500598902042542080|title=https://twitter.com/DefenceHQ/status/1500598902042542080|website=X (formerly Twitter)|access-date=2023-12-06}}</ref> Уначы з 3 на 4 сакавіка расійскія войскі атакавалі [[Запарожская АЭС|Запарожскую АЭС]]. Сітуацыю на АЭС узяла пад кантроль Росгвардыя<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/14005689|title=Охранявшие Запорожскую АЭС нацгвардейцы сдали оружие и отпущены домой - ТАСС|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref>. [[Валнаваха]] і [[Марыупаль]] знаходзіліся ў атачэнні. 11 сакавіка Міністэрства абароны Расіі паведаміла аб вызваленні Валнавахі войскамі ДНР<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/14035753|title=Минобороны РФ сообщило об освобождении Волновахи войсками ДНР - ТАСС|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref>. [[Файл:Ukrainian rescuers check the remains of a street in Chernigiv.jpg|thumb|Ратавальнікі ў [[Чарнігаў|Чарнігаве]], 6 сакавіка.]] 4 сакавіка ўкраінскія войскі адкінулі суперніка на паўночны захад ад Кіева, замацаваліся ў [[Ірпінь|Ірпіні]], атакавалі [[Буча|Бучу]], [[Гастомэль]], [[Макарыў]]<ref>[https://svb1234.azureedge.net/a/31735892.html Радыё Свабода] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220305182701/https://svb1234.azureedge.net/a/31735892.html |date=5 сакавіка 2022 }}</ref>. Складаная сітуацыя была ў [[Чарнігаў|Чарнігаве]]. Расійскі бок абсталёўваў пазіцыі ў раёнах населеных пунктаў [[Мыхайла-Кацюбынскэ]], Ляўковічы, Жукоткі, [[Гарадня]] Чарнігаўскай вобласці<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/GeneralStaff.ua/posts/270736931906059|title=Facebook|website=www.facebook.com|access-date=2023-12-06}}</ref>. Украінскі бок прызнаў страту горада [[Трасцянэць]] у [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]], абласны цэнтр трымаў асаду<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/v-sumah-posle-rossiyskih-obstrelov-zhiteli-sobirayut-taluyu-vodu-video-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11729836.html|title=В Сумах после российских обстрелов жители собирают талую воду (видео)|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>, у той жа час пагранічнікі і ваенныя аб’явілі, што выйшлі да ўкраінска-расійскай мяжы. Вяліся абстрэлы [[Харкаў|Харкава]]. Паводле інфармацыі ад Узброеных сіл Украіны яны да 5 сакавіка перайшлі ў контрнаступленне пад Харкавам<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/na-harkovskom-napravlenii-vsu-ottesnili-okkupantov-k-granice-novosti-harkova-11729965.html|title=На Харьковском направлении ВСУ оттеснили оккупантов к границе|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>, за наступны дзень узялі пад кантроль [[Чугуіў]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/vsu-osvobodili-ot-okkupantov-gorod-chuguev-i-likvidirovali-dvuh-rossiyskih-podpolkovnikov-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11732008.html|title=ВСУ освободили от оккупантов город Чугуев и ликвидировали двух российских подполковников|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>. Вяліся баі за горад [[Ізюм]], у паўночнай частцы якога замацаваліся расійскія войскі. Жорсткія баі ішлі ў [[Рубежнае|Рубежным]] і Папаснай, абстрэльваліся [[Лісічанск]] і [[Севераданецк]] на Луганшчыне. Пад ударамі знаходзіліся [[Аўдзііўка]] і Мар’інка паблізу Данецка. Згодна з дамовамі пачалася эвакуацыя насельніцтва з аточаных войскамі [[Валнаваха|Валнавахі]] і [[Марыупаль|Марыупаля]], аднак праз абстрэлы намер не ажыццявілі. Цягам часу ўдалося арганізаваць гуманітарныя калідоры на асобных напрамках. [[Файл:Біля_порту_Бердянська_ЗСУ_знищили_російський_десантний_корабель_«Саратов».jpg|міні|Падпалены карабель у порце [[Бэрдзянск]]а, 24 сакавіка.]] Расійскія ваенна-марскія сілы блакавалі ўзбярэжжа Чорнага мора, наносілі ракетныя ўдары па аб’ектах на тэрыторыі Украіны. У [[Бэрдзянск]]у быў знішчаны расійскі дэсантны карабель «[[Саратаў (карабель)|Саратаў]]»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://twitter.com/DefenceHQ/status/1508184994061209601|title=https://twitter.com/DefenceHQ/status/1508184994061209601|website=X (formerly Twitter)|access-date=2023-12-06}}</ref>. У занятых расійскімі войскамі [[Херсон]]е, [[Кахоўка|Кахоўцы]], [[Мелітопаль|Мелітопалі]], [[Энергадар]]ы адбываліся праўкраінскія пратэсты. Акупанты адступілі ад [[Вазнэсэнск]]а ў бок Мікалаева, асада якога працягвалася. Да 25 сакавіка паводле заявы Міністэрства абароны Расіі асноўныя задачы першага этапу аперацыі былі выкананы, наступнай галоўнай мэтай названа вызваленне Данбаса<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/14188667|title=Операция на Украине идет по плану, задачи первого этапа решены. МО РФ подвело итоги месяца - ТАСС|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref>. === з 26 сакавіка === Расійскія падраздзяленні знаходзіліся на паўночны захад і паўночны ўсход ад Кіева, абстрэльвалі прадмесці, пасля баёў увайшлі ў [[Славутыч]] на поўначы Кіеўскай вобласці на левым беразе Дняпра, у той жа час яны адступілі з раёнаў [[Лук’яніўка (Барышыўскі раён)|Лук’яніўкі]] і [[Рудныцкэ (Барышыўскі раён)|Рудныцкага]]<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/war/okupanti-ne-vikonali-zhodnogo-z-postavlenih-zavdan-genshtab-pro-situaciyu-na-fronti-novini-vtorgnennya-rosiji-v-ukrajinu-11761150.html|title=Окупанти намагаються вирішити проблеми з логістикою та забезпеченням - Генштаб|website=www.unian.ua|access-date=2023-12-06}}</ref>, украінскі сцяг узняты над [[Макарыў|Макарывам]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/minoborony-po-makarovu-zahvatchiki-rf-nanosyat-raketnye-i-artilleriyskie-udary-video-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11759746.html|title=Минобороны: по Макарову захватчики РФ наносят ракетные и артиллерийские удары (видео)|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>. 28 сакавіка паведамлена аб вызваленні горада [[Ірпінь]], 31 сакавіка — [[Буча|Бучы]], 1 красавіка — [[Гастомэль|Гастомэля]] і [[Іванкіў|Іванківа]]. Расійскія войскі 31 сакавіка пакінулі [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскую АЭС]], 2 красавіка тут узняты сцяг Украіны<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/society/zahvat-rossiey-chaes-na-chaes-podnyali-ukrainskiy-flag-foto-novosti-ukrainy-11769853.html|title=На ЧАЭС подняли украинский флаг (фото)|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>. У гэты дзень Міністэрства абароны паведаміла аб вызваленні ўсёй [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]]<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/ganna.maliar/posts/2124154511076913|title=Facebook|website=www.facebook.com|access-date=2023-12-06}}</ref>. [[Чарнігаў]] знаходзіўся пад абстрэламі, без электрычнасці, вады і цяпла<ref>{{Cite web|url=https://t.me/chernigivskaODA/670|title=🇺🇦 В'ячеслав Чаус/ Чернігівська ОДА (ОВА)|website=Telegram|access-date=2023-12-06}}</ref>. Паступова на дадзеным напрамку асобныя расійскія падраздзяленні адцягваліся да дзяржаўнай мяжы. 1 красавіка расіяне пакінулі [[Гародня (Чарнігаўская вобласць)|Гарадню]]<ref>[https://suspilne.media/224371-pidirvali-perepravu-i-pisli-rosijski-okupanti-vijsli-z-gorodni/ suspilne.media]</ref>, 2 красавіка ўкраінскія вайскоўцы ўвайшлі ў [[Мыхайла-Кацюбынскэ]]<ref>[https://www.facebook.com/kommander.nord/posts/2112837795563674 facebook.com/kommander.nord]</ref>. Напачатку красавіка адноўлены кантроль над усёй тэрыторыяй Чарнігаўскай вобласці. 26 сакавіка ўкраінскі бок заявіў аб вызваленні горада [[Трасцянэць]] у Сумскай вобласці<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/bitva-za-sumshchinu-trostyanec-osvobozhden-ot-rossiyskih-okkupacionnyh-voysk-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11760913.html|title=Тростянец освобожден от российских оккупационных войск|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>, працягваліся баі ў Канатопскім, Ахтырскім і Сумскім раёнах<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/war/u-genshtabi-rozpovili-plani-okupantiv-shchodo-kiyeva-namagatimutsya-blokuvati-novini-kiyeva-11761144.html|title=Окупанти перегруповуються для блокування Києва із південно-західного напрямку - Генштаб|website=www.unian.ua|access-date=2023-12-06}}</ref>. 4 красавіка галава адміністрацыі паведаміў, што ў Сумскай вобласці ўжо няма захопленых расіянамі населеных пунктаў<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-regions/3448407-na-sumsini-vze-nemae-zahoplenih-rosianami-naselenih-punktiv-ide-ihna-zacistka.html|title=На Сумщині вже немає захоплених росіянами населених пунктів, іде їхня зачистка|website=www.ukrinform.ua|date=2022-04-04|access-date=2023-12-06}}</ref>. Узброеныя сілы Украіны ўтрымлівалі пазіцыі паблізу [[Харкаў|Харкава]], па асобных напрамках перайшлі ў контрнаступ. Пад атаку трапілі некаторыя аб’екты на сумежнай тэрыторыі [[Белгародская вобласць|Белгародскай вобласці]] Расіі. 1 красавіка здзейснены авіяцыйны ўдар па нафтабазе ў [[Белгарад]]зе, у выніку якога ўзнік пажар<ref>[https://tass.ru/proisshestviya/14251495 tass.ru]</ref>. Вяліся баі ў раёне [[Ізюм]]а<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/war/novini-harkova-zsu-bilya-izyuma-zbili-rosiyskiy-litak-novini-harkova-11761468.html|title=ЗСУ біля Ізюма збили російський літак, біля Харкова перейшли у контрнаступ - ОВА|website=www.unian.ua|access-date=2023-12-06}}</ref>, блакіраванага<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/multimedia/video/war/10353982-izyum-uzhe-20-dney-nahoditsya-pod-blokadoy-rossiyskih-voennyh.html|title=Изюм уже 20 дней находится под блокадой российских военных|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref> (затым занятага) расійскімі войскамі, якія таксама пераправіліся цераз [[Северскі Данец]] і прасоўваліся ў бок [[Барвенкава]] і [[Славянск]]а<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/zahvat-mariupolya-i-nastuplenie-u-izyuma-v-genshtabe-rasskazali-o-planah-rossiyan-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11777154.html|title=Россияне сосредотачивают усилия на захвате Мариуполя и наступлении в районе Изюма - Генштаб|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>. У напрамках населеных пунктаў [[Гуляйполе]] і [[Запарожжа]] ўкраінскія вайскоўцы стрымлівалі суперніка<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/war/viyna-v-ukrajini-zvedennya-genshtabu-zsu-stanom-na-06-00-28-bereznya-shchodo-vtorgnennya-rf-novini-vtorgnennya-rosiji-v-ukrajinu-11762398.html|title=ЗСУ стримують окупантів, які намагаються прорвати оборону Києва - Генштаб|website=www.unian.ua|access-date=2023-12-06}}</ref>. На Луганшчыне здзяйсняліся артылерыйскія і авіяцыйныя абстрэлы [[Севераданецк]]а, [[Лісічанск]]а, Рубежнага, [[Папасна]]й<ref>{{Cite web|url=https://t.me/UA_National_Police/2819|title=Національна поліція України 🇺🇦|website=Telegram|access-date=2023-12-06}}</ref>. Паблізу Данецка атакаваліся [[Аўдзееўка]], [[Мар’інка]], [[Краснагорыўка]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/rossiyane-hotyat-okruzhit-vsu-na-vostoke-i-vyyti-na-admingranicy-luganshchiny-i-donetchiny-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11769769.html|title=Россияне планируют окружить Объединенные силы и выйти на границы Луганской и Донецкой областей|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>. У разбураным [[Марыупаль|Марыупалі]] адбываліся вулічныя баі. === з 18 красавіка === Расійскія ўзброеныя сілы стваралі наступальную групоўку ва ўсходняй аперацыйнай зоне. 18 красавіка заняты горад [[Крэмінна]] на Луганшчыне<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/voyna-v-ukraine-situaciya-na-donbasse-okkupanty-zashli-v-kremnevuyu-na-luganshchine-nachalis-ulichnye-boi-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11791002.html|title=Оккупанты зашли в Кременную на Луганщине, начались уличные бои|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>. Да 8 мая ўкраінскія войскі адышлі з [[Папасная|Папаснай]]. Цягам мая праціўнік заняў [[Рубіжнэ]], атакаваў [[Севераданецк]], замацоўваўся ў раёне [[Лыман]]а<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/rossiyskie-okkupanty-vyveli-svoi-podrazdeleniya-iz-limana-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11846841.html|title=Российские оккупанты вывели свои подразделения из Лимана|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>, наступаў з боку Папаснай у напрамку [[Лісічанск]]а і [[Бахмут]]а. 25 мая ўзяты [[Севераданецк]], 3 ліпеня Міністэрства абароны Расіі заявіла пра поўны кантроль над [[Лісічанск]]ам<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/15109067|title=Шойгу доложил Путину об освобождении Луганской Народной Республики - ТАСС|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref>, апошнім значным горадам Луганскай вобласці. 21 красавіка міністр абароны Расіі абвясціў аб узяцці пад кантроль [[Марыупаль|Марыупаля]], за выключэннем тэрыторыі завода «Азоўсталь», які было загадана заблакаваць<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/14434291|title=Отмена штурма "Азовстали" и освобождение Мариуполя. Что обсудили Путин и Шойгу на встрече - ТАСС|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref>. Наносіліся масіраваныя артылерыйскія і авіяцыйныя ўдары. Пры дапамозе [[ААН]] і [[Міжнародны камітэт Чырвонага Крыжа|Міжнароднага камітэта Чырвонага Крыжа]] была праведзена эвакуацыя цывільнага насельніцтва. З 16 мая абаронцы пачалі складваць зброю, 20 мая расійскі бок заявіў аб поўным вызваленні камбіната «Азоўсталь»<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/voennaya-operaciya-na-ukraine/14696541|title=Силы ДНР начали выводить военную технику из освобожденного Мариуполя - ТАСС|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref>. Паблізу [[Данецк]]а адбываліся пазіцыйныя сутыкненні. Расійскія фарміраванні атакавалі ў напрамку [[Бахмут]]а, [[Сівэрск]]а, [[Салэдар]]а, Аўдзееўкі. Украінскія вайскоўцы ажыццявілі контрнаступальныя дзеянні на поўнач і паўночны ўсход ад [[Харкаў|Харкава]], але абстрэлы горада з цягам часу аднавіліся. Расійскія войскі спрабавалі развіць наступленне ад Ізюма ў кірунку [[Барвенкава]] і [[Славянск]]а. Узброеныя сілы Украіны распачалі контрнаступальныя дзеянні на херсонскім напрамку, захапілі плацдармы на левым беразе ракі [[Інгулец]]. Цягам лета былі выведзены з ладу стацыянарныя масты цераз Дняпро, расійская групоўка на правым беразе ракі цярпела цяжкасці з забеспячэннем. 30 чэрвеня расійскія войскі пакінулі [[Змяіны востраў]]. === з 29 жніўня === 29 жніўня Узброеныя сілы Украіны разгарнулі наступальныя дзеянні ў [[Херсонская вобласць|Херсонскай вобласці]] на правабярэжжы [[Дняпро|Дняпра]]. 4 верасня 2022 паведамлена аб вызваленні [[Высакапілля]]. 8 кастрычніка здарыўся [[выбух на Крымскім мосце]], у выніку была моцна пашкоджана адна з ключавых артэрый забеспячэння паўднёвай групоўкі расійскіх войск. 9 лістапада міністр абароны РФ Сяргей Шайгу загадаў пачаць адвод войск за Дняпро<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/16283583|title=Шойгу приказал приступить к отводу войск за Днепр|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref>. 10 лістапада вызвалена [[Снігурыўка]]. 11 лістапада ўкраінскі спецназ зайшоў у [[Херсон]] на хвасце ў расійскай арміі, якая на плаўсродках пакідала правы бераг Дняпра, падрываючы за сабою масты<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://d367rzjs5oyeba.cloudfront.net/302900|title=Херсон сустрэў украінскія войскі кветкамі і сцягамі. У Расіі прыгнечанасць і сумневы|website=Наша Ніва|access-date=2023-12-06}}</ref>, над будынкам Херсонскай адміністрацыі з’явіўся ўкраінскі сцяг. 6 верасня распачалося ўкраінскае [[Харкаўскае контрнаступленне Узброеных сіл Украіны (2022)|наступленне]] на ўсходзе Харкаўскай вобласці. 8 верасня паведамлена аб узяцці пад кантроль [[Балаклея|Балаклеі]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/russianworld/minoborony-rossii-umolchalo-o-potere-balaklei-11973267.html|title=Минобороны России умолчало о потере Балаклеи|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06|archive-date=24 жніўня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250824115909/https://www.unian.net/russianworld/minoborony-rossii-umolchalo-o-potere-balaklei-11973267.html|url-status=dead}}</ref>. Да 10 верасня расійскія войскі, якія знаходзіліся ў раёнах Балаклеі і [[Ізюм]]а, перагрупаваныя і перакінуты для нарошчвання сіл на данецкім напрамку<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/15714735|title=Минобороны РФ заявило о перегруппировке войск в районе Балаклеи и Изюма - ТАСС|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref>, украінская армія заняла Ізюм. Да 16 верасня цалкам вызвалены [[Куп’янск]]. 1 кастрычніка ва Узброеных сілах Украіны заявілі аб завяршэнні акружэння расійскай групоўкі ў раёне [[Лыман]]а<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/war/oficiyno-rosiyski-viyska-u-limani-otocheno-11996703.html|title=Офіційно: російське угрупування в районі Лиману оточене|website=www.unian.ua|access-date=2023-12-06}}</ref>, горад быў вызвалены<ref name="Institute for the Study of War">{{Cite web|lang=en|url=http://dev-isw.bivings.com/|title=Institute for the Study of War|website=Institute for the Study of War|access-date=2023-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220325065358/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-march-24|archivedate=25 сакавіка 2022|url-status=dead}}</ref>. Баявыя дзеянні разгортваліся на захад ад [[Крэмінна]]й і [[Сватавэ]]. Расійскія сілы наступалі на [[Бахмут]], [[Салэдар]], [[Аўдзііўка|Аўдзііўку]], [[Вуглэдар]]. Фронт у Запарожскай вобласці адзначаўся адноснай стабільнасцю. 10 кастрычніка 2022 г. Расійская Федэрацыя пачала атакі на аб’екты крытычнай інфраструктуры Украіны, за суткі было пашкоджана 30 % энергетычнай інфраструктуры. Білі па электрападстанцыях, аб’ектах гідраэнергетыкі і цеплавой генерацыі. Па ўсёй краіне пачалося аварыйнае адключэнне электразабеспячэння. 15 лістапада Расія выпусціла па тэрыторыі Украіны сто ракет, гэта быў самы масавы абстрэл энергасістэмы з пачатку вайны. 23 лістапада Расія зноў ударыла, Мінэнергетыкі Украіны заявіла аб тым, што блэкаўт пачаўся ва ўсёй энергасістэме<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/war/putin-hoche-vikoristati-viynu-yak-zbroyu-ale-yomu-ce-ne-vdastsya-stoltenberg-12058362.html|title=Путін хоче використати зиму як зброю, але йому це не вдасться - Столтенберг|website=www.unian.ua|access-date=2023-12-06}}</ref>. Новы масіраваны ракетны ўдар нанесены 5 снежня, расійскія войскі выпусцілі семдзесят ракет, украінскія сілы супрацьпаветранай абароны шэсцьдзясят з іх збілі<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/war/obstril-kijivskoji-oblasti-sogodni-stali-vidomi-vazhlivi-podrobici-novini-kiyeva-12068223.html|title=Стали відомі подробиці про "приліт" у Київській області|website=www.unian.ua|access-date=2023-12-06}}</ref>. Наступныя масіраваныя ракетныя атакі здзейснены 16 снежня і 29 снежня. === 2023 год === [[Файл:Destructions_in_Dnipro_after_Russian_attack,_2023-12-29_(01).jpg|thumb|Наступствы пападання ракеты, [[Дніпро]], 29 снежня.]] З пачатку 2023 года працягваліся расійскія ракетныя атакі на аб’екты крытычнай інфраструктуры Украіны, іх інтэнсіўнасць паступова зменшылася. Актыўныя баявыя дзеянні адбываліся на ўсходнім кірунку. 19 студзеня была акупавана расійскімі войскамі [[Клішчыіўка]]. Да 25 студзеня Узброеныя сілы Украіны пакінулі [[Салэдар]]. Ішлі гарадскія баі ў [[Бахмут|Бахмуце]], расійскі бок наступаў у раёне [[Аўдзііўка|Аўдзііўкі]], працягваліся баявыя дзеянні ў [[Мар’інка|Мар’інцы]] з захаду ад Данецка. Расійскае наступленне ў раёне [[Вуглэдар]]а хутка было спынена. Да сярэдзіны мая ўкраінскія вайскоўцы выцеснены на заходнія ўскраіны Бахмута, адначасова распачалі контратакі на флангах паблізу горада. 21 мая Міністэрства абароны Расіі заявіла аб поўным кантролі над горадам, баі за які вяліся са жніўня 2022 года<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/17803963|title=Минобороны России заявило о полном освобождении Артемовска|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref>. Сілы абароны Украіны стрымлівалі праціўніка на захадзе [[Луганская вобласць|Луганскай]] і паўночным усходзе [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай]] абласцей. На тэрыторыі [[Херсонская вобласць|Херсонскай вобласці]] лінія фронту праходзіла па [[Дняпро|Дняпры]]. 6 чэрвеня была падарвана<ref>{{Cite web|lang=by-BY|url=https://blr.belta.by/president/view/na-zlodzei-i-shapka-garyts-lukashenka-vykazausja-pra-vinavatyh-u-padryve-kahouskaj-ges-128920-2023/|title="На злодзеі і шапка гарыць". Лукашэнка выказаўся пра вінаватых у падрыве Кахоўскай ГЭС|website=БелТА|date=2023-06-08|access-date=2023-12-06}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/society/pidriv-kahovskoji-ges-yaki-naslidki-ce-matime-dlya-ukrajinskogo-sudnoplavstva-12286263.html|title=Підрив Каховської ГЕС: які наслідки це матиме для українського судноплавства|website=www.unian.ua|access-date=2023-12-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/17942959|title=Провал наступления Киева и цели теракта на Каховской ГЭС. О чем заявил Шойгу|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref> і разбурана [[Кахоўская ГЭС]]. Ад пачатку чэрвеня ўкраінскія войскі развівалі наступальныя дзеянні паблізу Бахмута, на памежжы Данецкай і Запарожскай абласцей, а таксама на асобных участках фронту ў [[Запарожская вобласць|Запарожскай вобласці]], у тым ліку на поўдзень ад {{нп5|Врэміўка|Врэміўкі|uk|Времівка}} і ў напрамку [[Работынэ|Работына]]. Расійскі бок папярэдне выбудаваў тут лінію абароны<ref>[https://tass.ru/armiya-i-opk/20039501 tass.ru]</ref>. Узброеныя сілы Украіны замацаваліся ў раёне [[Краснагорыўка|Краснагорыўкі]] на ўчастку тэрыторыі, якая была пад расійскім кантролем з 2014 года<ref>[https://twitter.com/DefenceHQ/status/1673568034710069251 twitter.com/DefenceHQ/]</ref>. 17 верасня была вызвалена [[Клішчыіўка]]<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://novosti.dn.ua/news/357957-ukrayinski-vijskovi-zvilnyly-klishhiyivku-pid-bahmutom|title=Українські військові звільнили Кліщіївку під Бахмутом|website=novosti.dn.ua|access-date=2023-12-06}}</ref>. Летняе ўкраінскае контрнаступленне прывяло да абмежаваных поспехаў, добра ўмацаваная лінія абароны, якую падрыхтавала Расія, выстаяла<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.reuters.com/graphics/UKRAINE-CRISIS/MAPS/klvygwawavg/#four-factors-that-stalled-ukraines-counteroffensive|title=Four factors that stalled Ukraine's counteroffensive|website=Reuters|access-date=2023-12-21}}</ref>. У кастрычніку Міністэрства абароны Расіі паведаміла аб прасоўванні расійскіх войск у раёне [[Аўдзііўка|Аўдзііўкі]]<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/18976415|title=Минобороны РФ сообщило об улучшении положения по переднему краю в районе Авдеевки|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref>. Адбываліся наступальныя дзеянні Украіны ў Херсонскай вобласці<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://iz.ru/1591381/2023-10-18/putin-nazval-bezrezultatnym-nastuplenie-vsu-na-khersonskom-napravlenii|title=Путин назвал безрезультатным наступление ВСУ на херсонском направлении|first=Никита|last=Горбунов|website=Известия|date=2023-10-18|access-date=2023-12-06}}</ref>, на левым беразе Дняпра<ref name="Institute for the Study of War"/>, з сярэдзіны кастрычніка ўкраінскі бок утрымлівае плацдарм каля сяла [[Крынкы]]<ref>[https://nashaniva.com/332174 nashaniva.com]</ref>. Пад канец восені пасіліліся расійскія паветраныя ўдары, у тым ліку з дапамогай кіраваных авіябомб<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/war/rosiya-postavila-sumniy-rekord-z-aviabomb-v-ukrajini-detali-12472911.html|title=Росія "знищує" КАБами Україну: за листопад є сумний рекорд|website=УНІАН|access-date=2023-12-06}}</ref>. Масіраваны налёт беспілотнікаў па [[Кіеў|Кіеве]] і [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] ў ноч на 25 лістапада ўкраінскія ўлады назвалі самым маштабным з пачатку вайны. Яшчэ больш масіраваная паветраная атака з выкарыстаннем беспілотных апаратаў і ракет розных тыпаў была здзейснена ў ноч на 29 снежня<ref>{{Cite web|lang=uk|url=m|title=Масштабний удар по Україні|website=УНІАН|access-date=2023-12-29}}</ref>, пад удар трапілі [[Кіеў]], [[Харкаў]], [[Дніпро]], [[Адэса]], [[Запарожжа]], [[Львоў]]. У канцы года на фронце ўкраінскі бок у асноўным перайшоў да абароны. Найбольш інтэнсіўныя пазіцыйныя і сустрэчныя баі адбываліся на ўсход ад [[Купянск]]а ў Луганскай вобласці, у раёнах [[Бахмут]]а, [[Аўдзііўка|Аўдзііўкі]], [[Мар’інка|Мар’інкі]] Данецкай вобласці, [[Работынэ|Работына]] Запрарожскай, [[Крынкы|Крынак]] Херсонскай вобласці<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-december-20-2023|title=Russian Offensive Campaign Assessment, December 20, 2023|website=ISW|access-date=2023-12-21}}</ref>. 25 снежня Міністэрства абароны Расіі паведаміла аб узяціі Мар’інкі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/19625885|title=ВС РФ полностью освободили Марьинку|website=ТАСС|access-date=2023-12-26}}</ref>. Цягам года была істотна аслаблена расійская карабельная групоўка ў заходняй частцы [[Чорнае мора|Чорнага мора]]<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/war/u-vms-poyasnili-chomu-rosiya-perestala-obstrilyuvati-ukrajinu-kalibrami-12495612.html|title=У ВМС пояснили, чому Росія перестала обстрілювати Україну "Калібрами"|website=УНІАН|access-date=2023-12-27}}</ref>. === 2024 год === Напачатку года ліня фронту была адносна стабільнай, вайна мела ў асноўным пазіцыйны характар. Расійскі бок паступова нарошчваў наступальныя дзеянні. Міністр абароны Расіі [[Сяргей Шайгу]] заявіў аб узяцці цягам студзеня трох населеных пунктаў: Вясёлага паблізу [[Данецк]]а, Крахмальнага і Табаіўкі ў Купянскім раёне [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай вобласці]]<ref>[https://www.1tv.ru/news/2024-02-02/470087-sergey_shoygu_soobschil_ob_osvobozhdenii_treh_naselennyh_punktov_za_mesyats 1tv.ru]</ref>. Расійскае наступленне развівалася з захаду ад Данецка, на поўнач і поўдзень ад [[Аўдзііўка|Аўдзііўкі]]. У першай палове лютага горад быў напаўаточаны, расійскія падраздзяленні зайшлі ў яго асобныя раёны. Украінскае камандаванне абвесціла аб вывадзе падзраздзяленняў Узброеных сіл Украіны з Аўдзііўкі ў ноч на 17 лютага<ref>[https://tass.ru/armiya-i-opk/20012377 tass.ru]</ref>. Далей расійскія войскі прасунуліся на захад ад Аўдзііўкі. Атакавалася [[Краснагорыўка]], на поўнач ад Мар’інкі. Расійскі бок разгортваў наступальныя дзеянні ад Бахмута на [[Часаў Яр]]. У красавіку захоплена [[Ачэрэтынэ]] на паўночны захад ад Аўдзііўкі. Затым пачалося наступленне на [[Пакроўск (Украіна)|Пакроўск]]. [[Файл:Epicentr_store_in_Kharkiv_after_Russian_attack,_2024-05-25_(01).jpg|250px|thumb|{{нп3|Удары па Харкаву 25 мая 2024 года|Пажар у гандлёвым цэнтры|uk|Удари по Харкову 25 травня 2024 року}} ў [[Харкаў|Харкаве]] пасля атакі 25 мая.]] 10 мая з расійскай тэрыторыі пачалося наступленне на паўночны ўсход Харкаўскай вобласці, завязаліся баі за [[Ваўчанск (Харкаўская вобласць)|Ваўчанск]], наносіліся авіяракетныя ўдары па [[Харкаў|Харкаву]]. Прасоўванне расійскіх войск да канца мая было спынена. У пачатку жніўня штурмавыя групы ўкраінскіх дэсантнікаў прарвалі мяжу Расіі ў [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] і за некалькі дзён занялі райцэнтр [[Суджа]]. У [[Запарожская вобласць|Запарожскай вобласці]] актыўныя баявыя деянні адбываліся ў раёне [[Работынэ|Работына]]. Увосень расійская армія змагла нарасціць тэмпы прасоўвання, у першую чаргу ў Данецкай вобласці, захапіць гарады [[Вуглядар]] і [[Сялідава]]. Укарінскія вайскоўцы напачатку года ўтрымлівалі плацдарм на левым беразе [[Дняпро|Дняпра]] ў раёне [[Крынкы|Крынак]] у [[Херсонская вобласць|Херсонскай вобласці]]. Улетку адбываліся баі на астравах<ref>[https://tass.ru/proisshestviya/21238481 tass.ru]</ref>. Караблі Чарнаморскага флоту Расіі цярпелі ад украінскіх атак. === 2025 год === 13 сакавіка 2025 года Міністэрства абароны Расіі заявіла аб вызваленні [[Суджа|Суджы]]. Затым расійскія войскі разгарнулі наступальныя дзеянні ў прыгранічных раёнах [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]]. У [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай вобласці]] ішлі баі ў [[Ваўчанск (Харкаўская вобласць)|Ваўчанску]] і [[Купянск]]у. На поўначы Данецкай вобласці да вясны расійскі бок заявіў аб кантролі над [[Тарэцк]]ам, а ўлетку аб кантролі над [[Часіў Яр|Часавым Ярам]]. Пачаліся наступальныя дзеянні на [[Касцянтыніўка (Данецкая вобласць)|Канстанцінаўку]]. У снежні ўкраінскія войскі адышлі з [[Сівэрск|Северска]], працягваліся баі ўздоўж ракі [[Северскі Данец]]. Расійскія войскі развівалі наступленне ў [[Пакроўск (Украіна)|Пакроўску]] і [[Мырнаград]]зе. Расійскае наступленне разгортвалася на поўдні Данецкай вобласці, на мяжы з [[Запарожская вобласць|Запарожскай]] і [[Днепрапятроўская вобласць|Днепрапятроўскай]] абласцямі. Да канца года завязаліся баі за [[Гуляйполе]]. На левабярэжжы [[Дняпро|Дняпра]] расійскія войскі наступалі на [[Стэпнагірск]]. Баявыя дзеянні вяліся ў ніжнім цячэнні Дняпра ў [[Херсонская вобласць|Херсонскай вобласці]]. Ракетамі і беспілотнымі апаратамі атакаваліся інфраструктурныя аб'екты Украіны. Караблі Чарнаморскага флоту Расіі замест [[Крым]]а ў якасці базы выкарыстоўвалі пераважна [[Наварасійск]]. == Мірныя ініцыятывы == {{Main|Перамовы паміж Украінай і Расіяй (2022)}} 24 лютага 2022 года расійскае кіраўніцтва паведаміла пра гатоўнасць правесці перамовы з украінскім кіраўніцтвам<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.forbes.ru/society/456867-kreml-nazval-uslovia-dla-peregovorov-rossii-s-ukrainoj|title=Кремль назвал условия для переговоров России с Украиной|website=Forbes.ru|access-date=2022-02-27}}</ref>. [[Прэзідэнт Украіны]] [[Уладзімір Зяленскі]] 25 лютага прапанаваў Уладзіміру Пуціну сесці за стол перамоў. Прэс-сакратар прэзідэнта Расіі [[Дзмітрый Сяргеевіч Пяскоў|Дзмітрый Пяскоў]] заявіў, што краіна гатовая адправіць у [[Беларусь]] дэлегацыю для перамоў, а мясцовы лідар [[Аляксандр Лукашэнка]] заявіў аб гатоўнасці стварыць адпаведныя ўмовы. Расійскую дэлегацыю ўзначаліў памочнік прэзідэнта [[Уладзімір Расціслававіч Мядзінскі|Уладзімір Мядзінскі]]<ref>[https://www.interfax.ru/world/824950 Российская и украинская делегации выехали в Гомель на переговоры]</ref>. У склад украінскай групы ўвайшлі міністр абароны [[Аляксей Юр’евіч Рэзнікаў|Аляксей Рэзнікаў]] і саветнік кіраўніка офіса прэзідэнта [[Міхаіл Міхайлавіч Падаляк|Міхаіл Падаляк]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.mk.ru/politics/2022/02/27/nachalis-peregovory-rossii-i-ukrainy-na-pripyati.html|title=Начинаются переговоры России и Украины на Припяти|website=www.mk.ru|date=2022-02-27|access-date=2023-12-06}}</ref>. Упершыню бакі сустрэліся 28 лютага на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]]. Затым перамовы працягваліся, фармат і месцы іх правядзення змяняліся. Праекты дамоўленасцей датаваліся 17 сакавіка і 15 красавіка 2022 года, а сумеснае «камюніке» было ўзгоднена на перамовах у [[Стамбул]]е 29 сакавіка. Паводле выдання «[[The New York Times]]» дасягненне паразумення ў тых умовах не было магчымым<ref>{{Cite web|lang=en |url=https://www.nytimes.com/interactive/2024/06/15/world/europe/ukraine-russia-ceasefire-deal.html|title=Ukraine-Russia Peace Is as Elusive as Ever|website=www.nytimes.com|date=2024-06-15|access-date=2024-06-15}}</ref>. У выніку мірныя перагаворы былі сарваныя. Пасля абрання [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]] на пасаду [[Прэзідэнт ЗША|Прэзідэнта ЗША]] амерыканская адміністрацыя актывізавала намаганні па арганізацыі мірных перамоў. У 2025 годзе прайшлі сустрэчы ў [[Куала-Лумпур]]ы (ліпень), [[Анкарыдж]]ы (жнівень), Фларыдзе (снежань). Да канца года сфарміраваўся чарнавік «плана з 20 пунктаў», які ўключае міжнародныя гарантыі бяспекі для Украіны. == Страты == Інфармацыя аб забітых, параненых, палонных і знішчанай у ходзе баявых дзеянняў тэхніцы Украіны і Расіі перыядычна змяняецца, удакладняецца, пацвярджаецца альбо абвяргаецца. Бакі актыўна пераважна публікуюць звесткі аб стратах праціўніка. Некаторыя дадзеныя могуць быць недакладнымі. === 24 лютага === На першую палову 24 лютага паведамлялася пра страту расійскім бокам 5 самалётаў і 1 верталёта<ref>{{cite news|url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-23-22/h_27962509959744eadb2726026b5bde2a|title=Ukraine armed forces say 5 Russian aircraft and a helicopter shot down|website=CNN|accessdate=2022-02-24|archive-date=24 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064830/https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-23-22/h_27962509959744eadb2726026b5bde2a|url-status=live}}</ref>. Украінскія сілы, паводле адных крыніц, страцілі некалькі сотняў чалавек забітымі<ref>{{cite news |last1=Trofimov |first1=Yaroslav |last2=Cullison |first2=Alan |last3=Forrest |first3=Brett |last4=Simmons |first4=Ann M. |title=Russia Attacks Ukraine, Drawing Broad Condemnation |url=https://www.wsj.com/articles/russia-attacks-ukraine-drawing-broad-condemnation-11645682406 |access-date=24 February 2022 |publisher=The Wall Street Journal |date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064523/https://www.wsj.com/articles/russia-attacks-ukraine-drawing-broad-condemnation-11645682406 |url-status=live }}</ref>. Згодна з іншым, былі забітыя 8 чалавек<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/live/2022/feb/24/russia-invades-ukraine-declares-war-latest-news-live-updates-russian-invasion-vladimir-putin-explosions-bombing-kyiv-kharkiv|title=Russia-Ukraine crisis live news: first casualties reported as Putin launches ‘full-scale invasion’ – latest updates|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220224075414/https://www.theguardian.com/world/live/2022/feb/24/russia-invades-ukraine-declares-war-latest-news-live-updates-russian-invasion-vladimir-putin-explosions-bombing-kyiv-kharkiv|archivedate=24 February 2022}}</ref>. Яшчэ 19 лічыліся прапаўшымі без вестак<ref>{{cite news|title=Ukraine: Russia has launched 'full scale invasion'|url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-60454795|publisher=BBC|date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022}}</ref>. Пасля поўдня паведамлялася пра 50 загінулых расійскіх<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/2/23/ukraine-declares-state-of-emergency-amid-fears-of-invasion-liveblog|title=Russia-Ukraine live news: Moscow launches full-scale invasion|work=Al Jazeera|date=24 February 2022|access-date=24 February 2022|archive-date=24 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224091527/https://www.aljazeera.com/news/2022/2/23/ukraine-declares-state-of-emergency-amid-fears-of-invasion-liveblog|url-status=live}}</ref> і 40 украінскіх вайскоўцаў<ref name="40killed">{{cite web |title=Ukraine says more than 40 of its soldiers, 10 civilians killed |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/ukraine-says-more-than-40-of-its-soldiers-10-civilians-killed/ |website=www.timesofisrael.com |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224103810/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/ukraine-says-more-than-40-of-its-soldiers-10-civilians-killed/ |url-status=live }}</ref>. У баявых дзеяннях таксама былі забітыя 10 мірных жыхароў<ref name="40killed"/>. У дадатак, Расія страціла 4 танкі<ref>{{cite web |title=Ukraine says 50 Russian troops killed, four tanks destroyed |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-says-50-russian-troops-killed-four-tanks-destroyed-2022-02-24/ |website=Reuters |language=en |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224101222/https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-says-50-russian-troops-killed-four-tanks-destroyed-2022-02-24/ |url-status=live }}</ref>. Адначасна расіянам удалося нейтралізаваць значную частку ўкраінскіх ваенных авіябаз і сістэм СПА<ref>{{cite web |title=Explosions heard across Ukraine as Russian military operation begins |url=https://english.alarabiya.net/News/world/2022/02/24/Explosions-heard-in-Ukraine-capital-Kyiv-Mariupol |website=Al Arabiya English |language=en |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224102159/https://english.alarabiya.net/News/world/2022/02/24/Explosions-heard-in-Ukraine-capital-Kyiv-Mariupol |url-status=live }}</ref>. У выніку ўдараў выведзены з ладу 74 наземныя аб’екты вайсковай інфраструктуры Украіны, у тым ліку 11 аэрадромаў ВПС, 3 камандныя пункты, пункт базавання ВМС і 18 радыёлакацыйных станцый комплексаў СПА [[С-300]] і «Бук-М1»<ref>{{Cite web|url=https://t.me/Belarus_VPO/9106|title=БелВПО|website=Telegram|access-date=2023-12-06}}</ref>. У другой палове дня па меншай меры 2 расійскіх вайскоўцаў патрапілі ў палон да ўкраінцаў<ref>[https://m.jpost.com/breaking-news/article-698490/amp «Ukrainian military says it captured two Russian soldiers»]</ref>. Армія Расіі страціла яшчэ 1 самалёт, 1 верталёт (да вечара былі збітыя яшчэ чатыры<ref>[https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/index.html?tab=all «Ukrainian Interior Ministry says Russian helicopter shot down in Kyiv region, and CNN has geolocated footage»]</ref>) і значную колькасць браняванай тэхнікі<ref>[https://www.newsweek.com/ukraine-shoots-down-several-russian-aircraft-1682211 Rahman, Khaleda (24 February 2022). «Ukraine shoots down several Russian aircraft, country’s military claims». Newsweek.]</ref>. У сваю чаргу Украіна страціла адзін транспартны самалёт, які быў збіты праціўнікам. Падчас крушэння загінулі пяць чалавек<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-military-plane-shot-down-five-killed-authorities-2022-02-24/|title=Ukrainian military plane shot down, five killed - authorities|website=Reuters|date=2022-02-24|access-date=2023-12-06}}</ref>. Паводле інфармацыі на вечар, у раёне дзейнасці падраздзяленняў ДНР 14 украінцаў пакінулі зброю і здаліся паўстанцам<ref>[https://lenta.ru/news/2022/02/24/minn/ Минобороны России заявило о 14 сдавшихся украинских военнослужащих]</ref>. Адначасова ўкраінскія сілы страцілі адзін верталёт і чатыры дроны<ref>[https://www.ndtv.com/world-news/russian-forces-break-into-north-of-kyiv-18-killed-in-ukraines-odessa-2787123 «Russia Says Destroyed Over 70 Military Targets, Including 11 Airfields In Ukraine». NDTV.]</ref>. У той жа час падвергліся нападам два грамадзянскія судны РФ<ref>{{cite news|url=https://www.ynetnews.com/article/rygayyblc |title=Russian forces closing in on Kyiv, claiming dozens of casualties |work=Ynet |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224150129/https://www.ynetnews.com/article/rygayyblc |url-status=live}}</ref>. Таксама Расія пацвердзіла страту 2 сваіх самалётаў. Заяўлялася, што да канца дня загінула 17 грамадзянскіх асоб<ref>[https://web.archive.org/web/20220224181739/https://www.dailythanthi.com/News/TopNews/2022/02/24231956/South-Ukraine-region-says-13-civilians-9-troops-killed.vpf], [https://www.aljazeera.com/news/2022/2/24/russia-ukraine-invasion-casualties-death-toll]</ref>. Ад дзеянняў расіян у Адэсе пацярпела турэцкае грамадзянскае судна<ref>{{cite web |url=https://www.dailysabah.com/world/europe/bomb-hits-turkish-owned-ship-off-ukraines-odessa |title=Bomb hits Turkish-owned ship off Ukraine’s Odessa |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224154406/https://www.dailysabah.com/world/europe/bomb-hits-turkish-owned-ship-off-ukraines-odessa |url-status=live }}</ref>. === 25 лютага === На 25 лютага [[Міністэрства абароны Украіны]] заявіла аб 800 загінулых расіянах, знішчаных 130 браняваных машын, 30 танкаў і 7 самалётаў, а таксама 4 палонных. Страты грамадзянскіх асоб былі ацэнены ў 18 чалавек<ref>[https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325632/ «Миноборони: ворог уже втратив восток 800 осіб» . Украинская правда], [https://www.indiatoday.in/world/russia-ukraine-war/story/russia-ukraine-war-invasion-putin-biden-zeleskiy-kyiv-moscow-nato-1917568-2022-02-25], [https://twitter.com/ua_parliament/status/1497011710875557892], [https://twitter.com/ua_parliament/status/1497011710875557892], [https://gazeta.ua/articles/np/_putin-cinichno-obduriv-okupanti-prodovzhuyut-zdavatisya-v-polon-zsu/1072481], [https://www.france24.com/en/live-news/20220224-bloodshed-and-tears-as-eastern-ukraine-faces-russian-attack]</ref>. У сваю чаргу расійскі бок рапартаваў аб вывадзе з ладу 118 аб’ектаў ваеннай інфраструктуры Украіны і паланенні 150 чалавек<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.interfax.ru/world/824443|title=ВС РФ вывели из строя 118 военных объектов на Украине и сбили пять самолетов|website=Interfax.ru|access-date=2022-02-25}}</ref>. На вечар, паводле [[Упраўленне Вярхоўнага камісара ААН па правах чалавека|Упраўлення ААН па правах чалавека]], у ходзе баявых дзеянняў агульная колькасць загінулых грамадзянскіх асоб склала больш за 25 чалавек<ref>[https://www.tbsnews.net/world/least-25-civilians-killed-ukraine-airstrikes-un-376057 «At least 25 civilians killed in Ukraine airstrikes: UN»]</ref>. Украіна заявіла аб гібелі 57 мірных жыхароў<ref>[https://www.bbc.com/news/live/world-europe-60517447?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=6218d8350ce87e491a0ecfc8%26What%20are%20the%20reported%20casualty%20figures%20so%20far%3F%262022-02-25T13%3A33%3A33.269Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:408850ed-0ef2-42e2-8a1f-1bc26b8f07c8&pinned_post_asset_id=6218d8350ce87e491a0ecfc8&pinned_post_type=share «What are the reported casualty figures so far?»]</ref>. Было пашкоджана судна пад сцягам [[Малдова|Малдовы]]<ref>{{Cite web|lang=ro|url=https://www.romaniatv.net/alerta-in-marea-neagra-nava-a-republicii-moldova-atacata-de-rusi-anuntul-facut-de-ministerul-apararii-din-ucraina_6272918.html|title=Alertă în Marea Neagră! Navă a Republicii Moldova, atacată de ruşi|first=Filip|last=Stan|website=Romania TV|date=2022-02-25|access-date=2023-12-06}}</ref>. Крыху пазней пацярпела японскае<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://splash247.com/two-more-ships-hit-in-the-black-sea/|title=Two more ships hit in the Black Sea|first=Adis|last=Ajdin|website=Splash247|date=2022-02-25|access-date=2023-12-06}}</ref> і панамскае<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://newsroompanama.com/business/panama-flagged-ship-attacked-by-russian-navy|title=Panama-flagged ship attacked by Russian Navy|website=Newsroom Panama|date=2022-02-25|access-date=2023-12-06}}</ref> судны. Украінскі бок заяўляў пра 2800 загінулых байцоў праціўніка, 80 знішчаных танкаў і 516 браняваных машын, а таксама аб збіцці 7 верталётаў і 10 самалётаў<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-minister-says-russia-has-lost-about-2800-servicemen-attacks-2022-02-25/][https://twitter.com/ua_parliament/status/1497011710875557892][https://www.indiatoday.in/world/russia-ukraine-war/story/russia-ukraine-war-invasion-putin-biden-zeleskiy-kyiv-moscow-nato-1917568-2022-02-25]</ref>. Пры гэтым Кіеў пацвердзіў гібель 137 сваіх вайскоўцаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://eadaily.com/ru/news/2022/02/25/zelenskiy-nazval-kolichestvo-pogibshih-ukrainskih-voennosluzhashchih|title=Зеленский назвал количество погибших украинских военнослужащих|website=EADaily|date=2022-02-25|access-date=2023-12-06}}</ref>. Міністр абароны Вялікабрытаніі [[Бэн Уолес]] заявіў пра 450 загінулых<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.sky.com/story/ukraine-crisis-russia-has-failed-to-take-any-of-its-major-objectives-and-has-lost-450-personnel-defence-secretary-ben-wallace-says-12550928|title=Ukraine crisis: Russia has failed to take any of its major objectives, lost 450 personnel and made 'limited progress', Ministry of Defence says|website=Sky News|access-date=2023-12-06}}</ref>. У сваю чаргу ваеннае ведамства Расіі дала справаздачу аб вывядзенні з ладу 211 ваенных аб’ектаў ваеннай інфраструктуры Украіны. Сярод іх 17 пунктаў кіравання і вузлоў сувязі, 19 зенітных ракетных комплексаў СПА С-300 і «[[Аса (ЗРК)|Аса]]», 39 радыёлакацыйных станцый. Збіта 6 баявых самалётаў, 1 верталёт, 5 беспілотных лятальных апаратаў. Знішчана 67 танкаў і іншых баявых браніраваных машын, 16 рэактыўных сістэм залпавага агню, 87 адзінак спецыяльнай ваеннай аўтамабільнай тэхнікі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20220225/infrastruktura-1775157112.html|title=ВС России вывели из строя 211 объект военной инфраструктуры Украины|first=Р. И. А.|last=Новости|website=РИА Новости|date=20220225T2008|access-date=2023-12-06}}</ref>. === 26 лютага === На раніцу ўкраінскія ўлады заяўлялі пра 3500 забітых і 200 палонных расіян. Сцвярджалася, што УСУ ўдалося знішчыць 102 танкі, 536 адзінак бронетэхнікі, збіць 14 баявых самалётаў, 8 верталётаў і 2 транспартнікі<ref name="bbc.co.uk">{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60517447|title=As it happened: Kyiv warned of toxic fumes after strike on oil depot|website=BBC News|access-date=2023-12-06}}</ref><ref name="bbc.co.uk"/><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-vladimir-putin-volodymyr-zelenskyy-boris-johnson-business-08f569df695831ee467979527ea2e241|title=Street fighting begins in Kyiv; people urged to seek shelter|website=AP News|date=2022-02-26|access-date=2023-12-06}}</ref>. Паводле расійскага ваеннага ведамства, на той момант ім усяго ўдалося падбіць 7 верталётаў, 7 самалётаў і 9 дронаў праціўніка, а таксама знішчыць 8 караблёў [[Ваенна-марскія сілы Украіны|ВМС Украіны]]. Нейтралізаваны 821 вайсковы аб’ект, у тым ліку 14 аэрадромаў, 19 пунктаў кіравання, 24 зенітна-ракетных комплексаў С-300 і «Аса», 48 радыёлакацыйных комплексаў<ref>{{Cite web|url=https://interfax.com/newsroom/top-stories/74432/|title=Russian Armed Forces destroy 821 Ukrainian military infrastructure facilities - Russian Defense Ministry|website=interfax.com|access-date=2023-12-06}}</ref>. Да вечара [[ААН]] заявіла аб забітых 64 мірных жыхароў за ўвесь час канфлікту. Таксама, паводле ацэнак арганізацыі, больш за 150 000 чалавек вымушаныя былі пакінуць свае дамы<ref>[https://www.npr.org/2022/02/26/1083332613/un-refugee-chief-at-least-150-000-in-ukraine-cross-into-neighboring-countries «UN refugee chief: at least 150,000 in Ukraine cross into neighboring countries»]</ref>. Сярод ахвяр баявых дзеянняў былі дзесяць грамадзян [[Грэцыя|Грэцыі]], якія загінулі ад дзеянняў расійскіх войскаў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.reuters.com/world/europe/greece-says-six-expats-killed-ukraine-summons-russian-ambassador-2022-02-26/|title=Greece says 10 expats killed in Ukraine, summons Russian ambassador|first=George|last=Georgiopoulos|website=Reuters|date=2022-02-26|access-date=2023-12-06}}</ref>. У гэты жа дзень [[ТАСС]], спасылаючыся на крыніцы з Міністэрства абароны РФ, заявіла, што страты Узброенных Сіл РФ склалі: 14 самалётаў, 8 верталётаў, 102 танкі, 536 бронемашын, 15 артылерыйскіх установак, 1 ЗРК БУК-1 і больш за 3500 вайскоўцаў. Аднак, вельмі хутка агенцтва выдаліла інфармацыю{{крыніца}}. === 27 лютага === Украінскія ўлады заявілі, што за ўвесь час супрацьстаяння ахвяры сярод мірнага насельніцтва склалі 352 забітымі і 1684 параненымі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.reuters.com/world/europe/russias-invasion-ukraine-kills-352-civilians-including-14-children-2022-02-27/|title=Russia's invasion of Ukraine kills 352 civilians, including 14 children|website=Reuters|date=2022-02-27|access-date=2023-12-06}}</ref>. Страты праціўніка ацэнены ў 4300 забітымі і 200 палоннымі. Таксама, паводле ўкраінскіх звестак, Расія да таго часу страціла 146 танкаў, 536 адзінак іншай бронетэхнікі, 27 баявых самалётаў, 26 верталётаў і 2 транспартнікі<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-minister-says-russia-lost-some-4300-men-invasion-2022-02-27/ «Ukrainian minister says Russia lost some 4,300 men in invasion»], [https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-minister-says-russia-lost-some-4300-men-invasion-2022-02-27/ «Ukrainian minister says Russia lost some 4,300 men in invasion»]</ref>. Міністэрства абароны Расіі заявіла аб паланенні парадку 621 украінца<ref>{{Cite web|url=https://interfax.com/newsroom/top-stories/74564/|title=Over 470 Ukrainian troops surrender near Kharkiv - Russian Defense Ministry|website=interfax.com|access-date=2023-12-06}}</ref>. === 28 лютага === Міністэрства абароны Украіны заявіла аб 5300 забітых салдат праціўніка. Паведамлялася, што ўкраінцам удалося знішчыць 191 танк, 816 адзінак бронетэхнікі, па 29 верталётаў і самалётаў, 2 транспартнікі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://ua.interfax.com.ua/news/general/803668.html|title=Russian army loses 29 aircraft, 191 tanks, 5,300 personnel in Ukraine in four days – Defense Ministry|website=Interfax-Ukraine|access-date=2023-12-06}}</ref>. Расійскі бок ацаніў страты Украіны ў 7 збітых самалётаў і 7 верталётаў (яшчэ 31 самалёт знішчаны на зямлі<ref>{{Cite web|url=https://interfax.com/newsroom/top-stories/74706/|title=Russian forces say destroyed 1,114 elements of Ukrainian military infrastructure|website=interfax.com|access-date=2023-12-06}}</ref>), 9 дронаў, 314 знішчаных танкаў і баявых машын, 274 адзінак спецыяльнай тэхнікі<ref name="28 лютага">{{Cite web|url=https://interfax.com/newsroom/top-stories/74626/|title=Russian Armed Forces hit over 1,000 Ukraine's military targets since start of operation - Russian Defense Ministry|website=interfax.com|access-date=2023-12-06}}</ref> і 8 караблёў ВМС. Разам з тым, 1114 аб’ектаў ваеннай інфраструктуры выведзены з ладу<ref name="28 лютага"/>. ААН заявіла пра 102 загінулых мірных жыхароў і 406 параненых. 500 000 сталі бежанцамі. Яшчэ 7 млн, паводле дадзеных ЕС, сталі ўнутранымі перамешчанымі асобамі<ref>[https://www.un.org/press/en/2022/sc14812.doc.htm][https://www.axios.com/ukraine-refugees-map-numbers-8b0c20f2-80ae-424e-9a65-9a50ee0eefe2.html] {{Архівавана|url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.axios.com/ukraine-refugees-map-numbers-8b0c20f2-80ae-424e-9a65-9a50ee0eefe2.html|date=1 сакавіка 2022}}[https://www.reuters.com/world/europe/eu-says-expects-more-than-7-million-displaced-ukrainians-2022-02-27/]</ref>. === Сакавік === На 2 сакавіка Расія пацвердзіла гібель 498 сваіх вайскоўцаў, яшчэ атрымалі раненні 1597<ref name="РФ">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/society/02/03/2022/621f9ee29a79472076aad579|title=Минобороны назвало потери России и Украины в боевых действиях|website=РБК|date=2022-03-02|access-date=2023-12-06}}</ref>. МА Украіны назвала лічбу ў 5710 загінулых рас. Таксама, паводле ўкраінскага боку, былі знішчаны 198 танкаў, 846 адзінак бронетэхнікі, 29 самалётаў і 29 верталётаў, 2 транспартнікі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/804396.html|title=From beginning of invasion, Russian army lost 5,710 killed, wounded, including 198 tanks, 29 helicopters – General Staff|website=Interfax-Ukraine|access-date=2023-12-06}}</ref>. Страты ўкраінскай арміі, па расійскіх дадзеных: больш 2870 чалавек загінулі, каля 3700 атрымалі раненні, 572 патрапілі ў палон<ref name="РФ"/>. Заяўлена пра знішчэнне 472 танкаў і баявых машын, 336 спецыяльных машын, 62 рэактыўныя ўстаноўкі, 206 артылерыйскіх гармат, 38 сістэм СПА, 11 самалётаў (+47 знішчаныя на зямлі) і 7 верталётаў, 46 дронаў і 8 караблёў. Таксама 1502 ваенных аб’ектаў нейтралізаваны<ref>[https://www.bbc.com/news/live/world-europe-60517447?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=6218d0950ce87e491a0ecfb1%26Russia%20says%20200%20Ukrainians%20%27eliminated%27%20in%20airbase%20siege%262022-02-25T12%3A55%3A10.449Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:149645fb-2fdb-4f80-9cc5-545be403b403&pinned_post_asset_id=6218d0950ce87e491a0ecfb1&pinned_post_type=share], [https://interfax.com/newsroom/top-stories/75015/]</ref>. Амерыканскія крыніцы заяўлялі аб 2000 загінулых расіян і 1500 украінцаў<ref>[https://www.nytimes.com/2022/03/01/us/politics/russia-ukraine-war-deaths.html «Russian Troop Deaths Expose a Potential Weakness of Putin’s Strategy»]</ref>. Паводле ААН, на той момант у баявых дзеяннях загінулі 136 грамадзянскіх асоб, яшчэ 400 паранены. Больш за 677 тысяч чалавек пакінулі краіну, а 1 млн сталі ўнутранымі перамешчанымі асобамі<ref>[https://news.un.org/en/story/2022/03/1113002] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220302080733/https://news.un.org/en/story/2022/03/1113002 |date=2 сакавіка 2022 }}, [https://www.cbsnews.com/news/ukraine-refugees-russian-invasion/], [https://twitter.com/AFP/status/1498619660509536261]</ref>. == Іншыя дзяржавы == === Беларусь === [[Файл:Быдгашч. Акцыя салідарнасці з Украінай (2022-02-24) 1.jpg|міні|справа|[[Быдгашч]]. Акцыя салідарнасці з Украінай (2022-02-24)]] [[Файл:Узброеныя Сілы Украіны. Беларускі полк.jpg|міні|справа|Беларусы ва Узброеных Сілах Украіны]] {{Гл. таксама|Удзел Беларусі ва ўварванні Расіі ва Украіну}} Паводле заяў украінскага боку, рана 24 лютага былі ажыццёўлены напады з боку беларускай мяжы, дзе падтрымку расійскай арміі аказалі [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь]]<ref name="РБ"/>. На аператыўным пасяджэнні з вайскоўцамі Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка абверг гэтую інфармацыю. Аднак ён заявіў, што ў выпадку неабходнасці краіна можа далучыцца да расійскай аперацыі<ref name="belta"/>. Са слоў памочніка [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|Міністра абароны Беларусі]] па ідэалагічнай рабоце генерал-маёра Леаніда Касінскага, войскі знаходзяцца ў пунктах пастаяннай дыслакацыі і выконваюць задачы ў адпаведнасці з планам падрыхтоўкі [[Узброеныя сілы|Узброеных Сіл]] па прызначэнні. Праводзіцца комплекс мерапрыемстваў па ўзмацненні ўчасткаў мяжы з мэтай выключэння пранікнення дыверсійна-разведвальных груп, спыненні спробаў дастаўкі зброі і боепрыпасаў. Таксама асобныя часткі і падраздзяленні выконваюць комплекс мерапрыемстваў па павышэнні баявой гатоўнасці з мэтай выключэння раптоўнага нападу<ref>[https://t.me/modmilby/11888 Ссылка на официальный Телеграм-канал МО РБ]</ref>. [[26 лютага]] кіраўнік [[Дзяржаўная пагранічная служба Украіны|Дзяржаўнай пагранічнай службы Украіны]] [[генерал-маёр]] [[Сяргей Васільевіч Дайнэка|Сяргей Дайнэка]] напісаў ліст старшыні [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнаму пагранічнаму камітэту Беларусі]] [[генерал-лейтэнант]]у [[Анатоль Пятровіч Лапо|А. Лапо]], што «Рэспубліка Беларусь сумесна з Расійскай Федэрацыяй вядзе вайну супраць Украіны, грэбуючы палажэннямі міжнароднага права, элементарнымі нормамі, чалавечай мараллю і каштоўнасцямі жыцця»<ref>{{cite web|url = https://dpsu.gov.ua/ua/news/budte-vy-proklyaty-tvari-reakciya-golovi-dpsu-na-pidtrimku-rosiyskogo-vtorgnennya-bilorussyu/|title = БУДЬТЕ ВЫ ПРОКЛЯТЫ, ТВАРИ!!! – реакція Голови ДПСУ на підтримку російського вторгнення Білоруссю|author = |date = 2022-02-26|work = Державна прикордонна служба України|language = ua|accessdate = }}</ref>. [[9 сакавіка]] беларускія добраахвотнікі стварылі [[Батальён імя Кастуся Каліноўскага|батальён імя Каліноўскага]] для абароны Кіева<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/belarusy-stvaryli-batalyon-imya-kalinouskaga-dlya-abarony-kieva|title=Беларусы стварылі батальён імя Каліноўскага для абароны Кіева {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|access-date=2023-12-06}}</ref>. === Польшча === 26 лютага калона з узбраеннем з Польшчы паступіла ва Украіну. УСУ перададзены 60-мм мінамёты (100 штук) і боепрыпасы да іх (1500 штук), [[Беспілотны лятальны апарат|БПЛА]] (8 камплектаў), 152-мм кумулятыўныя боепрыпасы, боепрыпасы да аўтаматычных гармат і шлемы. Выказана гатоўнасць перадачы СТРК «[[FGM-148 Javelin|Javelin]]», аўтаматаў «[[MSBS|Grot]]»<ref name="польшча">[https://www.interfax.ru/world/824704 Партия польской военной помощи прибыла на Украину]</ref>. === Малдова === З пачатку канфлікту існавала імавернасць выкарыстання Расіяй сваіх сіл у [[Прыднястроўе|Прыднястроўі]] супраць Украіны. На гэтай тэрыторыі расійскія і мясцовыя сепаратысцкія фарміраванні праяўлялі дэманстрацыйную актыўнасць. У канцы лютага ў Малдове было ўведзена надзвычайнае становішча. 2 чэрвеня парламент краіны прыняў закон аб абароне інфармацыйнай прасторы, які забараняе рэтрансляцыю навінавых і аналітычных праграм і ваенных фільмаў з Расіі. 19 чэрвеня Прэзідэнт Малдовы Мая Санду падпісала закон. 15 чэрвеня Малдова далучылася да сустрэчы начальнікаў штабоў і міністраў абароны ў фармаце «Рамштайн», якая прысвечана аказанню ваеннай дапамогі Украіне. 31 кастрычніка ракета, збітая ўкраінскай зенітнай сістэмай, упала паблізу сяла Наслаўча, што знаходзіцца ў Рэспубліцы Малдова ля мяжы з Украінай<ref>{{Cite web|url=https://www.mai.gov.md/ro/node/7265|title=Măsuri speciale de protecție în zona de nord a localității Naslavcea {{!}} Ministerul Afacerilor Interne|website=www.mai.gov.md|access-date=2023-12-06|archive-date=31 мая 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240531135030/https://www.mai.gov.md/ro/node/7265|url-status=dead}}</ref>. Ракетныя ўдары па Украіне прыводзілі да збояў у энергасістэме Малдовы. == Інфармацыйная барацьба == У дзень пачатку ўварвання [[Латвія]] забараніла трансляцыю каналаў «[[Расія 1]]» і «[[Расія 24]]»<ref>{{Cite web |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/13829907 |title=В Латвии запретили ретрансляцию телеканалов «Россия» и «Россия 24» |access-date=2022-02-24 |archive-date=2022-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224082207/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/13829907 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://rus.lsm.lv/statja/novosti/obschestvo/s-segodnjashnego-dnja-zapreschena-retransljacija-rossiyskih-kanalov-rossija-i-rossija-24.a445050/ |title=С сегодняшнего дня запрещена ретрансляция российских каналов «Россия» и «Россия 24» |publisher=Латвийские общественные СМИ|access-date=2022-02-24}}</ref>. Акрамя таго, на тры гады забаронена рэтрансляцыя перадач канала «[[ТБ Цэнтр]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://lenta.ru/news/2022/02/24/latvia/|title=В Латвии запретили ретрансляцию еще двух российских телеканалов|website=lenta.ru|date=24.02.2022|access-date=2022-02-24|archive-date=2022-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224091754/https://lenta.ru/news/2022/02/24/latvia/|url-status=live}}</ref>. Нацыянальны савет [[Польшча|Польшчы]] па тэлерадыёвяшчанні забараніў вяшчанне тэлеканалаў «[[Расія 24]]», «[[РТР Планета]]», «[[Саюз (тэлеканал)|Саюз]]», [[RT]] і RT Documentary на тэрыторыі краіны. Вяшчанне расійскіх СМІ забаронена як па кабельных сетках, так і па спадарожніку, і на мясцовых інтэрнэт-пляцоўках<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vesti.ru/article/2681687|title=В Польше запретили российские телеканалы|website=vesti.ru|access-date=2023-12-06}}</ref>. У РФ [[Раскамнагляд|Федэральная служба па наглядзе ў сферы сувязі, інфармацыйных тэхналогій і масавых камунікацый]] выступіла з афіцыйным патрабаваннем да СМІ і інфармацыйных рэсурсаў пры размяшчэнні публікацый, якое тычыцца асвятлення бягучых ваенных падзей ва Украіне, абавязаўшы іх ''«выкарыстоўваць інфармацыю і дадзеныя, атрыманыя імі толькі з афіцыйных расійскіх крыніц»''. Сеткавае выданне «[[Медыязона]]» адзначыла, што за ''«распаўсюд загадзя ілжывай інфармацыі»'' на падставе артыкула 13.15 КаАП ведамства будзе караць СМІ блакаваннем і штрафамі ў памеры да 5 млн рублёў<ref>{{Cite news|title=Роскомнадзор потребовал писать о войне с Украиной только по «официальным российским источникам» под угрозой блокировки|url=https://zona.media/news/2022/02/24/rkn|website=Медиазона|date=2022-02-24}}</ref><ref>{{Cite news|title=Вниманию средств массовой информации и иных информационных ресурсов|url=https://rkn.gov.ru/news/rsoc/news74084.htm|website=Роскомнадзор|access-date=4 сакавіка 2022|archive-date=24 лютага 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224110057/https://rkn.gov.ru/news/rsoc/news74084.htm|url-status=dead}}</ref>. У гэты ж дзень рэдакцыя [[краснаярск]]ага сеткавага выдання «Праспект Міру» заявіла, што атрымала апавяшчэнне з патрабаваннем выдаліць навінавае паведамленне пад загалоўкам ''«СМІ паведамляюць аб выбухах у гарадах і сталіцы Украіны»'', якое прадстаўляла падборку відэасюжэтаў аб ваенных дзеяннях са спасылкамі на [[CNN]], [[РІА Навіны]] і расійскія [[тэлеграм-канал]]ы, што ведамства пазначыла як ''«ілжывыя паведамленні аб актах тэрарызму і недакладную грамадска значную інфармацыю»''<ref>{{Cite news|title=Роскомнадзор потребовал от красноярского издания удалить новость об обстреле украинских городов|url=https://zona.media/news/2022/02/24/letter|website=Медиазона|date=2022-02-24}}</ref><ref>Комарова А. [https://prmira.ru/news/prospekt-mira-po-trebovaniyu-roskomnadzora-udalil-novost-o-vzryvah-v-ukraine-pod-ugrozoj-blokirovki-sajta/ «Проспект Мира» по требованию Роскомнадзора удалил новость о взрывах в Украине — под угрозой блокировки сайта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220224140021/https://prmira.ru/news/prospekt-mira-po-trebovaniyu-roskomnadzora-udalil-novost-o-vzryvah-v-ukraine-pod-ugrozoj-blokirovki-sajta/ |date=24 лютага 2022 }} // Проспект мира, 24.02.2022</ref>. 25 лютага Раскамнагляд, на падставе рашэння [[Генеральная пракуратура Расійскай Федэрацыі|Генеральнай пракуратуры Расійскай Федэрацыі]], унёс у рэестр забароненых сайтаў навінавыя публікацыі на рускай мове пяці замежных выданняў — [[Эстонскае нацыянальнае тэлерадыёвяшчанне|Эстонскага Нацыянальнага тэлерадыёвяшчання]] (ERR), ArmenianReport, а таксама трох украінскіх — «Край», VGorode і «Скцэнты», у якіх са спасылкай на словы ўкраінскіх вайскоўцаў і чыноўнікаў паведамлялася аб першых выбухах на тэрыторыі Украіны раніцай 24 лютага<ref name="zona.media">{{Cite web|lang=ru|url=https://zona.media/news/2022/02/25/cens|title=Роскомнадзор внес в реестр запрещенных сайтов статьи пяти иностранных изданий о войне с Украиной|website=Медиазона|access-date=2022-02-25}}</ref><ref name="zona.media"/>. Таксама ў гэты ж дзень Раскамнагляд «часткова абмежаваў доступ» да сацыяльнай сеткі [[Facebook]], якую Генпракуратура Расіі прызнала датычнай да парушэння правоў і свабодаў расіян<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2022/02/25/roskomnadzor-ob-yavil-o-chastichnom-ogranichenii-dostupa-k-facebook|title=Роскомнадзор объявил о «частичном ограничении доступа» к Facebook|website=Meduza|access-date=2022-02-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://zona.media/news/2022/02/25/fb|title=Роскомнадзор объявил о «частичном ограничении доступа» к Facebook в России|website=Медиазона|access-date=2022-02-25}}</ref>. Раней Facebook адмовіўся ''«спыніць незалежную праверку фактаў і маркіроўку кантэнту»'', якія публікуюцца СМІ РФ у сацсетцы<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/25/02/2022/6219276e9a7947d804c1ef4c|title=В Meta заявили об отказе соблюдать требования РКН о постах СМИ в Facebook|website=РБК|access-date=2022-02-25}}</ref>. == Рэакцыя == У [[Кіеўскі метрапалітэн|Кіеве]], а затым і ў [[Харкаўскі метрапалітэн|Харкаве]] адкрылі бясплатны доступ у метрапалітэн, выкарыстоўваць станцыі метро маюць намер як [[бамбасховішча]]. Па паведамленні прэс-службы [[Міністэрства інфраструктуры Украіны]], у краіне была зачынена вялікая частка марскіх партоў. Тым не менш, была захавана работа чыгуначнага транспарту, але, у мэтах бяспекі, часова прыпынены рух цягнікоў у Харкаў і на ўчастку Валнаваха-Паўднёваданбаская і эвакуяваны персанал<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/13836305|title=На Украине закрыли большинство морских портов - ТАСС|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref>. Жыхары Кіева масава скуплялі тавары першай неабходнасці і прадукты, у крамах выстройваліся чэргі, у некаторых месцах не было хлеба і іншых асноўных прадуктаў. Кафэ і рэстараны зачыненыя. Вялікія чэргі таксама сталі ля банкаматаў і на аўтазаправачных станцыях. Паведамлялася аб вялікіх чэргах, што стаяць на памежных КПП. Украінскія ўлады распарадзіліся зачыніць усе КПП на мяжы з Беларуссю<ref name="ТАСС2402">{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/13837753|title=Военное положение и очереди на КПП. Что происходит на Украине - ТАСС|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref>. [[Маскоўская біржа]] часова спыніла працу, а пасля і [[СПБ Біржа|Санкт-Пецярбургская біржа]]. Курс долара і еўра да рубля на [[Валютны рынак|валютным рынку]] дасягнуў гістарычных максімумаў у 90 і 101 рубель, адпаведна<ref>{{cite web|title=Курсы доллара и евро к рублю на форексе достигли исторических максимумов|url=https://ria.ru/20220224/valyuta-1774648311.html|publisher=РИА Новости|date=2022-02-24|accessdate=2022-02-24|archive-date=2022-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224062216/https://ria.ru/20220224/valyuta-1774648311.html|url-status=live}}</ref>. [[Цэнтральны банк Расійскай Федэрацыі]] пачаў валютныя інтэрвенцыі для падтрымання курсу рубля. У Расіі да 2 сакавіка зачынілі аэрапорты ў гарадах: Растоў-на-Доне, Краснадар, Анапа, Геленджык, Эліста, Стаўрапаль, Белгарад, Бранск, Арол, Курск, Варонеж, Сімферопаль. Грамадзянскія самалёты былі пасланыя ў абыход Украіны<ref name="voyna" />. Расійская «[[Новая газета (Расія)|Новая газета]]» паведаміла аб [[Адкрыты ліст (жанр публічных выступленняў)|адкрытым лісце]], у якім больш за 100 [[прадстаўнічы орган мясцовага самакіравання|муніцыпальных дэпутатаў]] з розных гарадоў Расіі выступілі з асуджэннем «спецаперацыі» ў дачыненні да Украіны"<ref>[https://novayagazeta.ru/articles/2022/02/24/bolee-100-mundepov-iz-raznykh-gorodov-rossii-vystupili-s-osuzhdeniem-spetsoperatsii-v-otnoshenii-ukrainy-news Более 100 мундепов из разных городов России выступили с осуждением «спецоперации» в отношении Украины] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220224103204/https://novayagazeta.ru/articles/2022/02/24/bolee-100-mundepov-iz-raznykh-gorodov-rossii-vystupili-s-osuzhdeniem-spetsoperatsii-v-otnoshenii-ukrainy-news |date=24 лютага 2022 }} // Новая газета 24.02.2022</ref>. З уварваннем цана на газ у Еўропе адразу пасля адкрыцця біржы вырасла адразу на 35 %<ref name="voyna" />. У [[Нью-Ёрк]]у было склікана пасяджэнне [[Савет Бяспекі ААН|Савета Бяспекі ААН]]<ref name="voyna" />, удзельнікі якога асудзілі расійскую агрэсію і заклікалі прэзідэнта Пуціна спыніцца. На пасяджэнні ўвечары 23 лютага [[Пастаянны прадстаўнік Расійскай Федэрацыі пры ААН]] [[Васіль Аляксеевіч Нябензя|Васіль Нябензя]] заявіў, што падзеі ва Украіне нельга называць вайной, паколькі ''«гэта называецца спецыяльная [[ваенная аперацыя]] на Данбасе»'' і ''«мы не чынім [[агрэсія (палітыка)|агрэсію]] супраць украінскага народа, а супраць той [[Хунта|хунты]], якая [[Змена ўлады ва Украіне ў лютым 2014 года|захапіла ўладу ў Кіеве]]»''<ref>{{Cite news|title=Небензя заявил, что Киев не слышал сигналов о прекращении провокаций против ДНР и ЛНР|url=https://tass.ru/politika/13826215|website=ТАСС|date=2022-02-24|accessdate=2022-02-24|archivedate=2022-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220224091728/https://tass.ru/politika/13826215}}</ref>. [[Францыск (Папа Рымскі)|Папа Францішак]] распачаў розныя ініцыятывы па ўмацаванні міру пасля ўварвання. У тым ліку ён наведаў пасольства Расіі пры Апостальскай Сталіцы <ref>{{Cite news|title=Departing from protocol, pope goes to Russian embassy over Ukraine|url=https://www.reuters.com/world/pope-went-russian-embassy-express-concern-over-war-moscow-envoy-2022-02-25/|website=Reuters|date=2022-02-25|accessdate=2022-04-25}}</ref>. У пачатку сакавіка Францыск адправіў з дапамогай двух высокапастаўленых кардыналаў ва Украіну<ref>{{Cite news|title=Pope Francis says 'rivers of blood' flowing in Ukraine war |url=https://www.reuters.com/world/europe/pope-francis-says-ukraine-conflict-is-not-military-operation-war-2022-03-06/|website=Reuters|date=2022-03-06|accessdate=2022-04-25}}</ref>. Гэтымі спецыяльнымі пасланцамі былі папскі міласцінераздатчык кардынал Конрад Краеўскі і кардынал Майкл Чэрні, кіраўнік папскай канцылярыі, якая займаецца міграцыяй, дабрачыннасцю, справядлівасцю і мірам. Гэтая місія, якая складалася з некалькіх паездак, лічылася вельмі незвычайным ходам дыпламатыі Ватыкана<ref>{{Cite news|title=Pope Francis dispatches 2 cardinals to Ukraine|url=https://www.politico.com/news/2022/03/06/pope-francis-dispatches-2-cardinals-to-ukraine-00014429|website=Politico|date=2022-03-06|accessdate=2022-04-25}}</ref>. 25 сакавіка Францыск асвяціў і Расію, і Украіну <ref>{{Cite news|title=Папа: мы давяраем сябе Марыі, каб залучыцца ў Божы мірны план|url=https://www.vaticannews.va/be/papa/news/2022-03/papa-my-davyarajem-sabe-maryi-kab-zalucycca-bozy-mirny-plan.html|website=Vatican News|date=2022-03-25|accessdate=2022-04-25}}</ref>. 16 сакавіка Міжнародны суд ААН пастанавіў, што Расія павінна неадкладна спыніць ваенную аперацыю на Украіне<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/14093689|title=Международный суд ООН потребовал от России остановить военную операцию на Украине - ТАСС|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref>. 7 красавіка [[Генеральная Асамблея ААН]] у ходзе спецыяльнай сесіі па Украіне прыняла рэзалюцыю аб прыпыненні членства Расіі ў [[Савет па правах чалавека ААН|Савеце па правах чалавека]]<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/14316023|title=Генассамблея ООН приняла резолюцию о приостановке участия России в СПЧ - ТАСС|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref>. 19 кастрычніка [[Еўрапарламент]] прысудзіў [[прэмія Сахарава|прэмію Сахарава]] ўкраінскаму народу і [[Уладзімір Зяленскі|Уладзіміру Зяленскаму]]. {{зноскі|3}} == У дакументальных фільмах == * Расследаванне каманды Алексея Навальнага зробленае ў снежні 2021 <ref>[https://navalny.com/materials/blogpost-6579 Патриот за деньги. «Русский мир» в обмен на Эмираты]</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [https://www.washingtonpost.com/national-security/interactive/2022/ukraine-road-to-war/?itid=hp-top-table-main Road to war — washingtonpost.com] {{Уварванне Расіі ва Украіну}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Уварванне Расіі ва Украіну (2022)| ]] [[Катэгорыя:Войны Украіны]] [[Катэгорыя:Войны Расіі]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2022 года]] [[Катэгорыя:2022 год ва Украіне]] [[Катэгорыя:2022 год у Расіі]] [[Катэгорыя:Расійска-ўкраінская вайна]] [[Катэгорыя:Уладзімір Зяленскі]] njn6n392w6cc0199dxuamlztw01rzn5 5174426 5174317 2026-08-02T06:27:56Z 5174426 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Уварванне Расіі ва Украіну |частка = [[Расійска-ўкраінская вайна]] |выява = 2022 Russian invasion of Ukraine.svg |памер = |загаловак = <div style="text-align:left; background-color:#eee; padding:8px; "><span class="legend-color" style="background-color:#e3d975; border:1px solid #646464; ">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> — пад кантролем Украіны<br><span class="legend-color" style="background-color:#ebc0b3; border:1px solid #bd0000; ">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> — пад кантролем Расіі<br><span style="color:#EEEE00;"><big>←</big></span>&nbsp;Кірункі дзеянняў [[Узброеныя Сілы Украіны|УС Украіны]]{{^|3px}}<span style="color:#d40000;"><big>←</big></span>&nbsp;Кірункі дзеянняў УС Расіі{{^|3px}}</div> |дата = з [[24 лютага]] [[2022]] |месца = [[Украіна]] |прычына = '''Расійская пазіцыя''': невыкананне ўкраінскім бокам Мінскіх пагадненняў па [[Узброены канфлікт на ўсходзе Украіны|Данбаскім канфлікце]], мілітарызацыя Украіны, узнікненне пагрозы для мірных жыхароў, рост [[нацыяналізм]]у, дзейнасць [[НАТА]], прыгнёт [[руская мова|рускамоўнага насельніцтва]]<ref name="РБК2402"/><ref>[https://tass.ru/politika/13791435 Обращение Владимира Путина к россиянам. Полный текст]</ref><br>'''Украінская пазіцыя''': імкненне Расіі ліквідаваць украінскую дзяржаўнасць<ref>{{cite web 2|title=Конечная цель Путина – уничтожить Украину – Кулеба|url=https://gordonua.com/news/war/konechnaya-cel-putina-unichtozhit-ukrainu-kuleba-1596819.html|website=Гордон|date=23.02.22}}</ref> |статус = ''працягваецца'' |вынік = |змены = |праціўнік1 = {{Сцяг|Расія}} [[Расія]]{{Collapsible list |bullets =yes |title = з ваеннай падтрымкай |{{Сцяг|Беларусь}} [[Беларусь]] <small>(прадастаўленне тэрыторыі для ўварвання; прамы ваенны ўдзел адмаўляецца<ref name="РБ">{{Cite web |url=https://t.me/rbc_news/42874 |title=Погранслужба Украины утверждает, что поддержку российской армии оказывают вооружённые силы Белоруссии. |access-date=2022-02-24 |archive-date=2022-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224060811/https://t.me/rbc_news/42874 |url-status=live }}</ref><ref name="belta">[https://www.belta.by/president/view/lukashenko-belorusskie-vojska-ne-prinimajut-nikakogo-uchastija-v-rossijskoj-spetsoperatsii-v-donbasse-486648-2022/ Лукашенко: белорусские войска не принимают никакого участия в российской спецоперации в Донбассе]</ref>; ваенныя інструктары<ref>[https://web.archive.org/web/20230604145237/https://euroradio.fm/ru/minoborony-pokazalo-kak-belorusskie-instruktory-treniruyut-rossiyskikh-voennykh Минобороны показало, как белорусские инструкторы тренируют российских военных]</ref>)</small> |{{Сцяг|Іран}} [[Іран]] <small>(пастаўляе ўзбраенне)</small><ref>[https://novychas.online/zamezza/iran-pryznau-pastauki-dronau-u-rasiju-ale-kaza-s Іран прызнаў пастаўкі дронаў у Расію. Але кажа, што гэта было да ўварвання ва Украіну]</ref> |{{Сцяг|Паўночная Карэя}} [[Паўночная Карэя]] <ref>[https://ipdefenseforum.com/ru/2024/01/%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B8-%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%B6%D0%B8%D1%8F-%D0%BC%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83-%D1%81%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%B5/ Поставки оружия между Северной Кореей и Россией угрожают глобальной безопасности]</ref> |}} {{Collapsible list |bullets =yes |title = з палітычнай падтрымкай |{{Сцяг|Венесуэла}} [[Венесуэла]]<ref>{{Cite web |url=https://newizv.ru/news/world/24-02-2022/prezident-venesuely-podderzhal-voennuyu-operatsiyu-rf-v-ukraine |title=Президент Венесуэлы поддержал военную операцию РФ в Украине |access-date=2022-02-25 |archive-date=2022-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225050853/https://newizv.ru/news/world/24-02-2022/prezident-venesuely-podderzhal-voennuyu-operatsiyu-rf-v-ukraine |url-status=live }}</ref> |{{Сцяг|Сірыя}} [[Сірыя]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://www.kremlin.ru/events/president/news/67852|title=Телефонный разговор с Президентом Сирии Башаром Асадом|website=kremlin.ru|date=2022-02-25|access-date=2022-02-25|url-status=live}}</ref> |{{Сцяг|Кыргызстан}} [[Кыргызстан]]<ref>Вячеслав Половинко. [https://novayagazeta.ru/articles/2022/02/26/chto-dumaiut-soiuzniki Что думают союзники] // Новая газета, 26 февраля 2022</ref> |{{Сцяг|М’янма}} [[М’янма]]<ref>[https://vz.ru/news/2022/2/28/1146074.html ВЗГЛЯД / Мьянма поддержала спецоперацию России на Украине :: Новости дня]</ref> |}} |праціўнік2 = {{Украіна}} [[Украіна]]<br>{{Collapsible list |bullets =yes |title = з ваеннай падтрымкай |[[File:Flag of Europe.svg|23px]] [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]]<ref>{{Cite web|lang=ru|access-date=2022-02-25|url=https://tass.ru/ekonomika/13862245|website=ТАСС|title=Отключение от SWIFT не войдёт в список санкций|archive-date=2022-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225220340/https://tass.ru/ekonomika/13862245|url-status=live}}</ref> |[[File:Flag of NATO.svg|23px]] [[НАТА]] |{{Сцяг|Аргенціна}} [[Аргенціна]]<ref>[https://www.ft.com/content/4d789837-0408-4513-a0d7-0d6ce5a8c740 ft.com]</ref> |{{Сцяг|Аўстралія}} [[Аўстралія]] |{{Сцяг|Аўстрыя}} [[Аўстрыя]] |{{Сцяг|Бельгія}} [[Бельгія]] |{{Сцяг|Балгарыя}} [[Балгарыя]] |{{Сцяг|Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.gazeta.ru/politics/news/2022/02/24/17339971.shtml|title=Премьер Джонсон заявил, что Британия и ее союзники введут масштабные санкции против России - Газета.Ru {{!}} Новости|website=Газета.Ru|access-date=2022-02-25|archive-date=2022-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225050845/https://www.gazeta.ru/politics/news/2022/02/24/17339971.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|accessdate=2022-02-25|first=Mason|last=Boycott-Owen|date=2022-02-24|id=0307-1235|website=The Telegraph|title=PM unveils 'largest and most severe economic sanctions Russia has ever seen'|url=https://www.telegraph.co.uk/politics/2022/02/24/boris-johnson-russia-ukraine-joe-biden-liz-truss-cobra/|archivedate=2022-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220224204509/https://www.telegraph.co.uk/politics/2022/02/24/boris-johnson-russia-ukraine-joe-biden-liz-truss-cobra/}}</ref> |{{Сцяг|Германія}} [[Германія]]<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.dw.com/ru/kancler-germanii-olaf-sholc-mrachnyj-den-dlja-evropy/a-60894457|title=Канцлер Германии Олаф Шольц: «Мрачный день для Европы»|author=[[Deutsche Welle]]|website=[[Deutsche Welle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224091744/https://www.dw.com/ru/kancler-germanii-olaf-sholc-mrachnyj-den-dlja-evropy/a-60894457|archive-date=2022-02-24|access-date=2022-02-24|url-status=live}}</ref> |{{Сцяг|Грэцыя}} [[Грэцыя]] |{{Сцяг|Данія}} [[Данія]] |{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20220224/obraschenie-1774623614.html|title=Байден анонсировал обращение к народу США по ситуации вокруг Украины|website=РИА Новости|date=2022-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224091742/https://ria.ru/20220224/obraschenie-1774623614.html|archive-date=2022-02-24|access-date=2022-02-24|url-status=live}}</ref> |{{Сцяг|Іспанія}} [[Іспанія]] |{{Сцяг|Італія}} [[Італія]] |{{Сцяг|Канада}} [[Канада]] |{{Сцяг|Кіпр}} [[Кіпр]] |{{Сцяг|Латвія}} [[Латвія]]<ref>{{Cite web |url=https://rus.lsm.lv/statja/novosti/politika/latvija-prekraschaet-vidachu-viz-rossijanam-i-otzivaet-posla.a445140/ |title=Латвия прекращает выдачу виз россиянам и отзывает посла |publisher=Латвийские общественные СМИ |access-date=2022-02-24}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rus.delfi.lv/news/daily/latvia/latviya-prekraschaet-vydachu-viz-grazhdanam-rossii.d?id=54094460|title=Латвия прекращает выдачу виз гражданам России|website=Delfi|date=2022-02-24|access-date=2022-02-24|archive-date=2022-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225050842/https://rus.delfi.lv/news/daily/latvia/latviya-prekraschaet-vydachu-viz-grazhdanam-rossii.d?id=54094460|url-status=live}}</ref> |{{Сцяг|Літва}} [[Літва]] <ref>{{Citeweb|lang=uk|url=https://suspilne.media/243145-litva-gotuetsa-peredati-ukraini-novu-partiu-vijskovoi-dopomogi/|title=Литва готується передати Україні нову партію військової допомоги|date=2022-05-25|website=Суспільне}}</ref> |{{Сцяг|Люксембург}} [[Люксембург]] |{{Сцяг|Мальта}} [[Мальта]] |{{Сцяг|Марока}} [[Марока]] |{{Сцяг|Нарвегія}} [[Нарвегія]] |{{Сцяг|Нідэрланды}} [[Нідэрланды]] |{{Сцяг|Пакістан}} [[Пакістан]] |{{Сцяг|Партугалія}} [[Партугалія]] |{{Сцяг|Паўднёвая Карэя}} [[Паўднёвая Карэя]] |{{Сцяг|Паўночная Македонія}} [[Паўночная Македонія]] <ref>{{Citeweb|lang=uk|url=https://www.rbc.ua/ukr/news/severnaya-makedoniya-peredala-ukraine-tanki-1659095074.html/amp|title=Північна Македонія передала Україні танки Т-72 (відео)|website=rbc.ua|date=2022-07-29}}</ref> |{{Сцяг|Польшча}} [[Польшча]]<ref>[https://www.facebook.com/watch/?v=3117324215185942][https://twitter.com/prezydentpl/status/1496480963131498503?cxt=HHwWjoCzybvgyMQpAAAA][https://www.vesti.ru/article/2681687]</ref> |{{Сцяг|Славакія}} [[Славакія]] |{{Сцяг|Славенія}} [[Славенія]] |{{Сцяг|Судан}} [[Судан]] |{{Сцяг|Турцыя}} [[Турцыя]] |{{Сцяг|Фінляндыя}} [[Фінляндыя]] |{{Сцяг|Францыя}} [[Францыя]] |{{Сцяг|Харватыя}} [[Харватыя]] |{{Сцяг|Чэхія}} [[Чэхія]]<ref>Rambousková M. {{cite web |url = https://www.seznamzpravy.cz/clanek/domaci-politika-prezident-zeman-po-ruske-invazi-na-ukrajinu-hovori-k-ceskemu-narodu-190053 |title = Šílence je třeba izolovat, řekl prezident Zeman na adresu Putinova Ruska |archive-url = https://web.archive.org/web/20220224120704/https://www.seznamzpravy.cz/clanek/domaci-politika-prezident-zeman-po-ruske-invazi-na-ukrajinu-hovori-k-ceskemu-narodu-190053 |archive-date = 2022-02-24 }} // Seznam.cz, 24.02.2022</ref> |{{Сцяг|Швецыя}} [[Швецыя]] |{{Сцяг|Эстонія}} [[Эстонія]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://valitsus.ee/ru/novosti/pravitelstvo-estonii-khodataystvuet-o-konsultaciyakh-po-chetvertoy-state-dogovora-nato|title=Правительство Эстонии ходатайствует о консультациях по четвертой статье договора НАТО|website=Vabariigi Valitsus|date=2022-02-24}}</ref> |{{Сцяг|Японія}} [[Японія]]<ref>{{cite web |title=Посла Японии в России вызвали в МИД РФ из-за решения Токио поставить военную технику Киеву |date=9 июня 2023 |author= |url=https://tass.ru/politika/17973489 |access-date= |website=ТАСС |language=ru |url-status=live }}</ref> |}} {{Collapsible list |bullets =yes |title = з палітычнай падтрымкай |{{Сцяг|ААН}} [[ААН]] |{{Сцяг|Азербайджан}} [[Азербайджан]]<ref>{{cite web |date=26 February 2022 |title= Азербайджан поможет Украине с нефтью и горючим – Зеленский|url=https://www.epravda.com.ua/rus/news/2022/02/26/682867/|access-date=26 February 2022 |website=Экономическая правда|language=ru|url-status=live }}</ref> |{{Сцяг|Албанія}} [[Албанія]] |{{Сцяг|Венгрыя}} [[Венгрыя]]<ref>[https://ria.ru/20230330/vengriya-1861741380.html ria.ru]</ref> |{{Сцяг|Гана}} [[Гана]]<ref>{{cite web |date=25 February 2022 |title=Ghana condemns Russia's "unprovoked" attack on Ukraine |url=https://www.graphic.com.gh/news/general-news/ghana-condemns-russia-s-unprovoked-attack-on-ukraine.html |access-date=25 February 2022 |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225123448/https://www.graphic.com.gh/news/general-news/ghana-condemns-russia-s-unprovoked-attack-on-ukraine.html |url-status=live }}</ref> |{{Сцяг|Ісландыя}} [[Ісландыя]] |{{Сцяг|Кувейт}} [[Кувейт]]<ref name="usun.usmission.gov">{{cite web |date=26 February 2022 |title=Joint Statement Following a Vote on a UN Security Council Resolution on Russia’s Aggression Toward Ukraine|url=https://usun.usmission.gov/joint-statement-following-a-vote-on-a-un-security-council-resolution-on-russias-aggression-toward-ukraine/ |access-date=26 February 2022 |website=United States Mission to the United Nations|language=en |archive-date=26 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226022057/https://usun.usmission.gov/joint-statement-following-a-vote-on-a-un-security-council-resolution-on-russias-aggression-toward-ukraine/ |url-status=live }}</ref> |{{Сцяг|Лесота}} [[Лесота]]<ref name="usun.usmission.gov"/> |{{Сцяг|Ліберыя}} [[Ліберыя]]<ref>{{Cite news|date=25 February 2022|title=Liberia condemns Russia Unprovoked Attack on Ukraine; As Pope Francis Calls for Calm|url=https://www.independentprobe.com/liberia-condemns-russia-unprovoked-attack-on-ukraine-as-pope-francis-calls-clam/|access-date=26 February 2022|archive-date=26 лютага 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220226170915/https://www.independentprobe.com/liberia-condemns-russia-unprovoked-attack-on-ukraine-as-pope-francis-calls-clam/|url-status=dead}}</ref> |{{Сцяг|Ліхтэнштэйн}} [[Ліхтэнштэйн]] |{{Сцяг|Малдова}} [[Малдова]] |{{Сцяг|Манака}} [[Манака]] |{{Сцяг|Новая Зеландыя}} [[Новая Зеландыя]] |{{Сцяг|Румынія}} [[Румынія]] |{{Сцяг|Сан-Марына}} [[Сан-Марына]] |{{Сцяг|Сінгапур}} [[Сінгапур]] |{{Сцяг|Тайвань}} [[Тайвань]] |{{Сцяг|Федэратыўныя Штаты Мікранезіі}} [[Федэратыўныя Штаты Мікранезіі|ФШМ]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20220225/mikroneziya-1774981653.html|title=Федеративные Штаты Микронезии разорвали дипломатические отношения с Россией|website=РИА Новости|access-date=2022-02-25}}</ref> |{{Сцяг|Чарнагорыя}} [[Чарнагорыя]] |{{Сцяг|Швейцарыя}} [[Швейцарыя]] |}} |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = * [[Файл:Standard of the President of the Russian Federation.svg|15px|border]] [[Уладзімір Пуцін]] * [[Файл:Flag_of_Russia's_Chief_of_Staff.svg|15px|border]] [[Валерый Васільевіч Герасімаў|Валерый Герасімаў]] (з 11 студзеня 2023) |камандзір2 = * [[Файл:Flag of the President of Ukraine.svg|15px|border]] [[Уладзімір Зяленскі]] * [[Файл:Standard_of_Ukrainian_Chief_of_the_General_Staff_rect.svg|15px|border]] [[Валерый Залужны]] (да 8 лютага 2024) * [[Файл:Standard_of_Ukrainian_Chief_of_the_General_Staff_rect.svg|15px|border]] [[Аляксандр Сырскі]] (8 лютага 2024 — 21 ліпеня 2026) * [[Файл:Standard_of_Ukrainian_Chief_of_the_General_Staff_rect.svg|15px|border]] [[Міхаіл Драпаты]] (з 21 ліпеня 2026) |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = 175<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/01/10/us/politics/russia-ukraine-helicopters.html|last1=Julian E.|first1=Barnes|last2=Michael|first2=Crowley|last3=Eric|first3=Schmitt|title=Russia Positioning Helicopters, in Possible Sign of Ukraine Plans|date=10 January 2022|website=[[The New York Times]]|access-date=20 January 2022|archive-date=22 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122100818/https://www.nytimes.com/2022/01/10/us/politics/russia-ukraine-helicopters.html|url-status=live|url-access=subscription|language=en|quote=American officials had expected additional Russian troops to stream toward the Ukrainian border in December and early January, building toward a force of 175,000.}}</ref>—190<ref>{{Cite news|last=Bengali|first=Shashank|date=18 February 2022|title=The U.S. says Russia's troop buildup could be as high as 190,000 in and near Ukraine.|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/ukraine-russia-news|access-date=18 February 2022|url-access=subscription|archive-date=18 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218063637/https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/ukraine-russia-news|url-status=live}}</ref> тыс. вайскоўцаў УС РФ і 34 тыс. мабілізаваных у ДНР і ЛНР<ref name="The Military Balance2021">{{cite book |title=The military balance 2021 |date=2021 |publisher=International Institute for Strategic Studies |location=Abingdon, Oxon |isbn=978-1032012278}}</ref> |сілы2 = 1 млн. 211 тыс. вайскоўцаў, рэзервістаў і байцоў ваенізаваных фарміраванняў<ref name="The Military Balance2021" /> |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = 5937 загінулых (<small>на 21.09.2022 паводле ГШ УС РФ <ref>https://www.i24news.tv/en/news/ukraine-conflict/1663744575-russia-announces-partial-mobilization-to-send-300-000-reservists-to-ukraine</ref></small>)<br>117700 загінулых (<small>на 18.01.2023 паводле ГШ УСУ</small><ref>https://www.mil.gov.ua/news/2023/01/18/vid-pochatku-povnomasshtabnoi-vijni-proti-ukraini-rosiya-vtratila-uzhe-ponad-117-700-osib-zbito-287-vorozhih-litakiv-%E2%80%93-genshtab-zsu/</ref>) |страты2 = ад 1300 да 2870 загінулых, 572 палонных, не больш за 1235 адзінак тэхнікі знішчана, 1502 ваенных аб’ектаў нейтралізаваны <small>(на падставе розных крыніц станам на раніцу 2 сакавіка)</small> |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = Страты цывільнага насельніцтва Украіны: 6884 загінуўшых і 10947 параненых (<small>на 27.12.2022, паводле ААН</small><ref>https://www.golosameriki.com/a/ukraine-civilians-losses-un-data/6893535.html</ref>), 667 тыс. бежанцаў, 1-7 млн перамешчаных асоб, 6 цывільных суднаў пашкоджана (<small>на 2.3.2022, паводле розных крыніц</small>) |заўвага = |Commons = }} {{Расійска-ўкраінская вайна}} '''Уварванне Расіі ва Украіну''' — ваенны канфлікт паміж [[Расія]]й і [[Украіна]]й, які пачаўся [[24 лютага]] [[2022]] года каля 05:00 па кіеўскім часе. Таксама ўварванне называюць '''расійскай агрэсіяй супраць Украіны''' або '''расійска-ўкраінскай вайной''', а ў расійскім афіцыёзе і [[Расійская прапаганда|прапагандзе]] — {{нп5|Спецыяльная ваенная аперацыя|'''спецыяльнай ваеннай аперацыяй'''|uk|Спеціальна воєнна операція}}<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.interfax.ru/world/823997|title=Путин заявил о проведении специальной военной операции в связи с ситуацией в Донбассе|website=Interfax.ru|access-date=2022-02-24}}</ref>. Кампанія пачалася пасля канцэнтрацыі расійскіх войск каля расійска-ўкраінскай мяжы і прызнання Расіяй самаабвешчаных [[Данецкая Народная Рэспубліка|Данецкай Народнай Рэспублікі]] і [[Луганская Народная Рэспубліка|Луганскай Народнай Рэспублікі]], а затым уводам [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|Узброеных сіл Расіі]] на тэрыторыю Украіны з тэрыторыі Расіі, Беларусі, анэксіраванага Крыма і самаабвешчаных ДНР і ЛНР, з удзелам іх войск, па чатырох асноўных кірунках — з поўначы на Кіеў, з паўночнага ўсходу на Харкаў, з паўднёвага ўсходу з Данбаса і з поўдня з Крыма. Паводле даных [[Упраўленне Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў|Упраўлення Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў]] за месяц больш за 3,8 млн чал. былі вымушаныя бегчы з Украіны, і гэты крызіс бежанцаў стаў самым вялікім і дынамічным пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://twitter.com/Refugees/status/1507118900600840195|title=https://twitter.com/Refugees/status/1507118900600840195|website=X (formerly Twitter)|access-date=2023-12-06}}</ref>. За 100 дзён вайны амаль 14 мільёнам украінцаў давялося пакінуць свае дамы<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/ukraine/statement-amin-awad-assistant-secretary-general-and-united-nations-crisis-coordinator-ukraine-marking-100-days-onset-russian-invasion-ukraine-24-february|title=Statement by Amin Awad, Assistant Secretary-General and United Nations Crisis Coordinator for Ukraine marking 100 days since the onset of the Russian invasion of Ukraine on 24 February|website=reliefweb.int|date=2022-06-03|access-date=2023-12-06}}</ref>. Станам на пачатак 2024 года каля 3,7 мільёнаў чалавек застаюцца перамешчанымі ва Украіне, амаль 6,5 мільёнаў з’яўляюцца ўцекачамі ва ўсім свеце<ref>[https://www.iom.int/news/millions-assisted-millions-more-still-need-two-years-ukraine-war-says-iom iom.int]</ref>. == Напярэдадні == {{main|Расійска-ўкраінскі крызіс (2021—2022)}} З пачатку 2022 года назіралася нарастанне вайсковай актыўнасці на ўсходзе [[Украіна|Украіны]] ў зоне расійска-ўкраінскага канфлікту. Некалькі аналітыкаў, у тым ліку група [[Bellingcat]], апублікавалі доказы таго, што многія з заяўленых тэрактаў, выбухаў, а таксама эвакуацыя на Данбасе былі інсцэнаваныя [[Расія]]й. 21 лютага пасля абстрэлу спыніла работу [[Луганская ЦЭС]]<ref>[https://www.vesti.ru/article/2680248 После обстрела Луганская ТЭС остановила работу]</ref>. Прызнаўшы самаабвешчаныя [[ДНР]] і [[ЛНР]], 21 лютага 2022 года [[Прэзідэнт Расіі]] [[Уладзімір Пуцін]] загадаў увесці расійскія войскі на [[Данбас]] у рамках «міратворчай місіі»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.euronews.com/2022/02/22/russian-forces-donbass|title=Совет Федерации одобрил ввод российских войск в Донбасс|website=euronews|date=2022-02-22|access-date=2023-12-06}}</ref>. Краіна закрыла паветраную прастору на мяжы з [[Украіна]]й. 22 лютага 2022 года [[Прэзідэнт ЗША]] [[Джо Байдэн]], [[Генеральны сакратар НАТА]] [[Енс Столтэнберг]], Прэм’ер-міністр Канады [[Джасцін Трудо]] і інш. заявілі пра расійскае ўварванне ва Украіну. Тым жа днём расійскі [[Савет Федэрацыі]] дазволіў Уладзіміру Пуціну ўжыць ваенную сілу за межамі Расіі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.bbc.com/russian/news-60480511|title=Совет Федерации разрешил Путину использовать армию за рубежом|website=BBC News Русская служба|date=2022-02-22|access-date=2023-12-06}}</ref>. [[Прэзідэнт Украіны]] [[Уладзімір Зяленскі]] распарадзіўся пра прызыў рэзервістаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.golosameriki.com/a/president-of-ukraine-has-issued-a-decree/6455058.html|title=Президент Украины издал указ о призыве резервистов|website=ГОЛОС АМЕРИКИ|date=2022-02-23|access-date=2023-12-06}}</ref>. 23 лютага ва Украіне ўведзена надзвычайнае становішча<ref>[https://korrespondent.net/ukraine/4450329-danylov-obiavyl-o-vvedenyy-chrezvychainoho-polozhenyia Данилов объявил о введении чрезвычайного положения]</ref>. Расія пачала эвакуацыю свайго пасольства ў [[Кіеў|Кіеве]]. Сайты ўкраінскага парламента і ўрада, а таксама банкаўскія сайты трапілі пад [[DoS-напад|DDoS-атакі]]<ref>[https://www.dw.com/ru/ukraina-soobshhila-o-novoj-ddos-atake-na-sajty-gosuchrezhdenij/a-60892692 Украина сообщила о новой DDoS-атаке на сайты госучреждений]</ref>. У адказ на прызнанне дзвюх самаабвешчаных рэспублік многія краіны пачалі ўводзіць санкцыі супраць Расіі. 22 лютага [[Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі]] [[Борыс Джонсан]] абвясціў пра санкцыі ў дачыненні да некаторых расійскіх банкаў<ref>банк «Расія», «Індустрыяльны ашчадны банк», «[[Генеральны банк]]», «[[Промсвязьбанк]]» і «[[Чарнаморскі банк]]»</ref>, а таксама мільярдэраў-паплечнікаў Уладзіміра Пуціна<ref>Генадзя Цімчанкі, [[Барыс Рамановіч Ратэнбэрг|Барыса]] і [[Ігар Аркадзьевіч Ратэнбэрг|Ігара]] Ратэнбергаў</ref><ref>{{cite news|date=22 February 2022|title=Ukraine: What sanctions are being imposed on Russia?|publisher=BBC|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60125659|url-status=live|access-date=22 February 2022}}</ref><ref>{{cite news|date=22 February 2022|title=Британия ввела санкции против 5 российских банков, Ротенберга и Тимченко|publisher=RBK Daily|url=https://www.rbc.ru/politics/22/02/2022/6214d9bf9a7947b1554f8abb?from=from_main_1|url-status=live|access-date=22 February 2022}}</ref>. Тым часам [[Канцлер Германіі]] [[Олаф Шольц]] прыпыніў працэс сертыфікацыі газаправода «Паўночны паток-2»<ref>{{Cite web|date=22 February 2022|title=Germany shelves Nord Stream 2 pipeline|url=https://www.politico.eu/article/germany-to-stop-nord-stream-2/|access-date=23 February 2022|website=POLITICO|language=en-US}}</ref>, а міністры замежных спраў ЕС унеслі ў чорны спіс усіх дэпутатаў Думы, якія прагаласавалі за прызнанне сепаратысцкіх рэгіёнаў, адначасова забараніўшы інвестарам з ЕС гандляваць расійскімі дзяржаўнымі аблігацыямі, а таксама мэтанакіраваны імпарт і экспарт з сепаратысцкімі структурамі<ref>{{Cite news|last1=Chalmers|first1=John|last2=Siebold|first2=Sabine|last3=Emmott|first3=Robin|date=22 February 2022|title=EU agrees sanctions 'to hurt Russia' over Ukraine crisis|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/europe/eu-envoys-discuss-scope-sanctions-after-russian-move-ukraine-regions-2022-02-22/|access-date=23 February 2022}}</ref>. [[Прэзідэнт ЗША]] [[Джо Байдэн]] абвясціў санкцыі супраць двух банкаў<ref>«ВЭБ.РФ» і «Промсвязьбанк»</ref>, а таксама ў дачыненні да суверэннай запазычанасці Расіі<ref>{{Cite web|title=What to know about new U.S. sanctions targeting Russia over Ukraine|url=https://www.cbsnews.com/news/russia-sanctions-ukraine-us-biden/|access-date=23 February 2022|website=www.cbsnews.com|language=en-US}}</ref>. 24 лютага [[Прэм’ер-міністр Аўстраліі]] [[Скот Морысан]] заявіў аб фінансавых санкцыях да васьмі членаў Савета нацыянальнай бяспекі Расіі<ref>[https://www.nytimes.com/live/2022/02/23/world/russia-ukraine-putin Live Updates: Ukraine Says Russia Has Begun Its Invasion]{{ref-en}}</ref>. Украінскае камандаванне перад уварваннем скрытна перадыслакавала вайсковую тэхніку, са сваіх баз вывелі самалёты, танкі і бранятэхніку, а таксама зенітныя батарэі<ref>{{Cite web |url=https://time.com/6216213/ukraine-military-valeriy-zaluzhny/ |title=time.com |access-date=11 лютага 2026 |archive-date=18 кастрычніка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221018122459/https://time.com/6216213/ukraine-military-valeriy-zaluzhny/ |url-status=dead }}</ref>. == Пазіцыі бакоў == Раніцай 24 лютага 2022 года [[Прэзідэнт Расіі]] [[Уладзімір Пуцін]] абвясціў пачатак ваеннай аперацыі на Данбасе з мэтай ''«абароны людзей, якія на працягу васьмі гадоў падвяргаюцца здзеку, генацыду з боку кіеўскага рэжыму»''. Паводле яго слоў, Расія не можа адчуваць сябе ў бяспецы і жыць з пастаяннай пагрозай з боку Украіны<ref name="РБК2402"/>. [[Прэзідэнт Украіны]] [[Уладзімір Зяленскі]] перакананы, што галоўная мэта праціўніка — ліквідацыя [[Украіна|Украіны]] як дзяржавы<ref>{{cite web|title=Зеленский: Путин хочет уничтожить Украину, но украинские военные дают достойный отпор|url=https://www.unian.net/society/zelenskiy-putin-hochet-unichtozhit-ukrainu-no-ukrainskie-voennye-dayut-dostoynyy-otpor-novosti-ukrainy-11715409.html|website=УНИАН|date=24.02.22}}</ref>. Украіна ўвяла ваенны стан 24 лютага<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/ukraina-vvela-voennoe-polozhenie-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11715256.html|title=Украина ввела военное положение|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>. Уладзімір Зяленскі ў ноч на 25 лютага стварыў і сам узначаліў [[Стаўка Вярхоўнага галоўнакамандуючага (Украіна)|стаўку Вярхоўнага галоўнакамандуючага]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.gazeta.ru/politics/news/2022/02/25/17342911.shtml|title=На Украине появится ставка верховного главнокомандующего - Газета.Ru {{!}} Новости|website=Газета.Ru|date=2023-12-06|access-date=2023-12-06}}</ref>. Ён абвясціў усеагульную [[мабілізацыя|мабілізацыю]]<ref name="mobil">[https://www.president.gov.ua/documents/692022-41413 УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ № 69/2022]</ref>. 21 верасня Уладзімір Пуцін абвясціў частковую мабілізацыю ў Расіі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2022/09/21/putin-ob-yavil-o-chastichnoy-mobilizatsii-v-rossii|title=Путин объявил частичную мобилизацию в России|website=Meduza|access-date=2023-12-06}}</ref>. 30 верасня ў Маскве адбылася цырымонія падпісання дагавораў аб далучэнні да Расіі [[ДНР]], [[ЛНР]], [[Запарожская вобласць|Запарожскай]] і [[Херсонская вобласць|Херсонскай]] абласцей<ref>{{Cite web|lang=by-BY|url=https://blr.belta.by/world/view/dagavory-ab-daluchenni-da-rasii-dnr-lnr-zaparozhskaj-i-hersonskaj-ablastsej-padpisali-u-kramli-120059-2022/|title=Дагаворы аб далучэнні да Расіі ДНР, ЛНР, Запарожскай і Херсонскай абласцей падпісалі ў Крамлі|website=blr.belta.by|date=2022-09-30|access-date=2023-12-06}}</ref>; ад 5 кастрычніка 2022 года ў складзе Расійскай Федэрацыі афіцыйна з’явіліся чатыры новыя суб’екты. == Ваенныя дзеянні == === 24 лютага === [[Файл:Последствия удара ракеты по Голосеевскому району Киева (5).jpg|thumb|left|Наступствы ўдару ракеты па Галасееўскім раёне [[Кіеў|Кіева]], 24 лютага.]] Як паведаміла Дзяржаўная памежная служба Украіны, атака пачалася ў 5 гадзін раніцы з трох кірункаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://gazeta.ua/ru/articles/np/_rossiya-atakovala-gosudarstvennuyu-granicu-ukrainy-s-treh-napravlenij/1072262|title=Россия атаковала государственную границу Украины с трех направлений|last=Gazeta.ua|website=Gazeta.ua|date=2022-02-24|access-date=2023-12-06}}</ref>. Паводле інфармацыі МЗС Украіны<ref name="voyna">{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/live/2022/02/24/voyna|title=Война Россия начала вторжение в Украину. Онлайн «Медузы»|website=Meduza|access-date=2023-12-06}}</ref>, крылатымі і балістычнымі ракетамі сталі абстрэльваць шэраг аб’ектаў [[Кіеў|Кіева]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/krylatymi-i-ballisticheskimi-raketami-obstrelivayutsya-strategicheskie-obekty-kieva-zhurnalist-novosti-kieva-11715217.html|title=Крылатыми и баллистическими ракетами обстреливают стратегические объекты Киева - журналист|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>. Расійскія верталёты з дэсантам на борце праляцелі ўздоўж [[Кіеўскае вадасховішча|Кіеўскага вадасховішча]] з [[Беларусь|Беларусі]] ў [[Гастомэль]]. Хоць яны і панеслі страты ў баі, пачалі прызямляцца і высаджваць дэсантнікаў. Завязаўся наземны бой за аэрапорт. Паводле даных украінскай разведкі, з [[Пскоў|Пскова]] вылецелі транспартныя самолёты [[Іл-76]], аднак прызямляцца ў Гастомэлі яны не сталі. Расійскі дэсант вёў бой у акружэнні і панёс значныя страты. Па ўсёй краіне здзейснены напады на вайсковыя аб’екты<ref>[https://www.unian.net/war/po-vsey-ukraine-atakovany-voennye-obekty-zhurnalist-novosti-donbassa-11715220.html По всей Украине атакованы военные объекты — журналист]</ref>. Вайскоўцы Расіі перайшлі мяжу каля [[Харкаў|Харкава]]<ref name="voyna" />. Адначасова расійскія войскі прасунуліся далей на ўкраінскую тэрыторыю з [[Крым]]а<ref>[https://www.unian.net/war/rossiyskie-voyska-pereshli-admingranicu-s-okkupirovannym-krymom-video-novosti-donbassa-11715391.html Российские войска перешли админграницу с оккупированным Крымом (видео)]</ref>. Чуліся выбухі ў [[Краматорск]]у, [[Адэса|Адэсе]], Харкаве, [[Бэрдзянск]]у<ref>[https://www.unian.net/war/krylatymi-i-ballisticheskimi-raketami-obstrelivayutsya-strategicheskie-obekty-kieva-zhurnalist-novosti-kieva-11715217.html Крылатыми и баллистическими ракетами обстреливают стратегические объекты Киева — журналист]</ref>. Як заявіла Міністэрства абароны Расіі, яны не наносяць ракетныя, авіяцыйныя ці артылерыйскія ўдары па гарадах Украіны<ref name="voyna" />, а толькі ''«высокатрапнымі сродкамі паражэння выводзяцца з ладу вайсковая інфраструктура, аб’екты СПА, вайсковыя аэрадромы, авіяцыя [[Узброеныя Сілы Украіны|Узброеных Сіл Украіны]]»''<ref>[https://ria.ru/20220224/goroda-1774633449.html В Минобороны заявили, что не наносят удары по украинским городам]</ref>. У [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] сілы ЛНР атакавалі горад [[Шчасця]]<ref>{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/politics/24/02/2022/62074b119a7947b0e49b36f7 |title=Военная операция в Донбассе. Главное |access-date=2022-02-24 |archive-date=2022-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224044552/https://www.rbc.ru/politics/24/02/2022/62074b119a7947b0e49b36f7 |url-status=live }}</ref> і захапілі яго, Украіна страціла кантроль яшчэ над двума пасёлкамі<ref>{{Cite web |url=https://www.unian.net/war/okkupanty-zahvatili-dva-sela-v-luganskoy-oblasti-i-vzorvali-telebashnyu-v-lucke-gschs-novosti-donbassa-11715316.html |title=Оккупанты захватили два села в Луганской области и взорвали телебашню в Луцке — ГСЧС |access-date=2022-02-24 |archive-date=2022-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224062403/https://www.unian.net/war/okkupanty-zahvatili-dva-sela-v-luganskoy-oblasti-i-vzorvali-telebashnyu-v-lucke-gschs-novosti-donbassa-11715316.html |url-status=live }}</ref>. Сілы ДНР пачалі абстрэл украінскіх пазіцый па ўсёй лініі судакранання<ref name="РБК2402">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/05/12/2023/62074b119a7947b0e49b36f7|title=Военная операция на Украине. Главное|website=РБК|date=2023-12-05|access-date=2023-12-06}}</ref>, разгарнуліся шматдзённыя баі за [[Валнаваха|Валнаваху]]. Поўдзень [[Херсонская вобласць|Херсонскай вобласці]] перайшоў пад кантроль вайскоўцаў РФ<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://thepage.ua/news/ukraina-poteryala-kontrol-nad-naselennymi-punktami-genicheskogo-skadovskogo-berislavskogo-kahovskogo-i-hersonskogo-rajonov|title=Захватчики оккупировали часть Херсонщины|website=thepage.ua|access-date=2023-12-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://t.me/uniannet/31397|title=УНИАН - новости Украины {{!}} война с Россией {{!}} новини України {{!}} війна з Росією {{!}} УНІАН|website=Telegram|access-date=2023-12-06}}</ref>. На поўначы пачаўся захоп [[ЧАЭС|Чарнобыльскай АЭС]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.gazeta.ru/army/news/2022/02/24/17341201.shtml|title=Зеленский заявил о попытке захвата Чернобыльской АЭС - Газета.Ru {{!}} Новости|website=Газета.Ru|date=2023-12-06|access-date=2023-12-06}}</ref>. Да вечара Украіна [[Атака на Змяіны востраў|страціла]] [[Змяіны востраў]]<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/13849577|title=На Украине заявили, что утратили контроль над островом Змеиный в Одесской области|website=ТАСС|access-date=2022-02-24}}</ref>, гарады [[Чарнобыль]], [[Гэнічэск]], [[Кахоўка]] (пазней адноўлены кантроль<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ukraine.segodnya.ua/ukraine/pogibli-tysyachi-voennyh-rf-eks-sovetnik-mvd-rasskazal-o-poteryah-zahvatchika-1605117.html|title=Погибли тысячи военных РФ - экс-советник МВД рассказал о потерях захватчика|website=ukraine.segodnya.ua|date=2022-07-11|access-date=2023-12-06|archive-date=3 сакавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220303223704/https://ukraine.segodnya.ua/ukraine/pogibli-tysyachi-voennyh-rf-eks-sovetnik-mvd-rasskazal-o-poteryah-zahvatchika-1605117.html|url-status=dead}}</ref>) і [[Новая Кахоўка]]<ref>{{cite web|url=https://www.unian.net/war/chast-hersonskoy-oblasti-okkupirovana-rossiyskimi-voyskami-oga-novosti-donbassa-11716558.html |title=Часть Херсонской области оккупирована российскими войсками - ОГА |author=Светлана Макринская |website=УНИАН |date=2022-02-24 |access-date=2022-02-24}}</ref>. [[ФСБ Расіі]] паведаміла, што ўкраінскія пагранічнікі сышлі з расійска-ўкраінскай мяжы<ref>[https://www.rbc.ru/politics/24/02/2022/621775169a7947100c3db236 ФСБ заявила об уходе украинских пограничников с российской границы.]</ref>. === 25 лютага === [[Файл:Житловий будинок у Києві (вул. Кошиця) після обстрілу.jpg|thumb|Дом № 7А на вуліцы Аляксандра Кошыца ў Кіеве пасля траплення абломкаў ракеты 25 лютага.]] Расійскія войскі ноччу прайшлі з боку Беларусі цераз [[Зона адчужэння Чарнобыльскай АЭС|зону адчужэння Чарнобыльскай АЭС]] і падышлі да [[Кіеў|Кіева]] з поўначы, там жа канцэнтраваліся падраздзяленні [[Расгвардыя|Расгвардыі]]. Перадавыя атрады заходзілі ў раён [[Абалонскі раён (Кіеў)|Абалонь]]<ref name=медуза-2502/><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/13852123|title=СМИ: несколько взрывов были слышны в Киеве рано утром|website=ТАСС|access-date=2022-02-25}}</ref>. Па сталіцы былі нанесеныя ўдары ракетамі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/v-kieve-razdayutsya-moshchnye-vzryvy-novosti-kieva-11717191.html|title=В Киеве раздаются взрывы, оккупанты наносят удары крылатыми или баллистическими ракетами - Геращенко|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>. На захад ад Кіева, дзе высадзіўся расійскі дэсант, завязаліся працяглыя баі за [[Гастомэль]] і мясцовы аэрадром<ref name="гостомель-2502">{{cite web |url= https://www.rbc.ru/politics/25/02/2022/6218ccb39a7947adf688fed2 |title= Минобороны сообщило, что военные заняли аэродром Гостомель под Киевом |date= 2022-02-25 |publisher = РБК |accessdate = 2022-02-25}}</ref>. У сталіцы рыхтаваліся да абароны, абясшкоджваліся дыверсійныя групы, якім удалося пранікнуць у горад<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/vsu-zahodyat-v-kiev-chto-proishodit-v-gorode-novosti-kieva-11717962.html|title=ВСУ заходят в Киев: что происходит в городе|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>. Да раніцы расійскімі войскамі акружаны [[Канатоп]], дзве расійскія групоўкі прасоўваліся ў бок Кіева з усходу па тэрыторыі [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]], ішлі баі за [[Ахтырка|Ахтырку]] і іншыя населеныя пункты<ref name="медуза-2502" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/rossiyskaya-tehnika-iz-goroda-sumy-vyehala-v-storonu-kieva-glava-sumskoy-oga-novosti-kieva-11717176.html|title=Российская техника из города Сумы выехала в сторону Киева - глава Сумской ОГА|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>. З [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] расіяне прарваліся да [[Чарнігаў|Чарнігава]]<ref name="киевчернигов-2502">{{cite web |url= https://www.rbc.ru/politics/25/02/2022/6218cba79a7947adcf5bfeac|title= Минобороны России сообщило о блокировании Киева и Чернигова |date= 2022-02-25 |publisher = РБК |accessdate = 2022-02-25}}</ref><ref>{{cite web|url=https://zn.ua/ukr/UKRAINE/na-chernihivshchini-ukrajinski-vijskovi-vidbiti-proriv-rosijskikh-vijsk.html |title=На Чернігівщині українські військові відбили прорив російських військ |author=Єлизавета Чижик |website=Зеркало недели |lang=uk |date=2022-02-25 |access-date=2022-02-25}}</ref>. Украінцы ўзарвалі масты ў раёне Чарнобыля і па дарозе ад Чарнігава да Кіева<ref name="медуза-2502">{{cite web |url= https://meduza.io/feature/2022/02/25/voyna-v-ukraine-vtoroy-den-analiziruem-situatsiyu-na-fronte |title= Война в Украине, второй день. Анализируем ситуацию на фронте |date= 2022-02-25 |publisher= Meduza |accessdate = 2022-02-25}}</ref>. На поўдні расійскія войскі ўвайшлі ў [[Мелітопаль]]. Працягвалася [[Абарона Херсона (2022)|абарона Херсона]], ля горада абаронцы ўзарвалі мост. === 26 лютага === [[Файл:Житловий будинок на вул. Лобановського, 6-А після обстрілу.jpg|thumb|Дом № 6А на [[Праспект Валерыя Лабаноўскага|праспекце Валерыя Лабаноўскага]] ў [[Кіеў|Кіеве]] пасля абстрэлу раніцай 26 лютага.]] Уначы з 25 на 26 лютага ішлі баі ў горадзе [[Васылькіў]] і аэрадром паблізу Кіева, дзе спрабавалі высадзіцца расійскія дэсантнікі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/v-vasilkove-vysadilsya-rossiyskiy-desant-est-pogibshie-sredi-vsu-novosti-kieva-11718793.html|title=В Василькове высадился российский десант, есть погибшие среди ВСУ|website=www.unian.net|access-date=2022-02-26}}</ref>, завязаліся [[вулічны бой|вулічныя баі]] ў сталіцы<ref name="rfi25022022">{{cite web|url=https://www.rfi.fr/ru/украина/20220226-третий-день-войны-россии-против-украины-штурм-киева-онлайн |title=Третий день войны России против Украины: штурм Киева. Онлайн |website=Международное французское радио|date=2022-02-25 |access-date=2022-02-25}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/russian/live/news-60355872 |title=Российское вторжение на Украину: В Киеве слышны стрельба и взрывы |website=Русская служба Би-би-си|date=2022-02-25 |access-date=2022-02-25}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.unian.net/war/bitva-za-kiev-na-pravom-beregu-razdayutsya-vzryvy-zavyazalis-ulichnye-boi-novosti-donbassa-11718712.html |title=Битва за Киев: на правом берегу раздаются взрывы, завязались уличные бои |website=УНИАН|date=2022-02-25 |access-date=2022-02-25}}</ref>. Ад раніцы сітуацыя ў сталіцы нармалізавалася, але [[Кіеўскі метрапалітэн]] працуе як сховішча, цягнікі не ходзяць, як і іншы гарадскі транспарт<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/war/skladna-i-napruzhena-klichko-dopoviv-pro-situaciyu-v-kiyevi-stanom-na-vechir-novini-kiyeva-11719897.html|title="Складна і напружена": Кличко доповів про ситуацію в Києві станом на вечір|website=www.unian.ua|access-date=2023-12-06}}</ref>. Удзень украінскі бок на ўсходзе страціў кантроль над пасёлкамі [[Станіца Луганская]] і [[Маркоўка (Луганская вобласць)|Маркаўка]] і вёскай [[Крымскае (Луганская вобласць)|Крымскае]] ў [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]]<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/13874935|title=Киев потерял контроль над Станицей Луганской, Крымским и Марковкой - ТАСС|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.interfax.com.ua/news/general/802505.html|title=Станица Луганская, Крымское и Марковка временно оккупированы российскими захватчиками – Гайдай|website=Интерфакс-Украина|access-date=2023-12-06}}</ref>. Баі ідуць каля [[Балаклія|Балакліі]] ў [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай вобласці]]. На поўдні ваеннае супрацьстаянне каля Мелітопаля і [[Марыупаль|Марыупаля]]. Расійскія войскі намагаліся атакаваць абласны цэнтр [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)|Мікалаеў]]<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/war/boji-idut-boji-bilya-balakleji-takozh-garyache-bilya-melitopolya-ta-mariupolya-deputat-novini-vtorgnennya-rosiji-v-ukrajinu-11719789.html|title=Бої ідуть біля Балаклеї, також "гаряче" біля Мелітополя та Маріуполя - депутат|website=www.unian.ua|access-date=2023-12-06}}</ref>. На дамбе пры ўпадзенні ракі [[Ірпінь]] у [[Кіеўскае вадасховішча]] падарвалі шлюзы, вада пачала затапліваць рачную даліну<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/war/na-dambi-cherez-richku-irpin-pidirvano-shlyuzi-voda-zatoplyuye-dolinu-richki-novini-kiyeva-11719369.html|title=На дамбі через річку Ірпінь підірвано шлюзи: вода затоплює долину річки|website=www.unian.ua|access-date=2023-12-06}}</ref>. Да гэтага дня ўкраінцы знішчылі ўсе шляхі, якія злучалі мясцовую чыгунку з расійскай<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/economics/transport/usi-zaliznichni-vuzli-z-rosiyeyu-zruynovano-ukrzaliznicya-novini-ukrajina-11719729.html|title=Усі залізничні вузли з Росією зруйновано - "Укрзалізниця"|website=www.unian.ua|access-date=2023-12-06}}</ref>. === 27—28 лютага === На поўнач ад Кіева з ночы ішлі баі. Расійскія танкі з боку [[Буча|Бучы]] ўвайшлі ў [[Ірпінь]], але ўкраінскім вайскоўцам удалося выбіць іх з горада<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/war/ukrajinski-viyskovi-vidbili-irpin-video-novini-kiyeva-11720461.html|title=Українські військові відбили Ірпінь (відео)|website=www.unian.ua|access-date=2023-12-06}}</ref>. Пасля начнога абстрэлу расійскія войскі прарваліся ў [[Харкаў]]<ref>[https://tvrain.ru/s/news/glava_obladministratsii_soobschil_o_proryve_ukrainskoj_oborony_harkova-548758/ Власти Харькова сообщили, что российские войска вошли в город]{{Недаступная спасылка}} // Телеканал «Дождь», 27.92.2022</ref><ref name="meduzakahovku">{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2022/02/27/vlasti-ukrainy-rossiyskie-voyska-voshli-v-harkov-i-vzyali-pod-kontrol-novuyu-kahovku|title=Власти Украины: российские войска вошли в Харьков и взяли под контроль Новую Каховку|website=Meduza|access-date=2023-12-06}}</ref>, яны праніклі ўглыб горада, дзе былі разгромлены<ref>[https://www.unian.ua/war/u-harkovi-ukrajinski-komandiri-povnistyu-peregrali-rosiyskih-okupantiv-gerashchenko-video-novini-harkova-11720443.html unian.ua]</ref>. У [[Бэрдзянск]] увайшла цяжкая тэхніка, расіяне ўзялі пад кантроль адміністрацыйныя будынкі<ref>[https://www.unian.net/war/i-o-mera-berdyanska-soobshchil-chto-okkupanty-vzyali-pod-kontrol-vse-adminzdaniya-goroda-novosti-donbassa-11721265.html unian.net]</ref>. 28 лютага пасля перамоў з гарадскім кіраўніком расійскія войскі без бою занялі горад [[Куп’янск]] Харкаўскай вобласці<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/mer-kupyanska-zayavil-chto-gorod-nahoditsya-pod-kontrolem-okkupantov-video-novosti-harkova-11721247.html|title=Мэр Купянска заявил, что город находится под контролем оккупантов (видео)|website=УНИАН|access-date=2022-02-28}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url= https://360tv.ru/news/mir/nuzhno-obedinjatsja-mer-kupjanska-zajavil-o-nachale-sotrudnichestva-s-rossijskimi-voennymi/|title=«Нужно объединяться». Мэр Купянска заявил о начале сотрудничества с российскими военными|website= 360°|access-date=2022-02-28}}</ref>. Удзень расійская армія масіравана абстраляла [[Харкаў]]<ref>[https://www.unian.net/war/okkupanty-obstrelyali-harkov-iz-gradov-desyatki-pogibshih-i-mnogo-ranenyh-novosti-harkova-11721967.html unian.net]</ref>. Адбываліся артылерыйскія і ракетныя абстрэлы на некаторых іншых напрамках. Расійскім бокам узяты пад кантроль [[Энэргадар]] і тэрыторыя вакол [[Запарожская АЭС|Запарожскай атамнай электрастанцыі]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/28/02/2022/621c76579a794747bf63a4a8|title=Минобороны заявило о взятии Запорожской АЭС под контроль|website=РБК|date=2022-02-28|access-date=2023-12-06}}</ref>. === 1—3 сакавіка === З паўночнага захаду ад Кіева расійскія падраздзяленні пад артылерыйскімі атакамі ўкраінцаў спрабавалі згрупавацца і перагрупавацца. Удзень быў нанесены ракетны ўдар па тэлевежы. У выніку ракетнага абстрэлу [[Харкаў|Харкава]] пацярпеў цэнтр горада. Працягвалася [[Абарона Херсона (2022)|абарона Херсона]], у горадзе ішлі вулічныя баі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/samymi-goryachimi-tochkami-v-ukraine-seychas-yavlyayutsya-severo-zapad-ot-kieva-herson-i-harkov-arestovich-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11724223.html|title=Самыми горячими точками в Украине сейчас являются северо-запад от Киева, Херсон и Харьков - Арестович|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>. У Данецкай вобласці расійскія ваенныя сілы імкнуліся да акружэння [[Марыупаль|Марыупаля]]<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/13909437|title=Басурин заявил, что окружение Мариуполя будет полностью закончено 1 марта - ТАСС|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref>. Паблізу [[Горлаўка|Горлаўкі]] ў палон трапілі мясцовыя педагогі, якія пасля мабілізацыі ў «ДНР» ваявалі на расійскім баку<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/iz-plena-pod-strazhu-arestovany-13-pedagogov-iz-gorlovki-voevavshih-na-storone-rossiyan-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11730367.html|title=Из плена-под стражу: арестованы 13 педагогов из Горловки, воевавших на стороне россиян|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>. 2 сакавіка, як паведаміў Генеральны штаб, Узброеныя сілы Украіны на асобных напрамках пачынаюць перахопліваць ініцыятыву. Расійскія войскі прасоўваліся ў напрамку [[Макарыў]] — Брусілаў — [[Фасціў]] і часткаю сіл — на [[Кіеў]]. Наступаючыя на [[Ірпінь]] былі спынены. Перадавыя падраздзяленні знаходзіліся ў [[Жытомірская вобласць|Жытомірскай вобласці]]. Наступленне ў раёне [[Чарнігаў|Чарнігава]] захлынулася<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/vsu-na-otdelnyh-napravleniyah-nachinayut-perehvatyvat-iniciativu-u-rossiyskih-okkupantov-genshtab-novosti-odessy-11725765.html|title=ВСУ на отдельных направлениях начинают перехватывать инициативу у российских оккупантов - Генштаб|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>. Танкавыя і агульнавайскавыя падраздзяленні Расіі вялі наступальныя дзеянні ў напрамку [[Краснаград]]а і [[Ізюм]]а з мэтай стварэння ўмоў для акружэння групоўкі ўкраінскіх сіл на ўсходзе. На поўдні расійскія войскі занялі [[Херсон]], яны ўвайшлі ў [[Балаклія|Балаклію]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/rossiyskie-zahvatchiki-voshli-v-balakleyu-gorodskoy-golova-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11725966.html|title=Российские захватчики вошли в Балаклею - городской голова|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>, працягвалася наступленне ў кірунку [[Запарожжа]] і на [[Марыупаль]], няўдалай аказалася спроба захапіць [[Баштанка|Баштанку]] ў Мікалаеўскай вобласці, пачаліся баі за [[Вазнэсэнск]] на рацэ [[Паўднёвы Буг]], дзе абаронцамі былі ўзарваны масты. 3 сакавіка расійская авіяцыя здзейсніла атаку на [[Чарнігаў]], гэта прывяло да ахвяр сярод цывільнага насельніцтва<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/GeneralStaff.ua|title=Facebook|website=www.facebook.com|access-date=2023-12-06}}</ref>. === 4—25 сакавіка === Расійскія войскі працягвалі наступальную аперацыю, засяродзіўшы асноўныя высілкі на акружэнні гарадоў [[Кіеў]], [[Харкаў]], [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)]], выхадзе на адміністратыўныя межы ў [[Луганская вобласць|Луганскай]] і [[Данецкая вобласць|Данецкай]] абласцях, стварэнні сухапутнага калідора з [[Крым]]ам; наносіліся авіяцыйныя ўдары па аб’ектах інфраструктуры<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/v-genshtabe-rasskazali-kak-proshli-desyatye-sutki-voyny-v-ukraine-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11731003.html|title=В Генштабе рассказали, как прошли десятые сутки войны в Украине|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>. Як паведаміла брытанская выведка, расійскія войскі цягам 4-5 сакавіка мінімальна прасунуліся наперад<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://twitter.com/DefenceHQ/status/1500598902042542080|title=https://twitter.com/DefenceHQ/status/1500598902042542080|website=X (formerly Twitter)|access-date=2023-12-06}}</ref> Уначы з 3 на 4 сакавіка расійскія войскі атакавалі [[Запарожская АЭС|Запарожскую АЭС]]. Сітуацыю на АЭС узяла пад кантроль Росгвардыя<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/14005689|title=Охранявшие Запорожскую АЭС нацгвардейцы сдали оружие и отпущены домой - ТАСС|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref>. [[Валнаваха]] і [[Марыупаль]] знаходзіліся ў атачэнні. 11 сакавіка Міністэрства абароны Расіі паведаміла аб вызваленні Валнавахі войскамі ДНР<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/14035753|title=Минобороны РФ сообщило об освобождении Волновахи войсками ДНР - ТАСС|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref>. [[Файл:Ukrainian rescuers check the remains of a street in Chernigiv.jpg|thumb|Ратавальнікі ў [[Чарнігаў|Чарнігаве]], 6 сакавіка.]] 4 сакавіка ўкраінскія войскі адкінулі суперніка на паўночны захад ад Кіева, замацаваліся ў [[Ірпінь|Ірпіні]], атакавалі [[Буча|Бучу]], [[Гастомэль]], [[Макарыў]]<ref>[https://svb1234.azureedge.net/a/31735892.html Радыё Свабода] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220305182701/https://svb1234.azureedge.net/a/31735892.html |date=5 сакавіка 2022 }}</ref>. Складаная сітуацыя была ў [[Чарнігаў|Чарнігаве]]. Расійскі бок абсталёўваў пазіцыі ў раёнах населеных пунктаў [[Мыхайла-Кацюбынскэ]], Ляўковічы, Жукоткі, [[Гарадня]] Чарнігаўскай вобласці<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/GeneralStaff.ua/posts/270736931906059|title=Facebook|website=www.facebook.com|access-date=2023-12-06}}</ref>. Украінскі бок прызнаў страту горада [[Трасцянэць]] у [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]], абласны цэнтр трымаў асаду<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/v-sumah-posle-rossiyskih-obstrelov-zhiteli-sobirayut-taluyu-vodu-video-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11729836.html|title=В Сумах после российских обстрелов жители собирают талую воду (видео)|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>, у той жа час пагранічнікі і ваенныя аб’явілі, што выйшлі да ўкраінска-расійскай мяжы. Вяліся абстрэлы [[Харкаў|Харкава]]. Паводле інфармацыі ад Узброеных сіл Украіны яны да 5 сакавіка перайшлі ў контрнаступленне пад Харкавам<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/na-harkovskom-napravlenii-vsu-ottesnili-okkupantov-k-granice-novosti-harkova-11729965.html|title=На Харьковском направлении ВСУ оттеснили оккупантов к границе|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>, за наступны дзень узялі пад кантроль [[Чугуіў]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/vsu-osvobodili-ot-okkupantov-gorod-chuguev-i-likvidirovali-dvuh-rossiyskih-podpolkovnikov-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11732008.html|title=ВСУ освободили от оккупантов город Чугуев и ликвидировали двух российских подполковников|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>. Вяліся баі за горад [[Ізюм]], у паўночнай частцы якога замацаваліся расійскія войскі. Жорсткія баі ішлі ў [[Рубежнае|Рубежным]] і Папаснай, абстрэльваліся [[Лісічанск]] і [[Севераданецк]] на Луганшчыне. Пад ударамі знаходзіліся [[Аўдзііўка]] і Мар’інка паблізу Данецка. Згодна з дамовамі пачалася эвакуацыя насельніцтва з аточаных войскамі [[Валнаваха|Валнавахі]] і [[Марыупаль|Марыупаля]], аднак праз абстрэлы намер не ажыццявілі. Цягам часу ўдалося арганізаваць гуманітарныя калідоры на асобных напрамках. [[Файл:Біля_порту_Бердянська_ЗСУ_знищили_російський_десантний_корабель_«Саратов».jpg|міні|Падпалены карабель у порце [[Бэрдзянск]]а, 24 сакавіка.]] Расійскія ваенна-марскія сілы блакавалі ўзбярэжжа Чорнага мора, наносілі ракетныя ўдары па аб’ектах на тэрыторыі Украіны. У [[Бэрдзянск]]у быў знішчаны расійскі дэсантны карабель «[[Саратаў (карабель)|Саратаў]]»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://twitter.com/DefenceHQ/status/1508184994061209601|title=https://twitter.com/DefenceHQ/status/1508184994061209601|website=X (formerly Twitter)|access-date=2023-12-06}}</ref>. У занятых расійскімі войскамі [[Херсон]]е, [[Кахоўка|Кахоўцы]], [[Мелітопаль|Мелітопалі]], [[Энергадар]]ы адбываліся праўкраінскія пратэсты. Акупанты адступілі ад [[Вазнэсэнск]]а ў бок Мікалаева, асада якога працягвалася. Да 25 сакавіка паводле заявы Міністэрства абароны Расіі асноўныя задачы першага этапу аперацыі былі выкананы, наступнай галоўнай мэтай названа вызваленне Данбаса<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/14188667|title=Операция на Украине идет по плану, задачи первого этапа решены. МО РФ подвело итоги месяца - ТАСС|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref>. === з 26 сакавіка === Расійскія падраздзяленні знаходзіліся на паўночны захад і паўночны ўсход ад Кіева, абстрэльвалі прадмесці, пасля баёў увайшлі ў [[Славутыч]] на поўначы Кіеўскай вобласці на левым беразе Дняпра, у той жа час яны адступілі з раёнаў [[Лук’яніўка (Барышыўскі раён)|Лук’яніўкі]] і [[Рудныцкэ (Барышыўскі раён)|Рудныцкага]]<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/war/okupanti-ne-vikonali-zhodnogo-z-postavlenih-zavdan-genshtab-pro-situaciyu-na-fronti-novini-vtorgnennya-rosiji-v-ukrajinu-11761150.html|title=Окупанти намагаються вирішити проблеми з логістикою та забезпеченням - Генштаб|website=www.unian.ua|access-date=2023-12-06}}</ref>, украінскі сцяг узняты над [[Макарыў|Макарывам]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/minoborony-po-makarovu-zahvatchiki-rf-nanosyat-raketnye-i-artilleriyskie-udary-video-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11759746.html|title=Минобороны: по Макарову захватчики РФ наносят ракетные и артиллерийские удары (видео)|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>. 28 сакавіка паведамлена аб вызваленні горада [[Ірпінь]], 31 сакавіка — [[Буча|Бучы]], 1 красавіка — [[Гастомэль|Гастомэля]] і [[Іванкіў|Іванківа]]. Расійскія войскі 31 сакавіка пакінулі [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскую АЭС]], 2 красавіка тут узняты сцяг Украіны<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/society/zahvat-rossiey-chaes-na-chaes-podnyali-ukrainskiy-flag-foto-novosti-ukrainy-11769853.html|title=На ЧАЭС подняли украинский флаг (фото)|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>. У гэты дзень Міністэрства абароны паведаміла аб вызваленні ўсёй [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]]<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/ganna.maliar/posts/2124154511076913|title=Facebook|website=www.facebook.com|access-date=2023-12-06}}</ref>. [[Чарнігаў]] знаходзіўся пад абстрэламі, без электрычнасці, вады і цяпла<ref>{{Cite web|url=https://t.me/chernigivskaODA/670|title=🇺🇦 В'ячеслав Чаус/ Чернігівська ОДА (ОВА)|website=Telegram|access-date=2023-12-06}}</ref>. Паступова на дадзеным напрамку асобныя расійскія падраздзяленні адцягваліся да дзяржаўнай мяжы. 1 красавіка расіяне пакінулі [[Гародня (Чарнігаўская вобласць)|Гарадню]]<ref>[https://suspilne.media/224371-pidirvali-perepravu-i-pisli-rosijski-okupanti-vijsli-z-gorodni/ suspilne.media]</ref>, 2 красавіка ўкраінскія вайскоўцы ўвайшлі ў [[Мыхайла-Кацюбынскэ]]<ref>[https://www.facebook.com/kommander.nord/posts/2112837795563674 facebook.com/kommander.nord]</ref>. Напачатку красавіка адноўлены кантроль над усёй тэрыторыяй Чарнігаўскай вобласці. 26 сакавіка ўкраінскі бок заявіў аб вызваленні горада [[Трасцянэць]] у Сумскай вобласці<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/bitva-za-sumshchinu-trostyanec-osvobozhden-ot-rossiyskih-okkupacionnyh-voysk-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11760913.html|title=Тростянец освобожден от российских оккупационных войск|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>, працягваліся баі ў Канатопскім, Ахтырскім і Сумскім раёнах<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/war/u-genshtabi-rozpovili-plani-okupantiv-shchodo-kiyeva-namagatimutsya-blokuvati-novini-kiyeva-11761144.html|title=Окупанти перегруповуються для блокування Києва із південно-західного напрямку - Генштаб|website=www.unian.ua|access-date=2023-12-06}}</ref>. 4 красавіка галава адміністрацыі паведаміў, што ў Сумскай вобласці ўжо няма захопленых расіянамі населеных пунктаў<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-regions/3448407-na-sumsini-vze-nemae-zahoplenih-rosianami-naselenih-punktiv-ide-ihna-zacistka.html|title=На Сумщині вже немає захоплених росіянами населених пунктів, іде їхня зачистка|website=www.ukrinform.ua|date=2022-04-04|access-date=2023-12-06}}</ref>. Узброеныя сілы Украіны ўтрымлівалі пазіцыі паблізу [[Харкаў|Харкава]], па асобных напрамках перайшлі ў контрнаступ. Пад атаку трапілі некаторыя аб’екты на сумежнай тэрыторыі [[Белгародская вобласць|Белгародскай вобласці]] Расіі. 1 красавіка здзейснены авіяцыйны ўдар па нафтабазе ў [[Белгарад]]зе, у выніку якога ўзнік пажар<ref>[https://tass.ru/proisshestviya/14251495 tass.ru]</ref>. Вяліся баі ў раёне [[Ізюм]]а<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/war/novini-harkova-zsu-bilya-izyuma-zbili-rosiyskiy-litak-novini-harkova-11761468.html|title=ЗСУ біля Ізюма збили російський літак, біля Харкова перейшли у контрнаступ - ОВА|website=www.unian.ua|access-date=2023-12-06}}</ref>, блакіраванага<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/multimedia/video/war/10353982-izyum-uzhe-20-dney-nahoditsya-pod-blokadoy-rossiyskih-voennyh.html|title=Изюм уже 20 дней находится под блокадой российских военных|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref> (затым занятага) расійскімі войскамі, якія таксама пераправіліся цераз [[Северскі Данец]] і прасоўваліся ў бок [[Барвенкава]] і [[Славянск]]а<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/zahvat-mariupolya-i-nastuplenie-u-izyuma-v-genshtabe-rasskazali-o-planah-rossiyan-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11777154.html|title=Россияне сосредотачивают усилия на захвате Мариуполя и наступлении в районе Изюма - Генштаб|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>. У напрамках населеных пунктаў [[Гуляйполе]] і [[Запарожжа]] ўкраінскія вайскоўцы стрымлівалі суперніка<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/war/viyna-v-ukrajini-zvedennya-genshtabu-zsu-stanom-na-06-00-28-bereznya-shchodo-vtorgnennya-rf-novini-vtorgnennya-rosiji-v-ukrajinu-11762398.html|title=ЗСУ стримують окупантів, які намагаються прорвати оборону Києва - Генштаб|website=www.unian.ua|access-date=2023-12-06}}</ref>. На Луганшчыне здзяйсняліся артылерыйскія і авіяцыйныя абстрэлы [[Севераданецк]]а, [[Лісічанск]]а, Рубежнага, [[Папасна]]й<ref>{{Cite web|url=https://t.me/UA_National_Police/2819|title=Національна поліція України 🇺🇦|website=Telegram|access-date=2023-12-06}}</ref>. Паблізу Данецка атакаваліся [[Аўдзееўка]], [[Мар’інка]], [[Краснагорыўка]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/rossiyane-hotyat-okruzhit-vsu-na-vostoke-i-vyyti-na-admingranicy-luganshchiny-i-donetchiny-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11769769.html|title=Россияне планируют окружить Объединенные силы и выйти на границы Луганской и Донецкой областей|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>. У разбураным [[Марыупаль|Марыупалі]] адбываліся вулічныя баі. === з 18 красавіка === Расійскія ўзброеныя сілы стваралі наступальную групоўку ва ўсходняй аперацыйнай зоне. 18 красавіка заняты горад [[Крэмінна]] на Луганшчыне<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/voyna-v-ukraine-situaciya-na-donbasse-okkupanty-zashli-v-kremnevuyu-na-luganshchine-nachalis-ulichnye-boi-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11791002.html|title=Оккупанты зашли в Кременную на Луганщине, начались уличные бои|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>. Да 8 мая ўкраінскія войскі адышлі з [[Папасная|Папаснай]]. Цягам мая праціўнік заняў [[Рубіжнэ]], атакаваў [[Севераданецк]], замацоўваўся ў раёне [[Лыман]]а<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/war/rossiyskie-okkupanty-vyveli-svoi-podrazdeleniya-iz-limana-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11846841.html|title=Российские оккупанты вывели свои подразделения из Лимана|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06}}</ref>, наступаў з боку Папаснай у напрамку [[Лісічанск]]а і [[Бахмут]]а. 25 мая ўзяты [[Севераданецк]], 3 ліпеня Міністэрства абароны Расіі заявіла пра поўны кантроль над [[Лісічанск]]ам<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/15109067|title=Шойгу доложил Путину об освобождении Луганской Народной Республики - ТАСС|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref>, апошнім значным горадам Луганскай вобласці. 21 красавіка міністр абароны Расіі абвясціў аб узяцці пад кантроль [[Марыупаль|Марыупаля]], за выключэннем тэрыторыі завода «Азоўсталь», які было загадана заблакаваць<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/14434291|title=Отмена штурма "Азовстали" и освобождение Мариуполя. Что обсудили Путин и Шойгу на встрече - ТАСС|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref>. Наносіліся масіраваныя артылерыйскія і авіяцыйныя ўдары. Пры дапамозе [[ААН]] і [[Міжнародны камітэт Чырвонага Крыжа|Міжнароднага камітэта Чырвонага Крыжа]] была праведзена эвакуацыя цывільнага насельніцтва. З 16 мая абаронцы пачалі складваць зброю, 20 мая расійскі бок заявіў аб поўным вызваленні камбіната «Азоўсталь»<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/voennaya-operaciya-na-ukraine/14696541|title=Силы ДНР начали выводить военную технику из освобожденного Мариуполя - ТАСС|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref>. Паблізу [[Данецк]]а адбываліся пазіцыйныя сутыкненні. Расійскія фарміраванні атакавалі ў напрамку [[Бахмут]]а, [[Сівэрск]]а, [[Салэдар]]а, Аўдзееўкі. Украінскія вайскоўцы ажыццявілі контрнаступальныя дзеянні на поўнач і паўночны ўсход ад [[Харкаў|Харкава]], але абстрэлы горада з цягам часу аднавіліся. Расійскія войскі спрабавалі развіць наступленне ад Ізюма ў кірунку [[Барвенкава]] і [[Славянск]]а. Узброеныя сілы Украіны распачалі контрнаступальныя дзеянні на херсонскім напрамку, захапілі плацдармы на левым беразе ракі [[Інгулец]]. Цягам лета былі выведзены з ладу стацыянарныя масты цераз Дняпро, расійская групоўка на правым беразе ракі цярпела цяжкасці з забеспячэннем. 30 чэрвеня расійскія войскі пакінулі [[Змяіны востраў]]. === з 29 жніўня === 29 жніўня Узброеныя сілы Украіны разгарнулі наступальныя дзеянні ў [[Херсонская вобласць|Херсонскай вобласці]] на правабярэжжы [[Дняпро|Дняпра]]. 4 верасня 2022 паведамлена аб вызваленні [[Высакапілля]]. 8 кастрычніка здарыўся [[выбух на Крымскім мосце]], у выніку была моцна пашкоджана адна з ключавых артэрый забеспячэння паўднёвай групоўкі расійскіх войск. 9 лістапада міністр абароны РФ Сяргей Шайгу загадаў пачаць адвод войск за Дняпро<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/16283583|title=Шойгу приказал приступить к отводу войск за Днепр|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref>. 10 лістапада вызвалена [[Снігурыўка]]. 11 лістапада ўкраінскі спецназ зайшоў у [[Херсон]] на хвасце ў расійскай арміі, якая на плаўсродках пакідала правы бераг Дняпра, падрываючы за сабою масты<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://d367rzjs5oyeba.cloudfront.net/302900|title=Херсон сустрэў украінскія войскі кветкамі і сцягамі. У Расіі прыгнечанасць і сумневы|website=Наша Ніва|access-date=2023-12-06}}</ref>, над будынкам Херсонскай адміністрацыі з’явіўся ўкраінскі сцяг. 6 верасня распачалося ўкраінскае [[Харкаўскае контрнаступленне Узброеных сіл Украіны (2022)|наступленне]] на ўсходзе Харкаўскай вобласці. 8 верасня паведамлена аб узяцці пад кантроль [[Балаклея|Балаклеі]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/russianworld/minoborony-rossii-umolchalo-o-potere-balaklei-11973267.html|title=Минобороны России умолчало о потере Балаклеи|website=www.unian.net|access-date=2023-12-06|archive-date=24 жніўня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250824115909/https://www.unian.net/russianworld/minoborony-rossii-umolchalo-o-potere-balaklei-11973267.html|url-status=dead}}</ref>. Да 10 верасня расійскія войскі, якія знаходзіліся ў раёнах Балаклеі і [[Ізюм]]а, перагрупаваныя і перакінуты для нарошчвання сіл на данецкім напрамку<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/15714735|title=Минобороны РФ заявило о перегруппировке войск в районе Балаклеи и Изюма - ТАСС|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref>, украінская армія заняла Ізюм. Да 16 верасня цалкам вызвалены [[Куп’янск]]. 1 кастрычніка ва Узброеных сілах Украіны заявілі аб завяршэнні акружэння расійскай групоўкі ў раёне [[Лыман]]а<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/war/oficiyno-rosiyski-viyska-u-limani-otocheno-11996703.html|title=Офіційно: російське угрупування в районі Лиману оточене|website=www.unian.ua|access-date=2023-12-06}}</ref>, горад быў вызвалены<ref name="Institute for the Study of War">{{Cite web|lang=en|url=http://dev-isw.bivings.com/|title=Institute for the Study of War|website=Institute for the Study of War|access-date=2023-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220325065358/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-march-24|archivedate=25 сакавіка 2022|url-status=dead}}</ref>. Баявыя дзеянні разгортваліся на захад ад [[Крэмінна]]й і [[Сватавэ]]. Расійскія сілы наступалі на [[Бахмут]], [[Салэдар]], [[Аўдзііўка|Аўдзііўку]], [[Вуглэдар]]. Фронт у Запарожскай вобласці адзначаўся адноснай стабільнасцю. 10 кастрычніка 2022 г. Расійская Федэрацыя пачала атакі на аб’екты крытычнай інфраструктуры Украіны, за суткі было пашкоджана 30 % энергетычнай інфраструктуры. Білі па электрападстанцыях, аб’ектах гідраэнергетыкі і цеплавой генерацыі. Па ўсёй краіне пачалося аварыйнае адключэнне электразабеспячэння. 15 лістапада Расія выпусціла па тэрыторыі Украіны сто ракет, гэта быў самы масавы абстрэл энергасістэмы з пачатку вайны. 23 лістапада Расія зноў ударыла, Мінэнергетыкі Украіны заявіла аб тым, што блэкаўт пачаўся ва ўсёй энергасістэме<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/war/putin-hoche-vikoristati-viynu-yak-zbroyu-ale-yomu-ce-ne-vdastsya-stoltenberg-12058362.html|title=Путін хоче використати зиму як зброю, але йому це не вдасться - Столтенберг|website=www.unian.ua|access-date=2023-12-06}}</ref>. Новы масіраваны ракетны ўдар нанесены 5 снежня, расійскія войскі выпусцілі семдзесят ракет, украінскія сілы супрацьпаветранай абароны шэсцьдзясят з іх збілі<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/war/obstril-kijivskoji-oblasti-sogodni-stali-vidomi-vazhlivi-podrobici-novini-kiyeva-12068223.html|title=Стали відомі подробиці про "приліт" у Київській області|website=www.unian.ua|access-date=2023-12-06}}</ref>. Наступныя масіраваныя ракетныя атакі здзейснены 16 снежня і 29 снежня. === 2023 год === [[Файл:Destructions_in_Dnipro_after_Russian_attack,_2023-12-29_(01).jpg|thumb|Наступствы пападання ракеты, [[Дніпро]], 29 снежня.]] З пачатку 2023 года працягваліся расійскія ракетныя атакі на аб’екты крытычнай інфраструктуры Украіны, іх інтэнсіўнасць паступова зменшылася. Актыўныя баявыя дзеянні адбываліся на ўсходнім кірунку. 19 студзеня была акупавана расійскімі войскамі [[Клішчыіўка]]. Да 25 студзеня Узброеныя сілы Украіны пакінулі [[Салэдар]]. Ішлі гарадскія баі ў [[Бахмут|Бахмуце]], расійскі бок наступаў у раёне [[Аўдзііўка|Аўдзііўкі]], працягваліся баявыя дзеянні ў [[Мар’інка|Мар’інцы]] з захаду ад Данецка. Расійскае наступленне ў раёне [[Вуглэдар]]а хутка было спынена. Да сярэдзіны мая ўкраінскія вайскоўцы выцеснены на заходнія ўскраіны Бахмута, адначасова распачалі контратакі на флангах паблізу горада. 21 мая Міністэрства абароны Расіі заявіла аб поўным кантролі над горадам, баі за які вяліся са жніўня 2022 года<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/17803963|title=Минобороны России заявило о полном освобождении Артемовска|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref>. Сілы абароны Украіны стрымлівалі праціўніка на захадзе [[Луганская вобласць|Луганскай]] і паўночным усходзе [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай]] абласцей. На тэрыторыі [[Херсонская вобласць|Херсонскай вобласці]] лінія фронту праходзіла па [[Дняпро|Дняпры]]. 6 чэрвеня была падарвана<ref>{{Cite web|lang=by-BY|url=https://blr.belta.by/president/view/na-zlodzei-i-shapka-garyts-lukashenka-vykazausja-pra-vinavatyh-u-padryve-kahouskaj-ges-128920-2023/|title="На злодзеі і шапка гарыць". Лукашэнка выказаўся пра вінаватых у падрыве Кахоўскай ГЭС|website=БелТА|date=2023-06-08|access-date=2023-12-06}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/society/pidriv-kahovskoji-ges-yaki-naslidki-ce-matime-dlya-ukrajinskogo-sudnoplavstva-12286263.html|title=Підрив Каховської ГЕС: які наслідки це матиме для українського судноплавства|website=www.unian.ua|access-date=2023-12-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/17942959|title=Провал наступления Киева и цели теракта на Каховской ГЭС. О чем заявил Шойгу|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref> і разбурана [[Кахоўская ГЭС]]. Ад пачатку чэрвеня ўкраінскія войскі развівалі наступальныя дзеянні паблізу Бахмута, на памежжы Данецкай і Запарожскай абласцей, а таксама на асобных участках фронту ў [[Запарожская вобласць|Запарожскай вобласці]], у тым ліку на поўдзень ад {{нп5|Врэміўка|Врэміўкі|uk|Времівка}} і ў напрамку [[Работынэ|Работына]]. Расійскі бок папярэдне выбудаваў тут лінію абароны<ref>[https://tass.ru/armiya-i-opk/20039501 tass.ru]</ref>. Узброеныя сілы Украіны замацаваліся ў раёне [[Краснагорыўка|Краснагорыўкі]] на ўчастку тэрыторыі, якая была пад расійскім кантролем з 2014 года<ref>[https://twitter.com/DefenceHQ/status/1673568034710069251 twitter.com/DefenceHQ/]</ref>. 17 верасня была вызвалена [[Клішчыіўка]]<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://novosti.dn.ua/news/357957-ukrayinski-vijskovi-zvilnyly-klishhiyivku-pid-bahmutom|title=Українські військові звільнили Кліщіївку під Бахмутом|website=novosti.dn.ua|access-date=2023-12-06}}</ref>. Летняе ўкраінскае контрнаступленне прывяло да абмежаваных поспехаў, добра ўмацаваная лінія абароны, якую падрыхтавала Расія, выстаяла<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.reuters.com/graphics/UKRAINE-CRISIS/MAPS/klvygwawavg/#four-factors-that-stalled-ukraines-counteroffensive|title=Four factors that stalled Ukraine's counteroffensive|website=Reuters|access-date=2023-12-21}}</ref>. У кастрычніку Міністэрства абароны Расіі паведаміла аб прасоўванні расійскіх войск у раёне [[Аўдзііўка|Аўдзііўкі]]<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/18976415|title=Минобороны РФ сообщило об улучшении положения по переднему краю в районе Авдеевки|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref>. Адбываліся наступальныя дзеянні Украіны ў Херсонскай вобласці<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://iz.ru/1591381/2023-10-18/putin-nazval-bezrezultatnym-nastuplenie-vsu-na-khersonskom-napravlenii|title=Путин назвал безрезультатным наступление ВСУ на херсонском направлении|first=Никита|last=Горбунов|website=Известия|date=2023-10-18|access-date=2023-12-06}}</ref>, на левым беразе Дняпра<ref name="Institute for the Study of War"/>, з сярэдзіны кастрычніка ўкраінскі бок утрымлівае плацдарм каля сяла [[Крынкы]]<ref>[https://nashaniva.com/332174 nashaniva.com]</ref>. Пад канец восені пасіліліся расійскія паветраныя ўдары, у тым ліку з дапамогай кіраваных авіябомб<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/war/rosiya-postavila-sumniy-rekord-z-aviabomb-v-ukrajini-detali-12472911.html|title=Росія "знищує" КАБами Україну: за листопад є сумний рекорд|website=УНІАН|access-date=2023-12-06}}</ref>. Масіраваны налёт беспілотнікаў па [[Кіеў|Кіеве]] і [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] ў ноч на 25 лістапада ўкраінскія ўлады назвалі самым маштабным з пачатку вайны. Яшчэ больш масіраваная паветраная атака з выкарыстаннем беспілотных апаратаў і ракет розных тыпаў была здзейснена ў ноч на 29 снежня<ref>{{Cite web|lang=uk|url=m|title=Масштабний удар по Україні|website=УНІАН|access-date=2023-12-29}}</ref>, пад удар трапілі [[Кіеў]], [[Харкаў]], [[Дніпро]], [[Адэса]], [[Запарожжа]], [[Львоў]]. У канцы года на фронце ўкраінскі бок у асноўным перайшоў да абароны. Найбольш інтэнсіўныя пазіцыйныя і сустрэчныя баі адбываліся на ўсход ад [[Купянск]]а ў Луганскай вобласці, у раёнах [[Бахмут]]а, [[Аўдзііўка|Аўдзііўкі]], [[Мар’інка|Мар’інкі]] Данецкай вобласці, [[Работынэ|Работына]] Запрарожскай, [[Крынкы|Крынак]] Херсонскай вобласці<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-december-20-2023|title=Russian Offensive Campaign Assessment, December 20, 2023|website=ISW|access-date=2023-12-21}}</ref>. 25 снежня Міністэрства абароны Расіі паведаміла аб узяціі Мар’інкі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/19625885|title=ВС РФ полностью освободили Марьинку|website=ТАСС|access-date=2023-12-26}}</ref>. Цягам года была істотна аслаблена расійская карабельная групоўка ў заходняй частцы [[Чорнае мора|Чорнага мора]]<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/war/u-vms-poyasnili-chomu-rosiya-perestala-obstrilyuvati-ukrajinu-kalibrami-12495612.html|title=У ВМС пояснили, чому Росія перестала обстрілювати Україну "Калібрами"|website=УНІАН|access-date=2023-12-27}}</ref>. === 2024 год === Напачатку года ліня фронту была адносна стабільнай, вайна мела ў асноўным пазіцыйны характар. Расійскі бок паступова нарошчваў наступальныя дзеянні. Міністр абароны Расіі [[Сяргей Шайгу]] заявіў аб узяцці цягам студзеня трох населеных пунктаў: Вясёлага паблізу [[Данецк]]а, Крахмальнага і Табаіўкі ў Купянскім раёне [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай вобласці]]<ref>[https://www.1tv.ru/news/2024-02-02/470087-sergey_shoygu_soobschil_ob_osvobozhdenii_treh_naselennyh_punktov_za_mesyats 1tv.ru]</ref>. Расійскае наступленне развівалася з захаду ад Данецка, на поўнач і поўдзень ад [[Аўдзііўка|Аўдзііўкі]]. У першай палове лютага горад быў напаўаточаны, расійскія падраздзяленні зайшлі ў яго асобныя раёны. Украінскае камандаванне абвесціла аб вывадзе падзраздзяленняў Узброеных сіл Украіны з Аўдзііўкі ў ноч на 17 лютага<ref>[https://tass.ru/armiya-i-opk/20012377 tass.ru]</ref>. Далей расійскія войскі прасунуліся на захад ад Аўдзііўкі. Атакавалася [[Краснагорыўка]], на поўнач ад Мар’інкі. Расійскі бок разгортваў наступальныя дзеянні ад Бахмута на [[Часаў Яр]]. У красавіку захоплена [[Ачэрэтынэ]] на паўночны захад ад Аўдзііўкі. Затым пачалося наступленне на [[Пакроўск (Украіна)|Пакроўск]]. [[Файл:Epicentr_store_in_Kharkiv_after_Russian_attack,_2024-05-25_(01).jpg|250px|thumb|{{нп3|Удары па Харкаву 25 мая 2024 года|Пажар у гандлёвым цэнтры|uk|Удари по Харкову 25 травня 2024 року}} ў [[Харкаў|Харкаве]] пасля атакі 25 мая.]] 10 мая з расійскай тэрыторыі пачалося наступленне на паўночны ўсход Харкаўскай вобласці, завязаліся баі за [[Ваўчанск (Харкаўская вобласць)|Ваўчанск]], наносіліся авіяракетныя ўдары па [[Харкаў|Харкаву]]. Прасоўванне расійскіх войск да канца мая было спынена. У пачатку жніўня штурмавыя групы ўкраінскіх дэсантнікаў прарвалі мяжу Расіі ў [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] і за некалькі дзён занялі райцэнтр [[Суджа]]. У [[Запарожская вобласць|Запарожскай вобласці]] актыўныя баявыя деянні адбываліся ў раёне [[Работынэ|Работына]]. Увосень расійская армія змагла нарасціць тэмпы прасоўвання, у першую чаргу ў Данецкай вобласці, захапіць гарады [[Вуглядар]] і [[Сялідава]]. Укарінскія вайскоўцы напачатку года ўтрымлівалі плацдарм на левым беразе [[Дняпро|Дняпра]] ў раёне [[Крынкы|Крынак]] у [[Херсонская вобласць|Херсонскай вобласці]]. Улетку адбываліся баі на астравах<ref>[https://tass.ru/proisshestviya/21238481 tass.ru]</ref>. Караблі Чарнаморскага флоту Расіі цярпелі ад украінскіх атак. === 2025 год === 13 сакавіка 2025 года Міністэрства абароны Расіі заявіла аб вызваленні [[Суджа|Суджы]]. Затым расійскія войскі разгарнулі наступальныя дзеянні ў прыгранічных раёнах [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]]. У [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай вобласці]] ішлі баі ў [[Ваўчанск (Харкаўская вобласць)|Ваўчанску]] і [[Купянск]]у. На поўначы Данецкай вобласці да вясны расійскі бок заявіў аб кантролі над [[Тарэцк]]ам, а ўлетку аб кантролі над [[Часіў Яр|Часавым Ярам]]. Пачаліся наступальныя дзеянні на [[Касцянтыніўка (Данецкая вобласць)|Канстанцінаўку]]. У снежні ўкраінскія войскі адышлі з [[Сівэрск|Северска]], працягваліся баі ўздоўж ракі [[Северскі Данец]]. Расійскія войскі развівалі наступленне ў [[Пакроўск (Украіна)|Пакроўску]] і [[Мырнаград]]зе. Расійскае наступленне разгортвалася на поўдні Данецкай вобласці, на мяжы з [[Запарожская вобласць|Запарожскай]] і [[Днепрапятроўская вобласць|Днепрапятроўскай]] абласцямі. Да канца года завязаліся баі за [[Гуляйполе]]. На левабярэжжы [[Дняпро|Дняпра]] расійскія войскі наступалі на [[Стэпнагірск]]. Баявыя дзеянні вяліся ў ніжнім цячэнні Дняпра ў [[Херсонская вобласць|Херсонскай вобласці]]. Ракетамі і беспілотнымі апаратамі атакаваліся інфраструктурныя аб'екты Украіны. Караблі Чарнаморскага флоту Расіі замест [[Крым]]а ў якасці базы выкарыстоўвалі пераважна [[Наварасійск]]. == Мірныя ініцыятывы == {{Main|Перамовы паміж Украінай і Расіяй (2022)}} 24 лютага 2022 года расійскае кіраўніцтва паведаміла пра гатоўнасць правесці перамовы з украінскім кіраўніцтвам<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.forbes.ru/society/456867-kreml-nazval-uslovia-dla-peregovorov-rossii-s-ukrainoj|title=Кремль назвал условия для переговоров России с Украиной|website=Forbes.ru|access-date=2022-02-27}}</ref>. [[Прэзідэнт Украіны]] [[Уладзімір Зяленскі]] 25 лютага прапанаваў Уладзіміру Пуціну сесці за стол перамоў. Прэс-сакратар прэзідэнта Расіі [[Дзмітрый Сяргеевіч Пяскоў|Дзмітрый Пяскоў]] заявіў, што краіна гатовая адправіць у [[Беларусь]] дэлегацыю для перамоў, а мясцовы лідар [[Аляксандр Лукашэнка]] заявіў аб гатоўнасці стварыць адпаведныя ўмовы. Расійскую дэлегацыю ўзначаліў памочнік прэзідэнта [[Уладзімір Расціслававіч Мядзінскі|Уладзімір Мядзінскі]]<ref>[https://www.interfax.ru/world/824950 Российская и украинская делегации выехали в Гомель на переговоры]</ref>. У склад украінскай групы ўвайшлі міністр абароны [[Аляксей Юр’евіч Рэзнікаў|Аляксей Рэзнікаў]] і саветнік кіраўніка офіса прэзідэнта [[Міхаіл Міхайлавіч Падаляк|Міхаіл Падаляк]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.mk.ru/politics/2022/02/27/nachalis-peregovory-rossii-i-ukrainy-na-pripyati.html|title=Начинаются переговоры России и Украины на Припяти|website=www.mk.ru|date=2022-02-27|access-date=2023-12-06}}</ref>. Упершыню бакі сустрэліся 28 лютага на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]]. Затым перамовы працягваліся, фармат і месцы іх правядзення змяняліся. Праекты дамоўленасцей датаваліся 17 сакавіка і 15 красавіка 2022 года, а сумеснае «камюніке» было ўзгоднена на перамовах у [[Стамбул]]е 29 сакавіка. Паводле выдання «[[The New York Times]]» дасягненне паразумення ў тых умовах не было магчымым<ref>{{Cite web|lang=en |url=https://www.nytimes.com/interactive/2024/06/15/world/europe/ukraine-russia-ceasefire-deal.html|title=Ukraine-Russia Peace Is as Elusive as Ever|website=www.nytimes.com|date=2024-06-15|access-date=2024-06-15}}</ref>. У выніку мірныя перагаворы былі сарваныя. Пасля абрання [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]] на пасаду [[Прэзідэнт ЗША|Прэзідэнта ЗША]] амерыканская адміністрацыя актывізавала намаганні па арганізацыі мірных перамоў. У 2025 годзе прайшлі сустрэчы ў [[Куала-Лумпур]]ы (ліпень), [[Анкарыдж]]ы (жнівень), Фларыдзе (снежань). Да канца года сфарміраваўся чарнавік «плана з 20 пунктаў», які ўключае міжнародныя гарантыі бяспекі для Украіны. == Страты == Інфармацыя аб забітых, параненых, палонных і знішчанай у ходзе баявых дзеянняў тэхніцы Украіны і Расіі перыядычна змяняецца, удакладняецца, пацвярджаецца альбо абвяргаецца. Бакі актыўна пераважна публікуюць звесткі аб стратах праціўніка. Некаторыя дадзеныя могуць быць недакладнымі. === 24 лютага === На першую палову 24 лютага паведамлялася пра страту расійскім бокам 5 самалётаў і 1 верталёта<ref>{{cite news|url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-23-22/h_27962509959744eadb2726026b5bde2a|title=Ukraine armed forces say 5 Russian aircraft and a helicopter shot down|website=CNN|accessdate=2022-02-24|archive-date=24 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064830/https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-23-22/h_27962509959744eadb2726026b5bde2a|url-status=live}}</ref>. Украінскія сілы, паводле адных крыніц, страцілі некалькі сотняў чалавек забітымі<ref>{{cite news |last1=Trofimov |first1=Yaroslav |last2=Cullison |first2=Alan |last3=Forrest |first3=Brett |last4=Simmons |first4=Ann M. |title=Russia Attacks Ukraine, Drawing Broad Condemnation |url=https://www.wsj.com/articles/russia-attacks-ukraine-drawing-broad-condemnation-11645682406 |access-date=24 February 2022 |publisher=The Wall Street Journal |date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064523/https://www.wsj.com/articles/russia-attacks-ukraine-drawing-broad-condemnation-11645682406 |url-status=live }}</ref>. Згодна з іншым, былі забітыя 8 чалавек<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/live/2022/feb/24/russia-invades-ukraine-declares-war-latest-news-live-updates-russian-invasion-vladimir-putin-explosions-bombing-kyiv-kharkiv|title=Russia-Ukraine crisis live news: first casualties reported as Putin launches ‘full-scale invasion’ – latest updates|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220224075414/https://www.theguardian.com/world/live/2022/feb/24/russia-invades-ukraine-declares-war-latest-news-live-updates-russian-invasion-vladimir-putin-explosions-bombing-kyiv-kharkiv|archivedate=24 February 2022}}</ref>. Яшчэ 19 лічыліся прапаўшымі без вестак<ref>{{cite news|title=Ukraine: Russia has launched 'full scale invasion'|url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-60454795|publisher=BBC|date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022}}</ref>. Пасля поўдня паведамлялася пра 50 загінулых расійскіх<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/2/23/ukraine-declares-state-of-emergency-amid-fears-of-invasion-liveblog|title=Russia-Ukraine live news: Moscow launches full-scale invasion|work=Al Jazeera|date=24 February 2022|access-date=24 February 2022|archive-date=24 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224091527/https://www.aljazeera.com/news/2022/2/23/ukraine-declares-state-of-emergency-amid-fears-of-invasion-liveblog|url-status=live}}</ref> і 40 украінскіх вайскоўцаў<ref name="40killed">{{cite web |title=Ukraine says more than 40 of its soldiers, 10 civilians killed |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/ukraine-says-more-than-40-of-its-soldiers-10-civilians-killed/ |website=www.timesofisrael.com |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224103810/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/ukraine-says-more-than-40-of-its-soldiers-10-civilians-killed/ |url-status=live }}</ref>. У баявых дзеяннях таксама былі забітыя 10 мірных жыхароў<ref name="40killed"/>. У дадатак, Расія страціла 4 танкі<ref>{{cite web |title=Ukraine says 50 Russian troops killed, four tanks destroyed |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-says-50-russian-troops-killed-four-tanks-destroyed-2022-02-24/ |website=Reuters |language=en |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224101222/https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-says-50-russian-troops-killed-four-tanks-destroyed-2022-02-24/ |url-status=live }}</ref>. Адначасна расіянам удалося нейтралізаваць значную частку ўкраінскіх ваенных авіябаз і сістэм СПА<ref>{{cite web |title=Explosions heard across Ukraine as Russian military operation begins |url=https://english.alarabiya.net/News/world/2022/02/24/Explosions-heard-in-Ukraine-capital-Kyiv-Mariupol |website=Al Arabiya English |language=en |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224102159/https://english.alarabiya.net/News/world/2022/02/24/Explosions-heard-in-Ukraine-capital-Kyiv-Mariupol |url-status=live }}</ref>. У выніку ўдараў выведзены з ладу 74 наземныя аб’екты вайсковай інфраструктуры Украіны, у тым ліку 11 аэрадромаў ВПС, 3 камандныя пункты, пункт базавання ВМС і 18 радыёлакацыйных станцый комплексаў СПА [[С-300]] і «Бук-М1»<ref>{{Cite web|url=https://t.me/Belarus_VPO/9106|title=БелВПО|website=Telegram|access-date=2023-12-06}}</ref>. У другой палове дня па меншай меры 2 расійскіх вайскоўцаў патрапілі ў палон да ўкраінцаў<ref>[https://m.jpost.com/breaking-news/article-698490/amp «Ukrainian military says it captured two Russian soldiers»]</ref>. Армія Расіі страціла яшчэ 1 самалёт, 1 верталёт (да вечара былі збітыя яшчэ чатыры<ref>[https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-24-22-intl/index.html?tab=all «Ukrainian Interior Ministry says Russian helicopter shot down in Kyiv region, and CNN has geolocated footage»]</ref>) і значную колькасць браняванай тэхнікі<ref>[https://www.newsweek.com/ukraine-shoots-down-several-russian-aircraft-1682211 Rahman, Khaleda (24 February 2022). «Ukraine shoots down several Russian aircraft, country’s military claims». Newsweek.]</ref>. У сваю чаргу Украіна страціла адзін транспартны самалёт, які быў збіты праціўнікам. Падчас крушэння загінулі пяць чалавек<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-military-plane-shot-down-five-killed-authorities-2022-02-24/|title=Ukrainian military plane shot down, five killed - authorities|website=Reuters|date=2022-02-24|access-date=2023-12-06}}</ref>. Паводле інфармацыі на вечар, у раёне дзейнасці падраздзяленняў ДНР 14 украінцаў пакінулі зброю і здаліся паўстанцам<ref>[https://lenta.ru/news/2022/02/24/minn/ Минобороны России заявило о 14 сдавшихся украинских военнослужащих]</ref>. Адначасова ўкраінскія сілы страцілі адзін верталёт і чатыры дроны<ref>[https://www.ndtv.com/world-news/russian-forces-break-into-north-of-kyiv-18-killed-in-ukraines-odessa-2787123 «Russia Says Destroyed Over 70 Military Targets, Including 11 Airfields In Ukraine». NDTV.]</ref>. У той жа час падвергліся нападам два грамадзянскія судны РФ<ref>{{cite news|url=https://www.ynetnews.com/article/rygayyblc |title=Russian forces closing in on Kyiv, claiming dozens of casualties |work=Ynet |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224150129/https://www.ynetnews.com/article/rygayyblc |url-status=live}}</ref>. Таксама Расія пацвердзіла страту 2 сваіх самалётаў. Заяўлялася, што да канца дня загінула 17 грамадзянскіх асоб<ref>[https://web.archive.org/web/20220224181739/https://www.dailythanthi.com/News/TopNews/2022/02/24231956/South-Ukraine-region-says-13-civilians-9-troops-killed.vpf], [https://www.aljazeera.com/news/2022/2/24/russia-ukraine-invasion-casualties-death-toll]</ref>. Ад дзеянняў расіян у Адэсе пацярпела турэцкае грамадзянскае судна<ref>{{cite web |url=https://www.dailysabah.com/world/europe/bomb-hits-turkish-owned-ship-off-ukraines-odessa |title=Bomb hits Turkish-owned ship off Ukraine’s Odessa |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224154406/https://www.dailysabah.com/world/europe/bomb-hits-turkish-owned-ship-off-ukraines-odessa |url-status=live }}</ref>. === 25 лютага === На 25 лютага [[Міністэрства абароны Украіны]] заявіла аб 800 загінулых расіянах, знішчаных 130 браняваных машын, 30 танкаў і 7 самалётаў, а таксама 4 палонных. Страты грамадзянскіх асоб былі ацэнены ў 18 чалавек<ref>[https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325632/ «Миноборони: ворог уже втратив восток 800 осіб» . Украинская правда], [https://www.indiatoday.in/world/russia-ukraine-war/story/russia-ukraine-war-invasion-putin-biden-zeleskiy-kyiv-moscow-nato-1917568-2022-02-25], [https://twitter.com/ua_parliament/status/1497011710875557892], [https://twitter.com/ua_parliament/status/1497011710875557892], [https://gazeta.ua/articles/np/_putin-cinichno-obduriv-okupanti-prodovzhuyut-zdavatisya-v-polon-zsu/1072481], [https://www.france24.com/en/live-news/20220224-bloodshed-and-tears-as-eastern-ukraine-faces-russian-attack]</ref>. У сваю чаргу расійскі бок рапартаваў аб вывадзе з ладу 118 аб’ектаў ваеннай інфраструктуры Украіны і паланенні 150 чалавек<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.interfax.ru/world/824443|title=ВС РФ вывели из строя 118 военных объектов на Украине и сбили пять самолетов|website=Interfax.ru|access-date=2022-02-25}}</ref>. На вечар, паводле [[Упраўленне Вярхоўнага камісара ААН па правах чалавека|Упраўлення ААН па правах чалавека]], у ходзе баявых дзеянняў агульная колькасць загінулых грамадзянскіх асоб склала больш за 25 чалавек<ref>[https://www.tbsnews.net/world/least-25-civilians-killed-ukraine-airstrikes-un-376057 «At least 25 civilians killed in Ukraine airstrikes: UN»]</ref>. Украіна заявіла аб гібелі 57 мірных жыхароў<ref>[https://www.bbc.com/news/live/world-europe-60517447?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=6218d8350ce87e491a0ecfc8%26What%20are%20the%20reported%20casualty%20figures%20so%20far%3F%262022-02-25T13%3A33%3A33.269Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:408850ed-0ef2-42e2-8a1f-1bc26b8f07c8&pinned_post_asset_id=6218d8350ce87e491a0ecfc8&pinned_post_type=share «What are the reported casualty figures so far?»]</ref>. Было пашкоджана судна пад сцягам [[Малдова|Малдовы]]<ref>{{Cite web|lang=ro|url=https://www.romaniatv.net/alerta-in-marea-neagra-nava-a-republicii-moldova-atacata-de-rusi-anuntul-facut-de-ministerul-apararii-din-ucraina_6272918.html|title=Alertă în Marea Neagră! Navă a Republicii Moldova, atacată de ruşi|first=Filip|last=Stan|website=Romania TV|date=2022-02-25|access-date=2023-12-06}}</ref>. Крыху пазней пацярпела японскае<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://splash247.com/two-more-ships-hit-in-the-black-sea/|title=Two more ships hit in the Black Sea|first=Adis|last=Ajdin|website=Splash247|date=2022-02-25|access-date=2023-12-06}}</ref> і панамскае<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://newsroompanama.com/business/panama-flagged-ship-attacked-by-russian-navy|title=Panama-flagged ship attacked by Russian Navy|website=Newsroom Panama|date=2022-02-25|access-date=2023-12-06}}</ref> судны. Украінскі бок заяўляў пра 2800 загінулых байцоў праціўніка, 80 знішчаных танкаў і 516 браняваных машын, а таксама аб збіцці 7 верталётаў і 10 самалётаў<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-minister-says-russia-has-lost-about-2800-servicemen-attacks-2022-02-25/][https://twitter.com/ua_parliament/status/1497011710875557892][https://www.indiatoday.in/world/russia-ukraine-war/story/russia-ukraine-war-invasion-putin-biden-zeleskiy-kyiv-moscow-nato-1917568-2022-02-25]</ref>. Пры гэтым Кіеў пацвердзіў гібель 137 сваіх вайскоўцаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://eadaily.com/ru/news/2022/02/25/zelenskiy-nazval-kolichestvo-pogibshih-ukrainskih-voennosluzhashchih|title=Зеленский назвал количество погибших украинских военнослужащих|website=EADaily|date=2022-02-25|access-date=2023-12-06}}</ref>. Міністр абароны Вялікабрытаніі [[Бэн Уолес]] заявіў пра 450 загінулых<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.sky.com/story/ukraine-crisis-russia-has-failed-to-take-any-of-its-major-objectives-and-has-lost-450-personnel-defence-secretary-ben-wallace-says-12550928|title=Ukraine crisis: Russia has failed to take any of its major objectives, lost 450 personnel and made 'limited progress', Ministry of Defence says|website=Sky News|access-date=2023-12-06}}</ref>. У сваю чаргу ваеннае ведамства Расіі дала справаздачу аб вывядзенні з ладу 211 ваенных аб’ектаў ваеннай інфраструктуры Украіны. Сярод іх 17 пунктаў кіравання і вузлоў сувязі, 19 зенітных ракетных комплексаў СПА С-300 і «[[Аса (ЗРК)|Аса]]», 39 радыёлакацыйных станцый. Збіта 6 баявых самалётаў, 1 верталёт, 5 беспілотных лятальных апаратаў. Знішчана 67 танкаў і іншых баявых браніраваных машын, 16 рэактыўных сістэм залпавага агню, 87 адзінак спецыяльнай ваеннай аўтамабільнай тэхнікі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20220225/infrastruktura-1775157112.html|title=ВС России вывели из строя 211 объект военной инфраструктуры Украины|first=Р. И. А.|last=Новости|website=РИА Новости|date=20220225T2008|access-date=2023-12-06}}</ref>. === 26 лютага === На раніцу ўкраінскія ўлады заяўлялі пра 3500 забітых і 200 палонных расіян. Сцвярджалася, што УСУ ўдалося знішчыць 102 танкі, 536 адзінак бронетэхнікі, збіць 14 баявых самалётаў, 8 верталётаў і 2 транспартнікі<ref name="bbc.co.uk">{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60517447|title=As it happened: Kyiv warned of toxic fumes after strike on oil depot|website=BBC News|access-date=2023-12-06}}</ref><ref name="bbc.co.uk"/><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-vladimir-putin-volodymyr-zelenskyy-boris-johnson-business-08f569df695831ee467979527ea2e241|title=Street fighting begins in Kyiv; people urged to seek shelter|website=AP News|date=2022-02-26|access-date=2023-12-06}}</ref>. Паводле расійскага ваеннага ведамства, на той момант ім усяго ўдалося падбіць 7 верталётаў, 7 самалётаў і 9 дронаў праціўніка, а таксама знішчыць 8 караблёў [[Ваенна-марскія сілы Украіны|ВМС Украіны]]. Нейтралізаваны 821 вайсковы аб’ект, у тым ліку 14 аэрадромаў, 19 пунктаў кіравання, 24 зенітна-ракетных комплексаў С-300 і «Аса», 48 радыёлакацыйных комплексаў<ref>{{Cite web|url=https://interfax.com/newsroom/top-stories/74432/|title=Russian Armed Forces destroy 821 Ukrainian military infrastructure facilities - Russian Defense Ministry|website=interfax.com|access-date=2023-12-06}}</ref>. Да вечара [[ААН]] заявіла аб забітых 64 мірных жыхароў за ўвесь час канфлікту. Таксама, паводле ацэнак арганізацыі, больш за 150 000 чалавек вымушаныя былі пакінуць свае дамы<ref>[https://www.npr.org/2022/02/26/1083332613/un-refugee-chief-at-least-150-000-in-ukraine-cross-into-neighboring-countries «UN refugee chief: at least 150,000 in Ukraine cross into neighboring countries»]</ref>. Сярод ахвяр баявых дзеянняў былі дзесяць грамадзян [[Грэцыя|Грэцыі]], якія загінулі ад дзеянняў расійскіх войскаў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.reuters.com/world/europe/greece-says-six-expats-killed-ukraine-summons-russian-ambassador-2022-02-26/|title=Greece says 10 expats killed in Ukraine, summons Russian ambassador|first=George|last=Georgiopoulos|website=Reuters|date=2022-02-26|access-date=2023-12-06}}</ref>. У гэты жа дзень [[ТАСС]], спасылаючыся на крыніцы з Міністэрства абароны РФ, заявіла, што страты Узброенных Сіл РФ склалі: 14 самалётаў, 8 верталётаў, 102 танкі, 536 бронемашын, 15 артылерыйскіх установак, 1 ЗРК БУК-1 і больш за 3500 вайскоўцаў. Аднак, вельмі хутка агенцтва выдаліла інфармацыю{{крыніца}}. === 27 лютага === Украінскія ўлады заявілі, што за ўвесь час супрацьстаяння ахвяры сярод мірнага насельніцтва склалі 352 забітымі і 1684 параненымі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.reuters.com/world/europe/russias-invasion-ukraine-kills-352-civilians-including-14-children-2022-02-27/|title=Russia's invasion of Ukraine kills 352 civilians, including 14 children|website=Reuters|date=2022-02-27|access-date=2023-12-06}}</ref>. Страты праціўніка ацэнены ў 4300 забітымі і 200 палоннымі. Таксама, паводле ўкраінскіх звестак, Расія да таго часу страціла 146 танкаў, 536 адзінак іншай бронетэхнікі, 27 баявых самалётаў, 26 верталётаў і 2 транспартнікі<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-minister-says-russia-lost-some-4300-men-invasion-2022-02-27/ «Ukrainian minister says Russia lost some 4,300 men in invasion»], [https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-minister-says-russia-lost-some-4300-men-invasion-2022-02-27/ «Ukrainian minister says Russia lost some 4,300 men in invasion»]</ref>. Міністэрства абароны Расіі заявіла аб паланенні парадку 621 украінца<ref>{{Cite web|url=https://interfax.com/newsroom/top-stories/74564/|title=Over 470 Ukrainian troops surrender near Kharkiv - Russian Defense Ministry|website=interfax.com|access-date=2023-12-06}}</ref>. === 28 лютага === Міністэрства абароны Украіны заявіла аб 5300 забітых салдат праціўніка. Паведамлялася, што ўкраінцам удалося знішчыць 191 танк, 816 адзінак бронетэхнікі, па 29 верталётаў і самалётаў, 2 транспартнікі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://ua.interfax.com.ua/news/general/803668.html|title=Russian army loses 29 aircraft, 191 tanks, 5,300 personnel in Ukraine in four days – Defense Ministry|website=Interfax-Ukraine|access-date=2023-12-06}}</ref>. Расійскі бок ацаніў страты Украіны ў 7 збітых самалётаў і 7 верталётаў (яшчэ 31 самалёт знішчаны на зямлі<ref>{{Cite web|url=https://interfax.com/newsroom/top-stories/74706/|title=Russian forces say destroyed 1,114 elements of Ukrainian military infrastructure|website=interfax.com|access-date=2023-12-06}}</ref>), 9 дронаў, 314 знішчаных танкаў і баявых машын, 274 адзінак спецыяльнай тэхнікі<ref name="28 лютага">{{Cite web|url=https://interfax.com/newsroom/top-stories/74626/|title=Russian Armed Forces hit over 1,000 Ukraine's military targets since start of operation - Russian Defense Ministry|website=interfax.com|access-date=2023-12-06}}</ref> і 8 караблёў ВМС. Разам з тым, 1114 аб’ектаў ваеннай інфраструктуры выведзены з ладу<ref name="28 лютага"/>. ААН заявіла пра 102 загінулых мірных жыхароў і 406 параненых. 500 000 сталі бежанцамі. Яшчэ 7 млн, паводле дадзеных ЕС, сталі ўнутранымі перамешчанымі асобамі<ref>[https://www.un.org/press/en/2022/sc14812.doc.htm][https://www.axios.com/ukraine-refugees-map-numbers-8b0c20f2-80ae-424e-9a65-9a50ee0eefe2.html] {{Архівавана|url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.axios.com/ukraine-refugees-map-numbers-8b0c20f2-80ae-424e-9a65-9a50ee0eefe2.html|date=1 сакавіка 2022}}[https://www.reuters.com/world/europe/eu-says-expects-more-than-7-million-displaced-ukrainians-2022-02-27/]</ref>. === Сакавік === На 2 сакавіка Расія пацвердзіла гібель 498 сваіх вайскоўцаў, яшчэ атрымалі раненні 1597<ref name="РФ">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/society/02/03/2022/621f9ee29a79472076aad579|title=Минобороны назвало потери России и Украины в боевых действиях|website=РБК|date=2022-03-02|access-date=2023-12-06}}</ref>. МА Украіны назвала лічбу ў 5710 загінулых рас. Таксама, паводле ўкраінскага боку, былі знішчаны 198 танкаў, 846 адзінак бронетэхнікі, 29 самалётаў і 29 верталётаў, 2 транспартнікі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/804396.html|title=From beginning of invasion, Russian army lost 5,710 killed, wounded, including 198 tanks, 29 helicopters – General Staff|website=Interfax-Ukraine|access-date=2023-12-06}}</ref>. Страты ўкраінскай арміі, па расійскіх дадзеных: больш 2870 чалавек загінулі, каля 3700 атрымалі раненні, 572 патрапілі ў палон<ref name="РФ"/>. Заяўлена пра знішчэнне 472 танкаў і баявых машын, 336 спецыяльных машын, 62 рэактыўныя ўстаноўкі, 206 артылерыйскіх гармат, 38 сістэм СПА, 11 самалётаў (+47 знішчаныя на зямлі) і 7 верталётаў, 46 дронаў і 8 караблёў. Таксама 1502 ваенных аб’ектаў нейтралізаваны<ref>[https://www.bbc.com/news/live/world-europe-60517447?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=6218d0950ce87e491a0ecfb1%26Russia%20says%20200%20Ukrainians%20%27eliminated%27%20in%20airbase%20siege%262022-02-25T12%3A55%3A10.449Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:149645fb-2fdb-4f80-9cc5-545be403b403&pinned_post_asset_id=6218d0950ce87e491a0ecfb1&pinned_post_type=share], [https://interfax.com/newsroom/top-stories/75015/]</ref>. Амерыканскія крыніцы заяўлялі аб 2000 загінулых расіян і 1500 украінцаў<ref>[https://www.nytimes.com/2022/03/01/us/politics/russia-ukraine-war-deaths.html «Russian Troop Deaths Expose a Potential Weakness of Putin’s Strategy»]</ref>. Паводле ААН, на той момант у баявых дзеяннях загінулі 136 грамадзянскіх асоб, яшчэ 400 паранены. Больш за 677 тысяч чалавек пакінулі краіну, а 1 млн сталі ўнутранымі перамешчанымі асобамі<ref>[https://news.un.org/en/story/2022/03/1113002] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220302080733/https://news.un.org/en/story/2022/03/1113002 |date=2 сакавіка 2022 }}, [https://www.cbsnews.com/news/ukraine-refugees-russian-invasion/], [https://twitter.com/AFP/status/1498619660509536261]</ref>. == Іншыя дзяржавы == === Беларусь === [[Файл:Быдгашч. Акцыя салідарнасці з Украінай (2022-02-24) 1.jpg|міні|справа|[[Быдгашч]]. Акцыя салідарнасці з Украінай (2022-02-24)]] [[Файл:Узброеныя Сілы Украіны. Беларускі полк.jpg|міні|справа|Беларусы ва Узброеных Сілах Украіны]] {{Гл. таксама|Удзел Беларусі ва ўварванні Расіі ва Украіну}} Паводле заяў украінскага боку, рана 24 лютага былі ажыццёўлены напады з боку беларускай мяжы, дзе падтрымку расійскай арміі аказалі [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь]]<ref name="РБ"/>. На аператыўным пасяджэнні з вайскоўцамі Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка абверг гэтую інфармацыю. Аднак ён заявіў, што ў выпадку неабходнасці краіна можа далучыцца да расійскай аперацыі<ref name="belta"/>. Са слоў памочніка [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|Міністра абароны Беларусі]] па ідэалагічнай рабоце генерал-маёра Леаніда Касінскага, войскі знаходзяцца ў пунктах пастаяннай дыслакацыі і выконваюць задачы ў адпаведнасці з планам падрыхтоўкі [[Узброеныя сілы|Узброеных Сіл]] па прызначэнні. Праводзіцца комплекс мерапрыемстваў па ўзмацненні ўчасткаў мяжы з мэтай выключэння пранікнення дыверсійна-разведвальных груп, спыненні спробаў дастаўкі зброі і боепрыпасаў. Таксама асобныя часткі і падраздзяленні выконваюць комплекс мерапрыемстваў па павышэнні баявой гатоўнасці з мэтай выключэння раптоўнага нападу<ref>[https://t.me/modmilby/11888 Ссылка на официальный Телеграм-канал МО РБ]</ref>. [[26 лютага]] кіраўнік [[Дзяржаўная пагранічная служба Украіны|Дзяржаўнай пагранічнай службы Украіны]] [[генерал-маёр]] [[Сяргей Васільевіч Дайнэка|Сяргей Дайнэка]] напісаў ліст старшыні [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнаму пагранічнаму камітэту Беларусі]] [[генерал-лейтэнант]]у [[Анатоль Пятровіч Лапо|А. Лапо]], што «Рэспубліка Беларусь сумесна з Расійскай Федэрацыяй вядзе вайну супраць Украіны, грэбуючы палажэннямі міжнароднага права, элементарнымі нормамі, чалавечай мараллю і каштоўнасцямі жыцця»<ref>{{cite web|url = https://dpsu.gov.ua/ua/news/budte-vy-proklyaty-tvari-reakciya-golovi-dpsu-na-pidtrimku-rosiyskogo-vtorgnennya-bilorussyu/|title = БУДЬТЕ ВЫ ПРОКЛЯТЫ, ТВАРИ!!! – реакція Голови ДПСУ на підтримку російського вторгнення Білоруссю|author = |date = 2022-02-26|work = Державна прикордонна служба України|language = ua|accessdate = }}</ref>. [[9 сакавіка]] беларускія добраахвотнікі стварылі [[Батальён імя Кастуся Каліноўскага|батальён імя Каліноўскага]] для абароны Кіева<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/belarusy-stvaryli-batalyon-imya-kalinouskaga-dlya-abarony-kieva|title=Беларусы стварылі батальён імя Каліноўскага для абароны Кіева {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|access-date=2023-12-06}}</ref>. === Польшча === 26 лютага калона з узбраеннем з Польшчы паступіла ва Украіну. УСУ перададзены 60-мм мінамёты (100 штук) і боепрыпасы да іх (1500 штук), [[Беспілотны лятальны апарат|БПЛА]] (8 камплектаў), 152-мм кумулятыўныя боепрыпасы, боепрыпасы да аўтаматычных гармат і шлемы. Выказана гатоўнасць перадачы СТРК «[[FGM-148 Javelin|Javelin]]», аўтаматаў «[[MSBS|Grot]]»<ref name="польшча">[https://www.interfax.ru/world/824704 Партия польской военной помощи прибыла на Украину]</ref>. === Малдова === З пачатку канфлікту існавала імавернасць выкарыстання Расіяй сваіх сіл у [[Прыднястроўе|Прыднястроўі]] супраць Украіны. На гэтай тэрыторыі расійскія і мясцовыя сепаратысцкія фарміраванні праяўлялі дэманстрацыйную актыўнасць. У канцы лютага ў Малдове было ўведзена надзвычайнае становішча. 2 чэрвеня парламент краіны прыняў закон аб абароне інфармацыйнай прасторы, які забараняе рэтрансляцыю навінавых і аналітычных праграм і ваенных фільмаў з Расіі. 19 чэрвеня Прэзідэнт Малдовы Мая Санду падпісала закон. 15 чэрвеня Малдова далучылася да сустрэчы начальнікаў штабоў і міністраў абароны ў фармаце «Рамштайн», якая прысвечана аказанню ваеннай дапамогі Украіне. 31 кастрычніка ракета, збітая ўкраінскай зенітнай сістэмай, упала паблізу сяла Наслаўча, што знаходзіцца ў Рэспубліцы Малдова ля мяжы з Украінай<ref>{{Cite web|url=https://www.mai.gov.md/ro/node/7265|title=Măsuri speciale de protecție în zona de nord a localității Naslavcea {{!}} Ministerul Afacerilor Interne|website=www.mai.gov.md|access-date=2023-12-06|archive-date=31 мая 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240531135030/https://www.mai.gov.md/ro/node/7265|url-status=dead}}</ref>. Ракетныя ўдары па Украіне прыводзілі да збояў у энергасістэме Малдовы. == Інфармацыйная барацьба == У дзень пачатку ўварвання [[Латвія]] забараніла трансляцыю каналаў «[[Расія 1]]» і «[[Расія 24]]»<ref>{{Cite web |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/13829907 |title=В Латвии запретили ретрансляцию телеканалов «Россия» и «Россия 24» |access-date=2022-02-24 |archive-date=2022-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224082207/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/13829907 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://rus.lsm.lv/statja/novosti/obschestvo/s-segodnjashnego-dnja-zapreschena-retransljacija-rossiyskih-kanalov-rossija-i-rossija-24.a445050/ |title=С сегодняшнего дня запрещена ретрансляция российских каналов «Россия» и «Россия 24» |publisher=Латвийские общественные СМИ|access-date=2022-02-24}}</ref>. Акрамя таго, на тры гады забаронена рэтрансляцыя перадач канала «[[ТБ Цэнтр]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://lenta.ru/news/2022/02/24/latvia/|title=В Латвии запретили ретрансляцию еще двух российских телеканалов|website=lenta.ru|date=24.02.2022|access-date=2022-02-24|archive-date=2022-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224091754/https://lenta.ru/news/2022/02/24/latvia/|url-status=live}}</ref>. Нацыянальны савет [[Польшча|Польшчы]] па тэлерадыёвяшчанні забараніў вяшчанне тэлеканалаў «[[Расія 24]]», «[[РТР Планета]]», «[[Саюз (тэлеканал)|Саюз]]», [[RT]] і RT Documentary на тэрыторыі краіны. Вяшчанне расійскіх СМІ забаронена як па кабельных сетках, так і па спадарожніку, і на мясцовых інтэрнэт-пляцоўках<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vesti.ru/article/2681687|title=В Польше запретили российские телеканалы|website=vesti.ru|access-date=2023-12-06}}</ref>. У РФ [[Раскамнагляд|Федэральная служба па наглядзе ў сферы сувязі, інфармацыйных тэхналогій і масавых камунікацый]] выступіла з афіцыйным патрабаваннем да СМІ і інфармацыйных рэсурсаў пры размяшчэнні публікацый, якое тычыцца асвятлення бягучых ваенных падзей ва Украіне, абавязаўшы іх ''«выкарыстоўваць інфармацыю і дадзеныя, атрыманыя імі толькі з афіцыйных расійскіх крыніц»''. Сеткавае выданне «[[Медыязона]]» адзначыла, што за ''«распаўсюд загадзя ілжывай інфармацыі»'' на падставе артыкула 13.15 КаАП ведамства будзе караць СМІ блакаваннем і штрафамі ў памеры да 5 млн рублёў<ref>{{Cite news|title=Роскомнадзор потребовал писать о войне с Украиной только по «официальным российским источникам» под угрозой блокировки|url=https://zona.media/news/2022/02/24/rkn|website=Медиазона|date=2022-02-24}}</ref><ref>{{Cite news|title=Вниманию средств массовой информации и иных информационных ресурсов|url=https://rkn.gov.ru/news/rsoc/news74084.htm|website=Роскомнадзор|access-date=4 сакавіка 2022|archive-date=24 лютага 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224110057/https://rkn.gov.ru/news/rsoc/news74084.htm|url-status=dead}}</ref>. У гэты ж дзень рэдакцыя [[краснаярск]]ага сеткавага выдання «Праспект Міру» заявіла, што атрымала апавяшчэнне з патрабаваннем выдаліць навінавае паведамленне пад загалоўкам ''«СМІ паведамляюць аб выбухах у гарадах і сталіцы Украіны»'', якое прадстаўляла падборку відэасюжэтаў аб ваенных дзеяннях са спасылкамі на [[CNN]], [[РІА Навіны]] і расійскія [[тэлеграм-канал]]ы, што ведамства пазначыла як ''«ілжывыя паведамленні аб актах тэрарызму і недакладную грамадска значную інфармацыю»''<ref>{{Cite news|title=Роскомнадзор потребовал от красноярского издания удалить новость об обстреле украинских городов|url=https://zona.media/news/2022/02/24/letter|website=Медиазона|date=2022-02-24}}</ref><ref>Комарова А. [https://prmira.ru/news/prospekt-mira-po-trebovaniyu-roskomnadzora-udalil-novost-o-vzryvah-v-ukraine-pod-ugrozoj-blokirovki-sajta/ «Проспект Мира» по требованию Роскомнадзора удалил новость о взрывах в Украине — под угрозой блокировки сайта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220224140021/https://prmira.ru/news/prospekt-mira-po-trebovaniyu-roskomnadzora-udalil-novost-o-vzryvah-v-ukraine-pod-ugrozoj-blokirovki-sajta/ |date=24 лютага 2022 }} // Проспект мира, 24.02.2022</ref>. 25 лютага Раскамнагляд, на падставе рашэння [[Генеральная пракуратура Расійскай Федэрацыі|Генеральнай пракуратуры Расійскай Федэрацыі]], унёс у рэестр забароненых сайтаў навінавыя публікацыі на рускай мове пяці замежных выданняў — [[Эстонскае нацыянальнае тэлерадыёвяшчанне|Эстонскага Нацыянальнага тэлерадыёвяшчання]] (ERR), ArmenianReport, а таксама трох украінскіх — «Край», VGorode і «Скцэнты», у якіх са спасылкай на словы ўкраінскіх вайскоўцаў і чыноўнікаў паведамлялася аб першых выбухах на тэрыторыі Украіны раніцай 24 лютага<ref name="zona.media">{{Cite web|lang=ru|url=https://zona.media/news/2022/02/25/cens|title=Роскомнадзор внес в реестр запрещенных сайтов статьи пяти иностранных изданий о войне с Украиной|website=Медиазона|access-date=2022-02-25}}</ref><ref name="zona.media"/>. Таксама ў гэты ж дзень Раскамнагляд «часткова абмежаваў доступ» да сацыяльнай сеткі [[Facebook]], якую Генпракуратура Расіі прызнала датычнай да парушэння правоў і свабодаў расіян<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2022/02/25/roskomnadzor-ob-yavil-o-chastichnom-ogranichenii-dostupa-k-facebook|title=Роскомнадзор объявил о «частичном ограничении доступа» к Facebook|website=Meduza|access-date=2022-02-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://zona.media/news/2022/02/25/fb|title=Роскомнадзор объявил о «частичном ограничении доступа» к Facebook в России|website=Медиазона|access-date=2022-02-25}}</ref>. Раней Facebook адмовіўся ''«спыніць незалежную праверку фактаў і маркіроўку кантэнту»'', якія публікуюцца СМІ РФ у сацсетцы<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/25/02/2022/6219276e9a7947d804c1ef4c|title=В Meta заявили об отказе соблюдать требования РКН о постах СМИ в Facebook|website=РБК|access-date=2022-02-25}}</ref>. == Рэакцыя == У [[Кіеўскі метрапалітэн|Кіеве]], а затым і ў [[Харкаўскі метрапалітэн|Харкаве]] адкрылі бясплатны доступ у метрапалітэн, выкарыстоўваць станцыі метро маюць намер як [[бамбасховішча]]. Па паведамленні прэс-службы [[Міністэрства інфраструктуры Украіны]], у краіне была зачынена вялікая частка марскіх партоў. Тым не менш, была захавана работа чыгуначнага транспарту, але, у мэтах бяспекі, часова прыпынены рух цягнікоў у Харкаў і на ўчастку Валнаваха-Паўднёваданбаская і эвакуяваны персанал<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/13836305|title=На Украине закрыли большинство морских портов - ТАСС|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref>. Жыхары Кіева масава скуплялі тавары першай неабходнасці і прадукты, у крамах выстройваліся чэргі, у некаторых месцах не было хлеба і іншых асноўных прадуктаў. Кафэ і рэстараны зачыненыя. Вялікія чэргі таксама сталі ля банкаматаў і на аўтазаправачных станцыях. Паведамлялася аб вялікіх чэргах, што стаяць на памежных КПП. Украінскія ўлады распарадзіліся зачыніць усе КПП на мяжы з Беларуссю<ref name="ТАСС2402">{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/13837753|title=Военное положение и очереди на КПП. Что происходит на Украине - ТАСС|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref>. [[Маскоўская біржа]] часова спыніла працу, а пасля і [[СПБ Біржа|Санкт-Пецярбургская біржа]]. Курс долара і еўра да рубля на [[Валютны рынак|валютным рынку]] дасягнуў гістарычных максімумаў у 90 і 101 рубель, адпаведна<ref>{{cite web|title=Курсы доллара и евро к рублю на форексе достигли исторических максимумов|url=https://ria.ru/20220224/valyuta-1774648311.html|publisher=РИА Новости|date=2022-02-24|accessdate=2022-02-24|archive-date=2022-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224062216/https://ria.ru/20220224/valyuta-1774648311.html|url-status=live}}</ref>. [[Цэнтральны банк Расійскай Федэрацыі]] пачаў валютныя інтэрвенцыі для падтрымання курсу рубля. У Расіі да 2 сакавіка зачынілі аэрапорты ў гарадах: Растоў-на-Доне, Краснадар, Анапа, Геленджык, Эліста, Стаўрапаль, Белгарад, Бранск, Арол, Курск, Варонеж, Сімферопаль. Грамадзянскія самалёты былі пасланыя ў абыход Украіны<ref name="voyna" />. Расійская «[[Новая газета (Расія)|Новая газета]]» паведаміла аб [[Адкрыты ліст (жанр публічных выступленняў)|адкрытым лісце]], у якім больш за 100 [[прадстаўнічы орган мясцовага самакіравання|муніцыпальных дэпутатаў]] з розных гарадоў Расіі выступілі з асуджэннем «спецаперацыі» ў дачыненні да Украіны"<ref>[https://novayagazeta.ru/articles/2022/02/24/bolee-100-mundepov-iz-raznykh-gorodov-rossii-vystupili-s-osuzhdeniem-spetsoperatsii-v-otnoshenii-ukrainy-news Более 100 мундепов из разных городов России выступили с осуждением «спецоперации» в отношении Украины] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220224103204/https://novayagazeta.ru/articles/2022/02/24/bolee-100-mundepov-iz-raznykh-gorodov-rossii-vystupili-s-osuzhdeniem-spetsoperatsii-v-otnoshenii-ukrainy-news |date=24 лютага 2022 }} // Новая газета 24.02.2022</ref>. З уварваннем цана на газ у Еўропе адразу пасля адкрыцця біржы вырасла адразу на 35 %<ref name="voyna" />. У [[Нью-Ёрк]]у было склікана пасяджэнне [[Савет Бяспекі ААН|Савета Бяспекі ААН]]<ref name="voyna" />, удзельнікі якога асудзілі расійскую агрэсію і заклікалі прэзідэнта Пуціна спыніцца. На пасяджэнні ўвечары 23 лютага [[Пастаянны прадстаўнік Расійскай Федэрацыі пры ААН]] [[Васіль Аляксеевіч Нябензя|Васіль Нябензя]] заявіў, што падзеі ва Украіне нельга называць вайной, паколькі ''«гэта называецца спецыяльная [[ваенная аперацыя]] на Данбасе»'' і ''«мы не чынім [[агрэсія (палітыка)|агрэсію]] супраць украінскага народа, а супраць той [[Хунта|хунты]], якая [[Змена ўлады ва Украіне ў лютым 2014 года|захапіла ўладу ў Кіеве]]»''<ref>{{Cite news|title=Небензя заявил, что Киев не слышал сигналов о прекращении провокаций против ДНР и ЛНР|url=https://tass.ru/politika/13826215|website=ТАСС|date=2022-02-24|accessdate=2022-02-24|archivedate=2022-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220224091728/https://tass.ru/politika/13826215}}</ref>. [[Францыск (Папа Рымскі)|Папа Францішак]] распачаў розныя ініцыятывы па ўмацаванні міру пасля ўварвання. У тым ліку ён наведаў пасольства Расіі пры Апостальскай Сталіцы <ref>{{Cite news|title=Departing from protocol, pope goes to Russian embassy over Ukraine|url=https://www.reuters.com/world/pope-went-russian-embassy-express-concern-over-war-moscow-envoy-2022-02-25/|website=Reuters|date=2022-02-25|accessdate=2022-04-25}}</ref>. У пачатку сакавіка Францыск адправіў з дапамогай двух высокапастаўленых кардыналаў ва Украіну<ref>{{Cite news|title=Pope Francis says 'rivers of blood' flowing in Ukraine war |url=https://www.reuters.com/world/europe/pope-francis-says-ukraine-conflict-is-not-military-operation-war-2022-03-06/|website=Reuters|date=2022-03-06|accessdate=2022-04-25}}</ref>. Гэтымі спецыяльнымі пасланцамі былі папскі міласцінераздатчык кардынал Конрад Краеўскі і кардынал Майкл Чэрні, кіраўнік папскай канцылярыі, якая займаецца міграцыяй, дабрачыннасцю, справядлівасцю і мірам. Гэтая місія, якая складалася з некалькіх паездак, лічылася вельмі незвычайным ходам дыпламатыі Ватыкана<ref>{{Cite news|title=Pope Francis dispatches 2 cardinals to Ukraine|url=https://www.politico.com/news/2022/03/06/pope-francis-dispatches-2-cardinals-to-ukraine-00014429|website=Politico|date=2022-03-06|accessdate=2022-04-25}}</ref>. 25 сакавіка Францыск асвяціў і Расію, і Украіну <ref>{{Cite news|title=Папа: мы давяраем сябе Марыі, каб залучыцца ў Божы мірны план|url=https://www.vaticannews.va/be/papa/news/2022-03/papa-my-davyarajem-sabe-maryi-kab-zalucycca-bozy-mirny-plan.html|website=Vatican News|date=2022-03-25|accessdate=2022-04-25}}</ref>. 16 сакавіка Міжнародны суд ААН пастанавіў, што Расія павінна неадкладна спыніць ваенную аперацыю на Украіне<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/14093689|title=Международный суд ООН потребовал от России остановить военную операцию на Украине - ТАСС|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref>. 7 красавіка [[Генеральная Асамблея ААН]] у ходзе спецыяльнай сесіі па Украіне прыняла рэзалюцыю аб прыпыненні членства Расіі ў [[Савет па правах чалавека ААН|Савеце па правах чалавека]]<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/14316023|title=Генассамблея ООН приняла резолюцию о приостановке участия России в СПЧ - ТАСС|website=TACC|access-date=2023-12-06}}</ref>. 19 кастрычніка [[Еўрапарламент]] прысудзіў [[прэмія Сахарава|прэмію Сахарава]] ўкраінскаму народу і [[Уладзімір Зяленскі|Уладзіміру Зяленскаму]]. {{зноскі|3}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [https://www.washingtonpost.com/national-security/interactive/2022/ukraine-road-to-war/?itid=hp-top-table-main Road to war — washingtonpost.com] {{Уварванне Расіі ва Украіну}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Уварванне Расіі ва Украіну (2022)| ]] [[Катэгорыя:Войны Украіны]] [[Катэгорыя:Войны Расіі]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2022 года]] [[Катэгорыя:2022 год ва Украіне]] [[Катэгорыя:2022 год у Расіі]] [[Катэгорыя:Расійска-ўкраінская вайна]] [[Катэгорыя:Уладзімір Зяленскі]] acnmgpru0p3p8san1v1mi295c5hu3rr 0 701819 5174239 4555776 2026-08-01T16:47:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174239 wikitext text/x-wiki {{картка:Альбом | Вокладка = Pieranačuješ — bolš pačuješ (вокладка).jpg | Агляды = * [[Experty.by]] {{rating|6.5|10}}<ref>{{cite web|url=https://www.experty.by/content/tlusta-lusta-perenachuesh-bolsh-pachuesh-dye|title=Tlusta Lusta "Переначуеш – больш пачуеш" (+аўдыё)|publisher=[[Experty.by]]|date=2013-09-10|accessdate=2022-02-24}}</ref> }} '''«Pieranačuješ — bolš pačuješ»''' — другі [[студыйны альбом]] [[беларусь|беларускага]] [[рок-гурт]]а «[[Tlusta Lusta]]», які быў выдадзены ў [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] годзе.<ref>{{cite web|url=https://old.tuzinfm.by/albums/916/pieranacujes-bols-pacujes.html|title=Pieranačuješ — bolš pačuješ. Музыка тлустых|publisher=[[Тузін Гітоў]]|date=2014-05-30|accessdate=2022-02-24|archive-date=24 лютага 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224071137/https://old.tuzinfm.by/albums/916/pieranacujes-bols-pacujes.html|url-status=dead}}</ref> ==Спіс трэкаў== {{tracklist | collapsed = | headline = | extra_column = | total_length = | all_writing = | all_lyrics = | all_music = | writing_credits = | lyrics_credits = yes | music_credits = | title1 = Блюз | note1 = | writer1 = | lyrics1 = Сяргей Прылуцкі | music1 = | extra1 = | length1 = 7:40 | title2 = Дэ Сад | note2 = | writer2 = | lyrics2 = Юрась Пацюпа | music2 = | extra2 = | length2 = 7:45 | title3 = Душа | note3 = | writer3 = | lyrics3 = Сяргей Грахоўскі | music3 = | extra3 = | length3 = 4:48 | title4 = Раманс | note4 = | writer4 = | lyrics4 = [[Францішак Ксаверый Агінскі|Францішак Ксаверы Агінскі]] | music4 = | extra4 = | length4 = 6:24 | title5 = Эратаграфія | note5 = | writer5 = | lyrics5 = Леанід Галубовіч | music5 = | extra5 = | length5 = 6:23 | title6 = Ён і яна | note6 = | writer6 = | lyrics6 = [[Леанід Васільевіч Дранько-Майсюк|Леанід Дранько-Майсюк]] | music6 = | extra6 = | length6 = 6:27 | title7 = Модная жанчына | note7 = | writer7 = | lyrics7 = Уладзімір Лянкевіч | music7 = | extra7 = | length7 = 6:13 | title8 = Падаюць зоры | note8 = | writer8 = | lyrics8 = Алесь Бадак | music8 = | extra8 = | length8 = 6:08 | title9 = След | note9 = | writer9 = | lyrics9 = [[Адам Глобус]] | music9 = | extra9 = | length9 = 4:31 | title10 = Моладзь | note10 = | writer10 = | lyrics10 = [[Наталля Аляксееўна Арсеннева|Наталля Арсеннева]] | music10 = | extra10 = | length10 = 6:40 | title11 = Пацалунак | note11 = | writer11 = | lyrics11 = [[Аляксандр Міхайлавіч Кулінковіч|Аляксандр Кулінковіч]] | music11 = | extra11 = | length11 = 4:44 }} ==Крытыка== Музычны крытык Ягор Цывілька адзначыў, што атрымаўся не індзі-рок, а годная альтэрнатыва: {{цытата|Гучанне стала больш цікавым і прадуманым, зрабіць «пад сябе» песні з вершаў беларускіх паэтаў у гурта атрымалася, хоць нейкай агульнай канцэпцыі ў выбары лірыкі не адчуваецца.}} Меркаванне музычнага журналіста [[Сяргей Будкін|Сяргея Будкіна]] пра альбом: {{цытата|…выглядае на зборнік адвольна расфарбаваных карцінак, і вылучыць зь яго адну ці парачку самых яркіх не ўяўляецца магчымым.}} Музычны крытык [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Зміцер Падбярэзскі]] адзначыў, што альбом расчараваў і не ўразіў: {{цытата|Вельмі размытыя, невыразныя мэлёдыі, якія ўзьніклі на глебе, як мне падалося, адсутнасьці разуменьня ўнутранай мэлёдыкі вершаў, якая безумоўна ёсьць.}} ==Удзельнікі запісу== *Кірыл Богуш – [[гітара]], [[спеў]] *Ян Каламыцкі – [[Барабан|бубны]], гітара, [[Бас-гітара|бас]], эфекты {{Зноскі}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} *[https://grodnomusic.bandcamp.com/album/t-usta-usta-pierana-uje-bol-pa-uje-2013 Tłusta Łusta - Pieranačuješ - Bolš Pačuješ (2013)] на {{не перакладзена 5|Bandcamp|Bandcamp|en|Bandcamp}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Альбомы 2013 года]] [[Катэгорыя:Альбомы гурта «Tlusta Lusta»]] 8elhlzemffq0z4pnydfxstgltudd82m 0 702111 5174301 5088841 2026-08-01T19:57:01Z 5174301 wikitext text/x-wiki [[Файл:Z_(2022_Russian_invasion_of_Ukraine).svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Z_(2022_Russian_invasion_of_Ukraine).svg|міні|Знак Z выкарыстоўваюць расійскія вайскоўцы і рэкламуе дзяржаўная прапаганда падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|расійскага ўварвання ва Украіну]] ў 2022 годзе ў разгар [[Расійска-ўкраінская вайна|расійска-ўкраінскай вайны]].]] [[Файл:Flag of the St George Ribbon.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag of the St George Ribbon.svg|міні|Георгіеўская стужка, якая актыўна выкарыстоўвалася падчас расійскага ўварвання ва Украіну ў 2022 годзе ў разгар расійска-ўкраінскай вайны і як сімвал падтрымкі пуцінізму ў Расіі]] '''Рашызм''' (''{{lang-ru|рашизм}}''; {{lang-en|Ruscism, Rashism}}; ад {{Lang-en|Russia, Russian}} — у маўленні ''Раша,'' і {{Lang-it|fascismo}} — фашызм, з канчаткам ''-ізм''), або '''расійскі фашызм''' — палітычная ідэалогія і сацыяльныя практыкі кіроўнага рэжыму [[Расія|Расіі]] ў першай чвэрці [[XXI стагоддзе|ХХІ ст.]], заснаваная на ідэях «асаблівай цывілізацыйнай місіі» расіян, у прыватнасці [[Рускія|рускіх]], [[шавінізм]]е, нецярпімасці да культурных элементаў іншых народаў, [[таталітарызм]]е і [[імперыялізм]]е [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкага]] ўзору, выкарыстанні [[Руская Праваслаўная Царква|рускага праваслаўя]] як [[мараль]]най дактрыны і [[Геапалітыка|геапалітычных]] інструментаў уплыву, найперш — энерганосьбітаў.<ref name="рашизм0">[http://www.pravda.com.ua/columns/2010/05/18/5050708/ Остап Кривдик Рашизм]</ref><ref name="gryniv">{{Cite web|url=http://www.nru.org.ua/news/aktualno/710-profesor-oleh-hryniv-rashyzm-iz-prytsilom-na-ukrayinotsyd|title=Професор Олег Гринів: РАШИЗМ ІЗ ПРИЦІЛОМ НА УКРАЇНОЦИД|accessdate=24 вересня 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150627021437/http://www.nru.org.ua/news/aktualno/710-profesor-oleh-hryniv-rashyzm-iz-prytsilom-na-ukrayinotsyd|archivedate=27 червня 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ref-ru}}{{Cite web|url=http://oleg-leusenko.livejournal.com/38604.html?nojs=1|title=Рашизм как идеология Кремля|accessdate=2 сакавіка 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201209015348/https://oleg-leusenko.livejournal.com/38604.html?nojs=1|archivedate=9 снежня 2020|url-status=dead}}</ref> Расійскі палітолаг [[Андрэй Піянткоўскі]] сцвярджае, што ідэалогія расійскага фашызму шмат у чым падобная да нямецкага фашызму ([[Нацыянал-сацыялізм|нацызм]]), а прамовы прэзідэнта [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]] адлюстроўваюць ідэі, падобныя да ідэй [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=kEmBDJiqhsE «Просто рашизм». Телеканал 1+1, 24 березня 2014]</ref> Вынікам нарошчвання рашызму стала [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|расійскае ўварванне ва Украіну]] ў 2022 годзе. == Этымалогія і азначэнні == Слова «''рашызм''» утворана злучэннем англійскамоўнай назвы краіны ''Russia (Раша)'' з міжнародным словам «''fascism''». Таксама абыгрываецца сугучча слоў ''рашызм'' і ''[[расізм]]''. Рашызм — своеасаблівая [[Таталітарызм|таталітарная]], [[Фашызм|фашысцкая]] [[ідэалогія]]<ref name="скобов"/>, [[сімбіёз]] асноўных прынцыпаў [[фашызм]]у і [[сталінізм]]у. Гэта аснова [[Расія|расійскай]] захопніцкай [[Геапалітыка|геапалітыкі]], накіраванай на [[Акупацыя|акупацыю]] і [[Анексія|анексію]] іншых дзяржаў, часта адзначаную ідэяй «збірання рускіх земляў» і заснаванай на мясцовым [[Калабарацыянізм|супрацоўніцтве]] і падтрымцы прарасійскіх палітычных сіл у іншых краінах. === Гісторыя === [[Файл:Житловий будинок на вул. Лобановського, 6-А після обстрілу.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%96%D0%B8%D1%82%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%B9_%D0%B1%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA_%D0%BD%D0%B0_%D0%B2%D1%83%D0%BB._%D0%9B%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE,_6-%D0%90_%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%BB%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%83.jpg|міні|Шматкватэрны дом у Кіеве (вул. Лабаноўскага, 6) разбамбілі расійскімі ракетамі]] Паняцце шырока распаўсюдзілася ў нефармальных колах у 2008 годзе — падчас [[Вайна ў Паўднёвай Асеціі (2008)|расійска-грузінскай вайны 2008 года]].<ref>[http://24tv.ua/home/showSingleNews.do?eto_detka__rashizm__noviy_hit_pro_rossiyu_zapolonil_internet_video&objectId=463118&lang=ru «Это, детка — Рашизм!» — новый хит про Россию заполонил Интернет &#x5B;Видео&#x5D;]{{Ref-ru}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://expres.ua/main/2014/07/21/110111-rosiya-rashysty-hto-stoyit-spynoyu-putina |title=Росія і рашисти: хто стоїть за спиною Путіна |access-date=2 сакавіка 2022 |archive-date=1 кастрычніка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141001011413/http://expres.ua/main/2014/07/21/110111-rosiya-rashysty-hto-stoyit-spynoyu-putina |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.bagnet.org/news/world/241741 Настоящий «рашизм»: в России составляют списки евреев, которых нужно депортировать как «несогласных» с Путиным]</ref><ref>[http://obozrevatel.com/politics/56781-tomenko-nazval-borbu-s-rashizmom-novyim-sereznyim-mirovyim-ispyitaniem.htm Томенко назвал борьбу с «рашизмом» новым серьезным мировым испытанием]{{Ref-ru}}</ref><ref>[http://k-z.com.ua/myr/29882-rashizm-ne-projdet-ili-trudno-byt-chelovekom Рашизм — не пройдет, или трудно быть человеком]{{Ref-ru}}</ref> Другая хваля распаўсюджвання адбылася падчас [[Анексія Крыма Расіяй|анексіі Аўтаномнай Рэспублікі Крым Расійскай Федэрацыяй]], [[Катастрофа Boeing 777 пад Данецкам|збіцця Boeing 777 пад Данецкам 17 ліпеня 2014 года]] і пачатку [[Расійска-ўкраінская вайна|расійска-ўкраінскай вайны ў 2014 годзе]].<ref>[http://blogs.pravda.com.ua/authors/bogoslovska/53c8f50a9f96b/ Мир должен осудить рашизм и нового фюрера в лице Путина и привлечь военных преступников к ответственности на Киевском процессе]</ref><ref>[http://www.unian.net/politics/941466-ostanovit-rashizm-novyiy-urok-dlya-mira.html Остановить рашизм. Новый урок для мира]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20150924022633/http://www.gazeta.lviv.ua/blog/25597 Ігор Гулик «Рашизм»]</ref> Паняцце ўведзена [[Аляксандр Іванавіч Герцэн|Герцэнам]] у рамане {{Не перакладзена 5|Былое і думы|«Былое і думы»|ru|Былое и думы}}" (1868) як «''расіянізм''» для абазначэння рускай экстрэмісцкай плыні ў Расійскай імперыі. Адраджэнне паняцця — заслуга прэзідэнта [[Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя|Чачэнскай Рэспублікі Ічкерыя]] [[Джахар Мусаевіч Дудаеў|Джахара Дудаева]]<ref>«Русизм — это особая форма человеконенавистнической идеологии, основанная на великодержавном шовинизме, полной бездуховности и безнравственности. Отличается от известных форм фашизма, расизма, национализма, особой жестокостью, как к человеку, так и к природе…Обладая рабской психологией, паразитирует на ложной истории, на оккупированных территориях и угнетаемых народах». [http://argumentua.com/tsitaty/rusizm-shizofrenicheskaya-forma-manii-mirovogo-gospodstva Джохар Дудаев, лидер чеченского национально-освободительного движения, убитый спецслужбами России.— АРГУМЕНТ, 2014-03-19 09:40]</ref>, які ўбачыў галоўную рысу ''расіянізму'' ў тэрытарыяльнай экспансіі Расіі на Каўказе, гэтую лінію ўспрымання працягнулі [[Шаміль Басаеў]] і [[Аслан Аліевіч Масхадаў|Аслан Масхадаў]], напрыклад: {{Cquote|Ваша вялікаруская мара — седзячы па горла ў гаўне, зацягнуць туды ўсіх астатніх. Гэта і ёсць Расіянізм.}} Барыс Грушын бачыў у аснове ''расіянізму'' феадальнае рабства і рабства, яго праціўнікі называлі гэтую пазіцыю русафобскай. Аднак прадстаўнікі рускага нацыяналізму ператварылі гэтае паняцце (як спалучэнне «[[рускі імперыялізм|рускага імперыялізму]]» з «айчынным нацыяналізмам»), узяўшы яго ў аснову сваёй ідэалогіі. Так, нацыяналіст Аляксандр Іваноў-Сухарэўскі агучыў праект пабудовы Святой Русі — звышдзяржавы (класавай імперыі) на чале з народам славяна-русаў, аб’яднаным крывёю, мовай і гісторыяй. Сярод шматлікіх радыкальных нацыяналістычных рухаў 1990-х гадоў у Расіі, [[Ультраправыя|ультраправая]] фашысцкая Народная нацыянальная партыя Расіі (НПП), заснаваная ў 1994 годзе Аляксандрам Івановым-Сухарэўскім, дырэктарам па адукацыі, і Аляксеем Шырапаевым, натхнёная фашызмам у італьянскім стылі, выдавала сябе за руска-праваслаўны і казацкі рух, распаўсюджвала ідэалогію, якую яна называла «''русізмам''». Гэтая ідэалогія была спалучэннем [[папулізм]]у, [[Расізм|расавай]] і [[Антысемітызм|антысеміцкай]] містыкі, нацыянальнай экалагічнасці, праваслаўя і настальгіі па цары. Партыя налічвала ўсяго некалькі тысяч членаў, але гістарычна ўплывала на пазапарламенцкую сцэну ў Расіі праз вядомыя газеты «Я русский», «Наследие предков», «Эра России». Неўзабаве партыя сутыкнулася з законам за распальванне міжнацыянальнай варожасці, «Я русский» урэшце была забаронена ў 1999 годзе, а Іваноў-Сухарэўскі быў асуджаны на некалькі месяцаў зняволення, але пасля вызвалення заставаўся важнай фігурай у колах, блізкіх да [[Саюз пісьменнікаў Расіі|Саюза пісьменнікаў Расіі]] і працягваў сваю дзейнасць.<ref>[http://books.google.com/books?id=Apq_AAAAQBAJ Marlène Laruelle «In the Name of the Nation»], Palgrave Macmillan, 2009, ISBN 978-0-230-10123-4, 272 стор.{{Ref-en}}, с. 53</ref> == Асноўныя рысы і характарыстыкі рашызму == [[Файл:Stop Ruscism 2016.webm|справа|міні|272x272пкс|Марш памяці Барыса Нямцова ў Маскве 27 лютага 2016 года. Выгляд знутры. Плакат «Стоп рашызм».]] У аснове рашызму, які ўжо цалкам замацаваўся ў афіцыйнай ідэалогіі, ляжаць адмаўленне прававой дзяржавы і зацвярджэнне закону сілы, непавага да суверэнітэта суседзяў і самасцвярджэнне праз самавольства і гвалт<ref name="скобов"/>. Увогуле, гэтыя рысы ўласцівыя любой расійскай уладзе і дасталіся ад [[Залатая Арда|Залатой Арды]]<ref>[https://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=NWqPkQFFp60 Суть и природа российской власти в 2х минутах — историк РАН Юрий Пивоваров // YouTube]</ref>. Адной з асноў рашызму з’яўляецца [[ідэалогія]] духоўнай тэорыі [[Руская Праваслаўная Царква|РПЦ]] пра «богаабранасць» [[Рускія|рускіх]]<ref>{{Ref-ru}}{{Cite web|url=http://oleg-leusenko.livejournal.com/1394936.html?nojs=1|title=Почему русские всех ненавидят? Даже себя...|author=[[Леусенко Олег Володимирович|Олег Леусенко]]|date=04-05-2014|accessdate=2 сакавіка 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201209160042/https://oleg-leusenko.livejournal.com/1394936.html?nojs=1|archivedate=9 снежня 2020|url-status=dead}}</ref>. На думку расійскага гісторыка Аляксандра Скобава, рашызм — гэта эклектычная сумесь вялікадзяржаўнага шавінізму, настальгіі па савецкім мінулым і цемрашальства [[Праваслаўная царква|праваслаўя]]. Рашызм таксама характарызуецца пагардай да асобы, жаданнем растварыць асобу ў «большасці» і здушыць меншасць. Рашызм характарызуецца нявер’ем у дэмакратычныя працэдуры, бо «усё гэта толькі інструмент тонкай маніпуляцыі» (сам рашызм аддае перавагу грубым маніпуляцыям). Рашызм зыходзіць з таго, што «народны дух» і «вышэйшы агульны інтарэс» праяўляюцца не праз фармальныя выбарчыя механізмы, а ірацыянальным, містычным спосабам з-за правадыра, які такім стаў таму, што здолеў усіх астатніх падчысціць.<ref name="скобов">[[Аляксандр Валер’евіч Скобаў|Александр Скобов]]. [http://grani.ru/blogs/free/entries/227015.html «Циммервальдская левая»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140704192556/http://grani.ru/blogs/free/entries/227015.html |date=4 ліпеня 2014 }} // [[Грани.Ру]] / Блоги (в блоге Свободное место) 22.03.2014</ref> Палітолаг Станіслаў Бялкоўскі сцвярджае, што рашызм маскіруецца пад [[антыфашызм]], але мае фашысцкі твар і сутнасць.<ref>{{Ref-ru}}[http://ru.tsn.ua/svit/putin-budet-zahvatyvat-novye-territorii-chtoby-prolozhit-put-k-balkanam-eksperty-356507.html Путин будет захватывать новые территории, чтобы проложить путь к Балканам — эксперты] {{Ref-ru}}</ref> Палітолаг Руслан Ключнік адзначае, што расійская эліта лічыць сябе ўпаўнаважанай будаваць уласную «сувэрэнную дэмакратыю» без спасылкі на заходнія стандарты, але з улікам расійскіх дзяржаваўтваральных традыцый. Адміністрацыйны рэсурс у Расіі — адзін са сродкаў захавання дэмакратычнага фасаду, які хавае механізм абсалютнай маніпуляцыі волевыяўленнем грамадзян. == Ідэалогія рашызму == === Інгрэдыенты === [[Файл:Скорботна Батьківщина-Мати, Кропивницький 2025.jpg|міні|300x30хпкс|Крэпасць Святой Елісаветы ў г. [[Крапыўныцкы|Крапіўныцкім]]. Новы флагшток устаноўлены ў знак адмовы ад [[Сталінізм|савецкай]] і [[Пуцінізм|расійскай ідэалогіі]] над статуяй Журботнай Радзімы-Маці, якая сімвалізуе маці страціўшых сваіх дзяцей у выніку злачынстваў нацысцкага і савецкага таталітарных рэжымаў, 9 траўня 2025 года]] Рашызм — гэта квазіідэалогія, якая ўяўляе сабой спрэчную сумесь імперыі, вялікадзяржаўнага шавінізму і рэлігійнага традыцыяналізму, заснаваная ў асноўным на настальгіі па савецкім мінулым. Ідэалогія супрацьстаіць заходнім, ліберальна-дэмакратычным каштоўнасцям і інстытутам, уключаючы свабодныя выбары і іншыя грамадзянскія правы і свабоды. Ідэалогія рашызму грунтуецца на нянавісці і зайздрасці да заходніх дэмакратый — Еўропа, ЗША, Канада. У аснове гэтай ідэалогіі — культ нацыянальнага правадыра, які вярнуў Расіі «веліч».<ref name="рашизм1"/> Ідэалогія рашызму дзіўным чынам спалучае погляды на свет як на поле татальнай жорсткай барацьбы за выжыванне з прэтэнзіяй на высокую духоўнасць, да якой, на думку рашыстаў, астатні свет не можа падняцца.<ref name="скобов"/> У той жа час гэтая ідэалогія з’яўляецца [[квінтэсенцыя]]й хуліганства і хамства. Таксама некаторыя праявы заходняй культуры, такія як легалізацыя [[Прастытуцыя|прастытуцыі]], правы [[Сексуальныя меншасці|сексуальных меншасцей]] («гейропа»), [[Наркаманія|наркаманаў]] і інш., могуць быць выкарыстаны для апраўдання «адсутнасці духоўнасці» ў іншых народаў або наадварот — як цывілізацыйная прыналежнасць Расіі да супольнасці цывілізаваных краін.<ref>[http://censor.net.ua/video_news/354135/nashi_gei_prodvigayutsya_po_slujbe_i_ya_lichno_vruchayu_im_ordena_putin_o_gomoseksualistah_v_rossii «Наши геи продвигаются по службе и я лично вручаю им ордена», — Путин о гомосексуалистах в России. ВИДЕО] {{Ref-ru}}</ref>Рашызм — гэта спалучэнне канцэпцыі «асаблівага шляху», пра якую так шмат казалі бальшавікі, з нацысцкай ідэяй перавагі, але не расавай, а духоўнай — на выхадзе давала забойную сумесь, якая называлася «русский мир».<ref name="влада">[http://www.dsnews.ua/world/pochemu-rashizm-obrechen-na-zabvenie-09052015182000 Олексій Кафтан. Почему рашизм обречен на забвение. Щомісячник «Власть денег» за травень 2015 (№ 5/430)]</ref> Прафесар Алег Грынёў лічыць, што рашызм трэба выразна адрозніваць ад пуцінізму, бо рашызм тычыцца ідэалагічнага абгрунтавання авантурнай палітыкі цяперашняга расійскага дыктатара Пуціна. Маскоўскі імперыялізм, пры якім ідэалагічныя супернікі (партыйныя ідэолагі, шавіністы і антыкамуністы) аб’ядноўваліся дзеля эканамічнага і палітычнага шантажу дзяржаў на тэрыторыі былой імперыі; [[Бальшавікі|бальшавізм]] цяпер можна разглядаць толькі як форму рашызму. У сваю чаргу клерыкальную версію рашызму спрабуе рэалізаваць маскоўскі [[Кірыл (Патрыярх Маскоўскі)|патрыярх Кірыл]], пра што сведчыць яго канцэпцыя «русского мира». У аснове рашызму ляжыць непрыманне заходняй цывілізацыі, якая супрацьстаіць свайго роду [[Еўразійства|рускай (еўразійскай) цывілізацыі]]. Маскоўская інтэлігенцыя пагаджаецца з аўтакратам [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Пуціным]], які імкнецца пакласці канец царскаму і бальшавіцкаму ўкраінацыду. Цяпер рашызм — гэта ідэйная аснова пуцінізму. Гісторыя пацвердзіла, што рашызм прадугледжвае перш за ўсё знішчэнне ўкраінцаў як нацыянальнай супольнасці<ref name="gryniv"/>. === Функцыі === На думку прафесара Аляксандра Кастэнкі<ref>{{Cite web|url=http://www.day.kiev.ua/uk/article/kultura/chomu-mi-stali-vorogami|author=Олександр КОСТЕНКО|title=Що таке «рашизм»?|date=18 березня, 2014 р.}} {{Ref-uk}}</ref>, рашызм — гэта ідэалогія, якая грунтуецца на ілюзіях і апраўдвае дапушчальнасць любога самавольства дзеля няправільна трактаваных інтарэсаў расійскага грамадства. У знешняй палітыцы рашызм праяўляецца, у прыватнасці, у парушэнні прынцыпаў міжнароднага права, навязванні свету сваёй версіі гістарычнай праўды выключна на карысць Расіі, злоўжыванні правам вета ў [[Савет Бяспекі ААН|Савеце Бяспекі ААН]] і г. д. Ва ўнутранай палітыцы рашызм — гэта парушэнне правоў чалавека на свабоду думкі, пераслед удзельнікаў «дысідэнцкага руху», выкарыстанне СМІ для дэзынфармацыі свайго народа і гэтак далей. Аляксандр Кастэнка таксама лічыць рашызм праявай сацыяпатыі. Рашызм выконвае функцыю замены рэлігіі, даючы адэпту адчуванне прыналежнасці да барацьбы паміж «дабром і злом», напаўняючы сэнсам сваё існаванне, апраўдваючы цяжкасці і ахвяры, якія ён прыносіць у рэальнасць, пазбаўляючы яго ад комплексу непаўнавартасці<ref>{{Cite web |url=http://by24.org/2014/07/26/credo_quia_absurdum/ |title=Credo quia absurdum. Что такое рашизм? |access-date=2 сакавіка 2022 |archive-date=6 жніўня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140806093630/http://by24.org/2014/07/26/credo_quia_absurdum/ |url-status=dead }}</ref>. На думку Міколы Таменкі, «рашызм» — чалавеканенавісніцкая ідэалогія, якая істотна не адрозніваецца па змесце ад [[фашызм]]у ці [[сталінізм]]у. Расія, якая першапачаткова змагалася за інфармацыю і ідэалогію, падтрымлівае ўсе метады ва ўсім свеце (у тым ліку і ваенныя) знішчэння тых, хто не падтрымлівае ідэалогію «русского мира», і забяспечвае рэалізацыю гэтай ідэалогіі любымі сродкамі<ref>{{Cite web |url=http://vikka.ua/novini/95648-mikola-tomenko-u-hhi-stolitti-zyavilasya-nova-chuma-rashizm.htm |title=Микола Томенко: у ХХІ столітті з’явилася нова чума — «рашизм». |access-date=2 сакавіка 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141222093700/http://vikka.ua/novini/95648-mikola-tomenko-u-hhi-stolitti-zyavilasya-nova-chuma-rashizm.htm |archivedate=22 снежня 2014 |url-status=dead }}</ref>. == Рашысты == Прыхільнікаў рашысцкай ідэалогіі часам называюць «рашыстамі» альбо «ватнікамі».<ref name="рашизм1"/><ref>{{Cite news|url=http://gazeta.ua/articles/opinions-journal/_akih-rosiyan-nazivayut-slovom-vatnik/551739|title=Яких росіян називають "ватниками"?|date=10-04-2014}}</ref> Псіхалогія рашыстаў — гэта псіхалогія варожасці, уяўленне аб тым, што нават у Расіі ўсюды ёсць замежнікі. Гэтую псіхалогію маюць людзі, глыбока пакрыўджаныя ўяўнымі ці рэальнымі прыніжэннямі, якім іх падвергнуў Захад. Але ў часы, калі «Расія моцная», у рашыстаў нібыта ёсць магчымасць адпомсціць. <ref name="рашизм1">[http://www.echo.msk.ru/blog/alex_melnikov/1312322-echo/ Алексей Мельников. Рашизм против россиян]</ref> <ref>[http://tsn.ua/svit/politichne-zhittya-rosiyan-za-tri-roki-stabilnist-vid-kremlya-rashizm-i-bunti-pid-naglyadom-omonu-364771.html Політичне життя росіян за три роки: стабільність від Кремля, рашизм і бунти під наглядом ОМОНу]</ref> Адметная рыса рашысцкай свядомасці — надзея на сілу. Важнай рысай рашыстаў з’яўляецца мёртвае і палемічнае разуменне [[Гісторыя Расіі|гісторыі Расіі]], ператварэнне яе ў набор культавых дат, якім пакланяюцца і якім вераць рашысты.<ref name="рашизм1"/> Павярхоўнае, падазронае («вакол ворагі, нас усе хочуць з’есці») і ўвогуле даволі злоснае стаўленне да гэтага карумпаванага свету, погляд на яго як на патэнцыйную здабычу рашысты спалучаюць з дзіцячым наіўным вобразам, што «нас ніхто не любiць». Яны хочуць, каб iх любiлі — як Вялікага Брата. Рашысты распаўсюджваюць патрыярхальныя прынцыпы на адносіны паміж народамі. Яны перакананыя, што любога можна прымусіць, што «сцерпіцца-злюбіцца», што «б’е — значыць, любіць», таму што «для іх жа дабра».<ref name="скобов"/> Адзін з самых вядомых расійскіх акцёраў-рашыстаў Іван Ахлабысцін лічыць, што «рашызм — гэта выбар мудрага», і даказвае сваю вернасць сваім перакананням татуіроўкай на руцэ, якую ён называе «брэндам рашыстаў».<ref name="тавро">[http://vesti-ukr.com/kultura/65470-ohlobystin-pokazal-klejmo-rashista Охлобыстин показал «клеймо рашиста». 14.08.2014]</ref> Ахлабысцін кажа пра рашызм так: {{Цытата|Рашызм — гэта добра. Ён кансалідуецца на міжнародным узроўні, паступова. Рашызм — гэта здольнасць лічыць сябе ўцягнутым у нешта глыбока правільнае, духоўнае, што вынікае з усведамлення таго, што цяпер Расія — апошні бастыён, які стрымлівае чорную хвалю безаблічнага індывідуалізму, цынічнага спажывання, звярынай пажадлівасці і абыякавай жорсткасці. Рашызм — гэта жывое, трапяткое сэрца, поўнае веры ў магчымасць зрабіць усіх на зямлі шчаслівымі. Рашызм — ідэалогія героя. Рашызм — гэта паэзія закаханага. Рашызм — гэта міласэрнасць святога. Рашызм — гэта выбар мудрых. Я б ганарыўся, калі б мяне палічылі рашыстам. Я паспрабаваў бы адказаць на гэта высокае імя. Няхай жыве рашызм!}} == Рашызм у масавай культуры == * Песня ''«Гэта, дзетка — Рашызм»'', ''Барыс Севасцьянаў.''<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=xq7EA8UuQdA Новый хит из Харькова! Это, детка — Рашизм!!!!]</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=pmSMejVNI8E Інтерв’ю: автор хіта «Это детка рашизм» Борис Севастьянов]</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=xhXi6_bN_aw У Харкові на День Незалежності співали про рашизм]</ref> * ''«Гімн антырашыстаў»'', ''Вадзім Дубоўскі.''<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=-eFNNGU5Z80 Гімн антірашистів]</ref> * ''«Рашызм не пройдзе!»'' Музыка з фільма «Бураціна».<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ig0I0nEETyw Рашизм не пройдет! ПТН ПНХ]</ref> * ''«З чаго пачынаецца рэптылія?»''.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=SkBlz1HYhsc С чего начинается гадина?]</ref> == Гл. таксама == * [[Асновы геапалітыкі]] * [[Беларусафобія]] * [[Нацыянал-сацыялізм]] * [[Што Расія павінна зрабіць з Украінай]] * [[Генацыд украінцаў]] == Крыніцы == {{Reflist|3}} == Спасылкі == * [http://www.pravda.com.ua/columns/2010/05/18/5050708/ ''Астап Крыўдзік.'' Рашызм // Украінская праўда. 18 мая 2010 г] * [http://afn.by/news/i/191347 Звычайны рашызм: Пуцін хоча запатрабаваць ад Украіны газу] {{Ref-ru}} * Климентьев Вадим (22 сакавіка 2014 г.). Рэквіем па пераможцах: пра наступствы крымскага манеўру Расіі. Хваля. {{Ref-ru}} * Костенко А. Н Рашызм — «дзіцячая хвароба», якая праходзіць з часам?. {{Ref-ru}} * Ляўсенка О. У. [http://oleg-leusenko.livejournal.com/38604.html?nojs=1 Рашызм як ідэалогія Крамля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201209015348/https://oleg-leusenko.livejournal.com/38604.html?nojs=1 |date=9 снежня 2020 }} * [http://samlib.ru/b/borisow_s_s/rashizm-rossijanakraju.shtml Барысаў Сяргей Сяргеевіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140714164529/http://samlib.ru/b/borisow_s_s/rashizm-rossijanakraju.shtml |date=14 ліпеня 2014 }} [http://samlib.ru/b/borisow_s_s/rashizm-rossijanakraju.shtml Рашызм — Расія на мяжы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140714164529/http://samlib.ru/b/borisow_s_s/rashizm-rossijanakraju.shtml |date=14 ліпеня 2014 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=3vrfgtLFbsE Стратэгія Расійскай імперыі Новы фашызм — гэта РАШЫЗМ!] * [http://tvrain.ru/articles/krichat_ne_hajl_a_slava_boris_strugatskij_o_prosto-387162/ Крычаць не «Хайль», а «Слава». Барыс Стругацкі аб прастаце фашызму. Артыкул папярэджання 1995 года] * [http://www.unian.ua/world/1081896-rosiyani-v-latviji-rozkritikuvali-imya-olena-y-ukrajinsku-politiku-video.html Рускія ў Латвіі крытыкуюць імя Алены і ўкраінскую палітыку (відэа)] * [https://nv.ua/opinion/pochemu-rashizm-strashnee-fashizma-64903.html Ігар Гарын. Чаму рашызм горшы за фашызм // Новы час. 19 жніўня 2015г] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Рускі фашызм]] [[Катэгорыя:Палітычныя ідэалогіі]] mdxgp3hbmttk1e2rautxd8s07vjqnkt 5174303 5174301 2026-08-01T20:00:10Z 5174303 wikitext text/x-wiki [[Файл:Z_(2022_Russian_invasion_of_Ukraine).svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Z_(2022_Russian_invasion_of_Ukraine).svg|міні|Знак Z выкарыстоўваюць расійскія вайскоўцы і рэкламуе дзяржаўная прапаганда падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|расійскага ўварвання ва Украіну]] ў 2022 годзе ў разгар [[Расійска-ўкраінская вайна|расійска-ўкраінскай вайны]].]] [[Файл:Flag of the St George Ribbon.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag of the St George Ribbon.svg|міні|Георгіеўская стужка, якая актыўна выкарыстоўвалася падчас расійскага ўварвання ва Украіну ў 2022 годзе ў разгар расійска-ўкраінскай вайны і як сімвал падтрымкі пуцінізму ў Расіі]] '''Рашызм''' (''{{lang-ru|рашизм}}''; {{lang-en|Ruscism, Rashism}}; ад {{Lang-en|Russia, Russian}} — у маўленні ''Раша,'' і {{Lang-it|fascismo}} — фашызм, з канчаткам ''-ізм''), або '''расійскі фашызм''' — палітычная ідэалогія і сацыяльныя практыкі кіроўнага рэжыму [[Расія|Расіі]] ў першай чвэрці [[XXI стагоддзе|ХХІ ст.]], заснаваная на ідэях «асаблівай цывілізацыйнай місіі» расіян, у прыватнасці [[Рускія|рускіх]], [[шавінізм]]е, нецярпімасці да культурных элементаў іншых народаў, [[таталітарызм]]е і [[імперыялізм]]е [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкага]] ўзору, выкарыстанні [[Руская Праваслаўная Царква|рускага праваслаўя]] як [[мараль]]най дактрыны і [[Геапалітыка|геапалітычных]] інструментаў уплыву, найперш — энерганосьбітаў.<ref name="рашизм0">[http://www.pravda.com.ua/columns/2010/05/18/5050708/ Остап Кривдик Рашизм]</ref><ref name="gryniv">{{Cite web|url=http://www.nru.org.ua/news/aktualno/710-profesor-oleh-hryniv-rashyzm-iz-prytsilom-na-ukrayinotsyd|title=Професор Олег Гринів: РАШИЗМ ІЗ ПРИЦІЛОМ НА УКРАЇНОЦИД|accessdate=24 вересня 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150627021437/http://www.nru.org.ua/news/aktualno/710-profesor-oleh-hryniv-rashyzm-iz-prytsilom-na-ukrayinotsyd|archivedate=27 червня 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ref-ru}}{{Cite web|url=http://oleg-leusenko.livejournal.com/38604.html?nojs=1|title=Рашизм как идеология Кремля|accessdate=2 сакавіка 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201209015348/https://oleg-leusenko.livejournal.com/38604.html?nojs=1|archivedate=9 снежня 2020|url-status=dead}}</ref> Расійскі палітолаг [[Андрэй Піянткоўскі]] сцвярджае, што ідэалогія расійскага фашызму шмат у чым падобная да нямецкага фашызму ([[Нацыянал-сацыялізм|нацызм]]), а прамовы прэзідэнта [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]] адлюстроўваюць ідэі, падобныя да ідэй [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=kEmBDJiqhsE «Просто рашизм». Телеканал 1+1, 24 березня 2014]</ref> Вынікам нарошчвання рашызму стала [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|расійскае ўварванне ва Украіну]] ў 2022 годзе. == Этымалогія і азначэнні == Слова «''рашызм''» утворана злучэннем англійскамоўнай назвы краіны ''Russia (Раша)'' з міжнародным словам «''fascism''». Таксама абыгрываецца сугучча слоў ''рашызм'' і ''[[расізм]]''. Рашызм — своеасаблівая [[Таталітарызм|таталітарная]], [[Фашызм|фашысцкая]] [[ідэалогія]]<ref name="скобов"/>, [[сімбіёз]] асноўных прынцыпаў [[фашызм]]у і [[сталінізм]]у. Гэта аснова [[Расія|расійскай]] захопніцкай [[Геапалітыка|геапалітыкі]], накіраванай на [[Акупацыя|акупацыю]] і [[Анексія|анексію]] іншых дзяржаў, часта адзначаную ідэяй «збірання рускіх земляў» і заснаванай на мясцовым [[Калабарацыянізм|супрацоўніцтве]] і падтрымцы прарасійскіх палітычных сіл у іншых краінах. === Гісторыя === [[Файл:Житловий будинок на вул. Лобановського, 6-А після обстрілу.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%96%D0%B8%D1%82%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%B9_%D0%B1%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA_%D0%BD%D0%B0_%D0%B2%D1%83%D0%BB._%D0%9B%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE,_6-%D0%90_%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%BB%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%83.jpg|міні|Шматкватэрны дом у Кіеве (вул. Лабаноўскага, 6) разбамбілі расійскімі ракетамі]] Паняцце шырока распаўсюдзілася ў нефармальных колах у 2008 годзе — падчас [[Вайна ў Паўднёвай Асеціі (2008)|расійска-грузінскай вайны 2008 года]].<ref>[http://24tv.ua/home/showSingleNews.do?eto_detka__rashizm__noviy_hit_pro_rossiyu_zapolonil_internet_video&objectId=463118&lang=ru «Это, детка — Рашизм!» — новый хит про Россию заполонил Интернет &#x5B;Видео&#x5D;]{{Ref-ru}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://expres.ua/main/2014/07/21/110111-rosiya-rashysty-hto-stoyit-spynoyu-putina |title=Росія і рашисти: хто стоїть за спиною Путіна |access-date=2 сакавіка 2022 |archive-date=1 кастрычніка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141001011413/http://expres.ua/main/2014/07/21/110111-rosiya-rashysty-hto-stoyit-spynoyu-putina |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.bagnet.org/news/world/241741 Настоящий «рашизм»: в России составляют списки евреев, которых нужно депортировать как «несогласных» с Путиным]</ref><ref>[http://obozrevatel.com/politics/56781-tomenko-nazval-borbu-s-rashizmom-novyim-sereznyim-mirovyim-ispyitaniem.htm Томенко назвал борьбу с «рашизмом» новым серьезным мировым испытанием]{{Ref-ru}}</ref><ref>[http://k-z.com.ua/myr/29882-rashizm-ne-projdet-ili-trudno-byt-chelovekom Рашизм — не пройдет, или трудно быть человеком]{{Ref-ru}}</ref> Другая хваля распаўсюджвання адбылася падчас [[Анексія Крыма Расіяй|анексіі Аўтаномнай Рэспублікі Крым Расійскай Федэрацыяй]], [[Катастрофа Boeing 777 пад Данецкам|збіцця Boeing 777 пад Данецкам 17 ліпеня 2014 года]] і пачатку [[Расійска-ўкраінская вайна|расійска-ўкраінскай вайны ў 2014 годзе]].<ref>[http://blogs.pravda.com.ua/authors/bogoslovska/53c8f50a9f96b/ Мир должен осудить рашизм и нового фюрера в лице Путина и привлечь военных преступников к ответственности на Киевском процессе]</ref><ref>[http://www.unian.net/politics/941466-ostanovit-rashizm-novyiy-urok-dlya-mira.html Остановить рашизм. Новый урок для мира]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20150924022633/http://www.gazeta.lviv.ua/blog/25597 Ігор Гулик «Рашизм»]</ref> Паняцце ўведзена [[Аляксандр Іванавіч Герцэн|Герцэнам]] у рамане {{Не перакладзена 5|Былое і думы|«Былое і думы»|ru|Былое и думы}}" (1868) як «''расіянізм''» для абазначэння рускай экстрэмісцкай плыні ў Расійскай імперыі. Адраджэнне паняцця — заслуга прэзідэнта [[Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя|Чачэнскай Рэспублікі Ічкерыя]] [[Джахар Мусаевіч Дудаеў|Джахара Дудаева]]<ref>«Русизм — это особая форма человеконенавистнической идеологии, основанная на великодержавном шовинизме, полной бездуховности и безнравственности. Отличается от известных форм фашизма, расизма, национализма, особой жестокостью, как к человеку, так и к природе…Обладая рабской психологией, паразитирует на ложной истории, на оккупированных территориях и угнетаемых народах». [http://argumentua.com/tsitaty/rusizm-shizofrenicheskaya-forma-manii-mirovogo-gospodstva Джохар Дудаев, лидер чеченского национально-освободительного движения, убитый спецслужбами России.— АРГУМЕНТ, 2014-03-19 09:40]</ref>, які ўбачыў галоўную рысу ''расіянізму'' ў тэрытарыяльнай экспансіі Расіі на Каўказе, гэтую лінію ўспрымання працягнулі [[Шаміль Басаеў]] і [[Аслан Аліевіч Масхадаў|Аслан Масхадаў]], напрыклад: {{Cquote|Ваша вялікаруская мара — седзячы па горла ў гаўне, зацягнуць туды ўсіх астатніх. Гэта і ёсць Расіянізм.}} Барыс Грушын бачыў у аснове ''расіянізму'' феадальнае рабства і рабства, яго праціўнікі называлі гэтую пазіцыю русафобскай. Аднак прадстаўнікі рускага нацыяналізму ператварылі гэтае паняцце (як спалучэнне «[[рускі імперыялізм|рускага імперыялізму]]» з «айчынным нацыяналізмам»), узяўшы яго ў аснову сваёй ідэалогіі. Так, нацыяналіст Аляксандр Іваноў-Сухарэўскі агучыў праект пабудовы Святой Русі — звышдзяржавы (класавай імперыі) на чале з народам славяна-русаў, аб’яднаным крывёю, мовай і гісторыяй. Сярод шматлікіх радыкальных нацыяналістычных рухаў 1990-х гадоў у Расіі, [[Ультраправыя|ультраправая]] фашысцкая Народная нацыянальная партыя Расіі (НПП), заснаваная ў 1994 годзе Аляксандрам Івановым-Сухарэўскім, дырэктарам па адукацыі, і Аляксеем Шырапаевым, натхнёная фашызмам у італьянскім стылі, выдавала сябе за руска-праваслаўны і казацкі рух, распаўсюджвала ідэалогію, якую яна называла «''русізмам''». Гэтая ідэалогія была спалучэннем [[папулізм]]у, [[Расізм|расавай]] і [[Антысемітызм|антысеміцкай]] містыкі, нацыянальнай экалагічнасці, праваслаўя і настальгіі па цары. Партыя налічвала ўсяго некалькі тысяч членаў, але гістарычна ўплывала на пазапарламенцкую сцэну ў Расіі праз вядомыя газеты «Я русский», «Наследие предков», «Эра России». Неўзабаве партыя сутыкнулася з законам за распальванне міжнацыянальнай варожасці, «Я русский» урэшце была забаронена ў 1999 годзе, а Іваноў-Сухарэўскі быў асуджаны на некалькі месяцаў зняволення, але пасля вызвалення заставаўся важнай фігурай у колах, блізкіх да [[Саюз пісьменнікаў Расіі|Саюза пісьменнікаў Расіі]] і працягваў сваю дзейнасць.<ref>[http://books.google.com/books?id=Apq_AAAAQBAJ Marlène Laruelle «In the Name of the Nation»], Palgrave Macmillan, 2009, ISBN 978-0-230-10123-4, 272 стор.{{Ref-en}}, с. 53</ref> == Асноўныя рысы і характарыстыкі рашызму == [[Файл:Stop Ruscism 2016.webm|справа|міні|272x272пкс|Марш памяці Барыса Нямцова ў Маскве 27 лютага 2016 года. Выгляд знутры. Плакат «Стоп рашызм».]] У аснове рашызму, які ўжо цалкам замацаваўся ў афіцыйнай ідэалогіі, ляжаць адмаўленне прававой дзяржавы і зацвярджэнне закону сілы, непавага да суверэнітэта суседзяў і самасцвярджэнне праз самавольства і гвалт<ref name="скобов"/>. Увогуле, гэтыя рысы ўласцівыя любой расійскай уладзе і дасталіся ад [[Залатая Арда|Залатой Арды]]<ref>[https://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=NWqPkQFFp60 Суть и природа российской власти в 2х минутах — историк РАН Юрий Пивоваров // YouTube]</ref>. Адной з асноў рашызму з’яўляецца [[ідэалогія]] духоўнай тэорыі [[Руская Праваслаўная Царква|РПЦ]] пра «богаабранасць» [[Рускія|рускіх]]<ref>{{Ref-ru}}{{Cite web|url=http://oleg-leusenko.livejournal.com/1394936.html?nojs=1|title=Почему русские всех ненавидят? Даже себя...|author=[[Леусенко Олег Володимирович|Олег Леусенко]]|date=04-05-2014|accessdate=2 сакавіка 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201209160042/https://oleg-leusenko.livejournal.com/1394936.html?nojs=1|archivedate=9 снежня 2020|url-status=dead}}</ref>. На думку расійскага гісторыка Аляксандра Скобава, рашызм — гэта эклектычная сумесь вялікадзяржаўнага шавінізму, настальгіі па савецкім мінулым і цемрашальства [[Праваслаўная царква|праваслаўя]]. Рашызм таксама характарызуецца пагардай да асобы, жаданнем растварыць асобу ў «большасці» і здушыць меншасць. Рашызм характарызуецца нявер’ем у дэмакратычныя працэдуры, бо «усё гэта толькі інструмент тонкай маніпуляцыі» (сам рашызм аддае перавагу грубым маніпуляцыям). Рашызм зыходзіць з таго, што «народны дух» і «вышэйшы агульны інтарэс» праяўляюцца не праз фармальныя выбарчыя механізмы, а ірацыянальным, містычным спосабам з-за правадыра, які такім стаў таму, што здолеў усіх астатніх падчысціць.<ref name="скобов">[[Аляксандр Валер’евіч Скобаў|Александр Скобов]]. [http://grani.ru/blogs/free/entries/227015.html «Циммервальдская левая»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140704192556/http://grani.ru/blogs/free/entries/227015.html |date=4 ліпеня 2014 }} // [[Грани.Ру]] / Блоги (в блоге Свободное место) 22.03.2014</ref> Палітолаг Станіслаў Бялкоўскі сцвярджае, што рашызм маскіруецца пад [[антыфашызм]], але мае фашысцкі твар і сутнасць.<ref>{{Ref-ru}}[http://ru.tsn.ua/svit/putin-budet-zahvatyvat-novye-territorii-chtoby-prolozhit-put-k-balkanam-eksperty-356507.html Путин будет захватывать новые территории, чтобы проложить путь к Балканам — эксперты] {{Ref-ru}}</ref> Палітолаг Руслан Ключнік адзначае, што расійская эліта лічыць сябе ўпаўнаважанай будаваць уласную «сувэрэнную дэмакратыю» без спасылкі на заходнія стандарты, але з улікам расійскіх дзяржаваўтваральных традыцый. Адміністрацыйны рэсурс у Расіі — адзін са сродкаў захавання дэмакратычнага фасаду, які хавае механізм абсалютнай маніпуляцыі волевыяўленнем грамадзян. == Ідэалогія рашызму == === Інгрэдыенты === [[Файл:Пантеон Вічної Слави, Кропивницький.jpg|міні|300x300хпкс| Крэпасць Святой Елісаветы ў г. [[Крапыўныцкы|Крапіўныцкім]]. Пантэон вечнай славы пасля ўварвання Расіі]] Рашызм — гэта квазіідэалогія, якая ўяўляе сабой спрэчную сумесь імперыі, вялікадзяржаўнага шавінізму і рэлігійнага традыцыяналізму, заснаваная ў асноўным на настальгіі па савецкім мінулым. Ідэалогія супрацьстаіць заходнім, ліберальна-дэмакратычным каштоўнасцям і інстытутам, уключаючы свабодныя выбары і іншыя грамадзянскія правы і свабоды. Ідэалогія рашызму грунтуецца на нянавісці і зайздрасці да заходніх дэмакратый — Еўропа, ЗША, Канада. У аснове гэтай ідэалогіі — культ нацыянальнага правадыра, які вярнуў Расіі «веліч».<ref name="рашизм1"/> Ідэалогія рашызму дзіўным чынам спалучае погляды на свет як на поле татальнай жорсткай барацьбы за выжыванне з прэтэнзіяй на высокую духоўнасць, да якой, на думку рашыстаў, астатні свет не можа падняцца.<ref name="скобов"/> У той жа час гэтая ідэалогія з’яўляецца [[квінтэсенцыя]]й хуліганства і хамства. Таксама некаторыя праявы заходняй культуры, такія як легалізацыя [[Прастытуцыя|прастытуцыі]], правы [[Сексуальныя меншасці|сексуальных меншасцей]] («гейропа»), [[Наркаманія|наркаманаў]] і інш., могуць быць выкарыстаны для апраўдання «адсутнасці духоўнасці» ў іншых народаў або наадварот — як цывілізацыйная прыналежнасць Расіі да супольнасці цывілізаваных краін.<ref>[http://censor.net.ua/video_news/354135/nashi_gei_prodvigayutsya_po_slujbe_i_ya_lichno_vruchayu_im_ordena_putin_o_gomoseksualistah_v_rossii «Наши геи продвигаются по службе и я лично вручаю им ордена», — Путин о гомосексуалистах в России. ВИДЕО] {{Ref-ru}}</ref>Рашызм — гэта спалучэнне канцэпцыі «асаблівага шляху», пра якую так шмат казалі бальшавікі, з нацысцкай ідэяй перавагі, але не расавай, а духоўнай — на выхадзе давала забойную сумесь, якая называлася «русский мир».<ref name="влада">[http://www.dsnews.ua/world/pochemu-rashizm-obrechen-na-zabvenie-09052015182000 Олексій Кафтан. Почему рашизм обречен на забвение. Щомісячник «Власть денег» за травень 2015 (№ 5/430)]</ref> Прафесар Алег Грынёў лічыць, што рашызм трэба выразна адрозніваць ад пуцінізму, бо рашызм тычыцца ідэалагічнага абгрунтавання авантурнай палітыкі цяперашняга расійскага дыктатара Пуціна. Маскоўскі імперыялізм, пры якім ідэалагічныя супернікі (партыйныя ідэолагі, шавіністы і антыкамуністы) аб’ядноўваліся дзеля эканамічнага і палітычнага шантажу дзяржаў на тэрыторыі былой імперыі; [[Бальшавікі|бальшавізм]] цяпер можна разглядаць толькі як форму рашызму. У сваю чаргу клерыкальную версію рашызму спрабуе рэалізаваць маскоўскі [[Кірыл (Патрыярх Маскоўскі)|патрыярх Кірыл]], пра што сведчыць яго канцэпцыя «русского мира». У аснове рашызму ляжыць непрыманне заходняй цывілізацыі, якая супрацьстаіць свайго роду [[Еўразійства|рускай (еўразійскай) цывілізацыі]]. Маскоўская інтэлігенцыя пагаджаецца з аўтакратам [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Пуціным]], які імкнецца пакласці канец царскаму і бальшавіцкаму ўкраінацыду. Цяпер рашызм — гэта ідэйная аснова пуцінізму. Гісторыя пацвердзіла, што рашызм прадугледжвае перш за ўсё знішчэнне ўкраінцаў як нацыянальнай супольнасці<ref name="gryniv"/>. === Функцыі === На думку прафесара Аляксандра Кастэнкі<ref>{{Cite web|url=http://www.day.kiev.ua/uk/article/kultura/chomu-mi-stali-vorogami|author=Олександр КОСТЕНКО|title=Що таке «рашизм»?|date=18 березня, 2014 р.}} {{Ref-uk}}</ref>, рашызм — гэта ідэалогія, якая грунтуецца на ілюзіях і апраўдвае дапушчальнасць любога самавольства дзеля няправільна трактаваных інтарэсаў расійскага грамадства. У знешняй палітыцы рашызм праяўляецца, у прыватнасці, у парушэнні прынцыпаў міжнароднага права, навязванні свету сваёй версіі гістарычнай праўды выключна на карысць Расіі, злоўжыванні правам вета ў [[Савет Бяспекі ААН|Савеце Бяспекі ААН]] і г. д. Ва ўнутранай палітыцы рашызм — гэта парушэнне правоў чалавека на свабоду думкі, пераслед удзельнікаў «дысідэнцкага руху», выкарыстанне СМІ для дэзынфармацыі свайго народа і гэтак далей. Аляксандр Кастэнка таксама лічыць рашызм праявай сацыяпатыі. Рашызм выконвае функцыю замены рэлігіі, даючы адэпту адчуванне прыналежнасці да барацьбы паміж «дабром і злом», напаўняючы сэнсам сваё існаванне, апраўдваючы цяжкасці і ахвяры, якія ён прыносіць у рэальнасць, пазбаўляючы яго ад комплексу непаўнавартасці<ref>{{Cite web |url=http://by24.org/2014/07/26/credo_quia_absurdum/ |title=Credo quia absurdum. Что такое рашизм? |access-date=2 сакавіка 2022 |archive-date=6 жніўня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140806093630/http://by24.org/2014/07/26/credo_quia_absurdum/ |url-status=dead }}</ref>. На думку Міколы Таменкі, «рашызм» — чалавеканенавісніцкая ідэалогія, якая істотна не адрозніваецца па змесце ад [[фашызм]]у ці [[сталінізм]]у. Расія, якая першапачаткова змагалася за інфармацыю і ідэалогію, падтрымлівае ўсе метады ва ўсім свеце (у тым ліку і ваенныя) знішчэння тых, хто не падтрымлівае ідэалогію «русского мира», і забяспечвае рэалізацыю гэтай ідэалогіі любымі сродкамі<ref>{{Cite web |url=http://vikka.ua/novini/95648-mikola-tomenko-u-hhi-stolitti-zyavilasya-nova-chuma-rashizm.htm |title=Микола Томенко: у ХХІ столітті з’явилася нова чума — «рашизм». |access-date=2 сакавіка 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141222093700/http://vikka.ua/novini/95648-mikola-tomenko-u-hhi-stolitti-zyavilasya-nova-chuma-rashizm.htm |archivedate=22 снежня 2014 |url-status=dead }}</ref>. == Рашысты == Прыхільнікаў рашысцкай ідэалогіі часам называюць «рашыстамі» альбо «ватнікамі».<ref name="рашизм1"/><ref>{{Cite news|url=http://gazeta.ua/articles/opinions-journal/_akih-rosiyan-nazivayut-slovom-vatnik/551739|title=Яких росіян називають "ватниками"?|date=10-04-2014}}</ref> Псіхалогія рашыстаў — гэта псіхалогія варожасці, уяўленне аб тым, што нават у Расіі ўсюды ёсць замежнікі. Гэтую псіхалогію маюць людзі, глыбока пакрыўджаныя ўяўнымі ці рэальнымі прыніжэннямі, якім іх падвергнуў Захад. Але ў часы, калі «Расія моцная», у рашыстаў нібыта ёсць магчымасць адпомсціць. <ref name="рашизм1">[http://www.echo.msk.ru/blog/alex_melnikov/1312322-echo/ Алексей Мельников. Рашизм против россиян]</ref> <ref>[http://tsn.ua/svit/politichne-zhittya-rosiyan-za-tri-roki-stabilnist-vid-kremlya-rashizm-i-bunti-pid-naglyadom-omonu-364771.html Політичне життя росіян за три роки: стабільність від Кремля, рашизм і бунти під наглядом ОМОНу]</ref> Адметная рыса рашысцкай свядомасці — надзея на сілу. Важнай рысай рашыстаў з’яўляецца мёртвае і палемічнае разуменне [[Гісторыя Расіі|гісторыі Расіі]], ператварэнне яе ў набор культавых дат, якім пакланяюцца і якім вераць рашысты.<ref name="рашизм1"/> Павярхоўнае, падазронае («вакол ворагі, нас усе хочуць з’есці») і ўвогуле даволі злоснае стаўленне да гэтага карумпаванага свету, погляд на яго як на патэнцыйную здабычу рашысты спалучаюць з дзіцячым наіўным вобразам, што «нас ніхто не любiць». Яны хочуць, каб iх любiлі — як Вялікага Брата. Рашысты распаўсюджваюць патрыярхальныя прынцыпы на адносіны паміж народамі. Яны перакананыя, што любога можна прымусіць, што «сцерпіцца-злюбіцца», што «б’е — значыць, любіць», таму што «для іх жа дабра».<ref name="скобов"/> Адзін з самых вядомых расійскіх акцёраў-рашыстаў Іван Ахлабысцін лічыць, што «рашызм — гэта выбар мудрага», і даказвае сваю вернасць сваім перакананням татуіроўкай на руцэ, якую ён называе «брэндам рашыстаў».<ref name="тавро">[http://vesti-ukr.com/kultura/65470-ohlobystin-pokazal-klejmo-rashista Охлобыстин показал «клеймо рашиста». 14.08.2014]</ref> Ахлабысцін кажа пра рашызм так: {{Цытата|Рашызм — гэта добра. Ён кансалідуецца на міжнародным узроўні, паступова. Рашызм — гэта здольнасць лічыць сябе ўцягнутым у нешта глыбока правільнае, духоўнае, што вынікае з усведамлення таго, што цяпер Расія — апошні бастыён, які стрымлівае чорную хвалю безаблічнага індывідуалізму, цынічнага спажывання, звярынай пажадлівасці і абыякавай жорсткасці. Рашызм — гэта жывое, трапяткое сэрца, поўнае веры ў магчымасць зрабіць усіх на зямлі шчаслівымі. Рашызм — ідэалогія героя. Рашызм — гэта паэзія закаханага. Рашызм — гэта міласэрнасць святога. Рашызм — гэта выбар мудрых. Я б ганарыўся, калі б мяне палічылі рашыстам. Я паспрабаваў бы адказаць на гэта высокае імя. Няхай жыве рашызм!}} == Рашызм у масавай культуры == * Песня ''«Гэта, дзетка — Рашызм»'', ''Барыс Севасцьянаў.''<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=xq7EA8UuQdA Новый хит из Харькова! Это, детка — Рашизм!!!!]</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=pmSMejVNI8E Інтерв’ю: автор хіта «Это детка рашизм» Борис Севастьянов]</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=xhXi6_bN_aw У Харкові на День Незалежності співали про рашизм]</ref> * ''«Гімн антырашыстаў»'', ''Вадзім Дубоўскі.''<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=-eFNNGU5Z80 Гімн антірашистів]</ref> * ''«Рашызм не пройдзе!»'' Музыка з фільма «Бураціна».<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ig0I0nEETyw Рашизм не пройдет! ПТН ПНХ]</ref> * ''«З чаго пачынаецца рэптылія?»''.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=SkBlz1HYhsc С чего начинается гадина?]</ref> == Гл. таксама == * [[Асновы геапалітыкі]] * [[Беларусафобія]] * [[Нацыянал-сацыялізм]] * [[Што Расія павінна зрабіць з Украінай]] * [[Генацыд украінцаў]] == Крыніцы == {{Reflist|3}} == Спасылкі == * [http://www.pravda.com.ua/columns/2010/05/18/5050708/ ''Астап Крыўдзік.'' Рашызм // Украінская праўда. 18 мая 2010 г] * [http://afn.by/news/i/191347 Звычайны рашызм: Пуцін хоча запатрабаваць ад Украіны газу] {{Ref-ru}} * Климентьев Вадим (22 сакавіка 2014 г.). Рэквіем па пераможцах: пра наступствы крымскага манеўру Расіі. Хваля. {{Ref-ru}} * Костенко А. Н Рашызм — «дзіцячая хвароба», якая праходзіць з часам?. {{Ref-ru}} * Ляўсенка О. У. [http://oleg-leusenko.livejournal.com/38604.html?nojs=1 Рашызм як ідэалогія Крамля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201209015348/https://oleg-leusenko.livejournal.com/38604.html?nojs=1 |date=9 снежня 2020 }} * [http://samlib.ru/b/borisow_s_s/rashizm-rossijanakraju.shtml Барысаў Сяргей Сяргеевіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140714164529/http://samlib.ru/b/borisow_s_s/rashizm-rossijanakraju.shtml |date=14 ліпеня 2014 }} [http://samlib.ru/b/borisow_s_s/rashizm-rossijanakraju.shtml Рашызм — Расія на мяжы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140714164529/http://samlib.ru/b/borisow_s_s/rashizm-rossijanakraju.shtml |date=14 ліпеня 2014 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=3vrfgtLFbsE Стратэгія Расійскай імперыі Новы фашызм — гэта РАШЫЗМ!] * [http://tvrain.ru/articles/krichat_ne_hajl_a_slava_boris_strugatskij_o_prosto-387162/ Крычаць не «Хайль», а «Слава». Барыс Стругацкі аб прастаце фашызму. Артыкул папярэджання 1995 года] * [http://www.unian.ua/world/1081896-rosiyani-v-latviji-rozkritikuvali-imya-olena-y-ukrajinsku-politiku-video.html Рускія ў Латвіі крытыкуюць імя Алены і ўкраінскую палітыку (відэа)] * [https://nv.ua/opinion/pochemu-rashizm-strashnee-fashizma-64903.html Ігар Гарын. Чаму рашызм горшы за фашызм // Новы час. 19 жніўня 2015г] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Рускі фашызм]] [[Катэгорыя:Палітычныя ідэалогіі]] ajkqkp3poyzkhrw33ddljpjwqe36tdj 5174467 5174303 2026-08-02T09:48:09Z 5174467 wikitext text/x-wiki [[Файл:Z_(2022_Russian_invasion_of_Ukraine).svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Z_(2022_Russian_invasion_of_Ukraine).svg|міні|Знак Z выкарыстоўваюць расійскія вайскоўцы і рэкламуе дзяржаўная прапаганда падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|расійскага ўварвання ва Украіну]] ў 2022 годзе ў разгар [[Расійска-ўкраінская вайна|расійска-ўкраінскай вайны]].]] [[Файл:Flag of the St George Ribbon.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag of the St George Ribbon.svg|міні|Георгіеўская стужка, якая актыўна выкарыстоўвалася падчас расійскага ўварвання ва Украіну ў 2022 годзе ў разгар расійска-ўкраінскай вайны і як сімвал падтрымкі пуцінізму ў Расіі]] '''Рашызм''' (''{{lang-ru|рашизм}}''; {{lang-en|Ruscism, Rashism}}; ад {{Lang-en|Russia, Russian}} — у маўленні ''Раша,'' і {{Lang-it|fascismo}} — фашызм, з канчаткам ''-ізм''), або '''расійскі фашызм''' — палітычная ідэалогія і сацыяльныя практыкі кіроўнага рэжыму [[Расія|Расіі]] ў першай чвэрці [[XXI стагоддзе|ХХІ ст.]], заснаваная на ідэях «асаблівай цывілізацыйнай місіі» расіян, у прыватнасці [[Рускія|рускіх]], [[шавінізм]]е, нецярпімасці да культурных элементаў іншых народаў, [[таталітарызм]]е і [[імперыялізм]]е [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкага]] ўзору, выкарыстанні [[Руская Праваслаўная Царква|рускага праваслаўя]] як [[мараль]]най дактрыны і [[Геапалітыка|геапалітычных]] інструментаў уплыву, найперш — энерганосьбітаў.<ref name="рашизм0">[http://www.pravda.com.ua/columns/2010/05/18/5050708/ Остап Кривдик Рашизм]</ref><ref name="gryniv">{{Cite web|url=http://www.nru.org.ua/news/aktualno/710-profesor-oleh-hryniv-rashyzm-iz-prytsilom-na-ukrayinotsyd|title=Професор Олег Гринів: РАШИЗМ ІЗ ПРИЦІЛОМ НА УКРАЇНОЦИД|accessdate=24 вересня 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150627021437/http://www.nru.org.ua/news/aktualno/710-profesor-oleh-hryniv-rashyzm-iz-prytsilom-na-ukrayinotsyd|archivedate=27 червня 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ref-ru}}{{Cite web|url=http://oleg-leusenko.livejournal.com/38604.html?nojs=1|title=Рашизм как идеология Кремля|accessdate=2 сакавіка 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201209015348/https://oleg-leusenko.livejournal.com/38604.html?nojs=1|archivedate=9 снежня 2020|url-status=dead}}</ref> Расійскі палітолаг [[Андрэй Піянткоўскі]] сцвярджае, што ідэалогія расійскага фашызму шмат у чым падобная да нямецкага фашызму ([[Нацыянал-сацыялізм|нацызм]]), а прамовы прэзідэнта [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]] адлюстроўваюць ідэі, падобныя да ідэй [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=kEmBDJiqhsE «Просто рашизм». Телеканал 1+1, 24 березня 2014]</ref> Вынікам нарошчвання рашызму стала [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|расійскае ўварванне ва Украіну]] ў 2022 годзе. == Этымалогія і азначэнні == Слова «''рашызм''» утворана злучэннем англійскамоўнай назвы краіны ''Russia (Раша)'' з міжнародным словам «''fascism''». Таксама абыгрываецца сугучча слоў ''рашызм'' і ''[[расізм]]''. Рашызм — своеасаблівая [[Таталітарызм|таталітарная]], [[Фашызм|фашысцкая]] [[ідэалогія]]<ref name="скобов"/>, [[сімбіёз]] асноўных прынцыпаў [[фашызм]]у і [[сталінізм]]у. Гэта аснова [[Расія|расійскай]] захопніцкай [[Геапалітыка|геапалітыкі]], накіраванай на [[Акупацыя|акупацыю]] і [[Анексія|анексію]] іншых дзяржаў, часта адзначаную ідэяй «збірання рускіх земляў» і заснаванай на мясцовым [[Калабарацыянізм|супрацоўніцтве]] і падтрымцы прарасійскіх палітычных сіл у іншых краінах. === Гісторыя === [[Файл:Житловий будинок на вул. Лобановського, 6-А після обстрілу.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%96%D0%B8%D1%82%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%B9_%D0%B1%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA_%D0%BD%D0%B0_%D0%B2%D1%83%D0%BB._%D0%9B%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE,_6-%D0%90_%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%BB%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%83.jpg|міні|Шматкватэрны дом у Кіеве (вул. Лабаноўскага, 6) разбамбілі расійскімі ракетамі]] Паняцце шырока распаўсюдзілася ў нефармальных колах у 2008 годзе — падчас [[Вайна ў Паўднёвай Асеціі (2008)|расійска-грузінскай вайны 2008 года]].<ref>[http://24tv.ua/home/showSingleNews.do?eto_detka__rashizm__noviy_hit_pro_rossiyu_zapolonil_internet_video&objectId=463118&lang=ru «Это, детка — Рашизм!» — новый хит про Россию заполонил Интернет &#x5B;Видео&#x5D;]{{Ref-ru}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://expres.ua/main/2014/07/21/110111-rosiya-rashysty-hto-stoyit-spynoyu-putina |title=Росія і рашисти: хто стоїть за спиною Путіна |access-date=2 сакавіка 2022 |archive-date=1 кастрычніка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141001011413/http://expres.ua/main/2014/07/21/110111-rosiya-rashysty-hto-stoyit-spynoyu-putina |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.bagnet.org/news/world/241741 Настоящий «рашизм»: в России составляют списки евреев, которых нужно депортировать как «несогласных» с Путиным]</ref><ref>[http://obozrevatel.com/politics/56781-tomenko-nazval-borbu-s-rashizmom-novyim-sereznyim-mirovyim-ispyitaniem.htm Томенко назвал борьбу с «рашизмом» новым серьезным мировым испытанием]{{Ref-ru}}</ref><ref>[http://k-z.com.ua/myr/29882-rashizm-ne-projdet-ili-trudno-byt-chelovekom Рашизм — не пройдет, или трудно быть человеком]{{Ref-ru}}</ref> Другая хваля распаўсюджвання адбылася падчас [[Анексія Крыма Расіяй|анексіі Аўтаномнай Рэспублікі Крым Расійскай Федэрацыяй]], [[Катастрофа Boeing 777 пад Данецкам|збіцця Boeing 777 пад Данецкам 17 ліпеня 2014 года]] і пачатку [[Расійска-ўкраінская вайна|расійска-ўкраінскай вайны ў 2014 годзе]].<ref>[http://blogs.pravda.com.ua/authors/bogoslovska/53c8f50a9f96b/ Мир должен осудить рашизм и нового фюрера в лице Путина и привлечь военных преступников к ответственности на Киевском процессе]</ref><ref>[http://www.unian.net/politics/941466-ostanovit-rashizm-novyiy-urok-dlya-mira.html Остановить рашизм. Новый урок для мира]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20150924022633/http://www.gazeta.lviv.ua/blog/25597 Ігор Гулик «Рашизм»]</ref> Паняцце ўведзена [[Аляксандр Іванавіч Герцэн|Герцэнам]] у рамане {{Не перакладзена 5|Былое і думы|«Былое і думы»|ru|Былое и думы}}" (1868) як «''расіянізм''» для абазначэння рускай экстрэмісцкай плыні ў Расійскай імперыі. Адраджэнне паняцця — заслуга прэзідэнта [[Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя|Чачэнскай Рэспублікі Ічкерыя]] [[Джахар Мусаевіч Дудаеў|Джахара Дудаева]]<ref>«Русизм — это особая форма человеконенавистнической идеологии, основанная на великодержавном шовинизме, полной бездуховности и безнравственности. Отличается от известных форм фашизма, расизма, национализма, особой жестокостью, как к человеку, так и к природе…Обладая рабской психологией, паразитирует на ложной истории, на оккупированных территориях и угнетаемых народах». [http://argumentua.com/tsitaty/rusizm-shizofrenicheskaya-forma-manii-mirovogo-gospodstva Джохар Дудаев, лидер чеченского национально-освободительного движения, убитый спецслужбами России.— АРГУМЕНТ, 2014-03-19 09:40]</ref>, які ўбачыў галоўную рысу ''расіянізму'' ў тэрытарыяльнай экспансіі Расіі на Каўказе, гэтую лінію ўспрымання працягнулі [[Шаміль Басаеў]] і [[Аслан Аліевіч Масхадаў|Аслан Масхадаў]], напрыклад: {{Cquote|Ваша вялікаруская мара — седзячы па горла ў гаўне, зацягнуць туды ўсіх астатніх. Гэта і ёсць Расіянізм.}} Барыс Грушын бачыў у аснове ''расіянізму'' феадальнае рабства і рабства, яго праціўнікі называлі гэтую пазіцыю русафобскай. Аднак прадстаўнікі рускага нацыяналізму ператварылі гэтае паняцце (як спалучэнне «[[рускі імперыялізм|рускага імперыялізму]]» з «айчынным нацыяналізмам»), узяўшы яго ў аснову сваёй ідэалогіі. Так, нацыяналіст Аляксандр Іваноў-Сухарэўскі агучыў праект пабудовы Святой Русі — звышдзяржавы (класавай імперыі) на чале з народам славяна-русаў, аб’яднаным крывёю, мовай і гісторыяй. Сярод шматлікіх радыкальных нацыяналістычных рухаў 1990-х гадоў у Расіі, [[Ультраправыя|ультраправая]] фашысцкая Народная нацыянальная партыя Расіі (НПП), заснаваная ў 1994 годзе Аляксандрам Івановым-Сухарэўскім, дырэктарам па адукацыі, і Аляксеем Шырапаевым, натхнёная фашызмам у італьянскім стылі, выдавала сябе за руска-праваслаўны і казацкі рух, распаўсюджвала ідэалогію, якую яна называла «''русізмам''». Гэтая ідэалогія была спалучэннем [[папулізм]]у, [[Расізм|расавай]] і [[Антысемітызм|антысеміцкай]] містыкі, нацыянальнай экалагічнасці, праваслаўя і настальгіі па цары. Партыя налічвала ўсяго некалькі тысяч членаў, але гістарычна ўплывала на пазапарламенцкую сцэну ў Расіі праз вядомыя газеты «Я русский», «Наследие предков», «Эра России». Неўзабаве партыя сутыкнулася з законам за распальванне міжнацыянальнай варожасці, «Я русский» урэшце была забаронена ў 1999 годзе, а Іваноў-Сухарэўскі быў асуджаны на некалькі месяцаў зняволення, але пасля вызвалення заставаўся важнай фігурай у колах, блізкіх да [[Саюз пісьменнікаў Расіі|Саюза пісьменнікаў Расіі]] і працягваў сваю дзейнасць.<ref>[http://books.google.com/books?id=Apq_AAAAQBAJ Marlène Laruelle «In the Name of the Nation»], Palgrave Macmillan, 2009, ISBN 978-0-230-10123-4, 272 стор.{{Ref-en}}, с. 53</ref> == Асноўныя рысы і характарыстыкі рашызму == [[Файл:Stop Ruscism 2016.webm|справа|міні|272x272пкс|Марш памяці Барыса Нямцова ў Маскве 27 лютага 2016 года. Выгляд знутры. Плакат «Стоп рашызм».]] У аснове рашызму, які ўжо цалкам замацаваўся ў афіцыйнай ідэалогіі, ляжаць адмаўленне прававой дзяржавы і зацвярджэнне закону сілы, непавага да суверэнітэта суседзяў і самасцвярджэнне праз самавольства і гвалт<ref name="скобов"/>. Увогуле, гэтыя рысы ўласцівыя любой расійскай уладзе і дасталіся ад [[Залатая Арда|Залатой Арды]]<ref>[https://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=NWqPkQFFp60 Суть и природа российской власти в 2х минутах — историк РАН Юрий Пивоваров // YouTube]</ref>. Адной з асноў рашызму з’яўляецца [[ідэалогія]] духоўнай тэорыі [[Руская Праваслаўная Царква|РПЦ]] пра «богаабранасць» [[Рускія|рускіх]]<ref>{{Ref-ru}}{{Cite web|url=http://oleg-leusenko.livejournal.com/1394936.html?nojs=1|title=Почему русские всех ненавидят? Даже себя...|author=[[Леусенко Олег Володимирович|Олег Леусенко]]|date=04-05-2014|accessdate=2 сакавіка 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201209160042/https://oleg-leusenko.livejournal.com/1394936.html?nojs=1|archivedate=9 снежня 2020|url-status=dead}}</ref>. На думку расійскага гісторыка Аляксандра Скобава, рашызм — гэта эклектычная сумесь вялікадзяржаўнага шавінізму, настальгіі па савецкім мінулым і цемрашальства [[Праваслаўная царква|праваслаўя]]. Рашызм таксама характарызуецца пагардай да асобы, жаданнем растварыць асобу ў «большасці» і здушыць меншасць. Рашызм характарызуецца нявер’ем у дэмакратычныя працэдуры, бо «усё гэта толькі інструмент тонкай маніпуляцыі» (сам рашызм аддае перавагу грубым маніпуляцыям). Рашызм зыходзіць з таго, што «народны дух» і «вышэйшы агульны інтарэс» праяўляюцца не праз фармальныя выбарчыя механізмы, а ірацыянальным, містычным спосабам з-за правадыра, які такім стаў таму, што здолеў усіх астатніх падчысціць.<ref name="скобов">[[Аляксандр Валер’евіч Скобаў|Александр Скобов]]. [http://grani.ru/blogs/free/entries/227015.html «Циммервальдская левая»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140704192556/http://grani.ru/blogs/free/entries/227015.html |date=4 ліпеня 2014 }} // [[Грани.Ру]] / Блоги (в блоге Свободное место) 22.03.2014</ref> Палітолаг Станіслаў Бялкоўскі сцвярджае, што рашызм маскіруецца пад [[антыфашызм]], але мае фашысцкі твар і сутнасць.<ref>{{Ref-ru}}[http://ru.tsn.ua/svit/putin-budet-zahvatyvat-novye-territorii-chtoby-prolozhit-put-k-balkanam-eksperty-356507.html Путин будет захватывать новые территории, чтобы проложить путь к Балканам — эксперты] {{Ref-ru}}</ref> Палітолаг Руслан Ключнік адзначае, што расійская эліта лічыць сябе ўпаўнаважанай будаваць уласную «сувэрэнную дэмакратыю» без спасылкі на заходнія стандарты, але з улікам расійскіх дзяржаваўтваральных традыцый. Адміністрацыйны рэсурс у Расіі — адзін са сродкаў захавання дэмакратычнага фасаду, які хавае механізм абсалютнай маніпуляцыі волевыяўленнем грамадзян. == Ідэалогія рашызму == === Інгрэдыенты === Рашызм — гэта квазіідэалогія, якая ўяўляе сабой спрэчную сумесь імперыі, вялікадзяржаўнага шавінізму і рэлігійнага традыцыяналізму, заснаваная ў асноўным на настальгіі па савецкім мінулым. Ідэалогія супрацьстаіць заходнім, ліберальна-дэмакратычным каштоўнасцям і інстытутам, уключаючы свабодныя выбары і іншыя грамадзянскія правы і свабоды. Ідэалогія рашызму грунтуецца на нянавісці і зайздрасці да заходніх дэмакратый — Еўропа, ЗША, Канада. У аснове гэтай ідэалогіі — культ нацыянальнага правадыра, які вярнуў Расіі «веліч».<ref name="рашизм1"/> Ідэалогія рашызму дзіўным чынам спалучае погляды на свет як на поле татальнай жорсткай барацьбы за выжыванне з прэтэнзіяй на высокую духоўнасць, да якой, на думку рашыстаў, астатні свет не можа падняцца.<ref name="скобов"/> У той жа час гэтая ідэалогія з’яўляецца [[квінтэсенцыя]]й хуліганства і хамства. Таксама некаторыя праявы заходняй культуры, такія як легалізацыя [[Прастытуцыя|прастытуцыі]], правы [[Сексуальныя меншасці|сексуальных меншасцей]] («гейропа»), [[Наркаманія|наркаманаў]] і інш., могуць быць выкарыстаны для апраўдання «адсутнасці духоўнасці» ў іншых народаў або наадварот — як цывілізацыйная прыналежнасць Расіі да супольнасці цывілізаваных краін.<ref>[http://censor.net.ua/video_news/354135/nashi_gei_prodvigayutsya_po_slujbe_i_ya_lichno_vruchayu_im_ordena_putin_o_gomoseksualistah_v_rossii «Наши геи продвигаются по службе и я лично вручаю им ордена», — Путин о гомосексуалистах в России. ВИДЕО] {{Ref-ru}}</ref>Рашызм — гэта спалучэнне канцэпцыі «асаблівага шляху», пра якую так шмат казалі бальшавікі, з нацысцкай ідэяй перавагі, але не расавай, а духоўнай — на выхадзе давала забойную сумесь, якая называлася «русский мир».<ref name="влада">[http://www.dsnews.ua/world/pochemu-rashizm-obrechen-na-zabvenie-09052015182000 Олексій Кафтан. Почему рашизм обречен на забвение. Щомісячник «Власть денег» за травень 2015 (№ 5/430)]</ref> Прафесар Алег Грынёў лічыць, што рашызм трэба выразна адрозніваць ад пуцінізму, бо рашызм тычыцца ідэалагічнага абгрунтавання авантурнай палітыкі цяперашняга расійскага дыктатара Пуціна. Маскоўскі імперыялізм, пры якім ідэалагічныя супернікі (партыйныя ідэолагі, шавіністы і антыкамуністы) аб’ядноўваліся дзеля эканамічнага і палітычнага шантажу дзяржаў на тэрыторыі былой імперыі; [[Бальшавікі|бальшавізм]] цяпер можна разглядаць толькі як форму рашызму. У сваю чаргу клерыкальную версію рашызму спрабуе рэалізаваць маскоўскі [[Кірыл (Патрыярх Маскоўскі)|патрыярх Кірыл]], пра што сведчыць яго канцэпцыя «русского мира». У аснове рашызму ляжыць непрыманне заходняй цывілізацыі, якая супрацьстаіць свайго роду [[Еўразійства|рускай (еўразійскай) цывілізацыі]]. Маскоўская інтэлігенцыя пагаджаецца з аўтакратам [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Пуціным]], які імкнецца пакласці канец царскаму і бальшавіцкаму ўкраінацыду. Цяпер рашызм — гэта ідэйная аснова пуцінізму. Гісторыя пацвердзіла, што рашызм прадугледжвае перш за ўсё знішчэнне ўкраінцаў як нацыянальнай супольнасці<ref name="gryniv"/>. === Функцыі === На думку прафесара Аляксандра Кастэнкі<ref>{{Cite web|url=http://www.day.kiev.ua/uk/article/kultura/chomu-mi-stali-vorogami|author=Олександр КОСТЕНКО|title=Що таке «рашизм»?|date=18 березня, 2014 р.}} {{Ref-uk}}</ref>, рашызм — гэта ідэалогія, якая грунтуецца на ілюзіях і апраўдвае дапушчальнасць любога самавольства дзеля няправільна трактаваных інтарэсаў расійскага грамадства. У знешняй палітыцы рашызм праяўляецца, у прыватнасці, у парушэнні прынцыпаў міжнароднага права, навязванні свету сваёй версіі гістарычнай праўды выключна на карысць Расіі, злоўжыванні правам вета ў [[Савет Бяспекі ААН|Савеце Бяспекі ААН]] і г. д. Ва ўнутранай палітыцы рашызм — гэта парушэнне правоў чалавека на свабоду думкі, пераслед удзельнікаў «дысідэнцкага руху», выкарыстанне СМІ для дэзынфармацыі свайго народа і гэтак далей. Аляксандр Кастэнка таксама лічыць рашызм праявай сацыяпатыі. Рашызм выконвае функцыю замены рэлігіі, даючы адэпту адчуванне прыналежнасці да барацьбы паміж «дабром і злом», напаўняючы сэнсам сваё існаванне, апраўдваючы цяжкасці і ахвяры, якія ён прыносіць у рэальнасць, пазбаўляючы яго ад комплексу непаўнавартасці<ref>{{Cite web |url=http://by24.org/2014/07/26/credo_quia_absurdum/ |title=Credo quia absurdum. Что такое рашизм? |access-date=2 сакавіка 2022 |archive-date=6 жніўня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140806093630/http://by24.org/2014/07/26/credo_quia_absurdum/ |url-status=dead }}</ref>. На думку Міколы Таменкі, «рашызм» — чалавеканенавісніцкая ідэалогія, якая істотна не адрозніваецца па змесце ад [[фашызм]]у ці [[сталінізм]]у. Расія, якая першапачаткова змагалася за інфармацыю і ідэалогію, падтрымлівае ўсе метады ва ўсім свеце (у тым ліку і ваенныя) знішчэння тых, хто не падтрымлівае ідэалогію «русского мира», і забяспечвае рэалізацыю гэтай ідэалогіі любымі сродкамі<ref>{{Cite web |url=http://vikka.ua/novini/95648-mikola-tomenko-u-hhi-stolitti-zyavilasya-nova-chuma-rashizm.htm |title=Микола Томенко: у ХХІ столітті з’явилася нова чума — «рашизм». |access-date=2 сакавіка 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141222093700/http://vikka.ua/novini/95648-mikola-tomenko-u-hhi-stolitti-zyavilasya-nova-chuma-rashizm.htm |archivedate=22 снежня 2014 |url-status=dead }}</ref>. == Рашысты == Прыхільнікаў рашысцкай ідэалогіі часам называюць «рашыстамі» альбо «ватнікамі».<ref name="рашизм1"/><ref>{{Cite news|url=http://gazeta.ua/articles/opinions-journal/_akih-rosiyan-nazivayut-slovom-vatnik/551739|title=Яких росіян називають "ватниками"?|date=10-04-2014}}</ref> Псіхалогія рашыстаў — гэта псіхалогія варожасці, уяўленне аб тым, што нават у Расіі ўсюды ёсць замежнікі. Гэтую псіхалогію маюць людзі, глыбока пакрыўджаныя ўяўнымі ці рэальнымі прыніжэннямі, якім іх падвергнуў Захад. Але ў часы, калі «Расія моцная», у рашыстаў нібыта ёсць магчымасць адпомсціць. <ref name="рашизм1">[http://www.echo.msk.ru/blog/alex_melnikov/1312322-echo/ Алексей Мельников. Рашизм против россиян]</ref> <ref>[http://tsn.ua/svit/politichne-zhittya-rosiyan-za-tri-roki-stabilnist-vid-kremlya-rashizm-i-bunti-pid-naglyadom-omonu-364771.html Політичне життя росіян за три роки: стабільність від Кремля, рашизм і бунти під наглядом ОМОНу]</ref> Адметная рыса рашысцкай свядомасці — надзея на сілу. Важнай рысай рашыстаў з’яўляецца мёртвае і палемічнае разуменне [[Гісторыя Расіі|гісторыі Расіі]], ператварэнне яе ў набор культавых дат, якім пакланяюцца і якім вераць рашысты.<ref name="рашизм1"/> Павярхоўнае, падазронае («вакол ворагі, нас усе хочуць з’есці») і ўвогуле даволі злоснае стаўленне да гэтага карумпаванага свету, погляд на яго як на патэнцыйную здабычу рашысты спалучаюць з дзіцячым наіўным вобразам, што «нас ніхто не любiць». Яны хочуць, каб iх любiлі — як Вялікага Брата. Рашысты распаўсюджваюць патрыярхальныя прынцыпы на адносіны паміж народамі. Яны перакананыя, што любога можна прымусіць, што «сцерпіцца-злюбіцца», што «б’е — значыць, любіць», таму што «для іх жа дабра».<ref name="скобов"/> Адзін з самых вядомых расійскіх акцёраў-рашыстаў Іван Ахлабысцін лічыць, што «рашызм — гэта выбар мудрага», і даказвае сваю вернасць сваім перакананням татуіроўкай на руцэ, якую ён называе «брэндам рашыстаў».<ref name="тавро">[http://vesti-ukr.com/kultura/65470-ohlobystin-pokazal-klejmo-rashista Охлобыстин показал «клеймо рашиста». 14.08.2014]</ref> Ахлабысцін кажа пра рашызм так: {{Цытата|Рашызм — гэта добра. Ён кансалідуецца на міжнародным узроўні, паступова. Рашызм — гэта здольнасць лічыць сябе ўцягнутым у нешта глыбока правільнае, духоўнае, што вынікае з усведамлення таго, што цяпер Расія — апошні бастыён, які стрымлівае чорную хвалю безаблічнага індывідуалізму, цынічнага спажывання, звярынай пажадлівасці і абыякавай жорсткасці. Рашызм — гэта жывое, трапяткое сэрца, поўнае веры ў магчымасць зрабіць усіх на зямлі шчаслівымі. Рашызм — ідэалогія героя. Рашызм — гэта паэзія закаханага. Рашызм — гэта міласэрнасць святога. Рашызм — гэта выбар мудрых. Я б ганарыўся, калі б мяне палічылі рашыстам. Я паспрабаваў бы адказаць на гэта высокае імя. Няхай жыве рашызм!}} == Рашызм у масавай культуры == * Песня ''«Гэта, дзетка — Рашызм»'', ''Барыс Севасцьянаў.''<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=xq7EA8UuQdA Новый хит из Харькова! Это, детка — Рашизм!!!!]</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=pmSMejVNI8E Інтерв’ю: автор хіта «Это детка рашизм» Борис Севастьянов]</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=xhXi6_bN_aw У Харкові на День Незалежності співали про рашизм]</ref> * ''«Гімн антырашыстаў»'', ''Вадзім Дубоўскі.''<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=-eFNNGU5Z80 Гімн антірашистів]</ref> * ''«Рашызм не пройдзе!»'' Музыка з фільма «Бураціна».<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ig0I0nEETyw Рашизм не пройдет! ПТН ПНХ]</ref> * ''«З чаго пачынаецца рэптылія?»''.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=SkBlz1HYhsc С чего начинается гадина?]</ref> == Гл. таксама == * [[Асновы геапалітыкі]] * [[Беларусафобія]] * [[Нацыянал-сацыялізм]] * [[Што Расія павінна зрабіць з Украінай]] * [[Генацыд украінцаў]] == Крыніцы == {{Reflist|3}} == Спасылкі == * [http://www.pravda.com.ua/columns/2010/05/18/5050708/ ''Астап Крыўдзік.'' Рашызм // Украінская праўда. 18 мая 2010 г] * [http://afn.by/news/i/191347 Звычайны рашызм: Пуцін хоча запатрабаваць ад Украіны газу] {{Ref-ru}} * Климентьев Вадим (22 сакавіка 2014 г.). Рэквіем па пераможцах: пра наступствы крымскага манеўру Расіі. Хваля. {{Ref-ru}} * Костенко А. Н Рашызм — «дзіцячая хвароба», якая праходзіць з часам?. {{Ref-ru}} * Ляўсенка О. У. [http://oleg-leusenko.livejournal.com/38604.html?nojs=1 Рашызм як ідэалогія Крамля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201209015348/https://oleg-leusenko.livejournal.com/38604.html?nojs=1 |date=9 снежня 2020 }} * [http://samlib.ru/b/borisow_s_s/rashizm-rossijanakraju.shtml Барысаў Сяргей Сяргеевіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140714164529/http://samlib.ru/b/borisow_s_s/rashizm-rossijanakraju.shtml |date=14 ліпеня 2014 }} [http://samlib.ru/b/borisow_s_s/rashizm-rossijanakraju.shtml Рашызм — Расія на мяжы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140714164529/http://samlib.ru/b/borisow_s_s/rashizm-rossijanakraju.shtml |date=14 ліпеня 2014 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=3vrfgtLFbsE Стратэгія Расійскай імперыі Новы фашызм — гэта РАШЫЗМ!] * [http://tvrain.ru/articles/krichat_ne_hajl_a_slava_boris_strugatskij_o_prosto-387162/ Крычаць не «Хайль», а «Слава». Барыс Стругацкі аб прастаце фашызму. Артыкул папярэджання 1995 года] * [http://www.unian.ua/world/1081896-rosiyani-v-latviji-rozkritikuvali-imya-olena-y-ukrajinsku-politiku-video.html Рускія ў Латвіі крытыкуюць імя Алены і ўкраінскую палітыку (відэа)] * [https://nv.ua/opinion/pochemu-rashizm-strashnee-fashizma-64903.html Ігар Гарын. Чаму рашызм горшы за фашызм // Новы час. 19 жніўня 2015г] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Рускі фашызм]] [[Катэгорыя:Палітычныя ідэалогіі]] dp2scpx1tfkxzyvifc78f17t9s5ybox 0 703755 5174309 5081763 2026-08-01T20:10:48Z 5174309 wikitext text/x-wiki [[Файл:Vladimir Putin rally in Sevastopol 2018-03-14.jpg|thumb|[[Уладзімір Пуцін]] на выступе ў [[Севастопаль|Севастопалі]] перад [[Прэзідэнцкія выбары ў Расіі (2018)|прэзідэнцкімі выбарамі ў 2018 годзе]]]] {{Арфаграфія}} '''Пуцінізм''' ({{lang-ru|путинизм}}) — палітычная сістэма [[Расія|Расіі]], якая склалася ў часы кіраўніцтва [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]]. Характарызуецца канцэнтрацыяй палітычных і фінансавых паўнамоцтваў у руках «сілавікоў» — цяперашніх і былых, якія паходзяць з сілавых структур, у асноўным з [[Федэральная служба бяспекі Расіі|ФСБ]], паліцыі, арміі.<ref name=Krysha/><ref name="Whitmore">[http://www.rferl.org/featuresarticle/2007/08/a728d464-224e-4ba1-8560-ad580c9c1d71.html Russia: Putin May Go, But Can 'Putinism' Survive?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080723231816/http://www.rferl.org/featuresarticle/2007/08/a728d464-224e-4ba1-8560-ad580c9c1d71.html |date=23 July 2008 }}, By Brian Whitmore, [[RFE/RL]], 29 August 2007.</ref><ref>[http://www.hoover.org/publications/digest/7468137.html The Perils of Putinism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704205851/http://www.hoover.org/publications/digest/7468137.html |date=4 July 2008 }}, By [[Arnold Beichman]], [[Washington Times]], 11 February 2007.</ref><ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A20887-2004Nov29.html Putinism On the March] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201114131158/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A20887-2004Nov29.html |date=14 November 2020 }}, by [[George F. Will]], [[Washington Post]], 30 November 2004.</ref> «Чэкісцкі захоп» расійскіх дзяржаўных і эканамічных актываў, як лічыцца, быў здзейснены групай бліжэйшых паплечнікаў і сяброў Пуціна, якія паступова ператварыліся ў вядучую групу расійскіх [[Алігархія|алігархаў]] і захапілі кантроль над фінансавымі, інфармацыйнымі і адміністрацыйнымі рэсурсамі расійскай дзяржавы і абмежавалі [[Дэмакратыя|дэмакратычныя]] свабоды і правы чалавека.<ref name="Takeover">[https://doi.org/10.1080/08850600500483699 The Chekist Takeover of the Russian State], Anderson, Julie (2006), International Journal of Intelligence and Counter-Intelligence, 19:2, 237—288.</ref><ref name="Anderson">[https://doi.org/10.1080/08850600601079958 The HUMINT Offensive from Putin’s Chekist State] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220302025025/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08850600601079958 |date=2 March 2022 }} Anderson, Julie (2007), International Journal of Intelligence and Counter-Intelligence, 20:2, 258—316.</ref> Тэрмін «пуцінізм» упершыню быў ужыты ў артыкуле [[Андрэй Андрэевіч Піянткоўскі|Андрэя Піянткоўскага]], апублікаваным ім [[11 студзеня]] [[2000]] года ў «Советской России» і ў той жа дзень змешчанай на сайце партыі «Яблоко».<ref>{{cite magazine|last=Piontkovsky|first=Andrey|author-link=Andrey Piontkovsky|date=11 January 2000|title=Путинизм как высшая и заключительная стадия бандитского капитализма в России|trans-title=Putinism as highest and final stage of bandit capitalism in Russia|language=ru|magazine=Советская Россия|trans-magazine=Sovetskaya Rossiya|location=Moscow|issue=3}}</ref><ref>{{cite web|last=Piontkovsky|first=Andrey|author-link=Andrey Piontkovsky|date=11 January 2000|title=Путинизм как высшая и заключительная стадия бандитского капитализма в России|language=ru|publisher=[[Yabloko]]|url=https://www.yabloko.ru/Publ/Book/Fire/fire_002.html|access-date=18 June 2021|archive-date=15 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515224000/https://www.yabloko.ru/Publ/Book/Fire/fire_002.html|url-status=live}}</ref> [[Аляксандр Гельевіч Дугін|Аляксандр Дугін]] у сваёй кнізе «[[Асновы геапалітыкі|Асновы геапалітыкі: Геапалітычная будучыня Расіі]]», якая значна ўплыла на расійскія эліты і ўласна на знешнюю палітыку [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]], сцвярджаў, што Украіна павінна быць анексавана Расійскай Федэрацыяй, бо нібыта: ''«Украіна як дзяржава не мае геапалітычнага значэння, асаблівага культурнага імпарту або агульначалавечага значэння, геаграфічнай унікальнасці, этнічнай выключнасці, яе пэўныя тэрытарыяльныя амбіцыі ўяўляюць велізарную небяспеку для ўсёй Еўразіі і без рашэння праблемы „ўкраінскага пытання“, казаць аб кантынентальнай палітыцы наогул бессэнсоўна. Нельга дазволіць Украіне заставацца незалежнай, калі яна не будзе санітарнай мяжой, што таксама было б недапушчальна»''<ref name="dunlop2">{{Cite journal|last=Dunlop|first=John|date=January 31, 2004|title=Aleksandr Dugin's Foundations of Geopolitics|url=https://www2.gwu.edu/~ieresgwu/assets/docs/demokratizatsiya%20archive/GWASHU_DEMO_12_1/John%20Dunlop%20Aleksandr%20Dugin%27s%20Foundations%20of%20Geopolitics.pdf|journal=Demokratizatsiya: The Journal of Post-Soviet Democratization|publisher=Institute for European, Russian and Eurasian Studies (George Washington University)|volume=12|issue=1|page=41|issn=1074-6846|oclc=222569720|archive-url=https://web.archive.org/web/20160607175004/https://www2.gwu.edu/~ieresgwu/assets/docs/demokratizatsiya%20archive/GWASHU_DEMO_12_1/John%20Dunlop%20Aleksandr%20Dugin's%20Foundations%20of%20Geopolitics.pdf|archive-date=7 June 2016}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://www2.gwu.edu/~ieresgwu/assets/docs/demokratizatsiya%20archive/GWASHU_DEMO_12_1/John%20Dunlop%20Aleksandr%20Dugin%27s%20Foundations%20of%20Geopolitics.pdf |accessdate=12 красавіка 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160607175004/https://www2.gwu.edu/~ieresgwu/assets/docs/demokratizatsiya%20archive/GWASHU_DEMO_12_1/John%20Dunlop%20Aleksandr%20Dugin%27s%20Foundations%20of%20Geopolitics.pdf |archivedate=7 чэрвеня 2016 |url-status= }}</ref>, — што ўрэшце прывяло да [[Расійска-ўкраінская вайна|расійска-ўкраінскай вайны]]<ref name="McCandless2">{{Cite news|last=Farmer|first=Brit McCandless|date=April 12, 2022|title=Aleksandr Dugin: The far-right theorist behind Putin's plan|url=https://www.cbsnews.com/news/aleksandr-dugin-russia-ukraine-vladimir-putin-60-minutes-2022-04-12/|work=[[60 Minutes]]|agency=CBS News|accessdate=April 12, 2022}}</ref>. == Характарыстыка == Сацыёлагі, эканамісты і палітолагі падкрэсліваюць розныя асаблівасці гэтай сістэмы. === Характарыстыкі пуцінізму, вылучаныя публіцыстамі і журналістамі === * культ асобы Пуціна праз услаўленне ў СМІ вобраза «нацыянальнага героя» * моцная [[Прэзідэнт Расіі|прэзідэнцкая]] ўлада, нават у параўнанні з [[Барыс Мікалаевіч Ельцын|ельцынскімі]] часамі * моцны дзяржаўны кантроль над уласнасцю, * элементы [[Непатызм|кумаўства]] (кааператыў «Возера»), * апора на сілавікоў (людзі з некалькіх дзясяткаў сілавых структур, многія з якіх працавалі з Пуціным да яго прыходу да ўлады) * выбарачнае прымяненне [[Правасуддзе|правасуддзя]], суб’ектыўна выбарчае прымяненне закону (прынцып «Усё для сяброў, закон для ворагаў») * адносна [[Лібералізм|ліберальная]], але непразрыстая фінансавая і падатковая палітыка * рэжым «ручнога кіравання»: слабы тэхнічны ўрад, які не мае ніякай палітычнай вагі, з рэальным кіраваннем краінай з Адміністрацыі прэзідэнта * максімальная сакрэтнасць улады і кулуарнае прыняцце ключавых рашэнняў * непрыязнасць уладаў да свабоды выказвання свайго меркавання, [[цэнзура]] * стратэгічныя адносіны з [[Руская Праваслаўная Царква|Рускай Праваслаўнай Царквой]], сярод іншага ў такіх сферах, як маёмасныя інтарэсы царквы і палітыка садзейнічання [[Клерыкалізм|клерыкалізацыі]] грамадства * агульнарасійскі варыянт [[Нацыяналізм|ультранацыяналізму]], перасоўванне [[Рускія|рускіх]] на пазіцыі пануючай у дзяржаве нацыі * на міжнароднай арэне пуцінізм характарызуецца настальгіяй па [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] і жаданнем аднавіць сітуацыю да [[1989]] года, калі Савецкі Саюз моцна канкураваў са [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучанымі Штатамі]] ў міжнародных справах * энергетыка выкарыстоўваецца як інструмент міжнароднай палітыкі (так званая «трубаправодная дыпламатыя») * зусім нядаўна, у адказ на [[Расійска-ўкраінская вайна|расійкае ўварванне ва Украіну]], пуцінізм быў ахарактарызаваны заходнімі палітыкамі як «аўтарытарызм, імперыялізм, … этна-нацыяналізм». === Характарыстыкі пуцінізму, вылучаныя навукоўцамі === * цэнтралізацыя, моцная [[Прэзідэнт|прэзідэнцкая]] ўлада, паслабленне палітычнага ўплыву рэгіянальных элітаў і буйнога бізнесу * устанаўленне прамога або ўскоснага дзяржаўнага кантролю над асноўнымі тэлеканаламі краіны, цэнзура * пастаяннае павелічэнне выкарыстання «адміністрацыйнага рэсурсу» на выбарах на рэгіянальным і федэральным узроўнях * фактычная ліквідацыя сістэмы падзелу ўладаў, усталяванне кантролю за судовай сістэмай * непублічны стыль палітычных паводзінаў * манапалізацыя палітычнай улады ў руках [[Прэзідэнт Расіі|прэзідэнта]] * прыярытэт дзяржаўных інтарэсаў над інтарэсамі асобы, абмежаванне правоў грамадзян. Рэпрэсіі супраць грамадзянскай супольнасці * стварэнне вобраза [[Расія|Расіі]] як «абложанай крэпасці», прыраўноўванне апазіцыйнай дзейнасці да дзейнасці ў інтарэсах іншых краін і выцясненне апазіцыі з палітычнага поля * [[культ асобы]] [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Пуціна]], увасабленне пераемнасці дзяржавы ў ім пасля сур’ёзнай траўмы ад распаду [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] * [[Бюракратыя|бюракратычны]] [[аўтарытарызм]], зліццё кіруючай партыі з бюракратычным апаратам * дзяржаўны карпаратывізм * моцны дзяржаўны кантроль над уласнасцю * агрэсіўная знешняя палітыка * канцэнтрацыя на парадку і [[Кансерватызм|кансерватыўных]] каштоўнасцях * ідэалогія нацыянальнай велічы * антызаходнія настроі == Ідэалогія == [[Файл:Скорботна Батьківщина-Мати, Кропивницький 2025.jpg|міні|300x30хпкс|Крэпасць Святой Елісаветы ў г. [[Крапыўныцкы|Крапіўныцкім]]. [[Сцяг Украіны]] устаноўлены ў знак адмовы ад [[Сталінізм|савецкай]] і расійскай ідэалогіі над статуяй Журботнай Радзімы-Маці, якая сімвалізуе маці страціўшых сваіх дзяцей у выніку злачынстваў нацысцкага і савецкага таталітарных рэжымаў, побач знаходзіцца алея у гонар сотняў гараджан загінуўшых пры абароне Украіны, 9 траўня 2025 года]] Палітолаг [[Андрэй Андрэевіч Піянткоўскі|Андрэй Піянткоўскі]] лічыць пуцінізм «найвышэйшай і кульмінацыйнай стадыяй бандыцкага капіталізму ў Расіі». Ён лічыць, што «Расія не карумпаваная. [[Карупцыя]] — гэта тое, што адбываецца ва ўсіх краінах, калі бізнэсоўцы прапануюць чыноўнікам буйныя хабары за паслугі. Сённяшняя Расія ўнікальная. Бізнесмены, палітыкі, чыноўнікі — гэта адны і тыя ж людзі. Яны прыватызавалі багацці краіны і ўзялі пад кантроль яе фінансавыя патокі».<ref>[http://www.hudson.org/index.cfm?fuseaction=publication_details&id=4852 Review of Andrei’s Pionkovsky’s ''Another Look Into Putin’s Soul'' by the Honorable Rodric Braithwaite] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927230557/http://www.hudson.org/index.cfm?fuseaction=publication_details&id=4852 |date=27 September 2007 }}, [[Hoover Institute]].</ref> Такіх меркаванняў прытрымліваецца і палітолаг [[Джулі Андэрсан]], якая заявіла, што адзін і той жа чалавек можа быць і супрацоўнікам расійскай выведкі, і арганізаваным злачынцам, і бізнесменам. Яна таксама цытуе былога дырэктара [[Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне|ЦРУ]] [[Джэймс Вулсі|Джэймса Вулсі]], які сказаў: "Я быў асабліва занепакоены на працягу некалькіх гадоў, пачынаючы з майго знаходжання на пасадзе, узаемапранікненнем расійскай арганізаванай злачыннасці, расійскай выведкі і праваахоўных органаў, а таксама расійскага бізнесу. Я часта ілюстраваў гэты момант з наступнай магчымасцю: калі вы атрымаеце магчымасць завязаць размову з выразным, англамоўным расейцам, скажам, у рэстаране аднаго з раскошных гатэляў уздоўж Жэнеўскага возера, а ён апрануты ў касцюм за 3 000 долараў, і ён кажа вам, што ён кіраўнік расійскай гандлёвай кампаніі і хоча пагаварыць з вамі аб сумесным прадпрыемстве, то ёсць чатыры варыянты. Ён можа быць такім, за каго сябе выяўляе. Ён можа быць афіцэрам расійскай выведкі, які працуе пад камерцыйным прыкрыццём. Магчыма, ён з’яўляецца часткай расійскай арганізаванай злачыннай групоўкі. Але сапраўды цікавая магчымасць заключаецца ў тым, што ён можа быць імі усімі трыма.<ref>(''Congressional Statement of R. James Woolsey, Former Director of the Central Intelligence Agency, 21 September 1999, Hearing on the Bank of New York and Russian Money Laundering'').</ref> Па словах палітолага [[Дзмітры Глінскі|Дзмітрыя Глінскага]], "ідэя [[Адкрытае акцыянернае таварыства|ААТ]] «[[Расія]]» — ці лепш [[Закрытае акцыянернае таварыства|ЗАТ]] «[[Расія]]» — вынікае з расійскага [[Лібертарыянства|лібертарыянскага]] [[анархізм]]у, які разглядае дзяржаву як чарговую прыватную ўзброеную групу, якая прэтэндуе на асаблівыя правы на аснове яе незвычайнай сілы. «Гэта дзяржава, задуманая як „стацыянарны бандыт“, які навязвае стабільнасць шляхам ліквідацыі бадзяжных бандытаў папярэдняй эпохі». Напрыклад, у красавіку [[2006]] года прыватызацыя мытнай сферы выклікала абурэнне самога [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Пуціна]], дзе бізнесмены і чыноўнікі «зліліся ў экстазе».<ref>{{cite news |last1=Baev |first1=Pavel K. |title=Putin's fight against corruption resembles matryoshka doll |url=https://jamestown.org/program/putins-fight-against-corruption-resembles-matryoshka-doll/ |access-date=10 June 2020 |work=Eurasia Daily Monitor |volume=3|issue=99 |publisher=The Jamestown Foundation |date=22 May 2006 |archive-date=10 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610231832/https://jamestown.org/program/putins-fight-against-corruption-resembles-matryoshka-doll/ |url-status=live }}</ref> [[Паліталогія|Палітолаг]] [[Ірына Паўлава]] сцвярджала, што чэкісты — гэта не проста аб’яднанне людзей, якія аб’ядноўваюцца для экспрапрыяцыі фінансавых актываў. Яны маюць даўнія палітычныя мэты пераўтварэння [[Масква|Масквы]] ў «[[Масква — трэці Рым|Трэці Рым]]» і ідэалогію «стрымлівання» [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаных Штатаў]].<ref name="Pavlova">[http://www.grani.ru/Politics/Russia/President/m.128359.html Badly informed optimists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303182740/http://grani.ru/Politics/Russia/President/m.128359.html |date=3 March 2016 }}, by Irina Pavlova, grani.ru.</ref> [[Джордж Уіл]] падкрэсліваў нацыяналістычны характар пуцінізму. Ён казаў, што «пуцінізм становіцца таксічным квасам нацыяналізму, накіраваным супраць суседніх народаў, і папулісцкай зайздрасці, падмацаванай нападамі дзяржаўнай улады, накіраванай супраць прыватнага багацця. Пуцінізм — гэта нацыянал-сацыялізм без дэманічнага элемента яго першаадкрывальніка…».<ref>{{Cite web|url=http://www.jewishworldreview.com/cols/will121503.asp|title=George Will|website=www.jewishworldreview.com|access-date=6 July 2019|archive-date=15 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190615050009/http://www.jewishworldreview.com/cols/will121503.asp|url-status=live}}</ref> Паводле [[Андрэй Іларыёнаў|А. Іларыёнава]], ідэалогія чэкістаў — гэта нашызм, гэта значыць выбарачнае прымяненне правоў.<ref name="Illarionov" /> У [[2010]] годзе [[Пітэр Сусія]] быў адным з першых [[Публіцыстыка|публіцыстаў]], які адкрыта апісаў Пуціна як лідара, які шчыра перакананы ў сваіх [[Фашызм|фашысцкіх]] каштоўнасцях як праведнага правадыра. Сусія пісаў: «Некаторыя гісторыкі і эканамісты адзначалі, што фашызм насамрэч з’яўляецца анты[[Марксізм|марксісцкай]] формай [[сацыялізм]]у, асабліва таму, што ён выступае за класавае супрацоўніцтва і падтрымлівае канцэпцыю [[нацыяналізм]]у — апошняе з’яўляецца чымсьці, што марксісты ніколі не маглі б падтрымаць. Марксіст не можа сесці ў самалёт і абляцець паўсвету, каб паспрабаваць атрымаць падтрымку для правядзення [[Алімпійскія гульні|Алімпіяды]] ў тваёй краіне, нават у тваім родным горадзе. Але выпрабаваны і сапраўдны фашыст можа зрабіць гэта».<ref>{{cite book|author=Suciu P., Kullman J.|title=America's Road to Fascism: From the Progressives to the Era of Hope and Change|url=https://books.google.com/books?id=8DN6RAAACAAJ|year=2010|isbn=9780980656718|access-date=26 June 2020|archive-date=2 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220302025057/https://books.google.com/books?id=8DN6RAAACAAJ|url-status=live}} * {{cite web|title=The National Interest: у РФ есть основания опасаться вторжения НАТО|trans-title=The National Interest: Russia has a reason to be afraid of NATO invasion|url=https://aif.ru/politics/world/the_national_interest_u_rf_est_osnovaniya_opasatsya_vtorzheniya_nato|website=aif.ru|publisher=[[Аргументы и факты]]|date=13 June 2020|access-date=14 June 2020|language=ru|archive-date=14 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200614114521/https://aif.ru/politics/world/the_national_interest_u_rf_est_osnovaniya_opasatsya_vtorzheniya_nato|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nybooks.com/daily/2018/03/16/ivan-ilyin-putins-philosopher-of-russian-fascism/|title=Ivan Ilyin, Putin's Philosopher of Russian Fascism|publisher=[[The New York Review of Books]]|access-date=12 December 2019|quote=The proper interpretation of the “judge not” passage was that every day was judgment day, and that men would be judged for not killing God’s enemies when they had the chance. In God’s absence, Ilyin determined who those enemies were|date=5 April 2018|archive-date=19 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219211022/https://www.nybooks.com/daily/2018/03/16/ivan-ilyin-putins-philosopher-of-russian-fascism/|url-status=live}}</ref> У лютым [[2021]] года Уладзімір Пуцін звязаў сваю асабістую думку і ідэалогію з думкай [[Леў Мікалаевіч Гумілеўскі|Льва Гумілёва]], заявіўшы, што ён таксама верыць у «пасіянарнасць», уздым і падзенне грамадстваў, як гэта апісвае гэтая тэорыя, і, у прыватнасці, што Расія была нацыяй «якая яшчэ не дасягнула найвышэйшай кропкі» свайго развіцця.<ref>{{cite web |title=What's going on inside Putin's mind? His own words give us a disturbing clue| url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2022/feb/25/putin-mind-words-russia-victimhood|website=[[The Guardian]] |access-date=10 March 2022 |date=25 Feb 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=Putin made important statements at a meeting with media leaders. the main thing|url=https://tekdeeps.com/putin-made-important-statements-at-a-meeting-with-media-leaders-the-main-thing/|website=tekdeeps.com/|access-date=10 March 2022|date=15 Feb 2021|accessdate=20 сакавіка 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220320031206/https://tekdeeps.com/putin-made-important-statements-at-a-meeting-with-media-leaders-the-main-thing/|archivedate=20 сакавіка 2022|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Путин сделал важные заявления на встрече с главными редакторами. Главное| url=https://rg.ru/2021/02/14/putin-sdelal-vazhnye-zaiavleniia-na-vstreche-s-glavnymi-redaktorami-glavnoe.html/|website=rg.ru |access-date=10 March 2022 |date=14 Feb 2021 |archive-date=13 Feb 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213232120/https://rg.ru/2021/02/14/putin-sdelal-vazhnye-zaiavleniia-na-vstreche-s-glavnymi-redaktorami-glavnoe.html |url-status=live }}</ref> Пуцінізм у [[Еўропа|Еўропе]] падтрымлівалі многія ультраправыя палітыкі, такія як [[Марын Ле Пен]], [[Матэа Сальвіні]], [[Віктар Орбан]], [[Джорджыя Мелоні]] і ультраправая партыя «[[Альтэрнатыва для Германіі]]». {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Палітыка}} [[Катэгорыя:Палітыка Расіі]] [[Катэгорыя:Палітычныя тэорыі]] mun2smglqvasoth9uxj95379htvd2o1 5174406 5174309 2026-08-02T05:05:07Z 5174406 wikitext text/x-wiki [[Файл:Vladimir Putin rally in Sevastopol 2018-03-14.jpg|thumb|[[Уладзімір Пуцін]] на выступе ў [[Севастопаль|Севастопалі]] перад [[Прэзідэнцкія выбары ў Расіі (2018)|прэзідэнцкімі выбарамі ў 2018 годзе]]]] {{Арфаграфія}} '''Пуцінізм''' ({{lang-ru|путинизм}}) — палітычная сістэма [[Расія|Расіі]], якая склалася ў часы кіраўніцтва [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]]. Характарызуецца канцэнтрацыяй палітычных і фінансавых паўнамоцтваў у руках «сілавікоў» — цяперашніх і былых, якія паходзяць з сілавых структур, у асноўным з [[Федэральная служба бяспекі Расіі|ФСБ]], паліцыі, арміі.<ref name=Krysha/><ref name="Whitmore">[http://www.rferl.org/featuresarticle/2007/08/a728d464-224e-4ba1-8560-ad580c9c1d71.html Russia: Putin May Go, But Can 'Putinism' Survive?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080723231816/http://www.rferl.org/featuresarticle/2007/08/a728d464-224e-4ba1-8560-ad580c9c1d71.html |date=23 July 2008 }}, By Brian Whitmore, [[RFE/RL]], 29 August 2007.</ref><ref>[http://www.hoover.org/publications/digest/7468137.html The Perils of Putinism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704205851/http://www.hoover.org/publications/digest/7468137.html |date=4 July 2008 }}, By [[Arnold Beichman]], [[Washington Times]], 11 February 2007.</ref><ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A20887-2004Nov29.html Putinism On the March] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201114131158/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A20887-2004Nov29.html |date=14 November 2020 }}, by [[George F. Will]], [[Washington Post]], 30 November 2004.</ref> «Чэкісцкі захоп» расійскіх дзяржаўных і эканамічных актываў, як лічыцца, быў здзейснены групай бліжэйшых паплечнікаў і сяброў Пуціна, якія паступова ператварыліся ў вядучую групу расійскіх [[Алігархія|алігархаў]] і захапілі кантроль над фінансавымі, інфармацыйнымі і адміністрацыйнымі рэсурсамі расійскай дзяржавы і абмежавалі [[Дэмакратыя|дэмакратычныя]] свабоды і правы чалавека.<ref name="Takeover">[https://doi.org/10.1080/08850600500483699 The Chekist Takeover of the Russian State], Anderson, Julie (2006), International Journal of Intelligence and Counter-Intelligence, 19:2, 237—288.</ref><ref name="Anderson">[https://doi.org/10.1080/08850600601079958 The HUMINT Offensive from Putin’s Chekist State] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220302025025/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08850600601079958 |date=2 March 2022 }} Anderson, Julie (2007), International Journal of Intelligence and Counter-Intelligence, 20:2, 258—316.</ref> Тэрмін «пуцінізм» упершыню быў ужыты ў артыкуле [[Андрэй Андрэевіч Піянткоўскі|Андрэя Піянткоўскага]], апублікаваным ім [[11 студзеня]] [[2000]] года ў «Советской России» і ў той жа дзень змешчанай на сайце партыі «Яблоко».<ref>{{cite magazine|last=Piontkovsky|first=Andrey|author-link=Andrey Piontkovsky|date=11 January 2000|title=Путинизм как высшая и заключительная стадия бандитского капитализма в России|trans-title=Putinism as highest and final stage of bandit capitalism in Russia|language=ru|magazine=Советская Россия|trans-magazine=Sovetskaya Rossiya|location=Moscow|issue=3}}</ref><ref>{{cite web|last=Piontkovsky|first=Andrey|author-link=Andrey Piontkovsky|date=11 January 2000|title=Путинизм как высшая и заключительная стадия бандитского капитализма в России|language=ru|publisher=[[Yabloko]]|url=https://www.yabloko.ru/Publ/Book/Fire/fire_002.html|access-date=18 June 2021|archive-date=15 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515224000/https://www.yabloko.ru/Publ/Book/Fire/fire_002.html|url-status=live}}</ref> [[Аляксандр Гельевіч Дугін|Аляксандр Дугін]] у сваёй кнізе «[[Асновы геапалітыкі|Асновы геапалітыкі: Геапалітычная будучыня Расіі]]», якая значна ўплыла на расійскія эліты і ўласна на знешнюю палітыку [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]], сцвярджаў, што Украіна павінна быць анексавана Расійскай Федэрацыяй, бо нібыта: ''«Украіна як дзяржава не мае геапалітычнага значэння, асаблівага культурнага імпарту або агульначалавечага значэння, геаграфічнай унікальнасці, этнічнай выключнасці, яе пэўныя тэрытарыяльныя амбіцыі ўяўляюць велізарную небяспеку для ўсёй Еўразіі і без рашэння праблемы „ўкраінскага пытання“, казаць аб кантынентальнай палітыцы наогул бессэнсоўна. Нельга дазволіць Украіне заставацца незалежнай, калі яна не будзе санітарнай мяжой, што таксама было б недапушчальна»''<ref name="dunlop2">{{Cite journal|last=Dunlop|first=John|date=January 31, 2004|title=Aleksandr Dugin's Foundations of Geopolitics|url=https://www2.gwu.edu/~ieresgwu/assets/docs/demokratizatsiya%20archive/GWASHU_DEMO_12_1/John%20Dunlop%20Aleksandr%20Dugin%27s%20Foundations%20of%20Geopolitics.pdf|journal=Demokratizatsiya: The Journal of Post-Soviet Democratization|publisher=Institute for European, Russian and Eurasian Studies (George Washington University)|volume=12|issue=1|page=41|issn=1074-6846|oclc=222569720|archive-url=https://web.archive.org/web/20160607175004/https://www2.gwu.edu/~ieresgwu/assets/docs/demokratizatsiya%20archive/GWASHU_DEMO_12_1/John%20Dunlop%20Aleksandr%20Dugin's%20Foundations%20of%20Geopolitics.pdf|archive-date=7 June 2016}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://www2.gwu.edu/~ieresgwu/assets/docs/demokratizatsiya%20archive/GWASHU_DEMO_12_1/John%20Dunlop%20Aleksandr%20Dugin%27s%20Foundations%20of%20Geopolitics.pdf |accessdate=12 красавіка 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160607175004/https://www2.gwu.edu/~ieresgwu/assets/docs/demokratizatsiya%20archive/GWASHU_DEMO_12_1/John%20Dunlop%20Aleksandr%20Dugin%27s%20Foundations%20of%20Geopolitics.pdf |archivedate=7 чэрвеня 2016 |url-status= }}</ref>, — што ўрэшце прывяло да [[Расійска-ўкраінская вайна|расійска-ўкраінскай вайны]]<ref name="McCandless2">{{Cite news|last=Farmer|first=Brit McCandless|date=April 12, 2022|title=Aleksandr Dugin: The far-right theorist behind Putin's plan|url=https://www.cbsnews.com/news/aleksandr-dugin-russia-ukraine-vladimir-putin-60-minutes-2022-04-12/|work=[[60 Minutes]]|agency=CBS News|accessdate=April 12, 2022}}</ref>. == Характарыстыка == Сацыёлагі, эканамісты і палітолагі падкрэсліваюць розныя асаблівасці гэтай сістэмы. === Характарыстыкі пуцінізму, вылучаныя публіцыстамі і журналістамі === * культ асобы Пуціна праз услаўленне ў СМІ вобраза «нацыянальнага героя» * моцная [[Прэзідэнт Расіі|прэзідэнцкая]] ўлада, нават у параўнанні з [[Барыс Мікалаевіч Ельцын|ельцынскімі]] часамі * моцны дзяржаўны кантроль над уласнасцю, * элементы [[Непатызм|кумаўства]] (кааператыў «Возера»), * апора на сілавікоў (людзі з некалькіх дзясяткаў сілавых структур, многія з якіх працавалі з Пуціным да яго прыходу да ўлады) * выбарачнае прымяненне [[Правасуддзе|правасуддзя]], суб’ектыўна выбарчае прымяненне закону (прынцып «Усё для сяброў, закон для ворагаў») * адносна [[Лібералізм|ліберальная]], але непразрыстая фінансавая і падатковая палітыка * рэжым «ручнога кіравання»: слабы тэхнічны ўрад, які не мае ніякай палітычнай вагі, з рэальным кіраваннем краінай з Адміністрацыі прэзідэнта * максімальная сакрэтнасць улады і кулуарнае прыняцце ключавых рашэнняў * непрыязнасць уладаў да свабоды выказвання свайго меркавання, [[цэнзура]] * стратэгічныя адносіны з [[Руская Праваслаўная Царква|Рускай Праваслаўнай Царквой]], сярод іншага ў такіх сферах, як маёмасныя інтарэсы царквы і палітыка садзейнічання [[Клерыкалізм|клерыкалізацыі]] грамадства * агульнарасійскі варыянт [[Нацыяналізм|ультранацыяналізму]], перасоўванне [[Рускія|рускіх]] на пазіцыі пануючай у дзяржаве нацыі * на міжнароднай арэне пуцінізм характарызуецца настальгіяй па [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] і жаданнем аднавіць сітуацыю да [[1989]] года, калі Савецкі Саюз моцна канкураваў са [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучанымі Штатамі]] ў міжнародных справах * энергетыка выкарыстоўваецца як інструмент міжнароднай палітыкі (так званая «трубаправодная дыпламатыя») * зусім нядаўна, у адказ на [[Расійска-ўкраінская вайна|расійкае ўварванне ва Украіну]], пуцінізм быў ахарактарызаваны заходнімі палітыкамі як «аўтарытарызм, імперыялізм, … этна-нацыяналізм». === Характарыстыкі пуцінізму, вылучаныя навукоўцамі === * цэнтралізацыя, моцная [[Прэзідэнт|прэзідэнцкая]] ўлада, паслабленне палітычнага ўплыву рэгіянальных элітаў і буйнога бізнесу * устанаўленне прамога або ўскоснага дзяржаўнага кантролю над асноўнымі тэлеканаламі краіны, цэнзура * пастаяннае павелічэнне выкарыстання «адміністрацыйнага рэсурсу» на выбарах на рэгіянальным і федэральным узроўнях * фактычная ліквідацыя сістэмы падзелу ўладаў, усталяванне кантролю за судовай сістэмай * непублічны стыль палітычных паводзінаў * манапалізацыя палітычнай улады ў руках [[Прэзідэнт Расіі|прэзідэнта]] * прыярытэт дзяржаўных інтарэсаў над інтарэсамі асобы, абмежаванне правоў грамадзян. Рэпрэсіі супраць грамадзянскай супольнасці * стварэнне вобраза [[Расія|Расіі]] як «абложанай крэпасці», прыраўноўванне апазіцыйнай дзейнасці да дзейнасці ў інтарэсах іншых краін і выцясненне апазіцыі з палітычнага поля * [[культ асобы]] [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Пуціна]], увасабленне пераемнасці дзяржавы ў ім пасля сур’ёзнай траўмы ад распаду [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] * [[Бюракратыя|бюракратычны]] [[аўтарытарызм]], зліццё кіруючай партыі з бюракратычным апаратам * дзяржаўны карпаратывізм * моцны дзяржаўны кантроль над уласнасцю * агрэсіўная знешняя палітыка * канцэнтрацыя на парадку і [[Кансерватызм|кансерватыўных]] каштоўнасцях * ідэалогія нацыянальнай велічы * антызаходнія настроі == Ідэалогія == Палітолаг [[Андрэй Андрэевіч Піянткоўскі|Андрэй Піянткоўскі]] лічыць пуцінізм «найвышэйшай і кульмінацыйнай стадыяй бандыцкага капіталізму ў Расіі». Ён лічыць, што «Расія не карумпаваная. [[Карупцыя]] — гэта тое, што адбываецца ва ўсіх краінах, калі бізнэсоўцы прапануюць чыноўнікам буйныя хабары за паслугі. Сённяшняя Расія ўнікальная. Бізнесмены, палітыкі, чыноўнікі — гэта адны і тыя ж людзі. Яны прыватызавалі багацці краіны і ўзялі пад кантроль яе фінансавыя патокі».<ref>[http://www.hudson.org/index.cfm?fuseaction=publication_details&id=4852 Review of Andrei’s Pionkovsky’s ''Another Look Into Putin’s Soul'' by the Honorable Rodric Braithwaite] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927230557/http://www.hudson.org/index.cfm?fuseaction=publication_details&id=4852 |date=27 September 2007 }}, [[Hoover Institute]].</ref> Такіх меркаванняў прытрымліваецца і палітолаг [[Джулі Андэрсан]], якая заявіла, што адзін і той жа чалавек можа быць і супрацоўнікам расійскай выведкі, і арганізаваным злачынцам, і бізнесменам. Яна таксама цытуе былога дырэктара [[Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне|ЦРУ]] [[Джэймс Вулсі|Джэймса Вулсі]], які сказаў: "Я быў асабліва занепакоены на працягу некалькіх гадоў, пачынаючы з майго знаходжання на пасадзе, узаемапранікненнем расійскай арганізаванай злачыннасці, расійскай выведкі і праваахоўных органаў, а таксама расійскага бізнесу. Я часта ілюстраваў гэты момант з наступнай магчымасцю: калі вы атрымаеце магчымасць завязаць размову з выразным, англамоўным расейцам, скажам, у рэстаране аднаго з раскошных гатэляў уздоўж Жэнеўскага возера, а ён апрануты ў касцюм за 3 000 долараў, і ён кажа вам, што ён кіраўнік расійскай гандлёвай кампаніі і хоча пагаварыць з вамі аб сумесным прадпрыемстве, то ёсць чатыры варыянты. Ён можа быць такім, за каго сябе выяўляе. Ён можа быць афіцэрам расійскай выведкі, які працуе пад камерцыйным прыкрыццём. Магчыма, ён з’яўляецца часткай расійскай арганізаванай злачыннай групоўкі. Але сапраўды цікавая магчымасць заключаецца ў тым, што ён можа быць імі усімі трыма.<ref>(''Congressional Statement of R. James Woolsey, Former Director of the Central Intelligence Agency, 21 September 1999, Hearing on the Bank of New York and Russian Money Laundering'').</ref> Па словах палітолага [[Дзмітры Глінскі|Дзмітрыя Глінскага]], "ідэя [[Адкрытае акцыянернае таварыства|ААТ]] «[[Расія]]» — ці лепш [[Закрытае акцыянернае таварыства|ЗАТ]] «[[Расія]]» — вынікае з расійскага [[Лібертарыянства|лібертарыянскага]] [[анархізм]]у, які разглядае дзяржаву як чарговую прыватную ўзброеную групу, якая прэтэндуе на асаблівыя правы на аснове яе незвычайнай сілы. «Гэта дзяржава, задуманая як „стацыянарны бандыт“, які навязвае стабільнасць шляхам ліквідацыі бадзяжных бандытаў папярэдняй эпохі». Напрыклад, у красавіку [[2006]] года прыватызацыя мытнай сферы выклікала абурэнне самога [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Пуціна]], дзе бізнесмены і чыноўнікі «зліліся ў экстазе».<ref>{{cite news |last1=Baev |first1=Pavel K. |title=Putin's fight against corruption resembles matryoshka doll |url=https://jamestown.org/program/putins-fight-against-corruption-resembles-matryoshka-doll/ |access-date=10 June 2020 |work=Eurasia Daily Monitor |volume=3|issue=99 |publisher=The Jamestown Foundation |date=22 May 2006 |archive-date=10 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610231832/https://jamestown.org/program/putins-fight-against-corruption-resembles-matryoshka-doll/ |url-status=live }}</ref> [[Паліталогія|Палітолаг]] [[Ірына Паўлава]] сцвярджала, што чэкісты — гэта не проста аб’яднанне людзей, якія аб’ядноўваюцца для экспрапрыяцыі фінансавых актываў. Яны маюць даўнія палітычныя мэты пераўтварэння [[Масква|Масквы]] ў «[[Масква — трэці Рым|Трэці Рым]]» і ідэалогію «стрымлівання» [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаных Штатаў]].<ref name="Pavlova">[http://www.grani.ru/Politics/Russia/President/m.128359.html Badly informed optimists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303182740/http://grani.ru/Politics/Russia/President/m.128359.html |date=3 March 2016 }}, by Irina Pavlova, grani.ru.</ref> [[Джордж Уіл]] падкрэсліваў нацыяналістычны характар пуцінізму. Ён казаў, што «пуцінізм становіцца таксічным квасам нацыяналізму, накіраваным супраць суседніх народаў, і папулісцкай зайздрасці, падмацаванай нападамі дзяржаўнай улады, накіраванай супраць прыватнага багацця. Пуцінізм — гэта нацыянал-сацыялізм без дэманічнага элемента яго першаадкрывальніка…».<ref>{{Cite web|url=http://www.jewishworldreview.com/cols/will121503.asp|title=George Will|website=www.jewishworldreview.com|access-date=6 July 2019|archive-date=15 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190615050009/http://www.jewishworldreview.com/cols/will121503.asp|url-status=live}}</ref> Паводле [[Андрэй Іларыёнаў|А. Іларыёнава]], ідэалогія чэкістаў — гэта нашызм, гэта значыць выбарачнае прымяненне правоў.<ref name="Illarionov" /> У [[2010]] годзе [[Пітэр Сусія]] быў адным з першых [[Публіцыстыка|публіцыстаў]], які адкрыта апісаў Пуціна як лідара, які шчыра перакананы ў сваіх [[Фашызм|фашысцкіх]] каштоўнасцях як праведнага правадыра. Сусія пісаў: «Некаторыя гісторыкі і эканамісты адзначалі, што фашызм насамрэч з’яўляецца анты[[Марксізм|марксісцкай]] формай [[сацыялізм]]у, асабліва таму, што ён выступае за класавае супрацоўніцтва і падтрымлівае канцэпцыю [[нацыяналізм]]у — апошняе з’яўляецца чымсьці, што марксісты ніколі не маглі б падтрымаць. Марксіст не можа сесці ў самалёт і абляцець паўсвету, каб паспрабаваць атрымаць падтрымку для правядзення [[Алімпійскія гульні|Алімпіяды]] ў тваёй краіне, нават у тваім родным горадзе. Але выпрабаваны і сапраўдны фашыст можа зрабіць гэта».<ref>{{cite book|author=Suciu P., Kullman J.|title=America's Road to Fascism: From the Progressives to the Era of Hope and Change|url=https://books.google.com/books?id=8DN6RAAACAAJ|year=2010|isbn=9780980656718|access-date=26 June 2020|archive-date=2 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220302025057/https://books.google.com/books?id=8DN6RAAACAAJ|url-status=live}} * {{cite web|title=The National Interest: у РФ есть основания опасаться вторжения НАТО|trans-title=The National Interest: Russia has a reason to be afraid of NATO invasion|url=https://aif.ru/politics/world/the_national_interest_u_rf_est_osnovaniya_opasatsya_vtorzheniya_nato|website=aif.ru|publisher=[[Аргументы и факты]]|date=13 June 2020|access-date=14 June 2020|language=ru|archive-date=14 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200614114521/https://aif.ru/politics/world/the_national_interest_u_rf_est_osnovaniya_opasatsya_vtorzheniya_nato|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nybooks.com/daily/2018/03/16/ivan-ilyin-putins-philosopher-of-russian-fascism/|title=Ivan Ilyin, Putin's Philosopher of Russian Fascism|publisher=[[The New York Review of Books]]|access-date=12 December 2019|quote=The proper interpretation of the “judge not” passage was that every day was judgment day, and that men would be judged for not killing God’s enemies when they had the chance. In God’s absence, Ilyin determined who those enemies were|date=5 April 2018|archive-date=19 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219211022/https://www.nybooks.com/daily/2018/03/16/ivan-ilyin-putins-philosopher-of-russian-fascism/|url-status=live}}</ref> У лютым [[2021]] года Уладзімір Пуцін звязаў сваю асабістую думку і ідэалогію з думкай [[Леў Мікалаевіч Гумілеўскі|Льва Гумілёва]], заявіўшы, што ён таксама верыць у «пасіянарнасць», уздым і падзенне грамадстваў, як гэта апісвае гэтая тэорыя, і, у прыватнасці, што Расія была нацыяй «якая яшчэ не дасягнула найвышэйшай кропкі» свайго развіцця.<ref>{{cite web |title=What's going on inside Putin's mind? His own words give us a disturbing clue| url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2022/feb/25/putin-mind-words-russia-victimhood|website=[[The Guardian]] |access-date=10 March 2022 |date=25 Feb 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=Putin made important statements at a meeting with media leaders. the main thing|url=https://tekdeeps.com/putin-made-important-statements-at-a-meeting-with-media-leaders-the-main-thing/|website=tekdeeps.com/|access-date=10 March 2022|date=15 Feb 2021|accessdate=20 сакавіка 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220320031206/https://tekdeeps.com/putin-made-important-statements-at-a-meeting-with-media-leaders-the-main-thing/|archivedate=20 сакавіка 2022|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Путин сделал важные заявления на встрече с главными редакторами. Главное| url=https://rg.ru/2021/02/14/putin-sdelal-vazhnye-zaiavleniia-na-vstreche-s-glavnymi-redaktorami-glavnoe.html/|website=rg.ru |access-date=10 March 2022 |date=14 Feb 2021 |archive-date=13 Feb 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213232120/https://rg.ru/2021/02/14/putin-sdelal-vazhnye-zaiavleniia-na-vstreche-s-glavnymi-redaktorami-glavnoe.html |url-status=live }}</ref> Пуцінізм у [[Еўропа|Еўропе]] падтрымлівалі многія ультраправыя палітыкі, такія як [[Марын Ле Пен]], [[Матэа Сальвіні]], [[Віктар Орбан]], [[Джорджыя Мелоні]] і ультраправая партыя «[[Альтэрнатыва для Германіі]]». {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Палітыка}} [[Катэгорыя:Палітыка Расіі]] [[Катэгорыя:Палітычныя тэорыі]] e07rkddlsbofhetgk3ee3y3yk6xjwli 5174407 5174406 2026-08-02T05:06:48Z 5174407 wikitext text/x-wiki [[Файл:Vladimir Putin rally in Sevastopol 2018-03-14.jpg|thumb|[[Уладзімір Пуцін]] на выступе ў [[Севастопаль|Севастопалі]] перад [[Прэзідэнцкія выбары ў Расіі (2018)|прэзідэнцкімі выбарамі ў 2018 годзе]]]] {{Арфаграфія}} '''Пуцінізм''' ({{lang-ru|путинизм}}) — палітычная сістэма [[Расія|Расіі]], якая склалася ў часы кіраўніцтва [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]]. Характарызуецца канцэнтрацыяй палітычных і фінансавых паўнамоцтваў у руках «сілавікоў» — цяперашніх і былых, якія паходзяць з сілавых структур, у асноўным з [[Федэральная служба бяспекі Расіі|ФСБ]], паліцыі, арміі.<ref name=Krysha/><ref name="Whitmore">[http://www.rferl.org/featuresarticle/2007/08/a728d464-224e-4ba1-8560-ad580c9c1d71.html Russia: Putin May Go, But Can 'Putinism' Survive?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080723231816/http://www.rferl.org/featuresarticle/2007/08/a728d464-224e-4ba1-8560-ad580c9c1d71.html |date=23 July 2008 }}, By Brian Whitmore, [[RFE/RL]], 29 August 2007.</ref><ref>[http://www.hoover.org/publications/digest/7468137.html The Perils of Putinism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704205851/http://www.hoover.org/publications/digest/7468137.html |date=4 July 2008 }}, By [[Arnold Beichman]], [[Washington Times]], 11 February 2007.</ref><ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A20887-2004Nov29.html Putinism On the March] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201114131158/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A20887-2004Nov29.html |date=14 November 2020 }}, by [[George F. Will]], [[Washington Post]], 30 November 2004.</ref> «Чэкісцкі захоп» расійскіх дзяржаўных і эканамічных актываў, як лічыцца, быў здзейснены групай бліжэйшых паплечнікаў і сяброў Пуціна, якія паступова ператварыліся ў вядучую групу расійскіх [[Алігархія|алігархаў]] і захапілі кантроль над фінансавымі, інфармацыйнымі і адміністрацыйнымі рэсурсамі расійскай дзяржавы і абмежавалі [[Дэмакратыя|дэмакратычныя]] свабоды і правы чалавека.<ref name="Takeover">[https://doi.org/10.1080/08850600500483699 The Chekist Takeover of the Russian State], Anderson, Julie (2006), International Journal of Intelligence and Counter-Intelligence, 19:2, 237—288.</ref><ref name="Anderson">[https://doi.org/10.1080/08850600601079958 The HUMINT Offensive from Putin’s Chekist State] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220302025025/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08850600601079958 |date=2 March 2022 }} Anderson, Julie (2007), International Journal of Intelligence and Counter-Intelligence, 20:2, 258—316.</ref> Тэрмін «пуцінізм» упершыню быў ужыты ў артыкуле [[Андрэй Андрэевіч Піянткоўскі|Андрэя Піянткоўскага]], апублікаваным ім [[11 студзеня]] [[2000]] года ў «Советской России» і ў той жа дзень змешчанай на сайце партыі «Яблоко».<ref>{{cite magazine|last=Piontkovsky|first=Andrey|author-link=Andrey Piontkovsky|date=11 January 2000|title=Путинизм как высшая и заключительная стадия бандитского капитализма в России|trans-title=Putinism as highest and final stage of bandit capitalism in Russia|language=ru|magazine=Советская Россия|trans-magazine=Sovetskaya Rossiya|location=Moscow|issue=3}}</ref><ref>{{cite web|last=Piontkovsky|first=Andrey|author-link=Andrey Piontkovsky|date=11 January 2000|title=Путинизм как высшая и заключительная стадия бандитского капитализма в России|language=ru|publisher=[[Yabloko]]|url=https://www.yabloko.ru/Publ/Book/Fire/fire_002.html|access-date=18 June 2021|archive-date=15 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515224000/https://www.yabloko.ru/Publ/Book/Fire/fire_002.html|url-status=live}}</ref> [[Аляксандр Гельевіч Дугін|Аляксандр Дугін]] у сваёй кнізе «[[Асновы геапалітыкі|Асновы геапалітыкі: Геапалітычная будучыня Расіі]]», якая значна ўплыла на расійскія эліты і ўласна на знешнюю палітыку [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]], сцвярджаў, што Украіна павінна быць анексавана Расійскай Федэрацыяй, бо нібыта: ''«Украіна як дзяржава не мае геапалітычнага значэння, асаблівага культурнага імпарту або агульначалавечага значэння, геаграфічнай унікальнасці, этнічнай выключнасці, яе пэўныя тэрытарыяльныя амбіцыі ўяўляюць велізарную небяспеку для ўсёй Еўразіі і без рашэння праблемы „ўкраінскага пытання“, казаць аб кантынентальнай палітыцы наогул бессэнсоўна. Нельга дазволіць Украіне заставацца незалежнай, калі яна не будзе санітарнай мяжой, што таксама было б недапушчальна»''<ref name="dunlop2">{{Cite journal|last=Dunlop|first=John|date=January 31, 2004|title=Aleksandr Dugin's Foundations of Geopolitics|url=https://www2.gwu.edu/~ieresgwu/assets/docs/demokratizatsiya%20archive/GWASHU_DEMO_12_1/John%20Dunlop%20Aleksandr%20Dugin%27s%20Foundations%20of%20Geopolitics.pdf|journal=Demokratizatsiya: The Journal of Post-Soviet Democratization|publisher=Institute for European, Russian and Eurasian Studies (George Washington University)|volume=12|issue=1|page=41|issn=1074-6846|oclc=222569720|archive-url=https://web.archive.org/web/20160607175004/https://www2.gwu.edu/~ieresgwu/assets/docs/demokratizatsiya%20archive/GWASHU_DEMO_12_1/John%20Dunlop%20Aleksandr%20Dugin's%20Foundations%20of%20Geopolitics.pdf|archive-date=7 June 2016}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://www2.gwu.edu/~ieresgwu/assets/docs/demokratizatsiya%20archive/GWASHU_DEMO_12_1/John%20Dunlop%20Aleksandr%20Dugin%27s%20Foundations%20of%20Geopolitics.pdf |accessdate=12 красавіка 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160607175004/https://www2.gwu.edu/~ieresgwu/assets/docs/demokratizatsiya%20archive/GWASHU_DEMO_12_1/John%20Dunlop%20Aleksandr%20Dugin%27s%20Foundations%20of%20Geopolitics.pdf |archivedate=7 чэрвеня 2016 |url-status= }}</ref>, — што ўрэшце прывяло да [[Расійска-ўкраінская вайна|расійска-ўкраінскай вайны]]<ref name="McCandless2">{{Cite news|last=Farmer|first=Brit McCandless|date=April 12, 2022|title=Aleksandr Dugin: The far-right theorist behind Putin's plan|url=https://www.cbsnews.com/news/aleksandr-dugin-russia-ukraine-vladimir-putin-60-minutes-2022-04-12/|work=[[60 Minutes]]|agency=CBS News|accessdate=April 12, 2022}}</ref>. == Характарыстыка == Сацыёлагі, эканамісты і палітолагі падкрэсліваюць розныя асаблівасці гэтай сістэмы. === Характарыстыкі пуцінізму, вылучаныя публіцыстамі і журналістамі === * культ асобы Пуціна праз услаўленне ў СМІ вобраза «нацыянальнага героя» * моцная [[Прэзідэнт Расіі|прэзідэнцкая]] ўлада, нават у параўнанні з [[Барыс Мікалаевіч Ельцын|ельцынскімі]] часамі * моцны дзяржаўны кантроль над уласнасцю, * элементы [[Непатызм|кумаўства]] (кааператыў «Возера»), * апора на сілавікоў (людзі з некалькіх дзясяткаў сілавых структур, многія з якіх працавалі з Пуціным да яго прыходу да ўлады) * выбарачнае прымяненне [[Правасуддзе|правасуддзя]], суб’ектыўна выбарчае прымяненне закону (прынцып «Усё для сяброў, закон для ворагаў») * адносна [[Лібералізм|ліберальная]], але непразрыстая фінансавая і падатковая палітыка * рэжым «ручнога кіравання»: слабы тэхнічны ўрад, які не мае ніякай палітычнай вагі, з рэальным кіраваннем краінай з Адміністрацыі прэзідэнта * максімальная сакрэтнасць улады і кулуарнае прыняцце ключавых рашэнняў * непрыязнасць уладаў да свабоды выказвання свайго меркавання, [[цэнзура]] * стратэгічныя адносіны з [[Руская Праваслаўная Царква|Рускай Праваслаўнай Царквой]], сярод іншага ў такіх сферах, як маёмасныя інтарэсы царквы і палітыка садзейнічання [[Клерыкалізм|клерыкалізацыі]] грамадства * агульнарасійскі варыянт [[Нацыяналізм|ультранацыяналізму]], перасоўванне [[Рускія|рускіх]] на пазіцыі пануючай у дзяржаве нацыі * на міжнароднай арэне пуцінізм характарызуецца настальгіяй па [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] і жаданнем аднавіць сітуацыю да [[1989]] года, калі Савецкі Саюз моцна канкураваў са [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучанымі Штатамі]] ў міжнародных справах * энергетыка выкарыстоўваецца як інструмент міжнароднай палітыкі (так званая «трубаправодная дыпламатыя») * зусім нядаўна, у адказ на [[Расійска-ўкраінская вайна|расійкае ўварванне ва Украіну]], пуцінізм быў ахарактарызаваны заходнімі палітыкамі як «аўтарытарызм, імперыялізм, … этна-нацыяналізм». === Характарыстыкі пуцінізму, вылучаныя навукоўцамі === * цэнтралізацыя, моцная [[Прэзідэнт|прэзідэнцкая]] ўлада, паслабленне палітычнага ўплыву рэгіянальных элітаў і буйнога бізнесу * устанаўленне прамога або ўскоснага дзяржаўнага кантролю над асноўнымі тэлеканаламі краіны, цэнзура * пастаяннае павелічэнне выкарыстання «адміністрацыйнага рэсурсу» на выбарах на рэгіянальным і федэральным узроўнях * фактычная ліквідацыя сістэмы падзелу ўладаў, усталяванне кантролю за судовай сістэмай * непублічны стыль палітычных паводзінаў * манапалізацыя палітычнай улады ў руках [[Прэзідэнт Расіі|прэзідэнта]] * прыярытэт дзяржаўных інтарэсаў над інтарэсамі асобы, абмежаванне правоў грамадзян. Рэпрэсіі супраць грамадзянскай супольнасці * стварэнне вобраза [[Расія|Расіі]] як «абложанай крэпасці», прыраўноўванне апазіцыйнай дзейнасці да дзейнасці ў інтарэсах іншых краін і выцясненне апазіцыі з палітычнага поля * [[культ асобы]] [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Пуціна]], увасабленне пераемнасці дзяржавы ў ім пасля сур’ёзнай траўмы ад распаду [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] * [[Бюракратыя|бюракратычны]] [[аўтарытарызм]], зліццё кіруючай партыі з бюракратычным апаратам * дзяржаўны карпаратывізм * моцны дзяржаўны кантроль над уласнасцю * агрэсіўная знешняя палітыка * канцэнтрацыя на парадку і [[Кансерватызм|кансерватыўных]] каштоўнасцях * ідэалогія нацыянальнай велічы * антызаходнія настроі == Ідэалогія == Палітолаг [[Андрэй Андрэевіч Піянткоўскі|Андрэй Піянткоўскі]] лічыць пуцінізм «найвышэйшай і кульмінацыйнай стадыяй бандыцкага капіталізму ў Расіі». Ён лічыць, што «Расія не карумпаваная. [[Карупцыя]] — гэта тое, што адбываецца ва ўсіх краінах, калі бізнэсоўцы прапануюць чыноўнікам буйныя хабары за паслугі. Сённяшняя Расія ўнікальная. Бізнесмены, палітыкі, чыноўнікі — гэта адны і тыя ж людзі. Яны прыватызавалі багацці краіны і ўзялі пад кантроль яе фінансавыя патокі».<ref>[http://www.hudson.org/index.cfm?fuseaction=publication_details&id=4852 Review of Andrei’s Pionkovsky’s ''Another Look Into Putin’s Soul'' by the Honorable Rodric Braithwaite] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927230557/http://www.hudson.org/index.cfm?fuseaction=publication_details&id=4852 |date=27 September 2007 }}, [[Hoover Institute]].</ref> Такіх меркаванняў прытрымліваецца і палітолаг [[Джулі Андэрсан]], якая заявіла, што адзін і той жа чалавек можа быць і супрацоўнікам расійскай выведкі, і арганізаваным злачынцам, і бізнесменам. Яна таксама цытуе былога дырэктара [[Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне|ЦРУ]] [[Джэймс Вулсі|Джэймса Вулсі]], які сказаў: "Я быў асабліва занепакоены на працягу некалькіх гадоў, пачынаючы з майго знаходжання на пасадзе, узаемапранікненнем расійскай арганізаванай злачыннасці, расійскай выведкі і праваахоўных органаў, а таксама расійскага бізнесу. Я часта ілюстраваў гэты момант з наступнай магчымасцю: калі вы атрымаеце магчымасць завязаць размову з выразным, англамоўным расейцам, скажам, у рэстаране аднаго з раскошных гатэляў уздоўж Жэнеўскага возера, а ён апрануты ў касцюм за 3 000 долараў, і ён кажа вам, што ён кіраўнік расійскай гандлёвай кампаніі і хоча пагаварыць з вамі аб сумесным прадпрыемстве, то ёсць чатыры варыянты. Ён можа быць такім, за каго сябе выяўляе. Ён можа быць афіцэрам расійскай выведкі, які працуе пад камерцыйным прыкрыццём. Магчыма, ён з’яўляецца часткай расійскай арганізаванай злачыннай групоўкі. Але сапраўды цікавая магчымасць заключаецца ў тым, што ён можа быць імі усімі трыма.<ref>(''Congressional Statement of R. James Woolsey, Former Director of the Central Intelligence Agency, 21 September 1999, Hearing on the Bank of New York and Russian Money Laundering'').</ref> Па словах палітолага [[Дзмітры Глінскі|Дзмітрыя Глінскага]], "ідэя [[Адкрытае акцыянернае таварыства|ААТ]] «[[Расія]]» — ці лепш [[Закрытае акцыянернае таварыства|ЗАТ]] «[[Расія]]» — вынікае з расійскага [[Лібертарыянства|лібертарыянскага]] [[анархізм]]у, які разглядае дзяржаву як чарговую прыватную ўзброеную групу, якая прэтэндуе на асаблівыя правы на аснове яе незвычайнай сілы. «Гэта дзяржава, задуманая як „стацыянарны бандыт“, які навязвае стабільнасць шляхам ліквідацыі бадзяжных бандытаў папярэдняй эпохі». Напрыклад, у красавіку [[2006]] года прыватызацыя мытнай сферы выклікала абурэнне самога [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Пуціна]], дзе бізнесмены і чыноўнікі «зліліся ў экстазе».<ref>{{cite news |last1=Baev |first1=Pavel K. |title=Putin's fight against corruption resembles matryoshka doll |url=https://jamestown.org/program/putins-fight-against-corruption-resembles-matryoshka-doll/ |access-date=10 June 2020 |work=Eurasia Daily Monitor |volume=3|issue=99 |publisher=The Jamestown Foundation |date=22 May 2006 |archive-date=10 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610231832/https://jamestown.org/program/putins-fight-against-corruption-resembles-matryoshka-doll/ |url-status=live }}</ref> [[Паліталогія|Палітолаг]] [[Ірына Паўлава]] сцвярджала, што чэкісты — гэта не проста аб’яднанне людзей, якія аб’ядноўваюцца для экспрапрыяцыі фінансавых актываў. Яны маюць даўнія палітычныя мэты пераўтварэння [[Масква|Масквы]] ў «[[Масква — трэці Рым|Трэці Рым]]» і ідэалогію «стрымлівання» [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаных Штатаў]].<ref name="Pavlova">[http://www.grani.ru/Politics/Russia/President/m.128359.html Badly informed optimists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303182740/http://grani.ru/Politics/Russia/President/m.128359.html |date=3 March 2016 }}, by Irina Pavlova, grani.ru.</ref> [[Джордж Уіл]] падкрэсліваў нацыяналістычны характар пуцінізму. Ён казаў, што «пуцінізм становіцца таксічным квасам нацыяналізму, накіраваным супраць суседніх народаў, і папулісцкай зайздрасці, падмацаванай нападамі дзяржаўнай улады, накіраванай супраць прыватнага багацця. Пуцінізм — гэта нацыянал-сацыялізм без дэманічнага элемента яго першаадкрывальніка…».<ref>{{Cite web|url=http://www.jewishworldreview.com/cols/will121503.asp|title=George Will|website=www.jewishworldreview.com|access-date=6 July 2019|archive-date=15 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190615050009/http://www.jewishworldreview.com/cols/will121503.asp|url-status=live}}</ref> Паводле [[Андрэй Іларыёнаў|А. Іларыёнава]], ідэалогія чэкістаў — гэта нашызм, гэта значыць выбарачнае прымяненне правоў.<ref name="Illarionov" /> У [[2010]] годзе [[Пітэр Сусія]] быў адным з першых [[Публіцыстыка|публіцыстаў]], які адкрыта апісаў Пуціна як лідара, які шчыра перакананы ў сваіх [[Фашызм|фашысцкіх]] каштоўнасцях як праведнага правадыра. Сусія пісаў: «Некаторыя гісторыкі і эканамісты адзначалі, што фашызм насамрэч з’яўляецца анты[[Марксізм|марксісцкай]] формай [[сацыялізм]]у, асабліва таму, што ён выступае за класавае супрацоўніцтва і падтрымлівае канцэпцыю [[нацыяналізм]]у — апошняе з’яўляецца чымсьці, што марксісты ніколі не маглі б падтрымаць. Марксіст не можа сесці ў самалёт і абляцець паўсвету, каб паспрабаваць атрымаць падтрымку для правядзення [[Алімпійскія гульні|Алімпіяды]] ў тваёй краіне, нават у тваім родным горадзе. Але выпрабаваны і сапраўдны фашыст можа зрабіць гэта».<ref>{{cite book|author=Suciu P., Kullman J.|title=America's Road to Fascism: From the Progressives to the Era of Hope and Change|url=https://books.google.com/books?id=8DN6RAAACAAJ|year=2010|isbn=9780980656718|access-date=26 June 2020|archive-date=2 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220302025057/https://books.google.com/books?id=8DN6RAAACAAJ|url-status=live}} * {{cite web|title=The National Interest: у РФ есть основания опасаться вторжения НАТО|trans-title=The National Interest: Russia has a reason to be afraid of NATO invasion|url=https://aif.ru/politics/world/the_national_interest_u_rf_est_osnovaniya_opasatsya_vtorzheniya_nato|website=aif.ru|publisher=[[Аргументы и факты]]|date=13 June 2020|access-date=14 June 2020|language=ru|archive-date=14 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200614114521/https://aif.ru/politics/world/the_national_interest_u_rf_est_osnovaniya_opasatsya_vtorzheniya_nato|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nybooks.com/daily/2018/03/16/ivan-ilyin-putins-philosopher-of-russian-fascism/|title=Ivan Ilyin, Putin's Philosopher of Russian Fascism|publisher=[[The New York Review of Books]]|access-date=12 December 2019|quote=The proper interpretation of the “judge not” passage was that every day was judgment day, and that men would be judged for not killing God’s enemies when they had the chance. In God’s absence, Ilyin determined who those enemies were|date=5 April 2018|archive-date=19 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219211022/https://www.nybooks.com/daily/2018/03/16/ivan-ilyin-putins-philosopher-of-russian-fascism/|url-status=live}}</ref> У лютым [[2021]] года Уладзімір Пуцін звязаў сваю асабістую думку і ідэалогію з думкай [[Леў Мікалаевіч Гумілеўскі|Льва Гумілёва]], заявіўшы, што ён таксама верыць у «пасіянарнасць», уздым і падзенне грамадстваў, як гэта апісвае гэтая тэорыя, і, у прыватнасці, што Расія была нацыяй «якая яшчэ не дасягнула найвышэйшай кропкі» свайго развіцця.<ref>{{cite web |title=What's going on inside Putin's mind? His own words give us a disturbing clue| url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2022/feb/25/putin-mind-words-russia-victimhood|website=[[The Guardian]] |access-date=10 March 2022 |date=25 Feb 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=Putin made important statements at a meeting with media leaders. the main thing|url=https://tekdeeps.com/putin-made-important-statements-at-a-meeting-with-media-leaders-the-main-thing/|website=tekdeeps.com/|access-date=10 March 2022|date=15 Feb 2021|accessdate=20 сакавіка 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220320031206/https://tekdeeps.com/putin-made-important-statements-at-a-meeting-with-media-leaders-the-main-thing/|archivedate=20 сакавіка 2022|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Путин сделал важные заявления на встрече с главными редакторами. Главное| url=https://rg.ru/2021/02/14/putin-sdelal-vazhnye-zaiavleniia-na-vstreche-s-glavnymi-redaktorami-glavnoe.html/|website=rg.ru |access-date=10 March 2022 |date=14 Feb 2021 |archive-date=13 Feb 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213232120/https://rg.ru/2021/02/14/putin-sdelal-vazhnye-zaiavleniia-na-vstreche-s-glavnymi-redaktorami-glavnoe.html |url-status=live }}</ref> Пуцінізм у [[Еўропа|Еўропе]] падтрымлівалі многія ультраправыя палітыкі, такія як [[Марын Ле Пен]], [[Матэа Сальвіні]], [[Віктар Орбан]], [[Джорджыя Мелоні]] і ультраправая партыя «[[Альтэрнатыва для Германіі]]». == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Палітыка}} [[Катэгорыя:Палітыка Расіі]] [[Катэгорыя:Палітычныя тэорыі]] fh54mns32fb23i3iaya1td8qoiy8p7o 4 705534 5174119 5171796 2026-08-01T12:15:04Z 5174119 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} == Спіс на хаванне == <!--тут актыўных спасылак не мусіць быць--> * Андрэй Анатолевіч Кудзіненка * Беларуская рада культуры {{зроблена}} <!--Спіс ніжэй проста сцёрты, у архіваванні няма сэнсу. --> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 8sp6qdewys8fra41xk2afnq9cesbsib 5174272 5174119 2026-08-01T18:34:01Z 5174272 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} == Спіс на хаванне == <!--тут актыўных спасылак не мусіць быць--> * <s>Андрэй Анатолевіч Кудзіненка</s> * Беларуская рада культуры {{зроблена}} <!--Спіс ніжэй проста сцёрты, у архіваванні няма сэнсу. --> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 4x3og7cmwxbt91f2c0sxym5csdd8yvl 0 708647 5174215 5125674 2026-08-01T15:35:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174215 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Склад = Юрый Лугаўцоў (вакал, бас-гітара), Алег Савуцін (гітара) | Іншыя праекты = [[фарфоровые коты]] (Сайд-праект Юрыя Лугаўцова) | Гады = 2016 — нашы дні | Адкуль = [[Мінск]] | Жанры = [[пост-панк]], колдвейв і [[сінці-поп]] }} '''«Nürnberg»''' — [[Беларуская мова|беларускамоўны]] [[пост-панк]] гурт. Заснаваны ў 2016 годзе ў [[Мінск]]у.<ref>https://vk.com/nurnberg_band</ref> Удзельнікамі з’яўляюцца Юрый Лугаўцоў (вакал, бас-гітара) і Алег Савуцін (гітара). У звычайным жыцці Алег Савуцін працуе медыкам<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=C1ecSkRvfwo</ref>. == Гісторыя == Удзельнікі гурта пазнаёміліся ў школе і ў асноўным выконвалі каверы. Аднак тэкст і музыка песні «Žorstka», былі напісаны яшчэ ў 2013 годзе, калі яны былі ў адзінаццатым класе. «Nürnberg» выступалі на фестывалях і канцэртах па ўсёй Беларусі, Польшчы, Расіі, Латвіі і Літве<ref>https://www.last.fm/ru/music/Nürnberg/+wiki</ref>. Першая дэма-версія была выпушчана ў жніўні 2017 года. У той час «Nürnberg» пачалі запісваць свой EP пад назвай «U nikudy», які быў выпушчаны 8 студзеня 2018 года<ref>https://vk.com/nurnberg_band?w=wall-127560993_74</ref>, а 17 студзеня нямецкі лэйбл Squall Recordings выдаў рэліз і на касетах<ref>https://vk.com/wall-127560993_85</ref>. 5 лістапада 2018 года гурт выпусціў дэбютны альбом — «Skryvaj»<ref>https://vk.com/nurnberg_band?w=wall-127560993_370</ref>. 4 снежня альбом выйшаў на касетах: на нямецкім лэйбле Squall Records, а таксама амерыканскім Death Shadow Records. CD-дыскі былі выдадзеныя расійскім Sierpien Records<ref>https://vk.com/wall-127560993_476</ref>. Партал [[Tuzin FM]] назваў гурт Адкрыццём 2018 года<ref>{{Cite web |url=https://old.tuzinfm.by/article/4260/hieroji-hodu-2018-pa-versiji-tuzinfm-pounyja-vyniki.html |title=tuzinfm.by |access-date=20 мая 2022 |archive-date=20 красавіка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240420213620/https://old.tuzinfm.by/article/4260/hieroji-hodu-2018-pa-versiji-tuzinfm-pounyja-vyniki.html |url-status=dead }}</ref>. 20 красавіка 2020 года «Nürnberg» выпусцілі другі альбом, пад назвай «Paharda»<ref>https://vk.com/nurnberg_band?w=wall-127560993_1567</ref>. Запіс, звядзенне і майстарынг альбома ажыццяўляў Раман Камагорцаў, гітарыст калектыву «[[Molchat Doma]]»<ref name=":1" />. 15 студзеня 2021 года Death Shadow Records выдалі альбом на вініле<ref>https://vk.com/wall-127560993_2196</ref>. 1 студзеня 2021 года, часопіс Eatmusic напісаў, што гэты пост-панк калектыў заслугоўвае ўвагі<ref name=":1">https://eatmusic.ru/intervyu-nurnberg/</ref>. 1 лютага 2023 «Nürnberg» выпусцілі свой EP у новым гучанні пад назвай «Ahida»<ref>https://vk.com/wall-127560993_3193</ref>. == Музычны стыль == Удзельнікаў гурта натхняе шэрае наваколле і агульная стома. На думку Юрыя, яны не робяць чысты пост-панк і змешваюць яго з рознымі стылямі. Таксама, з яго слоў, на іх вельмі паўплывала нямецкая і польская [[новая хваля]], савецкія гурты, у прыватнасці «[[Кино]]», брытанская «[[The Cure]]» і іншыя<ref>https://eatmusic.ru/intervyu-nurnberg/</ref>. Добра выказваюцца пра гурты «[[Петля Пристрастия]]», «[[Molchat Doma|Молчат Дома]]» і «[[Skroź]]». У пачатку вельмі часта выконвалі каверы песень «[[Akute]]». Гурт спрабаваў знайсці барабаншчыка, аднак удзельнікам не спадабалася такое гучанне, замест гэтага яны выкарыстоўваюць драм машыну<ref name=":0" />. У назвах сваіх песень і альбомаў «Nürnberg» выкарыстоўваюць [[Беларускі лацінскі алфавіт|беларускую лацінку]]. Вокладку першага альбома ўпрыгожвае фатаграфія Анры-Карцье, які з’яўляецца адным з самых вядомых і ўплывовых фатографаў XX стагоддзя. Вокладка альбома «Paharda» выканана ў стылі [[Супрэматызм|супрэматызма]]. == Назва == Назва гурта паходзіць ад горада [[Нюрнберг]] і звязана з гісторыяй каранацыі [[Вітаўт]]а, вялікага князя [[Вялікае Княства Літоўскае|Літоўскага]]<ref name=":0" />. Прызначаная на 8 верасня 1430 цырымонія не адбылася, паколькі палякі не прапусцілі дэлегацыю, якая везла вырабленыя ў Нюрнбергу кароны Вітаўта і яго жонкі Ульяны. У кастрычніку ў [[Вільнюс|Вільні]], [[Ягайла]] прапаноўваў кампраміс, дапускаў каранацыю, з тым, каб пасля яго смерці карона караля літоўскага адыходзіла б да аднаго з сыноў Ягайлы. Апошнія лісты Вітаўта сведчаць аб тым, што ён згаджаўся на такое рашэнне. Аднак яго імкненне стаць каралём не ажыццявіліся: Вітаўт раптам памёр 27 кастрычніка 1430 г. у [[Тракай|Троках]]. == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * ''Skryvaj'' (2018) * ''Paharda'' (2020) * ''Adkaz'' (2024) '''Міні-альбомы''' * ''Demo'' (2017) * ''U nikudy'' (2018) * ''Ahida'' (2023) '''Сінглы''' * ''Mora'' (2019) * ''Kachanne'' (2021) * ''Kaniec'' (2022) * ''Znajomstva'' (максі-сінгл, 2023) '''Іншае''' * Paharda (Remixes) (2021) * U nikudy (Demo, 2017) * Skryvaj (Demo, 2018) * Mora (Acoustic, 2019) * Ahida (Remixes)(2023) * EU Tour 2024 Live (канцэртны альбом, 2025) ==Зноскі== {{Reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2016 годзе]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы Мінска]] ql5kdkd3oty51exjfqsbo3k4jzcilh5 0 709452 5174502 5098373 2026-08-02T11:35:22Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Выканаўцы Century Media Records]]; +[[Катэгорыя:Выканаўцы Spinefarm Records]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5174502 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = 1989—цяпер }} '''Dark Tranquillity''' (з англ. — «Цёмны спакой», «Змрочны спакой») — шведскі метал-гурт, створаны ў [[1989]] годзе ў [[Гётэбарг]]у, пад назвай ''Septic Broiler''. Пасля запісу дэма ''Enfeebled Earth'' музыканты змянілі назву на Dark Tranquillity. Нараўне з [[In Flames]] і [[At the Gates]] з'яўляюцца піянерамі жанру [[меладычны дэз-метал]]. Дэбютны альбом ''Skydancer'', які выйшаў у 1993 годзе, атрымаў распаўсюджванне ў андэграўндзе. Пасля выпуску другога альбома ''The Gallery'' у 1995 годзе, гурт атрымаў прызнанне больш шырокай аўдыторыі слухачоў. Альбом быў аднесены да класікі жанру нараўне з The Jester Race і Slaughter of the Soul. Тэматыка і афармленне ранніх альбомаў, а таксама тэксты песень гурта звязаны са скандынаўскай міфалогіяй, матэрыялізмам, эзатэрыкай, смерцю. Пазнейшы матэрыял уключае ў сябе як філасофію, псіхалогію (альбом Character цалкам прысвечаны рысам характару), так і лірычныя балады («Auctioned» і «Day To End»). == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * ''Skydancer'' (1993) * ''The Gallery'' (1995) * ''The Mind's I'' (1997) * ''Projector'' (1999) * ''Haven'' (2000) * ''Damage Done'' (2002) * ''Character'' (2005) * ''Fiction'' (2007) * ''We Are the Void'' (2010) * ''Construct'' (2013) * ''Atoma'' (2016) * ''Moment'' (2020) * ''Endtime Signals'' (2024) {{зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1989 годзе]] [[Катэгорыя:Метал-гурты Швецыі]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Century Media Records]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Spinefarm Records]] rxraf8rwcocto8oyoidstt5fvkxu6e0 0 711788 5174393 5158698 2026-08-02T04:16:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 6 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174393 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Міхайлавіч Шаўрэй''' ({{lang-ru|Иван Михайлович Шаврей}}; {{ДН|27|12|1955}}, вёска [[Белая Сарока]], [[Нараўлянскі раён]], [[Гомельская вобласць]], [[БССР]] — {{ДС|20|11|2020}}, [[Нароўля]], [[Нараўлянскі раён]], [[Гомельская вобласць]], [[Беларусь]]) — непасрэдны ўдзельнік ліквідацыі [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС (1986)]], пажарнік нараўлянскай пажарнай часткі, кавалер [[Ордэн Чырвонай Зоркі|ордэна Чырвонай Зоркі]], першы ганаровы грамадзянін Нараўлянскага раёна (2020). Прапаршчык унутранай службы. == Біяграфія == Нарадзіўся [[27 снежня]] [[1955]] г.<ref>Інфармацыя з надмагільнага помніка. Гл.: [https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-pochtili-pamyat-geroya-pozharnogo-ivana-shavreya/ В Наровле почтили память героя-пожарного Ивана Шаврея] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230802193952/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-pochtili-pamyat-geroya-pozharnogo-ivana-shavreya/ |date=2 жніўня 2023 }}</ref><ref>Паводле іншай інфармацыі нарадзіўся 3 студзеня 1956 года. Гл.:[http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201202151718/http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |date=2 снежня 2020 }}.</ref> у вёсцы [[Белая Сарока]]<ref>{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |title=Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ |access-date=27 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201202151718/http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |archivedate=2 снежня 2020 |url-status=dead }}</ref> [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]] [[БССР]]. [[Беларусы|Беларус]], [[праваслаўе|праваслаўны]]. Бацька — Міхаіл Ніканоравіч Шаўрэй, маці — Вольга Піліпаўна Шаўрэй. Меў братоў — Пятра і Леаніда Міхайлавічаў Шаўрэяў, а таксама трох сясцёр — Таццяну, Марыю і Алену<ref>''Литвин, А.'' [https://narovlya.by/podgriftom1986/mesto-podviga-chernobyl-29-01/ Место подвига — Чернобыль] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260129064919/https://narovlya.by/podgriftom1986/mesto-podviga-chernobyl-29-01/ |date=29 студзеня 2026 }} / А. Литвин // Прыпяцкая праўда. — 2026. — № 4. — 24 студзеня 2026. — С. 9.</ref>. Скончыў сярэднюю школу, адслужыў у арміі<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 383.</ref>. Сваю працоўную дзейнасць пачаў рабочым Мазырскага тэхучастка. Пасля служыў з кастрычніка 1981 па верасень 1986 г. у ваенізаванай пажарнай частцы па ахове [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай АЭС]], на якой [[26 красавіка]] [[1986]] г. [[Чарнобыльская катастрофа|здарыўся выбух і наймацнейшы пажар]]. Пажарнік Іван Шаўрэй быў у ліку тых, хто без вагання прымаў удзел у тушэнні пажару. У дзень перад [[Чарнобыльская катастрофа|аварыяй на Чарнобыльскай АЭС]], 25 красавіка 1986 г. Іван Шаўрэй са старэйшым братам Леанідам (1951—2012<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 382.</ref><ref>[http://luganskie-chernobilci.blogspot.com/2012/04/blog-post_5068.html Ушел из жизни Шаврей Леонид Михайлович]</ref>) заступілі на дзяжурства. Калі апоўначы спрацавала сігналізацыя і былі чутныя выбухі на чацвёртым энергаблоку АЭС, праз 5 хвілін падраздзяленне пажарнікаў было на месцы аварыі. Яны падняліся на дах энергаблока для тушэння рэактара АЭС. Пасля падачы ствалоў першай дапамогі, прыступілі да тушэння даху. На даху было каля 30 ачагоў пажару. З разарваных труб хвастала гарачая вада, разлілося масла і праходзілі кароткія замыканні электракабеляў. Усе рэактары станцыі знаходзіліся пад адным дахам, пакрытым руберойдам і залітым смалой, таму пажар нагадваў «даменную печ». Боты пажарнікаў гарэлі ў кіпячым бітуме, які таксама пырскаў на адзенне, абпальваў скуру людзей. Прымалі ўдзел у тушэнні пажару і браты Пётр і Леанід Шаўрэі, якія таксама атрымалі высокія дозы радыяцыі, як і Іван. Для Івана Шаўрэя, як і для ўсіх астатніх людзей пажарнай аховы, тушэнне (як патрабавала кіраўніцтва, у мэтах прадухілення іх смерці на месцы) працягвалася 15-20 хвілін, пасля чаго яны выбягалі з рэактару. У машыне хуткай дапамогі Іван Шаўрэй страціў прытомнасць, яго ратавальнікі павезлі ў [[Кіеў]], а пасля даставілі ў [[Масква|Маскву]], дзе ён ачнуўся толькі на бальнічным ложку, абмотаным цэлафанавай плёнкай. З тых першых герояў-пажарнікаў апошнім памёр у 2020 г. Іван Шаўрэй. У час тушэння пажару Іван Шаўрэй атрымаў 500 рэнтген радыяцыйнага апрамянення. Медыцына яшчэ не ведала выпадкаў, калі чалавек, які схапіў такую дозу радыяцыі, змог выжыць<ref>[https://www.sb.by/articles/poslednyaya-osen-ivana-shavreya-.html В честь последнего чернобыльского пожарного Ивана Шаврея названа школа в Наровле]</ref>. Пасля працяглага лячэння Іван Шаўрэй знайшоў у сабе сілы жыць. За мужнасць і гераізм, праяўленыя пры тушэнні пажару, узнагароджаны ордэнам «Чырвонай Зоркі». Да выхаду на заслужаны адпачынак, Іван Шаўрэй працаваў у пажарнай частцы горада [[Нароўля|Нароўлі]]. Заўсёды прымаў актыўны ўдзел у грамадскім жыцці Нараўлянскага раёна, традыцыйных раённых мерапрыемствах, у сустрэчах з працоўнымі калектывамі, у навучальных установах. Неаднаразова ўзнагароджваўся ганаровымі граматамі, юбілейнымі медалямі. Прапаршчык унутранай службы (запасу). Яго імя занесена ў энцыклапедыю «Хто ёсць хто ў Рэспубліцы Беларусь». Быў двойчы жанаты. Пасля разводу, ад першага шлюбу засталіся дзеці Аляксей і Алена. Другім шлюбам пабраўся ў 44 гады з Наталляй Волкавай, якой было 24 гады і якая ад першага свайго шлюбу мела сына Арцёма<ref>[https://www.sb.by/articles/ivan-da-natalya-istoriya-lyubvi.html Необычная история жизни и любви Ивана Шаврея и Натальи Волковой]</ref>. У Івана і Наталлі, хоць лекары раней казалі, што Іван не можа мець дзяцей, 8 сакавіка 2001 г. нарадзілася дачка Ангеліна Іванаўна Шаўрэй, вельмі падобная знешне на Іванаву маці Вольгу Філіпаўну Шаўрэй<ref>[https://www.sb.by/articles/ivan-da-natalya-istoriya-lyubvi.html Необычная история жизни и любви Ивана Шаврея и Натальи Волковой]</ref>. Дачка была названа ў гонар лекаркі Ангеліны Гуськовай, якая разам з Аляксандрай Шамардзінай ратавала ў 1986 г. Івана Шаўрэя ў маскоўскай бальніцы<ref>[https://www.sb.by/articles/ivan-da-natalya-istoriya-lyubvi.html Необычная история жизни и любви Ивана Шаврея и Натальи Волковой]</ref>. Жыў у Нароўлі ў доме на вуліцы Каўпака, быў царкоўным старастам нараўлянскай [[Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Нароўля)|праваслаўнай царквы Іаана Багаслова]]<ref>[https://www.sb.by/articles/ivan-da-natalya-istoriya-lyubvi.html Необычная история жизни и любви Ивана Шаврея и Натальи Волковой]</ref>. У 2020 г. Івану Шаўрэю першаму прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін Нараўлянскага раёна»<ref>{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |title=Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ |access-date=27 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201202151718/http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |archivedate=2 снежня 2020 |url-status=dead }}</ref>. Памёр [[20 лістапада]] [[2020]] г. у [[Нароўля|Нароўлі]] ад наступстваў [[Каранавірусная інфекцыя (2019)|каранавіруснай інфекцыі]]<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/s-yubileem-narovlyanskij-rajon/ |title=С юбилеем, Наровлянский район! |access-date= |archive-date=11 верасня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911122519/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/s-yubileem-narovlyanskij-rajon/ |url-status=dead }}</ref>. Развітанне з Іванам Міхайлавічам Шаўрэем адбылося 21 лістапада 2020 г. у 13.00 каля Нараўлянскага раённага аддзела па надзвычайных сітуацыях. Быў пахаваны ў Нароўлі на мясцовых могілках. == Ушанаванне памяці == [[Файл:Нароўля. Алея герояў і школа мастацтваў.jpg|міні|229x229пкс|[[Алея Славы Нараўлянскага раёна|Алея Славы]] ў [[Нароўля|Нароўлі]].]] * [[Нараўлянскі гісторыка-этнаграфічны музей]] у сваёй экспазіцыі мае разгорнутую інфармацыю пра асобу Івана Міхайлавіча Шаўрэя<ref>{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |title=Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ |access-date= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201202151718/http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |archivedate=2 снежня 2020 |url-status=dead }}</ref>. * [[26 красавіка]] [[2021]] г. сярэдняй школе № 2 у [[Нароўля|Нароўлі]] было прысвоена імя Івана Міхайлавіча Шаўрэя<ref>{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |title=Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ |access-date=27 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201202151718/http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |archivedate=2 снежня 2020 |url-status=dead }}</ref>, непасрэднага ўдзельніка ліквідацыі [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]]. На ўрачысты мітынг сабраліся кіраўніцтва Нараўлянскага раёна, прадстаўнікі абласнога ўпраўлення [[Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь]], духавенства, педагогі, навучэнцы, блізкія і сваякі героя-пажарніка Івана Шаўрэя. У той жа дзень у школе была адкрыта мемарыяльная дошка памяці Івана Шаўрэя. Таксама госці азнаёміліся з экспазіцыямі школьных музеяў<ref>[https://www.sb.by/articles/poslednyaya-osen-ivana-shavreya-.html В честь последнего чернобыльского пожарного Ивана Шаврея названа школа в Наровле]</ref><ref>{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/special/ru/district/view/srednej-shkole-2-prisvoeno-imja-nashego-legendarnogo-zemljaka-ivana-shavreja-19200/ |title=СРЕДНЕЙ ШКОЛЕ № 2 ПРИСВОЕНО ИМЯ НАШЕГО ЛЕГЕНДАРНОГО ЗЕМЛЯКА ИВАНА ШАВРЕЯ |access-date= |archive-date=27 чэрвеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627085017/http://narovlya.gov.by/special/ru/district/view/srednej-shkole-2-prisvoeno-imja-nashego-legendarnogo-zemljaka-ivana-shavreja-19200/ |url-status=dead }}</ref><ref>[https://narovlya2.schools.by/photoalbum/793004 Митинг, посвящённый открытию мемориальной доски почётного гражданина Наровлянского района — Ивана Михайловича Шаврея]{{Недаступная спасылка}}</ref>. * На будынку Нараўлянскага раённага аддзела па надзвычайных сітуацыях умацавана мемарыяльная шыльда ў гонар Івана Шаўрэя<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/avtoprobeg-posvyashhennyj-38-j-godovshhine-katastrofy-na-chaes-proshel-v-narovle/ |title=Автопробег, посвященный 38-й годовщине катастрофы на ЧАЭС, прошел в Наровле |access-date= |archive-date=11 верасня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911122521/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/avtoprobeg-posvyashhennyj-38-j-godovshhine-katastrofy-na-chaes-proshel-v-narovle/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/s-yubileem-narovlyanskij-rajon/ |title=С юбилеем, Наровлянский район! |access-date= |archive-date=11 верасня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911122519/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/s-yubileem-narovlyanskij-rajon/ |url-status=dead }}</ref>. * Імя на [[Алея Славы Нараўлянскага раёна|Алеі Славы]] ў [[Нароўля|Нароўлі]]<ref>{{Cite web|url=https://narovlya.gov.by/ru/alleya|title=Аллея Славы|website=Наровлянский районный исполнительный комитет|access-date=22 чэрвеня 2026|archive-date=5 снежня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251205064848/https://narovlya.gov.by/ru/alleya|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Памяць: Нараўлянскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад.: П. П. Рабянок, К. Ф. Ярмоленка. — Мінск : БЕЛТА, 1998. — 445 с. == Спасылкі == * ''Литвин, А.'' [https://narovlya.by/podgriftom1986/mesto-podviga-chernobyl-29-01/ Место подвига — Чернобыль] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260129064919/https://narovlya.by/podgriftom1986/mesto-podviga-chernobyl-29-01/ |date=29 студзеня 2026 }} / А. Литвин // Прыпяцкая праўда. — 24 студзеня 2026. — № 4. — С. 8—9. * [https://www.sb.by/articles/poslednyaya-osen-ivana-shavreya-.html В честь последнего чернобыльского пожарного Ивана Шаврея названа школа в Наровле] // sb.by * {{Cite web|lang=ru|url=https://gomel.mchs.gov.by/novosti/305847/|title=Катастрофа на Чернобыльской АЭС - особая страница и в истории пожарной службы Республики Беларусь.|website=Министерство по чрезвычайным ситуациям Республики Беларусь|access-date=2026-06-23}} * [https://www.sb.by/articles/ivan-da-natalya-istoriya-lyubvi.html Необычная история жизни и любви Ивана Шаврея и Натальи Волковой] // sb.by * [http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201202151718/http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |date=2 снежня 2020 }} * [https://sputnik.by/20160426/1022083448.html Братья-пожарные Шаврей: про сверхдозы, которые получаем, мы знали] * [https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-pochtili-pamyat-geroya-pozharnogo-ivana-shavreya/ В Наровле почтили память героя-пожарного Ивана Шаврея] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230802193952/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-pochtili-pamyat-geroya-pozharnogo-ivana-shavreya/ |date=2 жніўня 2023 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шаўрэй Іван Міхайлававіч}} [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонай Зоркі]] [[Катэгорыя:Постаці Нароўлі]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Нараўлянскага раёна]] [[Катэгорыя:Ліквідатары Чарнобыльскай аварыі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Нароўлі]] [[Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфекцыі COVID-19]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Нароўлі]] g6jtp4g5ieauif5yigjtujfdj14q6zt 0 711811 5174314 5091148 2026-08-01T20:18:19Z 5174314 wikitext text/x-wiki {{Кампанія |заснавальнікі=Аляксандр Шатроў |даччыныя кампаніі=Synesis sport, Synesis Stratus, 24×7 Panoptes, CameraBI }} '''Synesis''' — ІТ-кампанія з галоўнымі офісамі ў [[Масква|Маскве]] і [[Мінск]]у, рэзідэнт беларускага [[Беларускі парк высокіх тэхналогій|парка высокіх тэхналогій]] (ПВТ) і рускага інавацыйнага цэнтра [[Сколкава]]. Спецыялізуецца на распрацоўцы платформаў для кантролю грамадскай бяспекі. Займаецца даследаваннямі ў вобласці [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]], захоўвання і апрацоўкі [[Вялікія даныя|вялікіх дадзеных]]. 17 снежня 2020 года [[Савет Еўрапейскага саюза|Савет Еўрапейскага Саюза]] наклаў санкцыі на Synesis за пастаўку [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрству ўнутраных спраў]] Рэспублікі Беларусь праграмнага забеспячэння для правядзення беларускімі ўладамі палітычных рэпрэсій. У 2022 годзе Synesis трапіла ў [[спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], а таксама пад санкцыі [[Канада|Канады]], [[Японія|Японіі]]<ref name=":0">[https://eur-lex.europa.eu/eli/reg_impl/2020/2129/oj Council Implementing Regulation (EU) 2020/2129 of 17 December 2020 implementing Article 8a(1) of Regulation (EC) No 765/2006 concerning restrictive measures in respect of Belarus.]</ref>. == Гісторыя == Заснавана ў Мінску ў 2007 годзе Аляксандрам Шатровым як рэзідэнт ПВТ. У 2009 годзе быў адкрыты офіс у Маскве, пасля чаго Synesis становіцца рэзідэнтам «Сколкава»<ref>[https://ej.by/rating/business2016/alexandr-shatrov.html Александр Шатров | Ежедневник] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190328142038/https://ej.by/rating/business2016/alexandr-shatrov.html |date=28 сакавіка 2019 }}. ej.by.</ref>. Першапачаткова кампанія пазіцыянавала сябе як распрацоўшчык заказнога ПА. З 2014 года Synesis сфакусіраваная пераважна на стварэнні і развіцці ўласных прадуктаў. У 2019 годзе адкрылі 2 прадстаўніцтвы ў штатах [[Вірджынія]] і [[Каліфорнія]]. Паводле дадзеных «Бюро», інтэрнэт-СМІ Times.by, якое з’явілася ў 2025 годзе, звязана з Synesis<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/386285|title=Стала вядома, каму належыць новы «незалежны» партал, адкрыты ў Беларусі|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. === Санкцыі ў дачыненні да кампаніі === 17 снежня 2020 года Савет Еўрапейскага Саюза ўнёс Synesis у спіс кампаній, на якія накладаюцца санкцыі Еўрапейскага Саюза за падтрымку Аляксандра Лукашэнкі (поўны спіс абмежаванняў выкладзены ў Рашэнні Савета ЕС ад 18 мая 2006 года)<ref name=":0" />. На наступны дзень да санкцый далучылася Вялікабрытанія<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/996772/Belarus.pdf|title=CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK|publisher=Office of Financial Sanctions Implementation HM Treasury|date=2021-06-25|access-date=2021-06-29|archive-date=2021-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210626094724/https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/996772/Belarus.pdf|url-status=live}}</ref>. 16 сакавіка 2021 Synesis падалі іскавую заяву ў [[Суд Еўрапейскага саюза|Суд Еўрапейскага Саюза]]. Кампанія запатрабавала прызнаць несапраўдным рашэння Савета ЕС аб уключэнні яе ў трэці пакет санкцый<ref>[https://42.tut.by/711933 ИТ-компания, попавшая под санкции, обжалует решение ЕС.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201224202242/https://42.tut.by/711933 |date=24 снежня 2020 }} [[TUT.BY]] (18 снежня 2020).</ref><ref>[https://dev.by/news/synesis-podala-isk-v-sud-es Synesis подала иск в суд ЕС и объяснила, как попала под санкции.] ''[[dev.by]]'' (16 сакавіка 2021).</ref>. 21 чэрвеня 2021 года ў санкцыйны спіс [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] трапіў заснавальнік Аляксандр Шатроў за пастаўку беларускім уладам сістэмы маніторынгу натоўпу «Kipod», што спрыяла падаўленню пратэстаў. 7 ліпеня Шатрова ў свой санкцыйны спіс дадала [[Швейцарыя]]<ref>''Shields, Michael; Liffey, Kevin.'' Liffey Kevin: [https://www.reuters.com/world/europe/swiss-widen-sanctions-list-against-belarus-2021-07-07/ Swiss widen sanctions list against Belarus] (англ.). [[Reuters]] (7 ліпеня 2021).</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.seco.admin.ch/dam/seco/de/dokumente/Aussenwirtschaft/Wirtschaftsbeziehungen/Exportkontrollen/Sanktionen/Verordnungen/Belarus/belarus_2021-07-07.pdf.download.pdf/Belarus_2021-07-07.pdf |title=Sanctions program: Belarus: Verordnung vom 11. Dezember 2020 über Massnahmen gegenüber Belarus (SR 946.231.116.9), Anhang 1 Origin: EU Sanctions: Art. 2 Abs. 1 (Finanzsanktionen) und Art. 3 Abs. 1 (Ein- und Durchreiseverbot) |access-date=27 чэрвеня 2022 |archive-date=7 ліпеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707175409/https://www.seco.admin.ch/dam/seco/de/dokumente/Aussenwirtschaft/Wirtschaftsbeziehungen/Exportkontrollen/Sanktionen/Verordnungen/Belarus/belarus_2021-07-07.pdf.download.pdf/Belarus_2021-07-07.pdf |url-status=dead }}</ref>. [[Албанія]], [[Ісландыя]], [[Ліхтэнштэйн]], [[Нарвегія]], [[Паўночная Македонія]], [[Чарнагорыя]] далучыліся да снежаньскага пакета санкцый ЕЗ 26 студзеня<ref>[https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2021/01/26/declaration-by-the-high-representative-on-behalf-of-the-european-union-on-the-alignment-of-certain-countries-concerning-restrictive-measures-against-belarus/ Declaration by the High Representative on behalf of the European Union on the alignment of certain countries concerning restrictive measures against Belarus] (англ.). (26 снежня 2021)</ref>, да чэрвеньскага — 6 ліпеня 2021 года<ref>[https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2021/07/06/declaration-by-the-high-representative-on-behalf-of-the-eu-on-the-alignment-of-certain-countries-concerning-restrictive-measures-in-view-of-the-situation-in-belarus/ Declaration by the High Representative on behalf of the European Union on the alignment of certain third countries with the Council Decision (CFSP) 2021/1002 concerning restrictive measures in view of the situation in Belarus] (англ.) (6 ліпеня 2021).</ref>. У 2022 годзе, пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]], Synesis і Шатроў патрапілі пад санкцыі ЗША<ref>[https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0607 U.S. Treasury Targets Belarusian Support for Russian Invasion of Ukraine]</ref>, Аўстраліі, Канады, Новай Зеландыі, Украіны і Японіі<ref>[https://sanctionsnews.bakermckenzie.com/japan-introduces-further-sanctions-on-russia-and-belarus/ Japan introduces further sanctions on Russia and Belarus]</ref><ref>[https://www.mfat.govt.nz/en/media-and-resources/implementation-of-travel-bans-on-individuals-associated-with-the-russian-invasion-of-ukraine/ Implementation of travel bans on individuals associated with the Russian invasion of Ukraine]</ref><ref>{{Cite web |url=https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-company/175/ |title=Архіўная копія |access-date=17 красавіка 2023 |archive-date=17 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417205019/https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-company/175/ |url-status=dead }}</ref>. ЗША, Канада і Украіна абвясцілі і аб санкцыях супраць даччыной кампаніі «Паноптес»<ref>{{Cite web |url=https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-company/409/ |title=Товариство з обмеженою відповідальністю "24х7 Паноптес" |access-date=17 красавіка 2023 |archive-date=17 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417205021/https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-company/409/ |url-status=dead }}</ref>. У верасні 2023 года [[Еўрапейскі суд]] у Люксембургу адхіліў пазовы Шатрова і Synesis аб зняцці з іх санкцый ЕС<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/326347|title=Суд ЕС адмовіўся здымаць санкцыі з Synesis — кампаніі, якая дала беларускім уладам доступ да распазнавання твараў|date=2023-09-13|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. == Ключавыя прадукты == ''Kipod'' — платформа маніторынгу грамадскай бяспекі ў маштабах дзяржавы. Прадукт уключае картаграфічны сэрвіс, сродкі пошуку аб’ектаў і падзей у вялікіх масівах відэа, відэааналітыку, сродкі размежавання доступу. Платформа здольная забяспечваць неабмежаванае маштабаванне па ліку карыстальнікаў, сэнсараў (відэакамер) і глыбіні архіва. Сфера прымянення ад дзяржаўных ведамстваў (МУС, Міністэрства абароны) да буйных інфраструктурных аб’ектаў (Маскоўскі і Мінскі метрапалітэны)<ref>[https://www.sb.by/articles/syennya-na-ekranakh.html Падземка, школа, праспекты: у Мінску тэсціруюць сістэму відэаназірання на аснове штучнага інтэлекту]. Беларусь Сегодня (14 ліпеня 2018).</ref>. ''LOOM Events management system'' — платформа аўтаматызацыі працэсаў на буйных масавых мерапрыемствах (фестывалі, канцэрты, канферэнцыі). Дазваляе арганізатарам кіраваць маштабнымі падзеямі ў аўтаматычным рэжыме: акрэдытацыя ўдзельнікаў, транспарт, размяшчэнне гасцей, медыцынскія звароты, расклад спаборніцтваў, размеркаванне білетаў. Прадукт выкарыстоўваўся пры правядзенні [[Еўрапейскія гульні 2019|II Еўрапейскіх гульняў 2019]] года ў Мінску<ref>[https://www.sb.by/articles/programmnoe-obespechenie-ii-evropeyskikh-igr-bylo-razrabotano-v-belarusi.html Программное обеспечение II Европейских игр было разработано в Беларуси]. [[СБ. Беларусь сегодня|Беларусь Сегодня]] (10 июля 2019)</ref>. ''Stigma'' — платформа для кантролю перамяшчэння і захаванасці грузаў. Распрацоўваецца ў рамках міжнароднай кааперацыі па стварэнні лічбавага транспартнага калідора праз краіны [[Мытны саюз|Мытнага саюза]] (Беларусь, Расія, [[Казахстан]])<ref>''Forbes.'' [https://forbes.kz//process/technologies/blokcheynovaya_belarus_1525441036/ Как Беларусь создала свою «Кремниевую долину» и чему может научить Казахстан]. www.forbes.kz</ref>. ''AAI.by'' — [[краўдсорсінг]]авая платформа для разметкі выяў і відэа. ''Fittonic'' — мабільны [[фітнес]] дадатак на базе камп’ютэрнага зроку, кантралюе ход трэніровак праз камеру смартфона. == Узнагароды == У 2016 годзе сістэма відэааналітыкі ад Synesis была ўдастоена плацінавай узнагароды ў намінацыі Platinum Award for Best Video Analytics Solution у рамках прэміі 2016 'ASTORS Homeland Security Awards', ЗША<ref>{{Cite web |url=https://americansecuritytoday.com/2016-astors-homeland-security-award-winners-announced/ |title=2016 ‘ASTORS’ Homeland Security Award Winners Announced. |access-date=27 чэрвеня 2022 |archive-date=28 сакавіка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328164729/https://americansecuritytoday.com/2016-astors-homeland-security-award-winners-announced/ |url-status=dead }}</ref>. У 2017 годзе тэхналогія назірання ад Synesis увайшла ў лік прызёраў конкурсу «Лепшыя інфармацыйна-аналітычныя інструменты 2017» аналітычнага цэнтра пры ўрадзе РФ, заняўшы II месца<ref>[https://tass.ru/ekonomika/5056415 Система видеомониторинга компании-резидента «Сколково» вошла в топ технологий 2017 года]. ТАСС.</ref>. {{Зноскі}} [[Катэгорыя:ІТ-кампаніі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў Чорным спісе ЕС]] [[Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША]] 7sz8lnm1fxsin0b63ybp4v27tl6xeko 0 713551 5174139 5169087 2026-08-01T12:59:48Z StachLysy 62453 вікіфікацыя 5174139 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыйны спіс}} [[Файл:Roman Polanski 2011.jpg|справа|міні|[[Раман Паланскі]], [[2011]] год.]] '''[[Раман Паланскі]]''' (нар. 1933) — польска-французскі кінарэжысёр, сцэнарыст, кінапрадзюсар і акцёр. Паланскі неаднаразова ўзнагароджваўся прызамі фестываляў «''вялікай тройкі''»: [[Канскі кінафестываль|Канскага]], [[Венецыянскі кінафестываль|Венецыянскага]] і [[Берлінскі кінафестываль|Берлінскага]]. У 1962 годзе Паланскі быў узнагароджаны {{нп5|Прыз ФІПРЭСІ (Венецыянскі кінафестываль)|Прызам ФІПРЭСІ|fr|Prix FIPRESCI de la Mostra de Venise}} [[Венецыянскі кінафестываль 1962|23-га Венецыянскага кінафестывалю]] за фільм «''[[Нож у вадзе]]''». У 1965 годзе рэжысёр атрымаў {{нп5|«Сярэбраны мядзведзь» — Гран-пры журы|Спецыяльны прыз журы|en|Silver Bear Grand Jury Prize}} і Прыз ФІПРЭСІ на {{нп5|Берлінскі кінафестываль 1965|15-м Берлінскім кінафестывалі|en|15th Berlin International Film Festival}} за фільм «''[[Агіда (фільм)|Агіда]]''». На {{нп5|Берлінскі кінафестываль 1966|Берлінскім кінафестывалі 1966 года|en|16th Berlin International Film Festival}} рэжысёр быў удастоены галоўнай узнагароды — «''[[Залаты мядзведзь|Залатога мядзведзя]]''» — за фільм «''[[Тупік (фільм, 1966)|Тупік]]''». У 2002 годзе Паланскі атрымаў галоўную ўзнагароду [[Канскі кінафестываль 2002|55-га Канскага кінафестывалю]] — «''[[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]]''» — за фільм «''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''». У 2010 годзе атрымаў [[Прэмія «Сярэбраны мядзведзь» за найлепшую рэжысуру|«''Сярэбранага мядзведзя''» за рэжысуру]] на [[Берлінскі кінафестываль 2010|60-м Берлінскім кінафестывалі]] за фільм «''[[Прывід пяра]]''». На [[Венецыянскі кінафестываль 2019|Венецыянскім кінафестывалі 2019 года]] быў узнагароджаны [[Гран-пры журы (Венецыянскі кінафестываль)|Гран-пры журы]] і {{нп5|Прыз ФІПРЭСІ (Венецыянскі кінафестываль)|Прызам ФІПРЭСІ|fr|Prix FIPRESCI de la Mostra de Venise}} за фільм «''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''». Сярод прэстыжных кінапрэмій Паланскі ўдастоены дзесяці прэмій «''[[Сезар]]''», пяці «''[[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскіх кінапрэмій]]''», трох прэмій «''[[BAFTA]]''», аднаго «''[[Залаты глобус|Залатога глобуса]]''» і адной прэміі «''[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]''». Паводле рэсурса «''[[Internet Movie Database]]''» Паланскі агулам за сваю кар’еру быў узнагароджаны 103 кінапрэміямі, акрамя таго кінематаграфіст быў адзначаны яшчэ 93 намінацыямі<ref name="IMDb, Roman Polanski awards" />. == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size: 90%;" |- !scope="col"|Кінафестываль / Кінапрэмія !scope="col" style="width: 80px"|{{Comment|Дата|Спасылкі ў гэтым слупку вядуць на старонкі цырымоній}} !scope="col"|Прэмія / Катэгорыя !scope="col" style="width: 120px"|Фільм !scope="col"|Вынік !scope="col" class="unsortable" style="width: 25px"|{{abbr|Сп.|спасылкі|0}} |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Анлайн-асацыяцыя кіно і тэлебачання||pt|Prémio Online Film & Television Association}} |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2011-??-??"|2011 |Найлепшы рэжысёр |rowspan="2"|«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |rowspan="2"|<ref name="OFTA Awards 2011" /> |- |Найлепшы адаптаваны сцэнарый |{{nom}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]] |align="center" data-sort-value="1980-12-20"|[[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1980|20.12.1980]] |[[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса найлепшаму рэжысёру|Найлепшы рэжысёр]] |«''[[Тэс (фільм, 1979)|Тэс]]''» |{{won}} |<ref name="LAFCA 1980" /> |- |rowspan="8" style="background:#eaecf0;"|[[Берлінскі кінафестываль]] |rowspan="3" align="center" data-sort-value="1965-07-06"|{{нп5|Берлінскі кінафестываль 1965|25.06-06.07.1965|en|15th Berlin International Film Festival}} |«''[[Залаты мядзведзь]]''» |rowspan="3"|«''[[Агіда (фільм)|Агіда]]''» |{{nom}} |rowspan="3"|<ref name="Berlinale 1965" /> |- |{{нп5|«Сярэбраны мядзведзь» — Гран-пры журы|«''Сярэбраны мядзведзь''» — Спецыяльны прыз журы|en|Silver Bear Grand Jury Prize}} |{{won}} |- |Прыз ФІПРЭСІ |{{won}} |- |align="center" data-sort-value="1966-07-05"|{{нп5|Берлінскі кінафестываль 1966|24.06-05.07.1966|en|16th Berlin International Film Festival}} |«''[[Залаты мядзведзь]]''» |«''[[Тупік (фільм, 1966)|Тупік]]''» |{{won}} |<ref name="Berlinale 1966" /> |- |rowspan="2" align="center" data-sort-value="1972-07-04"|{{нп5|Берлінскі кінафестываль 1972|23.06-04.07.1972|en|22nd Berlin International Film Festival}} |«''[[Залаты мядзведзь]]''» |rowspan="2"|«''{{нп5|Уікэнд чэмпіёна||en|Weekend of a Champion}}''» |{{nom}} |rowspan="2"|<ref name="Berlinale 1972" /> |- |Асаблівая згадка — Дакументальны фільм |{{won}} |- |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2010-02-21"|[[Берлінскі кінафестываль 2010|11-21.02.2010]] |«''[[Залаты мядзведзь]]''» |rowspan="2"|«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |rowspan="2"|<ref name="Berlinale 2010" /><ref name="BBC News, Berlinale 2010" /> |- |[[Прэмія «Сярэбраны мядзведзь» за найлепшую рэжысуру|«''Сярэбраны мядзведзь''» за найлепшую рэжысуру]] |{{won}} |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|[[Бодыль (прэмія)|Бодыль]] |align="center" data-sort-value="1975-??-??"|{{нп5|Бодыль (прэмія, 1975)|1975|da|Bodiluddelingen 1975}} |{{нп5|Прэмія «Бодыль» за найлепшы амерыканскі фільм|Найлепшы нееўрапейскі фільм|en|Bodil Award for Best American Film}} |«''[[Кітайскі квартал (фільм)|Кітайскі квартал]]''» |{{won}} | |- |align="center" data-sort-value="2021-05-08"|{{нп5|Бодыль (прэмія, 2021)|08.05.2021|da|Bodiluddelingen 2021}} |{{нп5|Прэмія «Бодыль» за найлепшы неамерыканскі фільм|Найлепшы неамерыканскі фільм|en|Bodil Award for Best Non-American Film}} |«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» |{{nom}} |<ref name="Bodil 2021, Nominations" /><ref name="Bodil 2021, Winners" /> |- |rowspan="9" style="background:#eaecf0;"|[[Венецыянскі кінафестываль]] |align="center" data-sort-value="1962-09-08"|[[Венецыянскі кінафестываль 1962|25.08-08.09.1962]] |{{нп5|Прыз ФІПРЭСІ (Венецыянскі кінафестываль)|Прыз ФІПРЭСІ|fr|Prix FIPRESCI de la Mostra de Venise}} (асноўны конкурс) |«''[[Нож у вадзе]]''» |{{won}} | |- |align="center" data-sort-value="1993-09-11"|[[Венецыянскі кінафестываль 1993|31.08-11.09.1993]] |{{нп5|Прэмія «Залаты леў» за кар’еру|«''Залаты леў''» за кар’еру|fr|Lion d'or pour la carrière}} |— |{{won}} | |- |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2011-09-10"|[[Венецыянскі кінафестываль 2011|31.08-10.09.2011]] |[[Залаты леў|«''Залаты леў''» за найлепшы фільм]] |«''[[Разня (фільм, 2011)|Разня]]''» |{{nom}} |rowspan="2"| |- |«''Малы Залаты леў''» |«''[[Разня (фільм, 2011)|Разня]]''» |{{won}} |- |rowspan="5" align="center" data-sort-value="2019-09-07"|[[Венецыянскі кінафестываль 2019|28.08-07.09.2019]] |[[Залаты леў|«''Залаты леў''» за найлепшы фільм]] |«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» |{{nom}} |rowspan="2"|<ref name="Biennale 2019, Official Awards" /><ref name="Hollywood Reporter, Biennale 2019" /> |- |[[Гран-пры журы (Венецыянскі кінафестываль)|«''Сярэбраны леў''» — Гран-пры журы]] |«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» |{{won}} |- |{{нп5|Прыз ФІПРЭСІ (Венецыянскі кінафестываль)|Прыз ФІПРЭСІ|fr|Prix FIPRESCI de la Mostra de Venise}} (асноўны конкурс) |«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» |{{won}} |rowspan="3"|<ref name="Biennale 2019, Collateral Awards" /> |- |«''Зялёная кропля''» |«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» |{{won}} |- |«''Sorriso Diverso Venezia''» за найлепшы замежны фільм |«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Гаўдзі (прэмія)|Гаўдзі]] |align="center" data-sort-value="2011-01-17"|{{нп5|Гаўдзі (прэмія, 2011)|17.01.2011|ca|Premis Gaudí de 2011}} |{{нп5|Прэмія «Гаўдзі» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм|ca|Gaudí a la millor pel·lícula europea}} |«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |<ref name="Gaudí 2011" /> |- |rowspan="4" style="background:#eaecf0;"|[[Гоя (прэмія)|Гоя]] |align="center" data-sort-value="2003-02-01"|{{нп5|Гоя (прэмія, 2003)|01.02.2003|en|17th Goya Awards}} |[[Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{won}} | |- |align="center" data-sort-value="2011-02-13"|{{нп5|Гоя (прэмія, 2011)|13.02.2011|en|25th Goya Awards}} |[[Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |<ref name="Goya 2011" /><ref name="Telegraph, Goya 2011" /> |- |align="center" data-sort-value="2012-02-19"|{{нп5|Гоя (прэмія, 2012)|19.02.2012|en|26th Goya Awards}} |[[Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |«''[[Разня (фільм, 2011)|Разня]]''» |{{nom}} | |- |align="center" data-sort-value="2021-03-06"|{{нп5|Гоя (прэмія, 2021)|06.03.2021|en|35th Goya Awards}} |[[Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» |{{nom}} |<ref name="Variety, Goya 2021, Winners" /> |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Давід дзі Данатэла]] |align="center" data-sort-value="1969-08-02"|{{нп5|Давід дзі Данатэла (прэмія, 1969)|02.08.1969|it|David di Donatello 1969}} |{{нп5|Прэмія «Давід дзі Данатэла» найлепшаму замежнаму рэжысёру|Найлепшы замежны рэжысёр|it|David di Donatello per il miglior regista straniero}} |«''[[Дзіця Размары (фільм)|Дзіця Размары]]''» |{{won}} | |- |align="center" data-sort-value="2003-04-09"|{{нп5|Давід дзі Данатэла (прэмія, 2003)|09.04.2003|it|David di Donatello 2003}} |{{нп5|Прэмія «Давід дзі Данатэла» за найлепшы замежны фільм|Найлепшы замежны фільм|it|David di Donatello per il miglior film straniero}} |«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{won}} | |- |align="center" data-sort-value="2012-05-04"|{{нп5|Давід дзі Данатэла (прэмія, 2012)|04.05.2012|it|David di Donatello 2012}} |{{нп5|Прэмія «Давід дзі Данатэла» за найлепшы фільм Еўрапейскага саюза|Найлепшы фільм Еўрапейскага саюза|it|David di Donatello per il miglior film dell'Unione europea}} |«''[[Разня (фільм, 2011)|Разня]]''» |{{nom}} | |- |align="center" data-sort-value="2014-06-10"|{{нп5|Давід дзі Данатэла (прэмія, 2014)|10.06.2014|it|David di Donatello 2014}} |{{нп5|Прэмія «Давід дзі Данатэла» за найлепшы фільм Еўрапейскага саюза|Найлепшы фільм Еўрапейскага саюза|it|David di Donatello per il miglior film dell'Unione europea}} |«''[[Венера ў футры (фільм, 2013)|Венера ў футры]]''» |{{nom}} | |- |align="center" data-sort-value="2020-05-08"|{{нп5|Давід дзі Данатэла (прэмія, 2020)|08.05.2020|it|David di Donatello 2020}} |{{нп5|Прэмія «Давід дзі Данатэла» за найлепшы замежны фільм|Найлепшы замежны фільм|it|David di Donatello per il miglior film straniero}} |«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» |{{nom}} | |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Дублінскае кола кінакрытыкаў||en|Dublin Film Critics' Circle}} |align="center" data-sort-value="2010-12-31"|31.12.2010 |Найлепшы рэжысёр |«''[[Прывід пяра]]''» |{{Draw|9-е месца}} |<ref name="Irish Times, DFCC Awards 2010" /> |- |rowspan="13" style="background:#eaecf0;"|[[Еўрапейская кінапрэмія]] |align="center" data-sort-value="1999-12-04"|[[Еўрапейская кінапрэмія 1999|04.12.1999]] |[[Еўрапейская кінапрэмія за еўрапейскія дасягненні ў сусветным кінематографе|Прэмія за еўрапейскія дасягненні ў сусветным кінематографе]] |— |{{won}} |<ref name="EFA, Winners 1999" /> |- |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2002-12-07"|[[Еўрапейская кінапрэмія 2002|07.12.2002]] |[[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |rowspan="2"|«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{nom}} |rowspan="2"|<ref name="EFA, Nominations 2002" /><ref name="EFA, Winners 2002" /> |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру|Найлепшы еўрапейскі рэжысёр]] |{{nom}} |- |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2006-12-02"|[[Еўрапейская кінапрэмія 2006|02.12.2006]] |{{нп5|Еўрапейская кінапрэмія — Прыз глядацкіх сімпатый за найлепшы еўрапейскі фільм|Прыз глядацкіх сімпатый за найлепшы еўрапейскі фільм|en|European Film Academy People's Choice Award for Best European Film}} |«''[[Олівер Твіст (фільм, 2005)|Олівер Твіст]]''» |{{nom}} |rowspan="2"|<ref name="EFA, Nominations 2006" /><ref name="EFA, Winners 2006" /> |- |[[Прэмія еўрапейскай кінаакадэміі за прыжыццёвыя дасягненні]] |— |{{won}} |- |rowspan="4" align="center" data-sort-value="2010-12-04"|[[Еўрапейская кінапрэмія 2010|04.12.2010]] |[[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |rowspan="4"|«''[[Прывід пяра]]''» |{{won}} |rowspan="4"|<ref name="EFA, Nominations 2010" /><ref name="EFA, Winners 2010" /> |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру|Найлепшы еўрапейскі рэжысёр]] |{{won}} |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму сцэнарысту|Найлепшы еўрапейскі сцэнарыст]] |{{won}} |- |{{нп5|Еўрапейская кінапрэмія — Прыз глядацкіх сімпатый за найлепшы еўрапейскі фільм|Прыз глядацкіх сімпатый за найлепшы еўрапейскі фільм|en|European Film Academy People's Choice Award for Best European Film}} |{{nom}} |- |align="center" data-sort-value="2012-12-01"|[[Еўрапейская кінапрэмія 2012|01.12.2012]] |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму сцэнарысту|Найлепшы еўрапейскі сцэнарыст]] |«''[[Разня (фільм, 2011)|Разня]]''» |{{nom}} |<ref name="EFA, Nominations 2012" /><ref name="EFA, Winners 2012" /> |- |rowspan="3" align="center" data-sort-value="2019-12-07"|[[Еўрапейская кінапрэмія 2019|07.12.2019]] |[[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |rowspan="3"|«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» |{{nom}} |rowspan="3"|<ref name="EFA, Nominations 2019" /><ref name="EFA, Winners 2019" /> |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру|Найлепшы еўрапейскі рэжысёр]] |{{nom}} |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму сцэнарысту|Найлепшы еўрапейскі сцэнарыст]] |{{nom}} |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Залатая зорка французскага кіно||fr|Étoiles d'or du cinéma français}} |align="center" data-sort-value="2003-??-??"|2003 |Найлепшы рэжысёр |«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{won}} | |- |align="center" data-sort-value="2011-03-21"|21.03.2011 |Найлепшы рэжысёр |«''[[Прывід пяра]]''» |{{won}} |<ref name="AlloCiné, Etoiles d'Or 2011" /> |- |rowspan="3" style="background:#eaecf0;"|[[Залаты глобус]] |align="center" data-sort-value="1969-02-24"|{{нп5|Залаты глобус (прэмія, 1969)|24.02.1969|en|26th Golden Globe Awards}} |{{нп5|Прэмія «Залаты глобус» за найлепшы сцэнарый|Найлепшы сцэнарый|en|Golden Globe Award for Best Screenplay}} |«''[[Дзіця Размары (фільм)|Дзіця Размары]]''» |{{nom}} |<ref name="Golden Globes 1969" /> |- |align="center" data-sort-value="1975-01-25"|{{нп5|Залаты глобус (прэмія, 1975)|25.01.1975|en|32nd Golden Globe Awards}} |{{нп5|Прэмія «Залаты глобус» найлепшаму рэжысёру|Найлепшы рэжысёр|en|Golden Globe Award for Best Director}} |«''[[Кітайскі квартал (фільм)|Кітайскі квартал]]''» |{{won}} |<ref name="Golden Globes 1975" /> |- |align="center" data-sort-value="1981-01-31"|{{нп5|Залаты глобус (прэмія, 1981)|31.01.1981|en|38th Golden Globe Awards}} |{{нп5|Прэмія «Залаты глобус» найлепшаму рэжысёру|Найлепшы рэжысёр|en|Golden Globe Award for Best Director}} |«''[[Тэс (фільм, 1979)|Тэс]]''» |{{nom}} |<ref name="Golden Globes 1981" /> |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Залаты глобус (Італія)||en|Globo d'oro}} |align="center" data-sort-value="2003-07-02"|[[Залаты глобус (Італія, 2003)|02.07.2003]] |[[Італьянскі залаты глобус за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{won}} |<ref name="Midland Daily News, Globo d’oro 2003" /><ref name="Cinecittà News, Globo d’oro 2003" /> |- |align="center" data-sort-value="2010-07-01"|{{нп5|Залаты глобус (Італія, 2010)|01.07.2010|it|Globi d'oro 2010}} |[[Італьянскі залаты глобус за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |«''[[Прывід пяра]]''» |{{won}} |<ref name="Corriere del Mezzogiorno, Globo d’oro 2010" /><ref name="Cineuropa, Globo d’oro 2010" /> |- |rowspan="4" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Залаты Дэрбі||fr|Gold Derby Awards}} |align="center" data-sort-value="2009-??-??"|2009 |Прыжыццёвыя дасягненні |— |{{nom}} |<ref name="Gold Derby 2008" /> |- |align="center" data-sort-value="2010-??-??"|2010 |Прыжыццёвыя дасягненні |— |{{nom}} |<ref name="Gold Derby 2009" /> |- |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2011-??-??"|2011 |Найлепшы рэжысёр |rowspan="2"|«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |rowspan="2"|<ref name="Gold Derby 2010" /> |- |Найлепшы адаптаваны сцэнарый |{{nom}} |- |rowspan="7" style="background:#eaecf0;"|[[Італьянская анлайн-кінапрэмія]] |align="center" data-sort-value="2003-??-??"|2003 |Найлепшы рэжысёр |«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{nom}} |<ref name="IMDb, IOMA 2003" /> |- |rowspan="3" align="center" data-sort-value="2011-??-??"|2011 |Найлепшы фільм |rowspan="3"|«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |rowspan="3"|<ref name="IMDb, IOMA 2011" /> |- |Найлепшы рэжысёр |{{nom}} |- |Найлепшы адаптаваны сцэнарый |{{nom}} |- |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2012-??-??"|2012 |Найлепшы адаптаваны сцэнарый |rowspan="2"|«''[[Разня (фільм, 2011)|Разня]]''» |{{won}} |rowspan="2"|<ref name="IMDb, IOMA 2012" /> |- |Спецыяльны прыз за найлепшы еўрапейскі фільм |{{nom}} |- |align="center" data-sort-value="2014-??-??"|2014 |Найлепшы адаптаваны сцэнарый |«''[[Венера ў футры (фільм, 2013)|Венера ў футры]]''» |{{nom}} |<ref name="IMDb, IOMA 2014" /> |- |rowspan="3" style="background:#eaecf0;"|[[Канскі кінафестываль]] |align="center" data-sort-value="1976-05-28"|[[Канскі кінафестываль 1976|13-28.05.1976]] |«''[[Залатая пальмавая галіна]]''» |«''[[Жылец (фільм, 1976)|Жылец]]''» |{{nom}} | |- |align="center" data-sort-value="2002-05-26"|[[Канскі кінафестываль 2002|15-26.05.2002]] |«''[[Залатая пальмавая галіна]]''» |«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{won}} | |- |align="center" data-sort-value="2013-05-26"|[[Канскі кінафестываль 2013|15-26.05.2013]] |«''[[Залатая пальмавая галіна]]''» |«''[[Венера ў футры (фільм, 2013)|Венера ў футры]]''» |{{nom}} | |- |style="background:#eaecf0;"|[[Кінафестываль NNW]] |align="center" data-sort-value="2020-09-27"|24-27.09.2020 |Галоўная ўзнагарода міжнароднага конкурса мастацкіх фільмаў |«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» |{{nom}} |<ref name="NNW Film Festival 2020" /> |- |rowspan="3" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Кінэма Дзюмпо||en|Kinema Junpo}} |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2004-??-??"|2004 |Найлепшы замежны фільм |rowspan="2"|«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{won}} |rowspan="2"| |- |Выбар чытачоў — Найлепшы замежны фільм |{{won}} |- |align="center" data-sort-value="2012-01-27"|27.01.2012 |Найлепшы замежны фільм |«''[[Прывід пяра]]''» |{{won}} |<ref name="Chino Kino, Kinema Junpo Awards 2012" /> |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Кола пісьменнікаў-кінематаграфістаў||en|Círculo de Escritores Cinematográficos}} |align="center" data-sort-value="2012-02-13"|{{нп5|Медалі Кола пісьменнікаў-кінематаграфістаў 2012|13.02.2012|ca|Medalles del Cercle d'Escriptors Cinematogràfics de 2011}} |{{нп5|Медаль Кола пісьменнікаў-кінематаграфістаў за найлепшы адаптаваны сцэнарый|Найлепшы адаптаваны сцэнарый|es|Anexo:Medalla del CEC al mejor guion adaptado}} |«''[[Разня (фільм, 2011)|Разня]]''» |{{won}} |<ref name="CEC 2012" /> |- |rowspan="7" style="background:#eaecf0;"|[[Люм’ер (прэмія)|Люм’ер]] |rowspan="3" align="center" data-sort-value="2011-01-14"|{{нп5|Люм’ер (прэмія, 2011)|14.01.2011|en|16th Lumières Awards}} |{{нп5|Прэмія «Люм’ер» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|en|Lumières Award for Best Film}} |rowspan="3"|«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |rowspan="3"|<ref name="Cineuropa, Lumières Awards 2011" /><ref name="Variety, Lumières Awards 2011" /> |- |{{нп5|Прэмія «Люм’ер» найлепшаму рэжысёру|Найлепшы рэжысёр|en|Lumières Award for Best Director}} |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Люм’ер» за найлепшы сцэнарый|Найлепшы сцэнарый|en|Lumières Award for Best Screenplay}} |{{won}} |- |align="center" data-sort-value="2014-01-20"|{{нп5|Люм’ер (прэмія, 2014)|20.01.2014|en|19th Lumières Awards}} |{{нп5|Прэмія «Люм’ер» за найлепшы сцэнарый|Найлепшы сцэнарый|en|Lumières Award for Best Screenplay}} |«''[[Венера ў футры (фільм, 2013)|Венера ў футры]]''» |{{nom}} | |- |rowspan="3" align="center" data-sort-value="2020-01-27|{{нп5|Люм’ер (прэмія, 2020)|27.01.2020|en|25th Lumières Awards}} |{{нп5|Прэмія «Люм’ер» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|en|Lumières Award for Best Film}} |rowspan="3"|«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» |{{nom}} |rowspan="3"| |- |{{нп5|Прэмія «Люм’ер» найлепшаму рэжысёру|Найлепшы рэжысёр|en|Lumières Award for Best Director}} |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Люм’ер» за найлепшы сцэнарый|Найлепшы сцэнарый|en|Lumières Award for Best Screenplay}} |{{nom}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Міжнароднае таварыства аматараў кіно]] |align="center" data-sort-value="2011-02-17"|17.02.2011 |Найлепшы адаптаваны сцэнарый |«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |<ref name="ICS Awards 2011, Nominations" /><ref name="ICS Awards 2011, Winners" /> |- |rowspan="4" style="background:#eaecf0;"|[[Міжнародная анлайн-кінапрэмія]] |align="center" data-sort-value="2003-??-??"|2003 |Найлепшы рэжысёр |«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{nom}} |<ref name="IMDb, INOCA 2003" /> |- |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2011-??-??"|2011 |Найлепшы рэжысёр |rowspan="2"|«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |rowspan="2"|<ref name="IMDb, INOCA 2011" /> |- |Найлепшы адаптаваны сцэнарый |{{nom}} |- |align="center" data-sort-value="2014-??-??"|2014 |«''На паўдарозе''» — Найлепшы адаптаваны сцэнарый |«''[[Венера ў футры (фільм, 2013)|Венера ў футры]]''» |{{draw|4-е месца}} |<ref name="IMDb, INOCA 2014" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Міжнародная федэрацыя кінапрэсы]] |align="center" data-sort-value="2010-09-17"|{{нп5|Міжнародны кінафестываль у Сан-Себасцьяне 2010|17.09.2010|es|Festival Internacional de Cine de San Sebastián 2010}} |Гран-пры — Найлепшы фільм года |«''[[Прывід пяра]]''» |{{won}} |<ref name="FIPRESCI, Special Awards 2010" /><ref name="FIPRESCI, Special Awards" /> |- |rowspan="3" style="background:#eaecf0;"|[[Нацыянальнае таварыства кінакрытыкаў ЗША]] |align="center" data-sort-value="2003-01-04"|{{нп5|Прэмія Нацыянальнага таварыства кінакрытыкаў ЗША 2002|04.01.2003|en|2002 National Society of Film Critics Awards}} |{{нп5|Прэмія Нацыянальнага таварыства кінакрытыкаў ЗША найлепшаму рэжысёру|Найлепшы рэжысёр|en|National Society of Film Critics Award for Best Director}} |«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{won}} | |- |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2011-01-08"|{{нп5|Прэмія Нацыянальнага таварыства кінакрытыкаў ЗША 2010|08.01.2011|en|2010 National Society of Film Critics Awards}} |{{нп5|Прэмія Нацыянальнага таварыства кінакрытыкаў ЗША найлепшаму рэжысёру|Найлепшы рэжысёр|en|National Society of Film Critics Award for Best Director}} |rowspan="2"|«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |rowspan="2"|<ref name="Los Angeles Times, NSFC Awards 2011" /> |- |{{нп5|Прэмія Нацыянальнага таварыства кінакрытыкаў ЗША за найлепшы сцэнарый|Найлепшы сцэнарый|en|National Society of Film Critics Award for Best Screenplay}} |{{nom}} |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]] |align="center" data-sort-value="1969-04-14"|{{нп5|Оскар (кінапрэмія, 1969)|14.04.1969|en|41st Academy Awards}} |{{нп5|Прэмія «Оскар» за найлепшы адаптаваны сцэнарый|Найлепшы адаптаваны сцэнарый|en|Academy Award for Best Adapted Screenplay}} |«''[[Дзіця Размары (фільм)|Дзіця Размары]]''» |{{nom}} |<ref name="Oscar 1969" /> |- |align="center" data-sort-value="1975-04-08"|{{нп5|Оскар (кінапрэмія, 1975)|08.04.1975|en|47th Academy Awards}} |[[Прэмія «Оскар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]] |«''[[Кітайскі квартал (фільм)|Кітайскі квартал]]''» |{{nom}} |<ref name="Oscar 1975" /> |- |align="center" data-sort-value="1981-03-31"|[[Оскар (кінапрэмія, 1981)|31.03.1981]] |[[Прэмія «Оскар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]] |«''[[Тэс (фільм, 1979)|Тэс]]''» |{{nom}} |<ref name="Oscar 1981" /> |- |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2003-03-23"|[[Оскар (кінапрэмія, 2003)|23.03.2003]] |[[Прэмія «Оскар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]] |rowspan="2"|«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{nom}} |rowspan="2"|<ref name="Oscar 2003" /> |- |[[Прэмія «Оскар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]] |{{won}} |- |rowspan="7" style="background:#eaecf0;"|[[Польская кінапрэмія «Арлы»]] |align="center" data-sort-value="2001-04-23"|{{нп5|Арлы (кінапрэмія, 2001)|23.04.2001|pl|3. ceremonia wręczenia Orłów}} |Спецыяльная прэмія |— |{{won}} |<ref name="Orły 2001, Laureaci" /> |- |rowspan="3" align="center" data-sort-value="2003-03-15"|{{нп5|Арлы (кінапрэмія, 2003)|15.03.2003|pl|5. ceremonia wręczenia Orłów}} |{{нп5|Польская кінапрэмія «Арлы» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|pl|Orzeł za najlepszy film}} |rowspan="2"|«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{won}} |rowspan="3"|<ref name="Orły 2003, Laureaci" /> |- |{{нп5|Польская кінапрэмія «Арлы» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура|pl|Orzeł za najlepszą reżyserię}} |{{won}} |- |{{нп5|Польская кінапрэмія «Арлы» за прыжыццёвыя дасягненні|Прэмія за прыжыццёвыя дасягненні|pl|Orzeł za osiągnięcia życia}} |— |{{won}} |- |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2013-03-04"|{{нп5|Арлы (кінапрэмія, 2013)|04.03.2013|pl|15. ceremonia wręczenia Orłów}} |{{нп5|Польская кінапрэмія «Арлы» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура|pl|Orzeł za najlepszą reżyserię}} |rowspan="2"|«''[[Разня (фільм, 2011)|Разня]]''» |{{won}} |rowspan="2"|<ref name="Orły 2013, Nominacje" /><ref name="Orły 2013, Laureaci" /> |- |{{нп5|Польская кінапрэмія «Арлы» за найлепшы сцэнарый|Найлепшы сцэнарый|pl|Orzeł za najlepszy scenariusz}} |{{nom}} |- |align="center" data-sort-value="2020-03-02"|{{нп5|Арлы (кінапрэмія, 2020)|02.03.2020|pl|22. ceremonia wręczenia Orłów}} |[[Польская кінапрэмія «Арлы» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» |{{nom}} |<ref name="Orły 2020, Nominacje" /> |- |rowspan="3" style="background:#eaecf0;"|[[Сан Жордзі (кінапрэмія)|Сан Жордзі]] |align="center" data-sort-value="1975-04-29"|{{нп5|Сан Жордзі (прэмія, 1975)|29.04.1975|ca|19a edició dels Premis Sant Jordi de Cinematografia}} |[[Прэмія «Сан Жордзі» за найлепшы замежны фільм|Найлепшы замежны фільм]] |«''[[Кітайскі квартал (фільм)|Кітайскі квартал]]''» |{{won}} | |- |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2003-04-22"|{{нп5|Сан Жордзі (прэмія, 2003)|22.04.2003|ca|47a edició dels Premis Sant Jordi de Cinematografia}} |Прыз глядацкіх сімпатый «''Ружа Сан Жордзі''» за найлепшы замежны фільм |«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{won}} |rowspan="2"| |- |Прэмія за прафесійную кар’еру |— |{{won}} |- |rowspan="14" style="background:#eaecf0;"|[[Сезар]] |rowspan="2" align="center" data-sort-value="1980-02-02"|[[Сезар (прэмія, 1980)|02.02.1980]] |[[Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]] |rowspan="2"|«''[[Тэс (фільм, 1979)|Тэс]]''» |{{won}} |rowspan="2"|<ref name="César 1980" /> |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]] |{{won}} |- |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2003-02-22"|[[Сезар (прэмія, 2003)|22.02.2003]] |[[Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]] |rowspan="2"|«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{won}} |rowspan="2"|<ref name="César 2003" /> |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]] |{{won}} |- |rowspan="3" align="center" data-sort-value="2011-02-25"|[[Сезар (прэмія, 2011)|25.02.2011]] |[[Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]] |rowspan="3"|«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |rowspan="3"|<ref name="César 2011" /> |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]] |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшую адаптацыю|Найлепшая адаптацыя|en|César Award for Best Adaptation}} |{{won}} |- |align="center" data-sort-value="2012-02-24"|[[Сезар (прэмія, 2012)|24.02.2012]] |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшую адаптацыю|Найлепшая адаптацыя|en|César Award for Best Adaptation}} |«''[[Разня (фільм, 2011)|Разня]]''» |{{won}} |<ref name="César 2012" /> |- |rowspan="3" align="center" data-sort-value="2014-02-28"|[[Сезар (прэмія, 2014)|28.02.2014]] |[[Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]] |rowspan="3"|«''[[Венера ў футры (фільм, 2013)|Венера ў футры]]''» |{{nom}} |rowspan="3"|<ref name="César 2014" /> |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]] |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшую адаптацыю|Найлепшая адаптацыя|en|César Award for Best Adaptation}} |{{nom}} |- |rowspan="3" align="center" data-sort-value="2020-02-28"|[[Сезар (прэмія, 2020)|28.02.2020]] |[[Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]] |rowspan="3"|«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» |{{nom}} |rowspan="3"|<ref name="César 2020" /> |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]] |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшую адаптацыю|Найлепшая адаптацыя|en|César Award for Best Adaptation}} |{{won}} |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|[[Спадарожнік (прэмія)|Спадарожнік]] |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2010-12-19"|{{нп5|Спадарожнік (прэмія, 2010)|19.12.2010|en|15th Satellite Awards}} |{{нп5|Прэмія «Спадарожнік» найлепшаму рэжысёру|Найлепшы рэжысёр|en|Satellite Award for Best Director}} |rowspan="2"|«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |rowspan="2"|<ref name="Satellite 2010" /> |- |{{нп5|Прэмія «Спадарожнік» за найлепшы адаптаваны сцэнарый|Найлепшы адаптаваны сцэнарый|en|Satellite Award for Best Adapted Screenplay}} |{{nom}} |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|[[Супольнасць ланцуга прэмій]] |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2002-??-??"|2002 |Найлепшы кінафільм |rowspan="2"|«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{nom}} |rowspan="2"|<ref name="IMDb, ACCA 2002" /> |- |Найлепшы рэжысёр |{{won}} |- |rowspan="3" style="background:#eaecf0;"|[[Сярэбраная стужка]] |align="center" data-sort-value="2003-06-14"|{{нп5|Сярэбраная стужка (прэмія, 2003)|14.06.2003|it|Nastri d'argento 2003}} |{{нп5|Прэмія «Сярэбраная стужка» найлепшаму рэжысёру замежнага фільма|Найлепшы рэжысёр замежнага фільма|it|Nastro d'argento al regista del miglior film straniero}} |«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{won}} | |- |align="center" data-sort-value="2010-06-19"|{{нп5|Сярэбраная стужка (прэмія, 2010)|19.06.2010|it|Nastri d'argento 2010}} |[[Прэмія «Сярэбраная стужка» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |<ref name="MYmovies, Nastri d’Argento 2010, Le nomination" /><ref name="CineZapping, Nastri d’Argento 2010, Le nomination" /><ref name="Critamor, Nastri d’Argento 2010" /> |- |align="center" data-sort-value="2012-06-30"|{{нп5|Сярэбраная стужка (прэмія, 2012)|30.06.2012|it|Nastri d'argento 2012}} |[[Прэмія «Сярэбраная стужка» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |«''[[Разня (фільм, 2011)|Разня]]''» |{{nom}} | |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Сярэбраны кондар||es|Premios Cóndor de Plata}} |align="center" data-sort-value="2004-05-05"|{{нп5|Сярэбраны кондар (прэмія, 2004)|05.05.2004|es|Anexo:Premios Cóndor de Plata 2004}} |{{нп5|Прэмія «Сярэбраны кондар» за найлепшы замежны фільм|Найлепшы замежны фільм|es|Anexo:Premio Cóndor de Plata a la mejor película extranjera}} |«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{nom}} |<ref name="Cóndor de Plata 2004" /> |- |align="center" data-sort-value="2011-07-04"|{{нп5|Сярэбраны кондар (прэмія, 2011)|04.07.2011|es|Anexo:Premios Cóndor de Plata 2011}} |{{нп5|Прэмія «Сярэбраны кондар» за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове|es|Anexo:Premio Cóndor de Plata a la mejor película en lengua extranjera}} |«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |<ref name="Cóndor de Plata 2011" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Хлатрудзіс]] |align="center" data-sort-value="2011-03-20"|{{нп5|Хлатрудзіс (прэмія, 2011)|20.03.2011|fr|17e cérémonie des Chlotrudis Awards}} |{{нп5|Прэмія «Хлатрудзіс» за найлепшы адаптаваны сцэнарый|Найлепшы адаптаваны сцэнарый|fr|Chlotrudis Award du meilleur scénario adapté}} |«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |<ref name="Chlotrudis 2011" /> |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Яўрэйскі кінафестываль у Ганконгу||en|Hong Kong Jewish Film Festival}} |align="center" data-sort-value="2020-11-29"|14-29.11.2020 |Прыз глядацкіх сімпатый |«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» |{{won}} | |- |rowspan="3" style="background:#eaecf0;"|[[BAFTA]] |align="center" data-sort-value="1975-02-26"|{{нп5|BAFTA (прэмія, 1975)|26.02.1975|en|28th British Academy Film Awards}} |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура|en|BAFTA Award for Best Direction}} |«''[[Кітайскі квартал (фільм)|Кітайскі квартал]]''» |{{won}} |<ref name="BAFTA 1975" /> |- |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2003-02-23"|{{нп5|BAFTA (прэмія, 2003)|23.02.2003|en|56th British Academy Film Awards}} |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|en|BAFTA Award for Best Film}} |rowspan="2"|«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{won}} |rowspan="2"|<ref name="BAFTA 2003" /> |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую рэжысуру|Прэмія Дэвіда Ліна за дасягненні ў рэжысуры|en|BAFTA Award for Best Direction}} |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Camerimage]] |align="center" data-sort-value="2007-12-01"|24.11-01.12.2007 |Прэмія за прыжыццёвыя дасягненні — Рэжысура |— |{{won}} |<ref name="Camerimage 2007, Winners" /> |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[CinEuphoria]] |align="center" data-sort-value="2010-01-13"|13.01.2010 |Найлепшыя фільмы дзесяцігоддзя (міжнародны конкурс) |«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{won}} |<ref name="CinEuphoria 2010" /> |- |align="center" data-sort-value="2011-01-13"|13.01.2011 |Найлепшыя фільмы года (міжнародны конкурс) |«''[[Прывід пяра]]''» |{{won}} |<ref name="CinEuphoria 2011" /> |- |rowspan="3" align="center" data-sort-value="2021-01-13"|13.01.2021 |Найлепшы фільмы (міжнародны конкурс) |rowspan="3"|«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» |{{nom}} |rowspan="3"|<ref name="CinEuphoria 2021, Nominations" /><ref name="CinEuphoria 2021, Winners" /> |- |Найлепшы рэжысёр (міжнародны конкурс) |{{nom}} |- |Найлепшыя фільмы года (міжнародны конкурс) |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Апытанне крытыкаў «IndieWire»|IndieWire (апытанне крытыкаў)|en|IndieWire Critics Poll}} |align="center" data-sort-value="2010-12-20"|20.12.2010 |Найлепшы рэжысёр |«''[[Прывід пяра]]''» |{{Draw|4-е месца}} |<ref name="IndieWire, ICP Awards 2010" /> |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|USC Scripter Award|Scripter|en|USC Scripter Award}} |align="center" data-sort-value="2011-02-04"|04.02.2011 |Прэмія за фільм |«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |<ref name="UCS News, USC Scripter Awards 2011" /><ref name="Film Stage, USC Scripter Awards 2011" /> |- |rowspan="3" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Кінаапытанне «Village Voice»|Village Voice (кінаапытанне)|en|Village Voice Film Poll}} |align="center" data-sort-value="2002-??-??"|2002 |Найлепшы рэжысёр |«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{Draw|4-е месца}} | |- |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2010-12-22"|22.12.2010 |Найлепшы рэжысёр |rowspan="2"|«''[[Прывід пяра]]''» |{{Draw|4-е месца}} |rowspan="2"|<ref name="Village Voice, VVFP Awards 2010" /> |- |Найлепшы сцэнарый |{{Draw|2-е месца}} |} == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="AlloCiné, Etoiles d'Or 2011">{{cite web|url=https://www.allocine.fr/festivals/festival-144/edition-18354135/palmares/|title=Prix et nominations : Etoiles d'Or de la Presse du Cinéma Français 2011|publisher=Сайт «''[[AlloCiné]]''»|lang=fr|accessdate=2020-08-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201031194658/https://www.allocine.fr/festivals/festival-144/edition-18354135/palmares/|archivedate=31 кастрычніка 2020|url-status=dead}}</ref> <ref name="BAFTA 1975">{{cite web|url=http://awards.bafta.org/award/1975/film|title=Film in 1975|author=|date=|publisher=Сайт прэміі «''[[BAFTA]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-19|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="BAFTA 2003">{{cite web|url=http://awards.bafta.org/award/2003/film|title=Film in 2003|author=|date=|publisher=Сайт прэміі «''[[BAFTA]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-19|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="BBC News, Berlinale 2010">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8526500.stm|title=Roman Polanski wins best director award at Berlin|author=|date=2010-02-20|publisher=Сайт «''[[BBC|BBC News]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-16|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Berlinale 1965">{{cite web|url=https://www.berlinale.de/en/archive/jahresarchive/1965/03_preistraeger_1965/03_preistraeger_1965.html|title=Prizes & Honours 1965|author=|date=|publisher=Сайт [[Берлінскі кінафестываль|Берлінскага кінафестывалю]]|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Berlinale 1966">{{cite web|url=https://www.berlinale.de/en/archive/jahresarchive/1966/03_preistraeger_1966/03_preistraeger_1966.html|title=Prizes & Honours 1966|author=|date=|publisher=Сайт [[Берлінскі кінафестываль|Берлінскага кінафестывалю]]|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Berlinale 1972">{{cite web|url=https://www.berlinale.de/en/archive/jahresarchive/1972/03_preistraeger_1972/03_preistraeger_1972.html|title=Prizes & Honours 1972|author=|date=|publisher=Сайт [[Берлінскі кінафестываль|Берлінскага кінафестывалю]]|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Berlinale 2010">{{cite web|url=https://www.berlinale.de/en/archive/jahresarchive/2010/03_preistraeger_2010/03_preistraeger_2010.html|title=Prizes & Honours 2010|author=|date=|publisher=Сайт [[Берлінскі кінафестываль|Берлінскага кінафестывалю]]|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Biennale 2019, Official Awards">{{cite web|url=https://www.labiennale.org/en/news/official-awards-76th-venice-film-festival|title=Official Awards of the 76th Venice Film Festival|author=|date=2019-09-07|publisher=Сайт «''La Biennale di Venezia''»|lang=en|accessdate=2021-02-04|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Biennale 2019, Collateral Awards">{{cite web|url=https://www.labiennale.org/en/news/collateral-awards-76th-venice-film-festival|title=Collateral Awards of the 76th Venice Film Festival|author=|date=|publisher=Сайт «''La Biennale di Venezia''»|lang=en|accessdate=2021-02-04|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Bodil 2021, Nominations">{{cite web|url=http://www.bodilprisen.dk/2021/02/22/de-nominerede-er-2021-bodil-prisen/|title=Bodilprisen 2021. Og de nominerede er…|author=|date=2021-02-22|publisher=Сайт прэміі «''[[Бодыль (прэмія)|Бодыль]]''»|lang=da|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Bodil 2021, Winners">{{cite web|url=http://www.bodilprisen.dk/2021/05/10/bodilprisen-2021-vinderne/|title=Bodilprisen 2021: Her er vinderne|author=|date=2021-05-10|publisher=Сайт прэміі «''[[Бодыль (прэмія)|Бодыль]]''»|lang=da|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Camerimage 2007, Winners">{{cite web|url=https://camerimage.pl/archiwum/kronika-nagrod-plus-camerimage-2007/plus-camerimage-2007/|title=Plus Camerimage 2007|author=|date=|publisher=Сайт кінафестывалю «''[[Camerimage]]''»|lang=pl|accessdate=2022-07-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="CEC 2012>{{cite web|url=http://www.cinecec.com/EDITOR/premios/palmares/2011.htm|title=Medallas del CEC a la producción española de 2011|publisher=Сайт {{нп5|Кола пісьменнікаў-кінематаграфістаў||en|Círculo de Escritores Cinematográficos}}|lang=es|accessdate=2021-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210506185816/http://www.cinecec.com/EDITOR/premios/palmares/2011.htm|archivedate=6 мая 2021|url-status=dead}}</ref> <ref name="César 1980">{{cite web|url=https://www.academie-cinema.org/evenements/ceremonie-des-cesar-1980/|title=La Cérémonie des César 1980|author=|date=|publisher=Сайт [[Акадэмія мастацтваў і тэхналогій кінематографа|Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа]]|lang=fr|accessdate=2022-07-19|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="César 2003">{{cite web|url=https://www.academie-cinema.org/evenements/ceremonie-des-cesar-2003/|title=La Cérémonie des César 2003|author=|date=|publisher=Сайт [[Акадэмія мастацтваў і тэхналогій кінематографа|Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа]]|lang=fr|accessdate=2022-07-19|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="César 2011">{{cite web|url=https://www.academie-cinema.org/evenements/ceremonie-des-cesar-2011/|title=La Cérémonie des César 2011|author=|date=|publisher=Сайт [[Акадэмія мастацтваў і тэхналогій кінематографа|Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа]]|lang=fr|accessdate=2022-07-19|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="César 2012">{{cite web|url=https://www.academie-cinema.org/evenements/ceremonie-des-cesar-2012/|title=La Cérémonie des César 2012|author=|date=|publisher=Сайт [[Акадэмія мастацтваў і тэхналогій кінематографа|Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа]]|lang=fr|accessdate=2022-07-19|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="César 2014">{{cite web|url=https://www.academie-cinema.org/evenements/ceremonie-des-cesar-2014/|title=La Cérémonie des César 2014|author=|date=|publisher=Сайт [[Акадэмія мастацтваў і тэхналогій кінематографа|Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа]]|lang=fr|accessdate=2022-07-19|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="César 2020">{{cite web|url=https://www.academie-cinema.org/evenements/ceremonie-des-cesar-2020/|title=La Cérémonie des César 2020|author=|date=|publisher=Сайт [[Акадэмія мастацтваў і тэхналогій кінематографа|Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа]]|lang=fr|accessdate=2022-07-19|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Chino Kino, Kinema Junpo Awards 2012">{{cite web|url=http://www.chinokino.com/2012/01/2012-kinema-junpo-awards-for-japanese.html|title=2012 Kinema Junpo Awards for Japanese Film - winners|author=David Eng|date=2012-01-27|publisher=Сайт «''Chino Kino''»|lang=en|accessdate=2021-01-28|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Chlotrudis 2011">{{cite web|url=https://chlotrudis.org/awards/past-awards/2011-17th-annual-awards-march-20-2011/|title=2011, 17th Annual Awards, March 20, 2011|author=|date=|publisher=Сайт прэміі «''[[Хлатрудзіс]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Cinecittà News, Globo d’oro 2003">{{cite web|url=https://news.cinecitta.com/IT/it-it/news/55/59129/globi-d-oro-2003.aspx|title=Globo d'oro 2003|author=|date=2003-07-02|publisher=Сайт «''Cinecittà News''»|lang=it|accessdate=2022-07-20|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="CinEuphoria 2010">{{cite web|url=http://cineuphoria-top-ano.blogspot.com/2010/|title=CinEuphoria Top do Ano - Competição Internacional|author=|date=2010-01-13|publisher=Сайт «''CinEuphoria''»|lang=pt|accessdate=2022-07-19|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="CinEuphoria 2011">{{cite web|url=http://cineuphoria-top-ano.blogspot.com/2011/|title=CinEuphoria Top do Ano - Competição Internacional|author=|date=2011-01-13|publisher=Сайт «''CinEuphoria''»|lang=pt|accessdate=2022-07-19|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="CinEuphoria 2021, Nominations">{{cite web|url=http://cineuphoria09.blogspot.com/2020/12/cineuphoria-premios-2020-os-nomeados.html|title=CinEuphoria Prémios 2021: os nomeados|author=|date=2021-01-06|publisher=Сайт «''CinEuphoria''»|lang=pt|accessdate=2021-02-05|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="CinEuphoria 2021, Winners">{{cite web|url=http://cineuphoria09.blogspot.com/2021/01/cineuphoria-premios-2021-os-vencedores.html|title=CinEuphoria Prémios 2021: os vencedores|author=|date=2021-01-13|publisher=Сайт «''CinEuphoria''»|lang=pt|accessdate=2021-02-05|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Cineuropa, Globo d’oro 2010">{{cite web|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/147989/|title=Loose Cannons wins Golden Globes|author=Camillo De Marco|date=2010-07-02|publisher=Сайт анлайн-часопіса «''{{нп5|Cineuropa||de|Cineuropa}}''»|lang=en|accessdate=2021-01-16|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Cineuropa, Lumières Awards 2011">{{cite web|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/194491/|title=Of Gods and Men crowned Best Film at Lumières|author=Fabien Lemercier|date=2011-01-17|publisher=Сайт анлайн-часопіса «''{{нп5|Cineuropa||de|Cineuropa}}''»|lang=en|accessdate=2020-08-22|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="CineZapping, Nastri d’Argento 2010, Le nomination">{{cite web|url=https://www.cinezapping.com/le-nomination-dei-nastri-dargento-2010/|title=Le nomination dei Nastri d’Argento 2010|author=|date=2010-05-29|publisher=Сайт «''CineZapping''»|lang=it|accessdate=2021-01-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Cóndor de Plata 2004">{{cite web|url=http://www.cronistasdecine.org.ar/content/view/15/41/|title=Ganadores de la 52º Entrega de los Premios Cóndor de Plata|author=|date=|publisher=Сайт {{нп5|Асацыяцыя кінакрытыкаў Аргенціны|Асацыяцыі кінакрытыкаў Аргенціны|en|Argentine Film Critics Association}}|lang=es|accessdate=2008-09-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080928235214/http://www.cronistasdecine.org.ar/content/view/15/41/|archivedate=2008-09-28}}</ref> <ref name="Cóndor de Plata 2011">{{cite web|url=http://www.cronistasdecine.org.ar/content/view/198/41/|title=Ganadores de la 59º Entrega de los Premios Cóndor de Plata|author=|date=|publisher=Сайт {{нп5|Асацыяцыя кінакрытыкаў Аргенціны|Асацыяцыі кінакрытыкаў Аргенціны|en|Argentine Film Critics Association}}|lang=es|accessdate=2013-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130923073249/http://www.cronistasdecine.org.ar/content/view/198/41/|archivedate=2013-09-23}}</ref> <ref name="Corriere del Mezzogiorno, Globo d’oro 2010">{{cite web|url=https://corrieredelmezzogiorno.corriere.it/bari/notizie/spettacoli/2010/3-giugno-2010/pippo-mezzapesa-candidato-globo-d-oro--1703131367962.shtml|title=Pippo Mezzapesa candidato al Globo d’oro|author=Mariangela Pollonio|date=2010-06-03|publisher=Сайт «''Corriere del Mezzogiorno''»|lang=it|accessdate=2021-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122050837/https://corrieredelmezzogiorno.corriere.it/bari/notizie/spettacoli/2010/3-giugno-2010/pippo-mezzapesa-candidato-globo-d-oro--1703131367962.shtml|archivedate=22 студзеня 2021|url-status=dead}}</ref> <ref name="Critamor, Nastri d’Argento 2010">{{cite web|url=https://www.critamor.it/online/?p=7960|title=Nastri d’Argento: Mine vaganti e Virzì miglior regista|author=|date=2010-06-19|publisher=Сайт «''Critamor''»|lang=it|accessdate=2021-01-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="EFA, Winners 1999">{{cite web|url=https://members.europeanfilmacademy.org/European-Film-Awards-Winners-1999.74.0.html|title=1999: The Winners|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|accessdate=2022-03-06|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190330120507/https://www.europeanfilmacademy.org/European-Film-Awards-Winners-1999.74.0.html|archivedate=2019-03-30}}</ref> <ref name="EFA, Nominations 2002">{{cite web|url=https://members.europeanfilmacademy.org/2002.100.0.html|title=2002: The Nominations|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|accessdate=2022-03-06|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190720125139/https://www.europeanfilmacademy.org/2002.100.0.html|archivedate=2019-07-20}}</ref> <ref name="EFA, Winners 2002">{{cite web|url=https://members.europeanfilmacademy.org/European-Film-Awards-Winners-2002.71.0.html|title=2002: The Winners|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|accessdate=2022-03-06|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190418125535/https://www.europeanfilmacademy.org/European-Film-Awards-Winners-2002.71.0.html|archivedate=2019-04-18}}</ref> <ref name="EFA, Nominations 2006">{{cite web|url=https://members.europeanfilmacademy.org/2006.104.0.html|title=2006: The Nominations|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|accessdate=2022-03-06|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190720123534/https://www.europeanfilmacademy.org/2006.104.0.html|archivedate=2019-07-20}}</ref> <ref name="EFA, Winners 2006">{{cite web|url=https://members.europeanfilmacademy.org/European-Film-Awards-Winners-2006.67.0.html|title=2006: The Winners|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|accessdate=2022-03-06|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190720123540/https://www.europeanfilmacademy.org/European-Film-Awards-Winners-2006.67.0.html|archivedate=2019-07-20}}</ref> <ref name="EFA, Nominations 2010">{{cite web|url=https://members.europeanfilmacademy.org/2010.108.0.html|title=Nominations for the 23rd European Film Awards|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|accessdate=2022-03-06|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170819020223/https://www.europeanfilmacademy.org/2010.108.0.html|archivedate=2017-08-19}}</ref> <ref name="EFA, Winners 2010">{{cite web|url=https://members.europeanfilmacademy.org/?id=63|title=2010|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|accessdate=2022-03-06|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191209171345/https://www.europeanfilmacademy.org/?id=63|archivedate=2019-12-09}}</ref> <ref name="EFA, Nominations 2012">{{cite web|url=https://members.europeanfilmacademy.org/2012.328.0.html|title=26th EUROPEAN FILM AWARDS: - Nominations -|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|accessdate=2022-03-06|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180227034410/https://www.europeanfilmacademy.org/2012.328.0.html|archivedate=2018-02-27}}</ref> <ref name="EFA, Winners 2012">{{cite web|url=https://members.europeanfilmacademy.org/2012.329.0.html|title=European Film Awards Winners 2012|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|accessdate=2022-03-06|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191209170720/https://www.europeanfilmacademy.org/2012.329.0.html|archivedate=2019-12-09}}</ref> <ref name="EFA, Nominations 2019">{{cite web|url=https://members.europeanfilmacademy.org/Nominations-2019.900.0.html|title=2019 Nominations|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|lang=en|accessdate=2022-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200228213527/https://www.europeanfilmacademy.org/Nominations-2019.900.0.html|archivedate=2020-02-28}}</ref> <ref name="EFA, Winners 2019">{{cite web|url=https://members.europeanfilmacademy.org/Winners-2019.899.0.html|title=2019|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|lang=en|accessdate=2022-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200228213623/https://www.europeanfilmacademy.org/Winners-2019.899.0.html|archivedate=2020-02-28}}</ref> <ref name="Film Stage, USC Scripter Awards 2011">{{cite web|url=https://thefilmstage.com/the-social-network-wins-2011-usc-scripter-award/|title=‘The Social Network’ Wins 2011 USC Scripter Award|author=Jonathan Sullivan|date=2011-02-05|publisher=Сайт «''Film Stage''»|lang=en|accessdate=2021-01-27|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="FIPRESCI, Special Awards">{{cite web|url=https://fipresci.org/specialaward/?award-type=17424|title=Special Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Міжнародная федэрацыя кінапрэсы|Міжнароднай федэрацыі кінапрэсы]]|lang=en|accessdate=2021-01-16|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="FIPRESCI, Special Awards 2010">{{cite web|url=http://www.fipresci.org/awards/special_awards/special_awards_2010.htm|title=FIPRESCI — Special Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Міжнародная федэрацыя кінапрэсы|Міжнароднай федэрацыі кінапрэсы]]|lang=en|accessdate=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131129082913/http://www.fipresci.org/awards/special_awards/special_awards_2010.htm|archivedate=2013-11-29}}</ref> <ref name="Gaudí 2011">{{cite web|url=https://www.academiadelcinema.cat/ca/premis-gaudi/iii-premis-gaudi/category/nominades-iii-premis-gaudi|title=Nominades - III Premis Gaudí|author=|date=|publisher=Сайт {{нп5|Каталонская кінаакадэмія|Каталонскай кінаакадэміі|en|Catalan Film Academy}}|lang=ca|accessdate=2021-01-16|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Gold Derby 2008">{{cite web|url=https://www.goldderby.com/2008-goldderby-film-awards/|title=2008 GoldDerby Film Awards|author=|date=2016-03-07|publisher=Сайт прэміі «''{{нп5|Залаты Дэрбі||fr|Gold Derby Awards}}''»|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Gold Derby 2009">{{cite web|url=https://www.goldderby.com/2009-goldderby-film-awards/|title=2009 GoldDerby Film Awards|author=|date=2016-03-07|publisher=Сайт прэміі «''{{нп5|Залаты Дэрбі||fr|Gold Derby Awards}}''»|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Gold Derby 2010">{{cite web|url=https://www.goldderby.com/2010-goldderby-film-awards/|title=2010 GoldDerby Film Awards|author=|date=2016-03-07|publisher=Сайт прэміі «''{{нп5|Залаты Дэрбі||fr|Gold Derby Awards}}''»|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Golden Globes 1969">{{cite web|url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/1969|title=Winners & Nominees 1969|publisher=Сайт прэміі «''[[Залаты глобус]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180120065632/https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/1969|archivedate=20 студзеня 2018|url-status=dead}}</ref> <ref name="Golden Globes 1975">{{cite web|url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/1975|title=Winners & Nominees 1975|publisher=Сайт прэміі «''[[Залаты глобус]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180119120530/https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/1975|archivedate=19 студзеня 2018|url-status=dead}}</ref> <ref name="Golden Globes 1981">{{cite web|url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/1981|title=Winners & Nominees 1981|publisher=Сайт прэміі «''[[Залаты глобус]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171222104951/https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/1981|archivedate=22 снежня 2017|url-status=dead}}</ref> <ref name="Goya 2011">{{cite web|url=https://www.premiosgoya.com/25-edicion/nominaciones/por-categoria/|title=Estas son las nominaciones de los Premios Goya 2011|author=|date=|publisher=Сайт прэміі «''[[Гоя (прэмія)|Гоя]]''»|lang=es|accessdate=2021-01-16|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Hollywood Reporter, Biennale 2019">{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/venice-film-festival-awards-revealed-1237684|title=Venice: Todd Phillips' 'Joker' Wins Golden Lion, Roman Polanski Wins Silver Lion|author=Ariston Anderson|date=2019-09-07|publisher=Сайт «''[[The Hollywood Reporter]]''»|lang=en|accessdate=2020-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190907190057/https://www.hollywoodreporter.com/news/venice-film-festival-awards-revealed-1237684|archivedate=2019-09-07}}</ref> <ref name="ICS Awards 2011, Nominations">{{cite web|url=https://icsfilm.org/our-yearly-awards/2011-ics-award-nominees/|title=2011 ICS Award Nominees|author=Beth Stevens|date=2011-01-23|publisher=Сайт [[Міжнароднае таварыства аматараў кіно|Міжнароднага таварыства аматараў кіно]]|lang=en|accessdate=2021-01-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="ICS Awards 2011, Winners">{{cite web|url=https://icsfilm.org/our-yearly-awards/2011-ics-award-winners/|title=2011 ICS Award Winners|author=Beth Stevens|date=2011-02-17|publisher=Сайт [[Міжнароднае таварыства аматараў кіно|Міжнароднага таварыства аматараў кіно]]|lang=en|accessdate=2021-01-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="IMDb, Roman Polanski awards">{{cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm0000591/awards|title=Roman Polanski — Awards|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="IMDb, ACCA 2002">{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0002990/2002/1|title=Awards Circuit Community Awards (2002)|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="IMDb, INOCA 2003">{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0003084/2003/1|title=International Online Cinema Awards (INOCA) (2003)|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="IMDb, INOCA 2011">{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0003084/2011/1|title=International Online Cinema Awards (INOCA) (2011)|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="IMDb, INOCA 2014">{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0003084/2014/1|title=International Online Cinema Awards (INOCA) (2014)|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="IMDb, IOMA 2003">{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0002994/2003/1|title=Italian Online Movie Awards (IOMA) (2003)|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="IMDb, IOMA 2011">{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0002994/2011/1|title=Italian Online Movie Awards (IOMA) (2011)|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="IMDb, IOMA 2012">{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0002994/2012/1|title=Italian Online Movie Awards (IOMA) (2012)|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="IMDb, IOMA 2014">{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0002994/2014/1|title=Italian Online Movie Awards (IOMA) (2014)|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="IndieWire, ICP Awards 2010">{{cite web|url=https://www.indiewire.com/2010/12/the-social-network-tops-indiewires-2010-critics-poll-244113/|title=“The Social Network” Tops indieWIRE’s 2010 Critics Poll|author=Peter Knegt|date=2010-12-20|publisher=Сайт «''{{нп5|IndieWire||en|IndieWire}}''»|lang=en|accessdate=2021-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Irish Times, DFCC Awards 2010">{{cite web|url=https://www.irishtimes.com/blogs/screenwriter/2010/12/31/the-dublin-film-critics-circle-waves-goodbye-to-2010/|title=The Dublin Film Critics Circle waves goodbye to 2010|author=Donald Clarke|date=2010-12-31|publisher=Сайт «''{{нп5|The Irish Times||en|The Irish Times}}''»|lang=en|accessdate=2021-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210329082530/https://www.irishtimes.com/blogs/screenwriter/2010/12/31/the-dublin-film-critics-circle-waves-goodbye-to-2010/|archivedate=29 сакавіка 2021|url-status=dead}}</ref> <ref name="LAFCA 1980">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/1980.php|title=6th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2022-07-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Los Angeles Times, NSFC Awards 2011">{{cite web|url=https://latimesblogs.latimes.com/awards/2011/01/the-national-society-of-film-critics-names-the-social-network-best-of-2010.html|title=The National Society of Film Critics names 'The Social Network' best of 2010|author=Susan King|date=2011-01-08|publisher=Сайт «''[[Los Angeles Times]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Midland Daily News, Globo d’oro 2003">{{cite web|url=https://www.ourmidland.com/news/article/The-Window-Opposite-Wins-Globo-D-Oro-7207740.php|title='The Window Opposite' Wins Globo D'Oro|date=2003-07-02|publisher=Сайт газеты «''{{нп5|Midland Daily News||en|Midland Daily News}}''»|lang=en|accessdate=2022-07-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220723193357/https://www.ourmidland.com/news/article/The-Window-Opposite-Wins-Globo-D-Oro-7207740.php|archivedate=23 ліпеня 2022|url-status=dead}}</ref> <ref name="MYmovies, Nastri d’Argento 2010, Le nomination">{{cite web|url=https://www.mymovies.it/cinemanews/2010/38156/|title=Nastri d'Argento 2010: conducono Mine vaganti e La prima cosa bella|author=Marlen Vazzoler|date=2010-05-27|publisher=Сайт «''MYmovies''»|lang=it|accessdate=2021-01-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NNW Film Festival 2020">{{cite web|url=https://festiwalnnw.pl/festiwal-2020/|title=Festiwal 2020|author=|date=|publisher=Сайт [[Кінафестываль NNW|Кінафестывалю NNW]]|lang=pl|accessdate=2022-05-28|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="OFTA Awards 2011">{{cite web|url=http://www.oftaawards.com/film-awards/15th-annual-film-awards-2010/|title=15th Annual Film Awards (2010)|author=|date=|publisher=Сайт Анлайн-асацыяцыі кіно і тэлебачання|lang=en|accessdate=2021-01-22|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Orły 2001, Laureaci">{{cite web|url=http://pnf.pl/laureates/2001/|title=Orły: Laureaci wg roku – 2001|author=|date=|publisher=Сайт кінапрэміі «''[[Польская кінапрэмія «Арлы»|Арлы]]''»|lang=pl|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Orły 2003, Laureaci">{{cite web|url=http://pnf.pl/laureates/2003/|title=Orły: Laureaci wg roku – 2003|author=|date=|publisher=Сайт кінапрэміі «''[[Польская кінапрэмія «Арлы»|Арлы]]''»|lang=pl|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Orły 2013, Laureaci">{{cite web|url=http://pnf.pl/laureates/2013/|title=Orły: Laureaci wg roku – 2013|author=|date=|publisher=Сайт кінапрэміі «''[[Польская кінапрэмія «Арлы»|Арлы]]''»|lang=pl|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Orły 2013, Nominacje">{{cite web|url=http://pnf.pl/nominations/2013/|title=Orły: Nominacje wg roku – 2013|author=|date=|publisher=Сайт кінапрэміі «''[[Польская кінапрэмія «Арлы»|Арлы]]''»|lang=pl|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Orły 2020, Nominacje">{{cite web|url=http://pnf.pl/nominations/2020/|title=Orły: Nominacje wg roku – 2020|author=|date=|publisher=Сайт кінапрэміі «''[[Польская кінапрэмія «Арлы»|Арлы]]''»|lang=pl|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Oscar 1969">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1969|title=The 41st Academy Awards — 1969|author=|date=|publisher=Сайт прэміі «''[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-19|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Oscar 1975">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1975|title=The 47th Academy Awards — 1975|author=|date=|publisher=Сайт прэміі «''[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-19|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Oscar 1981">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1981|title=The 53rd Academy Awards — 1981|author=|date=|publisher=Сайт прэміі «''[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-19|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Oscar 2003">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2003|title=The 75th Academy Awards — 2003|author=|date=|publisher=Сайт прэміі «''[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-19|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Satellite 2010">{{cite web|url=https://www.pressacademy.com/award_cat/2010/|title=2010 — Categories — International Press Academy|author=|date=|publisher=Сайт «''International Press Academy''»|lang=en|accessdate=2020-05-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Telegraph, Goya 2011">{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/film-news/8322751/Kings-Speech-wins-Spanish-Oscar.html|title=King's Speech wins 'Spanish Oscar'|author=|date=2011-02-14|publisher=Сайт газеты «''[[The Daily Telegraph]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-16|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="UCS News, USC Scripter Awards 2011">{{cite web|url=https://news.usc.edu/32290/usc-libraries-friend-em-the-social-network-em/|title=USC Libraries Friend The Social Network|author=Dan Knapp|date=2011-02-07|publisher=Сайт [[Універсітэт Паўднёвай Каліфорніі|Універсітэта Паўднёвай Каліфорніі]]|lang=en|accessdate=2021-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201193502/https://news.usc.edu/32290/usc-libraries-friend-em-the-social-network-em/|archivedate=1 лютага 2021|url-status=dead}}</ref> <ref name="Variety, Goya 2021, Winners">{{cite web|url=https://variety.com/2021/film/awards/goya-awards-the-girls-las-ninas-best-picture-antonio-banderas-1234923509/|title=Goya Awards: Antonio Banderas-Hosted Ceremony Prizes ‘Schoolgirls’ as Best Picture|author=John Hopewell, Emilio Mayorga|date=2021-03-06|publisher=Сайт «''[[Variety]]''»|lang=en|accessdate=2021-03-10|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Variety, Lumières Awards 2011">{{cite web|url=https://variety.com/2011/film/awards/gods-ghost-writer-top-lumieres-1118030304/|title=‘Gods,’ ‘Ghost Writer’ top Lumieres|author=Elsa Keslassy|date=2011-01-14|publisher=Сайт «''[[Variety]]''»|lang=en|accessdate=2020-08-22|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Village Voice, VVFP Awards 2010">{{cite web|url=https://www.villagevoice.com/2010/12/22/year-in-film-the-2010-voice-film-critics-poll/|title=Year in Film: The 2010 Voice Film Critics’ Poll|author=J. Hoberman|date=2010-12-22|publisher=Сайт газеты «''{{нп5|The Village Voice||en|The Village Voice}}''»|lang=en|accessdate=2021-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171020121207/https://www.villagevoice.com/2010/12/22/year-in-film-the-2010-voice-film-critics-poll/|archivedate=20 кастрычніка 2017|url-status=dead}}</ref> }} == Спасылкі == * [https://www.imdb.com/name/nm0000591/awards Спіс узнагарод і намінацый Рамана Паланскага] на сайце «''[[Internet Movie Database]]''» {{Фільмы Рамана Паланскага}} [[Катэгорыя:Спісы ўзнагарод паводле лаўрэатаў|Паланскі Раман]] [[Катэгорыя:Раман Паланскі]] b1jjliraqygjl64siiqzpgountnefrt 0 717148 5174375 4191747 2026-08-02T01:05:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174375 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Статус = павет (кун) }} '''Ёнбён''' ({{Lang-ko3|녕변군|寧邊郡}}, старая назва — '''Вічжу''') — павет у [[Паўночная Карэя|КНДР]], уваходзіць у склад правінцыі [[Пхёнан-Пукто]], размешчаны ў яе паўднёвай частцы. == Геаграфія == На поўначы павет мяжуе з паветам [[Пакчхон]] гэтай жа правінцыі, на захадзе — з паветам [[Тхэчхон]], на поўдні ад яго знаходзіцца правінцыя [[Пхёнан-Намдо]]. Прыродны ландшафт ўяўляе сабой пераважна гарыстую мясцовасць. Найвышэйшы пункт павета — Хянджок-сан у паўночнай яго частцы (향적산, 香積山, 805 м). Лясныя масівы — у першую чаргу хваёвыя, каштанавыя і дубовыя — займаюць 51 % тэрыторыі. == Клімат і эканоміка == Клімат — умерана-кантынентальны. Сярэднегадавая тэмпература на тэрыторыі павета + 8,4&nbsp;°C, у студзені яна апускаецца да −10,4&nbsp;°C і ў жніўні можа падымацца да +23,7&nbsp;°C. Клімат даволі вільготны, гадавая колькасць ападкаў складае прыблізна 1400 мм. Летам ідуць моцныя дажджы. Здабыўная прамысловасць на тэрыторыі Ёнбёна распрацоўвае радовішча [[золата]] і [[графіт]]у, а таксама сыравіны для керамічнай індустрыі. У [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадарцы]] выкарыстоўваецца 40 % ад агульнай плошчы. Тут вырошчваюцца бабы, тытунь і кукуруза. Павет Ёнбён з’яўляецца буйным цэнтрам шаўкаводства ў Карэі. Працуюць таксама прадпрыемствы тэкстыльнай, лёгкай і харчовай прамысловасці. На тэрыторыі павета Ёнбён знаходзіцца [[ядзерны навукова-даследчы цэнтр у Ёнбёне]]. == Славутасці == На тэрыторыі Ёнбёна знаходзяцца руіны некалькіх храмаў і крэпасцей — Чхонджуса (천주사, 天柱寺), Соунса (서운사, 棲雲寺 або 西雲寺), Чхаронсан (철옹성, 鐵甕城), якія адносяцца да эпохі дынастыі Каро. Маляўнічы горны перавал Яксандон, знакаміты сваімі лячэбнымі травамі, тэрмальнымі крыніцамі і вадаспадамі, якія знаходзіцца за 2 км на захад ад павятовага горада Ёнбён. У Ёнбёне захаваліся будыйскія храмы Соунса (1345 года) і Чхонджуса (1684 года), якія з’яўляюцца выдатнымі помнікамі карэйскай сярэднявечнай архітэктуры. == Спасылкі == * [http://nk.joins.com/map/i072.htm Карта Ёнбёна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120721224537/http://nk.joins.com/map/i072.htm |date=21 ліпеня 2012 }}{{Ref-ko}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Паветы Паўночнай Карэі]] nol2qjrn9amq4103c6gs495ebdfq2v2 0 718980 5174432 5154807 2026-08-02T06:37:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174432 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Навумаў}} {{Вучоны}} '''Ігар Аляксеевіч Навумаў''' (нар. {{ДН|17|5|1966}}, г. [[Кобрын]], [[Брэсцкая вобласць]]) — беларускі ўрач-гігіеніст, хірург. [[Доктар медыцынскіх навук]] (2012), [[прафесар]] (1977). Сапраўдны член (акадэмік) Міжнароднай асацыяцыі вучоных, выкладчыкаў і спецыялістаў — Расійскай акадэміі прыродазнаўства (2018). == Біяграфія == Скончыў [[Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі інстытут]] (спецыяльнасць «Лячэбная справа», 1989) Працаваў у Терытарыяльным медыцынскім аб’яднанні № 2 г. [[Гродна]] (1990—2004, жаночая кансультацыя № 2, урач-акушэр-гінеколаг, загадчык кансультацыі), аддзеле аховы здароўя [[Гродзенскі гарадскі выканаўчы камітэт|Гродзенскага гарадскога выканаўчага камітэта]] (1999—2004, галоўны пазаштатны акушэр-гінеколаг), Гродзенскім абласным клінічным радзільным доме (2004—2006, намеснік галоўнага ўрача), Гродзенскім абласным клінічным перынатальным цэнтры (2006—2010, намеснік галоўнага ўрача), Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (з 2004, [[Медыка-дыягнастычны факультэт ГрДМУ|медыка-дыягнастычны факультэт]], кафедра грамадскага здароўя і аховы здароўя, дацэнт, з 2011 — кафедра агульнай гігіены і экалогіі, загадчык кафедры). Навуковыя інтарэсы: гігіена; грамадскае здароўе і ахова здароўя; акушэрства і гінекалогія. == Узнагароды == Ганаровыя граматы Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь (2002), Прэзідыума Рэспубліканскага камітэта Беларускага прафесійнага саюза работнікаў аховы здароўя (2013); нагрудны знак «[[Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь]]» (2005) і інш. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.grsmu.by/ru/university/structure/chairs/cafedry_26/prof/321/ Наумов Игорь Алексеевич] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220907083438/http://www.grsmu.by/ru/university/structure/chairs/cafedry_26/prof/321/ |date=7 верасня 2022 }} * [https://www.famous-scientists.ru/16244/ Наумов Игорь Алексеевич]{{Недаступная спасылка}} {{DEFAULTSORT:Наумаў Ігар Аляксеевіч}} q2inm9qzztqbfrx4cjfiqsqjrvw5rwy 0 719481 5174185 5044907 2026-08-01T14:24:37Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174185 wikitext text/x-wiki {{Картка праграмы | name = Microsoft Excel | logo = Microsoft Office Excel (2025–present).svg | screenshot = | caption = ''Excel 2019'' у ''Windows 10'' | genre = [[Таблічны працэсар]] | developer = [[Microsoft]] | operating_system = [[Windows]], [[macOS]], [[Android]], [[iOS]] и [[Windows Mobile]] | latest_release_version = Office 365: 2002 (16.0.12527.20278) / 10 сакавіка 2020;<br>Windows: 2019 (16.0) / 24 верасня 2018;<br>macOS: 16.30 (Build 19101301) / 15 кастрычніка 2019;<br>Android: 16.0.12026.20174 / 17 верасня 2019<br>iOS: 2.30.1 / 18 кастрычніка 2019;<br>Windows Mobile: 16002.12325.20032.0 / 12 снежня 2019 | latest_release_date = | license = [[Trialware]] / [[Commercial software]] | website = [https://www.microsoft.com/ru-ru/microsoft-365/excel Microsoft Excel] }} '''Microsoft Excel''' (можна сустрэць назву '''[[Microsoft Office]] Excel'''<ref>[http://office.microsoft.com/ru-ru/excel/HA101656321049.aspx Агляд Microsoft Office Excel 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080424131249/http://office.microsoft.com/ru-ru/excel/HA101656321049.aspx |date=2008-04-24 }}</ref>) — [[Камп'ютарная праграма|праграма]] для працы з [[электронная табліца|электроннымі табліцамі]], створаная карпарацыяй [[Microsoft]] для [[Microsoft Windows]], [[Windows NT]] і [[Mac&nbsp;OS]], а таксама [[Android]], [[iOS]] і [[Windows Phone]]. Праграма дае магчымасці эканоміка-статыстычных разлікаў, графічныя прылады і, за выключэннем Excel 2008 пад [[Mac OS X]], мову макрапраграмавання [[VBA]] (''Visual Basic for Application''). Microsoft Excel уваходзіць у склад [[Microsoft Office]]. == Гісторыя == У 1982 годзе Microsoft запусціла на рынак свой першы электронны [[таблічны працэсар]] [[Multiplan]], які быў вельмі папулярны на [[CP/M]] сістэмах, але на [[MS-DOS]] сістэмах ён саступаў [[Lotus 1-2-3]]. Першая версія Excel прызначалася для [[Apple Macintosh|Mac]] і была выпушчана ў 1985 годзе, а першая версія для Windows была выпушчана ў лістападзе [[1987]] года. Lotus не спяшалася выпускаць 1-2-3 пад [[Windows]], і Excel з 1988 года пачала абыходзіць па продажах 1-2-3, што ў выніку дапамагло Microsoft дасягнуць пазіцый вядучага распрацоўшчыка [[Праграмнае забеспячэнне|праграмнага забеспячэння]]. Microsoft умацоўвала сваю перавагу з выпускам кожнай новай версіі, што мела месца прыкладна кожныя два гады. Актуальная версія для платформы Windows — Excel 19, таксама вядомая як Microsoft Office Excel 2019. Актуальная версія для платформы [[macOS]] — Microsoft Excel 2019. Напачатку свайго шляху Excel стаў прычынай [[Судовы пазоў|пазову]] аб [[Таварны знак|таварным знаку]] ад іншай кампаніі, якая ўжо прадавала пакет праграм пад назвай «[[Excel]]». У выніку спрэчкі Microsoft была абавязана выкарыстоўваць назву «Microsoft Excel» ва ўсіх сваіх афіцыйных прэс-рэлізах і юрыдычных дакументах. Аднак з часам гэтая практыка была забыта, і Microsoft канчаткова ўхіліла праблему, набыўшы таварны знак іншае праграмы. Microsoft таксама вырашыла выкарыстоўваць літары '''XL''' у якасці скарочанай назвы праграмы: [[іконка]] Windows-праграмы складаецца са стылізаванай выявы гэтых дзвюх літар, а пашырэнне файлаў па змоўчанні ў Excel — ''.xls''. У параўнанні з першымі таблічнымі працэсарамі Excel дае мноства новых функцый [[Графічны інтэрфейс карыстальніка|інтэрфейсу карыстальніка]], але сутнасць застаецца ранейшай: як і ў праграме-родапачынальніку, [[VisiCalc]], арганізаваныя ў радкі і слупкі клеткі-ячэйкі могуць утрымліваць [[даныя]] або [[матэматычная формула|формулы]] з адноснымі ці абсалютнымі спасылкамі на іншыя клеткі. Excel быў першым таблічным працэсарам, які дазваляў карыстальніку змяняць вонкавы выгляд табліцы на экране: [[шрыфт]]ы, [[сімвал]]ы і вонкавы выгляд ячэек. Ён таксама першым даў метад разумнага пераліку ячэек — абнаўленні толькі ячэек, якія залежаць ад змененых ячэек: раней таблічныя працэсары пералічвалі ўсе ячэйкі; гэта рабілася або пасля кожнай змены (што на вялікіх табліцах доўга), або па камандзе карыстальніка (што магло ўводзіць карыстальніка ў зман не пералічанымі значэннямі). Быўшы ўпершыню аб’яднанымі ў [[Microsoft Office]] у 1993 годзе, [[Microsoft Word]] і [[Microsoft PowerPoint]] атрымалі новы графічны інтэрфейс для адпаведнасці Excel, галоўнага стымулу мадэрнізацыі ПК у той час. Пачынаючы з [[1993]] года, у склад Excel уваходзіць [[VBA|Visual Basic для дадаткаў]] (VBA), [[мова праграмавання]], заснаваная на [[Visual Basic]], якая дазваляе аўтаматызаваць задачы Excel. VBA з’яўляецца магутным дапаўненнем да дадатка і ў пазнейшых версіях Excel даступна поўнафункцыянальнае [[інтэграванае асяроддзе распрацоўкі]]. Можна стварыць VBA-код, які будзе паўтараць дзеянні карыстальніка і, такім чынам, аўтаматызаваць простыя задачы. VBA дазваляе ствараць [[Дыялогавае акно|формы для зносін з карыстальнікам]]. Мова падтрымлівае выкарыстанне (але не стварэнне) [[DLL]] ад [[ActiveX]]; пазнейшыя версіі дазваляюць выкарыстоўваць элементы [[Аб'ектна-арыентаванае праграмаванне|аб’ектна-арыентаванага праграмавання]]. Функцыянальнасць VBA рабіла Excel лёгкай мішэнню для [[макравірус]]аў. І гэта было сур’ёзнай праблемай да часу, пакуль [[Антывірусная праграма|антывірусныя прадукты]] не навучыліся выяўляць іх. Фірма Microsoft, са спазненнем прыняўшы меры для памяншэння рызыкі, дадала магчымасць выбару рэжыму бяспекі: * цалкам адключыць [[макрас]]ы * уключыць макрасы пры адкрыцці дакумента * давяраць усім макрасам, падпісаным з выкарыстаннем надзейных [[Сертыфікат (крыптаграфія)|сертыфікатаў]]. Версіі Excel ад 5.0 да 9.0 утрымліваюць розныя «[[Яйка Велікоднае (несапраўднае)|велікодныя яйкі]]», хоць, пачынаючы з версіі 10 Microsoft пачала прымаць меры па іх ліквідацыі. == Версіі == === Версіі для [[Windows]] === * 1988 год — Excel 2.0 для Windows * 1990 год — Excel 3.0 * 1992 год — Excel 4.0 * 1993 год — Excel 5.0 (Office 4.2 і 4.3, таксама ёсць 32-бітная версія толькі для Windows NT) * 1995 год — Excel 7 для [[Windows 95]] (уключаны ў пакет Microsoft Office 95) * 1997 год — Excel 97 (уключаны ў пакет Microsoft Office 97) * 1999 год — Excel 2000 (9) — Microsoft Office 2000 * 2001 год — Excel 2002 (10) — Microsoft Office XP * 2003 год — Excel 2003 (11) — Microsoft Office 2003 * 2007 год — Excel 2007 (12) — Microsoft [[Office 2007]] * 2010 год — Excel 2010 (14) — Microsoft [[Office 2010]] * 2013 год — Excel 2013 (15) — Microsoft [[Office 2013]] * 2015 год — Excel 2016 (16) — Microsoft [[Office 2016]] * 2018 год — Excel 2019 (17) — Microsoft [[Microsoft Office 2019|Office 2019]] * ''Заўвага:'' Версія 1.0 не выкарыстоўвалася, каб пазбегнуць блытаніны з прадуктамі [[Apple]] * ''Заўвага:'' Excel 6.0 не існуе, бо версія Windows 95 пастаўлялася з Word 7. Усе праграмы Office 95 і Office 4.x выкарыстоўвалі OLE 2.0 (аўтаматычная перадача дадзеных паміж рознымі праграмамі), і Excel '''7''' павінен быў паказваць, што ён адпавядае Word 7. * ''Заўвага:'' Версія 13.0 была прапушчана з-за [[Трыскайдэкафобія|трыскайдэкафобіі]]. Excel 2010 мае ўнутраную версію 14.0. === Версіі для [[Macintosh]] === * 1985 год — Excel 1.0 * 1988 год — Excel 1.5 * 1989 год — Excel 2.2 * 1990 год — Excel 3.0 * 1992 год — Excel 4.0 * 1993 год — Excel 5.0 * 1998 год — Excel 8.0 (Office '98) * 2000 год — Excel 9.0 (Office 2001) * 2001 год — Excel 10.0 (Office v. X) * 2004 год — Excel 11.0 (Office 2004) * 2008 год — Excel 12.0(Office 2008) * 2011 год — Excel 14.0 (Office 2011) * 2015 год — Excel 15.0 (Office 2016) === Версіі для [[OS/2]] === * 1989 год — Excel 2.2 * 1990 год — Excel 2.3 * 1991 год — Excel 3.0 Версіі Excel да 7.0 былі абмежаваны ў магчымасцях захоўвання даных, месцячы да 16 384 (2¹⁴) радкоў. Версіі 8.0—11.0 маглі працаваць з 65 536 (2¹⁶) радкамі і 256 калонкамі (2⁸). Версіі 12.0 і 14.0 апрацоўваюць да 1 048 576 (2²⁰) радкоў і 16 384 (2¹⁴) калонак<ref>{{Cite web |url=http://msdn2.microsoft.com/en-us/library/aa730921.aspx |title=Узрослыя магчымасці Excel 2007 |access-date=2008-07-20 |archive-date=2008-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080830094801/http://msdn2.microsoft.com/en-us/library/aa730921.aspx |url-status=live }}</ref>. == Фарматы файлаў == У Microsoft Excel аж да версіі 2003 (уключаючы) выкарыстоўваўся свой уласны бінарны фармат файлаў (BIFF) у якасці асноўнага<ref>{{Cite web |url=http://support.microsoft.com/kb/840817/ |title=How to extract information from Office files by using Office file formats and schemas |access-date=2008-07-20 |archive-date=2008-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514083958/http://support.microsoft.com/kb/840817 |url-status=live }}</ref>. Excel 2007 выкарыстоўвае [[Microsoft Office Open XML]] у якасці свайго асноўнага фармату. Нягледзячы на тое, што Excel 2007 падтрымлівае і накіраваны на выкарыстанне новых XML-фарматаў у якасці асноўных, ён па-ранейшаму сумяшчальны з традыцыйнымі бінарнымі фарматамі. Акрамя таго, большасць версій Microsoft Excel можа чытаць [[CSV]], [[DBF]], [[SYLK]], [[DIF]] і іншыя фарматы. === Office Open XML === {{main|Office Open XML}} Microsoft Excel 2007, нароўні з іншымі прадуктамі Microsoft Office 2007, уводзіць мноства новых фарматаў файлаў. Яны з’яўляюцца часткай Office Open XML (OOXML) спецыфікацыі. {| class="wikitable" |+Новыя фарматы Excel 2007 !Фармат ||Пашырэнне ||Нататкі |- |Працоўная кніга Excel ||[[.xlsx]] |Стандартны фармат працоўных кніг Excel 2007. У рэчаіснасці гэта сціснуты ZIP-архіў каталога XML-дакументаў. З’яўляецца заменай былога бінарнага фармату .xls, хоць і не падтрымлівае макрасы па меркаваннях бяспекі. |- |Працоўная кніга Excel з макрасамі ||.xlsm |Тая ж працоўная кніга Excel, але з падтрымкай макрасаў. |- |Бінарная працоўная кніга Excel ||.xlsb |Тая ж працоўная кніга Excel з макрасамі, але якая захоўвае інфармацыю ў бінарным фармаце, адкрываючы дакументы хутчэй, чым XML. Асабліва часта выкарыстоўваецца для вельмі вялікіх дакументаў з дзясяткамі тысяч радкоў і/ці сотнямі калонак. |- |Шаблон Excel з макрасамі ||.xltm |Шаблон, створаны як аснова для працоўных кніг, уключана падтрымка макрасаў. Замяняе стары фармат .xlt. |- |Надбудова Excel ||.xlam |Надбудова Excel, накіраваная на даданне дадатковых функцыянальных магчымасцей і прылад. |} === Экспарт і перасоўванне табліц === API дазваляе адкрываць табліцы Excel у шэрагу іншых дадаткаў. Гэта складаецца з адкрыцця дакументаў Excel на вэб-старонках з дапамогай [[ActiveX]] ці такіх праграм, як [[Adobe Flash Player]]. Праект [[Apache POI]] уяўляе сабою Java-бібліятэкі для чытання і запісу электронных табліц Excel. Таксама прадпрымаліся спробы капіяваць табліцы Excel у вэб-дадаткі з выкарыстаннем падзеленых коскамі значэнняў (CSV). == Праграмаванне == Важнай магчымасцю Excel з’яўляецца магчымасць пісаць код на аснове Visual Basic для дадаткаў ([[VBA]]). Гэты код пішацца з выкарыстаннем асобнага ад табліц рэдактара. Кіраванне электроннай табліцай ажыццяўляецца пасродкам аб’ектна-арыентаванай мадэлі кода і даных. З дапамогай гэтага кода даныя ўваходных табліц будуць імгненна апрацоўвацца і адлюстроўвацца ў табліцах і дыяграмах (графіках). Табліца становіцца інтэрфейсам кода, дазваляючы лёгка працаваць, змяняць яго і кіраваць разлікамі. == Парольная абарона Microsoft Excel == Абарона Microsoft Excel падае некалькі тыпаў розных пароляў: * пароль для адкрыцця дакумента<ref>{{Cite web |url=http://office.microsoft.com/ru-ru/word-help/HA010148333.aspx#BM1 |title=Шыфраванне дакумента і заданне пароля для яго адкрыцця |access-date=2011-10-29 |archive-date=2011-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111031050054/http://office.microsoft.com/ru-ru/word-help/HA010148333.aspx#BM1 |url-status=live }}</ref> * пароль для змены дакумента<ref>{{Cite web |url=http://office.microsoft.com/ru-ru/word-help/HA010148333.aspx#BM1a |title=Заданне пароля для змены дакумента |access-date=2011-10-29 |archive-date=2011-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111031050054/http://office.microsoft.com/ru-ru/word-help/HA010148333.aspx#BM1a |url-status=live }}</ref> * пароль для абароны ліста * пароль для абароны кнігі * пароль для абароны агульнай кнігі<ref>[http://office.microsoft.com/ru-ru/excel-help/HP005201059.aspx Абарона ліста ці кнігі паролем] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111026184007/http://office.microsoft.com/ru-ru/excel-help/HP005201059.aspx |date=2011-10-26 }}</ref> * пароль для абароны кода VBA Усе паролі, акрамя пароля для адкрыцця дакумента, можна выдаліць імгненна, па-за залежнасцю ад версіі Microsoft Excel, у якой быў створаны дакумент. Гэтыя тыпы пароляў у першую чаргу служаць для калектыўнай працы над дакументам. Пры іх выкарыстанні дакумент не шыфруецца, а ў дакуменце захоўваецца хэш ад усталяванага пароля. Хоць пры выкарыстанні пароля для абароны кнігі дакумент шыфруецца на вядомым паролі ''«VelvetSweatshop»'', гэта не дадае дакументу дадатковай абароны. Адзіным тыпам пароля, які можа перашкодзіць зламысніку атрымаць доступ да дакумента, з’яўляецца ''«пароль для адкрыцця»'', але крыптаўстойлівасць такой абароны моцна залежыць ад версіі Microsoft Excel, у якой быў створаны дакумент. У Microsoft Excel версіі 95 і раней ''«пароль на адкрыццё»'' ператвараецца ў 16-бітны ключ, які ўзломваецца імгненна. У Microsoft Excel 97&nbsp;/ 2000 пароль ператвараўся ўжо ў 40-бітны ключ, які на сучасным абсталяванні таксама можа быць узламаны вельмі хутка. Да таго ж праграмы для ўзлому пароляў могуць перабіраць сотні тысяч пароляў у секунду, што дазваляе не толькі расшыфраваць дакумент, але і знайсці арыгінальны пароль. У Microsoft Excel 2003&nbsp;/ XP сітуацыя трохі палепшылася — карыстальнік можа абраць практычна любы алгарытм шыфравання, даступны ў сістэме (CryptoServiceProvider). Але па змоўчанні засталася ўсё тая ж абарона Microsoft Excel 97&nbsp;/ 2000<ref>{{Cite web |url=http://www.compress.ru/article.aspx?id=17853&iid=827 |title=Парольная абарона дакументаў Microsoft Office |access-date=2011-10-29 |archive-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006142344/http://compress.ru/article.aspx?id=17853&iid=827 |url-status=live }}</ref>. Для карыстальнікаў, якія звыкліся давяраць паводзінам праграм па змоўчанні, гэта азначае адсутнасць устойлівай абароны на іх дакументы. Сітуацыя кардынальна змянілася ў Microsoft Excel 2007 — для шыфравання стаў выкарыстоўвацца сучасны алгарытм [[Advanced Encryption Standard|AES]] з ключом у 128 біт, а для атрымання ключа ўжывацца 50000-кратнае выкарыстанне хэш-функцыі [[SHA1]], што паменшыла хуткасць перабору да сотняў пароляў у секунду<ref>{{Cite web |url=http://www.compress.ru/article.aspx?id=17852&iid=827 |title=Office 2007: новы фармат і новая абарона |access-date=2011-10-29 |archive-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006135523/http://compress.ru/article.aspx?id=17852&iid=827 |url-status=live }}</ref>. У Microsoft Excel устойлівасць абароны па змоўчанні была павялічана яшчэ ў 2 разы дзякуючы ўжыванню ўжо 100000-кратнага SHA1-пераўтварэння пароля ў ключ. Выснова: на дадзены момант устойлівую абарону забяспечваюць толькі дакументы, захаваныя ў фармаце Office 2007&nbsp;/ 2010 з усталяваным на іх устойлівым ''«паролем на адкрыццё»''. == Крытыка == З-за таго, што Excel працуе на аснове разлікаў з [[Лікі з плывучай коскай|плывучай коскай]], статыстычная дакладнасць Excel падвяргаецца крытыцы<ref>{{Cite web |url=http://www-unix.oit.umass.edu/~evagold/excel.html |title=Using Excel for Data Analysis |access-date=2008-07-20 |archive-date=2008-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516091435/http://www-unix.oit.umass.edu/%7Eevagold/excel.html |url-status=live }}</ref><ref>[http://www.cof.orst.edu/net/software/excel/no-stats.php Reliability of Statistical Procedures in Excel] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511174758/http://www.cof.orst.edu/net/software/excel/no-stats.php |date=2008-05-11 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.practicalstats.com/Pages/excelstats.html |title=Архіваваная копія |accessdate=2008-07-20 |url-status=так |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070519011616/http://www.practicalstats.com/Pages/excelstats.html |archivedate=2007-05-19 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mis.coventry.ac.uk/~nhunt/pottel.pdf|title=Faculty of Engineering and Computing|accessdate=2013-03-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0UwBmD1?url=http://www.coventry.ac.uk/life-on-campus/faculties-and-schools/faculty-of-engineering-and-computing/|archivedate=2013-03-10|url-status=dead}}</ref>. Прыхільнікі Excel заяўляюць у адказ, што памылкі выяўляюцца толькі ў адмысловых умовах адмыслова падабраных зыходных дадзеных, якія закранаюць адносна невялікі лік карыстальнікаў, і з нізкай верагоднасцю могуць сустрэцца на практыцы. Для версій 97, 2000, 2002 зафіксаваны памылкі пры выкананні функцыі MOD (дзяленне з рэшткай) пры вызначаных аргументах, дзе функцыя замест выніку вяртае памылку #NUM!<ref>{{Cite web |url=http://support.microsoft.com/kb/119083 |title=XL: () Function Returns #NUM! Error Value |access-date=2008-07-20 |archive-date=2008-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080512093150/http://support.microsoft.com/kb/119083 |url-status=live }}</ref>. === Праблемы з датай === У версіях Excel да 2016 улучна 1900 год хібна лічыўся [[Высакосны год|высакосным]]<ref>{{Cite web |url=http://support.microsoft.com/kb/214058/EN-US/ |title=Days of the week before March 1, 1900 are incorrect in Excel |access-date=2008-07-20 |archive-date=2012-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112101012/http://support.microsoft.com/kb/214058/EN-US/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://support.microsoft.com/kb/214326/en-us |title=Excel 2000 incorrectly assumes that the year 1900 is a leap year |access-date=2008-07-20 |archive-date=2008-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080511144915/http://support.microsoft.com/kb/214326/en-us |url-status=live }}</ref>. Памылка паўстала ў [[Lotus 1-2-3]], была наўмысна занесена ў Excel для сумяшчальнасці і падтрымлівалася для зваротнай сумяшчальнасці<ref>{{Cite web |url=http://www.joelonsoftware.com/items/2006/06/16.html |title=My First BillG Review — Joel on Software |access-date=2008-07-20 |archive-date=2008-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080607153522/http://www.joelonsoftware.com/items/2006/06/16.html |url-status=live }}</ref><ref>Matthew MacDonald. [https://books.google.ru/books?id=m50jN0CRuosC&pg=PA321&lpg=PA321&dq=1900+leap+year+%22excel+2007%22&source=bl&ots=bLc_yxxkzA&sig=GnL5gqjgJU26A3W6Y3c6GrekMyQ&hl=ru&ei=jksESpOhGNeNjAfc1_jwBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9 Excel 2007: the missing manual] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141222144855/https://books.google.ru/books?id=m50jN0CRuosC&pg=PA321&lpg=PA321&dq=1900+leap+year+%22excel+2007%22&source=bl&ots=bLc_yxxkzA&sig=GnL5gqjgJU26A3W6Y3c6GrekMyQ&hl=ru&ei=jksESpOhGNeNjAfc1_jwBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9|date=22 снежня 2014}} O’Reilly, 2006. ISBN 0-596-52759-4</ref>. === Памылкі адлюстравання Excel === 22 верасня 2007 года было паведамлена<ref>{{Cite web |url=http://groups.google.com/group/microsoft.public.excel/browse_thread/thread/2bcad1a1a4861879/2f8806d5400dfe22?hl=en& |title=Bug in Excel 2007 — microsoft.public.excel {{!}} Google Groups |access-date=2008-07-20 |archive-date=2007-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071005045941/http://groups.google.com/group/microsoft.public.excel/browse_thread/thread/2bcad1a1a4861879/2f8806d5400dfe22?hl=en& |url-status=live }}</ref>, што ў некаторых сітуацыях Excel 2007 будзе паказваць няправільныя вынікі. У прыватнасці, для тых пар лікаў, чыё множанне роўнае 65535 (напрыклад, 850 і 77,1), Excel адлюструе ў якасці выніку 100000. Гэта адбываецца прыкладна з 14,5 % такіх пар<ref>[https://web.archive.org/web/20071011170642/http://veroblog.wordpress.com/2007/10/02/excel-2007-bug-shows-wrong-answers-to-simple-multiplications/ Excel 2007 паказвае няслушныя адказы ў простых вылічэннях] VeroBlog</ref>. Акрамя таго, калі да выніку дадаць адзінку, Excel выведзе вынік 100001. Аднак калі з выніку адняць адзінку, на дысплеі адлюструецца правільны вынік 65534 (таксама, калі вынік памножыць ці падзяліць на 2, будуць адлюстраваны 131070 і 32767,5 адпаведна). Microsoft паведаміла ў блогу Microsoft Excel<ref>[http://blogs.msdn.com/excel/archive/2007/09/25/calculation-issue-update.aspx Абнаўленне вылічэнняў] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071006040406/http://blogs.msdn.com/excel/archive/2007/09/25/calculation-issue-update.aspx |date=2007-10-06 }} Блог каманды Microsoft Excel</ref>, што праблема існуе ў адлюстраванні шасці пэўных значэнняў з плывучай коскай паміж 65534,99999999995 і 65535 і шасці значэнняў паміж 65535,99999999995 і 65536 (не ўключаючы межаў). Любыя разлікі, вынік якіх роўны аднаму з дванаццаці значэнняў, будуць адлюстроўвацца няправільна. Фактычныя даныя, якія захоўваюцца і што перадаюцца ў іншыя ячэйкі, дакладныя, няслушна толькі адлюстраванне значэння. Памылка з’явілася ў Excel 2007 і адсутнічае ў папярэдніх версіях. 9 кастрычніка 2007 года Microsoft выпусціла [[патч]], які выпраўляе праблему<ref>[http://blogs.msdn.com/excel/archive/2007/10/09/calculation-issue-update-fix-available.aspx Абнаўленне вылічэнняў (патч даступны)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080626080628/http://blogs.msdn.com/excel/archive/2007/10/09/calculation-issue-update-fix-available.aspx |date=2008-06-26 }} Блог каманды Microsoft Excel</ref>. Ён увайшоў і ў склад выпраўленняў Service Pack 1. Дадзеная памылка не назіраецца ў Microsoft Excel 2016. {{Зноскі|2}} == Літаратура == * {{кніга |загаловак = Excel 2013: профессиональное программирование на VBA |арыгінал = Excel 2013 Power Programming with VBA |аўтар = Джон Уокенбах |старонак = 960 |isbn = 978-5-8459-1877-2 |год = 2014 |месца = М. |выдавецтва = «Диалектика» }} * {{кніга |загаловак = Microsoft Excel 2013 для чайников |арыгінал = Excel 2013 For Dummies |аўтар = Грег Харвей |старонак = 368 |isbn = 978-5-8459-1855-0 |год = 2013 |месца = М. |выдавецтва = «Диалектика» }} == Спасылкі == * [https://products.office.com/ru-ru/excel Афіцыйны сайт Microsoft Office] * [http://www.tipsdotnet.com/ArticleBlog.aspx?KWID=51&Area=Excel&PageIndex=0 Праца з файламі Excel з дапамогай .NET Framework] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080502171922/http://www.tipsdotnet.com/ArticleBlog.aspx?KWID=51&Area=Excel&PageIndex=0 |date=2 мая 2008 }}{{ref-en}} * [http://www.mvps.org/links.html Спіс сайтаў MVP]{{ref-en}} [[Катэгорыя:Электронныя табліцы]] 9dldqn0tpjg3i2fg7535io16jxbqcmb 0 720756 5174470 4650693 2026-08-02T09:56:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174470 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Фралова}} {{Пісьменнік}} '''Іна Мікалаеўна Фралова''' (нар. {{ДН|6|8|1972}}, {{МН|Мінск|у Мінску}}) — беларуская пісьменніца, [[перакладчык]], аўтар лірычных вершаў і кніг для дзяцей. == Біяграфія == Нарадзілася ў Мінску. Бацька — інжынер, маці — настаўніца. Скончыла школу № 15, [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка]] (1996) і [[Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага|Вышэйшыя літаратурныя курсы ў Маскве]] (2020). Працавала ў сферы адукацыі. З 2012 года кіруе некалькімі сталічнымі студыямі юных літаратараў. == Творчасць == Друкавалася ў часопісах «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]», «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]», «[[Нёман (часопіс)|Нёман]]», «[[Москва (часопіс)|Москва]]», «[[Белая Вежа]]», «[[Вясёлка (часопіс)|Вясёлка]]», «[[Няміга літаратурная]]» і інш. '''Кнігі:''' * Чакаю першы снег. Вершы (2011) * Там, у светлых барах. Вершы. Прадмова [[Віктар Анатолевіч Шніп|Віктара Шніпа]] (2012) * Белы бераг. Лірыка. Прадмова [[Генадзь Пашкоў|Генадзя Пашкова]] (2016) * Апельсін. Вершы для дзяцей (2019) * Рамонкі на асфальце. Вершы для дашкольнікаў (2018) * Вясковыя вакацыі. Вершы і апявяданні. Для малодшага і сярэдняга школьнага ўзросту (2021) * Андрэйкава лета. Апявяданні (2022) * Кніга перакладаў «Радка жівога пілігрымы» (2018) == Узнагароды == * Лаўрэат літаратурнага конкурса Саюза пісьменнікаў Беларусі, прысвечаны 100-годдзю [[Алесь Бачыла|Алеся Бачылы]] «Радзіма мая дарагая» (2018) * Лаўрэат Еўразійскай міжнароднай прэміі (2019) == Літаратура == * Дземідовіч Т. Пра кнігу І.Фраловай «Вясковыя вакацыі» // Нёман, 2022, № 4 * Тулупава І. Рэцэпт пекла занудства // Літаратура і мастацтва, 2022-02-4 == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/watch?v=TK_XXkdCwps Іна Фралова. Дыялогі пра культуру] * [https://www.youtube.com/watch?v=h2miGYQ9rYo Іна Фралова. Суразмоўцы] * [https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=23479 Іна Фралова на Kamunikat]{{Недаступная спасылка}} * [https://knihi.com/Ina_Fralova/ Іна Фралова на Беларускай палічцы] * [https://www.sb.by/articles/ne-byvae-zhytstsya-na-charnavik.html Не бывае жыцця на чарнавік] // Беларусь сегодня, 2022-07-12 {{DEFAULTSORT:Фралова Іна Мікалаеўна}} [[Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] lfq7esh8kglkmco45kxx8vd3o5r47ug 0 726493 5174235 5154520 2026-08-01T16:43:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174235 wikitext text/x-wiki {{Картка:Аўтамабіль | назва = Peugeot 3008 II (P84) | выява = 2017-03-07 Geneva Motor Show 0969.JPG | вытворца = [[Peugeot]] | заводы = | выпуск = {{гады аўтамабіля|2016|2023}} | тып кузава = | даўжыня = | шырыня = | вышыня = | колавая база = | папярэднік = [[Peugeot 3008 I]] | пераемнік = [[Peugeot 3008 III]] | звязаныя = [[Peugeot 5008 II|Peugeot 5008]], [[Opel Grandland]], [[Citroën C5 Aircross]] | вікісховішча = Peugeot 3008 B }} '''Peugeot 3008 II ''(P84)''''' — [[Красовер (тып аўтамабіля)|красовер]] маркі [[Peugeot]], другое пакаленне мадэлі [[Peugeot 3008|3008]]. Выпускаўся з [[2016]] па [[2023]] год. «[[Еўрапейскі аўтамабіль года]]—[[2017]]»<ref name="caroftheyear">{{cite web |url = https://www.caroftheyear.org/winners/2017/index.php |title = Car of the Year 2017: Peugeot 3008, a winning formula |date = 2017-01-11 |work = caroftheyear.org |accessdate = 2022-11-27 |language = en |archive-date = 21 кастрычніка 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20171021000536/http://www.caroftheyear.org/winners/2017/index.php |url-status = dead }}</ref>. == Агляд == Распрацаваны пад кіраўніцтвам {{нп3|Жыль Відаль|Жыля Відаля|en|Gilles Vidal}}<ref>{{cite web |url = https://www.largus.fr/actualite-automobile/design-peugeot-2010-2020-les-annees-gilles-vidal-10377399.html |title = Design Peugeot (2010 - 2020) : les années Gilles Vidal |date = 2020-07-28 |work = largus.fr |accessdate = 2022-11-27 |language = fr }}</ref>. Аўтарам знешняга аблічча з’яўляецца Себасцьен Крыке, над дызайнам інтэр’ера працавалі Гіём Даніэль, Дэм’ен Дэберд, Бертран Рапатэль<ref>{{cite web |author = Romain Bucaille |url = https://www.behance.net/gallery/46106561/Peugeot-3008-5008-The-Making-Of |title = Peugeot 3008 & 5008 - The Making Of |date = 2016-12-13 |publisher = behance.net |accessdate = 2022-11-27 |language = en }}</ref>. Стылістычным правобразам стаў канцэпт-кар [[Peugeot Quartz]] паказаны ў 2014 годзе на [[Парыжскі аўтасалон|Парыжскім аўтасалоне]]<ref> {{cite news |url = https://www.abw.by/novosti/industry/177797 |title = Peugeot Quartz: 500-сильный гибридный “монстр”! |date = 2014-09-23 |publisher = abw.by |accessdate = 2022-11-27 |language = ru }} </ref>. Серыйная мадэль была прадстаўлена на Парыжскім аўтасалоне ў верасні 2016 года<ref name="europe.autonews.com-2016-05-23"> {{cite news |url = https://europe.autonews.com/article/20160523/ANE/160529974/peugeot-gives-the-3008-a-radical-restyling |title = Peugeot gives the 3008 a radical restyling |date = 2016-05-23 |publisher = europe.autonews.com |accessdate = 2022-11-27 |language = en }} </ref>. === Экстэр’ер === {{multiple image | зона = left | кірунак = vertical | загаловак = Peugeot 3008 (2016–2020) | выява1 = Peugeot 3008 BlueHDi 180 EAT8 GT (II) – Frontansicht, 25. November 2018, Düsseldorf.jpg | шырыня1 = 220 | подпіс1 = са святлодыёднымі фарамі | выява2 = 2017 Peugeot 3008 (P84 MY18) Active wagon (2018-03-13) 01.jpg | шырыня2 = 220 | подпіс2 = з галагеннымі фарамі | выява3 = 2017 Peugeot 3008 (P84 MY18) Active wagon (2018-03-13) 02.jpg | шырыня3 = 220 }} У адрозненне ад мінівэнападобнага папярэдніка, другое пакаленне атрымала форму тыповага красовера з доўгім плоскім капотам і вертыкальнай пярэдняй часткай<ref name="europe.autonews.com-2016-05-23"/>. Даўжыня складае 4447 мм, шырыня — 1841 мм, вышыня — 1620—1624 мм. Колавая база — 2675 мм<ref name="it.motor1.com-2021-12-17"/>. Для машыны прапаноўваліся два варыянты дызайну пярэдняй часткі. Фары з галагеннымі лямпамі маюць большае па плошчы шкло, а версіі з лінзаваным святлодыёдным падсвятленнем маюць у ніжняй частцы фар выраз пад цыпель у бамперы. {{multiple image | зона = rigth | кірунак = vertical | загаловак = Рэстайлінгавы Peugeot 3008 (2020–2023) | выява1 = 2021 Peugeot 3008 B Hybrid4 1X7A0141.jpg | шырыня1 = 220 | выява2 = 2021 Peugeot 3008 B Hybrid4 1X7A0147.jpg | шырыня2 = 220 }} У верасні [[2020]] года красовер быў абноўлены. Адным з найбольш характэрных элементаў новага стылю сталі вертыкальныя святлодыёдныя падфарнікі, якія служаць як дзённыя хадавыя агні і сігналы павароту. На масцы з’явіліся лічбы з абазначэннем мадэлі. Памянялася рашотка, якая не мае рамкі і аптычна пашыраецца на бампер ніжэй фар. Самі фары цяпер маюць аднолькавую форму ва ўсіх кампектацыях, хоць святлодыёднае блізкае святло па-ранейшаму не ўваходзіць у стандартнае абсталяванне. Цалкам святлодыёдныя фары з функцыяй асвятлення паваротаў даступны пачынаючы з версій сярэдняга ўзроўню. Ззаду 3008 абнавіліся заднія ліхтары, якія сталі таніраванымі і кожны з трох блокаў складаецца з трох вузкіх вертыкальных святлодыёдных палос<ref name="autoweek.nl-2020-09-11">{{cite web |url = https://www.autoweek.nl/autonieuws/artikel/facelift-friday-peugeot-3008-5008/ |title = Facelift friday: Peugeot 3008/5008 |date = 2020-09-11 |work = autoweek.nl |accessdate = 2022-11-27 |language = nl }}</ref>. У жніўні [[2022]] года з-за недахопу кампанентаў, выкліканага {{нп3|Глабальны дэфіцыт чыпаў|дэфіцытам паўправаднікоў|en|2020–present global chip shortage}}, на машыны камплектацый ''Active'', ''Active Pack'' і ''Allure'' сталі ўсталёўваць заднія ліхтары дарэстайлінгавых версій<ref>{{cite news |url = https://www.largus.fr/actualite-automobile/peugeot-3008-et-5008-retour-des-anciens-feux-arriere-de-la-phase-1-11041390.html |title = Peugeot 3008 et 5008. Retour des anciens feux arrière de la phase 1 |date = 2022-09-25 |publisher = largus.fr |accessdate = 2022-11-27 |language = fr }}</ref>. Базавы колер кузава — «Bleu Celebes». З даплату 800 еўра даступныя «Noir Perla Nera», «Gris Artense» і «Gris Platinium», за 950 еўра «Bleu Vertigo», «Blanc Nacré» і «Rouge Ultimate»<ref name="autoweek.nl-2021-01-30"/>. === Інтэр’ер === [[Файл:Peugeot 3008 BlueHDi 150 Allure (II) – Innenraum, 2. Dezember 2017, Düsseldorf.jpg|thumb|Пярэдняя панэль (камплектацыя ''Allure'')]] Салон красовера пабудаваны паводле архітэктуры ''i-Cockpit''. Панэль прыбораў — лічбавая (дыяганаль 12,3 цалі), прыўзнята над верхняй часткай пярэдняй панэлі. Руль пры гэтым ссунуты ніжэй. У цэнтры пярэдняй панэлі размешчана мультымедыйная сістэма з сэнсарным дысплеем. Кнопкі кіравання клімат-кантролем, аўдыёсістэмай, навігатарам, тэлефонам, наладамі і праграмамі выкананы ў выглядзе «клавіш піяніна». Блок клавіш двухузроўневы: кнопкі верхняга яруса адказваюць за навігацыю па меню медыясістэмы, клавішы ў ніжнім шэрагу актывуюць падаграванне шкла, рэцыркуляцыю і цэнтральны замок<ref>{{cite web |author = Fabio Gemelli |url = https://it.motor1.com/news/671300/nuova-peugeot-3008-interni-evoluzione/ |title = Peugeot 3008: come sono cambiati gli interni del SUV in 15 anni? |date = 2023-06-12 |work = it.motor1.com |accessdate = 2023-06-16 |language = it}}</ref>. Базавай камплектацыяй для Peugeot 3008 з’яўляецца версія ''Active''. Іншыя ўзроўні аздаблення: ''Active Pack'', ''Allure'', ''Allure Pack'' і ''GT''. Для карпаратыўных заказчыкаў прапануюцца ''Blue Lease Active'', ''Blue Lease Allure'' і ''Blue Lease GT''. Peugeot 3008 ужо ў базавым варыянце ''Active'' мае лічбавую прыборную панэль і шматфункцыянальнае рулявое кола. Сядзенні абшытыя камбінацыяй чорнай і шэрай тканіны з аранжавым радком. Панэлі дзвярэй і пярэдняя панэль маюць дэкаратыўныя молдынгі пад карбон і акцэнтныя молдынгі выкананыя пад алюміній. Адным з элементаў, якія выдаюць базавую версію, з’яўляецца 8-цалёвы сэнсарны экран. У даражэйшых камплектацый гэты экран мае памер 10 цаляў. Для кіравання тэмпературай у салоне Active мае клімат-кантроль. На ''Active'' няма навігацыі, аднак даступны лічбавыя радыёстанцыі праз {{нп3|Digital Audio Broadcasting|DAB+|en|Digital Audio Broadcasting}}, а смартфон можна падлучыць праз [[Bluetooth]] для званкоў і струменевай перадачы музыкі. Apple CarPlay і Android Auto не ўключаны, гэтыя функцыі даступныя толькі ў пакеце ''Active Pack''<ref name="autoweek.nl-2021-01-30">{{cite web |url = https://www.autoweek.nl/autonieuws/artikel/back-to-basics-peugeot-3008/ |title = Back to basics: Peugeot 3008 |date = 2021-01-30 |work = autoweek.nl |accessdate = 2022-11-27 |language = nl }}</ref>. Пасля мадэрнізацыі 2020 года цэнтральная кансоль атрымала новы 10-цалёвы экран медыясістэмы. Лічбавая дошка прыбораў таксама была крыху перапрацавана, з’явілася больш магчымасцей для персаналізацыі<ref name="autoweek.nl-2020-09-11"/>. У салоне 5 месцаў, у якасці сямімесцавай версіі выступае роднасны [[Peugeot 5008 II|Peugeot 5008]]<ref name="whatcar.com-2022-01-25-practicality"> {{cite web |url = https://www.whatcar.com/news/peugeot-3008-vs-peugeot-5008-practicality/n24208 |title = Peugeot 3008 vs Peugeot 5008: practicality |date = 2022-01-25 |work = whatcar.com |accessdate = 2022-11-27 |language = en }} </ref>. [[Файл:The trunkroom of Peugeot 3008 GT Line DEBUT EDITION (ABA-P845G01).jpg|thumb|Багажнік]] Аб’ём багажнага аддзялення складае 520 літраў, а пры складзеных задніх сядзеннях 1482 літраў. У гібрыднай мадыфікацыі з-за электрычнай часткі губляецца каля 120 літраў — аб’ём зменшыўся да 395 л (1357 л пры складзеных сядзеннях). Карысная даўжыня багажніка пры складзеных сядзеннях дасягае 1600 мм, вышыня парога пагрузкі — 700 мм<ref name="it.motor1.com-2021-12-17">{{cite web |author = Filippo Einaudi |url = https://it.motor1.com/news/555154/peugeot-3008-dimensioni-bagagliaio/ |title = Peugeot 3008, dimensioni e bagagliaio del SUV compatti |date = 2021-12-17 |work = it.motor1.com |accessdate = 2022-11-27 |language = it }}</ref>. Для перавозкі яшчэ даўжэйшых грузаў можна скласці не толькі задняе сядзенне, але і спінку пярэдняга. У спінцы задняга шэрагу прадугледжаны невялікі люк для доўгіх прадметаў. На багацейшых камплектацыях дзверы багажніка маюць электрапрывад. === Рухавікі === ==== Бензінавыя ==== ;1.2 PureTech {|class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- !style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" colspan="2" | !style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" colspan="6" | 1.2 PureTech 130 |- ! colspan="2" | Гады выпуску | colspan="2" | 10.2016-07.2018 | colspan="2" | 07.2018-06.2019 | 06.2019-11.2023 | 06.2019-07.2023 |- ! colspan="2" | Код рухавіка | colspan="6" | HN05 |- ! colspan="2" | Рухавік | colspan="6" | бензінавы, 3-цыліндравы, радны, з турбанаддзіманнем |- ! colspan="2" | Аб’ём | colspan="6" | 1199 см³ |- ! colspan="2" | Магутнасць | colspan="6" | 96 кВт (130 к.с.) пры 5500 аб/хв |- ! colspan="2" | Макс. круцільны момант | colspan="6" | 230 Н·м пры 1750 аб/хв |- ! colspan="2" | Каробка перадач | 6-ступеньчатая, механічная | 6-ступеньчатая, аўтаматычная | 6-ступеньчатая, механічная | 8-ступеньчатая, аўтаматычная | 6-ступеньчатая, механічная | 8-ступеньчатая, аўтаматычная |- ! colspan="2" | Прывад | colspan="6" | пярэдні |- ! colspan="2" | Падрыхтаваная маса | 1325 кг | 1345 кг | 1395 кг | 1395 кг | 1395 кг | 1395 кг |- ! colspan="2" | Дазволеная маса | 1910 кг | 1930 кг | 1910 кг | 1940 кг | 1910 кг | 1940 кг |- ! colspan="2" | Макс. хуткасць | 188 км/г | 188 км/г | 188 км/г | 188 км/г | 188 км/г | 197 км/г |- ! colspan="2" | Паскарэнне ад 0 да 100 км/г | 10,8 с | 10,5 с | 9,5 с | 9,7 с | 9,5 с | 9,7 с |- ! rowspan=3 | Расход паліва<br />(NEDC) ! горад | 6,0-6,4 л/100 км | 6,3 л/100 км | 6,1 л/100 км | 6,0 л/100 км | 5,8-6,2 л/100 км | 5,6-5,8 л/100 км |- ! шаша | 4,5-4,9 л/100 км | 4,7 л/100 км | 4,7-4,8 л/100 км | 4,7 л/100 км | 4,3-4,6 л/100 км | 4,5-4,7 л/100 км |- ! сярэдні | 5,1-5,4 л/100 км | 5,3 л/100 км | 5,2-5,3 л/100 км | 5,2 л/100 км | 5,0-5,2 л/100 км | 4,9-5,1 л/100 км |- ! colspan="2" | [[Еўра (экалагічны стандарт)|Экалагічны клас]] | colspan="2" | Euro 6b | colspan="2" | Euro 6d-TEMP | colspan="2" | Euro 6d-ISC |- ! colspan="2" | Выкіды CO₂ | 117-124 г/км | 120 г/км | 119-120 г/км | 118 г/км | 114-118 г/км | 112-116 г/км |- |} ;1.6 THP [[Файл:The engine room of Peugeot 3008 GT Line DEBUT EDITION (ABA-P845G01).jpg|thumb|1.6 THP]] {|class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- !style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" colspan="2" | !style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" | 1.6 THP 165 |- ! colspan="2" | Гады выпуску | 10.2016-07.2018 |- ! colspan="2" | Код рухавіка | 5G02 |- ! colspan="2" | Рухавік | бензінавы, 4-цыліндравы, радны,<br /> з турбанаддзіманнем |- ! colspan="2" | Аб’ём | 1598 см³ |- ! colspan="2" | Магутнасць | 121 кВт (165 к.с.) пры 6000 аб/хв |- ! colspan="2" | Макс. круцільны момант | 240 Н·м пры 1400 аб/хв |- ! colspan="2" | Каробка перадач | 6-ступеньчатая, аўтаматычная |- ! colspan="2" | Прывад | пярэдні |- ! colspan="2" | Падрыхтаваная маса | 1375 кг |- ! colspan="2" | Дазволеная маса | 1950 кг |- ! colspan="2" | Макс. хуткасць | 206 км/г |- ! colspan="2" | Паскарэнне ад 0 да 100 км/г | 8,9 с |- ! rowspan=3 | Расход паліва<br />(NEDC) ! горад | 7,3-7,6 л/100 км |- ! шаша | 4,8-5,1 л/100 км |- ! сярэдні | 5,8-6,0 л/100 км |- ! colspan="2" | Экалагічны клас | Euro 6b |- ! colspan="2" | Выкіды CO₂ | 129-136 г/км |- |} ;1.6 PureTech {|class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- !style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" colspan="2" | !style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" colspan="2" | 1.6 PureTech 180 |- ! colspan="2" | Гады выпуску | 07.2018-07.2020 | 01.2021-07.2021 |- ! colspan="2" | Код рухавіка | colspan="2" | 5G06 |- ! colspan="2" | Рухавік | colspan="2" | бензінавы, 4-цыліндравы, радны,<br /> з турбанаддзіманнем |- ! colspan="2" | Аб’ём | colspan="2" | 1598 см³ |- ! colspan="2" | Магутнасць | colspan="2" | 133 кВт (181 к.с.) пры 5500 аб/хв |- ! colspan="2" | Макс. круцільны момант | colspan="2" | 250 Н·м пры 1650 аб/хв |- ! colspan="2" | Каробка перадач | colspan="2" | 8-ступеньчатая, аўтаматычная |- ! colspan="2" | Прывад | colspan="2" | пярэдні |- ! colspan="2" | Падрыхтаваная маса | 1505 кг | 1504 кг |- ! colspan="2" | Дазволеная маса | colspan="2" | 1970 кг |- ! colspan="2" | Макс. хуткасць | 219 км/г | 222 км/г |- ! colspan="2" | Паскарэнне ад 0 да 100 км/г | colspan="2" | 8,0 с |- ! rowspan=3 | Расход паліва<br />(NEDC) ! горад | 7,2 л/100 км | 6,5 л/100 км |- ! шаша | 4,9 л/100 км | 4,8 л/100 км |- ! сярэдні | 5,8 л/100 км | 5,4 л/100 км |- ! colspan="2" | Камбініраваны расход паліва (WLTP) | | 6,8 л/100 км |- ! colspan="2" | Экалагічны клас | Euro 6d-TEMP | Euro 6d-ISC-FCM |- ! colspan="2" | Выкіды CO₂ | 131 г/км | 124 г/км |- |} ==== Дызельныя ==== ;1.5 BlueHDi {|class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" colspan="2" | ! style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" colspan="5" | 1.5 BlueHDi 130 |- ! colspan="2" | Гады выпуску | 10.2017-11.2017 | 11.2017-08.2020 | 03.2018-08.2020 | 01.2021-06.2022 | 01.2021-11.2023 |- ! colspan="2" | Код рухавіка | colspan="5" | YH01 |- ! colspan="2" | Рухавік | colspan="5" | дызельны, 4-цыліндравы, радны, з турбанаддзіманнем |- ! colspan="2" | Аб’ём | colspan="5" | 1499 см³ |- ! colspan="2" | Магутнасць | colspan="5" | 96 кВт (131 к.с.) пры 3750 аб/хв |- ! colspan="2" | Макс. круцільны момант | colspan="5" | 300 Н·м пры 1750 аб/хв |- ! colspan="2" | Каробка перадач | colspan="2" | 6-ступеньчатая, механічная | 8-ступеньчатая, аўтаматычная | 6-ступеньчатая, механічная | 8-ступеньчатая, аўтаматычная |- ! colspan="2" | Прывад | colspan="5" | пярэдні |- ! colspan="2" | Падрыхтаваная маса | colspan="2" | 1492 кг | 1505 кг | colspan="2" | 1504 кг |- ! colspan="2" | Дазволеная маса | colspan="2" | 1980 кг | 2000 кг | 1980 кг | 2000 кг |- ! colspan="2" | Макс. хуткасць | colspan="4" | 192 км/г | 189 км/г |- ! colspan="2" | Паскарэнне ад 0 да 100 км/г | colspan="2" | 10,8 с | 11,5 с | 10,8 с | 11,5 с |- ! rowspan=3 | Расход паліва<br />(NEDC) ! горад | 4,6 л/100 км | 4,4-4,8 л/100 км | 4,1-4,5 л/100 км | 4,4 л/100 км | 4,4 л/100 км |- ! шаша | 3,8 л/100 км | 3,6-3,9 л/100 км | 3,7-4,0 л/100 км | 3,6 л/100 км | 3,7 л/100 км |- ! сярэдні | 4,1 л/100 км | 3,8-4,3 л/100 км | 3,8-4,1 л/100 км | 3,9 л/100 км | 4,0 л/100 км |- ! colspan="2" | Камбініраваны расход паліва (WLTP) | colspan="3" | | 5,0 л/100 км | 5,1-5,5 л/100 км |- ! colspan="2" | Паліўная сістэма | colspan="5" | Common Rail |- ! colspan="2" | Сістэма выпуску | colspan="5" | Каталізатар SCR з DPF |- ! colspan="2" | [[Еўра (экалагічны стандарт)|Экалагічны клас]] | Euro 6b | Euro 6d-TEMP | Euro 6d-TEMP | colspan="2" | Euro 6d-ISC-FCM |- ! colspan="2" | Выкіды CO₂ | 107 г/км | 101-111 г/км | 101-109 г/км | colspan="2" | 104 г/км |- |} У [[2020]] годзе Peugeot 3008 1.5 BlueHDI 130 з аўтаматычнай каробкай перадач быў даследаваны па праграме [[Green NCAP]]. Па выніках тэстаў аўтамабіль атрымаў агульную адзнаку 2,5 зоркі з 5<ref>{{cite web |title = Green NCAP assessment of the Peugeot 3008 1.5 BlueHDI 130 diesel 4x2 automatic |url = https://www.greenncap.com/assessments/peugeot-3008-2020-0043/ |work = greenncap.com |year = 2020}}</ref>: * індэкс чысціні выхлапу — 4,3/10; * індэкс энергетычнай эфектыўнасці — 5,3/10; * індэкс парніковых газаў — 2,8/10. ;1.6 BlueHDi {|class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" colspan="2" | ! style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" colspan="2" | 1.6 BlueHDi 120 |- ! colspan="2" | Гады выпуску | 10.2016-10.2017 | 10.2016-02.2018 |- ! colspan="2" | Код рухавіка | colspan="2" | BH01 |- ! colspan="2" | Рухавік | colspan="2" | дызельны, 4-цыліндравы, радны, з турбанаддзіманнем |- ! colspan="2" | Аб’ём | colspan="2" | 1560 см³ |- ! colspan="2" | Магутнасць | colspan="2" | 88 кВт (120 к.с.) пры 3500 аб/хв |- ! colspan="2" | Макс. круцільны момант | colspan="2" | 300 Н·м пры 1750 аб/хв |- ! colspan="2" | Каробка перадач | 6-ступеньчатая, механічная | 6-ступеньчатая, аўтаматычная |- ! colspan="2" | Прывад | colspan="2" | пярэдні |- ! colspan="2" | Падрыхтаваная маса | 1375 кг | 1390 кг |- ! colspan="2" | Дазволеная маса | 1970 кг | 1990 кг |- ! colspan="2" | Макс. хуткасць | 189 км/г | 185 км/г |- ! colspan="2" | Паскарэнне ад 0 да 100 км/г | 11,2 с | 11,6 с |- ! rowspan=3 | Расход паліва<br />(NEDC) ! горад | 4,7 л/100 км | 4,7 л/100 км |- ! шаша | 3,5 л/100 км | 3,9 л/100 км |- ! сярэдні | 4,0 л/100 км | 4,2 л/100 км |- ! colspan="2" | Паліўная сістэма | colspan="3" | Common Rail |- ! colspan="2" | Сістэма выпуску | colspan="3" | Каталізатар SCR з DPF |- ! colspan="2" | [[Еўра (экалагічны стандарт)|Экалагічны клас]] | colspan="2" | Euro 6b |- ! colspan="2" | Выкіды CO₂ | 104 г/км | 108 г/км |- |} ;2.0 BlueHDi {|class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" colspan="2" | ! style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" | 2.0 BlueHDi 150 ! style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" colspan="2" | 2.0 BlueHDi 180 |- ! colspan="2" | Гады выпуску | 10.2016-02.2018 | 10.2016-11.2017 | 11.2017-08.2020 |- ! colspan="2" | Код рухавіка | AH01 | AH02 | AH01 |- ! colspan="2" | Рухавік | colspan="3" | дызельны, 4-цыліндравы, радны, з турбанаддзіманнем |- ! colspan="2" | Аб’ём | colspan="3" | 1997 см³ |- ! colspan="2" | Магутнасць | 110 кВт (150 к.с.) пры 4000 аб/хв | 133 кВт (180 к.с.) пры 3750 аб/хв | 130 кВт (177 к.с.) пры 3750 аб/хв |- ! colspan="2" | Макс. круцільны момант | 370 Н·м пры 2000 аб/хв | 400 Н·м пры 2000 аб/хв | 400 Н·м пры 2000 аб/хв |- ! colspan="2" | Каробка перадач | 6-ступеньчатая, механічная | 6-ступеньчатая, аўтаматычная | 8-ступеньчатая, аўтаматычная |- ! colspan="2" | Прывад | colspan="3" | пярэдні |- ! colspan="2" | Падрыхтаваная маса | 1500 кг | 1540 кг | 1555 кг |- ! colspan="2" | Дазволеная маса | 2050 кг | 2090 кг | 2090 кг |- ! colspan="2" | Макс. хуткасць | 207 км/г | 211 км/г | 208 км/г |- ! colspan="2" | Паскарэнне ад 0 да 100 км/г | 9,6 с | 8,9 с | 9,0 с |- ! rowspan=3 | Расход паліва<br />(NEDC) ! горад | 5,1 л/100 км | 5,5 л/100 км | 5,3 л/100 км |- ! шаша | 4,0 л/100 км | 4,4 л/100 км | 4,7 л/100 км |- ! сярэдні | 4,4 л/100 км | 4,8 л/100 км | 4,9 л/100 км |- ! colspan="2" | Паліўная сістэма | colspan="3" | Common Rail |- ! colspan="2" | Сістэма выпуску | colspan="3" | Каталізатар SCR з DPF |- ! colspan="2" | [[Еўра (экалагічны стандарт)|Экалагічны клас]] | colspan="2" | Euro 6b | Euro 6d-TEMP |- ! colspan="2" | Выкіды CO₂ | 114 г/км | 124 г/км | 129 г/км |- |} ==== Гібрыдныя ==== Plug-in-гібрыды прапануюцца ў дзвюх версіях: пярэднепрываднай ''HYBRID'' магутнасцю 225 к.с. і паўнапрываднай ''HYBRID4'' магутнасцю 300 к.с. Розніца ў магутнасці абумоўлена не толькі наяўнасцю дадатковага электрарухавіка для прываду задніх колаў, але і варыяцыяй бензінавага рухавіка, які ў першым выпадку выдае 181 к.с., у другім — 200 к.с. Пад заднімі сядзеннямі ўсталявана батарэя ёмістасцю 13,2 кВт·г, якой хапае на 50 км прабегу выключна на электрычнай цязе. Максімальная хуткасць руху ў такім рэжыме — 135 км/г. Зарадка акумулятара займае ад 7 гадзін да 1 гадзіны 45 хвілін у залежнасці ад тыпу зараднай прылады<ref name="abw.by-2018-09-24"> {{cite web |url = https://www.abw.by/novosti/industry/206515 |title = 300 лошадиных сил и средний расход 2,1 литра на "сотню": Peugeot 3008 получил гибридную установку |date = 2018-09-24 |publisher = abw.by |accessdate = 2022-11-27 |language = ru }} </ref>. З-за наяўнасці батарэі, паліўны бак гібрыднай версіі меншы на 10 літраў<ref name="whatcar.com-2022-01-25-practicality"/>. У 2023 годзе Peugeot замест мадыфікацыі ''1.2 PureTech 130 EAT8'' вывеў на рынак {{нп3|мяккі гібрыд||en|Mild hybrid}}. Аснову сілавой устаноўкі складае мадэрнізаваны рухавік ''1.2 PureTech'', які працуе па цыкле Мілера і абсталяваны турбанагнятальнікам са зменнай геаметрыяй. Шасціступеньчатая аўтаматычная каробка перадач з падвойным счапленнем і абсталяваная электрарухавіком, інвертарам і блокам кіравання. Электраматор на разгоне дае дадатковую магутнасць. Пры запаволенні рухавік працуе як генератар, які зараджае акумулятар ёмістасцю 432 Вт·г. Дзякуючы размяшчэнню батарэі пад левым пярэднім сядзеннем, умяшчальнасць багажніка ў параўнанні з бензінавымі версіямі не змянілася<ref> {{cite web |url = https://www.motor1.com/news/652725/peugeot-3008-5008-mild-hybrid/ |title = 2024 Peugeot 3008 And 5008 Go Mild Hybrid To Cut Fuel Consumption By 15 Percent |date = 2023-02-16 |work = motor1.com |accessdate = 2023-04-13 |language = en }} </ref>. {|class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- !style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" | !style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" | 1.2 HYBRID 136 !style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" | 1.6 HYBRID 225 !style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" | 1.6 HYBRID4 300 |- ! Гады выпуску | 04.2023-11.2023 | 02.2020-07.2023 | 01.2020-07.2023 |- ! Сілавая ўстаноўка | бензінавы рухавік з турбанаддзіманнем ''HN09'' (Р3, 1199 см³, 100 кВт/136 к.с., 230 Н·м)<br />+ электраматор (15 кВт/21 к.с., 51 Н·м) | бензінавы рухавік з турбанаддзіманнем ''5G06'' (Р4, 1598 см³, 133 кВт/181 к.с., 300 Н·м)<br />+ электраматор (81 кВт/110 к.с., 320 Н·м) | бензінавы рухавік з турбанаддзіманнем ''5G06'' (Р4, 1598 см³, 147 кВт/200 к.с., 300 Н·м)<br />+ 2 электраматоры (81 кВт/110 к.с., 320 Н·м і 83 кВт/113 к.с., 166 Н·м) |- ! Магутнасць | 100 кВт (136 к.с.) пры 5500 аб/хв | 165 кВт (225 к.с.) пры 6000 аб/хв | 220 кВт (300 к.с.) пры 6000 аб/хв |- ! Макс. круцільны момант | 230 Н·м пры 1750 аб/хв | 360 Н·м пры 3000 аб/хв | 520 Н·м пры 3000 аб/хв |- ! Каробка перадач | 6-ступеньчатая, аўтаматычная | 8-ступеньчатая, аўтаматычная | 8-ступеньчатая, аўтаматычная |- ! Прывад | пярэдні | пярэдні | поўны |- ! Падрыхтаваная маса | 1553 кг | 1835 кг | 1915 кг |- ! Дазволеная маса | 2050 кг | 2270 кг | 2330 кг |- ! Макс. хуткасць | 200 км/г | 225 км/г | 240 км/г |- ! Паскарэнне ад 0 да 100 км/г | 10,0 с | 8,7 с | 5,9 с |- ! Камбініраваны расход паліва (WLTP) | 5,6 л/100 км | 1,3 л/100 км | 1,3 л/100 км |- ! [[Еўра (экалагічны стандарт)|Экалагічны клас]] | Euro 6d-ISC-FCM | Euro 6d | Euro 6d |- ! Выкіды CO₂ | 126 г/км | 35 г/км | 35 г/км |- |} === Шасі === У аснове красовера ляжыць модульная платформа {{нп5|Платформа PSA EMP2|EMP2|en|EMP2 platform}}. Падвеска: спераду — McPherson, ззаду — паўзалежная бэлька. Тармазы — дыскавыя на ўсіх колах, абсталяваныя ABS і EBD. Рулявы механізм — з адаптыўным электраўзмацняльнікам і зменным перадатачным стасункам. Базавыя бензінавыя і дызельныя версіі стандартна абсталёўваюцца 6-ступеньчатай механічнай каробкай перадач. Бензінавыя мадыфікацыі малой магутнасці атрымалі 6-ступеньчатую аўтаматычную каробку ''AT6'' ([[Aisin]] TF-70SC), дызельныя — ''AM6'' (Aisin TF-80SC). Больш магутныя бензінавыя мадэлі маюць 8-ступеньчаты аўтамат ''EAT8'' (Aisin TG80LS), дызельныя — ''AMN8'' (Aisin TG-81SC). Прывад — пярэдні. Поўны стандартна не прапануецца, аднак усталявана сістэма ''Advanced Grip Control'' з некалькімі рэжымамі працы кіруючай электронікі, якая змяняе налады супрацьбуксовачнай сістэмы. Кіроўца можа выбіраць паміж рэжымамі «нармальны», «снег», «гразь» або «пясок». Таксама ўсталяваны асістэнт кратання ў гару. Версія ''Hybrid4'' мае прывад на ўсе колы дзякуючы гібрыднай сілавой устаноўцы, у склад якой уваходзіць бензінавы турбарухавік і два электраматоры (па адным на кожную вось) і 8-ступеньчаты аўтамат з мокрай шматдыскавай муфтай замест гідратрансфарматара. Прадугледжаны некалькі рэжымаў руху: ''Zero Emission'' (толькі пярэдні электраматор), ''Hybrid'', ''Sport'' (максімальная дынаміка), ''4WD'' (актывацыя поўнага прывада). Для ўсталявання электраматора на задняй восі была выкарыстана шматрычагавая падвеска замест стандартнай паўзалежнай<ref name="abw.by-2018-09-24"/>. Дарожны прасвет складае 219 мм<ref name="it.motor1.com-2021-12-17"/>. Вытворца абмяжоўвае камплектацыю ''Active'' 17-цалёвымі коламі (215/65R17)<ref name="autoweek.nl-2021-01-30"/>. Для багацейшых версій таксама даступныя колы 18 і 19 цаляў. === Бяспека === У пакет сістэм бяспекі стандартнай камплектацыі ўваходзяць сістэма аўтаномнага экстраннага тармажэння, функцыя кантролю збліжэння, папярэджанне аб выхадзе з паласы руху і распазнанне дарожных знакаў<ref name="autoweek.nl-2021-01-30"/>. {{Euro NCAP |аўтамабіль = Peugeot 3008 1,6 Hdi Active |год = 2016 |спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/peugeot/3008/5008/26581 |зоркі = 5 |дарослыя_балы = 32,9 |дарослыя_працэнт = 86 |дзеці_балы = 42,0 |дзеці_працэнт = 85 |пешаходы_балы = 28,2 |пешаходы_працэнт = 67 |асістэнты_балы = 7 |асістэнты_працэнт= 58 }} == Узнагароды == * «[[Еўрапейскі аўтамабіль года]]—2017»<ref name="caroftheyear"/>; * [[Red Dot|Red Dot Award]]—2017<ref>{{cite web |url = https://www.red-dot.org/project/peugeot-3008-11551-11548 |title = Red Dot Design Award: Peugeot 3008 |date = |work = red-dot.org |accessdate = 2022-11-27 |language = en |url-status = dead }}</ref>. == Вытворчасць == Вытворчасць Peugeot 3008 другога пакалення пачалася ў чэрвені [[2016]] года на заводзе ў [[Сашо]] ([[Францыя]])<ref name="europe.autonews.com-2017-07-21">{{cite web |url = https://europe.autonews.com/article/20170721/CUTAWAY01/170719950/suppliers-to-the-new-peugeot-3008 |title = Suppliers to the new Peugeot 3008 |date = 2017-07-21 |work = europe.autonews.com |accessdate = 2022-11-27 |language = en }}</ref>. [[Файл:Peugeot, Paris Motor Show 2018, Paris (1Y7A1723).jpg|thumb|Пярэдняя маска. Стэнд кампаніі {{нп3|Plastic Omnium|Plastic Omnium|en|Plastic Omnium}} на Парыжскім аўтасалоне 2018 года]] У ліку пастаўшчыкоў кампанентаў<ref name="europe.autonews.com-2017-07-21"/>: {{кал|2}} * {{нп5|Delfingen|Delfingen|de|Delfingen}} * {{нп5|Faurecia|Faurecia|en|Faurecia}} * {{нп5|Brose Fahrzeugteile|Brose|en|Brose Fahrzeugteile}} * {{нп5|Asahi Glass|AGC Automotive|en|AGC Inc.}} * {{нп5|Dayco|Dayco|en|Dayco}} * {{нп5|Diehl Metall|Diehl|en|Diehl Metall}} * {{нп5|Inteva Products|Inteva Products|en|Inteva Products}} * {{нп5|Federal-Mogul|Federal-Mogul|en|Federal-Mogul}} * {{нп5|Gestamp|Gestamp|en|Gestamp}} * {{нп5|Webasto|Webasto|en|Webasto}} * Lydall Gerhardi * WR Controls * {{нп5|SKF|SKF|en|SKF}} * {{нп5|Kongsberg Automotive|Kongsberg Automotive|en|Kongsberg Automotive}} * {{нп5|Voestalpine|Voestalpine|en|Voestalpine}} * {{нп5|JTEKT|JTEKT|en|JTEKT}} * {{нп5|Automotive Lighting|Automotive Lighting|en|AL-Automotive Lighting}} * {{нп5|Cooper-Standard Automotive|Cooper-Standard Automotive|en|Cooper-Standard Automotive}} * [[Delphi Corporation|Delphi]] * {{нп5|Rheinmetall Automotive|Rheinmetall Automotive|en|Rheinmetall Automotive}} * {{нп5|Magna International|Magna|en|Magna International}} * Carbody * {{нп5|Dana Incorporated|Dana|en|Dana Incorporated}} * [[Continental AG|Continental]] * {{нп5|Hella (кампанія)|Hella|en|Hella (company)}} * {{нп5|Valeo|Valeo|en|Valeo}} * {{нп5|Norma Group|Norma|en|Norma Group}} * [[ZF]] * {{нп5|Mann+Hummel|Mann+Hummel|en|Mann+Hummel}} * {{нп5|Magneti Marelli|Magneti Marelli|en|Magneti Marelli}} * [[TI Automotive]] * Reell Precision * {{нп5|Roechling Automotive|Roechling Automotive|en|Röchling Group}} {{кал-канец}} [[27 лістапада]] [[2018]] года Peugeot адзначыў выпуск 500-тысячнага красовера 3008 вырабленага на заводзе ў Сашо<ref>{{cite news |url = https://www.media.stellantis.com/em-en/peugeot/press/peugeot-celebrates-the-500-000th-suv-peugeot-3008-and-the-1-000-000th-peugeot-308-products-at-the-sochaux-plant |title = PEUGEOT celebrates the 500,000th SUV PEUGEOT 3008 and the 1,000,000th PEUGEOT 308 products at the Sochaux plant |date = 2018-11-27 |work = media.stellantis.com |accessdate = 2022-11-27 |language = en |archive-date = 27 лістапада 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20221127154153/https://www.media.stellantis.com/em-en/peugeot/press/peugeot-celebrates-the-500-000th-suv-peugeot-3008-and-the-1-000-000th-peugeot-308-products-at-the-sochaux-plant |url-status = dead }}</ref>. У лістападзе [[2021]] года там быў выпушчаны мільённы асобнік<ref name="media.stellantis.com-2021-11-16">{{cite news |url = https://www.media.stellantis.com/em-en/peugeot/press/the-millionth-peugeot-3008-rolls-off-the-production-lines-at-the-sochaux-factory |title = The millionth PEUGEOT 3008 rolls off the production lines at the Sochaux factory |date = 2021-11-16 |work = media.stellantis.com |accessdate = 2022-11-27 |language = en |archive-date = 27 лістапада 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20221127154143/https://www.media.stellantis.com/em-en/peugeot/press/the-millionth-peugeot-3008-rolls-off-the-production-lines-at-the-sochaux-factory |url-status = dead }}</ref>. У [[КНР]] пад назвай '''Peugeot 4008''' вырабляецца на сумесным прадпрыемстве [[Dongfeng Peugeot-Citroën]] у [[Чэнду]]<ref>{{cite news |url = https://www.autonews.com/china/peugeot-4008-makes-global-debut-chengdu-auto-show |title = Peugeot 4008 makes global debut at Chengdu auto show |date = 2016-09-06 |work = autonews.com |accessdate = 2022-11-27 |language = en }}</ref>. Кітайская мадэль даўжэй, яе колавая база падоўжана на 55 мм і складае 2730 мм. Красовер даступны з двума рухавікамі з турбанаддзіманнем, такімі самымі як на кітайскім {{нп5|Citroën C6 (2016)|Citroën C6|de|Citroën C6 (China)}}: 1,6-літровым магутнасцю 165 к.с. і круцільным момантам 245 Нм і 1,8-літровым з 200 к.с. і 285 Нм. Абодва варыянты маюць 6-ступеньчатую аўтаматычную каробку перадач і пярэдні прывад. На рынку [[АСЕАН]] выпускаецца на заводах ''Truong Haï Auto Corporation'' ([[Чулай]], [[В’етнам]])<ref>{{cite news |url = https://www.globalfleet.com/en/manufacturers/asia-pacific/article/peugeot-launches-locally-produced-3008-and-5008-vietnam |title = Peugeot launches locally-produced 3008 and 5008 in Vietnam |date = 2017-12-05 |work = globalfleet.com |accessdate = 2022-11-27 |language = en |url-status = dead }}</ref> і ''NAZA Automotive Manufacturing Sdn. Bhd.'' у [[Гурун]]е ([[Кедах]], [[Малайзія]])<ref>{{cite web |url = https://www.media.stellantis.com/em-en/peugeot/press/peugeot-made-in-asean-vehicles-featured-in-a-video |title = PEUGEOT made in ASEAN vehicles featured in a video |date = 2022-07-21 |work = media.stellantis.com |accessdate = 2022-11-27 |language = en |archive-date = 27 лістапада 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20221127155657/https://www.media.stellantis.com/em-en/peugeot/press/peugeot-made-in-asean-vehicles-featured-in-a-video |url-status = dead }}</ref>. У снежні 2018 года зборка [[Opel Grandland X]] і Peugeot 3008 пачалася на заводзе ''Peugeot-Opel Assembly Namibia (POAN)'' у [[Уолвіш-Бей]] ([[Намібія]]). Да 2020 года гадавы аб’ём зборкі новага завода планавалася вывесці на ўзровень 5000 аўтамабіляў, аднак завод шмат прастойваў з-за немагчымасці экспартаваць вырабленыя аўтамабілі на рынкі краін [[Паўднёваафрыканскі мытны саюз|Паўднёваафрыканскага мытнага саюза]]. У чэрвені 2022 года зборка была спынена. Было сабрана 150 машын, з якіх прададзена ўсяго 30<ref>{{cite news |url = https://www.abw.by/novosti/industry/203328 |title = Новые Opel Grandland X и Peugeot 3008 будут собирать в Африке |date = 2018-03-12 |work = abw.by |accessdate = 2022-11-27 |language = ru }}</ref><ref>{{cite news |url = https://www.namibian.com.na/194905/archive-read/Peugeot-threatens-to-shut-assembly-plant |title = Peugeot threatens to shut assembly plant |date = 2019-11-01 |work = namibian.com.na |accessdate = 2022-11-27 |language = en |archive-date = 27 лістапада 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20221127154153/https://www.namibian.com.na/194905/archive-read/Peugeot-threatens-to-shut-assembly-plant |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite news |url = https://neweralive.na/posts/local-peugeot-plant-has-sold-only-22-vehicles |title = Local Peugeot plant has sold only 22 vehicles |date = 2021-11-17 |work = neweralive.na |accessdate = 2022-11-27 |language = en |archive-date = 27 лістапада 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20221127154136/https://neweralive.na/posts/local-peugeot-plant-has-sold-only-22-vehicles |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite news |url = https://www.erongo.com.na/business-ero/150-vehicles-later-peugeot-plant-stalls2022-06-08 |title = 150 vehicles later, Peugeot plant stalls |date = 2022-06-08 |work = erongo.com.na |accessdate = 2022-11-27 |language = en }}</ref>. [[25 сакавіка]] [[2022]] года [[SKD-зборка]] пачалася на заводзе ''Silver Star Auto'' ў [[Тэма (горад)|Тэме]] ([[Гана]])<ref>{{cite news |url = https://www.media.stellantis.com/em-en/peugeot/press/peugeot-and-silver-star-auto-assembly-production-kicks-off-in-ghana |title = PEUGEOT and Silver Star Auto assembly production kicks off in Ghana |date = 2022-03-31 |work = media.stellantis.com |accessdate = 2022-11-27 |language = en |archive-date = 27 лістапада 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20221127154139/https://www.media.stellantis.com/em-en/peugeot/press/peugeot-and-silver-star-auto-assembly-production-kicks-off-in-ghana |url-status = dead }}</ref>. == Продажы == Продажы ў [[Беларусь|Беларусі]] пачаліся 30 мая 2017 года<ref>{{cite news |url = https://www.abw.by/novosti/rb/197613 |title = В Беларуси начались продажи нового Peugeot 3008 |date = 2017-05-30 |work = abw.by |accessdate = 2022-11-27 |language = ru }}</ref>. Па выніках [[2021]] года Peugeot 3008 заняў 18-е месца па продажах у [[Еўропа|Еўропе]]<ref>{{cite web |author = Bart Demandt |url = https://carsalesbase.com/european-car-sales-analysis-2021-models/ |title = European car sales analysis 2021 – models |date = |work = carsalesbase.com |accessdate = 2022-11-27 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20230404145057/https://carsalesbase.com/european-car-sales-analysis-2021-models/ |archivedate = 2023-04-04 |language = en }}</ref>. Сярод кампактных красовераў мадэль на 2-м месцы з рыначнай доляй у гэтым сегменце 7,8 %<ref>{{cite web |author = Bart Demandt |url = https://carsalesbase.com/european-sales-2021-compact-crossovers/ |title = European sales 2021 – compact crossovers |date = |work = carsalesbase.com |accessdate = 2022-11-27 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20230519181402/https://carsalesbase.com/european-sales-2021-compact-crossovers/ |archivedate = 2023-05-19 |language = en }}</ref>. На Еўропу прыпадае 65 % продажаў. Асноўнымі рынкамі па-за межамі Еўропы з’яўляюцца [[Турцыя]], [[Ізраіль]], [[Японія]] і [[Егіпет]]. Больш за 80 % прададзеных машын — з аўтаматычнай каробкай перадач<ref name="media.stellantis.com-2021-11-16"/>. {|class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%; background:#eee;" |+ Продажы Peugeot 3008 у [[Еўропа|Еўропе]], адз.<ref>{{cite web |url = https://www.goodcarbadcar.net/peugeot-3008-sales-figures/ |title = Peugeot 3008 Sales Figures |date = |work = goodcarbadcar.net |accessdate = 2023-11-22 |language = en }}</ref> | <timeline> ImageSize = width:450 height:200 PlotArea = left:50 right:20 top:30 bottom:30 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.87) id:values value:gray(0.33) id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:205000 ScaleMajor = unit:year increment:50000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:25000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 align:left bar:2016 from:0 till:75032 bar:2017 from:0 till:168356 bar:2018 from:0 till:202389 bar:2019 from:0 till:194763 bar:2020 from:0 till:125440 bar:2021 from:0 till:139628 bar:2022 from:0 till:104113 PlotData= textcolor:values fontsize:XS bar:2016 at: 75032 fontsize:S text: 75032 shift:(-15,5) bar:2017 at: 168356 fontsize:S text: 168356 shift:(-17,5) bar:2018 at: 202389 fontsize:S text: 202389 shift:(-17,5) bar:2019 at: 194763 fontsize:S text: 194763 shift:(-17,5) bar:2020 at: 125440 fontsize:S text: 125440 shift:(-17,5) bar:2021 at: 139628 fontsize:S text: 139628 shift:(-17,5) bar:2022 at: 104113 fontsize:S text: 104113 shift:(-17,5) </timeline> |- |} На [[кітай]]скім рынку аўтамабіль быў перайменаваны і атрымаў абазначэнне ''Peugeot 4008'', паколькі [[Peugeot 3008 I|3008 першага пакалення]] застаўся ў продажы паралельна з навінкай у якасці малабюджэтнай мадэлі. {|class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%; background:#eee;" |+ Продажы Peugeot 4008 у [[Кітай|Кітаі]], адз.<ref>{{cite web |url = https://www.goodcarbadcar.net/peugeot-4008-sales-figures/ |title = Peugeot 4008 Sales Figures |date = |work = goodcarbadcar.net |accessdate = 2023-11-22 |language = en }}</ref> | <timeline> ImageSize = width:450 height:200 PlotArea = left:50 right:20 top:30 bottom:30 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.87) id:values value:gray(0.33) id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:52000 ScaleMajor = unit:year increment:10000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 align:left bar:2016 from:0 till:9002 bar:2017 from:0 till:51832 bar:2018 from:0 till:31859 bar:2019 from:0 till:19193 bar:2020 from:0 till:8083 bar:2021 from:0 till:15168 bar:2022 from:0 till:14365 PlotData= textcolor:values fontsize:XS bar:2016 at: 9002 fontsize:S text: 9002 shift:(-11,5) bar:2017 at: 51832 fontsize:S text: 51832 shift:(-15,5) bar:2018 at: 31859 fontsize:S text: 31859 shift:(-15,5) bar:2019 at: 19193 fontsize:S text: 19193 shift:(-15,5) bar:2020 at: 8083 fontsize:S text: 8083 shift:(-11,5) bar:2021 at: 15168 fontsize:S text: 15168 shift:(-15,5) bar:2022 at: 14365 fontsize:S text: 14365 shift:(-15,5) </timeline> |- |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{cite web |url = https://www.peugeot.by/models/new_peugeot-3008/ |title = Peugeot 3008 на сайце афіцыйнага дылера ў Беларусі |work = peugeot.by |language = ru |access-date = 27 лістапада 2022 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20221127154140/https://www.peugeot.by/models/new_peugeot-3008/ |archivedate = 27 лістапада 2022 |url-status = dead }} * {{cite web |author = Julien Dupont-Calbo |url = https://www.lesechos.fr/industrie-services/automobile/peugeot-les-annees-3008-994045 |title = Peugeot, les années 3008 |date = 2019-02-26 |work = lesechos.fr |accessdate = 2022-11-27 |language = fr }} * {{cite web |url = https://www.adac.de/rund-ums-fahrzeug/autokatalog/marken-modelle/peugeot/3008/2generation/ |title = Peugeot 3008 2. Generation: Technische Daten, Preise |date = |work = [[ADAC]] |accessdate = 2022-11-27 |language = de }} * {{cite web |url = https://www.adac.de/rund-ums-fahrzeug/autokatalog/marken-modelle/peugeot/3008/2generation-facelift/ |title = Peugeot 3008 2. Generation (1. Facelift): Technische Daten, Preise |date = |work = [[ADAC]] |accessdate = 2022-11-27 |language = de }} * {{cite web |url = https://www.abw.by/novosti/test-drive/202787 |title = Ну и где тот лев? Тест-драйв Peugeot 3008, который метит в премиум-сегмент |date = 2018-02-14 |work = [[abw.by]] |accessdate = 2022-11-27 |language = ru }} * {{cite web |url = https://av.by/news/vou-vou-polegche-test-drajv-sovershenno-novogo-peugeot-3008 |title = Воу-воу, полегче! Тест-драйв совершенно нового Peugeot 3008 |date = 2018-04-25 |work = [[av.by]] |accessdate = 2022-11-27 |language = ru |archive-date = 27 лістапада 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20221127154138/https://av.by/news/vou-vou-polegche-test-drajv-sovershenno-novogo-peugeot-3008 |url-status = dead }} * {{cite web |url = https://www.abw.by/novosti/test-drive/228783 |title = Алмаз, который не замечают? Тест-драйв подержанного Peugeot 3008 II |date = 2022-10-29 |work = abw.by |accessdate = 2022-11-27 |language = ru }} * {{cite web |url = https://abw.by/news/automarket/2023/08/07/razbiraem-slabye-mesta-peugeot-3008-ii-i-5008-ii |title = Разбираем слабые места Peugeot 3008 II и 5008 II |date = 2023-08-07 |work = abw.by |accessdate = 2023-08-07 |language = ru }} [[Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі Peugeot|3008 B]] [[Катэгорыя:Еўрапейскі аўтамабіль года]] 177v6xjmbj0x45dasgpgubw09tklysx 0 726570 5174409 5158694 2026-08-02T05:08:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174409 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Дуда (значэнні)}} {{вучоны}} '''Іван Уладзіміравіч Дуда''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі вучоны ў галіне [[акушэрства]] і [[гінекалогія|гінекалогіі]]. Доктар медыцынскіх навук (1984), прафесар (1986)<ref name="ДІУ">[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-440453&strq=l_siz=20 Дуда, Іван Уладзіміравіч (доктар медыцынскіх навук; нар. 1936)]</ref>. == Біяграфія == Скончыў [[Віцебскі медыцынскі інстытут]] (1961). З 1964 па 1989 гады ў [[Мінскі медыцынскі інстытут|Мінскім медыцынскім інстытуце]]. З 1990 года ў Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі (з 1990 па 2000 г. загадчык 1-й кафедры акушэрства і гінекалогіі)<ref name="ДІУ"/>. == Навуковая дзейнасць == [[Файл:Нароўля. Алея герояў і школа мастацтваў.jpg|міні|197x197пкс|[[Алея Славы Нараўлянскага раёна|Алея Славы]] ў [[Нароўля|Нароўлі]].]] Напрамкі навуковых даследаванняў: анкагінекалогія; фізіялогія і паталогія скарачальнай дзейнасці маткі; перынаталогія; рэпрадукцыйная функцыя і экалогія; магнітатэрапія ў акушэрстве і гінекалогіі<ref name="ДІУ"/>. == Ушанаванне памяці == * У [[Нароўля|Нароўлі]] імя і фатаграфія Івана Дуды размешчаны на [[Алея Славы Нараўлянскага раёна|Алеі Славы Нараўлянскага раёна]] (адкрыта 6 лістапада 2010)<ref>{{Cite web|url=https://narovlya.gov.by/ru/alleya|title=Аллея Славы|website=Наровлянский районный исполнительный комитет|access-date=17 сакавіка 2026|archive-date=5 снежня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251205064848/https://narovlya.gov.by/ru/alleya|url-status=dead}}</ref><ref>Прыпяці вечныя берагі: народная духоўная культура Нараўлянскага раёна. — Гомель, 2023. — С. 19.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дуда Іван Уладзіміравіч}} [[Катэгорыя:Акушэры Беларусі]] [[Катэгорыя:Гінеколагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Акушэры СССР]] [[Катэгорыя:Гінеколагі СССР]] nf4b2ci43f1xqaskyy8u2narl3drqbc 0 726638 5174295 4501196 2026-08-01T19:36:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174295 wikitext text/x-wiki {{выданне}} '''«Soldier of Fortune», SOF''' ({{lang-be|Салдат удачы}}) — штомесячнае перыядычнае выданне ў [[ЗША]], прысвечанае асвятленню [[узброены канфлікт|ваенных канфліктаў]], [[Контрпартызанская вайна|контрпартызанскай]] і [[Контртэрарызм|контртэрарыстычнай]] барацьбе. Публікавалася кампаніяй Omega Group Ltd ([[Каларада|штат Каларада]]). == Гісторыя == Часопіс заснаваны [[падпалкоўнік]]ам рэзерву [[Армія ЗША|арміі ЗША]] (у адстаўцы) [[Роберт К. Браўн|Робертам К. Браўнам]], які служыў у [[спецпрызн|спецназе]] ў [[В’етнам]]е<ref>[http://www.nrawinningteam.com/bios00/brown.html ''Robert K. Brown''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080610053529/http://www.nrawinningteam.com/bios00/brown.html |date=2008-06-10 }}, Biography, National Rifle Association</ref>. На «грамадзянцы» ён пачаў публікаваць «цыркулярнае» часопіснае выданне з некалькімі старонкамі. Яно ўтрымлівала інфармацыю пра работу [[найміт]]аў у [[Аман]]е, дзе султан [[Кабус бен Саід]] нядаўна зрынуў бацьку і змагаўся з [[Вайна ў Дафары|камуністычным паўстаннем]]. Невялікае выданне Браўна неўзабаве ператварылася ў глянцавы, шырокафарматны, поўнакаляровы часопіс. На піку сваёй папулярнасці ў пачатку 1980-х у SOF налічвалася 190 000 падпісчыкаў<ref>Meany, Thomas (August 1, 2019) "White Power." ''London Review of Books,'' Vol 41, No 15. Page 5.</ref>. Часопіс неадразова быў у цэнтры скандалаў, а рэдакцыя атрымлівала судовыя пазовы. Віной таму былі публікацыі рэкламы паслуг заказных забойстваў<ref>[https://www.cs.cmu.edu/afs/cs/usr/wbardwel/public/nfalist/norwood_v_sof.txt Norwood v. Soldier of Fortune, Inc.], United States District Court, W.D. Arkansas, Fayetteville Division, January 29, 1987</ref><ref>Belkin, Lisa, [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DEEDF123FF937A25751C0A96E948260 ''Soldier of Fortune Magazine Is Sued Over Slaying''], New York Times, February 14, 1988</ref><ref name="moscou">Moscou, Jim, [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D01E5D9113FF935A25753C1A9669C8B63&sec=&spon=&&scp=10&sq=Soldier%20of%20Fortune%20magazine&st=cse ''Soldier of Fortune Toughs Out Changing Times''], New York Times, October 16, 2000</ref>. Праз аб’явы таксама вялася вярбоўка авантурыстаў у «гарачыя кропкі»<ref name="закон">''Сергей Будылин.'' [https://zakon.ru/blog/2022/08/27/psy_vojny_s_krovavymi_mordami_luandijskij_process_nad_nayomnikami «Псы войны с кровавыми мордами». Луандийский процесс над наёмниками] // Закон.ру : социальная сеть для юристов и студентов юридических вузов. — 27 августа 2022.</ref>. Красавіцкі нумар за 2016 г. стаў апошнім друкаваным; далейшыя выпускі былі распаўсюджаны ў [[Інтэрнет|Інтэрнэце]]<ref>{{Cite web|url=https://www.guns.com/news/2016/03/01/soldier-of-fortune-magazine-to-stop-publishing-after-40-years|title=Soldier of Fortune magazine to stop publishing after 40 years|date=Mar 1, 2016|website=Guns.com|access-date=May 30, 2020|archive-date=29 лістапада 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129221326/https://www.guns.com/news/2016/03/01/soldier-of-fortune-magazine-to-stop-publishing-after-40-years|url-status=dead}}</ref><ref>[http://soldiersystems.net/2016/03/01/the-internet-claims-another-victim-soldier-of-fortune-magazine-to-cease-hard-copy-publication-goes-digital-only/ The Internet Claims Another Victim – ‘Soldier of Fortune’ Magazine To Cease Hard Copy Publication, Go Digital Only] ''Soldiers Systems''. Retrieved March 9, 2016.</ref>. У маі 2022 года SOF праданы Сьюзану К. Кітынгу<ref>{{Cite web |date=2022-05-06 |title=Soldier of Fortune Founder Robert K. Brown Passes the Torch to New Publisher After 47 Years |url=https://www.sofmag.com/soldier-of-fortune-founder-robert-k-brown-passes-the-torch-to-new-publisher-after-47-years/ |access-date=2022-05-07 |website=Soldier of Fortune Magazine |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-05-06 |title=A Message From SOF Publisher SKK: A Tribute to RKB, and Looking Ahead |url=https://www.sofmag.com/a-message-from-sof-publisher-skk-a-tribute-to-rkb-and-looking-ahead/ |access-date=2022-05-07 |website=Soldier of Fortune Magazine |language=en-US}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Official website}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Часопісы ЗША]] [[Катэгорыя:Друкаваныя выданні, якія ўзніклі ў 1975 годзе]] 2lo19osjsf7ebm0mzik4w9ua1e014d8 0 729477 5174268 5163793 2026-08-01T18:24:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174268 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні | жанры = сістэма стварэння гульняў, [[ММО]] | платформы = [[Windows]], [[macOS]], [[iOS]], [[Android]], [[Xbox One]] | сайт = https://www.roblox.com/ | выява = Roblox Logo 2022.svg | подпіс = Лагатып «Roblox» | распрацоўшчык = {{Сцяг|ЗША}} [[Roblox Corporation]] | выдавец = Roblox Corporation | мовы інтэрфейсу = [[беларуская мова]] адсутнічае {{Collapsible list |title=поўны спіс| [[Руская мова|руская]], [[Украінская мова|украінская]], [[Нямецкая мова|нямецкая]], [[Англійская мова|англійская]], [[Іспанская мова|іспанская]], [[Французская мова|французская]], [[Італьянская мова|італьянская]], [[Бразільскі варыянт партугальскай мовы|бразільская партугальская]], [[Спрошчаныя кітайскія іерогліфы|спрошчаная кітайская]], [[Традыцыйныя кітайскія іерогліфы|традыцыйная кітайская]], [[Японская мова|японская]], [[Карэйская мова|карэйская]], [[Інданезійская мова|інданезійская]], [[Малайская мова|малайская]], [[букмол]], [[Сербская мова|сербская]], [[Дацкая мова|дацкая]], [[Эстонская мова|эстонская]], [[Філіпінская мова|філіпінская]], [[Харвацкая мова|харвацкая]], [[Латышская мова|латышская]], [[Літоўская мова|літоўская]], [[Венгерская мова|венгерская]], [[Нідэрландская мова|нідэрландская]], [[Польская мова|польская]], [[Румынская мова|румынская]], [[Албанская мова|албанская]], [[Славенская мова|славенская]], [[Славацкая мова|славацкая]], [[Фінская мова|фінская]], [[Шведская мова|шведская]], [[В’етнамская мова|в’етнамская]], [[Турэцкая мова|турэцкая]], [[Украінская мова|украінская]], [[Чэшская мова|чэшская]], [[Грэчаская мова|грэчаская]], [[Баснійская мова|баснійская]], [[Балгарская мова|балгарская]], [[Казахская мова|казахская]], [[хіндзі]], [[Бенгальская мова|бенгальская]], [[Сінгальская мова|сінгальская]], [[Тайская мова|тайская]] , [[Бірманская мова|бірманская]], [[Грузінская мова|грузінская]], [[Кхмерская мова|кхмерская]] }} | распрацоўшчыкі = * [[Базукі, Дэвід|Дэвід Базукі]] * Эрык Касэл (2006—2013) | дата выпуску = * '''Windows, macOS''' [[1 верасня]] [[2006]] * '''iOS''' [[11 снежня]] [[2012]]<ref name="iOSR">{{Cite web | lang = en | url = https://venturebeat.com/2012/12/12/roblox-mobile-ipad-iphone-now/ | title = Block-builder Roblox goes mobile in time for the holidays | first = Jeff | last = Grubb | website = [[VentureBeat]] | date = 2012-12-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181129233810/https://venturebeat.com/2012/12/12/roblox-mobile-ipad-iphone-now/ | archive-date = 2018-11-29 | access-date = 2022-06-07 }}</ref> * '''Android''' [[16 ліпеня]] [[2014]]<ref name="AndroidRelease">{{Cite web | lang = en | url = https://blog.roblox.com/2014/07/roblox-arrives-on-android/ | title = Roblox Arrives on Android | first = Andrew | last = Haak | website = Roblox Blog | date = 2014-07-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140718165646/https://blog.roblox.com/2014/07/roblox-arrives-on-android/ | archive-date = 2014-07-18 | access-date = 2022-06-07 | url-status = live }}</ref> * '''Xbox One''' [[20 лістапада]] [[2015]]<ref name="XboxOneRelease">{{Cite web | lang = en | url = https://venturebeat.com/2015/09/24/roblox-comes-to-xbox-one/ | title = Roblox comes to Xbox One, joins Minecraft in the growing player-made content space on consoles | first = Jeff | last = Grubb | website = [[VentureBeat]] | date = 2015-09-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181130001239/https://venturebeat.com/2015/09/24/roblox-comes-to-xbox-one/ | archive-date = 2018-11-30 | access-date = 2022-06-07 }}</ref> | кіраванне = [[Камп’ютарная клавіятура|клавіятура]] і [[Камп’ютарная мыш|мыш]], [[геймпад]] або [[сэнсарны экран]] | рэжымы = [[Аднакарыстальніцкая гульня|аднакарыстальніцкі]], [[Шматкарыстальніцкая гульня|шматкарыстальніцкі]] | рэйтынгі = {{Рэйтынгі гульні | ACB = PG | CERO = A | ESRB = E | GSRR = P | PEGI = 7 | RARS = 6+ | USK = 0 }} [[Google Play]]: 12+<br>[[App Store]]: 12+ }} '''''Roblox''''' (''Ро́блакс'') — гульнявая анлайн-платформа і сістэма стварэння гульняў, якая дазваляе любому карыстальніку ствараць свае ўласныя{{Пераход|Roblox Studio}} і гуляць у створаныя іншымі гульні{{Пераход|Гульні}}, якія ахопліваюць шырокі [[спектр]] жанраў<ref name="auto">{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/sites/alexknapp/2018/09/17/how-roblox-is-training-the-next-generation-of-gaming-entrepreneurs/|title=How Roblox Is Training The Next Generation Of Gaming Entrepreneurs|first=Alex|last=Knapp|website=[[Forbes]]|date=2018-09-18|publisher=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130005018/https://www.forbes.com/sites/alexknapp/2018/09/17/how-roblox-is-training-the-next-generation-of-gaming-entrepreneurs/|archive-date=2018-11-30|url-status=live}}</ref>. У некаторых крыніцах ''Roblox'' называць [[Метавселенная|метасусветам]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://frontofficesports.com/how-roblox-got-a-head-start-on-potential-800b-metaverse/|title=How Roblox Got a Head Start on Potential $800B Metaverse|first=Owen|last=Poindexter|website=Front Office Sports|date=2021-12-06|publisher=Front Office Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206232838/https://frontofficesports.com/how-roblox-got-a-head-start-on-potential-800b-metaverse/|archive-date=2021-12-06|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://fortune.com/2022/06/03/roblox-gaming-ecosystem-metaverse-stocks-profit/|title=Roblox is one of the biggest metaverse success stories. So why hasn’t it turned a profit?|first=Rob|last=Walker|website=[[Fortune (журнал)|Fortune]]|date=2022-06-03|publisher=[[Fortune (журнал)|Fortune]]|url-status=live}}</ref>. Станам на жнівень 2020 года ў ''Roblox'' больш за 164 млн актыўных карыстальнікаў у месяц<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://blog.rtrack.live/index.php/2020/08/02/roblox-continues-upward-ascent-with-164-million-monthly-active-users/|title=ROBLOX CONTINUES UPWARD ASCENT WITH 164 MILLION MONTHLY ACTIVE USERS|first=Luke|last=Shadwell|website=RTrack|date=2020-08-02|publisher=RTrack|url-status=dead}}</ref>; на Кастрычнік 2021 года больш за 226 млн<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://v3.rtrack.live/rblxdata|title=Unreleased Roblox ($RBLX) Platform Estimates and data release dashboard from RTrack.|website=RTrack|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203183029/https://v3.rtrack.live/rblxdata|archive-date=2021-12-03|url-status=live}}</ref>. Усе яны, у агульнай суме, найгралі ў ёй больш за 107 млрд гадзін<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://corp.roblox.com/|title=Roblox Stats|website=[[Roblox Corporation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311214528/https://corp.roblox.com/|archive-date=2021-03-11|url-status=live}}</ref>. Прычым у ''Roblox'' гуляюць больш за палову ўсіх дзяцей ЗША ва ўзросце да 16 гадоў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nytimes.com/2020/08/16/technology/roblox-tweens-videogame-coronavirus.html|title=Where Has Your Tween Been During the Pandemic? On This Gaming Site|first=Kellen|last=Browning|website=[[The New York Times]]|date=2020-08-16|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200816195005/https://www.nytimes.com/2020/08/16/technology/roblox-tweens-videogame-coronavirus.html|archive-date=2020-08-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.theverge.com/2020/7/21/21333431/roblox-over-half-of-us-kids-playing-virtual-parties-fortnite|title=Over half of US kids are playing Roblox, and it’s about to host Fortnite-esque virtual parties too|first=Taylor|last=Lyles|website=[[The Verge]]|date=2020-07-21|publisher=[[The Verge]]|url-status=live}}</ref>. Рост яе папулярнасці пачаўся ў другой палове 2010 года<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://techcrunch.com/2019/07/11/how-roblox-avoided-the-gaming-graveyard-and-grew-into-a-2-5b-company/|title=How Roblox avoided the gaming graveyard and grew into a $2.5B company|first=Chris|last=Morrison|website=[[TechCrunch]]|date=2019-07-11|publisher=[[TechCrunch]]|url-status=live}}</ref>, а рэзка паскорыўся ў сувязі з пандэміяй [[COVID-19]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.cnbc.com/2020/04/08/roblox-is-seeing-a-surge-during-coronavirus-shelter-in-place.html|title=While parents Zoom, their kids are flocking to an app called Roblox to hang out and play 3D games|first=Ari|last=Levy|website=[[CNBC]]|date=2020-04-08|publisher=[[CNBC]]|url-status=live}}</ref>. Сайт гульнявой платформы займае другое месца па папулярнасці сярод падлеткаў, адразу пасля сайтаў [[Google]], уключаючы [[YouTube]]<ref name="auto" />. == Сістэма платформы == === Roblox Studio === Roblox Studio — гэта ўласны рухавік ''Roblox'', які распрацоўваецца і падтрымліваецца [[Roblox Corporation]], які дазваляе кожнаму карыстальніку ствараць і апублікоўваць гульні любых жанраў у неабмежаванай колькасці, але выключна на самой платформе<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/games/2019/sep/28/roblox-guide-children-gaming-platform-developer-minecraft-fortnite|title=All you need to know about Roblox|first=Stuart|last=Dredge|date=2019-09-28|publisher=[[The Guardian]]|url-status=live}}</ref>. Гульні кадзіруюцца ў парадыгме [[Аб’ектна-арыентаванае праграмаванне|аб’ектна-арыентаванага праграмавання]], пры выкарыстонні мовы праграмавання [[Lua (мова праграмавання)|Lua]] для кіравання гульнявым асяроддзем<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.pcgamesn.com/best-roblox-games|title=The best Roblox games|publisher=PCGamesN|url-status=live}}</ref>. Карыстальнікі могуць ствараць гульнявыя прадукты, якія ўяўляюць сабой змесціва, якое можна набыць праз разавыя пакупкі, а таксама мікратранзакцыі праз прадукты распрацоўшчыка. Распрацоўшчыкі абменьваюць на сайце Robux (віртуальная валюта), зароблены на розных прадуктах сваіх гульняў, на рэальную валюту праз сістэму Developer Exchange<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://en.softonic.com/articles/how-to-make-money-on-roblox|title=How to make money with DevEx on Roblox|publisher=Softonic|url-status=dead|access-date=8 студзеня 2023|archive-date=29 лістапада 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129031731/https://en.softonic.com/articles/how-to-make-money-on-roblox}}</ref> і Premium Exchange. Працэнт даходаў ад пакупак дзеліцца паміж распрацоўшчыкам і ''Roblox''<ref name="auto1">{{Cite web|lang=en|url=https://heavy.com/games/2017/07/roblox-youtube-free-download-corporation-baszucki-cassel-nerfmodder/|title=Roblox: 5 Fast Facts You Need to Know|date=2017-07-12|publisher=Heavy.com|url-status=dead|access-date=8 студзеня 2023|archive-date=29 лістапада 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129032712/https://heavy.com/games/2017/07/roblox-youtube-free-download-corporation-baszucki-cassel-nerfmodder/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-03-14/roblox-unearths-92-million-to-challenge-microsoft-s-minecraft|title=Bloomberg - Roblox Unearths $92 Million to Challenge Microsoft’s Minecraft|publisher=www.bloomberg.com|url-status=live}}</ref>. З 1 лістапада 2020 года Roblox Studio больш не падтрымліваецца на [[Mac OS X]] 10.10<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://devforum.roblox.com/t/studio-is-ending-support-for-mac-os-x-10-10-yosemite/744534|title=Studio is Ending Support for Mac OS X 10.10 (Yosemite)|date=2020-08-31|url-status=live}}</ref>. === Гульцы === ''Roblox'' дазваляе гульцам купляць, прадаваць і ствараць віртуальныя прадметы. Адзенне можа быць набыта любым гульцом, але прадаваць яе могуць толькі карыстальнікі, якія маюць Premium падпіску<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://metro.co.uk/2017/07/17/roblox-everything-you-need-to-know-about-the-online-game-your-children-are-obsessed-with-6779913/|title=Roblox: Everything you need to know to keep your child safe|date=2017-07-17|publisher=Metro|archive-url=https://web.archive.org/web/20170717183008/https://metro.co.uk/2017/07/17/roblox-everything-you-need-to-know-about-the-online-game-your-children-are-obsessed-with-6779913/|archive-date=2017-07-17|url-status=live}}</ref>. Толькі адміністратары ''Roblox'' могуць прадаваць аксэсуары, рыштунак і наборы пад афіцыйным уліковым запісам ''Roblox''<ref name="bizjournals">{{Cite web|lang=en|url=https://www.bizjournals.com/sanfrancisco/news/2017/05/17/tech-awards-2017-gaming-esports-roblox-virtual.html|title=Roblox lets users build their own virtual world|date=2015-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170613034430/http://www.bizjournals.com/sanfrancisco/news/2017/05/17/tech-awards-2017-gaming-esports-roblox-virtual.html|archive-date=2017-06-13}}</ref>. З 2019 года рабіць аксэсуары могуць карыстальнікі, якія былі адабраны ''Roblox'' у якасці [[Карыстацкі кантэнт|UGC]]-стваральнікаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://devforum.roblox.com/t/ugc-catalog-is-now-live/331405|title=UGC Catalog is Now Live!|date=2019-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200601052736/https://devforum.roblox.com/t/ugc-catalog-is-now-live/331405|archive-date=2020-06-01|url-status=live}}</ref>. Прадметы з абмежаваным статусам могуць прадавацца толькі па каталогу або прадавацца ў Builder Club (цяперашні Premium)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.geek.com/games/roblox-101-getting-started-with-robux-and-the-builders-club-1725962/|title=Roblox 101: Getting Started With ROBUX and The Builders Club|date=2017-12-15|publisher=Geek.com|access-date=8 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129202401/https://www.geek.com/games/roblox-101-getting-started-with-robux-and-the-builders-club-1725962/|archive-date=29 лістапада 2018|url-status=dead}}</ref>. Robux — гэта віртуальная валюта ў ''Roblox'', якая дазваляе гульцам купляць розныя прадметы. Гульцы могуць атрымаць Robux з дапамогай рэальных пакупак, іншага гульца, які купляе яго прадметы, або штомесяц зарабляючы Robux з падпіскай<ref name="auto1"/><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.geek.com/games/roblox-101-how-to-avoid-free-robux-scams-1725253/|title=Roblox 101: How To Avoid Free Robux Scams|date=2017-12-08|publisher=Geek.com|access-date=8 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129210131/https://www.geek.com/games/roblox-101-how-to-avoid-free-robux-scams-1725253/|archive-date=29 лістапада 2018|url-status=dead}}</ref>. Да 2016 года ў ''Roblox'' існавала іншая валюта — Tix (скарачэнне ад {{Lang-en|Tickets}}), якую можна было выдаткоўваць на рэчы ў каталогу і на рэкламу. Гульцы зараблялі Tix з дапамогай розных метадаў, напрыклад, штодня наведваючы сайт. Валюта была скасавана 14 красавіка 2016 года, а ўсе рэшткі на балансе былі канфіскаваны<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://techstory.in/the-history-of-roblox-from-2004-until-now/|title=HomeGaming The History Of Roblox : From 2004 Until Now|date=2021-03-12|publisher=TechStory}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://blog.roblox.com/2016/03/saying-goodbye-to-tickets/|title=Saying Goodbye to Tickets|date=2016-03-15|access-date=8 студзеня 2023|archive-date=14 жніўня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220814104209/https://blog.roblox.com/2016/03/saying-goodbye-to-tickets/|url-status=dead}}</ref>. === Гульні === Дзякуючы свайму статусу гульнявой платформы, ''Roblox'' мае мноства гульняў, створаных гульцамі. Па стане на май 2020 года ў кожнай з самых папулярных гульняў у ''Roblox'' было больш за 10 мільёнаў актыўных гульцоў у месяц. Станам на лістапад 2021 года ў ''Roblox'' ёсць 49 прыгод, якія набралі больш за 1 мільярд наведванняў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://stats.romonitor.silicon.digital/leaderboard/visits/|title=RoMonitor Stats|author=Silicon Digital Group Ltd|website=RoMonitor Stats|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203183846/https://stats.romonitor.silicon.digital/leaderboard/visits/|archive-date=2021-12-03|url-status=live}}</ref>, 26 953 прыгод, якія набралі звыш 100 тысяч наведванняў і 107 737 прыгод, якія набралі 10 тысяч наведванняў<ref name="автоссылка1">{{Cite web|lang=en|url=https://blog.roblox.com/2022/01/year-roblox-2021-data/|title=A YEAR ON ROBLOX: 2021 IN DATA|website=Roblox Blog|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126173948/https://blog.roblox.com/2022/01/year-roblox-2021-data/|archive-date=2022-01-26|url-status=live}}</ref>. Таксама ''Roblox'' згадваў, што на іх платформе ў дзень адпраўляюць больш за 2,5 млрд паведамленняў і 17 мільёнаў гульцоў заводзяць сабе сяброў таксама штодня<ref name="автоссылка1" />. У сакавіку 2021 года амерыканскае [[інтэрнэт-выданне]] TechCrunch адзначыла, што гульні ''Roblox'' у значнай ступені адрозніваюцца ад традыцыйных бясплатных відэагульняў. У лютым 2022 года ''Roblox'' падзяліўся аб поспехах за ўвесь 2021 год, дзе гаварылася аб тым, што гульцы правялі ў прыгодах больш за 41 млрд гадзін<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://ir.roblox.com/news/news-details/2022/Roblox-Reports-Fourth-Quarter-and-Full-Year-2021-Financial-Results/default.aspx|title=Roblox Reports Fourth Quarter and Full Year 2021 Financial Results|author=Roblox Investor Relations|website=ir.roblox.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216002418/https://ir.roblox.com/news/news-details/2022/Roblox-Reports-Fourth-Quarter-and-Full-Year-2021-Financial-Results/default.aspx|archive-date=2022-02-16|url-status=live}}</ref>. Паспяховыя гульні ў ''Roblox'' арыентаваны на неадкладную ўцягнутасць у гульню, а дадаванне інструкцый значна зніжае яе ў гульцоў, насуперак агульнапрынятаму меркаванню аб бясплатных гульнях<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://social.techcrunch.com/2021/03/26/5-mistakes-creators-make-building-new-games-on-roblox/|title=5 mistakes creators make building new games on Roblox|website=TechCrunch}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. === Падзеі === ''Roblox'' часам праводзіць рэальныя і віртуальныя падзеі. Адной з такіх падзей з’яўляецца Roblox Developer Conference ({{Tr|Канферэнцыя распрацоўшчыкаў Roblox}})<ref name="auto2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.engadget.com/2017/07/22/roblox-30-million-pay-out-developers-2017-how/|title=Hobbyist developers will make $30 million via 'Roblox' this year|publisher=Engadget|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129211723/https://www.engadget.com/2017/07/22/roblox-30-million-pay-out-developers-2017-how/|archive-date=2018-11-29|url-status=live}}</ref>. Штогод праходзіць прэмія Bloxy Award, на якой выбіраюць лепшых распрацоўшчыкаў і іх гульні. Таксама раней праводзілася віртуальнае [[паляванне]] за яйкамі (спынена з 2021)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://progameguides.com/roblox/roblox-metaverse-champions-event-release-date-and-details/|title=Roblox Metaverse Champions is a faction-based Competition event, "replacing" Egg Hunt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205175614/https://progameguides.com/roblox/roblox-metaverse-champions-event-release-date-and-details/|archive-date=2021-12-05|url-status=live}}</ref> і такія мерапрыемствы, як BloxCon<ref name="auto1"/>. 15 лістапада 2020 года ''Roblox'' сумесна з [[Lil Nas X]] правялі глабальны канцэрт прама ў гульні, пратэсціраваўшы новую функцыю ў рухавіку<ref name="Stoned">{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/pro/news/lil-nas-x-roblox-virtual-show-1087921/|title=Lil Nas X to Play Virtual Concert on Roblox|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110141854/https://www.rollingstone.com/pro/news/lil-nas-x-roblox-virtual-show-1087921/|archive-date=2020-11-10|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://social.techcrunch.com/2020/11/10/roblox-to-host-its-first-virtual-concert-featuring-lil-nas-x/|title=Roblox to host its first virtual concert, featuring Lil Nas X|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116222741/https://social.techcrunch.com/2020/11/10/roblox-to-host-its-first-virtual-concert-featuring-lil-nas-x/|archive-date=2020-11-16|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|url=https://www.billboard.com/articles/columns/hip-hop/9481300/lil-nas-x-roblox-concert-details/|title=Lil Nas X Will Debut New Single 'Holiday' During Virtual Roblox Concert|access-date=2020-11-20}}</ref>. == Распрацоўка == {{Некалькі выяў|width=200|image1=First Roblox Logo.svg|caption1=Першы лагатып Roblox з 2004 па 2005<ref name="Logo">{{Cite web |lang=en |title = Our Refreshed Logo|url=https://blog.roblox.com/2022/08/our-refreshed-logo/|first=David |last=Baszucki |website=Roblox Blog |language=en|date=2022-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170414081215/https://blog.roblox.com/2017/01/introducing-our-next-generation-logo/ |archive-date=2022-08-26 |access-date=2022-09-26 |url-status=live}}</ref>|image2=ROBLOX 2004.svg|direction=vertical|align=right|image3=Roblox logo.svg|image4=Roblox logo 2017.svg|image5=Roblox Logo Black.svg|image6=Roblox Logo 2022.svg|caption2=Лагатып Roblox з 2005 па 2006<ref name=Logo/>|caption3=Лагатып Roblox з 2006 па 2017<ref name=Logo/>|caption4=Лагатып Roblox з 2017 па 2019<ref name=Logo/>|caption5=Лагатып Roblox з 2019 па 2022<ref name=Logo/>|caption6=Лагатып Roblox з 2022<ref name=Logo/>|header='''Лагатыпы'''|header_align=center|background color=white}}[[Бэта-тэставанне|Бэта-версія]] ''Roblox'' была створана сузаснавальнікам [[Базукі, Дэвід|Дэвідам Базукі]] ў 2004 годзе<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/profile/company/8525578Z:US?cic_redirect=true|title=Bloomberg - ROBLOX Corp|publisher=www.bloomberg.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114072138/https://www.bloomberg.com/profile/company/8525578Z:US?cic_redirect=true|archive-date=2021-01-14|url-status=live}}</ref>. Базукі пачаў тэсціраваць першыя дэманстрацыі ў гэтым годзе<ref>{{Cite web|url=https://www.inc.com/neil-c-hughes/how-this-user-generated-video-game-is-leading-the-way-with-innovation-and-vr.html|title=How This User-Generated Video Game Is Leading The Way With Innovation and VR|publisher=Inc.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129215529/https://www.inc.com/neil-c-hughes/how-this-user-generated-video-game-is-leading-the-way-with-innovation-and-vr.html|archive-date=2018-11-29|url-status=live}}</ref>. У сакавіку 2007 года ''Roblox'' стаў сумяшчальным з [[Children’s Online Privacy Protection Act|COPPA]], з даданнем бяспечнага чата, што абмежавала карыстальнікаў ва ўзросце да трынаццаці гадоў зносінамі шляхам выбару папярэдне вызначаных паведамленняў з меню<ref>{{Cite web|url=https://kidscreen.com/2015/06/23/superawesome-and-roblox-join-forces-on-kid-safe-advertising/|title=SuperAwesome and Roblox join forces on kid-safe advertising|archive-url=https://web.archive.org/web/20150624091156/https://kidscreen.com/2015/06/23/superawesome-and-roblox-join-forces-on-kid-safe-advertising/|archive-date=2015-06-24|access-date=2019-08-04|url-status=live}}</ref>. У жніўні распрацоўшчыкі ''Roblox'' дадалі Клуб будаўнікоў, прэміум-падпіску і ўдасканалілі серверы<ref>{{Кніга|год=2012|isbn=978-0-9854513-0-1|загаловак=Basic ROBLOX Lua Programming|аўтар=Brandon, LaRouche|старонак=237|мова=en}}</ref>. У снежні 2011 года ''Roblox'' правёў сваю першую Hack Week, штогадовае мерапрыемства, на якім распрацоўшчыкі ''Roblox'' працуюць над інавацыйнымі нестандартнымі ідэямі для новых праектаў, якія будуць прадстаўлены кампаніі<ref>{{Cite web|url=https://www.sfgate.com/technology/article/Lua-language-helps-kids-create-software-3828132.php|title=Lua language helps kids create software|author=Kathleen Chaykowski|date=2012-08-30|publisher=SFGate|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129233534/https://www.sfgate.com/technology/article/Lua-language-helps-kids-create-software-3828132.php|archive-date=2018-11-29|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sfgate.com/technology/article/Hackathons-move-beyond-Silicon-Valley-4085718.php|title=Hackathons move beyond Silicon Valley|author=Mark Milian|date=2012-12-03|publisher=SFGate|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129232929/https://www.sfgate.com/technology/article/Hackathons-move-beyond-Silicon-Valley-4085718.php|archive-date=2018-11-29|url-status=live}}</ref>. 11 снежня 2012 года ''Roblox'' выпусціў версію гульнявой платформы для iOS<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2012/12/12/roblox-mobile-ipad-iphone-now/|title=Block-builder Roblox goes mobile in time for the holidays|publisher=VentureBeat|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129233810/https://venturebeat.com/2012/12/12/roblox-mobile-ipad-iphone-now/|archive-date=2018-11-29|url-status=live}}</ref>. 1 кастрычніка 2013 года ''Roblox'' выпусціў сістэму Developer Exchange, якая дазваляе распрацоўшчыкам абменьваць Robux’ы, заробленыя на іх гульнях, на рэальную валюту<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2014/06/06/roblox-is-gamings-quiet-giant-and-its-only-getting-bigger/|title=Roblox is gaming's quiet giant — and it's only getting bigger|publisher=VentureBeat|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129235317/https://venturebeat.com/2014/06/06/roblox-is-gamings-quiet-giant-and-its-only-getting-bigger/|archive-date=2018-11-29|url-status=live}}</ref>. 31 мая 2015 года была дададзена функцыя, якая павялічвае графічную дакладнасць рэльефу і змяняе фізічны рухавік з блокава-арыентаванага стылю на больш плаўны і больш рэалістычны стыль<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2015/06/01/roblox-user-generated-world-moves-from-blocky-to-smooth-3d-terrain/|title=Roblox user-generated world moves from blocky terrain to smooth 3D|date=2015-06-01|publisher=VentureBeat|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129235824/https://venturebeat.com/2015/06/01/roblox-user-generated-world-moves-from-blocky-to-smooth-3d-terrain/|archive-date=2018-11-29|url-status=live}}</ref>. 20 лістапада ''Roblox'' быў запушчаны на [[Xbox One]] з першапачатковым выбарам з 15 гульняў, выбраных супрацоўшчыкамі Roblox<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2015/09/24/roblox-comes-to-xbox-one/|title=Roblox comes to Xbox One, joins Minecraft in the growing player-made content space on consoles|date=2015-09-24|publisher=VentureBeat|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130001239/https://venturebeat.com/2015/09/24/roblox-comes-to-xbox-one/|archive-date=2018-11-30|url-status=live}}</ref>. Новыя гульні ''Roblox'' для гэтай кансолі павінны прайсці працэдуру зацвярджэння і адпавядаць стандартам савета па рэйтынгу забаўляльнага праграмнага забеспячэння<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2016/01/27/roblox-launches-on-xbox-one-with-15-player-created-games-watch-us-play-them/|title=Roblox launches on Xbox One with 15 player-created games — watch us play them|date=2016-01-27|publisher=VentureBeat|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130001719/https://venturebeat.com/2016/01/27/roblox-launches-on-xbox-one-with-15-player-created-games-watch-us-play-them/|archive-date=2018-11-30|url-status=live}}</ref>. У красавіку 2016 года быў запушчаны ''Roblox VR'' для [[Oculus Rift]]. На момант выпуску больш за дзесяць мільёнаў гульняў былі даступны ў 3D<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://fortune.com/2016/04/15/roblox-vr-oculus-rift/|title=Roblox VR Introduces 20 Million Users to Oculus Rift|publisher=Fortune|archive-url=https://web.archive.org/web/20160415223712/https://fortune.com/2016/04/15/roblox-vr-oculus-rift/|archive-date=2016-04-15|url-status=live}}</ref>. Прыкладна ў той жа час функцыя бяспечнага чата была выдалена і заменена сістэмай, заснаванай на белым спісе з наборам прымальных слоў для карыстальнікаў малодшых за 13 гадоў і чорным спісе для іншых карыстальнікаў<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://esafety.gov.au/en/esafety-information/games-apps-and-social-networking/roblox|title=Roblox|publisher=Office of the eSafety Commissioner|access-date=8 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20190804181505/https://esafety.gov.au/en/esafety-information/games-apps-and-social-networking/roblox|archive-date=4 жніўня 2019|url-status=dead}}</ref>. У чэрвені гэтага ж года кампанія выпусціла версію, сумяшчальную з Windows 10<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2016/06/10/after-xbox-one-success-roblox-now-has-a-dedicated-windows-10-app/|title=After Xbox One success, Roblox now has a dedicated Windows 10 app|first=Jeff|last=Grubb|website=[[VentureBeat]]|date=June 10, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130003633/https://venturebeat.com/2016/06/10/after-xbox-one-success-roblox-now-has-a-dedicated-windows-10-app/|archive-date=November 30, 2018}}</ref>. З 28 жніўня 2019 года ''Roblox'' больш не падтрымлівае [[Windows XP]] і [[Windows Vista]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://devforum.roblox.com/t/support-for-windows-xp-and-vista-ending-soon/325496|title=Support for Windows XP and Vista ending soon|date=2019-08-08|publisher=Roblox Developer Forum|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412144441/https://devforum.roblox.com/t/support-for-windows-xp-and-vista-ending-soon/325496|archive-date=2020-04-12|url-status=live}}</ref>. == Продаж цацак == У студзені 2017 года Jazwares, вытворца цацак, аб’яднаўся з Roblox Corporation для вырабніцтва цацачных мініфігурак на аснове карыстацкага змесціва, створанага буйнымі распрацоўшчыкамі на платформе<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2017/01/10/roblox-launches-toys-based-on-its-user-generated-games/|title=Roblox launches toys based on its user-generated games|date=2017-01-10|publisher=VentureBeat|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130011005/https://venturebeat.com/2017/01/10/roblox-launches-toys-based-on-its-user-generated-games/|archive-date=2018-11-30|url-status=live}}</ref>. Мініфігуркі маюць канечнасці і суставы, падобныя на мініфігуркі [[Lego]]. Мініфігуркі таксама маюць канечнасці і аксэсуары, якія з’яўляюцца ўзаемазаменнымі. Усе наборы ўтрымліваюць код, які можна выкарыстоўваць для атрымання эксклюзіўных віртуальных прадметаў. Ёсць таксама наборы маленькіх скрынак, якія ўтрымліваюць выпадковыя мініфігуркі і могуць утрымліваць рэдкую мініфігурку<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://heavy.com/games/2017/08/roblox-toys-wave-2-series-codes-figures-playsets/|title=Roblox Toys Wave 2 Hits Store Shelves This August|date=2017-08-02|publisher=Heavy.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130011521/https://heavy.com/games/2017/08/roblox-toys-wave-2-series-codes-figures-playsets/|archive-date=2018-11-30|url-status=live}}</ref>. == Водгукі == Падчас канферэнцыі распрацоўшчыкаў ''Roblox'' 2017 года афіцыйныя асобы заявілі, што стваральнікі гульнявой платформы калектыўна зарабілі не менш за 30 мільёнаў даляраў у 2017 годзе<ref name="auto2"/><ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/roblox-vp-of-developer-relations-grace-francisco-2017-5|title=This game turned players into $50,000-a-month entrepreneurs — now it has a plan to help them make $1.68 million a year|publisher=Business Insider|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130004003/https://www.businessinsider.com/roblox-vp-of-developer-relations-grace-francisco-2017-5|archive-date=2018-11-30|url-status=live}}</ref>. Адзін з распрацоўшчыкаў аплаціў сваю вышэйшую адукацыю ва Універсітэце Дзюка са сродкаў ад выпуску гульні<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/roblox-how-teenage-developers-are-making-millions-2017-7|title=A video game you've never heard of has turned three teens into multimillionaires — and it's just getting started|publisher=Business Insider|archive-url=https://web.archive.org/web/20190805112622/https://www.businessinsider.com/roblox-how-teenage-developers-are-making-millions-2017-7|archive-date=2019-08-05|url-status=live}}</ref>. А ўжо летам 2020 года ''Roblox'' выплаціў распрацоўшчыкам больш за 250 мільёнаў долараў<ref>{{Cite web|url=https://social.techcrunch.com/2020/07/28/roblox-jumps-to-over-150m-monthly-users-will-pay-out-250m-to-developers-in-2020/|title=Roblox jumps to over 150M monthly users, will pay out $250M to developers in 2020}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Jailbreak быў адной з самых папулярных гульняў на сайце, штодня збіраючы дзясяткі тысяч гульцоў адначасова<ref name="auto"/><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2017/07/21/the-deanbeat-robloxs-kid-developers-make-enough-robucks-to-pay-for-college/|title=The DeanBeat: Roblox’s kid developers make enough ‘robux’ to pay for college|date=2017-07-21|publisher=VentureBeat|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130005248/https://venturebeat.com/2017/07/21/the-deanbeat-robloxs-kid-developers-make-enough-robucks-to-pay-for-college/|archive-date=2018-11-30|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamepur.com/guide/35897-best-roblox-games.html|title=The Best Roblox Games|publisher=Gamepur|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130005719/https://www.gamepur.com/guide/35897-best-roblox-games.html|archive-date=2018-11-30|url-status=live}}</ref> яна таксама была паказана на падзеі ''Roblox'' «[[Першаму гульцу прыгатавацца (фільм)|Першаму гульцу падрыхтавацца]]», заснаванай на аднайменным фільме, хоць і была сустрэтая з крытыкай за складанасць задання і за нявыпраўлены [[квэст]] з удзелам цягніка<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.newsweek.com/roblox-ready-player-one-dominus-event-key-clues-unlock-hidden-gates-840779|title='Roblox Ready Player One' Event: How to Find Copper, Jade & Crystal Key (Location Clues)|date=2018-03-12|publisher=Newsweek|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130010810/https://www.newsweek.com/roblox-ready-player-one-dominus-event-key-clues-unlock-hidden-gates-840779|archive-date=2018-11-30|url-status=live}}</ref>. Пераможцам мерапрыемства стаў карыстальнік ''r0cu''<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://heavy.com/games/2018/04/r0cu-roblox-player-golden-dominus/|title=r0cu Earns Golden Dominus in Roblox Ready Player One Event|date=2018-04-04|publisher=Heavy.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180615195251/https://heavy.com/games/2018/04/r0cu-roblox-player-golden-dominus/|archive-date=2018-06-15|url-status=live}}</ref>. === Узнагароды === ''Roblox'' атрымаў наступныя ўзнагароды: * Inc. 5000 спіс самых хуткарослых прыватных кампаній [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Амерыкі]] (2016, 2017)<ref>{{Cite web|url=https://www.inc.com/inc5000/list/2016|title=Inc. 5000 2016: The Complete Rankings|publisher=www.inc.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180725203414/https://www.inc.com/inc5000/list/2016|archive-date=2018-07-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.inc.com/inc5000/list/2017|title=Inc. 5000 2017: The Complete Rankings|publisher=www.inc.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180709193740/https://www.inc.com/inc5000/list/2017|archive-date=2018-07-09|url-status=dead}}</ref> * Прэмія Асацыяцыі эканамічнага развіцця акругі Сан-Матэа (SAMCEDA) (2017)<ref>{{Cite web|url=https://baymeadows.com/2017/03/17/business-innovators-honored/|title=Business Innovators Honored|publisher=Bay Meadows|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417133103/https://baymeadows.com/2017/03/17/business-innovators-honored/|archive-date=2019-04-17|url-status=live}}</ref> * ''Roblox'' названы інавацыйнай кампаніяй № 9 у свеце, і таксама кампаніяй № 1 у сферы гульняў (2020)<ref>{{Cite web|url=https://www.fastcompany.com/90457674/roblox-most-innovative-companies-2020|title=How Roblox proved that virtual goods are a $100 million business|archive-url=https://web.archive.org/web/20200910033510/https://www.fastcompany.com/90457674/roblox-most-innovative-companies-2020|archive-date=2020-09-10|url-status=live}}</ref> == Зноскі == <references group="" responsive="1"></references> == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт}} * [https://create.roblox.com/docs Афіцыйная дакументацыя па Roblox Studio (новая)] * [https://developer.roblox.com/en-us/ Афіцыйная дакументацыя па Roblox Studio] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гульні для macOS]] [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Шматкарыстальніцкія гульні]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Відэагульні 2006 года]] rtahjhoektd1jzks8idgn8v5ca8m3ha 0 731580 5174310 4740210 2026-08-01T20:11:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174310 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image descr = |regnum = Расліны |rang = Род |latin = Swartzia |author = [[Schreb.]]<ref>Gen. Pl., ed. 8[a]. 2: 518.</ref>, 1791 |syn = |typus = |children name = Віды |children = [[#Віды|Гл. тэкст]] |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |wikispecies = Swartzia |grin = 11740 }} '''Swartzia''' — [[Род (біялогія)|род]] лісцяных дрэў падсямейства {{bt-bellat|Матыльковыя|Faboideae}} сямейства {{bt-bellat|Бабовыя|Fabaceae}}. Прадстаўнікі гэтага роду распаўсюджаны ў трапічных абласцях [[Амерыка|Амерыкі]], апісана каля 180 [[Біялагічны від|відаў]]. Род названы ў гонар шведскага батаніка {{нп3|Улаф Сварц|Улафа Сварца|ru|Сварц, Улоф}} (1760—1817). Паколькі драўніна дрэў гэтага роду мае высокую шчыльнасць і вельмі цвёрдая, да іх часам ужываюць назву «{{D-|[[жалезнае дрэва]]}}». == Хімічны склад == У раслінах гэтага роду змяшчаецца [[маакіяін]], [[флаваноіды]] з групы [[Птэракарпаны|птэракарпанаў]], які валодае [[Фунгіцыды|фунгіцыднымі]] ўласцівасцямі{{Sfn|Головкин и др.|2001}}. == Віды == Род падзяляецца на дзве секцыі: * секцыя {{Btname|Possira|([[Aubl.]]) [[DC.]]}} * секцыя ''Swartzia'' ** падсекцыя ''Swartzia'' ** падсекцыя ''Terminales'' Паводле інфармацыі базы даных ''[[The Plant List]]'', род уключае 185 відаў<ref name="TPL">{{Cite web|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Leguminosae/Swartzia/|title=''Swartzia''|publisher=[[The Plant List]]. Version 1.1.|date=2013|lang=en|accessdate=2016-09-03|archive-date=2017-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170905065326/http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Leguminosae/Swartzia/|url-status=live}}</ref>. Раней да гэтага роду адносілі такія [[афрыка]]нскія віды, як {{Bt-latbel|Swartzia madagascariensis}}, якія былі ўключаны ў 1997 годзе ў род {{Bt-latbel|Bobgunnia}}. У цяперашні час усе прадстаўнікі роду ''Swartzia'' паходзяць з [[Лацінская Амерыка|Лацінскай Амерыкі]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{h|Головкин и др.|2001|Головкин Б. Н. и др. Маакиаин (maackiain) // Биологически активные вещества растительного происхождения / Отв. ред. В. Ф. Семихов. — М.: Наука, 2001. — Т. II. — С. 398. — 764 с. — 1000 экз. — ISBN 5-02-013184-9. — [[Універсальная дзесятковая класіфікацыя|УДК]] 58}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20240718160231/https://sweetgum.nybg.org/legumes/swartzia/index.php The Swartzia Pages] // The New York Botanical Garden.{{Праверана|8|3|2013}} * [http://www.scielo.br/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0100-46702006000200002&lng=es&nrm= Работа па сістэматыцы роду] * [https://web.archive.org/web/20071211193607/http://www.bio.uu.nl/~herba/Guyana/VTGG/Fabaceae/Swartzia/index.html Выявы некаторых відаў] * [http://links.jstor.org/sici?sici=0007-196X(199701%2F03)49%3A1%3C1%3ABANAGO%3E2.0.CO%3B2-1 Апісанне роду ''Bobgunnia''] {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-02-07}} [[Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей]] [[Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі]] [[Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі]] [[Катэгорыя:Матыльковыя]] 5g0o3g50qed4x8kh97i3d27i7t8zspv 0 732075 5174232 4743972 2026-08-01T16:26:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174232 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = Кветка |regnum = Расліны |parent = Paphiopedilum |ref = |comment = |rang = Від |latin = Paphiopedilum callosum |author = [[Stein]], 1892 |syn = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = Paphiopedilum callosum |commons = Category:Paphiopedilum callosum |tpl= |ipni= }} '''Paphiopedilum callosum''' — від [[Архідныя|архідэй]], які сустракаецца ад [[В’етнам]]а да {{нп3|Заходняя Малайзія|паўночнага захаду||Западная Малайзия}} [[Малака (паўвостраў)|Малайскага паўвострава]]. Від быў даследаваны і паказаў шматспадзеўныя вынікі ў лячэнні рака<ref>{{Cite journal|last1=Nwe|first1=San Yoon|last2=Tungphatthong|first2=Chayapol|last3=Laorpaksa|first3=Areerat|last4=Sritularak|first4=Boonchoo|last5=Thanakijcharoenpath|first5=Witchuda|last6=Tanasupawat|first6=Samboon|last7=Sukrong|first7=Suchada|title=Bioassay Guided Isolation of Topoisomerase Ι Poison from Paphiopedilum callosum (Rchb.f.) Stein|journal=Records of Natural Products|date=2020|volume=14|issue=2|pages=89-97|doi=10.25135/rnp.144.19.06.1298|url=https://www.acgpubs.org/article/records-of-natural-products/2020/2-march-april/bioassay-guided-isolation-of-topoisomerase-poison-from-paphiopedilum-callosum-rchbf-stein|access-date=2 May 2022|publisher=ACG Publications|archive-date=13 лютага 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213152908/https://www.acgpubs.org/article/records-of-natural-products/2020/2-march-april/bioassay-guided-isolation-of-topoisomerase-poison-from-paphiopedilum-callosum-rchbf-stein|url-status=dead}}</ref>. == У культуры == У 2008 годзе выява архідэі была выкарыстана на паштовай марцы Тайланда<ref>[https://www.thailex.info/THAILEX/THAILEXENG/LEXICON/Amazing%20Thailand%20%281st%20Series%29%20-%20Orchids.htm Паштовая марка Тайланда]</ref><ref>[http://www.siamstamp.com/catalogue/index.php?id=847 Паштовая марка Тайланда]</ref>. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архідныя]] [[Катэгорыя:Флора Паўднёва-Усходняй Азіі]] [[Катэгорыя:Расліны на марках]] 6rnimwfapwnqhonic1z4ljzzn4w6npa 0 735608 5174468 5005910 2026-08-02T09:48:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174468 wikitext text/x-wiki {{футбаліст}} '''Іна Бацяноўская''' (нар. {{ДН|11|2|1984}}, [[Докшыцы]], [[Беларусь]]<ref>{{cite web|date = |url = https://mini-football.by/player/2306242|title = Ботяновская Инна Петровна|work = Сайт Беларускай асацыяцыі міні-футбола (футзала)|access-date = 2024-02-13|language = ru|archive-date = 20 сакавіка 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230320174615/https://mini-football.by/player/2306242|url-status = dead}}</ref>) — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. Майстар спорту Рэспублікі Беларусь па футболе. == Клубная кар’ера == Гуляла за «Універсітэт». У 2012 годзе прызнавалася найлепшым брамнікам у жаночым футболе Беларусті. У 2013 годзе на першым розыграшы [[Жаночы Кубак Беларусі па пляжным футболе 2013|Кубка Беларусі па пляжным футболе]] сярод жанчын была прызнана найлепшым варатаром<ref>{{cite web|date = 2013-08-08|url = https://viciebsk.cc/2013/08/08/u-belarusi-wpershyinyu-prayshli-spabornitstvyi-pa-plyazhnyim-futbole-syarod-zhanchyin/|title = У Беларусі ўпершыню прайшлі спаборніцтвы па пляжным футболе сярод жанчын|publisher = Народныя навіны Віцебска|access-date = 2024-02-13|language = be|archive-date = 20 сакавіка 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230320172605/https://viciebsk.cc/2013/08/08/u-belarusi-wpershyinyu-prayshli-spabornitstvyi-pa-plyazhnyim-futbole-syarod-zhanchyin/|url-status = dead}}</ref>. Станам на 2021 год працуе трэнерам-выкладнікам ДЮСШАР па футболе і бейсболе дзяржаўнай установы фізічнай культуры і спорту «Футбольны клуб „[[ФК Мінск|Мінск]]“». У лістападзе 2023 года атрымала трэнерскую ліцэнзію катэгорыі A<ref>{{cite web|date = 2023-11-13|url = https://football.by/news/180781 |title = Дипломы УЕФА категории "А" вручены 24 специалистам |website = football.by|access-date = 2024-02-13|language = ru}}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * {{cite web |date = 2021-03-01 |url = https://ippkbgufk.edu.by/ru/main.aspx?guid=19293 |title = Жажда знаний велика? Даст Вам их ИППК! (выпуск № 12) |work = Сайт ІППК БДУФК |access-date = 2024-02-13 |language = ru |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240213084816/https://ippkbgufk.edu.by/ru/main.aspx?guid=19293 |archivedate = 13 лютага 2024 |url-status = dead }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бацяноўская Іна}} [[Катэгорыя:Футбалісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па футболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖФК Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖФК Універсітэт Віцебск]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖФК Зорка-БДУ]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖФК Дняпро Магілёў]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖФК Смаргонь]] [[Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі]] jdfpl91pm9e67bvyp8sftrrf7aeen8k 0 740478 5174305 4559962 2026-08-01T20:03:23Z ~2026-42497-93 172010 /* Сімволіка */ 5174305 wikitext text/x-wiki {{Свята|назва свята=Дзень перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне|тып(колер)=Дзяржаўнае|пашыраны тып=Дзяржаўнае|выява=Ніколи Знову 02.svg|подпіс={{нп5|Мак (сімвал памяці)|Чырвоны мак|en|Remembrance poppy}} — сімвал памяці.|значэнне=|устаноўлена=[[9 красавіка]] [[2015]]|афіцыйна=День перемоги над нацизмом у Другій світовій війні|інакш=Дзень перамогі|таксама=|адзначаецца={{UKR}}|у перыяд з=|па=|дата=[[9 мая]]|святкаванне=|традыцыі=[[Паніхіда]], ускладанне вянкоў|звязана з=[[Акт капітуляцыі Германіі]]}}'''Дзень перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне''' ({{Lang-uk|День перемоги над нацизмом у Другій світовій війні}}) — [[Свята|дзяржаўнае свята]] і выхадны дзень [[Украіна|Украіны]], які адзначаўся [[9 мая]]. Гэты [[памятны дзень]] прыйшоў на змену савецкаму [[Дзень Перамогі|Дню Перамогі]]<ref>[http://odnako.su/news/ukraine/-309402-verhovnaya-rada-ustanovila-8-maya-dnem-pamyati-i-primireniya/ Верховная Рада установила 8 мая Днем памяти и примирения] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150505054918/http://odnako.su/news/ukraine/-309402-verhovnaya-rada-ustanovila-8-maya-dnem-pamyati-i-primireniya/ |date=5 мая 2015 }} // Однако.su, 09.04.2015</ref>. 8 мая 2023 года [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Уладзімір Зяленскі]] падпісаў указ, згодна з якім 9 мая ва Украіне адзначаюць [[Дзень Еўропы]],<ref>{{Cite web|url=https://www.eurointegration.com.ua/news/2023/05/8/7161194/|title=Україна щорічно 9 травня відзначатиме День Європи - указ президента|website=www.eurointegration.com.ua|accessdate=2023-05-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newsweek.com/zelensky-ukraine-europe-victory-day-putin-1798937|title=Zelensky Makes Pointed Putin Move Ahead of Russia's Victory Day Parade|website=MSN|accessdate=2023-05-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ukrinform.net/rubric-society/3706199-presidents-decree-declares-may-9-as-europe-day-in-ukraine.html|title=President’s Decree declares May 9 as Europe Day in Ukraine|website=www.ukrinform.net|accessdate=2023-05-08}}</ref> і ўнёс у [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўную раду]] законапраект Аб устанаўленні 8 мая — [[Дзень памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939 – 1945|Дня памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939 – 1945 гадоў]] у якасці выхаднога дня замест Дня Перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 8 мая.<ref>{{Cite news|accessdate=2023-05-08|first=Elizabeth|last=Piper|date=2023-05-08|website=Reuters|title=Ukraine moves day to mark Nazi surrender in shift towards West|url=https://www.reuters.com/world/europe/bringing-ukraine-closer-europe-zelenskiy-marks-1945-nazi-surrender-2023-05-08/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://interfax.com.ua/news/general/908646.html|title=9 травня в Україні відзначатимуть День Європи, 8 травня - День пам'яті та перемоги над нацизмом у Другій світовій війні - Зеленський|website=Інтерфакс-Україна|accessdate=2023-05-08}}</ref><ref>{{Cite news|accessdate=2023-05-08|first=RFE/RL's Ukrainian|last=Service|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|title=Zelenskiy Declares May 9 'Europe Day' Ahead Of Russia's World War II Anniversary|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-military-russia-drone-attacks-anniversary/32401350.html}}</ref> 29 мая 2023 года Вярхоўная Рада зрабіла [[Дзень памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939 – 1945|'''Дзень памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939-1945 гадоў''']] 8 мая дзяржаўным святам, адмяніўшы Дзень Перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 9 мая.<ref>{{Cite web|url=https://ru.espreso.tv/v-ukraine-den-pamyati-i-pobedy-nad-natsizmom-vo-vtoroy-mirovoy-voyne-sdelali-ofitsialnym-vykhodnym|title=День памяти и победы над нацизмом сделали официальным выходным|website=espreso.tv|accessdate=2023-05-29}}</ref> 12 чэрвеня 2023 года прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі падпісаў гэты закон.<ref>{{Cite web|title=Зеленський встановив 8 травня Днем пам’яті та перемоги над нацизмом|url=https://www.pravda.com.ua/news/2023/06/12/7406493/|website=Українська правда|accessdate=2023-06-12|language=uk}}</ref> == Перадгісторыя свята == 24 сакавіка 2015 года [[Прэзідэнт Украіны]] [[Пётр Аляксеевіч Парашэнка|Пятро Парашэнка]] сваім указам № 169 «Аб мерапрыемствах па святкаванні ў 2015 годзе 70-й гадавіны Перамогі над [[Нацыянал-сацыялізм|нацызм]] у Еўропе і 70-й гадавіны заканчэння Другой сусветнай вайны» пастанавіў, што 8 і 9 мая будуць праходзіць мерапрыемствы, прысвечаныя 70-й гадавіне Перамогі<ref>[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/rolling_news_russian/2015/03/150324_ru_n_8may_poroshenko Порошенко утвердил День памяти и примирения 8 мая] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150327150652/http://www.bbc.co.uk/ukrainian/rolling_news_russian/2015/03/150324_ru_n_8may_poroshenko |date=27 сакавіка 2015 }} // BBC Украина, 24.03.2015</ref><ref>[http://www.dsnews.ua/society/segodnya-den-pamyati-zhertv-vtoroy-mirovoy-voyny-08052015084800 Сегодня День памяти жертв Второй мировой войны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150509175305/http://www.dsnews.ua/society/segodnya-den-pamyati-zhertv-vtoroy-mirovoy-voyny-08052015084800 |date=9 мая 2015 }} // Деловая столица, 8.05.2015</ref>. На думку Парашэнкі, ягоны ўказ аб святкаванні 8 траўня і 9 траўня 70-й гадавіны Перамогі над нацызмам у Еўропе, Дня памяці і прымірэння, а таксама Дня Перамогі мае на мэце аб'яднаць краіну<ref>[http://nbnews.com.ua/ru/news/146563/ Порошенко объяснил, зачем постановил отмечать 8 мая и 9 мая] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518084847/http://nbnews.com.ua/ru/news/146563/ |date=18 мая 2015 }} // Независимое бюро новостей, 28.03.2015</ref>. 9 красавіка 2015 года законапраект № 2539 «Аб увекавечанні Перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939-1945 гадоў» быў прыняты [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўнай Радай Украіны]] у рамках галасавання па пакеце законапраектаў аб [[Дэкамунізацыя ва Украіне|дэкамунізацыі]]<ref>[http://korrespondent.net/ukraine/3501720-rada-ustanovyla-8-maia-dnem-pamiaty-y-prymyrenyia Рада установила 8 мая Днем памяти и примирения] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150419085745/http://korrespondent.net/ukraine/3501720-rada-ustanovyla-8-maia-dnem-pamiaty-y-prymyrenyia |date=19 красавіка 2015 }} // Корреспондент.net, 09.04.2015</ref>; уступіў у сілу 21 мая таго ж года<ref>[http://www.golos.com.ua/article/254978 Закон України «Про увічнення перемоги над нацизмом у Другій світовій війні 1939—1945 років»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150521052438/http://www.golos.com.ua/article/254978 |date=21 мая 2015 }}//Голос України: газета Верховної Ради України. — 2015. — № 87 (20 травня).</ref>. == Адрозненні ад Дня Перамогі == Прынятым пакетам законапраектаў аб дэкамунізацыі быў адменены Закон Украіны «Аб увекавечванні перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гадоў»<ref>[http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/1684-14 Текст закона] {{Wayback}} // Сайт Верховной Рады</ref>. У адпаведнасці са змяненнем заканадаўства новае свята адзначаецца без выкарыстання савецкай сімволікі і тэрміна «[[Вялікая Айчынная вайна]]». За выкарыстанне савецкай сімволікі з 2015 года пагражае крымінальная адказнасць<ref>[https://fakty.ictv.ua/ru/index/read-news/id/1547748/ «Великую Отечественную войну» заменили на «Вторую мировую» — закон] {{Wayback}} // ICTV, 09.04.2015</ref><ref>[http://tyzhden.ua/News/133920 Депутати врегулювали питання про відзначення в Україні перемоги над нацизмом] {{Wayback}} // Український тиждень, 09.04.2015</ref><ref>{{Cite web}}</ref>. Таксама новы характар святкавання мае на ўвазе перанос акцэнту з гісторыі ваенных дзеянняў на гісторыі канкрэтных людзей, а затым на адмову ад святкавання на карысць шанавання<ref name="OHO_09.05.2015">[http://www.ogo.ua/articles/view/2015-05-09/61838.html День Перемоги в Україні відзначають за новою традицією] {{Wayback}}. ОГО. 09.05.2015</ref>. Згодна [[Украінскі інстытут нацыянальнай памяці|Украінскаму інстытуту нацыянальнай памяці]], новы сэнс святкавання [[Дні памяці і прымірэння, прысвечаныя загінуўшым у Другой сусветнай вайне|Дня памяці і прымірэння]] і Дня Перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне<ref name="Metodychni_UINP">[http://www.memory.gov.ua/news/metodichni-materiali-do-vidznachennya-dnya-pam-yati-ta-primirennya-ta-70-i-richnitsi-dnya-perem Методичні матеріали до відзначення Дня пам’яті та примирення й 70-ї річниці Дня перемоги над нацизмом у Другій світовій війні (8-9 травня 2015 р.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160508080430/http://www.memory.gov.ua/news/metodichni-materiali-do-vidznachennya-dnya-pam-yati-ta-primirennya-ta-70-i-richnitsi-dnya-perem|date=8 мая 2016}}. [[Украінскі інстытут нацыянальнай памяці|Український інститут національної пам'яті]]</ref>: * пераасэнсаванне падзей [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], разбурэнне савецкіх гістарычных міфаў, сумленны дыялог вакол складаных старонак мінулага; * роўнае ўшанаванне памяці кожнага, хто змагаўся супраць нацызму, падкрэсліванне салідарнасці і баявога братэрства ўсіх Аб'яднаных Нацый, як дзяржаў, так і бездзяржаўных тады народаў (яўрэяў, украінцаў і інш.); * перанос акцэнту з гісторыі ваенных дзеянняў на гісторыі канкрэтных людзей, а затым Адмова ад святкавання на карысць шанавання. == Сімволіка == [[Файл:Скорботна Батьківщина-Мати, Кропивницький 2025.jpg|міні|270x270хпкс|Крэпасць Святой Елісаветы ў г. [[Крапыўныцкы|Крапіўныцкім]]. Новы флагшток устаноўлены ў знак адмовы ад [[Сталінізм|савецкай]] і [[Пуцінізм|расійскай ідэалогіі]] над статуяй Журботнай Радзімы-Маці, якая сімвалізуе маці страціўшых сваіх дзяцей у выніку злачынстваў нацысцкага і савецкага таталітарных рэжымаў, 9 траўня 2025 года]] Афіцыйным сімвалам святкавання Дня Перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне, як і Дня памяці і прымірэння, з'яўляецца [[Мак (сімвал памяці)|кветка чырвонага маку]] — агульнапрыняты міжнародны сімвал ахвяр усіх ваенных і грамадзянскіх узброеных канфліктаў, пачынаючы з [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. На Украіне выкарыстоўваецца ва ўласнай стылізацыі, распрацаванай [[Харкаў|харкаўскі]] дызайнерам Сяргеем Мишакиным. Лозунг абодвух памятных дзён «1939-1945. Ніколі зноў»<ref name="OHO_09.05.20152">[http://www.ogo.ua/articles/view/2015-05-09/61838.html День Перемоги в Україні відзначають за новою традицією] {{Wayback}}. ОГО. 09.05.2015</ref>. == Гл. таксама == * [[Дзень Еўропы]] * [[Дзень Канстытуцыі Украіны]] * [[Дзень украінскай дзяржаўнасці]] * [[Дзень незалежнасці Украіны]] * [[Дзень абаронцаў Украіны]] *[[Дэкамунізацыя ва Украіне]] ** {{нп5|Украінскія законы пра дэкамунізацыю||uk|Українські закони про декомунізацію}} == Зноскі == <references responsive="" /> [[Катэгорыя:Святы Украіны]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2015 годзе]] [[Катэгорыя:Святы 9 мая]] [[Катэгорыя:Святы паводле алфавіта]] jfft2bbxzw0as99crmiot8jl335qlrn 5174400 5174305 2026-08-02T04:48:27Z DobryBrat 5701 Праўка аўтарства [[Special:Contributions/~2026-42497-93|~2026-42497-93]] ([[User talk:~2026-42497-93|размовы]]) адкочана; вернута апошняя версія аўтарства [[User:Ellis Novak|Ellis Novak]] 4559962 wikitext text/x-wiki {{Свята|назва свята=Дзень перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне|тып(колер)=Дзяржаўнае|пашыраны тып=Дзяржаўнае|выява=Ніколи Знову 02.svg|подпіс={{нп5|Мак (сімвал памяці)|Чырвоны мак|en|Remembrance poppy}} — сімвал памяці.|значэнне=|устаноўлена=[[9 красавіка]] [[2015]]|афіцыйна=День перемоги над нацизмом у Другій світовій війні|інакш=Дзень перамогі|таксама=|адзначаецца={{UKR}}|у перыяд з=|па=|дата=[[9 мая]]|святкаванне=|традыцыі=[[Паніхіда]], ускладанне вянкоў|звязана з=[[Акт капітуляцыі Германіі]]}}'''Дзень перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне''' ({{Lang-uk|День перемоги над нацизмом у Другій світовій війні}}) — [[Свята|дзяржаўнае свята]] і выхадны дзень [[Украіна|Украіны]], які адзначаўся [[9 мая]]. Гэты [[памятны дзень]] прыйшоў на змену савецкаму [[Дзень Перамогі|Дню Перамогі]]<ref>[http://odnako.su/news/ukraine/-309402-verhovnaya-rada-ustanovila-8-maya-dnem-pamyati-i-primireniya/ Верховная Рада установила 8 мая Днем памяти и примирения] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150505054918/http://odnako.su/news/ukraine/-309402-verhovnaya-rada-ustanovila-8-maya-dnem-pamyati-i-primireniya/ |date=5 мая 2015 }} // Однако.su, 09.04.2015</ref>. 8 мая 2023 года [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Уладзімір Зяленскі]] падпісаў указ, згодна з якім 9 мая ва Украіне адзначаюць [[Дзень Еўропы]],<ref>{{Cite web|url=https://www.eurointegration.com.ua/news/2023/05/8/7161194/|title=Україна щорічно 9 травня відзначатиме День Європи - указ президента|website=www.eurointegration.com.ua|accessdate=2023-05-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newsweek.com/zelensky-ukraine-europe-victory-day-putin-1798937|title=Zelensky Makes Pointed Putin Move Ahead of Russia's Victory Day Parade|website=MSN|accessdate=2023-05-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ukrinform.net/rubric-society/3706199-presidents-decree-declares-may-9-as-europe-day-in-ukraine.html|title=President’s Decree declares May 9 as Europe Day in Ukraine|website=www.ukrinform.net|accessdate=2023-05-08}}</ref> і ўнёс у [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўную раду]] законапраект Аб устанаўленні 8 мая — [[Дзень памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939 – 1945|Дня памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939 – 1945 гадоў]] у якасці выхаднога дня замест Дня Перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 8 мая.<ref>{{Cite news|accessdate=2023-05-08|first=Elizabeth|last=Piper|date=2023-05-08|website=Reuters|title=Ukraine moves day to mark Nazi surrender in shift towards West|url=https://www.reuters.com/world/europe/bringing-ukraine-closer-europe-zelenskiy-marks-1945-nazi-surrender-2023-05-08/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://interfax.com.ua/news/general/908646.html|title=9 травня в Україні відзначатимуть День Європи, 8 травня - День пам'яті та перемоги над нацизмом у Другій світовій війні - Зеленський|website=Інтерфакс-Україна|accessdate=2023-05-08}}</ref><ref>{{Cite news|accessdate=2023-05-08|first=RFE/RL's Ukrainian|last=Service|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|title=Zelenskiy Declares May 9 'Europe Day' Ahead Of Russia's World War II Anniversary|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-military-russia-drone-attacks-anniversary/32401350.html}}</ref> 29 мая 2023 года Вярхоўная Рада зрабіла [[Дзень памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939 – 1945|'''Дзень памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939-1945 гадоў''']] 8 мая дзяржаўным святам, адмяніўшы Дзень Перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 9 мая.<ref>{{Cite web|url=https://ru.espreso.tv/v-ukraine-den-pamyati-i-pobedy-nad-natsizmom-vo-vtoroy-mirovoy-voyne-sdelali-ofitsialnym-vykhodnym|title=День памяти и победы над нацизмом сделали официальным выходным|website=espreso.tv|accessdate=2023-05-29}}</ref> 12 чэрвеня 2023 года прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі падпісаў гэты закон.<ref>{{Cite web|title=Зеленський встановив 8 травня Днем пам’яті та перемоги над нацизмом|url=https://www.pravda.com.ua/news/2023/06/12/7406493/|website=Українська правда|accessdate=2023-06-12|language=uk}}</ref> == Перадгісторыя свята == 24 сакавіка 2015 года [[Прэзідэнт Украіны]] [[Пётр Аляксеевіч Парашэнка|Пятро Парашэнка]] сваім указам № 169 «Аб мерапрыемствах па святкаванні ў 2015 годзе 70-й гадавіны Перамогі над [[Нацыянал-сацыялізм|нацызм]] у Еўропе і 70-й гадавіны заканчэння Другой сусветнай вайны» пастанавіў, што 8 і 9 мая будуць праходзіць мерапрыемствы, прысвечаныя 70-й гадавіне Перамогі<ref>[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/rolling_news_russian/2015/03/150324_ru_n_8may_poroshenko Порошенко утвердил День памяти и примирения 8 мая] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150327150652/http://www.bbc.co.uk/ukrainian/rolling_news_russian/2015/03/150324_ru_n_8may_poroshenko |date=27 сакавіка 2015 }} // BBC Украина, 24.03.2015</ref><ref>[http://www.dsnews.ua/society/segodnya-den-pamyati-zhertv-vtoroy-mirovoy-voyny-08052015084800 Сегодня День памяти жертв Второй мировой войны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150509175305/http://www.dsnews.ua/society/segodnya-den-pamyati-zhertv-vtoroy-mirovoy-voyny-08052015084800 |date=9 мая 2015 }} // Деловая столица, 8.05.2015</ref>. На думку Парашэнкі, ягоны ўказ аб святкаванні 8 траўня і 9 траўня 70-й гадавіны Перамогі над нацызмам у Еўропе, Дня памяці і прымірэння, а таксама Дня Перамогі мае на мэце аб'яднаць краіну<ref>[http://nbnews.com.ua/ru/news/146563/ Порошенко объяснил, зачем постановил отмечать 8 мая и 9 мая] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518084847/http://nbnews.com.ua/ru/news/146563/ |date=18 мая 2015 }} // Независимое бюро новостей, 28.03.2015</ref>. 9 красавіка 2015 года законапраект № 2539 «Аб увекавечанні Перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939-1945 гадоў» быў прыняты [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўнай Радай Украіны]] у рамках галасавання па пакеце законапраектаў аб [[Дэкамунізацыя ва Украіне|дэкамунізацыі]]<ref>[http://korrespondent.net/ukraine/3501720-rada-ustanovyla-8-maia-dnem-pamiaty-y-prymyrenyia Рада установила 8 мая Днем памяти и примирения] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150419085745/http://korrespondent.net/ukraine/3501720-rada-ustanovyla-8-maia-dnem-pamiaty-y-prymyrenyia |date=19 красавіка 2015 }} // Корреспондент.net, 09.04.2015</ref>; уступіў у сілу 21 мая таго ж года<ref>[http://www.golos.com.ua/article/254978 Закон України «Про увічнення перемоги над нацизмом у Другій світовій війні 1939—1945 років»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150521052438/http://www.golos.com.ua/article/254978 |date=21 мая 2015 }}//Голос України: газета Верховної Ради України. — 2015. — № 87 (20 травня).</ref>. == Адрозненні ад Дня Перамогі == Прынятым пакетам законапраектаў аб дэкамунізацыі быў адменены Закон Украіны «Аб увекавечванні перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гадоў»<ref>[http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/1684-14 Текст закона] {{Wayback}} // Сайт Верховной Рады</ref>. У адпаведнасці са змяненнем заканадаўства новае свята адзначаецца без выкарыстання савецкай сімволікі і тэрміна «[[Вялікая Айчынная вайна]]». За выкарыстанне савецкай сімволікі з 2015 года пагражае крымінальная адказнасць<ref>[https://fakty.ictv.ua/ru/index/read-news/id/1547748/ «Великую Отечественную войну» заменили на «Вторую мировую» — закон] {{Wayback}} // ICTV, 09.04.2015</ref><ref>[http://tyzhden.ua/News/133920 Депутати врегулювали питання про відзначення в Україні перемоги над нацизмом] {{Wayback}} // Український тиждень, 09.04.2015</ref><ref>{{Cite web}}</ref>. Таксама новы характар святкавання мае на ўвазе перанос акцэнту з гісторыі ваенных дзеянняў на гісторыі канкрэтных людзей, а затым на адмову ад святкавання на карысць шанавання<ref name="OHO_09.05.2015">[http://www.ogo.ua/articles/view/2015-05-09/61838.html День Перемоги в Україні відзначають за новою традицією] {{Wayback}}. ОГО. 09.05.2015</ref>. Згодна [[Украінскі інстытут нацыянальнай памяці|Украінскаму інстытуту нацыянальнай памяці]], новы сэнс святкавання [[Дні памяці і прымірэння, прысвечаныя загінуўшым у Другой сусветнай вайне|Дня памяці і прымірэння]] і Дня Перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне<ref name="Metodychni_UINP">[http://www.memory.gov.ua/news/metodichni-materiali-do-vidznachennya-dnya-pam-yati-ta-primirennya-ta-70-i-richnitsi-dnya-perem Методичні матеріали до відзначення Дня пам’яті та примирення й 70-ї річниці Дня перемоги над нацизмом у Другій світовій війні (8-9 травня 2015 р.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160508080430/http://www.memory.gov.ua/news/metodichni-materiali-do-vidznachennya-dnya-pam-yati-ta-primirennya-ta-70-i-richnitsi-dnya-perem|date=8 мая 2016}}. [[Украінскі інстытут нацыянальнай памяці|Український інститут національної пам'яті]]</ref>: * пераасэнсаванне падзей [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], разбурэнне савецкіх гістарычных міфаў, сумленны дыялог вакол складаных старонак мінулага; * роўнае ўшанаванне памяці кожнага, хто змагаўся супраць нацызму, падкрэсліванне салідарнасці і баявога братэрства ўсіх Аб'яднаных Нацый, як дзяржаў, так і бездзяржаўных тады народаў (яўрэяў, украінцаў і інш.); * перанос акцэнту з гісторыі ваенных дзеянняў на гісторыі канкрэтных людзей, а затым Адмова ад святкавання на карысць шанавання. == Сімволіка == Афіцыйным сімвалам святкавання Дня Перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне, як і Дня памяці і прымірэння, з'яўляецца [[Мак (сімвал памяці)|кветка чырвонага маку]] — агульнапрыняты міжнародны сімвал ахвяр усіх ваенных і грамадзянскіх узброеных канфліктаў, пачынаючы з [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. На Украіне выкарыстоўваецца ва ўласнай стылізацыі, распрацаванай [[Харкаў|харкаўскі]] дызайнерам Сяргеем Мишакиным. Лозунг абодвух памятных дзён «1939-1945. Ніколі зноў»<ref name="OHO_09.05.20152">[http://www.ogo.ua/articles/view/2015-05-09/61838.html День Перемоги в Україні відзначають за новою традицією] {{Wayback}}. ОГО. 09.05.2015</ref>. == Гл. таксама == * [[Дзень Еўропы]] * [[Дзень Канстытуцыі Украіны]] * [[Дзень украінскай дзяржаўнасці]] * [[Дзень незалежнасці Украіны]] * [[Дзень абаронцаў Украіны]] *[[Дэкамунізацыя ва Украіне]] ** {{нп5|Украінскія законы пра дэкамунізацыю||uk|Українські закони про декомунізацію}} == Зноскі == <references responsive="" /> [[Катэгорыя:Святы Украіны]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2015 годзе]] [[Катэгорыя:Святы 9 мая]] [[Катэгорыя:Святы паводле алфавіта]] 5n28qseydehxbqec0xfn3d99c10yszh 5174401 5174400 2026-08-02T04:52:21Z DobryBrat 5701 вікіфікацыя, спасылка на законы пра дэкамунізацыю — у [[Дэкамунізацыя ва Украіне|адпаведным артыкуле]], арфаграфія 5174401 wikitext text/x-wiki {{Свята|назва свята=Дзень перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне|тып(колер)=Дзяржаўнае|пашыраны тып=Дзяржаўнае|выява=Ніколи Знову 02.svg|подпіс={{нп5|Мак (сімвал памяці)|Чырвоны мак|en|Remembrance poppy}} — сімвал памяці.|значэнне=|устаноўлена=[[9 красавіка]] [[2015]]|афіцыйна=День перемоги над нацизмом у Другій світовій війні|інакш=Дзень перамогі|таксама=|адзначаецца={{UKR}}|у перыяд з=|па=|дата=[[9 мая]]|святкаванне=|традыцыі=[[Паніхіда]], ускладанне вянкоў|звязана з=[[Акт капітуляцыі Германіі]]}}'''Дзень перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне''' ({{Lang-uk|День перемоги над нацизмом у Другій світовій війні}}) — [[Свята|дзяржаўнае свята]] і выхадны дзень [[Украіна|Украіны]], які адзначаўся [[9 мая]]. Гэты [[памятны дзень]] прыйшоў на змену савецкаму [[Дзень Перамогі|Дню Перамогі]]<ref>[http://odnako.su/news/ukraine/-309402-verhovnaya-rada-ustanovila-8-maya-dnem-pamyati-i-primireniya/ Верховная Рада установила 8 мая Днем памяти и примирения] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150505054918/http://odnako.su/news/ukraine/-309402-verhovnaya-rada-ustanovila-8-maya-dnem-pamyati-i-primireniya/ |date=5 мая 2015 }} // Однако.su, 09.04.2015</ref>. 8 мая 2023 года [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Уладзімір Зяленскі]] падпісаў указ, згодна з якім 9 мая ва Украіне адзначаюць [[Дзень Еўропы]],<ref>{{Cite web|url=https://www.eurointegration.com.ua/news/2023/05/8/7161194/|title=Україна щорічно 9 травня відзначатиме День Європи - указ президента|website=www.eurointegration.com.ua|accessdate=2023-05-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newsweek.com/zelensky-ukraine-europe-victory-day-putin-1798937|title=Zelensky Makes Pointed Putin Move Ahead of Russia's Victory Day Parade|website=MSN|accessdate=2023-05-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ukrinform.net/rubric-society/3706199-presidents-decree-declares-may-9-as-europe-day-in-ukraine.html|title=President’s Decree declares May 9 as Europe Day in Ukraine|website=www.ukrinform.net|accessdate=2023-05-08}}</ref> і ўнёс у [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўную раду]] законапраект Аб устанаўленні 8 мая — [[Дзень памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939 – 1945|Дня памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939—1945 гадоў]] у якасці выхаднога дня замест Дня Перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 8 мая.<ref>{{Cite news|accessdate=2023-05-08|first=Elizabeth|last=Piper|date=2023-05-08|website=Reuters|title=Ukraine moves day to mark Nazi surrender in shift towards West|url=https://www.reuters.com/world/europe/bringing-ukraine-closer-europe-zelenskiy-marks-1945-nazi-surrender-2023-05-08/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://interfax.com.ua/news/general/908646.html|title=9 травня в Україні відзначатимуть День Європи, 8 травня - День пам'яті та перемоги над нацизмом у Другій світовій війні - Зеленський|website=Інтерфакс-Україна|accessdate=2023-05-08}}</ref><ref>{{Cite news|accessdate=2023-05-08|first=RFE/RL's Ukrainian|last=Service|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|title=Zelenskiy Declares May 9 'Europe Day' Ahead Of Russia's World War II Anniversary|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-military-russia-drone-attacks-anniversary/32401350.html}}</ref> 29 мая 2023 года Вярхоўная Рада зрабіла '''[[Дзень памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939 – 1945|Дзень памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939—1945 гадоў]]''' 8 мая дзяржаўным святам, адмяніўшы Дзень Перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 9 мая.<ref>{{Cite web|url=https://ru.espreso.tv/v-ukraine-den-pamyati-i-pobedy-nad-natsizmom-vo-vtoroy-mirovoy-voyne-sdelali-ofitsialnym-vykhodnym|title=День памяти и победы над нацизмом сделали официальным выходным|website=espreso.tv|accessdate=2023-05-29}}</ref> 12 чэрвеня 2023 года прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі падпісаў гэты закон.<ref>{{Cite web|title=Зеленський встановив 8 травня Днем пам’яті та перемоги над нацизмом|url=https://www.pravda.com.ua/news/2023/06/12/7406493/|website=Українська правда|accessdate=2023-06-12|language=uk}}</ref> == Перадгісторыя свята == 24 сакавіка 2015 года [[Прэзідэнт Украіны]] [[Пётр Аляксеевіч Парашэнка|Пятро Парашэнка]] сваім указам № 169 «Аб мерапрыемствах па святкаванні ў 2015 годзе 70-й гадавіны Перамогі над [[Нацыянал-сацыялізм|нацызм]] у Еўропе і 70-й гадавіны заканчэння Другой сусветнай вайны» пастанавіў, што 8 і 9 мая будуць праходзіць мерапрыемствы, прысвечаныя 70-й гадавіне Перамогі<ref>[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/rolling_news_russian/2015/03/150324_ru_n_8may_poroshenko Порошенко утвердил День памяти и примирения 8 мая] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150327150652/http://www.bbc.co.uk/ukrainian/rolling_news_russian/2015/03/150324_ru_n_8may_poroshenko |date=27 сакавіка 2015 }} // BBC Украина, 24.03.2015</ref><ref>[http://www.dsnews.ua/society/segodnya-den-pamyati-zhertv-vtoroy-mirovoy-voyny-08052015084800 Сегодня День памяти жертв Второй мировой войны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150509175305/http://www.dsnews.ua/society/segodnya-den-pamyati-zhertv-vtoroy-mirovoy-voyny-08052015084800 |date=9 мая 2015 }} // Деловая столица, 8.05.2015</ref>. На думку Парашэнкі, ягоны ўказ аб святкаванні 8 траўня і 9 траўня 70-й гадавіны Перамогі над нацызмам у Еўропе, Дня памяці і прымірэння, а таксама Дня Перамогі мае на мэце аб’яднаць краіну<ref>[http://nbnews.com.ua/ru/news/146563/ Порошенко объяснил, зачем постановил отмечать 8 мая и 9 мая] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518084847/http://nbnews.com.ua/ru/news/146563/ |date=18 мая 2015 }} // Независимое бюро новостей, 28.03.2015</ref>. 9 красавіка 2015 года законапраект № 2539 «Аб увекавечанні Перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939—1945 гадоў» быў прыняты [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўнай Радай Украіны]] у рамках галасавання па пакеце законапраектаў аб [[Дэкамунізацыя ва Украіне|дэкамунізацыі]]<ref>[http://korrespondent.net/ukraine/3501720-rada-ustanovyla-8-maia-dnem-pamiaty-y-prymyrenyia Рада установила 8 мая Днем памяти и примирения] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150419085745/http://korrespondent.net/ukraine/3501720-rada-ustanovyla-8-maia-dnem-pamiaty-y-prymyrenyia |date=19 красавіка 2015 }} // Корреспондент.net, 09.04.2015</ref>; уступіў у сілу 21 мая таго ж года<ref>[http://www.golos.com.ua/article/254978 Закон України «Про увічнення перемоги над нацизмом у Другій світовій війні 1939—1945 років»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150521052438/http://www.golos.com.ua/article/254978 |date=21 мая 2015 }}//Голос України: газета Верховної Ради України. — 2015. — № 87 (20 мая).</ref>. == Адрозненні ад Дня Перамогі == Прынятым пакетам законапраектаў аб дэкамунізацыі быў адменены Закон Украіны «Аб увекавечванні перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гадоў»<ref>[http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/1684-14 Текст закона] {{Wayback}} // Сайт Верховной Рады</ref>. У адпаведнасці са змяненнем заканадаўства новае свята адзначаецца без выкарыстання савецкай сімволікі і тэрміна «[[Вялікая Айчынная вайна]]». За выкарыстанне савецкай сімволікі з 2015 года пагражае крымінальная адказнасць<ref>[https://fakty.ictv.ua/ru/index/read-news/id/1547748/ «Великую Отечественную войну» заменили на «Вторую мировую» — закон] {{Wayback}} // ICTV, 09.04.2015</ref><ref>[http://tyzhden.ua/News/133920 Депутати врегулювали питання про відзначення в Україні перемоги над нацизмом] {{Wayback}} // Український тиждень, 09.04.2015</ref><ref>{{Cite web}}</ref>. Таксама новы характар святкавання мае на ўвазе перанос акцэнту з гісторыі ваенных дзеянняў на гісторыі канкрэтных людзей, а затым на адмову ад святкавання на карысць шанавання<ref name="OHO_09.05.2015">[http://www.ogo.ua/articles/view/2015-05-09/61838.html День Перемоги в Україні відзначають за новою традицією] {{Wayback}}. ОГО. 09.05.2015</ref>. Згодна [[Украінскі інстытут нацыянальнай памяці|Украінскаму інстытуту нацыянальнай памяці]], новы сэнс святкавання [[Дні памяці і прымірэння, прысвечаныя загінуўшым у Другой сусветнай вайне|Дня памяці і прымірэння]] і Дня Перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне<ref name="Metodychni_UINP">[http://www.memory.gov.ua/news/metodichni-materiali-do-vidznachennya-dnya-pam-yati-ta-primirennya-ta-70-i-richnitsi-dnya-perem Методичні матеріали до відзначення Дня пам’яті та примирення й 70-ї річниці Дня перемоги над нацизмом у Другій світовій війні (8-9 травня 2015 р.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160508080430/http://www.memory.gov.ua/news/metodichni-materiali-do-vidznachennya-dnya-pam-yati-ta-primirennya-ta-70-i-richnitsi-dnya-perem|date=8 мая 2016}}. [[Украінскі інстытут нацыянальнай памяці|Український інститут національної пам’яті]]</ref>: * пераасэнсаванне падзей [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], разбурэнне савецкіх гістарычных міфаў, сумленны дыялог вакол складаных старонак мінулага; * роўнае ўшанаванне памяці кожнага, хто змагаўся супраць нацызму, падкрэсліванне салідарнасці і баявога братэрства ўсіх Аб’яднаных Нацый, як дзяржаў, так і бездзяржаўных тады народаў (яўрэяў, украінцаў і інш.); * перанос акцэнту з гісторыі ваенных дзеянняў на гісторыі канкрэтных людзей, а затым Адмова ад святкавання на карысць шанавання. == Сімволіка == Афіцыйным сімвалам святкавання Дня Перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне, як і Дня памяці і прымірэння, з’яўляецца [[Мак (сімвал памяці)|кветка чырвонага маку]] — агульнапрыняты міжнародны сімвал ахвяр усіх ваенных і грамадзянскіх узброеных канфліктаў, пачынаючы з [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. На Украіне выкарыстоўваецца ва ўласнай стылізацыі, распрацаванай [[Харкаў|харкаўскі]] дызайнерам Сяргеем Мишакиным. Лозунг абодвух памятных дзён «1939-1945. Ніколі зноў»<ref name="OHO_09.05.20152">[http://www.ogo.ua/articles/view/2015-05-09/61838.html День Перемоги в Україні відзначають за новою традицією] {{Wayback}}. ОГО. 09.05.2015</ref>. == Гл. таксама == * [[Дзень Еўропы]] * [[Дзень Канстытуцыі Украіны]] * [[Дзень украінскай дзяржаўнасці]] * [[Дзень незалежнасці Украіны]] * [[Дзень абаронцаў Украіны]] * [[Дэкамунізацыя ва Украіне]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Святы Украіны]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2015 годзе]] [[Катэгорыя:Святы 9 мая]] [[Катэгорыя:Святы паводле алфавіта]] j1xjn7wo8zo2a66tngxvf3namt58enq 0 743436 5174342 4580911 2026-08-01T21:50:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174342 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = Trabala |rang = Від |latin = Trabala vishnou |author = Lefèbvre, 1827 |syn = |typus = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |children name = |children = |wikispecies = Trabala vishnou |commons = Category:Trabala vishnou | itis = | ncbi = |eol = }} '''Trabala vishnou''' — від [[Молі|молей]] сямейства {{bt-bellat|Коканапрады|Lasiocampidae}}. Сустракаецца ў [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай Азіі]], уключаючы [[Пакістан]], [[Індыя|Індыю]], [[Бангладэш]], [[Тайланд]], [[Шры-Ланка|Шры-Ланку]], [[М’янма|М’янму]], [[Ява|Яву]], [[Кітай]], [[Японія|Японію]], [[Тайвань]], [[Ганконг]], [[В’етнам|В’етнам]] і [[Інданезія|Інданезію]]. Прызнаныя чатыры падвіды<ref>{{Cite web|url=http://eol.org/pages/378922/overview|title=''Trabala vishnou'' &mdash; Overview|accessdate=19 July 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/57N4R|title=Trabala vishnou Lefèbvre, 1827|website=Catalogue of Life|accessdate=10 June 2022}}</ref>. == Апісанне == === Імага === Размах крылаў каля 67&nbsp;мм для самак і 47 для самцоў. Афарбоўка цела самца яблычна-зялёная. Вусікі вохрыста-карычневыя. Дыск пярэдняга крыла і ўнутраны край задняга крыла белаватыя. Пярэднія крылы са слабай бледнай пярэдняй лініяй, загнутай ніжэй косты. На абодвух крылах маюцца серыя невялікія падкраёвыя цёмныя плямы. Самка жаўтлява-зялёная, колер пераходзіць у вохрысты. Лініі і плямы абодвух крылаў павялічаныя і чарнаватыя. Чырвона-карычневая пляма з густымі чорнымі плямамі займае ўсю медыяльную ўнутраную вобласць ад сярэдняга нерва да ўнутранага краю. Вейчыкі крылаў чарнаватыя<ref>{{Cite web|url=http://indiabiodiversity.org/species/show/268534|title=Trabala vishnou Lefèbvre, 1827|website=India Biodiversity Portal|accessdate=19 July 2016}}</ref>. === Лічынкі === [[Файл:Rose_Myrtle_Lappet_Moth_Caterpiller_(Trabala_vishnou)_(5780289223).jpg|злева|міні|250px|Пурпурная морфа]] [[Файл:Rose-myrtled_Lappet_Moth_(Trabala_vishnou)_caterpillar_(20360256003).jpg|250px|злева|міні| Карычняватая морфа]] У лічынкі жоўтая галава з чырвонымі плямамі, а колер яе цела карычнева-шэры з доўгімі бакавымі пучкамі на кожным соміце. Першы соміт чорна-шэры, іншыя соміты — шэрыя. На кожным соміце маюцца парныя дарсальная і бакавыя чорныя плямы, з якіх выходзяць доўгія чорныя валасінкі. Плямы на грудных сомітах зрастаюцца. Замест звычайных каляровых вусеняў можна сустрэць дзве морфы. Некаторыя лічынкі чарнаватыя з шырокай белай спінной паласой, пярэднія пучкі чырванавата-карычневыя. Іншая морфа чырванаватая з блакітнымі плямамі па баках. Аднак ва ўсіх морфаў кокан вохрыстага колеру, з яго выступаюць кароткія чорныя валасінкі, якія выклікаюць моцнае раздражненне<ref>{{Cite book|last=Hampson|first=G. F.|authorlink=George Hampson|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/180068#page/5/mode/1up|title=The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma: Moths Volume I|publisher=Taylor and Francis|year=1892}}</ref>. == Экалогія == Лічынкі растуць на відах {{bt-bellat|Таполя{{!}}таполі|Populus}}, а таксама харчуюцца раслінамі {{bt-bellat|Клешчавіна{{!}}клешчавіны|Ricinus}}, {{bt-bellat||Syzygium cumini}}, {{bt-bellat|Гранат звычайны{{!}}граната|Punica granatum}}, {{bt-bellat|Ружа{{!}}ружы|Rosa}} і відах роду {{bt-bellat||Santalum}}. [[Браканіды|Браканідная аса]] {{bt-bellat||Cotesia trabalae}} — вядомы [[паразітоід]] молі<ref>{{Cite web|url=http://www.nbair.res.in/insectpests/Trabala-vishnou.php|title=''Trabala vishnou'' (Lefèbvre)|accessdate=19 July 2016}}</ref>. == Падвіды == * ''Trabala vishnou gigantina'' <small>Yang, 1978</small> * ''Trabala vishnou guttata'' <small>(Matsumura, 1909)</small> * ''Trabala vishnou singhala'' <small>Roepke, 1951</small> * ''Trabala vishnou vishnou'' {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://ccs-hk.org/DM/butterfly/Lasiocampid/Trabala-vishnou.html Species info]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210514225118/http://ccs-hk.org/DM/butterfly/Lasiocampid/Trabala-vishnou.html |date=14 мая 2021 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Коканапрады]] nutg9yfap149tiyorzmy30vkokwdtgk 0 745347 5174273 5098013 2026-08-01T18:40:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174273 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file= | regnum = Грыбы | parent = Rusavskia | latin = Rusavskia elegans | author = | rang = Від | syn = | wikispecies = | commons = Category:Xanthoria elegans | ncbi = | eol = | mycobank = }} '''Rusavskia elegans''' — [[Лішайнікі|лішайнік]] [[Сямейства (біялогія)|сямейства]] {{bt-bellat||Teloschistaceae}}, [[Біялагічны від|від]] [[Род (біялогія)|роду]] {{bt-bellat||Rusavskia}}. == Сінонімы == * {{Bt|Aglaopisma elegans|(Link) [[Bagl.]], 1857}} * {{Bt|Amphiloma elegans|(Link) [[Körb.]], 1855}} * {{Bt|Callopisma elegans|(Link) [[Trevis.]], 1852}} * {{Bt|Caloplaca dissidens|([[Nyl.]]) [[Mérat]], 1920}} * {{Bt|Caloplaca elegans|(Link) Th. Fr., 1871}} * {{Bt|Gasparrinia elegans|(Link) [[Steins.]], 1879}} * {{Bt|Lecanora dissidens|(Nyl.) [[Cromb.]], 1894}} * {{Bt|Lecanora elegans|(Link) [[Ach.]], 1810}} * {{Bt|Lecanora murorum var. dissidens|(Nyl.) Cromb., 1883}} * {{Bt|Lichen elegans|Link, 1791}}{{Базіёнім}} * {{Bt|Parmelia elegans|(Link) Ach., 1803}} * {{Bt|Parmelia murorum var. dissidens|(Nyl.) Becker, 1828}} * {{Bt|Physcia dissidens|(Nyl.) [[Арнольд, Фердинанд|Arnold]], 1881}} * {{Bt|Physcia elegans|(Link) [[De Not.]], 1847}} * {{Bt|Placodium dissidens|Nyl., 1875}} * {{Bt|Placodium elegans|(Link) [[DC.]], 1805}} * {{Bt|Placodium murorum f. dissidens|(Nyl.) [[Leight.]], 1879}} * {{Bt|Placodium murorum var. dissidens|(Nyl.) [[Boistel]], 1903}} * {{Bt|Xanthoria elegans|(Link) Th. Fr., 1860}} * {{Bt|Squamaria elegans|(Link) [[Fée]], 1829}} * {{Bt|Teloschistes elegans|(Link) [[Норман, Йоханнес Мусеус|Norman]], 1852}} [[Файл:Xanthoria_elegans-4.jpg|справа|250px|міні|Паверхня Rusavskia elegans пад мікраскопам пры 40-кратным павелічэнні]] == Апісанне == [[Слаявіна]] прыціснутая да субстрату, больш ці менш разеткападобная, да 5 см у дыяметры, рэдка больш, светла-аранжавая да цёмна-чырванавата-аранжавага, голая, без налёту, знізу светлая, прымацоўваецца ніжняй паверхняй, з выяўленай паражнінай ў сярэдзіне{{Sfn|Определитель лишайников|2004}}. Лопасці вузкія, да 1 мм шырынёй, даволі аддаленыя адна ад адной, выпуклыя да моцна ўздутых, вілкава або няправільна разгалінаваныя{{Sfn|Цуриков А. Г., Храмченкова О. М.|2009}}. [[Апатэцый|Апатэцыі]] размешчаны ў цэнтральнай частцы слаявіны, звычайна шматлікія, да 22 мм у дыяметры, з месцамі, пры аснове звужаныя, часта сціснутыя, прыўзнятыя, плоскія з пастаянным суцэльным краем{{Sfn|Красная книга Самарской области|2017}}. [[Гіменій|Парафізы]] больш-менш разгалінаваныя, членістыя. [[Сумка (мікалогія)|Сумка]] з 8 спорамі аднолькавых памераў. [[Аскаспоры|Споры]] 9(11)-16 × (5,5)6-8(8,5) мкм, эліпсоідныя або яйцападобныя{{Sfn|Определитель лишайников|2004}}. [[Ганідыі лішайнікаў|Фотабіёнт]] — [[Зялёныя водарасці|зялёная водарасць]] з роду {{bt-bellat|Трэбуксія|Trebouxia}}. === Хімічны склад === Характарызуецца хемасіндромам A, г. зн. пераважае [[парыецін]], прысутнічаць [[целасхісцін]], [[фалацынал]], [[парыецінавая кіслата]] і [[эмадзін]]{{Sfn|Определитель лишайников|2004|с=278}}. == Асяроддзе пражывання і распаўсюджанне == На розных камянях, але галоўным чынам на сілікатных горных пародах ў гарах і ў палярных шыротах, рэдка на раўніне; шырока распаўсюджаны від, звычайны ў арктычных і антарктычных рэгіёнах, а таксама ў альпійскім поясе{{Sfn|Определитель лишайников|2004|с=278}}. Від распаўсюджаны ў [[Еўропа|Еўропе]], [[Азія|Азіі]], [[Афрыка|Афрыцы]], [[Канарскія астравы|Канарскіх астравах]], [[Паўночная Амерыка|Паўночнай]], [[Цэнтральная Амерыка|Цэнтральнай]] і [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыцы]], [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]], [[Грэнландыя (востраў)|Грэнландыі]], [[Антарктыка|Антарктыцы]]{{Sfn|Определитель лишайников|2004|с=278}}{{Sfn|Красная книга Самарской области|2017|с=350}}. У [[Расія|Расіі]] сустракаецца паўсюдна. == Ахоўны статус == Від занесены ў [[Чырвоная кніга Самарскай вобласці|Чырвоную кнігу Самарскай вобласці]]{{Sfn|Красная книга Самарской области|2017|с=350}}. == Лішайнік і космас == У 2008 годзе праводзіўся эксперымент на [[МКС]], у рамках якога кантэйнер з рознымі мікраарганізмамі на працягу 18 месяцаў знаходзіўся ў адкрытым космасе, у беспаветранай прасторы і падвяргаўся ўздзеянню ультрафіялету і рэнтгенаўскага выпраменьвання [[Сонца]]. ''Xanthoria elegans'' перажыла эксперымент лепш за ўсіх: «У космасе яна запала ў спячку, чакаючы больш спрыяльных умоў, а, вярнуўшыся на Зямлю, зноў стала расці. Ва ўмовах вакууму вада ў ёй адразу ж выпарылася, яе не забіў смяротны ўльтрафіялет Сонца, і нават [[Рэнтгенаўскае выпраменьванне|рэнтгенаўскае]] і [[гама-выпраменьванне]] касмічных прамянёў, якія разбураюць ДНК і ўносяць у яго мноства мутацый, не прынеслі ёй бачнай шкоды». [[Файл:Базаихский_разрез,_Xanthoria_elegans.jpg|250px|міні|Рудаватыя ад вялікай колькасці ксанторыі на паверхні вапняковыя скалы. [[Таргашынскі хрыбет]], [[Краснаярск]].]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Красная книга Самарской области|загаловак=Красная книга Самарской области. Том 1. Редкие виды растений и грибов|адказны=Под ред. С. А. Сенатора и С. В. Саксонова|год=2017|мова=ru|месца=Самара|выдавецтва=Изд-во Самарской государственной областной академии (Наяновой)|старонкі=350|старонак=284|isbn=978-5-4436-0036-9}} * {{Кніга|ref=Определитель лишайников|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/opred_lish_rossii2004_9.djvu|загаловак=Определитель лишайников СССР|адказны=отв. ред. [[Ніна Сяргееўна Галубкова|Н. С. Голубкова]]|год=2004|месца=СПб.|выдавецтва=Наука|том=9. Фусцидеевые, Телосхистовые|старонак=339|старонки=277—278}} * {{Кніга|аўтар=Цуриков А. Г., Корчиков Е. С.|загаловак=Определитель лишайников Самарской области. Ч. 1. Листоватые, кустистые и слизистые виды|месца=Самара|выдавецтва=Изд-во Самарского университета|год=2018|старонкі=108|старонак=128|isbn=978-5-7883-1293-4 (Ч. 1), 978-5-7883-1295-8|тыраж=225|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/tsurikov2018_opred_lish_samarsk_obl_1.pdf}} * {{Кніга|ref=Цуриков А. Г., Храмченкова О. М.|спасылка=http://ashipunov.info/shipunov/school/books/tsyrikov1999_listov_kust_gorodsk_lishajn.pdf|аўтар=Цуриков А. Г. Храмченкова О. М.|загаловак=Листоватые и кустистые городские лишайники: атлас-определитель: учебное пособие для студентов биологических специальностей вузов|год=2009|месца=Гомель|выдавецтва=ГГУ им. Ф. Скорины|старонкі=99—100|старонак=123|isbn=978-985-439-390-2|archive-url=https://web.archive.org/web/20230305125039/http://ashipunov.info/shipunov/school/books/tsyrikov1999_listov_kust_gorodsk_lishajn.pdf|archive-date=5 сакавіка 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230305125039/http://ashipunov.info/shipunov/school/books/tsyrikov1999_listov_kust_gorodsk_lishajn.pdf|archivedate=5 сакавіка 2023}} * {{артыкул|аўтар=Шустов М. В.|загаловак=Очерки лишайников, занесённых в Красную книгу Самарской области|год=2016|выданне=Известия Самарского научного центра Российской академии наук|том=18|нумар=2|старонкі=247—250}} * {{Кніга|ref=The lichens of Great Britain and Ireland|аўтар=Hitch C. J. B., Fletcher A., Laudon J. R.|загаловак=The lichens of Great Britain and Ireland|адказны=C. W. Smith, A. Aptroot, B.J. Coppins [et al.]|год=2009|частка=Xanthoria|месца=London|выдавецтва=British Lichen Society|pages=969—970|allpages=1046}} == Спасылкі == * [http://www.ubcbotanicalgarden.org/potd/2005/11/xanthoria_elegans.php Botany Photo of the Day: ''Xanthoria elegans''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100119092139/http://www.ubcbotanicalgarden.org/potd/2005/11/xanthoria_elegans.php |date=19 студзеня 2010 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Целасхіставыя]] nwunn8ckhfbt8rbzt9zv77i6wnxi4p9 0 746084 5174218 5130996 2026-08-01T15:42:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174218 wikitext text/x-wiki {{Іншыя ПІБ|Мінакоў|Алег}} {{Музыкант |Імя = Алег «Jagger» Мінакоў |Гады актыўнасці = з 1980 |Гурты = * Inspector * [[Rouble Zone]] }} '''Алег «Jagger» Мінакоў''', поўнае імя '''Алег Усеваладавіч Мінакоў''' (нар. {{ДН|21|7|1964}}, пас. Узда Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці<ref name="multiple">{{cite web|url=https://rv-blr.com/author/show/532/ | title=РОДНЫЯ ВОБРАЗЫ}}</ref>) — беларускі і бельгійскі спявак, шоумен, кампазітар і прадзюсар, заснавальнік калектыву «[[Rouble Zone]]» == Біяграфія == Алег Мінакоў нарадзіўся 21 ліпеня 1964 года ў пасёлку Узда Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці. Ва ўзросце пяці гадоў яго сям’я пераехала ў [[Барысаў]]. Яго бацька — Мінакоў Усевалад Іванавіч працаваў начальнікам ДСУ-25 у Барысаве. Маці — Мінакова Марына Іванаўна працавала бухгалтарам. Захапленне рок-н-ролам прыйшло да Алега яшчэ ў раннім дзяцінстве, калі ён упершыню пачуў кампазіцыю «Can’t Buy Me Love» гурта «[[The Beatles]]». Сваю мянушку — «Джагер», Алег атрымаў яшчэ ў школе, ва ўзросце 9 гадоў, ад школьнай настаўніцы, калі прынёс на ўрок часопіс «Кракадзіл» з фатаграфіяй [[Мік Джагер|Міка Джагера]]<ref>{{cite web|url=https://ultra-music.com/articles/old-guard/10320 |title=Олег Минаков: «Ну какая же это обезьяна? Это же Джаггер!»}}</ref>. У 1975 годзе ён паступіў у музычную школу па класе класічнай гітары і ўжо ў 14-гадовым узросце граў і спяваў на школьных вечарах і танцах<ref name="multiple"/>. Ён настолькі захапіўся рок-н-ролам, што пакінуў музычную школу за месяц да заканчэння. У 1982 годзе Алега прызываюць на вайсковую службу але па рашэнню бацькоў у 1993 годзе ён паступіў у [[Мінскае вышэйшае ваенна-палітычнае агульнавайсковае вучылішча]] (МВВПАУ), дзе вучыўся па 1987 год.<ref name="tourizm">{{cite web |url=https://old.tuzinfm.by/zhamerun/1052/alehu-dzahieru-minakovu---50-audyjo.html |title=АЛЕГУ «ДЖАГЕРУ» МІНАКОВУ — 50! |access-date=13 жніўня 2023 |archive-date=6 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230806170933/https://old.tuzinfm.by/zhamerun/1052/alehu-dzahieru-minakovu---50-audyjo.html |url-status=dead }}</ref> == Пачатак кар’еры. Гурт «Inspector» == Яшчэ будучы афіцэрам Алег прымаў удзел у музычных фестывалях і конкурсах з мінскім гуртом «Квінта»<ref name="tourizm"/>. Але праз 2 гады, у верасні 1990 года Джагер прыняў запрашэнне ад [[:ru:Смольский, Виктор Дмитриевич|Віктара Смольскага]] на працу вакалістам у гурце «Inspector».<ref name="budzma">{{cite web|url=https://budzma.org/news/aleh-dzhaher-belarus-nazauzhdy-budze-samaj-darahoj-chastkaj-svetu-mp3.html |title=Алег Джагер: «Беларусь назаўжды будзе самай дарагой часткай свету»}}</ref> Гурт «Inspector» у асноўным гастраляваў за межамі Беларусі ў Германіі. Пасля першых паспяховых канцэртаў у маі 1992 года гурт запрашаюць для запісу альбома на Fairland Studio у горад [[Бохум]]. І ўжо ў сакавіку 1993 года кампанія Ariola выпускае альбом «Russian Prayer», які быў высока ацэнены мэтавай аўдыторыяй і музычнай прэсай [Германіі. Гэты альбом і дагэтуль з’яўляецца калекцыйным. Але ўжо ў лістападзе 1993 года гурт спыніў сваё існаванне і Алег вярнуўся ў [[Беларусь]].<ref name="band">{{cite web|url=http://www.rock-n-roll.ru/show.php?file=encyclopedia/%D0%98/INSPECTOR |title=INSPECTOR}}</ref> === «Rouble Zone» === Пасля вяртання на радзіму, Алег стаў збіраць уласны гурт. Праект атрымаў назву «Rouble Zone». Але першапачаткова гурт планаваўся называцца «Trouble Zone». Ідэя прыбраць першую літару «T» была навеяная рэпартажамі з навін таго часу пра стварэнне [[:ru:Рублёвая зона|рублёвай эканамічнай зоны паміж Расіяй і Беларуссю]]. У перыяд з лістапада 1993 да красавіка 1995 года праходзіў творчы, крэатыўны і рэпетыцыйны перыяд у якім прымалі ўдзел многія музыкі краіны. Але канчатковы склад быў сфарміраваны ў красавіку 1995 года. Гітарыстам гурта стаў Аляксандр Газізаў, які раней граў у ансамблі «[[Сябры (гурт)|Сябры]]». Месца Бас-гітарыста заняў Аляксандр Пурус з гурта «Муха». Клавішы — Аляксандр Віслаўскі, які дагэтуль граў у ансамблі «[[Песняры]]». А бубначом стаў Анатоль Горбач з гурта «[[Крама (гурт)|Крама]]». Усяго за год «Rouble zone» дабілася поспеху. Альбом «Put Your Money… Now!» быў запісаны ў [[Масква|Маскве]] на студыі гуказапісу «Паліфон» гукарэжысёрам Самвелам Аганесянам. У запісе альбома таксама прынялі ўдзел музыканты з аркестра пад кіраўніцтвам [[Міхаіл Якаўлевіч Фінберг|Міхаіла Фінберга]]: Віталь Ямуцееў, Уладзімір Семянюк і Дзмітрый Бударын. Альбом быў выпушчаны пад лэйблам «Dar Veter Records». 19 студзеня 1996 года ў мінскім Альтэрнатыўным тэатры адбылася цырымонія ўзнагароджання «[[Рок-каранацыя|Рок-каранацыя 1995]]», дзе «Rouble Zone» была прызнана лепшым гуртом года, альбом «Put Your Money… Now!» — найлепшым альбомам, а сам Алег Мінакоў атрымаў званне «Шоумен года».<ref name="band_i">{{cite web|url=http://www.rock-n-roll.ru/show.php?file=encyclopedia/%D0%A0/ROUBLE%20ZONE|title=ROUBLE ZONE}}</ref> «Rouble Zone» прадстаўляла Беларусь на фестывалі «[[Славянскі Базар у Віцебску|Славянскі Базар]]» у Віцебску па асабістым запрашэнні [[Уладзімір Георгіевіч Мулявін|Уладзіміра Мулявіна]]. Гурт таксама даваў канцэрты ў папулярных сталічных клубах, канцэртных пляцоўках краіны і за яе межамі. Улетку 1996 года гурт прыняў удзел у фестывалі «Таўрыйскія гульні» ў [[Кахоўка|Кахоўцы]] ва [[Украіна|Украіне]].<ref name="tourizm"/> А ўвосень таго ж года «Rouble Zone» (разам з украінскімі гуртамі «Браты Карамазавы», «[[Океан Ельзи|Акіян Эльзы]]» і расійскімі «[[Машина времени|Машына часу]]», «Нагу звяло») прыняла ўдзел у разагрэве на канцэрце гурта «[[Deep Purple]]» у [[Кіев]]е.<ref name="dp">{{cite web |url=http://www.deep-purple.am/band_history_17.html?fbclid=IwAR1V69VPVT9BySfvmVcnu8gTkecptI7KXggIF3T14IntM6dl9iO2aXByw_Q |title=История монстров тяжелого рока Deep Purple в деталях |access-date=13 жніўня 2023 |archive-date=6 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230806171225/http://www.deep-purple.am/band_history_17.html?fbclid=IwAR1V69VPVT9BySfvmVcnu8gTkecptI7KXggIF3T14IntM6dl9iO2aXByw_Q |url-status=dead }}</ref> === Распад «Rouble Zone» і пераезд у Бельгію === Пасля выхаду альбома Алег разаслаў дыскі і відэакасеты ў розныя замежныя агенцтвы. Адказы прыйшлі з трох краін — [[ЗША]], [[Германія|Германіі]] і [[Бельгія|Бельгіі]]. Але яшчэ ў самым канцы 1996 года ў гурце пачаліся праблемы ў адносінах паміж музыкамі і ў сакавіку 1997 года Алег пакідае гурт не жадаючы яго распаду і канчаткова вырашае з’ехаць з краіны. Выбар упаў на Бельгію. Ужо па прыездзе ў краіну Алега не пакідала ідэя перавезці музыкаў «Rouble Zone» у Бельгію і працягваць творчасць. Але дырэктар мясцовага агенцтва з якім у Джагера быў кантракт палічыў гэтую ідэю занадта эканамічна нявыгаднай, але ж і адносіны паміж музыкамі да гэтага часу канчаткова сапсаваліся.<ref name="kp">{{cite web|url=https://www.kp.ru/daily/26979/4038001/?fbclid=IwAR2DN8gDvSIsOC8k1_zZ4QC05kjpi8RTXSZ32_2shPQwnVHcpxLHJKVlO7M |title=Рок-король Олег «Джаггер» Минаков: 22 года назад уехал в Бельгию, и только сейчас узнал, что в Беларуси у меня взрослый сын…}}</ref> === Жыццё і творчасць у Бельгіі === Рок музыка, на канцы 1990-х, у Еўропе адыходзіла на другі план. У той час сталі набіраць папулярнасць камерцыйныя поп праекты хлапечых і дзявочых гуртоў. Зразумеўшы, што блюз-рок больш не ў мэйнстрыме, Алег стаў займацца напісаннем песень для бельгійскіх папулярных гуртоў і артыстаў. У 2003 годзе Алег атрымлівае бельгійскае грамадзянства і адразу падпісвае 5-гадовы кантракт з кампаніяй «Assekrem Records», які потым аказаўся фінансава не выгадным для яго, а скасаваць гэтую дамову было юрыдычна вельмі цяжка. Таму Алегу прыйшлося на час да заканчэння кантракта спыніць творчую і канцэртную дзейнасць і засяродзіцца на прафесіі гукарэжысёра і саўндпрадзюсара. За гэты час у яго доме была пабудавана дамашняя студыя гуказапісу. У студзені 2008 года кантракт канчаткова страціў сваю моц і Алег вярнуўся да канцэртнай дзейнасці. Браў удзел у канцэртах і фестывалях краіны, выступаў у суправаджэнні вядомых аркестраў. Працаваў у студыі і працягваў пісаць песні для бельгійскіх артыстаў У 2010 годзе «Джагер» удзельнічаў у папулярным галандскім тэлевізійным праекце «My Name Is…», які выходзіў на каналах [[RTL Television|RTL4]] (Галандыя) і VTM (Бельгія), дзе дайшоў да фіналу конкурсу.<ref name="rtl">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=aFGlXJLqbYc |title=Oleg Jagger - My Name Is Joe Cocker "You Can Leave Your Hat On" 2010 RTL4}}</ref> Праз год Алег прыняў удзел у праекце «[[Будзьма! Тузін. Перазагрузка-2]]», выканаўшы сваю песню «Day without Your Love» на беларускай мове. Песню пераклаў літаратар Сяргей Балахонаў. Як кажа Алег, гэтая песня стала апошняй песняй, напісанай у СССР, бо была напісана 18 жніўня 1991 года. Песня стала адной з дванаццаці тых, хто ўвайшоў у альбом праекта.<ref name="budzma"/> У 2012 годзе Алег «Джагер» Мінакоў стаў прадзюсарам беларуска-бельгійскага праекта «NaTtA» (Наталля Валасевіч) разам з Рамуальдам Сядлецкім (група «[[:en:Iron Mask (band)|Iron Mask]]», «Arms of War», «[[:en:Magic Kingdom (band)|Magic Kingdom]]» і жартоўны праект «Tri Kola»). Праект праіснаваў 3 гады і праз творчыя і асабістыя рознагалоссі скончыў сваё існаванне ў 2015 годзе.<ref name="natta">{{cite web|url=https://kino.mail.ru/news/44091_natta_snjala_klip_v_belarusi_i_belgii/?fbclid=IwAR3_Vym5WfvYpMAxUaczUHxElBL4Ow7dzSXARD3ydo6x_j6W77dTKXb4wZ8 |title=NaTtA сняла клип в Беларуси и Бельгии}}</ref> Па запрашэнні Барыса Бернштэйна, у 2013 годзе Алег прыняў удзел у запісе песеннага цыклу [[Ігар Ігаравіч Палівода|Ігара Паліводы]] «Вясёлыя жабракі» на аснове вершаванай кантаты [[Роберт Бёрнс|Роберта Бёрнса]].<ref name="rt">{{cite web|url=https://pesnyary.com/musician/bernshtejn?fbclid=IwAR29EbC3NRM-IaLM4DtGLvxlPu8-q-moNE0PkOpW20Q_6r2nNRnIubmDrCE |title=ПЕСНЯРЫ.com - музыкант: Борис Бернштейн (ВИА "Песняры")}}</ref> Алег «Джагер» Мінакоў дагэтуль працягвае працаваць у студыі над новымі песнямі, прадзюсуе і запісвае маладых артыстаў з розных краін, рэгулярна выступае на розных фестывалях і канцэртах з папулярнымі бельгійскімі артыстамі. == Асабістае жыццё == Жанаты з Вольгай Кучук з 1991 года. == Дыскаграфія == === «Inspector» === ; Альбомы * «Russian Prayer» («Ariola-BMG», Германія, 1993) === «Rouble Zone» === ; Альбомы * «Put Your Money… Now!» («Dar Veter Records», Масква, Расія, 1996) === Сольныя кампазіцыі === * «Dreaming A Dream» («Міс Кэці», зборнік «Pop-MIDEM 2001 Cannes» — «Sabam», Бельгія, 2001) * «Day Without Your Love» («Rouble Zone», зборнік «Rock-MIDEM 2001 Cannes» — «Sabam», Бельгія, 2001) * «Into The Vibe» («Міс Кэці», зборнік «Techno Dance & House-MIDEM 2001 Cannes» — «Sabam», Бельгія, 2001) * «Day Without Your Love» (Thomas Moon, 2004) * «I’m Not Forgiving You» (Thomas Moon, 2004) * «No Angel» (CD спявачкі [[:nl:Noa Neal|Noa Neal]] — «Naked On The Inside», 2005) * «Tell Me Why» (CD спявачкі [[:nl:Noa Neal|Noa Neal]] — «Naked On The Inside», 2005) * «Here She Comes» (Dimitri Vantomme, 2006)<ref name="dimitri">{{cite web|url=https://www.discogs.com/release/1478518-Dimitri-Here-She-Comes?fbclid=IwAR2-7FgP5fYGB7vmavGtohjLyq_oScfkOsaBtHzLypS7aEqVGQXdPcoqW5U |title=Dimitri – Here She Comes}}</ref> * «Dance With Me» (Bandit, 2007)<ref name="bandit">{{cite web|url=https://www.discogs.com/release/4959694-Bandit-Dance-With-Me?fbclid=IwAR16gPZcy5dEoL1EVOzROps3UF7Pic_BCKpbsONrAO8GxY8S4HbOVLEc5Tg |title=Bandit – Dance With Me}}</ref> * Pushking «The Best Of Everyone» (песня «California’s Call» — вакал, 2011) * «C`est La Vie» (NaTtA, 2012)<ref name="nat">{{cite web|url=https://www.discogs.com/release/8114781-Natta-Cest-La-Vie?fbclid=IwAR3Psny75-J9oqVUbFTXY2pHLZwXsKBNHY9-WJ_-YSqffI3FpJV40P1rrJA |title=Natta – C'est La Vie}}</ref> * «No Angel» (NaTtA, 2014)<ref name="nat2">{{cite web|url=https://open.spotify.com/track/2EzrtvYHkneBTvWD3Hu2ES |title=No Angel}}</ref> * «If I Fall in Love» (NaTtA, 2015)<ref name="nat3">{{cite web|url=https://open.spotify.com/track/7lbcKCghL0B58tTnLafS5l |title=If I Fall in Love}}</ref> ==== Удзел у зборніках ==== * «[[Будзьма! Тузін. Перазагрузка-2]]» (2011), трэк «Дзень без чар тваіх» == Узнагароды і званні == * «Рок-карона» — у складзе гурта «Rouble Zone» (Рок-каранацыя, 1995) * «Лепшы шоумен» (Рок-каранацыя, 1995) == Цікавыя факты == Кліп для песні «Wild Woman» з альбома «Put Your Money… Now!» быў створаны спецыяльна для Канскага фестывалю як рэклама супраць СНІДу.<ref name="ww">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=6KtEdlFHxMo |title=Oleg Jagger & Rouble Zone - Wild Woman}}</ref> Мінакоў захапляецца калекцыянаваннем вінілавых пласцінак. Сваю першую кружэлку ён набыў, калі яму было 12 гадоў. Гэта быў альбом Карласа Сантаны — Abraxas (1970). Вёў праграму на беларускім радыё «[[Радыус-FM]]» — «Прыватная калекцыя з Алегам Джагерам», дзе дзяліўся кампазіцыямі са сваёй калекцыя, расказваючы таксама гісторыі са свайго жыцця. == Літаратура == * {{кніга |аўтар = [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Д.П.]] |частка = МІНАКОЎ АЛЕГ «ДЖАГЕР» (Минаков Олег «Джаггер», Minakov Oleg «Jagger») |загаловак = Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі |арыгінал = |спасылка = |адказны = уклад. [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Дз. Падбярэзскі]] і інш |выданне = |месца = [[Мінск]] |выдавецтва = [[Зміцер Колас]] |год = 2008 |том = |старонкі = 182-183 |старонак = 368 |серыя = |isbn = 978-985-6783-42-8 |тыраж =2000 |мова=be |ref =Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі}} == Зноскі == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Jagger Oleg}} [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Бельгіі]] [[Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы]] f68kljfhoxie6elk0r8indmud5k2ws0 0 747040 5174245 5117195 2026-08-01T17:04:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174245 wikitext text/x-wiki {{Кароткае апісанне|Партатыўны гульнявы ​​аксэсуар ад Sony 2023 года}} {{Не блытаць|PlayStation Portable}} {{Картка камп’ютара|Photo=[[Выява:PlayStation Portal - Case open.jpg|250px|PlayStation Portal]]|Type=партатыўны камп’ютар}} '''«PlayStation Portal»''' — партатыўны гульнявы аксесуар для «[[PlayStation 5]]», распрацаваны «{{Не перакладзена 5|Sony Interactive Entertainment|Sony Interactive Entertainment|en|Sony Interactive Entertainment}}», упершыню выпушчаны 15 лістапада 2023 года.<ref name="PlayStation Portal announced">{{Cite web |date=2023-08-23 |title=PlayStation’s first Remote Play dedicated device, PlayStation Portal remote player, to launch later this year at $199.99 |url=https://blog.playstation.com/2023/08/23/playstations-first-remote-play-dedicated-device-playstation-portal-remote-player-to-launch-later-this-year-at-199-99/ |accessdate=2023-08-23 |website=PlayStation.Blog |language=en-US}}</ref> Ён выкарыстоўваецца для {{Не перакладзена 5|Струменевае мультымедыя|трансляцыі|en|Streaming media}} відэагульняў і іншых медыяфайлаў з «PlayStation 5» праз падключэнне «Portal» да [[Wi-Fi]] з выкарыстаннем тэхналогіі «{{Не перакладзена 5|Remote Play|Remote Play|en|Remote Play}}». «Portal» можа кіраваць кансоллю з дапамогай уласнага ўбудаванага экрана і кантролера, падобнага на «[[DualShock|DualSense]]»<ref>{{Cite news |last1=Bonifacic |first1=Igor |title='Project Q' is a dedicated PS5 streaming device due later this year |url=https://www.engadget.com/project-q-is-a-dedicated-ps5-streaming-device-due-later-this-year-211814445.html |accessdate=24 May 2023 |publisher=Engadget |date=24 May 2023}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Totilo |first1=Stephen |title=PlayStation to release a new streaming handheld Project Q |url=https://www.axios.com/2023/05/24/project-q-sony-playstation-ps5-handheld-screen |accessdate=24 May 2023 |publisher=Axios |date=24 May 2023}}</ref>, выкананага ў стылі {{Не перакладзена 5|Партатыўная гульнявая сістэма|партатыўнай гульнявой кансолі|en|Handheld game console}},<ref>{{Cite web |last=Yang |first=George |title=PlayStation Portal review: A cool handheld for PS5 owners, but its features are limited |url=https://www.businessinsider.com/guides/tech/playstation-portal-review |access-date=2024-10-31 |website=Business Insider |language=en-US |archive-date=15 снежня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251215230743/https://www.businessinsider.com/guides/tech/playstation-portal-review |url-status=dead }}</ref> хоць ён не запускае ніякіх гульняў або медыяфайлаў самастойна.<ref>{{Cite web |author1=Rory Mellon |date=2023-12-04 |title=I took the PlayStation Portal on a trip — and I'll never do it again |url=https://www.tomsguide.com/opinion/i-took-the-playstation-portal-on-a-trip-and-ill-never-do-it-again |access-date=2024-10-31 |website=Tom's Guide |language=en}}</ref> ==Зноскі== {{Reflist}} {{PlayStation}} {{Асноўныя партатыўныя гульнявыя прыстаўкі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гульнявыя прыстаўкі]] 15os1xzodw7pqsgeed7a2scdopnqeb3 0 747549 5174298 4742301 2026-08-01T19:42:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174298 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = Spiranthes sinensis 1.jpg | regnum = Расліны | parent = Spiranthes | rang = Від | latin = Spiranthes sinensis | author = ([[Pers.]]) [[Ames]], 1908 |syn = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = LC |iucn = 176008 |wikispecies = Spiranthes sinensis |commons = Spiranthes sinensis |grin = }} '''Spiranthes sinensis''' — [[Біялагічны від|від]] [[Аднадольныя|аднадольных раслін]] роду {{Bt-bellat||Spiranthes}} сямейства {{Bt-bellat|Архідныя|Orchidaceae}}. Упершыню апісаны ў 1807 годзе [[Хрысціян Генрых Персан|Хрысціянам Генрыхам Персанам]] пад таксанамічнай назвай ''Neottia sinensis''<ref>{{Cite web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-134303|title=Neottia sinensis Pers. — The Plant List<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222013957/http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-134303|archive-date=2020-02-22|access-date=2014-08-05|url-status=live}}</ref>, у склад роду ''Spiranthes'' перанесены ў 1908 годзе амерыканскім батанікам [[Оўкс Эймс|Оўксам Эймсам]]<ref name="tpl">{{Cite web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-194521|title=Spiranthes sinensis (Pers.) Ames — The Plant List<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20181003134910/http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-194521|archive-date=2018-10-03|access-date=2014-08-05|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.tropicos.org/Name/23501032|title=Tropicos {{!}} Name — !Spiranthes sinensis (Pers.) Ames<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808063737/http://www.tropicos.org/Name/23501032|archive-date=2014-08-08|access-date=2014-08-05|url-status=live}}</ref>. == Батанічнае апісанне == [[Файл:Spiranthes_sinensis_Royal_Botanic_Garden_Edinburgh_2.jpg|злева|міні|250пкс|Батанічная ілюстрацыя]] Травяністая шматгадовая расліна. Лісце простае, без члянення, з вострай верхавінай і гладкім краем. Суквецце — [[колас]]. Кветкі памерам да 1 см, ружовыя, з белымі і чырвонымі плямамі, маюць шэсць пялёсткаў. Плод — [[каробачка]]<ref name="plantarium"/>. [[Мезафіты|Мезафітны]], [[Мезатрофы|мезатропны]], святлалюбны від<ref name="plantarium" />. == Распаўсюджанне == Адзін з найбольш распаўсюджаных відаў роду<ref>{{Cite web|url=http://anpsa.org.au/s-sine.html|title=Spiranthes sinensis<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20150801151003/http://anpsa.org.au/s-sine.html|archive-date=2015-08-01|access-date=2014-08-05|url-status=live}}</ref>, які сустракаецца галоўным чынам у [[Азія|Азіі]] і да краін [[Акіянія|Акіяніі]]<ref>{{Cite web|url=http://www.orchidspecies.com/spirsinensis.htm|title=Iospe Photos<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20150315165225/http://orchidspecies.com/spirsinensis.htm|archive-date=2015-03-15|access-date=2014-08-05|url-status=live}}</ref>. Расце на прыморскіх лугах, газонах, ля абочын дарог, у парках і садах<ref name="plantarium"/>. == Значэнне і колькасць == Вырошчваецца як дэкаратыўная, культурная і лекавая расліна. Можа ўжывацца ў ежу<ref name="plantarium">{{Cite web|url=http://www.plantarium.ru/page/view/item/36521.html|title=Скрученник китайский — Spiranthes sinensis — Описание таксона — Плантариум<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808065412/http://www.plantarium.ru/page/view/item/36521.html|archive-date=2014-08-08|access-date=2014-08-05|url-status=live}}</ref>. Паводле дадзеных [[Міжнародны саюз аховы прыроды|Міжнароднага саюза аховы прыроды]], від не мае пагроз да знікнення<ref>{{Cite web|url=http://www.iucnredlist.org/details/176008/0|title=Spiranthes sinensis (Chinese Spiranthes)<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903053505/http://www.iucnredlist.org/details/176008/0|archive-date=2014-09-03|access-date=2014-08-29|url-status=live}}</ref>; аднак від уключаны ў рэгіянальныя Чырвоныя кнігі Расіі: рэспублік [[Чырвоная кніга Рэспублікі Башкартастан|Башкартастан]] і [[Чырвоная кніга Рэспублікі Саха|Якуція]], [[Чырвоная кніга Яўрэйскай аўтаномнай вобласці|Яўрэйскай аўтаномнай вобласці]], [[Чырвоная кніга Камчацкага края|Камчацкага края]], [[Чырвоная кніга Кемераўскай вобласці|Кемераўскай]], [[Чырвоная кніга Курганскай вобласці|Курганскай]], [[Чырвоная кніга Томскай вобласці|Томскай]], [[Чырвоная кніга Цюменскай вобласці|Цюменскай]] і [[Чырвоная кніга Чэлябінскай вобласці|Чэлябінскай]] абласцей і [[Чырвоная кніга Ханты-Мансійскай аўтаномнай акругі|Ханты-Мансійскай аўтаномнай акругі]]<ref name="plantarium"/>. Від уключаны таксама ў Чырвоную кнігу [[Чырвоная кніга Украіны|Украіны]]. == Сінаніміка == Сінанімічныя назвы<ref name="tpl"/>:{{Калонкі|3}} * ''Neottia sinensis'' [[Pers.]]{{Базіёнім}} * ''Aristotelea spiralis'' [[Lour.]] * ''Calanthe australis''[[Aiton]] ex [[Loudon]] * ''Epidendrum aristotelea'' [[Raeusch.]] * ''Gyrostachys amoena'' [[Blume]] * ''Gyrostachys australis'' ([[R.Br.]]) [[Blume]] * ''Gyrostachys australis var. flexuosa'' ([[Sm.]]) [[Blume]] * ''Gyrostachys congesta'' ([[Lindl.]]) [[Kuntze]] * ''Gyrostachys novifuburgensis'' [[Kuntze]] * ''Gyrostachys stylites'' ([[Lindl.]]) [[Kuntze]] * ''Gyrostachys wightiana'' [[Kuntze]] * ''Ibidium spirale'' ([[Lour.]]) [[Makino]] * ''Ibidium viridiflorum'' ([[Makino]]) [[Makino]] * ''Monustes australis'' ([[R.Br.]]) [[Raf.]] * ''Neottia amoena'' [[M.Bieb.]] * ''Neottia australis'' [[R.Br.]] * ''Neottia crispata'' [[Blume]] * ''Neottia flexuosa'' [[Sm.]] * ''Neottia parviflora'' [[Sm.]] * ''Neottia pudica'' ([[Lindl.]]) [[Sweet (батанік)|Sweet]] * ''Ophrys spiralis'' [[Georgi]] * ''Spiranthes amoena'' ([[M.Bieb.]]) [[Spreng.]] * ''Spiranthes aristotelea'' ([[Raeusch.]]) [[Merr.]] * ''Spiranthes australis'' ([[R.Br.]]) [[Lindl.]] * ''Spiranthes australis var. pudica'' ([[Lindl.]]) [[F.Muell.]] * ''Spiranthes australis var. suishaensis'' [[Hayata]] * ''Spiranthes australis var. viridiflora'' [[Makino]] * ''Spiranthes congesta'' [[Lindl.]] * ''Spiranthes crispata'' [[Zoll.]] & [[Moritzi]] * ''Spiranthes densa'' [[A.Rich.]] * ''Spiranthes flexuosa'' ([[Sm.]]) [[Lindl.]] * ''Spiranthes indica'' [[Lindl.]] ex [[Steud.]] * ''Spiranthes longispicata'' [[A.Rich.]] * ''Spiranthes neocaledonica'' [[Schltr.]] * ''Spiranthes novae-zelandiae'' [[Hook.f.]] * ''Spiranthes papuana'' [[Schltr.]] * ''Spiranthes parviflora'' * ''Spiranthes pudica'' [[Lindl.]] * ''Spiranthes sinensis f. autumnus'' [[Tsukaya]] * ''Spiranthes sinensis f. gracilis'' [[F.Maek.]] ex [[Tsukaya]] * ''Spiranthes sinensis var. amoena'' ([[M.Bieb.]]) [[H.Hara]] * ''Spiranthes sinensis var. australis'' ([[R.Br.]]) [[H.Hara]] & [[S.Kitam.]] * ''Spiranthes spiralis'' ([[Lour.]]) [[Makino]] * ''Spiranthes stylites'' [[Lindl.]] * ''Spiranthes suishanensis'' ([[Hayata]]) [[Schltr.]] * ''Spiranthes viridiflora'' ([[Makino]]) [[Makino]] * ''Spiranthes wightiana'' [[Lindl.]] ex [[Wall.]] {{Канец кал}} {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://botanyboy.org/a-beautiful-orchid-weed-spiranthes-sinensis/ A beautiful orchid «weed», Spiranthes sinensis] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415072414/https://botanyboy.org/a-beautiful-orchid-weed-spiranthes-sinensis/ |date=15 красавіка 2023 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-09-03}} [[Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны]] [[Катэгорыя:Лекавыя расліны]] [[Катэгорыя:Архідныя]] [[Катэгорыя:Флора Акіяніі]] [[Катэгорыя:Флора Еўразіі]] 636j3n907vx90kh38mws9fzeja0v54m 0 749689 5174436 4822093 2026-08-02T07:09:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174436 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Ігар Дзянісавіч Іванцаў | Арыгінал імя = Ігор Денисович Іванцев | Месца нараджэння = | Вядомы як = даследчык гісторыі Балгарыі | Партыя = КПСС | Узнагароды і прэміі = }} '''Ігар Дзянісавіч Іванцаў''' ({{ДН|3|1|1942}} — {{ДС|31|1|2022}}) — савецкі і ўкраінскі гісторык, прафесар. Спецыяліст па вывучэнні гісторыі Балгарыі і славянскіх краін<ref name=":0">{{Cite web|lang=украінскі|url=https://pnu.edu.ua/ivantsev-ihor-denysovych-1993-1998/|title=Іванцаў Ігар Дзянісавіч|access-date=1 кастрычніка 2023|archive-date=11 сакавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230311172545/https://pnu.edu.ua/ivantsev-ihor-denysovych-1993-1998/|url-status=dead}}</ref>. Прарэктар [[Прыкарпацкі нацыянальны ўніверсітэт імя Васіля Стэфаныка|Прыкарпацкага нацыянальнага ўніверсітэта імя Васіля Стэфаныка]] (1993—2005). == Біяграфія == Нарадзіўся 3 студзеня 1942 года ў сяле Дэлева Тлумацкага раёна [[Івана-Франкоўская вобласць|Івана-Франкоўскай вобласці]] [[УССР]] (цяпер — Украіна). Скончыў Карапецкую сярэднюю школу Цярнопальскай вобласці. У 1961—1964 гадах служыў у Савецкай Арміі<ref name=":0" />. У 1964 годзе паступіў на гістарычны факультэт Івана-Франкоўскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута (цяпер — [[Прыкарпацкі нацыянальны ўніверсітэт імя Васіля Стэфаныка]]), які скончыў у 1968 годзе, атрымаўшы дыплом з адзнакай. Працаваў настаўнікам гісторыі Бортнікаўскай сярэдняй школы Тлумацкага раёна Івана-Франкоўскай вобласці<ref name=":0" />. У 1981 годзе паступіў у аспірантуру Інстытута гісторыі [[АН УССР]] (Кіеў). У 1983 годзе быў удзельнікам IX Міжнароднага з’езда славістаў, які праходзіў у Кіеве. У снежні 1986 года паспяхова абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Праблемы гістарыяграфіі гісторыі Балгарыі ў перыяд паміж двума сусветнымі войнамі»<ref name=":0" /> і атрымаў вучонае званне дацэнта. У 1986 годзе вярнуўся ў Івана-Франкоўскі педагагічны інстытут, дзе працаваў да выхада на пенсію ў 2016 годзе<ref>{{Cite web|lang=украінскі|url=https://frankonews.if.ua/2022/02/01/pomer-profesor-prikarpatskogo-universitetu/|title=Памёр прафесар Прыкарпацкага ўніверсітэта|access-date=1 кастрычніка 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230311172600/https://frankonews.if.ua/2022/02/01/pomer-profesor-prikarpatskogo-universitetu/|archivedate=11 сакавіка 2023|url-status=dead}}</ref>. У 1991 годзе абраны першым дэканам гістарычнага факультэта. У 1993—2005 гадах працаваў прарэктарам па вучэбна-выхаваўчай рабоце, а у 2005−2008 гадах — дырэктарам Інстытута даўніверсітэцкай і паслядыпломнай адукацыі. У кастрычніку 2008 года перайшоў на пасаду прафесара кафедры сусветнай гісторыі факультэта гісторыі, паліталогіі і межнарожных адносін. Памёр 31 студзеня 2022 года. == Узнагароды == * Выдатнік народнай адукацыі Украіны, * медаль «1300-годдзе Балгарыі» (Народная Рэспубліка Балгарыя)<ref name=":0" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Іванцаў Ігар Дзянісавіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Украіны]] lm12cifguxwdc6gbaoki03a8aglp6bu 0 751647 5174373 4876866 2026-08-02T00:52:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174373 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Склад = Руся, Jasakar }} '''«Šuma»''', '''Shuma''' — беларускі электронны этна-праект, заснаваны спявачкамі [[Руся]]й і Надзеяй Чугуновай. Мае на мэце спалучыць даўнія народныя беларускія традыцыі з сучаснай клубнай моладзевай культурай. Да праекту таксама далучаны саўнпрадзюсар Аляксей Карабейнік, супрацоўнічае і з шэрагам іншых беларускіх бітмэйкераў. У даробку: міні-альбом «Золак», «remixes EP», shuma-медытацыя для супрацоўнікаў офісаў, shuma-бібліятэка беларускіх арнаментаў<ref>{{Cite web |url=https://old.tuzinfm.by/performer/63/shuma.html |title=tuzinfm.by |access-date=27 кастрычніка 2023 |archive-date=27 кастрычніка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027191708/https://old.tuzinfm.by/performer/63/shuma.html |url-status=dead }}</ref>. Дэбютны альбом «[[Žnivo]]» (2015). == Дыскаграфія == === Альбомы === * [[Žnivo|Жніво]] (2015) * Сонца (2016) * Me, Mother (2019) == Зноскі == {{Reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы Беларусі]] [[Катэгорыя:Электронныя музычныя калектывы Беларусі]] 8m3dv8ppnfe67ynp6ltq7wac52rc9ya 0 752872 5174184 4792700 2026-08-01T14:11:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174184 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = | image descr = | regnum = Жывёлы | parent = Megalopyge | rang = Від | latin = Megalopyge opercularis | author = | syn = |range map =Distributionpussymoth.jpg | wikispecies = Megalopyge opercularis }} '''Megalopyge opercularis''' — від лускакрылых з сямейства {{bt-bellat||Megalopygidae}}. == Распаўсюджанне == Гэты від распаўсюджаны ў паўднёва-ўсходняй і цэнтральнай частках [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], а таксама ў [[Мексіка|Мексіцы]] і паўночных частках [[Цэнтральная Амерыка|Цэнтральнай Амерыкі]]. == Апісанне == Размах крылаў 24-36 міліметраў. [[Вусень]] у даўжыню дасягае да 30 мм. == Экалогія == Жывуць у [[Шыракалістыя лясы|шыракалістых]] і [[Мяшаныя лясы|мяшаных лясах]]. Харчуюцца вусені на розных шыракалістых дрэвах, такіх як {{bt-bellat|дуб|Quercus}}, {{bt-bellat|вяз|Ulmus}}, {{bt-bellat||Citrus}} і іншыя, таксама і некаторыя садовыя расліны, напрыклад, {{bt-bellat|плюшч|Hedera}} і {{bt-bellat|ружа|Rosa}}. == Галерэя == <gallery> Файл:Megalopyge_opercularis_coccoon.jpg|Кокан Файл:Puss_caterpillar1.jpg|Вусень Файл:Megalopyge_opercularisFPCCP20040709-5730A.jpg|Імага </gallery> {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120723090759/http://neuro.bcm.edu/eagleman/asp/ Research on the Asp Caterpillar at Baylor College of Medicine] * [http://www.bugsinthenews.com/puss_caterpillar_092602.htm Info page with photos] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140831210144/http://bugsinthenews.com/puss_caterpillar_092602.htm |date=31 жніўня 2014 }} * [http://bugguide.net/node/view/4476 BugGuide] Species Megalopyge opercularis — Southern Flannel Moth — Hodges#4647 {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Насякомыя Паўночнай Амерыкі]] [[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1797 годзе]] [[Катэгорыя:Матылі]] 3joughxejfceav154y3k5jziorxj6bk 100 753022 5174223 5173885 2026-08-01T15:51:31Z NirvanaBot 40832 +4 новых 5174223 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Іосіф Іпалітавіч Равіч|2026-08-01T15:28:01Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Ігнацій Якаўлевіч Рэшка|2026-08-01T12:32:04Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Абсерваторыя Лоўэла|2026-08-01T12:29:06Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Цэзары Камінскі|2026-08-01T11:17:01Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Васіль Іванавіч Сабольшчыкаў|2026-07-31T10:52:39Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Рудольф Паерлс|2026-07-31T06:55:49Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Іван Якаўлевіч Файніцкі|2026-07-30T14:56:03Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Канстанцін Васілевіч Харламповіч|2026-07-30T13:33:59Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Генры Джон Эльвез|2026-07-30T13:12:47Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Літоўская мова (экзалінгвонім беларускай мовы)|2026-07-30T07:40:47Z|~2026-42161-27}} {{Новы артыкул|Гілель Самуілавіч Аляксандраў|2026-07-29T14:32:23Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Вінцэнт Карчэўскі|2026-07-29T10:27:02Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Эндру Карнегі|2026-07-27T13:52:07Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Павел Васілевіч Кукальнік|2026-07-26T12:18:23Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Дзяніс Валер’евіч Юрчак|2026-07-24T15:42:19Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|SPARQL|2026-07-24T14:08:13Z|Culamar}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> pd5dt1unq8m214fofmd6bshowfkx7fh 100 753287 5174220 5173880 2026-08-01T15:50:43Z NirvanaBot 40832 +3 новых 5174220 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Іосіф Іпалітавіч Равіч|2026-08-01T15:28:01Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі/Віцебская вобласць/Браслаўскі раён|2026-08-01T13:31:19Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Цэзары Камінскі|2026-08-01T11:17:01Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Яўгенія Канстанцінаўна Судзілоўская|2026-07-31T14:40:20Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Васіль Іванавіч Сабольшчыкаў|2026-07-31T10:52:39Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Рыгор Міхайлавіч Пажанян|2026-07-31T07:20:30Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|2-я вуліца Пржавальскага (Мінск)|2026-07-30T17:37:57Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Вуліца Пржавальскага (Мінск)|2026-07-30T15:30:55Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Іван Якаўлевіч Файніцкі|2026-07-30T14:56:03Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Канстанцін Васілевіч Харламповіч|2026-07-30T13:33:59Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Васіль фон Роткірх|2026-07-30T07:33:29Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Дзяніс Трусаў|2026-07-30T06:58:55Z|Librarum}} {{Новы артыкул|Мілавіца (альманах)|2026-07-29T19:17:38Z|Антон 740}} {{Новы артыкул|Вольга Касцюк|2026-07-29T19:14:05Z|Dzejka}} {{Новы артыкул|Медаль Сцяга|2026-07-29T19:10:45Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Медаль «За адвагу» (БВА)|2026-07-29T18:54:41Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> lsimdcsj68fzgh2anmq3uspmsbsfa0p 0 760885 5174248 5139557 2026-08-01T17:15:57Z StachLysy 62453 вікіфікацыя 5174248 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыйны спіс}} {{Картка прэміі |назва = Прэмія «Оскар» за найлепшы міжнародны поўнаметражны фільм |арыгінальная назва = Academy Award for Best International Feature Film |выява = |апісанне_фота = |заснаванне = [[1948]] }} '''Прэмія «Оскар» за найлепшы міжнародны поўнаметражны фільм''' ({{lang-en|Academy Award for Best International Feature Film}}), да 2020 года '''Прэмія «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове''' ({{lang-en|Academy Award for Best Foreign Language Film}}) — адна з узнагарод кінапрэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]», якая ўручаецца {{нп5|Акадэмія кінематаграфічных мастацтваў і навук|Акадэміяй кінематаграфічных мастацтваў і навук|en|Academy of Motion Picture Arts and Sciences}} штогод, пачынаючы з 1948 года. == Пераможцы і намінанты == === 1948—1956 === У перыяд з 1948 па 1956 год прэмія «Оскар» прысуджалася замежным фільмам толькі ў межах {{нп5|Прэмія «Оскар» за выдатныя заслугі ў кінематографе|Спецыяльнай / Ганаровай прэміі|en|Academy Honorary Award}}. {| class="wikitable" style="text-align:left; width:100%;" |- !width="5%" align="center"|Год !width="26%"|Фільм !width="22%"|Рэжысёр(ы) !width="19%"|Краіна !width="21%"|Мова !width="2%"|{{abbr|Сп.|спасылкі|0}} |- |align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1948)|1948]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Шуша (фільм)|Шуша|en|Shoeshine (film)}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Віторыа дэ Сіка]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Італія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Італьянская мова|італьянская]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай мове]].}} |align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1948" /> |- |align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1949)|1949]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Месье Венсан||en|Monsieur Vincent}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Марыс Клош||en|Maurice Cloche}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Францыя}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Французская мова|французская]]''' |align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1949" /> |- |align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1950)|1950]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Выкрадальнікі ровараў||en|Bicycle Thieves}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Віторыа дэ Сіка]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Італія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Італьянская мова|італьянская]]''' |align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1950" /> |- |align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1951)|1951]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Ля сцен Малапагі||en|The Walls of Malapaga}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Рэнэ Клеман]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Францыя}}''', '''{{Сцягафікацыя|Італія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Французская мова|французская]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Італьянская мова|італьянскай мове]].}} |align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1951" /> |- |align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1952)|1952]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Расёмон]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Акіра Курасава]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Японія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Японская мова|японская]]''' |align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1952" /> |- |align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1953)|1953]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Забароненыя гульні]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Рэнэ Клеман]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Францыя}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Французская мова|французская]]''' |align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1953" /> |- |align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1954)|1954]] |colspan=4|Узнагарода не прысуджалася. |align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1954" /> |- |align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1955)|1955]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Брама пекла (фільм, 1953)|Брама пекла|en|Gate of Hell (film)}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Тэйноскэ Кінугаса||en|Teinosuke Kinugasa}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Японія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Японская мова|японская]]''' |align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1955" /> |- |align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1956)|1956]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Самурай: Шлях воіна||en|Samurai I: Musashi Miyamoto}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Хіросі Інагакі||en|Hiroshi Inagaki}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Японія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Японская мова|японская]]''' |align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1956" /> |} === 1957—1959 === З 1957 года прэмія «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове стала канкурэнтнай. {| class="wikitable" style="text-align:left; width:100%;" |- !width="5%" align="center"|Год !width="26%"|Фільм !width="22%"|Рэжысёр(ы) !width="19%"|Краіна !width="21%"|Мова !width="2%"|{{abbr|Сп.|спасылкі|0}} |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1957)|1957]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Дарога (фільм, 1954)|Дарога]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Федэрыка Феліні]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Італія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Італьянская мова|італьянская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1957" /> |- |«{{нп5|Бірманская арфа (фільм, 1956)|Бірманская арфа|en|The Burmese Harp (1956 film)}}» |{{нп5|Кон Іцікава||en|Kon Ichikawa}} |{{Сцягафікацыя|Японія}} |[[Японская мова|японская]] |- |«{{нп5|Жэрвеза (фільм)|Жэрвеза|en|Gervaise (film)}}» |[[Рэнэ Клеман]] |{{Сцягафікацыя|Францыя}} |[[Французская мова|французская]] |- |«{{нп5|Капітан з Кёпеніка (фільм, 1956)|Капітан з Кёпеніка|en|The Captain from Köpenick (1956 film)}}» |{{нп5|Хельмут Койтнер||en|Helmut Käutner}} |{{Сцягафікацыя|ФРГ}} |[[Нямецкая мова|нямецкая]] |- |«{{нп5|Ківіток||en|Qivitoq - Fjeldgængeren}}» |{{нп5|Эрык Балінг||en|Erik Balling}} |{{Сцягафікацыя|Данія}} |[[Дацкая мова|дацкая]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1958)|1958]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Ночы Кабірыі]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Федэрыка Феліні]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Італія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Італьянская мова|італьянская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1958" /> |- |«{{нп5|Дзевяць жыццяў (фільм, 1957)|Дзевяць жыццяў|en|Nine Lives (1957 film)}}» |{{нп5|Арне Скоўэн||en|Arne Skouen}} |{{Сцягафікацыя|Нарвегія}} |[[Нарвежская мова|нарвежская]] |- |«{{нп5|Маці Індыя||en|Mother India}}» |{{нп5|Мехбуб Хан||en|Mehboob Khan}} |{{Сцягафікацыя|Індыя}} |[[хіндзі]] |- |«{{нп5|Ноч, калі прыходзіў д’ябал||en|The Devil Strikes at Night}}» |{{нп5|Роберт Сіодмак||en|Robert Siodmak}} |{{Сцягафікацыя|ФРГ}} |[[Нямецкая мова|нямецкая]] |- |«{{нп5|Порт дэ Ліла (фільм)|Порт дэ Ліла|en|Gates of Paris (film)}}» |[[Рэнэ Клер]] |{{Сцягафікацыя|Францыя}} |[[Французская мова|французская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1959)|1959]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Мой дзядзька (фільм, 1958)|Мой дзядзька|en|Mon Oncle}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Жак Таці||en|Jacques Tati}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Францыя}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Французская мова|французская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1959" /> |- |«{{нп5|Героі (фільм, 1958)|Героі|en|Arms and the Man (1958 film)}}» |{{нп5|Франц Петэр Вірт||en|Franz Peter Wirth}} |{{Сцягафікацыя|ФРГ}} |[[Нямецкая мова|нямецкая]] |- |«{{нп5|Дарога даўжынёю ў год||en|The Road a Year Long}}» |{{нп5|Джузепе дэ Санціс||en|Giuseppe De Santis}} |{{Сцягафікацыя|Югаславія}} |[[Італьянская мова|італьянская]] |- |«{{нп5|Злачынцы, як заўсёды, засталіся невядомыя||en|Big Deal on Madonna Street}}» |[[Марыа Манічэлі]] |{{Сцягафікацыя|Італія}} |[[Італьянская мова|італьянская]] |- |«{{нп5|Помста (фільм, 1958)|Помста|en|Vengeance (1958 film)}}» |[[Хуан Антоніа Бардэм]] |{{Сцягафікацыя|Іспанія}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |} === 1960-я === {| class="wikitable" style="text-align:left; width:100%;" |- !width="5%" align="center"|Год !width="26%"|Фільм !width="22%"|Рэжысёр(ы) !width="19%"|Краіна !width="21%"|Мова !width="2%"|{{abbr|Сп.|спасылкі|0}} |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1960)|1960]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Чорны Арфей||en|Black Orpheus}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Марсель Камю||en|Marcel Camus}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Францыя}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Партугальская мова|партугальская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1960" /> |- |«{{нп5|Вёска ля ракі||en|The Village on the River}}» |{{нп5|Фонс Радэмакерс||en|Fons Rademakers}} |{{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} |[[Нідэрландская мова|нідэрландская]] |- |«{{нп5|Вялікая вайна (фільм, 1959)|Вялікая вайна|en|The Great War (1959 film)}}» |[[Марыа Манічэлі]] |{{Сцягафікацыя|Італія}} |[[Італьянская мова|італьянская]] |- |«{{нп5|Мост (фільм, 1959)|Мост|en|Die Brücke (film)}}» |{{нп5|Бернхард Вікі||en|Bernhard Wicki}} |{{Сцягафікацыя|ФРГ}} |[[Нямецкая мова|нямецкая]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай мове]].}} |- |«{{нп5|Пау (фільм)|Пау|en|Paw (film)}}» |{{нп5|Астрыд Хенінг Енсен||en|Astrid Henning-Jensen}} |{{Сцягафікацыя|Данія}} |[[Дацкая мова|дацкая]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1961)|1961]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Дзявочая крыніца||en|The Virgin Spring}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Інгмар Бергман]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Швецыя}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Шведская мова|шведская]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Нямецкая мова|нямецкай мове]].}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1961" /> |- |«{{нп5|Дзявяты круг||en|The Ninth Circle}}» |{{нп5|Францэ Шцігліц||en|France Štiglic}} |{{Сцягафікацыя|Югаславія}} |[[Сербскахарвацкая мова|сербскахарвацкая]] |- |«{{нп5|Капо (фільм)|Капо|en|Kapo (1960 film)}}» |[[Джыла Пантэкорва]] |{{Сцягафікацыя|Італія}} |[[Італьянская мова|італьянская]] |- |«{{нп5|Макарыа (фільм)|Макарыа|en|Macario (film)}}» |{{нп5|Раберта Гавальдон||en|Roberto Gavaldón}} |{{Сцягафікацыя|Мексіка}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |«{{нп5|Праўда (фільм, 1960)|Праўда|en|La Vérité (film)}}» |[[Анры-Жорж Клузо]] |{{Сцягафікацыя|Францыя}} |[[Французская мова|французская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1962)|1962]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Скрозь цьмянае шкло (фільм)|Скрозь цьмянае шкло|en|Through a Glass Darkly (film)}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Інгмар Бергман]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Швецыя}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Шведская мова|шведская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1962" /> |- |«{{нп5|Важны чалавек (фільм)|Важны чалавек|en|Ánimas Trujano (film)}}» |{{нп5|Ісмаэль Радрыгес||en|Ismael Rodríguez}} |{{Сцягафікацыя|Мексіка}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |«{{нп5|Гары і дварэцкі||en|Harry and the Butler}}» |{{нп5|Бент Крыстэнсен||en|Bent Christensen Arensøe}} |{{Сцягафікацыя|Данія}} |[[Дацкая мова|дацкая]] |- |«{{нп5|Несмяротнае каханне||en|Immortal Love}}» |{{нп5|Кэйсукэ Кінасіта||en|Keisuke Kinoshita}} |{{Сцягафікацыя|Японія}} |[[Японская мова|японская]] |- |«{{нп5|Пласіда (фільм)|Пласіда|en|Plácido (film)}}» |{{нп5|Луіс Гарсія Берланга||en|Luis García Berlanga}} |{{Сцягафікацыя|Іспанія}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1963)|1963]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Нядзеля ў Віль-д’Аўрэ||en|Sundays and Cybèle}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Серж Бургіньён||en|Serge Bourguignon}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Францыя}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Французская мова|французская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1963" /> |- |«{{нп5|Выканаўца зароку||en|O Pagador de Promessas}}» |{{нп5|Анселма Дуартэ||en|Anselmo Duarte}} |{{Сцягафікацыя|Бразілія}} |[[Партугальская мова|партугальская]] |- |«{{нп5|Тлаюкан||en|Tlayucan}}» |{{нп5|Луіс Алькарыса||en|Luis Alcoriza}} |{{Сцягафікацыя|Мексіка}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |«{{нп5|Чатыры дні Неапаля (фільм)|Чатыры дні Неапаля|en|The Four Days of Naples (film)}}» |{{нп5|Нані Лой||en|Nanni Loy}} |{{Сцягафікацыя|Італія}} |[[Італьянская мова|італьянская]] |- |«[[Электра (фільм, 1962)|Электра]]» |{{нп5|Міхаліс Какаяніс||en|Michael Cacoyannis}} |{{Сцягафікацыя|Грэцыя}} |[[Грэчаская мова|грэчаская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1964)|1964]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Восем з паловай]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Федэрыка Феліні]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Італія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Італьянская мова|італьянская]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай]], [[Французская мова|французскай]] і [[Нямецкая мова|нямецкай]] мовах.}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1964" /> |- |«[[Нож у вадзе]]» |[[Раман Паланскі]] |{{Сцягафікацыя|Польшча}} |[[Польская мова|польская]] |- |«{{нп5|Старая сталіца||en|Twin Sisters of Kyoto}}» |{{нп5|Набору Накамура||en|Noboru Nakamura}} |{{Сцягафікацыя|Японія}} |[[Японская мова|японская]] |- |«{{нп5|Тарантас (фільм)|Тарантас|en|Los Tarantos}}» |{{нп5|Франсіска Равіра Белета||en|Francisco Rovira Beleta}} |{{Сцягафікацыя|Іспанія}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |«{{нп5|Чырвоныя ліхтары||en|The Red Lanterns}}» |{{нп5|Васіліс Геаргіадзіс||en|Vasilis Georgiadis}} |{{Сцягафікацыя|Грэцыя}} |[[Грэчаская мова|грэчаская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1965)|1965]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Учора, сёння, заўтра]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Віторыа дэ Сіка]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Італія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Італьянская мова|італьянская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1965" /> |- |«{{нп5|Варанячы квартал||en|Raven's End}}» |[[Бу Відэрберг]] |{{Сцягафікацыя|Швецыя}} |[[Шведская мова|шведская]] |- |«{{нп5|Жанчына ў пясках (фільм)|Жанчына ў пясках|en|Woman in the Dunes}}» |{{нп5|Хіросі Тэсігахара||en|Hiroshi Teshigahara}} |{{Сцягафікацыя|Японія}} |[[Японская мова|японская]] |- |«{{нп5|Салах Шабаці||en|Sallah Shabati}}» |{{нп5|Эфраім Кішон||en|Ephraim Kishon}} |{{Сцягафікацыя|Ізраіль}} |[[іўрыт]] |- |«{{нп5|Шэрбурскія парасоны||en|The Umbrellas of Cherbourg}}» |[[Жак Дэмі]] |{{Сцягафікацыя|Францыя}} |[[Французская мова|французская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1966)|1966]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Крама на плошчы||en|The Shop on Main Street}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Ян Кадар||en|Ján Kadár}}''', '''{{нп5|Эльмар Клос||en|Elmar Klos}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Чэхаславакія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Славацкая мова|славацкая]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[ідыш]].}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1966" /> |- |«{{нп5|Дарагі Джон (фільм, 1964)|Дарагі Джон|en|Dear John (1964 film)}}» |{{нп5|Ларс-Магнус Ліндгрэн||en|Lars-Magnus Lindgren}} |{{Сцягафікацыя|Швецыя}} |[[Шведская мова|шведская]] |- |«{{нп5|Кайдан (фільм, 1964)|Кайдан|en|Kwaidan (film)}}» |{{нп5|Масакі Кабаясі||en|Masaki Kobayashi}} |{{Сцягафікацыя|Японія}} |[[Японская мова|японская]] |- |«{{нп5|Кроў на зямлі||en|Blood on the Land}}» |{{нп5|Васіліс Геаргіадзіс||en|Vasilis Georgiadis}} |{{Сцягафікацыя|Грэцыя}} |[[Грэчаская мова|грэчаская]] |- |«[[Шлюб па-італьянску]]» |[[Віторыа дэ Сіка]] |{{Сцягафікацыя|Італія}} |[[Італьянская мова|італьянская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1967)|1967]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Мужчына і жанчына]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Клод Лелуш]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Францыя}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Французская мова|французская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1967" /> |- |«{{нп5|Бітва за Алжыр||en|The Battle of Algiers}}» |[[Джыла Пантэкорва]] |{{Сцягафікацыя|Італія}} |[[Французская мова|французская]] і [[Арабская мова|арабская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай]] і [[Італьянская мова|італьянскай]] мовах.}} |- |«{{нп5|Любоўныя прыгоды бландзінкі||en|Loves of a Blonde}}» |[[Мілаш Форман]] |{{Сцягафікацыя|Чэхаславакія}} |[[Чэшская мова|чэшская]] |- |«{{нп5|Тры (фільм, 1965)|Тры|en|Three (1965 film)}}» |{{нп5|Аляксандр Петравіч (рэжысёр)|Аляксандр Петравіч|en|Aleksandar Petrović (film director)}} |{{Сцягафікацыя|Югаславія}} |[[Сербскахарвацкая мова|сербскахарвацкая]] |- |«{{нп5|Фараон (фільм)|Фараон|en|Pharaoh (film)}}» |{{нп5|Ежы Кавалеровіч||en|Jerzy Kawalerowicz}} |{{Сцягафікацыя|Польшча}} |[[Польская мова|польская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1968)|1968]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Цягнік пад пільным наглядам||en|Closely Watched Trains}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Іржы Менцэль]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Чэхаславакія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Чэшская мова|чэшская]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Нямецкая мова|нямецкай мове]].}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1968" /> |- |«{{нп5|Вядзьмарскае каханне||en|Bewitched Love}}» |{{нп5|Франсіска Равіра Белета||en|Francisco Rovira Beleta}} |{{Сцягафікацыя|Іспанія}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |«{{нп5|Жыць, каб жыць||en|Vivre pour vivre}}» |[[Клод Лелуш]] |{{Сцягафікацыя|Францыя}} |[[Французская мова|французская]] |- |«{{нп5|Партрэт Ціэка||en|Portrait of Chieko}}» |{{нп5|Набору Накамура||en|Noboru Nakamura}} |{{Сцягафікацыя|Японія}} |[[Японская мова|японская]] |- |«{{нп5|Скупшчыкі пер’я||en|I Even Met Happy Gypsies}}» |{{нп5|Аляксандр Петравіч (рэжысёр)|Аляксандр Петравіч|en|Aleksandar Petrović (film director)}} |{{Сцягафікацыя|Югаславія}} |[[Сербскахарвацкая мова|сербскахарвацкая]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1969)|1969]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Вайна і мір (фільм, 1967)|Вайна і мір]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Сяргей Фёдаравіч Бандарчук|Сяргей Бандарчук]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|СССР}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Руская мова|руская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1969" /> |- |«{{нп5|Гары, мая паненка||en|The Firemen's Ball}}» |[[Мілаш Форман]] |{{Сцягафікацыя|Чэхаславакія}} |[[Чэшская мова|чэшская]] |- |«{{нп5|Дзяўчына з пісталетам||en|The Girl with the Pistol}}» |[[Марыа Манічэлі]] |{{Сцягафікацыя|Італія}} |[[Італьянская мова|італьянская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай мове]].}} |- |«{{нп5|Скрадзеныя пацалункі||en|Stolen Kisses}}» |[[Франсуа Труфо]] |{{Сцягафікацыя|Францыя}} |[[Французская мова|французская]] |- |«{{нп5|Хлапчукі з вуліцы Пала||en|The Boys of Paul Street}}» |[[Зольтан Фабры]] |{{Сцягафікацыя|Венгрыя}} |[[Венгерская мова|венгерская]] |} === 1970-я === {| class="wikitable" style="text-align:left; width:100%;" |- !width="5%" align="center"|Год !width="26%"|Фільм !width="22%"|Рэжысёр(ы) !width="19%"|Краіна !width="21%"|Мова !width="2%"|{{abbr|Сп.|спасылкі|0}} |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1970)|1970]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Дзэта (фільм)|Дзэта|en|Z (1969 film)}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Коста-Гаўрас||en|Costa-Gavras}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Алжыр}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Французская мова|французская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1970" /> |- |«{{нп5|Бітва на Нерэтве (фільм)|Бітва на Нерэтве|en|Battle of Neretva (film)}}» |{{нп5|Велька Булаіч||en|Veljko Bulajić}} |{{Сцягафікацыя|Югаславія}} |[[Сербскахарвацкая мова|сербскахарвацкая]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай мове]].}} |- |«{{нп5|Браты Карамазавы (фільм, 1969)|Браты Карамазавы|en|The Brothers Karamazov (1969 film)}}» |[[Іван Аляксандравіч Пыр’еў|Іван Пыр’еў]], [[Міхаіл Аляксандравіч Ульянаў|Міхаіл Ульянаў]], [[Кірыл Юр’евіч Лаўроў|Кірыл Лаўроў]] |{{Сцягафікацыя|СССР}} |[[Руская мова|руская]] |- |«{{нп5|Мая ноч у Мод||en|My Night at Maud's}}» |{{нп5|Эрык Рамэр||en|Éric Rohmer}} |{{Сцягафікацыя|Францыя}} |[[Французская мова|французская]] |- |«{{нп5|Одален 31||en|Ådalen 31}}» |[[Бу Відэрберг]] |{{Сцягафікацыя|Швецыя}} |[[Шведская мова|шведская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1971)|1971]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Следства па справе грамадзяніна па-за падазрэннямі||en|Investigation of a Citizen Above Suspicion}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Эліа Петры]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Італія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Італьянская мова|італьянская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1971" /> |- |«{{нп5|Мірныя палі||fr|Paix sur les champs}}» |{{нп5|Жак Буагло||fr|Jacques Boigelot}} |{{Сцягафікацыя|Бельгія}} |[[Французская мова|французская]] |- |«{{нп5|Першае каханне (фільм, 1970)|Першае каханне|en|First Love (1970 film)}}» |[[Максіміліян Шэл]] |{{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} |[[Нямецкая мова|нямецкая]] |- |«{{нп5|Трыстана (фільм)|Трыстана|en|Tristana (film)}}» |[[Луіс Буньюэль]] |{{Сцягафікацыя|Іспанія}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |«{{нп5|Хоа Бінь (фільм)|Хоа Бінь|en|Hoa-Binh (film)}}» |{{нп5|Рауль Кутар||en|Raoul Coutard}} |{{Сцягафікацыя|Францыя}} |[[Французская мова|французская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1972)|1972]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Сад Фінці-Канціні (фільм)|Сад Фінці-Канціні|en|The Garden of the Finzi-Continis (film)}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Віторыа дэ Сіка]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Італія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Італьянская мова|італьянская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1972" /> |- |«{{нп5|Пад стук трамвайных колаў||en|Dodes'ka-den}}» |[[Акіра Курасава]] |{{Сцягафікацыя|Японія}} |[[Японская мова|японская]] |- |«{{нп5|Паліцэйскі Азулай||en|The Policeman}}» |{{нп5|Эфраім Кішон||en|Ephraim Kishon}} |{{Сцягафікацыя|Ізраіль}} |[[іўрыт]] |- |«[[Чайкоўскі (фільм)|Чайкоўскі]]» |{{нп5|Ігар Васільевіч Таланкін|Ігар Таланкін|ru|Таланкин, Игорь Васильевич}} |{{Сцягафікацыя|СССР}} |[[Руская мова|руская]] |- |«{{нп5|Эмігранты (фільм)|Эмігранты|en|The Emigrants (film)}}» |[[Ян Труэль]] |{{Сцягафікацыя|Швецыя}} |[[Шведская мова|шведская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1973)|1973]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Сціплае абаянне буржуазіі||en|The Discreet Charm of the Bourgeoisie}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Луіс Буньюэль]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Францыя}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Французская мова|французская]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Іспанская мова|іспанскай мове]].}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1973" /> |- |«{{нп5|А золкі тут ціхія (фільм, 1972)|А золкі тут ціхія|ru|А зори здесь тихие (фильм, 1972)}}» |[[Станіслаў Іосіфавіч Растоцкі|Станіслаў Растоцкі]] |{{Сцягафікацыя|СССР}} |[[Руская мова|руская]] |- |«{{нп5|Мая цудоўная сеньярыта||en|My Dearest Senorita}}» |{{нп5|Хаймэ дэ Арміньян||en|Jaime de Armiñán}} |{{Сцягафікацыя|Іспанія}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |«{{нп5|Пасяленцы (фільм)|Пасяленцы|en|The New Land}}» |[[Ян Труэль]] |{{Сцягафікацыя|Швецыя}} |[[Шведская мова|шведская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай мове]].}} |- |«{{нп5|Я кахаю цябе, Роза||en|I Love You Rosa}}» |{{нп5|Мошэ Мізрахі||en|Moshé Mizrahi}} |{{Сцягафікацыя|Ізраіль}} |[[іўрыт]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1974)|1974]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Амерыканская ноч]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Франсуа Труфо]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Францыя}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Французская мова|французская]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай мове]].}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1974" /> |- |«{{нп5|Дом на вуліцы Шлуш||en|The House on Chelouche Street}}» |{{нп5|Мошэ Мізрахі||en|Moshé Mizrahi}} |{{Сцягафікацыя|Ізраіль}} |[[іўрыт]] |- |«{{нп5|Запрашэнне (фільм, 1973)|Запрашэнне|en|The Invitation (1973 film)}}» |{{нп5|Клод Гарэта||en|Claude Goretta}} |{{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} |[[Французская мова|французская]] |- |«{{нп5|Пешаход (фільм)|Пешаход|en|The Pedestrian (film)}}» |[[Максіміліян Шэл]] |{{Сцягафікацыя|ФРГ}} |[[Нямецкая мова|нямецкая]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай]] і [[Французская мова|французскай]] мовах.}} |- |«{{нп5|Турэцкая асалода (фільм, 1973)|Турэцкая асалода|en|Turkish Delight (1973 film)}}» |[[Пол Верховен]] |{{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} |[[Нідэрландская мова|нідэрландская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1975)|1975]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Амаркорд (фільм)|Амаркорд]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Федэрыка Феліні]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Італія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Італьянская мова|італьянская]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на {{нп5|Эміліяна-раманьёльская мова|эміліяна-раманьёльскай мове|en|Emilian–Romagnol linguistic group}}.}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1975" /> |- |«{{нп5|Кошкі-мышкі (фільм, 1972)|Кошкі-мышкі|en|Cats' Play}}» |{{нп5|Карай Мак||en|Károly Makk}} |{{Сцягафікацыя|Венгрыя}} |[[Венгерская мова|венгерская]] |- |«{{нп5|Лакомб Люсьен||en|Lacombe, Lucien}}» |[[Луі Маль]] |{{Сцягафікацыя|Францыя}} |[[Французская мова|французская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай]] і [[Нямецкая мова|нямецкай]] мовах.}} |- |«[[Патоп (фільм, 1974)|Патоп]]» |[[Ежы Гофман]] |{{Сцягафікацыя|Польшча}} |[[Польская мова|польская]] |- |«{{нп5|Перамір’е (фільм, 1974)|Перамір’е|en|The Truce (1974 film)}}» |{{нп5|Серхіа Рэнан||en|Sergio Renán}} |{{Сцягафікацыя|Аргенціна}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1976)|1976]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Дэрсу Узала (фільм, 1975)|Дэрсу Узала]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Акіра Курасава]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|СССР}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Руская мова|руская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1976" /> |- |«{{нп5|Водар жанчыны (фільм, 1974)|Водар жанчыны|en|Scent of a Woman (1974 film)}}» |[[Дзіна Рызі]] |{{Сцягафікацыя|Італія}} |[[Італьянская мова|італьянская]] |- |«{{нп5|Зямля абяцаная (фільм, 1975)|Зямля абяцаная|en|The Promised Land (1975 film)}}» |[[Анджэй Вайда]] |{{Сцягафікацыя|Польшча}} |[[Польская мова|польская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Нямецкая мова|нямецкай мове]].}} |- |«{{нп5|Падзеі на рудніку Марусіа||en|Letters from Marusia}}» |{{нп5|Мігель Ліцін||en|Miguel Littin}} |{{Сцягафікацыя|Мексіка}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |«{{нп5|Сандакан, публічны дом № 8||en|Sandakan No. 8}}» |{{нп5|Кэй Кумаі||en|Kei Kumai}} |{{Сцягафікацыя|Японія}} |[[Японская мова|японская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Малайская мова|малайскай мове]].}} |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1977)|1977]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Чорнае і белае ў колеры||en|Black and White in Color}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Жан-Жак Ано]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Кот-д’Івуар}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Французская мова|французская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1977" /> |- |«{{нп5|Кузэн, кузіна||en|Cousin Cousine}}» |{{нп5|Жан-Шарль Такела||en|Jean-Charles Tacchella}} |{{Сцягафікацыя|Францыя}} |[[Французская мова|французская]] |- |«{{нп5|Ночы і дні||en|Nights and Days}}» |{{нп5|Ежы Антчак||en|Jerzy Antczak}} |{{Сцягафікацыя|Польшча}} |[[Польская мова|польская]] |- |«{{нп5|Паскуаліна «Сем красунь»|Паскуаліна „Сем красунь“|en|Seven Beauties}}» |[[Ліна Вертмюлер]] |{{Сцягафікацыя|Італія}} |[[Італьянская мова|італьянская]] |- |«{{нп5|Якаб Хлус (фільм, 1975)|Якаб Хлус|en|Jacob the Liar (1975 film)}}» |{{нп5|Франк Баер||en|Frank Beyer}} |{{Сцягафікацыя|ГДР}} |[[Нямецкая мова|нямецкая]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1978)|1978]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Усё жыццё наперадзе (фільм, 1977)|Усё жыццё наперадзе|en|Madame Rosa}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Мошэ Мізрахі||en|Moshé Mizrahi}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Францыя}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Французская мова|французская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1978" /> |- |«{{нп5|Аперацыя «Ёнатан» (фільм)|Аперацыя „Ёнатан“|en|Operation Thunderbolt (film)}}» |{{нп5|Менахем Голан||en|Menahem Golan}} |{{Сцягафікацыя|Ізраіль}} |[[іўрыт]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай]], [[Арабская мова|арабскай]] і [[Нямецкая мова|нямецкай]] мовах.}} |- |«{{нп5|Гэты цьмяны аб’ект жадання||en|That Obscure Object of Desire}}» |[[Луіс Буньюэль]] |{{Сцягафікацыя|Іспанія}} |[[Французская мова|французская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Іспанская мова|іспанскай мове]].}} |- |«{{нп5|Іфігенія (фільм)|Іфігенія|en|Iphigenia (film)}}» |{{нп5|Міхаліс Какаяніс||en|Michael Cacoyannis}} |{{Сцягафікацыя|Грэцыя}} |[[Грэчаская мова|грэчаская]] |- |«{{нп5|Незвычайны дзень||en|A Special Day}}» |{{нп5|Этарэ Скола||en|Ettore Scola}} |{{Сцягафікацыя|Італія}} |[[Італьянская мова|італьянская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1979)|1979]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Падрыхтуйце вашы насоўкі]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Бертран Бліе]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Францыя}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Французская мова|французская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1979" /> |- |«{{нп5|Белы Бім Чорнае вуха (фільм)|Белы Бім Чорнае вуха|ru|Белый Бим Чёрное ухо (фильм)}}» |[[Станіслаў Іосіфавіч Растоцкі|Станіслаў Растоцкі]] |{{Сцягафікацыя|СССР}} |[[Руская мова|руская]] |- |«{{нп5|Венгры (фільм)|Венгры|en|Hungarians (film)}}» |[[Зольтан Фабры]] |{{Сцягафікацыя|Венгрыя}} |[[Венгерская мова|венгерская]] |- |«{{нп5|Новыя пачвары||en|I nuovi mostri}}» |[[Марыа Манічэлі]], [[Дзіна Рызі]], {{нп5|Этарэ Скола||en|Ettore Scola}} |{{Сцягафікацыя|Італія}} |[[Італьянская мова|італьянская]] |- |«{{нп5|Шкляная клетка (фільм)|Шкляная клетка|en|The Glass Cell (film)}}» |{{нп5|Ганс В. Гайсендорфер||en|Hans W. Geißendörfer}} |{{Сцягафікацыя|ФРГ}} |[[Нямецкая мова|нямецкая]] |} === 1980-я === {| class="wikitable" style="text-align:left; width:100%;" |- !width="5%" align="center"|Год !width="26%"|Фільм !width="22%"|Рэжысёр(ы) !width="19%"|Краіна !width="21%"|Мова !width="2%"|{{abbr|Сп.|спасылкі|0}} |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1980)|1980]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Бляшаны барабан (фільм)|Бляшаны барабан|en|The Tin Drum (film)}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Фолькер Шлёндорф]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|ФРГ}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Нямецкая мова|нямецкая]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Іўрыт|іўрыце]], [[Італьянская мова|італьянскай]], [[Руская мова|рускай]] і [[Польская мова|польскай]] мовах.}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1980" /> |- |«{{нп5|Забыць Венецыю||en|To Forget Venice}}» |{{нп5|Франка Брузаці||en|Franco Brusati}} |{{Сцягафікацыя|Італія}} |[[Італьянская мова|італьянская]] |- |«{{нп5|Маме спаўняецца сто гадоў||en|Mama Turns 100}}» |[[Карлас Саура]] |{{Сцягафікацыя|Іспанія}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |«{{нп5|Панны з Вілька (фільм)|Панны з Вілька|en|The Maids of Wilko}}» |[[Анджэй Вайда]] |{{Сцягафікацыя|Польшча}} |[[Польская мова|польская]] |- |«{{нп5|Простая гісторыя (фільм, 1978)|Простая гісторыя|en|A Simple Story (1978 film)}}» |[[Клод Сатэ]] |{{Сцягафікацыя|Францыя}} |[[Французская мова|французская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай мове]].}} |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1981)|1981]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Масква слязам не верыць]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Уладзімір Валянцінавіч Мяньшоў|Уладзімір Мяньшоў]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|СССР}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Руская мова|руская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1981" /> |- |«[[Апошняе метро]]» |[[Франсуа Труфо]] |{{Сцягафікацыя|Францыя}} |[[Французская мова|французская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Нямецкая мова|нямецкай мове]].}} |- |«{{нп5|Гняздо (фільм, 1980)|Гняздо|en|The Nest (1980 film)}}» |{{нп5|Хаймэ дэ Арміньян||en|Jaime de Armiñán}} |{{Сцягафікацыя|Іспанія}} |[[Іспанская мова|іспанская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай мове]].}} |- |«{{нп5|Давер (фільм, 1980)|Давер|en|Bizalom}}» |{{нп5|Іштван Саба||en|István Szabó}} |{{Сцягафікацыя|Венгрыя}} |[[Венгерская мова|венгерская]] |- |«{{нп5|Цень воіна||en|Kagemusha}}» |[[Акіра Курасава]] |{{Сцягафікацыя|Японія}} |[[Японская мова|японская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1982)|1982]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Мефіста (фільм, 1981)|Мефіста|en|Mephisto (1981 film)}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Іштван Саба||en|István Szabó}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Венгрыя}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Нямецкая мова|нямецкая]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Венгерская мова|венгерскай]] і [[Англійская мова|англійскай]] мовах.}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1982" /> |- |«{{нп5|Лодка Поўная||en|The Boat Is Full}}» |{{нп5|Маркус Імхоф||en|Markus Imhoof}} |{{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} |[[Нямецкая мова|нямецкая]] |- |«{{нп5|Мутная рака (фільм)|Мутная рака|en|Muddy River (film)}}» |{{нп5|Кохэй Огуры||en|Kōhei Oguri}} |{{Сцягафікацыя|Японія}} |[[Японская мова|японская]] |- |«{{нп5|Тры браты (фільм, 1981)|Тры браты|en|Three Brothers (1981 film)}}» |{{нп5|Франчэска Розі||en|Francesco Rosi}} |{{Сцягафікацыя|Італія}} |[[Італьянская мова|італьянская]] |- |«[[Чалавек з жалеза]]» |[[Анджэй Вайда]] |{{Сцягафікацыя|Польшча}} |[[Польская мова|польская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1983)|1983]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Пачаць спачатку (фільм)|Пачаць спачатку|en|Begin the Beguine (film)}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Хасэ Луіс Гарсі||en|José Luis Garci}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Іспанія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Іспанская мова|іспанская]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай мове]].}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1983" /> |- |«{{нп5|Альсіна і Кондар||en|Alsino and the Condor}}» |{{нп5|Мігель Ліцін||en|Miguel Littin}} |{{Сцягафікацыя|Нікарагуа}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |«{{нп5|Бездакорная рэпутацыя||en|Coup de Torchon}}» |[[Бертран Тавернье]] |{{Сцягафікацыя|Францыя}} |[[Французская мова|французская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай мове]].}} |- |«{{нп5|Палёт Арла||en|Flight of the Eagle}}» |[[Ян Труэль]] |{{Сцягафікацыя|Швецыя}} |[[Шведская мова|шведская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай]] і [[Французская мова|французскай]] мовах.}} |- |«{{нп5|Прыватнае жыццё (фільм, 1982)|Прыватнае жыццё|ru|Частная жизнь (фильм, 1982)}}» |[[Юлій Якаўлевіч Райзман|Юлій Райзман]] |{{Сцягафікацыя|СССР}} |[[Руская мова|руская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1984)|1984]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Фанні і Аляксандр]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Інгмар Бергман]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Швецыя}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Шведская мова|шведская]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Нямецкая мова|нямецкай]], [[Англійская мова|англійскай]] і [[ідыш]].}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1984" /> |- |«{{нп5|Баль (фільм, 1983)|Баль|en|Le Bal (1983 film)}}» |{{нп5|Этарэ Скола||en|Ettore Scola}} |{{Сцягафікацыя|Алжыр}} |(не змяшчае дыялогаў) |- |«{{нп5|Бунт Ёва||en|The Revolt of Job}}» |{{нп5|Імрэ Дзьёндзьёшы||en|Imre Gyöngyössy}}, {{нп5|Барна Кабаі||en|Barna Kabay}} |{{Сцягафікацыя|Венгрыя}} |[[Венгерская мова|венгерская]] |- |«{{нп5|Кармэн (фільм, 1983)|Кармэн|en|Carmen (1983 film)}}» |[[Карлас Саура]] |{{Сцягафікацыя|Іспанія}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |«{{нп5|Каханне з першага позірку (фільм, 1983)|Каханне з першага позірку|en|Entre Nous (film)}}» |{{нп5|Дыяна Кюрыс||en|Diane Kurys}} |{{Сцягафікацыя|Францыя}} |[[Французская мова|французская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1985)|1985]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Дыяганаль слана||en|Dangerous Moves}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Рышар Дэмбо||en|Richard Dembo}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Швейцарыя}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Французская мова|французская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1985" /> |- |«{{нп5|Ваенна-палявы раман||ru|Военно-полевой роман}}» |[[Пётр Яфімавіч Тадароўскі|Пётр Тадароўскі]] |{{Сцягафікацыя|СССР}} |[[Руская мова|руская]] |- |«{{нп5|Гэты перыяд у жыцці працягваецца||en|Sesión continua}}» |{{нп5|Хасэ Луіс Гарсі||en|José Luis Garci}} |{{Сцягафікацыя|Іспанія}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |«{{нп5|За кратамі (фільм, 1984)|За кратамі|en|Beyond the Walls (1984 film)}}» |{{нп5|Уры Барбаш||en|Uri Barbash}} |{{Сцягафікацыя|Ізраіль}} |[[іўрыт]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Арабская мова|арабскай мове]].}} |- |«{{нп5|Каміла (фільм)|Каміла|en|Camila (film)}}» |{{нп5|Марыя Луіза Бемберг||en|María Luisa Bemberg}} |{{Сцягафікацыя|Аргенціна}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1986)|1986]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Афіцыйная версія (фільм)|Афіцыйная версія|en|The Official Story}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Луіс Пуэнса||en|Luis Puenzo}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Аргенціна}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Іспанская мова|іспанская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1986" /> |- |«{{нп5|Горкае жніво||en|Angry Harvest}}» |[[Агнешка Холанд]] |{{Сцягафікацыя|ФРГ}} |[[Нямецкая мова|нямецкая]] |- |«{{нп5|Палкоўнік Рэдль||en|Colonel Redl}}» |{{нп5|Іштван Саба||en|István Szabó}} |{{Сцягафікацыя|Венгрыя}} |[[Нямецкая мова|нямецкая]] |- |«{{нп5|Тата ў камандыроўцы||en|When Father Was Away on Business}}» |[[Эмір Кустурыца]] |{{Сцягафікацыя|Югаславія}} |[[Сербскахарвацкая мова|сербскахарвацкая]] |- |«{{нп5|Трое мужчын і калыска||en|Three Men and a Cradle}}» |{{нп5|Калін Серо||en|Coline Serreau}} |{{Сцягафікацыя|Францыя}} |[[Французская мова|французская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1987)|1987]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Нападзенне (фільм, 1986)|Нападзенне|en|The Assault (1986 film)}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Фонс Радэмакерс||en|Fons Rademakers}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Нідэрланды}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Нідэрландская мова|нідэрландская]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Нямецкая мова|нямецкай]] і [[Англійская мова|англійскай]] мовах.}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1987" /> |- |«{{нп5|38-ы — Гэта таксама была Вена||en|'38 – Vienna Before the Fall}}» |{{нп5|Вольфганг Глюк||en|Wolfgang Glück}} |{{Сцягафікацыя|Аўстрыя}} |[[Нямецкая мова|нямецкая]] |- |«{{нп5|Вёсачка мая цэнтральная||en|My Sweet Little Village}}» |[[Іржы Менцэль]] |{{Сцягафікацыя|Чэхаславакія}} |[[Чэшская мова|чэшская]] |- |«{{нп5|Заняпад Амерыканскай імперыі||en|The Decline of the American Empire}}» |[[Дэні Аркан]] |{{Сцягафікацыя|Канада}} |[[Французская мова|французская]] |- |«{{нп5|Трыццаць сем і два па раніцах||en|Betty Blue}}» |{{нп5|Жан-Жак Бенекс||en|Jean-Jacques Beineix}} |{{Сцягафікацыя|Францыя}} |[[Французская мова|французская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1988)|1988]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Пір Бабеты||en|Babette's Feast}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Габрыэль Аксель]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Данія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Дацкая мова|дацкая]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Французская мова|французскай]] і [[Шведская мова|шведскай]] мовах.}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1988" /> |- |«[[Бывайце, дзеці]]» |[[Луі Маль]] |{{Сцягафікацыя|Францыя}} |[[Французская мова|французская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Нямецкая мова|нямецкай]] і [[Англійская мова|англійскай]] мовах.}} |- |«{{нп5|Здадзены іспыт||en|Course Completed}}» |{{нп5|Хасэ Луіс Гарсі||en|José Luis Garci}} |{{Сцягафікацыя|Іспанія}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |«{{нп5|Праваднік (фільм, 1987)|Праваднік|en|Pathfinder (1987 film)}}» |{{нп5|Нільс Гёўп||en|Nils Gaup}} |{{Сцягафікацыя|Нарвегія}} |[[Паўночнасаамская мова|паўночнасаамская]] |- |«{{нп5|Сям’я (фільм, 1987)|Сям’я|en|The Family (1987 film)}}» |{{нп5|Этарэ Скола||en|Ettore Scola}} |{{Сцягафікацыя|Італія}} |[[Італьянская мова|італьянская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Французская мова|французскай]] і [[Венгерская мова|венгерскай]] мовах.}} |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1989)|1989]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Пеле Заваёўнік]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Біле Аўгуст||en|Bille August}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Данія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Дацкая мова|дацкая]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Шведская мова|шведскай мове]] і {{нп5|Сканская гаворка|сканскай гаворцы|en|Scanian dialect}}.}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1989" /> |- |«{{нп5|Жанчыны на мяжы нервовага зрыву||en|Women on the Verge of a Nervous Breakdown}}» |[[Педра Альмадовар]] |{{Сцягафікацыя|Іспанія}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |«{{нп5|Настаўнік музыкі (фільм)|Настаўнік музыкі|en|The Music Teacher (film)}}» |{{нп5|Жэрар Карб’ё||en|Gérard Corbiau}} |{{Сцягафікацыя|Бельгія}} |[[Нямецкая мова|нямецкая]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай]], [[Французская мова|французскай]] і [[Італьянская мова|італьянскай]] мовах.}} |- |«{{нп5|Салам, Бамбей!||en|Salaam Bombay!}}» |{{нп5|Міра Наір||en|Mira Nair}} |{{Сцягафікацыя|Індыя}} |[[хіндзі]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай мове]].}} |- |«{{нп5|Ханусен (фільм, 1988)|Ханусен|en|Hanussen (1988 film)}}» |{{нп5|Іштван Саба||en|István Szabó}} |{{Сцягафікацыя|Венгрыя}} |[[Венгерская мова|венгерская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Нямецкая мова|нямецкай мове]].}} |} === 1990-я === {| class="wikitable" style="text-align:left; width:100%;" |- !width="5%" align="center"|Год !width="26%"|Фільм !width="22%"|Рэжысёр(ы) !width="19%"|Краіна !width="21%"|Мова !width="2%"|{{abbr|Сп.|спасылкі|0}} |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1990)|1990]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Новы кінатэатр «Парадыза»|Новы кінатэатр „Парадыза“]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Джузэпэ Тарнаторэ]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Італія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Італьянская мова|італьянская]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай]] і [[Партугальская мова|партугальскай]] мовах.}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1990" /> |- |«{{нп5|Ісус з Манрэаля||en|Jesus of Montreal}}» |[[Дэні Аркан]] |{{Сцягафікацыя|Канада}} |[[Французская мова|французская]] |- |«{{нп5|Каміла Кладэль (фільм)|Каміла Кладэль|en|Camille Claudel (film)}}» |{{нп5|Бруно Нюітэн||en|Bruno Nuytten}} |{{Сцягафікацыя|Францыя}} |[[Французская мова|французская]] |- |«{{нп5|Танец з Рэгіцэ||en|Waltzing Regitze}}» |{{нп5|Каспар Роструп||en|Kaspar Rostrup}} |{{Сцягафікацыя|Данія}} |[[Дацкая мова|дацкая]] |- |«{{нп5|Што здарылася з Санцьяга||en|Lo que le Pasó a Santiago}}» |{{нп5|Хакоба Маралес||en|Jacobo Morales}} |{{Сцягафікацыя|Пуэрта-Рыка}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1991)|1991]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Падарожжа надзеі||en|Journey of Hope}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Ксаўер Колер||en|Xavier Koller}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Швейцарыя}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Нямецкая мова|нямецкая]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Турэцкая мова|турэцкай мове]].}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1991" /> |- |«{{нп5|Адчыненыя дзверы (фільм, 1990)|Адчыненыя дзверы|en|Open Doors (film)}}» |[[Джані Амеліа]] |{{Сцягафікацыя|Італія}} |[[Італьянская мова|італьянская]] |- |«{{нп5|Брыдкае дзяўчо||en|The Nasty Girl}}» |{{нп5|Міхаэль Ферхёвен||en|Michael Verhoeven}} |{{Сцягафікацыя|Германія}} |[[Нямецкая мова|нямецкая]] |- |«{{нп5|Сірано дэ Бержэрак (фільм, 1990)|Сірано дэ Бержэрак|en|Cyrano de Bergerac (1990 film)}}» |[[Жан-Поль Рапно]] |{{Сцягафікацыя|Францыя}} |[[Французская мова|французская]] |- |«{{нп5|Цзюй Доу||en|Ju Dou}}» |{{нп5|Чжан Імоу||en|Zhang Yimou}}, {{нп5|Ян Фэнлян||en|Yang Fengliang}} |{{Сцягафікацыя|Кітай}} |[[Паўночнакітайская мова|мандарынская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1992)|1992]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Міжземнае мора (фільм)|Міжземнае мора|en|Mediterraneo}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Габрыэле Сальваторэс||en|Gabriele Salvatores}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Італія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Італьянская мова|італьянская]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай]], [[Турэцкая мова|турэцкай]] і [[Грэчаская мова|грэчаскай]] мовах.}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1992" /> |- |«{{нп5|Бык (фільм, 1991)|Бык|en|The Ox (film)}}» |{{нп5|Свен Нюквіст||en|Sven Nykvist}} |{{Сцягафікацыя|Швецыя}} |[[Шведская мова|шведская]] |- |«{{нп5|Дзеці прыроды (фільм, 1991)|Дзеці прыроды|en|Children of Nature}}» |[[Фрыдрык Тоўр Фрыдрыксан]] |{{Сцягафікацыя|Ісландыя}} |[[Ісландская мова|ісландская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай мове]].}} |- |«{{нп5|Падымі чырвоны ліхтар||en|Raise the Red Lantern}}» |{{нп5|Чжан Імоу||en|Zhang Yimou}} |{{Сцягафікацыя|Ганконг}} |[[Паўночнакітайская мова|мандарынская]] |- |«{{нп5|Пачатковая школа (фільм, 1991)|Пачатковая школа|en|The Elementary School}}» |{{нп5|Ян Сверак||en|Jan Svěrák}} |{{Сцягафікацыя|Чэхаславакія}} |[[Чэшская мова|чэшская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1993)|1993]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Індакітай (фільм)|Індакітай]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Рэжыс Варнье||en|Régis Wargnier}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Францыя}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Французская мова|французская]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[В’етнамская мова|в’етнамскай мове]].}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1993" /> |- |«{{нп5|Данс (фільм)|Данс|en|Daens (film)}}» |{{нп5|Стыін Конінкс||en|Stijn Coninx}} |{{Сцягафікацыя|Бельгія}} |[[Нідэрландская мова|нідэрландская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Іспанская мова|іспанскай]], [[Французская мова|французскай]] і [[Лацінская мова|лацінскай]] мовах.}} |- |style="background:#FFE4E1"|«{{нп5|Месца ў свеце (фільм)|<s>Месца ў свеце</s>|en|A Place in the World (film)}}»{{заўвага|Ужо пасля абвяшчэння намінантаў было выяўлена, што фільм «Месца ў свеце» быў цалкам зроблены ў Аргенціне і не меў падстаў вылучацца на прэмію ад Уругвая. Фільм быў выдалены са спісу намінантаў да канчатковага галасавання.}} |style="background:#FFE4E1"|{{нп5|Адольфа Арыстарайн|<s>Адольфа Арыстарайн</s>|en|Adolfo Aristarain}} |style="background:#FFE4E1"|<s>{{Сцягафікацыя|Уругвай}}</s> |style="background:#FFE4E1"|<s>[[Іспанская мова|іспанская]]</s> |- |«{{нп5|Урга — тэрыторыя кахання||ru|Урга — территория любви}}» |[[Мікіта Сяргеевіч Міхалкоў|Мікіта Міхалкоў]] |{{Сцягафікацыя|Расія}} |[[Руская мова|руская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Паўночнакітайская мова|мандарынскай]] і [[Мангольская мова|мангольскай]] мовах.}} |- |«{{нп5|Штонк!||en|Schtonk!}}» |{{нп5|Гельмут Дытль||en|Helmut Dietl}} |{{Сцягафікацыя|Германія}} |[[Нямецкая мова|нямецкая]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1994)|1994]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Прыгожая эпоха (фільм, 1992)|Прыгожая эпоха|en|Belle Époque (film)}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Фернанда Труэба]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Іспанія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Іспанская мова|іспанская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1994" /> |- |«{{нп5|Бывай, мая наложніца (фільм)|Бывай, мая наложніца|en|Farewell My Concubine (film)}}» |{{нп5|Чэнь Кайгэ||en|Chen Kaige}} |{{Сцягафікацыя|Ганконг}} |[[Паўночнакітайская мова|мандарынская]] |- |«{{нп5|Водар зялёнай папаі||en|The Scent of Green Papaya}}» |{{нп5|Чан Ань Хунг||en|Tran Anh Hung}} |{{Сцягафікацыя|В’етнам}} |[[В’етнамская мова|в’етнамская]] |- |«{{нп5|Вясельны банкет||en|The Wedding Banquet}}» |[[Энг Лі]] |{{Сцягафікацыя|Тайвань}} |[[Паўночнакітайская мова|мандарынская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай мове]].}} |- |«{{нп5|Хэд Він (фільм)|Хэд Він|en|Hedd Wyn (film)}}» |{{нп5|Пол Цёрнер (рэжысёр)|Пол Цёрнер|en|Paul Turner (director)}} |{{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} |[[Валійская мова|валійская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай мове]].}} |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1995)|1995]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Стомленыя сонцам||ru|Утомлённые солнцем}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Мікіта Сяргеевіч Міхалкоў|Мікіта Міхалкоў]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Расія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Руская мова|руская]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Французская мова|французскай мове]].}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1995" /> |- |«{{нп5|Есці, піць, мужчына, жанчына||en|Eat Drink Man Woman}}» |[[Энг Лі]] |{{Сцягафікацыя|Тайвань}} |[[Паўночнакітайская мова|мандарынская]] |- |«{{нп5|Клубніцы і шакалад||en|Strawberry and Chocolate}}» |{{нп5|Томас Гуцьерэс Алеа||en|Tomás Gutiérrez Alea}}, {{нп5|Хуан Карлас Табіё||en|Juan Carlos Tabío}} |{{Сцягафікацыя|Куба}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |«{{нп5|Перад дажджом (фільм, 1994)|Перад дажджом|en|Before the Rain (1994 film)}}» |{{нп5|Мілча Манчэўскі||en|Milcho Manchevski}} |{{Сцягафікацыя|Македонія}} |[[Македонская мова|македонская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай]] і [[Албанская мова|албанскай]] мовах.}} |- |«{{нп5|Фарынэлі (фільм)|Фарынэлі|en|Farinelli (film)}}» |{{нп5|Жэрар Карб’ё||en|Gérard Corbiau}} |{{Сцягафікацыя|Бельгія}} |[[Французская мова|французская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Італьянская мова|італьянскай мове]].}} |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1996)|1996]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Антонія (фільм)|Антонія|en|Antonia's Line}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Марлен Горыс||en|Marleen Gorris}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Нідэрланды}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Нідэрландская мова|нідэрландская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1996" /> |- |«{{нп5|Жаданне і вялікая прыгажосць||en|All Things Fair}}» |[[Бу Відэрберг]] |{{Сцягафікацыя|Швецыя}} |[[Шведская мова|шведская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай]], [[Партугальская мова|партугальскай]] і [[Іспанская мова|іспанскай]] мовах.}} |- |«{{нп5|Пыл жыцця (фільм, 1995)|Пыл жыцця|en|Dust of Life (1995 film)}}» |{{нп5|Рашыд Бушарэб||en|Rachid Bouchareb}} |{{Сцягафікацыя|Алжыр}} |[[Французская мова|французская]] |- |«{{нп5|Фабрыка зорак (фільм, 1995)|Фабрыка зорак|en|The Star Maker (1995 film)}}» |[[Джузэпэ Тарнаторэ]] |{{Сцягафікацыя|Італія}} |[[Італьянская мова|італьянская]] |- |«{{нп5|Чацвёрка (фільм)|Чацвёрка|en|O Quatrilho}}» |{{нп5|Фабіё Барэта||en|Fábio Barreto}} |{{Сцягафікацыя|Бразілія}} |[[Партугальская мова|партугальская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Італьянская мова|італьянскай мове]].}} |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1997)|1997]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Коля (фільм)|Коля|en|Kolya (film)}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Ян Сверак||en|Jan Svěrák}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Чэхія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Чэшская мова|чэшская]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Руская мова|рускай]] і [[Славацкая мова|славацкай]] мовах.}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1997" /> |- |«{{нп5|1001 рэцэпт закаханага кулінара||en|A Chef in Love}}» |{{нп5|Нана Гівіеўна Джарджадзэ|Нана Джарджадзэ|en|Nana Jorjadze}} |{{Сцягафікацыя|Грузія}} |[[Грузінская мова|грузінская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Руская мова|рускай]] і [[Французская мова|французскай]] мовах.}} |- |«{{нп5|Іншы бок нядзелі||en|The Other Side of Sunday}}» |{{нп5|Берыт Нешэйм||en|Berit Nesheim}} |{{Сцягафікацыя|Нарвегія}} |[[Нарвежская мова|нарвежская]] |- |«{{нп5|Каўказскі палоннік (фільм, 1996)|Каўказскі палоннік|ru|Кавказский пленник (фильм, 1996)}}» |[[Сяргей Уладзіміравіч Бадроў|Сяргей Бадроў (старэйшы)]] |{{Сцягафікацыя|Расія}} |[[Руская мова|руская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Чачэнская мова|чачэнскай]] і [[Турэцкая мова|турэцкай]] мовах.}} |- |«[[Насмешка (фільм)|Насмешка]]» |[[Патрыс Леконт]] |{{Сцягафікацыя|Францыя}} |[[Французская мова|французская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1998)|1998]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Характар (фільм)|Характар|en|Character (film)}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Майк ван Дзім||en|Mike van Diem}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Нідэрланды}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Нідэрландская мова|нідэрландская]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай]], [[Нямецкая мова|нямецкай]] і [[Французская мова|французскай]] мовах.}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1998" /> |- |«{{нп5|За межамі цішыні (фільм, 1996)|За межамі цішыні|en|Beyond Silence (1996 film)}}» |[[Караліна Лінк]] |{{Сцягафікацыя|Германія}} |[[Нямецкая мова|нямецкая]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай]], [[Іспанская мова|іспанскай]] і [[Мова жэстаў|мове жэстаў]].}} |- |«{{нп5|Злодзей (фільм, 1997)|Злодзей|ru|Вор (фильм, 1997)}}» |[[Павел Рыгоравіч Чухрай|Павел Чухрай]] |{{Сцягафікацыя|Расія}} |[[Руская мова|руская]] |- |«{{нп5|Сакрэты сэрца (фільм)|Сакрэты сэрца|en|Secrets of the Heart (film)}}» |{{нп5|Монча Армендарыс||en|Montxo Armendáriz}} |{{Сцягафікацыя|Іспанія}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |«{{нп5|Чатыры дні ў верасні||en|Four Days in September}}» |{{нп5|Бруну Барэту||en|Bruno Barreto}} |{{Сцягафікацыя|Бразілія}} |[[Партугальская мова|партугальская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай мове]].}} |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 1999)|1999]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Жыццё цудоўнае (фільм, 1997)|Жыццё цудоўнае]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Раберта Беніньі]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Італія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Італьянская мова|італьянская]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай]] і [[Нямецкая мова|нямецкай]] мовах.}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 1999" /> |- |«{{нп5|Дзеці нябёсаў||en|Children of Heaven}}» |{{нп5|Маджыд Маджыдзі||en|Majid Majidi}} |{{Сцягафікацыя|Іран}} |[[Персідская мова|персідская]] |- |«{{нп5|Дзядуля (фільм, 1998)|Дзядуля|en|The Grandfather (1998 film)}}» |{{нп5|Хасе Луіс Гарсі||en|José Luis Garci}} |{{Сцягафікацыя|Іспанія}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |«{{нп5|Танга (фільм, 1998)|Танга|en|Tango (1998 film)}}» |[[Карлас Саура]] |{{Сцягафікацыя|Аргенціна}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |«{{нп5|Цэнтральны вакзал (фільм)|Цэнтральны вакзал|en|Central Station (film)}}» |{{нп5|Вальтэр Салес||en|Walter Salles}} |{{Сцягафікацыя|Бразілія}} |[[Партугальская мова|партугальская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Нямецкая мова|нямецкай мове]].}} |} === 2000-я === {| class="wikitable" style="text-align:left; width:100%;" |- !width="5%" align="center"|Год !width="26%"|Фільм !width="22%"|Рэжысёр(ы) !width="19%"|Краіна !width="21%"|Мова !width="2%"|{{abbr|Сп.|спасылкі|0}} |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 2000)|2000]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Усё пра маю маці||en|All About My Mother}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Педра Альмадовар]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Іспанія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Іспанская мова|іспанская]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай]] і [[Каталанская мова|каталанскай]] мовах.}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 2000" /> |- |«{{нп5|Гімалаі (фільм)|Гімалаі|en|Himalaya (film)}}» |{{нп5|Эрык Валі||en|Éric Valli}} |{{Сцягафікацыя|Непал}} |[[Тыбецкая мова|тыбецкая]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Нямецкая мова|нямецкай мове]].}} |- |«{{нп5|Пад сонцам (фільм, 1998)|Пад сонцам|en|Under the Sun (1998 film)}}» |{{нп5|Колін Нютле||en|Colin Nutley}} |{{Сцягафікацыя|Швецыя}} |[[Шведская мова|шведская]] |- |«{{нп5|Саламон і Гейнар||en|Solomon & Gaenor}}» |{{нп5|Пол Морысан (рэжысёр)|Пол Морысан|en|Paul Morrison (director)}} |{{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} |[[Валійская мова|валійская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[ідыш]].}} |- |«{{нп5|Усход — Захад (фільм)|Усход — Захад|en|East/West}}» |{{нп5|Рэжыс Варнье||en|Régis Wargnier}} |{{Сцягафікацыя|Францыя}} |[[Французская мова|французская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Руская мова|рускай мове]].}} |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 2001)|2001]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Крадзецца тыгр, тоіцца цмок||en|Crouching Tiger, Hidden Dragon}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Энг Лі]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Тайвань}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Паўночнакітайская мова|мандарынская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 2001" /> |- |«{{нп5|Густы іншых||en|The Taste of Others}}» |{{нп5|Аньес Жаўі||en|Agnès Jaoui}} |{{Сцягафікацыя|Францыя}} |[[Французская мова|французская]] |- |«{{нп5|Мы мусім памагаць адзін адному||en|Divided We Fall (film)}}» |{{нп5|Ян Гржэбейк||en|Jan Hřebejk}} |{{Сцягафікацыя|Чэхія}} |[[Чэшская мова|чэшская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Нямецкая мова|нямецкай мове]].}} |- |«{{нп5|Сука каханне||en|Amores perros}}» |[[Алехандра Гансалес Іньярыту]] |{{Сцягафікацыя|Мексіка}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |«{{нп5|Усе знакамітыя!||en|Everybody's Famous!}}» |{{нп5|Дамінік Дэрудэр||en|Dominique Deruddere}} |{{Сцягафікацыя|Бельгія}} |[[Нідэрландская мова|нідэрландская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Іспанская мова|іспанскай]] і [[Англійская мова|англійскай]] мовах.}} |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 2002)|2002]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Нічыя зямля (фільм, 2001)|Нічыя зямля|en|No Man's Land (2001 film)}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Даніс Танавіч||en|Danis Tanović}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Боснія і Герцагавіна}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Баснійская мова|баснійская]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Нямецкая мова|нямецкай]], [[Французская мова|французскай]] і [[Англійская мова|англійскай]] мовах.}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 2002" /> |- |«{{нп5|Лагаан: Аднойчы ў Індыі||en|Lagaan}}» |{{нп5|Ашуташ Гаварыкер||en|Ashutosh Gowariker}} |{{Сцягафікацыя|Індыя}} |[[хіндзі]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай мове]] і мове {{нп5|авадхі||en|Awadhi language}}.}} |- |«[[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]]» |[[Жан-П’ер Жэнэ]] |{{Сцягафікацыя|Францыя}} |[[Французская мова|французская]] |- |«{{нп5|Сын нявесты||en|Son of the Bride}}» |{{нп5|Хуан Хасе Кампанелья||en|Juan José Campanella}} |{{Сцягафікацыя|Аргенціна}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |«{{нп5|Элінг (фільм)|Элінг|en|Elling}}» |{{нп5|Петэр Нес||en|Petter Næss}} |{{Сцягафікацыя|Нарвегія}} |[[Нарвежская мова|нарвежская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 2003)|2003]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Нідзе ў Афрыцы||en|Nowhere in Africa}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Караліна Лінк]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Германія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Нямецкая мова|нямецкая]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай мове]] і мове [[суахілі]].}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 2003" /> |- |«{{нп5|Герой (фільм, 2002)|Герой|en|Hero (2002 film)}}» |{{нп5|Чжан Імоу||en|Zhang Yimou}} |{{Сцягафікацыя|Кітай}} |[[Паўночнакітайская мова|мандарынская]] |- |«{{нп5|Злачынства падрэ Амара||en|The Crime of Padre Amaro (2002 film)}}» |{{нп5|Карлас Карэра||en|Carlos Carrera}} |{{Сцягафікацыя|Мексіка}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |«{{нп5|Зус і Зо||en|Zus & Zo}}» |{{нп5|Паўла ван дэр Уст||en|Paula van der Oest}} |{{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} |[[Нідэрландская мова|нідэрландская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай]], [[Партугальская мова|партугальскай]] і [[Французская мова|французскай]] мовах.}} |- |«{{нп5|Чалавек без мінулага||en|The Man Without a Past}}» |[[Акі Каўрысмякі]] |{{Сцягафікацыя|Фінляндыя}} |[[Фінская мова|фінская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 2004)|2004]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Нашэсце варвараў||en|The Barbarian Invasions}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Дэні Аркан]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Канада}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Французская мова|французская]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай мове]].}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 2004" /> |- |«{{нп5|Жэляры||en|Želary}}» |{{нп5|Онджэй Троян||en|Ondřej Trojan}} |{{Сцягафікацыя|Чэхія}} |[[Чэшская мова|чэшская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Нямецкая мова|нямецкай]] і [[Руская мова|рускай]] мовах.}} |- |«{{нп5|Зло (фільм, 2003)|Зло|en|Evil (2003 film)}}» |{{нп5|Мікаэль Хофстром||en|Mikael Håfström}} |{{Сцягафікацыя|Швецыя}} |[[Шведская мова|шведская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Фінская мова|фінскай мове]].}} |- |«{{нп5|Прыцемкавы самурай||en|The Twilight Samurai}}» |{{нп5|Ёдзі Ямада||en|Yoji Yamada}} |{{Сцягафікацыя|Японія}} |[[Японская мова|японская]] |- |«{{нп5|Сёстры-блізняты (фільм, 2002)|Сёстры-блізняты|en|Twin Sisters (2002 film)}}» |{{нп5|Бен Сомбагаарт||en|Ben Sombogaart}} |{{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} |[[Нідэрландская мова|нідэрландская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай]], [[Нямецкая мова|нямецкай]] і [[Французская мова|французскай]] мовах.}} |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 2005)|2005]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Мора ўнутры]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Алехандра Аменабар]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Іспанія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Іспанская мова|іспанская]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Галісійская мова|галісійскай]] і [[Каталанская мова|каталанскай]] мовах.}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 2005" /> |- |«[[Падзенне (фільм, 2004)|Падзенне]]» |[[Олівер Хіршбігель]] |{{Сцягафікацыя|Германія}} |[[Нямецкая мова|нямецкая]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Руская мова|рускай мове]].}} |- |«{{нп5|Учора (фільм, 2004)|Учора|en|Yesterday (2004 film)}}» |{{нп5|Дарэл Рудт||en|Darrell Roodt}} |{{ZAF}} |[[зулу]] |- |«{{нп5|Харысты (фільм, 2004)|Харысты|en|The Chorus (2004 film)}}» |{{нп5|Крыстоф Барацье||en|Christophe Barratier}} |{{Сцягафікацыя|Францыя}} |[[Французская мова|французская]] |- |«{{нп5|Як у нябёсах (фільм, 2004)|Як у нябёсах|en|As It Is in Heaven}}» |{{нп5|Кей Полак||en|Kay Pollak}} |{{Сцягафікацыя|Швецыя}} |[[Шведская мова|шведская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай]] і [[Італьянская мова|італьянскай]] мовах.}} |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 2006)|2006]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Цоці||en|Tsotsi}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Гэвін Худ||en|Gavin Hood}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{ZAF}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|цоціталь||de|Tsotsitaal}}'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай мове]] і [[афрыкаанс]].}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 2006" /> |- |«{{нп5|Звер у сэрцы||en|Don't Tell (2005 film)}}» |{{нп5|Крысціна Каменчыні||en|Cristina Comencini}} |{{Сцягафікацыя|Італія}} |[[Італьянская мова|італьянская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай мове]].}} |- |«{{нп5|Рай сёння||en|Paradise Now}}» |{{нп5|Хані Абу-Асад||en|Hany Abu-Assad}} |{{Сцягафікацыя|Палесціна}} |[[Арабская мова|арабская]] |- |«{{нп5|Софі Шоль — Апошнія дні||en|Sophie Scholl – The Final Days}}» |{{нп5|Марк Ротэмунд||en|Marc Rothemund}} |{{Сцягафікацыя|Германія}} |[[Нямецкая мова|нямецкая]] |- |«{{нп5|Шчаслівага Раства||en|Joyeux Noël}}» |{{нп5|Крысціян Карыён||en|Christian Carion}} |{{Сцягафікацыя|Францыя}} |[[Французская мова|французская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай]], [[Нямецкая мова|нямецкай]] і [[Лацінская мова|лацінскай]] мовах.}} |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 2007)|2007]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Жыццё іншых]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Флорыян Хенкель фон Донэрсмарк||en|Florian Henckel von Donnersmarck}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Германія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Нямецкая мова|нямецкая]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 2007" /> |- |«{{нп5|Вада (фільм, 2005)|Вада|en|Water (2005 film)}}» |{{нп5|Дзіпа Мехта||en|Deepa Mehta}} |{{Сцягафікацыя|Канада}} |[[хіндзі]] |- |«[[Лабірынт фаўна]]» |[[Гільерма дэль Тора]] |{{Сцягафікацыя|Мексіка}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |«{{нп5|Пасля вяселля (фільм, 2006)|Пасля вяселля|en|After the Wedding (2006 film)}}» |[[Сюзана Бір]] |{{Сцягафікацыя|Данія}} |[[Дацкая мова|дацкая]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай]] і [[Шведская мова|шведскай]] мовах, а таксама на мове [[хіндзі]].}} |- |«{{нп5|Патрыёты (фільм, 2006)|Патрыёты|en|Days of Glory (2006 film)}}» |{{нп5|Рашыд Бушарэб||en|Rachid Bouchareb}} |{{Сцягафікацыя|Алжыр}} |[[Французская мова|французская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Арабская мова|арабскай мове]].}} |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 2008)|2008]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Фальшываманетчыкі (фільм, 2007)|Фальшываманетчыкі|en|The Counterfeiters (2007 film)}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Штэфан Рузавіцкі||en|Stefan Ruzowitzky}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Аўстрыя}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Нямецкая мова|нямецкая]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 2008" /> |- |«{{нп5|12 (фільм, 2007)|12|en|12 (2007 film)}}» |[[Мікіта Сяргеевіч Міхалкоў|Мікіта Міхалкоў]] |{{Сцягафікацыя|Расія}} |[[Руская мова|руская]] |- |«{{нп5|Бафор (фільм)|Бафор|en|Beaufort (film)}}» |{{нп5|Ёсеф Сідар||en|Joseph Cedar}} |{{Сцягафікацыя|Ізраіль}} |[[іўрыт]] |- |«[[Катынь (фільм)|Катынь]]» |[[Анджэй Вайда]] |{{Сцягафікацыя|Польшча}} |[[Польская мова|польская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Руская мова|рускай мове]].}} |- |«{{нп5|Мангол (фільм)|Мангол|en|Mongol (film)}}» |[[Сяргей Уладзіміравіч Бадроў|Сяргей Бадроў-старэйшы]] |{{Сцягафікацыя|Казахстан}} |[[Мангольская мова|мангольская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Паўночнакітайская мова|паўночнакітайскай мове]].}} |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 2009)|2009]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Провады (фільм, 2008)|Провады]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Ёдзіро Такіта||en|Yōjirō Takita}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Японія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Японская мова|японская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 2009" /> |- |«{{нп5|Вальс з Башырам||en|Waltz with Bashir}}» |[[Ары Фольман]] |{{Сцягафікацыя|Ізраіль}} |[[іўрыт]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай]] і [[Нямецкая мова|нямецкай]] мовах.}} |- |«{{нп5|Комплекс Баадэра — Майнхоф||en|The Baader Meinhof Complex}}» |{{нп5|Улі Эдэль||en|Uli Edel}} |{{Сцягафікацыя|Германія}} |[[Нямецкая мова|нямецкая]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай]], [[Шведская мова|шведскай]] і [[Французская мова|французскай]] мовах.}} |- |«{{нп5|Між сцен||en|The Class (2008 film)}}» |{{нп5|Ларан Кантэ||en|Laurent Cantet}} |{{Сцягафікацыя|Францыя}} |[[Французская мова|французская]] |- |«{{нп5|Рэванш (фільм, 2008)|Рэванш|en|Revanche (film)}}» |{{нп5|Гёц Шпільман||en|Götz Spielmann}} |{{Сцягафікацыя|Аўстрыя}} |[[Нямецкая мова|нямецкая]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Руская мова|рускай мове]].}} |} === 2010-я === {| class="wikitable" style="text-align:left; width:100%;" |- !width="5%" align="center"|Год !width="26%"|Фільм !width="22%"|Рэжысёр(ы) !width="19%"|Краіна !width="21%"|Мова !width="2%"|{{abbr|Сп.|спасылкі|0}} |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 2010)|2010]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Таямніца ў іх вачах (фільм, 2009)|Таямніца ў іх вачах|en|The Secret in Their Eyes}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Хуан Хасе Кампанелья||en|Juan José Campanella}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Аргенціна}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Іспанская мова|іспанская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 2010" /> |- |«{{нп5|Аджамі (фільм)|Аджамі|en|Ajami (film)}}» |{{нп5|Скандэр Копці||en|Scandar Copti}}, {{нп5|Ярон Шані||fr|Yaron Shani}} |{{Сцягафікацыя|Ізраіль}} |[[Арабская мова|арабская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Іўрыт|іўрыце]].}} |- |«[[Белая стужка (фільм)|Белая стужка]]» |[[Міхаэль Ханэке]] |{{Сцягафікацыя|Германія}} |[[Нямецкая мова|нямецкая]] |- |«{{нп5|Малако смутку||en|The Milk of Sorrow}}» |{{нп5|Клаўдзія Льёса||en|Claudia Llosa}} |{{Сцягафікацыя|Перу}} |[[Іспанская мова|іспанская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Кечуанскія мовы|кечуа]].}} |- |«{{нп5|Прарок (фільм, 2009)|Прарок|en|A Prophet}}» |[[Жак Адзіяр]] |{{Сцягафікацыя|Францыя}} |[[Французская мова|французская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Арабская мова|арабскай]] і [[Карсіканская мова|карсіканскай]] мовах.}} |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 2011)|2011]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Помста (фільм, 2010)|Помста|en|In a Better World}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Сюзана Бір]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Данія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Дацкая мова|дацкая]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай]] і [[Шведская мова|шведскай]] мовах.}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 2011" /> |- |«{{нп5|Б’юціфул||en|Biutiful}}» |[[Алехандра Гансалес Іньярыту]] |{{Сцягафікацыя|Мексіка}} |[[Іспанская мова|іспанская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай мове]].}} |- |«{{нп5|Ікол (фільм)|Ікол|en|Dogtooth (film)}}» |[[Ёргас Ланцімас]] |{{Сцягафікацыя|Грэцыя}} |[[Грэчаская мова|грэчаская]] |- |«{{нп5|Пажары (фільм)|Пажары|en|Incendies}}» |[[Дэні Вільнёў]] |{{Сцягафікацыя|Канада}} |[[Французская мова|французская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Арабская мова|арабскай мове]].}} |- |«{{нп5|Па-за законам (фільм, 2010)|Па-за законам|en|Outside the Law (2010 film)}}» |{{нп5|Рашыд Бушарэб||en|Rachid Bouchareb}} |{{Сцягафікацыя|Алжыр}} |[[Арабская мова|арабская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Французская мова|французскай мове]].}} |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 2012)|2012]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Развод Надзера і Сімін||en|A Separation}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Асгар Фархадзі||en|Asghar Farhadi}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Іран}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Персідская мова|персідская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 2012" /> |- |«{{нп5|Быкагаловы (фільм)|Быкагаловы|en|Bullhead (film)}}» |{{нп5|Міхаэль Р. Роскам||en|Michaël R. Roskam}} |{{Сцягафікацыя|Бельгія}} |[[Нідэрландская мова|нідэрландская]] |- |«{{нп5|Зноска (фільм)|Зноска|en|Footnote (film)}}» |{{нп5|Ёсеф Сідар||en|Joseph Cedar}} |{{Сцягафікацыя|Ізраіль}} |[[іўрыт]] |- |«{{нп5|Масье Лазар||en|Monsieur Lazhar}}» |{{нп5|Філіп Фалардо||en|Philippe Falardeau}} |{{Сцягафікацыя|Канада}} |[[Французская мова|французская]] |- |«{{нп5|У цемры (фільм, 2011)|У цемры|en|In Darkness (2011 film)}}» |[[Агнешка Холанд]] |{{Сцягафікацыя|Польшча}} |[[Польская мова|польская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 2013)|2013]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Каханне (фільм, 2012)|Каханне]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Міхаэль Ханэке]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Аўстрыя}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Французская мова|французская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 2013" /> |- |«{{нп5|Вядзьмарка вайны||en|War Witch}}» |{{нп5|Кім Нгуен||en|Kim Nguyen}} |{{Сцягафікацыя|Канада}} |[[Французская мова|французская]] |- |«{{нп5|Каралеўскі раман||en|A Royal Affair}}» |{{нп5|Мікалай Арсель||en|Nikolaj Arcel}} |{{Сцягафікацыя|Данія}} |[[Дацкая мова|дацкая]] |- |«{{нп5|Кон-Цікі (фільм, 2012)|Кон-Цікі|en|Kon-Tiki (2012 film)}}» |{{нп5|Хаакім Ронінг||en|Joachim Rønning}}, {{нп5|Эспен Сандберг||en|Espen Sandberg}} |{{Сцягафікацыя|Нарвегія}} |[[Англійская мова|англійская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Нарвежская мова|нарвежскай мове]].}} |- |«{{нп5|Не (фільм, 2012)|Не|en|No (2012 film)}}» |[[Пабла Лараін]] |{{Сцягафікацыя|Чылі}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 2014)|2014]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Вялікая прыгажосць]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Паала Сарэнціна]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Італія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Італьянская мова|італьянская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 2014" /> |- |«{{нп5|Амар (фільм)|Амар|en|Omar (film)}}» |{{нп5|Хані Абу-Асад||en|Hany Abu-Assad}} |{{Сцягафікацыя|Палесціна}} |[[Арабская мова|арабская]] |- |«{{нп5|Зніклая выява||en|The Missing Picture}}» |{{нп5|Пань Рытхі||en|Rithy Panh}} |{{Сцягафікацыя|Камбоджа}} |[[Кхмерская мова|кхмерская]] |- |«[[Паляванне (фільм, 2012)|Паляванне]]» |[[Томас Вінтэрберг]] |{{Сцягафікацыя|Данія}} |[[Дацкая мова|дацкая]] |- |«{{нп5|Разамкнуты круг||en|The Broken Circle Breakdown}}» |{{нп5|Фелікс Ван Грунінген||en|Felix van Groeningen}} |{{Сцягафікацыя|Бельгія}} |[[Нідэрландская мова|нідэрландская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 2015)|2015]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Іда (фільм, 2013)|Іда]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Павел Паўлікоўскі]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Польшча}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Польская мова|польская]]''', '''[[Лацінская мова|лацінская]]''', '''[[Французская мова|французская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 2015" /> |- |«[[Дзікія гісторыі]]» |{{нп5|Даміян Сіфрон||en|Damián Szifron}} |{{Сцягафікацыя|Аргенціна}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |«[[Левіяфан (фільм, 2014)|Левіяфан]]» |[[Андрэй Пятровіч Звягінцаў|Андрэй Звягінцаў]] |{{Сцягафікацыя|Расія}} |[[Руская мова|руская]] |- |«{{нп5|Мандарыны (фільм)|Мандарыны|en|Tangerines (film)}}» |{{нп5|Заза Рамазавіч Урушадзэ|Заза Урушадзэ|en|Zaza Urushadze}} |{{Сцягафікацыя|Эстонія}} |[[Руская мова|руская]], [[Грузінская мова|грузінская]], [[Эстонская мова|эстонская]] |- |«{{нп5|Тамбукту (фільм, 2014)|Тамбукту|en|Timbuktu (2014 film)}}» |{{нп5|Абдэрахман Сісака||en|Abderrahmane Sissako}} |{{Сцягафікацыя|Маўрытанія}} |[[Французская мова|французская]], [[Арабская мова|арабская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на {{нп5|тамашэк||en|Tamasheq language}}, {{нп5|Бамбара (народ)|бамбара|en|Bambara people}} і [[Англійская мова|англійскай мове]].}} |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 2016)|2016]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Сын Саула]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Ласла Немеш||en|László Nemes}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Венгрыя}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Венгерская мова|венгерская]]''', '''[[ідыш]]''', '''[[Нямецкая мова|нямецкая]]''', '''[[Польская мова|польская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 2016" /> |- |«{{нп5|Абдымкі змяі||en|Embrace of the Serpent}}» |{{нп5|Сіра Гера||en|Ciro Guerra}} |{{Сцягафікацыя|Калумбія}} |[[Іспанская мова|іспанская]], [[Партугальская мова|партугальская]] |- |«{{нп5|Вайна (фільм, 2015)|Вайна|en|A War}}» |{{нп5|Тобіас Ліндхальм||en|Tobias Lindholm}} |{{Сцягафікацыя|Данія}} |[[Дацкая мова|дацкая]] |- |«{{нп5|Воўк (фільм, 2014)|Воўк|en|Theeb}}» |{{нп5|Наджы Абу Новар||en|Naji Abu Nowar}} |{{Сцягафікацыя|Іарданія}} |[[Арабская мова|арабская]] |- |«[[Мустанг (фільм, 2015)|Мустанг]]» |[[Дэніз Гамзе Эргювен]] |{{Сцягафікацыя|Францыя}} |[[Турэцкая мова|турэцкая]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 2017)|2017]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Коміваяжор (фільм, 2016)|Коміваяжор|en|The Salesman (2016 film)}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Асгар Фархадзі||en|Asghar Farhadi}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Іран}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Персідская мова|персідская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 2017" /> |- |«{{нп5|Пад пяском (фільм, 2015)|Пад пяском|en|Land of Mine}}» |{{нп5|Марцін Зандвліет||en|Martin Zandvliet}} |{{Сцягафікацыя|Данія}} |[[Дацкая мова|дацкая]] |- |«{{нп5|Танна (фільм)|Танна|en|Tanna (film)}}» |{{нп5|Марцін Батлер (рэжысёр)|Марцін Батлер|en|Martin Butler (director)}}, {{нп5|Бентлі Дзін||en|Bentley Dean}} |{{Сцягафікацыя|Аўстралія}} |{{нп5|паўднёва-заходні танна||en|Southwest Tanna language}} |- |«[[Тоні Эрдман]]» |[[Марэн Адэ]] |{{Сцягафікацыя|Германія}} |[[Нямецкая мова|нямецкая]] |- |«{{нп5|Чалавек па імені Увэ (фільм)|Чалавек па імені Увэ|en|A Man Called Ove (film)}}» |{{нп5|Ханес Холм||en|Hannes Holm}} |{{Сцягафікацыя|Швецыя}} |[[Шведская мова|шведская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 2018)|2018]] |style="background:#FAEB86"|«'''{{нп5|Фантастычная жанчына||en|A Fantastic Woman}}'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Себасцьян Леліё||en|Sebastián Lelio}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Чылі}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Іспанская мова|іспанская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 2018" /> |- |«{{нп5|Абраза (фільм, 2017)|Абраза|en|The Insult (film)}}» |{{нп5|Зіад Дуэры||en|Ziad Doueiri}} |{{Сцягафікацыя|Ліван}} |[[Арабская мова|арабская]], [[Французская мова|французская]] |- |«[[Квадрат (фільм, 2017)|Квадрат]]» |[[Рубен Эстлунд]] |{{Сцягафікацыя|Швецыя}} |[[Шведская мова|шведская]], [[Англійская мова|англійская]], [[Дацкая мова|дацкая]] |- |«[[Нелюбоў (фільм, 2017)|Нелюбоў]]» |[[Андрэй Пятровіч Звягінцаў|Андрэй Звягінцаў]] |{{Сцягафікацыя|Расія}} |[[Руская мова|руская]] |- |«[[Пра цела і душу]]» |{{нп5|Ільдзіка Эньедзі||en|Ildikó Enyedi}} |{{Сцягафікацыя|Венгрыя}} |[[Венгерская мова|венгерская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 2019)|2019]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Рома (фільм, 2018)|Рома]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Альфонса Куарон]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Мексіка}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Іспанская мова|іспанская]]''', '''[[Міштэкі|міштэкская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 2019" /> |- |«{{нп5|Капернаум (фільм)|Капернаум|en|Capernaum (film)}}» |{{нп5|Надзін Лабакі||en|Nadine Labaki}} |{{Сцягафікацыя|Ліван}} |[[Арабская мова|арабская]] |- |«[[Крамныя зладзеі]]» |[[Хірокадзу Корээда]] |{{Сцягафікацыя|Японія}} |[[Японская мова|японская]] |- |«{{нп5|Праца без аўтарства||en|Never Look Away}}» |{{нп5|Флорыян Хенкель фон Донерсмарк||en|Florian Henckel von Donnersmarck}} |{{Сцягафікацыя|Германія}} |[[Нямецкая мова|нямецкая]] |- |«[[Халодная вайна (фільм, 2018)|Халодная вайна]]» |[[Павел Паўлікоўскі]] |{{Сцягафікацыя|Польшча}} |[[Польская мова|польская]] |} === 2020-я === {| class="wikitable" style="text-align:left; width:100%;" |- !width="5%" align="center"|Год !width="26%"|Фільм !width="22%"|Рэжысёр(ы) !width="19%"|Краіна !width="21%"|Мова !width="2%"|{{abbr|Сп.|спасылкі|0}} |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 2020)|2020]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Паразіты (фільм, 2019)|Паразіты]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Пон Джун Хо]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Паўднёвая Карэя}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Карэйская мова|карэйская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 2020" /> |- |«[[Адрынутыя (фільм, 2019)|Адрынутыя]]» |{{нп5|Ладж Лі||en|Ladj Ly}} |{{Сцягафікацыя|Францыя}} |[[Французская мова|французская]] |- |«[[Боль і слава]]» |[[Педра Альмадовар]] |{{Сцягафікацыя|Іспанія}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |«[[Зямля мёду]]» |{{нп5|Тамара Катэўска||en|Tamara Kotevska}}, {{нп5|Любамір Стэфанаў||en|Ljubomir Stefanov}} |{{Сцягафікацыя|Македонія}} |[[Македонская мова|македонская]] |- |«[[Цела Божае (фільм)|Цела Божае]]» |{{нп5|Ян Камаса||en|Jan Komasa}} |{{Сцягафікацыя|Польшча}} |[[Польская мова|польская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 2021)|2021]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Запой (фільм)|Запой]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Томас Вінтэрберг]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Данія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Дацкая мова|дацкая]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 2021" /> |- |«{{нп5|Калектыў (фільм, 2019)|Калектыў|en|Collective (2019 film)}}» |{{нп5|Аляксандр Нанэу||en|Alexander Nanau}} |{{Сцягафікацыя|Румынія}} |[[Румынская мова|румынская]] |- |«[[Куды ты ідзеш, Аіда?]]» |[[Ясміла Жбаніч]] |{{Сцягафікацыя|Боснія і Герцагавіна}} |[[Баснійская мова|баснійская]], [[Англійская мова|англійская]], [[Сербская мова|сербская]], [[Нідэрландская мова|нідэрландская]] |- |«{{нп5|Найлепшыя дні (фільм)|Найлепшыя дні|en|Better Days (film)}}» |{{нп5|Дэрэк Цан||en|Derek Tsang}} |{{Сцягафікацыя|Ганконг}} |[[Паўночнакітайская мова|паўночнакітайская]] |- |«{{нп5|Чалавек, які прадаў сваю скуру||en|The Man Who Sold His Skin}}» |{{нп5|Каўтэр Бен Ханья||en|Kaouther Ben Hania}} |{{Сцягафікацыя|Туніс}} |[[Арабская мова|арабская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 2022)|2022]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Сядай за руль маёй машыны]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Русукэ Хамагуці]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Японія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Японская мова|японская]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай]], [[Нямецкая мова|нямецкай]], [[Паўночнакітайская мова|паўночнакітайскай]], [[Тагальская мова|тагальскай]], [[Інданезійская мова|інданезійскай]], [[Карэйская мова|карэйскай]] мовах, а таксама на карэйскай [[Мова жэстаў|мове жэстаў]].}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 2022" /> |- |«{{нп5|Лунана: Як у класным пакоі||en|Lunana: A Yak in the Classroom}}» |{{нп5|Пава Чойнінг Дорджы||en|Pawo Choyning Dorji}} |{{Сцягафікацыя|Бутан}} |[[дзонг-кэ]] |- |«[[Найгоршы чалавек у свеце]]» |[[Ёакім Трыер]] |{{Сцягафікацыя|Нарвегія}} |[[Нарвежская мова|нарвежская]] |- |«[[Рука Бога (фільм)|Рука Бога]]» |[[Паала Сарэнціна]] |{{Сцягафікацыя|Італія}} |[[Італьянская мова|італьянская]] |- |«[[Уцёкі (мультфільм)|Уцёкі]]» |[[Ёнас Поэр Расмусен]] |{{Сцягафікацыя|Данія}} |[[Дацкая мова|дацкая]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 2023)|2023]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[На Заходнім фронце без перамен (фільм, 2022)|На Заходнім фронце без перамен]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Эдвард Бергер||en|Edward Berger}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Германія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Нямецкая мова|нямецкая]]''', '''[[Французская мова|французская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 2023" /> |- |«{{нп5|Аргенціна, 1985||en|Argentina, 1985}}» |{{нп5|Сант’яга Мітрэ||en|Santiago Mitre}} |{{Сцягафікацыя|Аргенціна}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |«{{нп5|Блізка (фільм, 2022)|Блізка|en|Close (2022 film)}}» |{{нп5|Лукас Донт||en|Lukas Dhont}} |{{Сцягафікацыя|Бельгія}} |[[Нідэрландская мова|нідэрландская]], [[Французская мова|французская]] |- |«[[Іа (фільм)|Іа]]» |[[Ежы Скалімоўскі]] |{{Сцягафікацыя|Польшча}} |[[Польская мова|польская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Італьянская мова|італьянскай]], [[Англійская мова|англійскай]] і [[Французская мова|французскай]] мовах.}} |- |«{{нп5|Ціхоня (фільм, 2022)|Ціхоня|en|The Quiet Girl}}» |{{нп5|Колм Барэйд||de|Colm Bairéad}} |{{Сцягафікацыя|Ірландыя}} |[[Ірландская мова|ірландская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 2024)|2024]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Зона інтарэсаў (фільм)|Зона інтарэсаў]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Джонатан Глейзер]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Нямецкая мова|нямецкая]]'''{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Польская мова|польскай мове]] і [[ідыш]].}} |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 2024" /> |- |«{{нп5|Ідэальныя дні||en|Perfect Days}}» |[[Вім Вендэрс]] |{{Сцягафікацыя|Японія}} |[[Японская мова|японская]] |- |«{{нп5|Настаўніцкая (фільм)|Настаўніцкая|en|The Teachers' Lounge}}» |{{нп5|Ількер Чатак||en|İlker Çatak}} |{{Сцягафікацыя|Германія}} |[[Нямецкая мова|нямецкая]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Турэцкая мова|турэцкай]], [[Польская мова|польскай]] і [[Англійская мова|англійскай]] мовах.}} |- |«{{нп5|Таварыства снегу||en|Society of the Snow}}» |{{нп5|Хуан Антоніа Баёна||en|J. A. Bayona}} |{{Сцягафікацыя|Іспанія}} |[[Іспанская мова|іспанская]] |- |«[[Я — капітан]]» |[[Матэа Гаронэ]] |{{Сцягафікацыя|Італія}} |{{нп5|Валоф (мова)|валоф|en|Wolof language}}, [[Французская мова|французская]] |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 2025)|2025]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Я ўсё яшчэ тут (фільм, 2024)|Я ўсё яшчэ тут]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''{{нп5|Вальтэр Салес||en|Walter Salles}}''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Бразілія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Партугальская мова|партугальская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 2025" /> |- |«{{нп5|Дзяўчына з іголкай||en|The Girl with the Needle}}» |{{нп5|Магнус фон Хорн||en|Magnus von Horn}} |{{Сцягафікацыя|Данія}} |[[Дацкая мова|дацкая]] |- |«[[Плынь (фільм, 2024)|Плынь]]» |{{нп5|Гінтс Зільбалодыс||en|Gints Zilbalodis}} |{{Сцягафікацыя|Латвія}} |(не змяшчае дыялогаў) |- |«{{нп5|Семя святога інжыра||en|The Seed of the Sacred Fig}}» |[[Махамад Расулоф]] |{{Сцягафікацыя|Германія}} |[[Персідская мова|персідская]] |- |«[[Эмілія Перэс]]» |[[Жак Адзіяр]] |{{Сцягафікацыя|Францыя}} |[[Іспанская мова|іспанская]]{{заўвага|Змяшчае фрагменты на [[Англійская мова|англійскай мове]].}} |- |rowspan=5 align="center"|[[Оскар (кінапрэмія, 2026)|2026]] |style="background:#FAEB86"|«'''[[Сентыментальная каштоўнасць]]'''» |style="background:#FAEB86"|'''[[Ёакім Трыер]]''' |style="background:#FAEB86"|'''{{Сцягафікацыя|Нарвегія}}''' |style="background:#FAEB86"|'''[[Нарвежская мова|нарвежская]], [[Англійская мова|англійская]], [[Шведская мова|шведская]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top"|<ref name="Oscar 2026" /> |- |«{{нп5|Голас Хінд Раджаб||en|The Voice of Hind Rajab}}» |{{нп5|Каўтэр Бэн Ханья||en|Kaouther Ben Hania}} |{{Сцягафікацыя|Туніс}} |[[Арабская мова|арабская]], [[Англійская мова|англійская]] |- |«{{нп5|Простая выпадковасць||en|It Was Just an Accident}}» |[[Джафар Панахі]] |{{Сцягафікацыя|Іран}} |[[Персідская мова|персідская]] |- |«{{нп5|Сакрэтны агент (фільм, 2025)|Сакрэтны агент|en|The Secret Agent (2025 film)}}» |{{нп5|Клебер Мендонса Філью||en|Kleber Mendonça Filho}} |{{Сцягафікацыя|Бразілія}} |[[Партугальская мова|партугальская]] |- |«{{нп5|Сірат (фільм)|Сірат|en|Sirāt}}» |{{нп5|Олівер Лашэ||en|Oliver Laxe}} |{{Сцягафікацыя|Іспанія}} |[[Іспанская мова|іспанская]], [[Французская мова|французская]], [[Англійская мова|англійская]], [[Арабская мова|арабская]] |} == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|refs= <ref name="Oscar 1948">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1948|title=The 20th Academy Awards {{!}} 1948|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1949">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1949|title=The 21st Academy Awards {{!}} 1949|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1950">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1950|title=The 22nd Academy Awards {{!}} 1950|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1951">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1951|title=The 23rd Academy Awards {{!}} 1951|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1952">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1952|title=The 24th Academy Awards {{!}} 1952|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1953">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1953|title=The 25th Academy Awards {{!}} 1953|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1954">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1954|title=The 26th Academy Awards {{!}} 1954|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1955">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1955|title=The 27th Academy Awards {{!}} 1955|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1956">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1956|title=The 28th Academy Awards {{!}} 1956|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1957">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1957|title=The 29th Academy Awards {{!}} 1957|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1958">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1958|title=The 30th Academy Awards {{!}} 1958|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1959">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1959|title=The 31st Academy Awards {{!}} 1959|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1960">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1960|title=The 32nd Academy Awards {{!}} 1960|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1961">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1961|title=The 33rd Academy Awards {{!}} 1961|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1962">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1962|title=The 34th Academy Awards {{!}} 1962|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1963">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1963|title=The 35th Academy Awards {{!}} 1963|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1964">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1964|title=The 36th Academy Awards {{!}} 1964|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1965">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1965|title=The 37th Academy Awards {{!}} 1965|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1966">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1966|title=The 38th Academy Awards {{!}} 1966|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1967">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1967|title=The 39th Academy Awards {{!}} 1967|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1968">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1968|title=The 40th Academy Awards {{!}} 1968|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1969">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1969|title=The 41st Academy Awards {{!}} 1969|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1970">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1970|title=The 42nd Academy Awards {{!}} 1970|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1971">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1971|title=The 43rd Academy Awards {{!}} 1971|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1972">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1972|title=The 44th Academy Awards {{!}} 1972|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1973">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1973|title=The 45th Academy Awards {{!}} 1973|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1974">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1974|title=The 46th Academy Awards {{!}} 1974|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1975">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1975|title=The 47th Academy Awards {{!}} 1975|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1976">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1976|title=The 48th Academy Awards {{!}} 1976|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1977">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1977|title=The 49th Academy Awards {{!}} 1977|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1978">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1978|title=The 50th Academy Awards {{!}} 1978|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1979">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1979|title=The 51st Academy Awards {{!}} 1979|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1980">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1980|title=The 52nd Academy Awards {{!}} 1980|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1981">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1981|title=The 53rd Academy Awards {{!}} 1981|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1982">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1982|title=The 54th Academy Awards {{!}} 1982|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1983">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1983|title=The 55th Academy Awards {{!}} 1983|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1984">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1984|title=The 56th Academy Awards {{!}} 1984|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1985">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1985|title=The 57th Academy Awards {{!}} 1985|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1986">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1986|title=The 58th Academy Awards {{!}} 1986|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1987">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1987|title=The 59th Academy Awards {{!}} 1987|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1988">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1988|title=The 60th Academy Awards {{!}} 1988|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1989">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1989|title=The 61st Academy Awards {{!}} 1989|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1990">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1990|title=The 62nd Academy Awards {{!}} 1990|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1991">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1991|title=The 63rd Academy Awards {{!}} 1991|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1992">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1992|title=The 64th Academy Awards {{!}} 1992|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1993">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1993|title=The 65th Academy Awards {{!}} 1993|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1994">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1994|title=The 66th Academy Awards {{!}} 1994|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1995">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1995|title=The 67th Academy Awards {{!}} 1995|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1996">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1996|title=The 68th Academy Awards {{!}} 1996|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1997">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1997|title=The 69th Academy Awards {{!}} 1997|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1998">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1998|title=The 70th Academy Awards {{!}} 1998|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 1999">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1999|title=The 71st Academy Awards {{!}} 1999|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 2000">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2000|title=The 72nd Academy Awards {{!}} 2000|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 2001">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2001|title=The 73rd Academy Awards {{!}} 2001|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 2002">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2002|title=The 74th Academy Awards {{!}} 2002|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 2003">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2003|title=The 75th Academy Awards {{!}} 2003|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 2004">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2004|title=The 76th Academy Awards {{!}} 2004|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 2005">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2005|title=The 77th Academy Awards {{!}} 2005|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 2006">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2006|title=The 78th Academy Awards {{!}} 2006|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 2007">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2007|title=The 79th Academy Awards {{!}} 2007|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 2008">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2008|title=The 80th Academy Awards {{!}} 2008|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 2009">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2009|title=The 81st Academy Awards {{!}} 2009|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 2010">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2010|title=The 82nd Academy Awards {{!}} 2010|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 2011">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2011|title=The 83rd Academy Awards {{!}} 2011|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 2012">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2012|title=The 84th Academy Awards {{!}} 2012|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 2013">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2013|title=The 85th Academy Awards {{!}} 2013|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 2014">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2014|title=The 86th Academy Awards {{!}} 2014|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 2015">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2015|title=The 87th Academy Awards {{!}} 2015|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 2016">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2016|title=The 88th Academy Awards {{!}} 2016|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 2017">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2017|title=The 89th Academy Awards {{!}} 2017|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 2018">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2018|title=The 90th Academy Awards {{!}} 2018|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 2019">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2019|title=The 91st Academy Awards {{!}} 2019|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 2020">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2020|title=The 92nd Academy Awards {{!}} 2020|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 2021">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2021|title=The 93rd Academy Awards {{!}} 2021|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 2022">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2022|title=The 94th Academy Awards {{!}} 2022|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 2023">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2023|title=The 95th Academy Awards {{!}} 2023|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 2024">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2024|title=The 96th Academy Awards {{!}} 2024|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2024-03-11|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 2025">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2025|title=The 97th Academy Awards {{!}} 2025|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2025-03-03|url-status=live}}</ref> <ref name="Oscar 2026">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2026|title=The 98th Academy Awards {{!}} 2026|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2026-03-30|url-status=live}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшы міжнародны поўнаметражны фільм}} {{Кінапрэмія Оскар}} [[Катэгорыя:Намінацыі прэміі «Оскар»]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове| ]] qd4bjy12knzkdwhaybbzhks4vtr8pjv 10 762226 5174148 5136506 2026-08-01T13:11:45Z StachLysy 62453 вікіфікацыя 5174148 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Прэмія «Оскар» за найлепшы міжнародны поўнаметражны фільм | загаловак = [[Прэмія «Оскар» за найлепшы міжнародны поўнаметражны фільм]] | state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> | стыль = | стыль_асноўнага_загалоўка = background: #EEDD82; | стыль_загалоўкаў = background: #EEDD82; | клас_спісаў = hlist hlist-items-nowrap | выява = | загаловак1 = 1940-я | спіс1 = * {{нп5|Шуша (фільм)|Шуша|en|Shoeshine (film)}} <small>(1948)</small> * {{нп5|Месье Венсан||en|Monsieur Vincent}} <small>(1949)</small> | загаловак2 = 1950-я | спіс2 = * {{нп5|Выкрадальнікі ровараў||en|Bicycle Thieves}} <small>(1950)</small> * {{нп5|Ля сцен Малапагі||en|The Walls of Malapaga}} <small>(1951)</small> * [[Расёмон]] <small>(1952)</small> * [[Забароненыя гульні]] <small>(1953)</small> * Не прысуджалася <small>(1954)</small> * {{нп5|Брама пекла (фільм, 1953)|Брама пекла|en|Gate of Hell (film)}} <small>(1955)</small> * {{нп5|Самурай: Шлях воіна||en|Samurai I: Musashi Miyamoto}} <small>(1956)</small> * [[Дарога (фільм, 1954)|Дарога]] <small>(1957)</small> * [[Ночы Кабірыі]] <small>(1958)</small> * {{нп5|Мой дзядзька (фільм, 1958)|Мой дзядзька|en|Mon Oncle}} <small>(1959)</small> | загаловак3 = 1960-я | спіс3 = * {{нп5|Чорны Арфей||en|Black Orpheus}} <small>(1960)</small> * {{нп5|Дзявочая крыніца||en|The Virgin Spring}} <small>(1961)</small> * {{нп5|Скрозь цьмянае шкло (фільм)|Скрозь цьмянае шкло|en|Through a Glass Darkly (film)}} <small>(1962)</small> * {{нп5|Нядзеля ў Віль-д’Аўрэ||en|Sundays and Cybèle}} <small>(1963)</small> * [[Восем з паловай]] <small>(1964)</small> * [[Учора, сёння, заўтра]] <small>(1965)</small> * {{нп5|Крама на плошчы||en|The Shop on Main Street}} <small>(1966)</small> * [[Мужчына і жанчына]] <small>(1967)</small> * {{нп5|Цягнік пад пільным наглядам||en|Closely Watched Trains}} <small>(1968)</small> * [[Вайна і мір (фільм, 1967)|Вайна і мір]] <small>(1969)</small> | загаловак4 = 1970-я | спіс4 = * {{нп5|Дзэта (фільм)|Дзэта|en|Z (1969 film)}} <small>(1970)</small> * {{нп5|Следства па справе грамадзяніна па-за падазрэннямі||en|Investigation of a Citizen Above Suspicion}} <small>(1971)</small> * {{нп5|Сад Фінці-Канціні (фільм)|Сад Фінці-Канціні|en|The Garden of the Finzi-Continis (film)}} <small>(1972)</small> * {{нп5|Сціплае абаянне буржуазіі||en|The Discreet Charm of the Bourgeoisie}} <small>(1973)</small> * [[Амерыканская ноч]] <small>(1974)</small> * [[Амаркорд (фільм)|Амаркорд]] <small>(1975)</small> * [[Дэрсу Узала (фільм, 1975)|Дэрсу Узала]] <small>(1976)</small> * {{нп5|Чорнае і белае ў колеры||en|Black and White in Color}} <small>(1977)</small> * {{нп5|Усё жыццё наперадзе (фільм, 1977)|Усё жыццё наперадзе|en|Madame Rosa}} <small>(1978)</small> * [[Падрыхтуйце вашы насоўкі]] <small>(1979)</small> | загаловак5 = 1980-я | спіс5 = * {{нп5|Бляшаны барабан (фільм)|Бляшаны барабан|en|The Tin Drum (film)}} <small>(1980)</small> * [[Масква слязам не верыць]] <small>(1981)</small> * {{нп5|Мефіста (фільм, 1981)|Мефіста|en|Mephisto (1981 film)}} <small>(1982)</small> * {{нп5|Пачаць спачатку (фільм)|Пачаць спачатку|en|Begin the Beguine (film)}} <small>(1983)</small> * [[Фанні і Аляксандр]] <small>(1984)</small> * {{нп5|Дыяганаль слана||en|Dangerous Moves}} <small>(1985)</small> * {{нп5|Афіцыйная версія (фільм)|Афіцыйная версія|en|The Official Story}} <small>(1986)</small> * {{нп5|Нападзенне (фільм, 1986)|Нападзенне|en|The Assault (1986 film)}} <small>(1987)</small> * {{нп5|Пір Бабеты||en|Babette's Feast}} <small>(1988)</small> * [[Пеле Заваёўнік]] <small>(1989)</small> | загаловак6 = 1990-я | спіс6 = * [[Новы кінатэатр «Парадыза»]] <small>(1990)</small> * {{нп5|Падарожжа надзеі||en|Journey of Hope}} <small>(1991)</small> * {{нп5|Міжземнае мора (фільм)|Міжземнае мора|en|Mediterraneo}} <small>(1992)</small> * [[Індакітай (фільм)|Індакітай]] <small>(1993)</small> * {{нп5|Прыгожая эпоха (фільм, 1992)|Прыгожая эпоха|en|Belle Époque (film)}} <small>(1994)</small> * {{нп5|Стомленыя сонцам||ru|Утомлённые солнцем}} <small>(1995)</small> * {{нп5|Антонія (фільм)|Антонія|en|Antonia's Line}} <small>(1996)</small> * {{нп5|Коля (фільм)|Коля|en|Kolya (film)}} <small>(1997)</small> * {{нп5|Характар (фільм)|Характар|en|Character (film)}} <small>(1998)</small> * [[Жыццё цудоўнае (фільм, 1997)|Жыццё цудоўнае]] <small>(1999)</small> | загаловак7 = 2000-я | спіс7 = * {{нп5|Усё пра маю маці||en|All About My Mother}} <small>(2000)</small> * {{нп5|Крадзецца тыгр, тоіцца цмок||en|Crouching Tiger, Hidden Dragon}} <small>(2001)</small> * {{нп5|Нічыя зямля (фільм, 2001)|Нічыя зямля|en|No Man's Land (2001 film)}} <small>(2002)</small> * {{нп5|Нідзе ў Афрыцы||en|Nowhere in Africa}} <small>(2003)</small> * {{нп5|Нашэсце варвараў||en|The Barbarian Invasions}} <small>(2004)</small> * [[Мора ўнутры]] <small>(2005)</small> * {{нп5|Цоці||en|Tsotsi}} <small>(2006)</small> * [[Жыццё іншых]] <small>(2007)</small> * {{нп5|Фальшываманетчыкі (фільм, 2007)|Фальшываманетчыкі|en|The Counterfeiters (2007 film)}} <small>(2008)</small> * [[Провады (фільм, 2008)|Провады]] <small>(2009)</small> | загаловак8 = 2010-я | спіс8 = * {{нп5|Таямніца ў іх вачах (фільм, 2009)|Таямніца ў іх вачах|en|The Secret in Their Eyes}} <small>(2010)</small> * {{нп5|Помста (фільм, 2010)|Помста|en|In a Better World}} <small>(2011)</small> * {{нп5|Развод Надзера і Сімін||en|A Separation}} <small>(2012)</small> * [[Каханне (фільм, 2012)|Каханне]] <small>(2013)</small> * [[Вялікая прыгажосць]] <small>(2014)</small> * [[Іда (фільм, 2013)|Іда]] <small>(2015)</small> * [[Сын Саула]] <small>(2016)</small> * {{нп5|Коміваяжор (фільм, 2016)|Коміваяжор|en|The Salesman (2016 film)}} <small>(2017)</small> * {{нп5|Фантастычная жанчына||en|A Fantastic Woman}} <small>(2018)</small> * [[Рома (фільм, 2018)|Рома]] <small>(2019)</small> | загаловак9 = 2020-я | спіс9 = * [[Паразіты (фільм, 2019)|Паразіты]] <small>(2020)</small> * [[Запой (фільм)|Запой]] <small>(2021)</small> * [[Сядай за руль маёй машыны]] <small>(2022)</small> * [[На Заходнім фронце без перамен (фільм, 2022)|На Заходнім фронце без перамен]] <small>(2023)</small> * [[Зона інтарэсаў (фільм)|Зона інтарэсаў]] <small>(2024)</small> * [[Я ўсё яшчэ тут (фільм, 2024)|Я ўсё яшчэ тут]] <small>(2025)</small> * [[Сентыментальная каштоўнасць]] <small>(2026)</small> | стыль_унізе = background: #EEDD82; | унізе = <div>З 1948 па 1956 год узнагарода прысуджалася ў межах {{нп5|Прэмія «Оскар» за выдатныя заслугі ў кінематографе|Спецыяльнай / Ганаровай прэміі|en|Academy Honorary Award}}. З 1957 па 2019 год прэмія насіла назву «Найлепшы фільм на замежнай мове». З 2020 года — «Найлепшы міжнародны поўнаметражны фільм». }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Лаўрэаты прэміі Оскар|Міжнародны поўнаметражны фільм]] </noinclude> 1krexgggihrq2x0tar197y8knmdbcq1 0 763247 5174194 4711397 2026-08-01T14:39:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174194 wikitext text/x-wiki {{Грузавы аўтамабіль | Назва = ESK Mungo | Выява = ESK Mungo (Multicar M30FUMO).jpg | Подпіс = | Выпуск = [[2003]]–[[2011]] | Вытворца = [[Krauss-Maffei Wegmann]] | Месца вытворчасці = | Маса без нагрузкі = | Папярэднік = | Пераемнік = | Вікісховішча = ESK Mungo }} '''Mungo ESK''' — нямецкі транспартны шматмэтавы аўтамабіль, створаны кампаніяй [[Krauss-Maffei Wegmann]]. На ўзбраенні [[Бундэсвер|Бундэсвера]] з вясны 2005 года. == Гісторыя == [[Федэральнае ведамства абаронных тэхналогій і закупак]] паставіла прадпрыемствам [[Ваенна-прамысловы комплекс|ВПК]] задачу стварыць да канца 2002 года новую транспартную машыну. Былі прадстаўлены 2 мадэлі: Mungo ESK ад Krauss-Maffei Wegmann і [[Воўк (аўтамабіль)|Wolf ESK]] ад [[Rheinmetall|Rheinmetall Landsysteme]]. Параўнальныя выпрабаванні машын прайшлі вясной 2003 года. Частка выпрабаванняў праходзілі ва ўмовах [[Вайна ў Афганістане (2001—2021)|баявых дзеянняў у Афганістане]]. У лютым 2005 года KMW паставіла арміі першую партыю машын (396 адзінак). Усяго на верасень 2011 года Бундэсвер закупіў больш за 400&nbsp;Mungos. Ён пастаўляўся ў трох розных варыянтах: «транспартная машына», «шматмэтавая машына» і «вялікая кабіна». З-за недастатковых аператыўных магчымасцяў было вырашана адмовіцца ад далейшых закупак<ref>[http://www.geopowers.com/sites/default/files/PrioMat.pdf Handlungsempfehlung Priorisierung Materialinvestitionen]{{Недаступная спасылка|url=http://www.geopowers.com/sites/default/files/PrioMat.pdf}}</ref>. У 2023 годзе было абвешчана, што Бундэсвер закупіць машыны Caracal у Rheinmetall для замены Mungo і Wolf<ref>N. N.: ''Milliardendeal für Rheinmetall. ''</ref>. == Апісанне == Здольны перавозіць да дзесяці чалавек; двое з іх сядзяць у браніраванай кабіне кіроўцы з кандыцыянерам, астатнія восем — у грузавым аддзяленні. Размяшчэнне сядзенняў — пяць тварам і тры — па кірунку руху. Даўжыня — 4,71&nbsp;м, шырыня — 1,94&nbsp;м, вышыня — 2,09&nbsp;м. Вага машыны, у залежнасці ад варыяцыі, складае ад 5300 да 5400 кг. Браня абараняе ад [[Супрацьпяхотная міна|супрацьпяхотных мін]], [[Граната|ручных гранат]] і агню прамой наводкай калібрам да [[7,62×51 мм НАТА|7,62×51 мм NATO]]<ref name="Daten">Angaben gemäß Wehrtechnischer Report: Geschützte Führungs-, Funktions- und Transportfahrzeuge 10/2006, Förderkreis Deutsches Heer e. V., Report Verlag</ref>. Рухавік: турбадызельны, 5-цыліндравы, аб’ём — 2,8 л, магутнасць — 105 к. с. == Заўвагі == {{Reflist}} == Спасылкі== {{Commons|Category:}} * [https://www.kmweg.de/systeme-produkte/radfahrzeuge/mungo/ Webseite von Krauss-Maffei Wegmann zum Mungo] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230603003859/https://www.kmweg.de/systeme-produkte/radfahrzeuge/mungo/ |date=3 чэрвеня 2023 }} * [https://www.bundeswehr.de/de/ausruestung-technik-bundeswehr/landsysteme-bundeswehr/esk-mungo Webseite vom deutschen Heer zum Mungo] * [http://www.panzer-modell.de/referenz/in_detail/mungo/mungo.htm Webseite mit vielen Fotos zum Mungo] {{сучасныя колавыя БМП, БТР і БА}} [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Бранятэхніка Германіі]] qdp2mrxp3azmnmeyuo08cn8zzkuhiae 0 763489 5174434 5154808 2026-08-02T06:50:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174434 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Ігар (Індустрый) Васілевіч Тала́нкін'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{lang-ru|И́горь (Индустрий) Васи́льевич Тала́нкин}}; {{ДН|3|10|1927}} — {{ДС|24|7|2010}}) — савецкі і расійскі [[кінарэжысёр]], [[сцэнарыст]], [[педагог]]. [[Народны артыст РСФСР]] (1974), [[Народны артыст СССР]] (1988). == Біяграфія == Нарадзіўся ў горадзе Багародск [[Маскоўская губерня|Маскоўскай губерні]] (сучасны [[Нагінск]] у [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]). У 1950-годзе скончыў у [[Масква|Маскве]] Тэатральна-музычнае вучылішча імя А. Глазунова (майстэрня [[Іосіф Міхайлавіч Туманаў|І. М. Туманава]]. У час вучобы Ігар Таланкін ў 1947—1950 гадах працаваў у тэатральнай студыі пры Палацы культуры [[ЗІЛ]]а. У 1955 годзе скончыў [[Дзяржаўны інстытут тэатральнага мастацтва]]. У 1955—1956 гадах рэжысёр Драматычнага тэатра Прыкарпацкай ваеннай акругі (цяпер [[Львоўскі драматычны тэатр імя Лесі Украінкі]]). У 1959 годзе скончыў [[Вышэйшыя курсы сцэнарыстаў і рэжысёраў]] пры «[[Масфільм]]е» (майстэрня [[Юлій Якаўлевіч Райзман|Ю. Райзмана]]). У 1964—1989 гадах І. В. Таланкін кіраваў майстэрняй ва [[УДІК|Усесаюзным дзяржаўным інстытуце кінематаграфіі]] (з 1976 года [[прафесар]]). З 1971 года сакратар праўлення Саюза кінематаграфістаў СССР. Старшыня праўлення студыі «Час» канцэрна «Масфільм» з 1994 года. Памёр Ігар Васілевіч Таланкін 24 ліпеня 2010 года ў Маскве. Пахаваны на Данілаўскіх могілках. == Творчасць == У кіно дэбютаваў лірыка-псіхолагічнай стужкай «Сярожа» (1960, разам з [[Георгій Мікалаевіч Данелія|Г. М. Данелія]]; Гран-пры Міжнароднага кінафестываля ў горадзе [[Карлавы Вары]], прыз [[Канскі кінафестываль|Канскага кінафестываля]]). Паставіў фільмы «Уступ» (1963, прыз [[Венецыянскі кінафестываль|Міжнароднага кінафестываля]] ў [[Венецыя|Венецыі]], прыз Канскага кінафестываля), «Дзённыя зоркі» (1968), «[[Чайкоўскі (фільм)|Чайкоўскі]]» (1970), «Выбар мэты» (1976), «Айцец Сергій» (1978), «Час адпачынку ад суботы да панядзелка» (1984), «Восень, Чартанава»(1988, разам з Д. І. Таланкіным), «Д’яблы» (1992, разам з Д. І. Таланкіным), «Нябачны вандроўнік» (1998, разам з Д. І. Таланкіным) і інш. Сааўтар сцэнарыяў да фільмаў «Матчына поле» (1968), «На зыходзе ночы» (1987). == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Тала́кнін Ігар (Індустрый) Васілевіч ||398}} * {{Крыніцы/Кино. Энциклопедический словарь|Тала́нкин (Индустрий) Игорь Васильевич|416|Шилова И. М.}} == Спасылкі == * [https://nvspb.ru/2010/07/27/rejisser-kotoryy-iskal-i-nahodil-42997 ''Сергей Ильченко'' Режиссёр, который искал и находил // Невское время] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240417083222/https://nvspb.ru/2010/07/27/rejisser-kotoryy-iskal-i-nahodil-42997 |date=17 красавіка 2024 }}{{ref-ru}} * [https://www.mosfilm.ru/cinema/persons/talankin-igor-industriy-vasilevich/ Таланкин Игорь Васильевич // ФГУП "Киноконцерн «Мосфильм»]{{ref-ru}} * [https://www.sb.by/articles/talankin-i-poklonniki.html ''Валентин Пепеляев'' Белорусские ученики через всю жизнь пронесли благодарность к режиссеру Игорю Таланкину]{{ref-ru}} // [[СБ. Беларусь сегодня]] * '' Михаил Косырев-Нестеров'' [http://m-film.ru/2011-04-26-06-42-12/438-95- 95 лет Игорю Васильевичу Таланкину! // Киностудия «М»-Фильм)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240723112551/http://www.m-film.ru/2011-04-26-06-42-12/438-95- |date=23 ліпеня 2024 }}{{ref-ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Таланкін Ігар Васілевіч}} [[Катэгорыя:Члены КПСС]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры СССР]] [[Катэгорыя:Постаці Масфільма]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты СССР]] [[Катэгорыя:Члены Саюза кінематаграфістаў СССР]] evlk12qx15y6bletylt0l56ox71a0ar 0 763581 5174237 4814955 2026-08-01T16:45:48Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Небаскробы Кітая]]; +[[Катэгорыя:З’явіліся ў 2006 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5174237 wikitext text/x-wiki {{Славутасць}} '''Shimao International Plaza''' — супервысокі [[небаскроб]], размешчаны ў кітайскім горадзе [[Шанхай]], у гістарычным раёне Хуанпу, на гандлёвай пешаходнай Нанкінскай вуліцы. Пабудаваны ў 2006 годзе, на пачатак 2020 года з’яўляўся чацвёртым па вышыні будынкам горада, 41-м па вышыні будынкам Кітая, 49-м — Азіі і 82-м — свету. Архітэктарамі вежы выступілі фірма Ingenhoven Architects з Дзюсельдорфа і Усходне-Кітайскі архітэктурны праектна-даследчы інстытут, асноўным забудоўшчыкам — Shanghai Construction Group. Уладальнікам «Shimao International Plaza» з’яўляецца Shimao Group кітайскага мільярдэра Сюй Жунмаа. Два шпілі на даху дасягаюць у вышыню 333 метраў, небаскроб мае 60 наземных і 3 падземныя паверхі, 17 ліфтаў, 300 парковачных месцаў, плошча будынка — 91 600 м². Верхнюю частку хмарачоса займае 48-павярховы пяцізоркавы гатэль Le Royal Meridien Shanghai на 760 нумароў, ніжнюю частку — офісы і некалькі клубаў, у подыуме размешчаны 9-павярховы гандлёвы цэнтр Brilliance, рэстараны і кафэ, у тым ліку Starbucks. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Шанхая]] [[Катэгорыя:Небаскробы Кітая]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2006 годзе]] j1ahmmx8cxtcoaex2kgiv6omoqod2tz 5174238 5174237 2026-08-01T16:46:32Z DzBar 156353 −[[Катэгорыя:Небаскробы Кітая]]; ±[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Шанхая]]→[[Катэгорыя:Небаскробы Шанхая]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5174238 wikitext text/x-wiki {{Славутасць}} '''Shimao International Plaza''' — супервысокі [[небаскроб]], размешчаны ў кітайскім горадзе [[Шанхай]], у гістарычным раёне Хуанпу, на гандлёвай пешаходнай Нанкінскай вуліцы. Пабудаваны ў 2006 годзе, на пачатак 2020 года з’яўляўся чацвёртым па вышыні будынкам горада, 41-м па вышыні будынкам Кітая, 49-м — Азіі і 82-м — свету. Архітэктарамі вежы выступілі фірма Ingenhoven Architects з Дзюсельдорфа і Усходне-Кітайскі архітэктурны праектна-даследчы інстытут, асноўным забудоўшчыкам — Shanghai Construction Group. Уладальнікам «Shimao International Plaza» з’яўляецца Shimao Group кітайскага мільярдэра Сюй Жунмаа. Два шпілі на даху дасягаюць у вышыню 333 метраў, небаскроб мае 60 наземных і 3 падземныя паверхі, 17 ліфтаў, 300 парковачных месцаў, плошча будынка — 91 600 м². Верхнюю частку хмарачоса займае 48-павярховы пяцізоркавы гатэль Le Royal Meridien Shanghai на 760 нумароў, ніжнюю частку — офісы і некалькі клубаў, у подыуме размешчаны 9-павярховы гандлёвы цэнтр Brilliance, рэстараны і кафэ, у тым ліку Starbucks. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Небаскробы Шанхая]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2006 годзе]] 79upsfe7voo7hm70htkhsiboadfw7ni 100 763680 5174224 5171820 2026-08-01T15:51:42Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5174224 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Франка Барэзі|2026-07-31T18:03:30Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Пасляматчавыя пенальці|2026-07-26T16:55:36Z|~2026-41609-83}} {{Новы артыкул|Амкар|2026-07-23T12:21:11Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Армат (футбольны клуб)|2026-07-18T07:20:32Z|Саша Крись}} {{Новы артыкул|Колас (футбольны клуб, Барвінкава)|2026-07-17T16:21:57Z|Саша Крись}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2027|2026-07-16T13:33:56Z|~2026-40184-13}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын|2026-07-11T17:38:30Z|Sjdjjdjsjsjsj}} {{Новы артыкул|Гран-Пры (аўтагонкі)|2026-07-09T14:06:27Z|Monarchist1636}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Імпульс-БДУІР»|2026-07-09T10:20:37Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Кубак Амерыкі па футболе 2015|2026-07-04T15:11:45Z|Wudjsjejneje}} {{Новы артыкул|Кубак Амерыкі па футболе 2016|2026-07-04T12:51:20Z|~2026-38032-06}} {{Новы артыкул|Дар'я Сяргееўна Вярэніч|2026-07-03T23:15:46Z|Siliyiw}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> scmy6n060fx800lab6m6qk3h415o2rx 0 765789 5174131 5062925 2026-08-01T12:56:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174131 wikitext text/x-wiki {{Не блытаць|Ніва (аўтамабіль)|аўтамабілем Lada Niva}} {{Музычны калектыў | Назва = Ladaniva | Фота = Ladaniva 01.jpg | Гады = [[2019 у гісторыі музыкі|2019]] — {{ц.ч.}} | Краіна = | Месца стварэння = [[Ліль]], [[Францыя]] | Склад = Жаклін Багдасаран<br>Луі Томас | Сайт = https://ladaniva.ochre.store }} '''Ladaniva''' (''Ладаніва'', названа ў гонар пазадарожніка [[Ніва (аўтамабіль)|Ніва]]) — [[Францыя|французска]]-[[Арменія|армянскі]] музычны гурт [[Этнічная музыка|этна-музыкі]] родам з [[Ліль|Ліля]]. Дуэт, заснаваны ў 2019 годзе, складаецца з армянскай спявачкі Жаклін Багдасаран і французскага мультыінструменталіста Луі Томаса. Іх музычны стыль натхнёны музыкай з усяго свету, асабліва традыцыйнай балканскай музыкай, малоей і армянскім [[Фолк-музыка|фолкам]]. Яны прадстаўлялі [[Арменія|Арменію]] на конкурсе [[Конкурс песні Еўрабачанне 2024|«Еўрабачанне-2024»]] з песняй «Jako»<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240309/evrovidenie-1932067029.html|title=Дуэт "Ладанива" представит Армению на "Евровидении-2024"|lang=ru|first=Р. И. А.|last=Новости|website=РИА Новости|date=20240309T2017|access-date=2024-03-13}}</ref>, занялі 8 месца. == Гісторыя гурта == Музычны гурт Ladaniva быў створаны ў 2019 годзе ў [[Ліль|Ліле]] спявачкай Жаклін Багдасаран і мультыінструменталістам Луі Томасам<ref>{{Cite web|url=https://www.europavox.com/fr/bands/ladaniva/|title=Ladaniva - Musique du monde Armenie, France|lang=fr|website=Europavox|access-date=2024-03-13}}</ref>. Жаклін нарадзілася ў 1997 годзе ў горадзе [[Ехегнадзор]], [[Арменія]], вырасла ў [[Мінск]]у, [[Беларусь]], а ў 2014 годзе разам з маці эмігравала ў [[Францыя|Францыю]]. Яна займаецца [[Спеў|спевам]] з ранняга дзяцінства і, пражываючы ў горадзе [[Туркуэн]], паступіла ў Лільскую кансерваторыю. Томас, які нарадзіўся ў 1987 годзе ў [[Ліль|Лілі]], з’яўляецца дасведчаным джазавым музыкантам з сям’і музыкантаў, і таксама вучыўся ў кансерваторыі. Аднойчы ўвечары ў 2018 годзе яны выпадкова сустрэліся падчас [[джэм-сэйшн]]а ў музычным бары l'Intervalle ў В’ё-Ліле<ref>{{Cite web|url=https://ru.armeniasputnik.am/20200308/Poezd-Ekhegnadzor-Frantsiya-kak-v-Lille-otsenili-Ladunivu-i-armyanskiy-kulturnyy-individ-22314153.html|title=Как армянские мотивы объединили Ладу и Ниву во французский коллектив|lang=ru|first=Sputnik|last=Армения|website=Sputnik Армения|date=20200308T0937+0400|access-date=2024-03-13}}</ref>. У сакавіку і красавіку 2020 года, калі многія краіны, ахопленыя [[Пандэмія COVID-19|пандэміяй COVID-19]], знаходзіліся ў ізаляцыі, гурт Ladaniva апублікаваў два кліпы, «Vay Aman» і «Zepyuri Nman», якія мелі вялікі поспех, асабліва сярод армянскай абшчыны. Затым выходзіць кліп «Kef Chilini», які за некалькі месяцаў набраў 18 мільёнаў праглядаў на [[YouTube]]<ref>{{Cite web|url=https://www.telerama.fr/sortir/ladavina-le-phenomene-de-la-pop-balkanique-aux-18-millions-de-vues-6998143.php|title=Ladaniva, le phénomène de la pop balkanique aux 18 millions de vues|lang=fr|website=www.telerama.fr|date=2021-10-28|access-date=2024-03-13}}</ref>. У 2023 годзе Ladaniva выпускае свой першы альбом з аднайменнай назвай, які прадзюсуе і распаўсюджвае кампанія [[PIAS]]<ref>{{Cite web|url=https://www.pias.com/ladaniva-debut-album-announcement/|title=Ladaniva debut album announcement|lang=en-GB|first=Abira|last=Fernandes|website=[PIAS]|date=2023-07-12|access-date=2024-03-13|archive-date=4 лістапада 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231104091205/https://www.pias.com/ladaniva-debut-album-announcement/|url-status=dead}}</ref>. 21 мая 2021 года гурт упершыню даў вялікі сольны канцэрт у Арменіі<ref>{{Cite web|url=https://armenpress.am/rus/news/1053848|title=Немного света в тяжелую минуту. Группа Ladaniva впервые в Ереване с сольным концертом|lang=ru|website=armenpress.am|access-date=2024-03-13}}</ref>. 9 сакавіка 2024 года гурт Ladaniva быў афіцыйна абвешчаны армянскім прадстаўніком на [[Конкурс песні Еўрабачанне 2024|конкурсе песні Еўрабачанне 2024]]. 13 сакавіка песня «Jako» была прадстаўлена ў якасці іх заяўкі на конкурс<ref>{{Cite web|url=https://ru.armradio.am/2024/03/13/%d0%bf%d0%b5%d1%81%d0%bd%d1%8f-%d0%b8-%d0%ba%d0%bb%d0%b8%d0%bf-%d0%b3%d1%80%d1%83%d0%bf%d0%bf%d1%8b-lada-niva-%d0%b4%d0%bb%d1%8f-%d0%b5%d0%b2%d1%80%d0%be%d0%b2%d0%b8%d0%b4%d0%b5%d0%bd/|title=Армения представила песню для Евровидения-2024|lang=ru-RU|website=Общественное Радио Армении|access-date=2024-03-13}}</ref>. == Музычны стыль == Рэпертуар Ladaniva натхнёны, з аднаго боку, традыцыйнымі песнямі [[Арменія|Арменіі]], а з другога — музыкай [[Лацінская Амерыка|Лацінскай Амерыкі]], [[Афрыка|Афрыкі]] і [[Рэюньён (востраў)|вострава Рэюньён]]<ref>{{Cite web|url=https://radar-agency.com/|title=Radar Agency|first=Radar|last=Agency|access-date=2024-03-13}}</ref>. == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === * [[2023 год у гісторыі музыкі|2023]] — Ladaniva === Міні-альбомы === * [[2020 год у гісторыі музыкі|2020]] — Ladaniva === Сінглы === * [[2020 год у гісторыі музыкі|2020]] — Kef chilini * [[2020 год у гісторыі музыкі|2020]] — Oror * [[2021 год у гісторыі музыкі|2021]] — Pourquoi t’as fait ça * [[2023 год у гісторыі музыкі|2023]] — Shakar * [[2023 год у гісторыі музыкі|2023]] — Wayo waya * [[2023 год у гісторыі музыкі|2023]] — Je voulais * [[2023 год у гісторыі музыкі|2023]] — Je t’aime tellement * [[2023 год у гісторыі музыкі|2023]] — Jako * [[2024 год у гісторыі музыкі|2023]] — Here's to You Ararat == Узнагароды == У 2022 годзе Ladaniva была ўдастоена прэміі Music Moves Europe ў намінацыі «Сімпатыя гледачоў»<ref>{{Cite web|url=https://ru.armeniasputnik.am/20220121/ladaniva-i-ee-armyanskaya-solistka-vzyali-premiyu-prestizhnogo-evropeyskogo-konkursa-37805867.html|title=Певица Жаклин Багдасарян взяла премию престижного европейского конкурса|lang=ru|first=Sputnik|last=Армения|website=Sputnik Армения|date=20220121T1733+0400|access-date=2024-03-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://culture.ec.europa.eu/node/1210|title=These are the winners of the Music Moves Europe Awards 2022 {{!}} Culture and Creativity|lang=en|website=culture.ec.europa.eu|access-date=2024-03-13}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы|2}} == Спасылкі == <!--{{Арменія на конкурсе песні Еўрабачанне}} {{Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне 2024}}--> {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2019 годзе]] [[Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне 2024]] [[Катэгорыя:Прадстаўнікі Арменіі на конкурсе песні Еўрабачанне]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы Францыі]] m1a1ia8cb2avuarb584luzji0lacg35 0 765804 5174175 4831775 2026-08-01T13:55:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174175 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Mamba''' — паўднёваафрыканскі [[бронетранспарцёр]], прызначаны для забеспячэння [[унутраная бяспека|ўнутранай бяспекі]]. Машына распрацавана ў канцы 1980-х гадоў для замены [[Buffel (БТР)|Buffel]]. == Апісанне == Першыя мадэлі былі пабудаваныя на шасі 4X2 [[Таёта Дына|Toyota Dyna]]. Пасля 1994 года Mamba выкарыстоўваў шасі грузавіка [[Unimog]] для лепшай праходнасці па бездаражы і большага дарожнага прасвету<ref name="Engelbrecht">{{Citation|last=Engelbrecht|first=Leon|title=Fact file: Mamba APC/MRAP|publisher=DefenceWeb|date=2010-01-21|url=http://www.defenceweb.co.za/index.php?option=com_content&view=article&id=6254:fact-file-mamba-apcmrap&catid=79:fact-files&Itemid=159|access-date=2013-07-09}}</ref>. Бранявік мае V-вобразнае дно, што павышае абароненасць ад мін<ref name="Engelbrecht"/>. Абсталяваны 6-цыліндравым дызельным рухавіком [[Mercedes-Benz]] 352N<ref name="deagel">{{Cite web|url=http://www.deagel.com/Tactical-Vehicles/Mamba_a000674001.aspx|title=Mamba|publisher=Deagel.com|access-date=28 March 2010}}</ref><ref name="army">{{Cite web|url=http://www.army.mil.za/equipment/vehicles/mamba.htm|title=Mamba|publisher=South African Army|access-date=28 March 2010|archive-date=8 ліпеня 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130708162622/http://www.army.mil.za/equipment/vehicles/mamba.htm|url-status=dead}}</ref>. Даўжыня — 546 см, шырыня — 220 см, вышыня — 249 см. Можа перавозіць да 10 пасажыраў<ref name="army" /><ref name="gs">{{Cite web|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/rsa/mamba.htm|title=Mamba Armored Personnel Carrier (APC)|publisher=GlobalSecurity.org|access-date=28 March 2010}}</ref>. == Варыянты == Было выраблена мноства варыянтаў Mamba, а таксама транспартных сродкаў на яго базе<ref name="tibs">{{Cite web|url=http://armouredvehicles.co.za/mambaAPC.htm|title=Mamba APC|publisher=Tibs Transport|access-date=28 March 2010}}</ref>. * '''Mamba Mk1''' — арыгінал 2x4 (вырабляўся TFM Industries, пазней Reumech OMC) ** '''Springbuck Mk1''' — мадыфікаваная версія ** '''Reva Mk1'''— мадыфікаваная версія ICP ** '''Puma''' — мадыфікаваная версія з сілавой устаноўкай і трансмісіяй [[Toyota Motor Corporation|Toyota]] Dyna 7-145 * '''Mamba Mk2''' — 4x4 (вырабляўся [[Sandock Austral]] і TFM), палепшаная серыйная версія ** '''Mamba Mk2 EE''' — версія, вырабленая для эстонскай арміі ** '''Mamba Mk2 SW''' — версія, вырабленая для шведскай арміі ** '''Komanche''' — версія з кароткай колавай базай, якая можа перавозіць да 7 салдат ** '''Saber''' — 4-месная кабіна з грузавым аддзяленнем у задняй частцы ** '''Alvis 4''' — версія, вырабленая Alvis UK для брытанскай арміі ** '''Alvis 8''' — версія Komanche SWB, вырабленая Alvis UK для брытанскай арміі ** [[RG-31|RG-31 Nyala]] — перапрацаваная версія TFM ** '''Romad''' — мадыфікаваная версія Sandock Austral ** '''Reva Mk2''' — мадыфікаваная версія ICP з сілавой устаноўкай Cummins ** '''Springbuck Mk2''' — мадыфікаваная версія * '''Mamba Mk3''' — версія 4x4 з рухавіком Mercedes-Benz 312N. Выраблялася Alvis OMC ** '''Reva Mk3''' — мадыфікаваная версія ICP * '''[http://osprea.com/vehicles/armoured/mamba-mk5-iveco/ Mamba Mk5]''' — 4x4 з рухавіком Iveco Euro 3 і браніраваннем B7. Вырабляўся [http://www.osprea.com Osprea Logistics SA] * '''[http://osprea.com/vehicles/armoured/mamba-mk7/ Mamba Mk7]''' — 4x4, абсталяваны рухавіком Deutz BF6L9l4C Turbo і браніраваннем B7. Вырабляўся [http://osprea.com/vehicles/armoured/mamba-mk7/ Osprea Logistics] ** '''[https://osprea.com/vehicles/armoured/mamba-mk7-x/ Mamba Mk7-X]''' — 4x4, абсталяваны рухавіком Deutz BF06M1015C з вадзяным астуджэннем магутнасцю 408 конскіх сіл. Абарона ад выбуху STANAG 4a4b і балістычная абарона STANAG 3. Вырабляўся [http://www.osprea.com Osprea] == Аператары == БТР выкарыстоўваўся<ref name="trade">{{Cite web|url=http://armstrade.sipri.org/armstrade/page/trade_register.php|title=Trade Registers|publisher=Armstrade.sipri.org|access-date=2013-06-20|archive-date=13 мая 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110513073842/http://armstrade.sipri.org/armstrade/page/trade_register.php|url-status=dead}}</ref> [[Рэспубліка Конга|Рэспублікай Конга]], [[Кот-д’Івуар|Кот-д’Івуарам]], [[Егіпет|Егіптам]], [[Экватарыяльная Гвінея|Экватарыяльнай Гвінеяй]], [[Гвінея|Гвінеяй]], [[Нігерыя|Нігерыяй]], [[Сьера-Леонэ]], [[Самалі]], ПАР, [[Швецыя|Швецыяй]], [[Тайланд|Тайландам]], [[Уганда|Угандай]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніяй]], [[Эстонія|Эстоніяй]], [[Інданезія|Інданезіяй]]<ref>{{Cite web|url=https://www.indomiliter.com/mamba-mk2-swb-rantis-serbu-mrap-sat-81gultor-kopassus-tni-ad/|title=Mamba MK2 SWB: Rantis Serbu MRAP Sat-81/Gultor Kopassus TNI AD|date=26 July 2015|access-date=27 мая 2024|archive-date=22 красавіка 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240422121420/https://www.indomiliter.com/mamba-mk2-swb-rantis-serbu-mrap-sat-81gultor-kopassus-tni-ad/|url-status=dead}}</ref>, [[Украіна|Украінай]]<ref name="estoniaukraine">{{Cite web|lang=en|url=https://en.defence-ua.com/weapon_and_tech/ukrainian_defense_forces_will_get_several_alvis_apc_from_estonia-2973.html|title=Ukrainian Defense Forces Will Get Several Alvis APC from Estonia {{!}} Defense Express|website=en.defence-ua.com|access-date=2022-05-19}}</ref>. == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == * [http://www.military-today.com/apc/mamba.htm Mamba Armored Personnel Carrier - Military Today] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150301034753/http://www.military-today.com/apc/mamba.htm |date=1 сакавіка 2015 }} {{Сучасныя колавыя БМП, БТР і БА}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Бронеаўтамабілі паводле алфавіта]][[Катэгорыя:Бранятэхніка ПАР]] r41hs79catkc1da5jyw6pl1irlh3r5s 0 768269 5174282 5171632 2026-08-01T19:08:07Z Rotondus 11765 крыніца 5174282 wikitext text/x-wiki {{Нядаўна памерлы}}{{Музыкант}} '''Леанід Юр’евіч Марго́лін''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Расія|расійскі]] [[музыкант]]-мультыінструменталіст, [[кампазітар]], [[аранжыроўшчык]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 5 верасня 1957 года ў [[Жыткавічы|Жыткавічах]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], быў пятым дзіцем у бацькоў. Бацька — будаўнік, маці — сакратар-машыністка. З дзяцінства захапляўся музыкай, па ўласным жаданні быў запісаны ў музычную школу, якую скончыў па класе [[баян]]а. У 1972 годзе, пасля заканчэння восьмага класа, працягнуў атрыманне спецыяльнай адукацыі ў музычнай вучылішча ў [[Мазыр]]ы (Гомельская вобласць). Раўналежна самастойна асвойваў гульню на [[гітара|гітары]], [[клавішныя|клавішных]] і нават [[духавыя|духавых]] музычных інструментах. Вялікі ўплыў на яго творчасць аказалі гурты «[[Песняры]]» і «[[Deep Purple]]». У 1978—1980 гадах праходзіў службу ва [[Узброеныя Сілы СССР|Узброеных сілах СССР]], хібна патрапіўшы ў [[будаўнічы батальён]]. Па месцы праходжання службы, пры Доме культуры ў вёсцы [[Раманцава]] [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]] стварыў [[вакальна-інструментальны ансамбль]], якім застаўся кіраваць і пасля дэмабілізацыі. Каля 10 гадоў спяваў і гуляў у маскоўскіх рэстаранах. У 1995—1998 гадах працаваў у гурце [[Міхаіл Таніч|Міхаіла Таніча]] «[[Лесоповал (гурт)|Лесоповал]]». З 1998 года — нязменны [[аранжоўнік]] і [[Акампанемент|акампаніятар]] [[Алег Міцяеў|Алега Міцяева]]. Жанаты, меў двух дочак — Наталлю і Жану. Памёр 25 ліпеня 2026 года<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/400728|title=Памёр музыка Леанид Марголін|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. == Творчасць == З 1998 года прымаў удзел у запісы ўсіх [[альбом]]аў Алега Міцяева ў якасці аранжыроўшчыка, акампаніятара і бэк-вакаліста. Напісаў музыку да альбома А. Міцяева «Ни страны, ни погоста…» («Ні краіны, ні пагоста…») (2002) на вершы [[Іосіф Бродскі|Іосіфа Бродскага]], да песні А. Міцяева «Благодать» («Мілата») з альбома «Запах снега» («Пах снегу») (2005). У [[2004]] годзе выпусціў сольны альбом «Время, послушное ветру» («Час, паслухмянае ветру») на вершы [[Мікалай Рубцоў|М. Рубцова]], А. Чуксінай, А. Міцяева, куды ўключыў песню «Крык птушкі» (словы Ю. Рыбчынскага, музыка У. Мулявіна), прысвечаную памяці свайго [[кумір]]а [[Уладзімір Мулявін|Уладзіміра Мулявіна]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Марголін Леанід}} [[Катэгорыя:Музыканты Расіі]] [[Катэгорыя:кампазітары Расіі]] jaorw73aduanoener24okjsjsa703ea 0 769689 5174231 4813463 2026-08-01T16:23:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174231 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Panssari-Sisu''' — [[Фінляндыя|фінляндскі]] паўнапрывадны [[бронетранспарцёр]], вытворчасці завода грузавых аўтамабіляў [[Sisu Auto|Sisu]]. Першыя прататыпы былі выпушчаныя ў 1983 годзе<ref>DI Esa Muikku: [https://docplayer.fi/24631-Kaikki-muistiossa-oleva-tieto-on-julkisesti-esitetty-kaikille-avoimen-panssariseminaarin.html Sisu XA-180 Puolustusvoimissa - ensimmäiset 30 vuotta] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240722142737/https://docplayer.fi/24631-Kaikki-muistiossa-oleva-tieto-on-julkisesti-esitetty-kaikille-avoimen-panssariseminaarin.html |date=22 ліпеня 2024 }}, Panssariseminaari 7.2.2015.</ref>. У 1980-х і 1990-х гадоў былі распрацаваны варыянты XA-180, XA-185, XA-186, XA-188 і XA-202/XA-203. Усе машыны серыі выпускаліся ў спецыяльных версіях для розных спецыяльных і сістэмных платформ. Мадэль XA-180 забяспечана радарам і платформай для зенітных ракетных сістэм. XA-185 можа выкарыстоўвацца як медыцынская альбо разведвальная машына. XA-186 прызначана для выкарыставання як камандзірская, санітарная альбо рамонтная машына. XA-200 можа забяспечвацца [[Радыёэлектронная барацьба|сістэмамі РЭБ]]. Стандартны транспартны браніраваны варыянт таксама можа быць абсталяваны як браніраваны [[пажарны аўтамабіль]]<ref>Erikoissammutusyksikkö SM15. Rannikon puolustaja, 2005, 48. vsk, nro 4, s. 112–113. Helsinki: Rannikkotykistön Upseeriyhdistys ry. ISSN 1239-0445.</ref>. == Літаратура == * Mäkipirtti, Markku: Puolustusvoimien moottoriajoneuvot 1960–2000. Tampere: Apali Oy, 2006. ISBN 978-952-5026-50-4. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} {{Сучасныя колавыя БМП, БТР і БА}} [[Катэгорыя:Бронетранспарцёры]] iv5fny4j9wqzozviymi6hypamfxcs3c 0 771703 5174410 5037992 2026-08-02T05:16:27Z StarDeg 16311 5174410 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Анёл на зямлі»''' ({{lang-de|Ein Engel auf Erden}}, {{lang-fr|Mademoiselle Ange}}) — мастацкі фільм германа-французскай вытворчасці 1959 года. Фільм, багаты на маляўнічыя пейзажы Французскай Рыўеры, здымаўся двойчы, у дзвюх версіях: для нямецкага кінапракату і для астатніх краін, і яны адрозніваюцца працягласцю сцэн. [[Ромі Шнайдэр]] выканала ў фільме галоўную ролю, увасобіўшы на экране вобраз анёла-абаронцы галоўнага героя і закаханай у яго сцюардэсы. == У ролях == * [[Ромі Шнайдэр]] — сцюардэса, анёл-абаронца * [[Анры Відаль]] — аўтагоншчык П’ер Шайла * [[Маргарэта Хааген]] — анёл-манахіня * [[Жан-Поль Бельмандо]] — Мішэль * Мішэль Мёрсье — Аўгуста Мюнхенбергская * Жэрар Дар’е — начальнік транспарту == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фільмы 1959 года]] cg80r68kpb6c4haen11e18kj0fuhwv9 0 772138 5174354 5154697 2026-08-01T22:23:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174354 wikitext text/x-wiki {{Загаловак з малой літары}} {{Музыкант}} '''vioria''', сапраўднае імя '''Віялета Шумар''' ({{lang-uk|Віолета Шумар}}) — [[Украіна|украінская]] [[поп-рок]] [[Спявак|спявачка]] з [[Гастомэль|Гастомеля]]<ref>{{Cite web|url=https://slukh.media/new-music/new-ukrainian-music-30/|title=Нова українська музика. CLONNEX, Vioria, PVNCH|author=Комлєв|first=Максим|website=СЛУХ — медіа про музику та все, що навколо неї|date=2022-11-07|access-date=2023-11-21|archive-date=8 жніўня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808111853/https://slukh.media/new-music/new-ukrainian-music-30/|url-status=dead}}</ref>. == Музычная дзейнасць == === 2022 год === У лютым 2022 года ў сваім [[Telegram|тэлеграм-]]<nowiki/>канале vioria апублікавала [[Украінская мова|ўкраінскамоўную]] версію папулярнай песні «Ты так схожа на кота» ў выкананні пад [[укулеле]]<ref>{{Cite web|url=https://t.me/violettavviola/6|title=Telegram: Contact @violettavviola|website=web.archive.org|date=2023-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230113205402/https://t.me/violettavviola/6|archive-date=2023-01-13|access-date=2023-08-30|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://liroom.com.ua/music/10-tiktok-musicians/|title=10 українських артистів, які стали відомі завдяки ТікТоку|website=Лірум|date=2023-03-01|access-date=2023-11-21}}</ref>. [[Файл:Vioria posered nochi.jpg|злева|міні|Кавер на сінгл «Посеред ночі»]] Пасля [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|дэакупацыі]] [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] ў красавіку выпусціла сваю першую аўтарскую песню «Сённяшняя вайна»<ref>{{Cite web|url=https://www.tiktok.com/@vioria.a/video/7076828019268242693|title=моя перша пісня. 💔🇺🇦 {{!}} TikTok|website=web.archive.org|date=2023-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230113205359/https://www.tiktok.com/@vioria.a/video/7076828019268242693|archive-date=2023-01-13|access-date=2023-08-30|url-status=bot: unknown}}</ref>. Пасля яна далучылася да [[Лэйбл гуказапісу|лэйбла]] Black Beats<ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://https//www.instagram.com/|title=Black Beats Artists Announcements|website=perma.cc|archive-url=https://perma-archives.org/warc/20230808150849/https://www.instagram.com/|archive-date=2023-08-08|access-date=2023-08-08|url-status=bot: unknown}}</ref> і на сваё 18-годдзе выпусціла песню «Я проста хачу дадому», у якой спявае на тэму, знаёмую кожнаму часова пераселенаму ўкраінцу — туга па радзіме<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://maximum.fm/vioria-ya-prosto-hochu-dodomu-merezhu-pidkoryuye-pisnya-yunoyi-vikonavici_n204832|title=vioria – 'Я просто хочу додому': мережу підкорює пісня юної виконавиці|author=maximum.fm|website=Радіо Максимум|access-date=2023-02-13}}</ref>. У жніўні спявачка выпусціла запісаны ў студыі хіт «хвора на любов», кліп на які па стане на 27 жніўня 2024 года набраў 251 тысячу праглядаў на [[YouTube]] — найбольш сярод усіх песень выканаўцы<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/@Violettaa/videos|title=vioria - YouTube|website=www.youtube.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121123755/https://www.youtube.com/@Violettaa/videos|archive-date=21 листопада 2023|access-date=2023-11-21}}</ref>. 10 верасня vioria упершыню выступіла на сцэне — на фестывалі Culture of Love у [[Кіеў|Кіеве]]<ref>{{Cite web|url=https://ottry.com/services/warp/culture-of-love|title=Culture Of Love|website=ottry.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121124212/https://ottry.com/services/warp/culture-of-love|archive-date=21 листопада 2023|access-date=2023-01-11}}</ref>, 11 верасня — у клубе Volume Club і 24 верасня — на мерапрыемстве «На часі»<ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.instagram.com/|title=vioria first concerts|website=perma.cc|archive-url=https://perma-archives.org/warc/20230830160831/https://www.instagram.com/|archive-date=2023-08-30|access-date=2023-08-30|url-status=bot: unknown}}</ref>. Пазней адзін з фанатаў выпусціў першую песню пра Віялету пад назвай «Закохаюсь в Віорію», а ў кастрычніку выйшаў першы падкаст з удзелам спявачкі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://radiopublic.com/-WePnaJ|title=ПОТОП Подкаст|website=radiopublic.com|access-date=2023-02-13|archive-date=13 лютага 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213141302/https://radiopublic.com/-WePnaJ|url-status=dead}}</ref>. 4 лістапада выйшла песня «хеллоу кітті», якая яшчэ раз падкрэслівае стыль Віялеты і захапленне японскай гераіняй [[Hello Kitty]]<ref name=":1">{{Cite web|lang=uk|url=https://liroom.com.ua/music/vioria-ep-6prichinzakohatisya/|title=Пісня за піснею: vioria про новий альбом «6 причин закохатися»|website=LiRoom|date=2022-11-25|access-date=2023-01-13}}</ref>. 10 снежня спявачка правяла свой першы сольны канцэрт у [[Львоў|Львове]], дзе прэзентавала новы альбом<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://liroom.com.ua/news/events-10-11-december/|title=Куди піти в Києві та Львові 10-11 грудня?|website=Лірум|date=2022-12-09|access-date=2023-11-21}}</ref>. 25 лістапада 2022 года выйшаў дэбютны [[міні-альбом]] віорыі пад назвай «6 причин закохатися», у які ўвайшлі дзве існуючыя песні: «хвора на любов» і «хеллоу кітті», а таксама чатыры новыя: «з тобою», «невзаємно», «такий як усі» і «я піду»<ref>{{Cite web|lang=uk|url=http://muzvar.com.ua/spivachka-vioria-prezentuie-svii-debiutnyi-minialbom-6-prychyn-zakokhatysia/|title=Співачка vioria презентує свій дебютний мініальбом «6 причин закохатися»|author=muzvarua|website=МУЗВАР|date=2022-11-27|access-date=2023-02-13}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://liroom.com.ua/music/vioria-ep-6prichinzakohatisya/|title=Пісня за піснею: vioria про новий альбом «6 причин закохатися»|website=LiRoom|date=2022-11-25|access-date=2023-02-13}}</ref>. Міні-альбом увайшоў у «22 найлепшыя ўкраінскія альбомы 2022 года» па версіі СМІ пра новую ўкраінскую [[Культура|культуру]] LiRoom<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://liroom.com.ua/music/22-best-2022/|title=22 найкращих українських альбоми 2022 року|website=Лірум|date=2023-01-30|access-date=2023-11-21}}</ref>. === 2023 год === [[Файл:Vioria with cat ears.jpg|міні|vioria на канцэрце ў Львове ў лютым 2024 года]] 14 студзеня на канцэрце ў Кіеве <ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://concert.ua/uk/event/vioria|title=vioria|website=concert.ua|date=14 січня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512134758/https://concert.ua/uk/event/vioria|archive-date=12 травня 2023|access-date=21 листопада 2023}}</ref> ў Арт-клубе «Теплий Ламповий», vioria ўпершыню прэзентавала новую песню «тату», а таксама разам выканала ўкраінскую версію хіта «я твій наркотик». з украінскім выканаўцам райчу, песня «Сидативи» сумесна з выканаўцай СТРУКТУРА ЩАСТЯ (Ліза Углач), і іншыя песні, якія былі прэзентаваныя спявачкай раней<ref>{{Cite web|url=https://ibb.co/RvVBr8P|title=Фото користувача @zoia.iz в інстаграмі з списком пісень, які були виконані на концерті у Києві 14.01.2023}}</ref>. Апоўначы 7 лютага 2023 года яна выпусціла фіт «тату» разам са спявачкай Один День Потому<ref>{{Cite web|url=https://t.me/violettavviola/2927|title=Telegram: Contact @violettavviola|website=web.archive.org|date=2023-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230207000735/https://t.me/violettavviola/2927|archive-date=2023-02-07|access-date=2023-08-30|url-status=bot: unknown}}</ref>, а 28 красавіка Віялета выпусціла сінгл «тяночка»<ref>{{Cite web|url=https://slukh.media/new-music/vioria-teen-pop/|title=Послухайте новий трек Vioria — «Тяночка». Це тін-поп здорової людини|author=Чухліб|first=Макс|website=СЛУХ — медіа про музику та все, що навколо неї|date=2023-05-01|access-date=2023-08-08|archive-date=15 верасня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240915164210/https://slukh.media/new-music/vioria-teen-pop/|url-status=dead}}</ref>. 26 мая спявачка выпусціла фіт з выканаўцам райчу пад назвай «школа любові», а ўжо ў чэрвені анансавала свой другі міні-альбом «уроки флірту»<ref>{{Cite web|url=https://t.me/violettavviola/3779|title=Telegram: Contact @violettavviola|website=web.archive.org|date=2023-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705185357/https://t.me/violettavviola/3779|archive-date=2023-07-05|access-date=2023-08-30|url-status=bot: unknown}}</ref>, рэліз якога адбыўся 30 чэрвеня<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://liroom.com.ua/news/track-by-track-vioria/|title=Пісня за піснею: vioria про новий альбом «Уроки флірту»|website=Лірум|date=2023-06-30|access-date=2023-08-08}}</ref>. У яго ўвайшла ўжо выпушчаная песня «школа любові», а таксама 5 новых трэкаў, а менавіта: «ляльковод», «в чому я винна?», «котик», «попелом» і «знову приїду»<ref>{{Cite web|lang=ua|url=http://www.nrcu.gov.ua/news.html?newsID=101840|title=Vioria видала мініальбом "Уроки флірту" {{!}} Новини {{!}} Промінь|website=www.nrcu.gov.ua|access-date=2023-08-08}}</ref>. У канцы ліпеня vioria адправілася ў тур па 22 гарадах Украіны разам з «Summer Anime&K-pop Fest»<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://vn.20minut.ua/Kult-podii/zirka-z-yaponiyi-i-yaskravi-kospleeri-festival-anime-i-k-pop-u-serpni--11867147.html|title=Зірка з Японії і яскраві косплеєри! Фестиваль аніме і K-pop у серпні здивує Вінницю - 20 хвилин|website=vn.20minut.ua|access-date=2023-08-30}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://nashreporter.com/uk/node/47003|title=У Кам’янському на фестивалі аніме та K-pop виступив японський музикант (фото, відео)|website=Наш Репортер|access-date=2023-08-30}}</ref>, дзе ў рамках фестывалю ў Львове выступіла перад аўдыторыяй у больш за 1500 чалавек<ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.instagram.com/p/CvnMWnXtXWB/|title=vioria concert in Lviv gathered more than 1500 listeners|website=perma.cc|archive-url=https://perma-archives.org/warc/20230830160819/https://www.instagram.com/p/CvnMWnXtXWB/|archive-date=2023-08-30|access-date=2023-08-30|url-status=bot: unknown}}</ref>. Таксама падчас тура спявачка выпусціла сінгл «на цьому все.»<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://rap.ua/vioria-na-tsomu-vse/|title=vioria «на цьому все.»|author=admin|website=rap.ua|date=2023-07-28|access-date=2023-08-08}}</ref>. Віялета пракаментавала нэтую песню так<ref>{{Cite web|language=ua|url=http://www.nrcu.gov.ua/news.html?newsID=102036|title=Vioria видала пісню про згаслі почуття {{!}} Новини {{!}} Промінь|website=www.nrcu.gov.ua|accessdate=2023-08-30}}</ref>:{{Пачатак цытаты}}«Я лічу, што на дадзены момант гэта мая самая дарослая песня з вельмі глыбокім тэкстам і сэнсам, таму што яна напісана на рэальных падзеях. Яна вельмі шчырая. Гэтая песня пра мае апошнія адносінах, і кожная фраза, кожнае слова спяваюцца там так, як гэта было ў рэальным жыцці».{{Канец цытаты}}У кастрычніку спявачка выпусціла песню «метелики»<ref>{{Cite web|url=https://www.village.com.ua/village/culture/music-culture/345079-pam-yatay-scho-viyna-10-naytsikavishih-ukrayinskih-pisen-zhovtnya|title=«Пам‘ятай, що війна»: 10 найцікавіших українських пісень жовтня|website=The Village Україна|date=2023-11-10|access-date=2023-11-21}}</ref>, а ў лістападзе ўпершыню выступіла за мяжой — у [[Варшава|Варшаўскай]] установе Bazar<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://naszwybir.pl/lystopad-2023/|title=Синьо-жовтий листопад. Українські події у Польщі. Оновлено|author=Kuzmenko|first=Oksana|website=Наш вибір — інформаційний портал для українців у Польщі|date=2023-10-31|access-date=2023-11-21}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://ampl.ink/MMjM1|title=vioria + The Curly + teeNsad|website=ampl.ink|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121132634/https://ampl.ink/MMjM1|archive-date=21 листопада 2023|access-date=2023-11-21}}</ref>. == Кіці-рок == Спявачка сцвярджае, што спявае ў жанры кіці-рок, які з’яўляецца паджанрам [[поп-рок]]у, назва якога паходзіць ад імя японскага персанажа Hello Kitty<ref>{{Cite web|lang=uk-UA|url=https://acc.cv.ua/news/chernivtsi/osnovopolozhnicya-kitti-roku-ukrayinska-spivachka-vistupit-u-chernivcyah-95657|title=Основоположниця кітті-року: українська співачка виступить у Чернівцях - МА АСС|website=acc.cv.ua|access-date=2023-11-21}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://grinchenko-inform.kubg.edu.ua/ukrainian-kitty-rock-the-phenomenon-of-the-young-artist/|title=Ukrainian kitty-rock: the phenomenon of the young artist|author=Vitaly|first=Signatulin|website=grinchenko-inform.kubg.edu.ua|date=2022-11-09|access-date=2023-11-21}}</ref>. Песні ў ім звычайна распавядаюць пра каханне і падлеткавых пачуццях<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://rap.ua/vioria-tyanochka/|title=vioria «тяночка»|author=admin|website=rap.ua|date=2023-04-28|access-date=2023-11-21}}</ref>. Так апісала сваю песню «хеллоу кітті» Віялета<ref name=":1" />:{{Пачатак цытаты}}«Яна пра бесклапотныя падлеткавыя пачуцці і пра маю любоў да хеллоу кіці вядома».{{Канец цытаты}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2024-08-28}} [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Украіны]] 8gfkta06oy8rbwnq5lhepvtxkhe505y 0 772167 5174279 5106658 2026-08-01T19:02:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174279 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Saur 1''' (першапачаткова ''Zimbru 2006'') — [[Бронетранспарцёр|бронетранспарцёр,]] распрацаваны румынскай кампаніяй ROMARM у 2006 годзе. Корпус выраблены з суцэльназварной [[Сталь|сталі]], што забяспечвае экіпажу абарону ад агню [[Стралковая зброя|стралковай зброі]] і аскепкаў снарадаў, пры гэтым найвышэйшая абарона забяспечваецца па лэбавай дузе. Машына мае супрацьмінную і балістычную абарону 1-га ўзроўню, але можа быць абсталявана дадатковым камплектам броні, што павышае ўзровень абароненасці да 2-га ўзроўню. Кампаноўка Saur адпавядае больш познім распрацоўкам з колавай формулай 8×8 у іншых краінах: месца кіроўцы размешчана спераду злева, а сілавы агрэгат справа, што палягчае прымяненне шасі для шырокага спектру баявых задач. Дэсантнае аддзяленне вылучаецца ў карму корпуса з размяшчэннем люка ў даху ў залежнасці ад пастаўленай задачы. Saur 1 здольны развіваць хуткасць больш за 100 км/г. == Спасылкі == * [http://www.janes.com/extracts/extract/jaa/jaa_a052.html Jane's armour and artillery] * [http://www.financiarul.com/articol_2700/ministerul-apararii-ignora-noul-transportor-8x8-romanesc.html MoND ignores the new Romanian APC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080603021903/http://www.financiarul.com/articol_2700/ministerul-apararii-ignora-noul-transportor-8x8-romanesc.html|date=2008-06-03}} * [http://www.cpisc.ro/infopat95a.htm CPISC]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090619093730/http://www.cpisc.ro/infopat95a.htm |date=19 чэрвеня 2009 }} * [http://www.cugetliber.ro/Arhiva/noiembrie2006/07/pag%2016.pdf Cuget Liber archive 07.11.2006]{{Dead link|date=December 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} {{Сучасныя колавыя БМП, БТР і БА}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Бронетранспарцёры]] 5cceh46k3f8mblk11t4ynm06sjjiofm 0 772171 5174312 5162515 2026-08-01T20:17:40Z 5174312 wikitext text/x-wiki {{Кампанія | назва = SYMBAL.BY | дэвіз = «Рэчы, якія варта мець беларусу» | заснавальнікі = [[Павел Мікалаевіч Белавус]], [[Мікіта Мікалаевіч Броўка]] | галіна = | прадукцыя = | чысты прыбытак = | матчына кампанія = | даччыныя кампаніі = | сайт = https://symbalby.com/ | заснавана = [[12 мая]] [[2014]] | лагатып = [[Выява:Symbalby_logo_backgr.png|250px]] }} '''SYMBAL.BY''' ({{Мова-be|сымбаль.бай}}) — беларуская [[кампанія]], заснаваная ў 2014 годзе. Займаецца папулярызацыяй і распаўсюдам рэчаў і з’яў, звязаных з [[Культура Беларусі|культурай]] і [[Гісторыя Беларусі|гісторыяй]] Беларусі<ref>{{Cite web|url=https://symbalby.com/about/|title=Крама беларускіх падарункаў і сувеніраў SYMBAL.BY {{!}} symbal.by|access-date=2024-08-27}}</ref>. Адна з самых папулярных крамаў, дзе можна купіць рэчы, звязаныя з беларускай сімволікай<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://kamunikat.org/u-symbal-by-zamawlyali-praduktsyyu-dzyarzhawnyya-prafsayuzy-i-brsm-belavus-pra-popyt-na-stsyagi|title=«У Symbal.by замаўлялі прадукцыю дзяржаўныя прафсаюзы і БРСМ», — Белавус пра попыт на сьцягі|website=Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка Kamunikat.org|access-date=2025-03-02|archive-date=2 сакавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250302124055/https://kamunikat.org/u-symbal-by-zamawlyali-praduktsyyu-dzyarzhawnyya-prafsayuzy-i-brsm-belavus-pra-popyt-na-stsyagi|url-status=dead}}</ref>. Прадае вопратку, аксесуары і сувеніры з нацыянальнай сімволікай, у тым ліку з гербам «Пагоня» і бел-чырвона-белым сцягам. == Гісторыя == Кампанію SYMBAL.BY заснаваў 12 траўня 2014 г. [[Павел Мікалаевіч Белавус|Павел Белавус]], удзельнік грамадскай арганізацыі «[[Арт Сядзіба]]». 5 кастрычніка 2014 у Мінску прайшоў першы «[[Дзень вышыванкі ў Беларусі|Дзень вышыванкі]]» — фестываль беларускай культуры. На ім SYMBAL.BY паказаў свае новыя [[Вышымайка|вышымайкі]], а таксама дзіцячыя саколкі з арнаментам<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/26620678.html|title=Чаму варта прыйсьці на «Дзень вышыванкі»?|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2014-10-04|access-date=2025-02-19}}</ref>. SYMBAL.BY — не толькі крама, але і актыўны ўдзельнік культурніцкага жыцця Беларусі, які ініцыяваў і падтрымліваў розныя акцыі і кампаніі, накіраваныя на папулярызацыю беларускай мовы, культуры і гісторыі. Крама супрацоўнічала з беларускімі музыкамі, распаўсюджваючы іх мерч і падтрымліваючы канцэрты, спрыяючы развіццю нацыянальнай музычнай сцэны. У сакавіку 2016 года сузаснавальнік кампаніі [[Мікіта Мікалаевіч Броўка|Мікіта Броўка]] адзначыў, што SYMBAL.BY прадаў ужо 15 тысяч [[Вышымайка|вышымаек]], а на сайце крамы пабывалі наведнікі са 135 краін свету, хоць ён мае толькі беларускамоўную версію<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/art-siadziba-sviatkuje-piacihodzdzie/27621975.html|title=15000 чалавек адзелі ў «вышымайкі». Арт Сядзіба правяла чарговы фэстываль у Менску|last=Аа|website=Радыё Свабода|date=2016-03-19|access-date=2025-03-01}}</ref>. Дзейнасць SYMBAL.BY неаднаразова сутыкалася з перашкодамі з боку ўладаў. У 2015 годзе міліцыя праводзіла праверкі на прадмет распаўсюджвання «забароненай сімволікі». У 2020 годзе ціск узмацніўся: былі канфіскаваны партыі цішотак з надпісам «ПСІХОЗ%»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.currenttime.tv/a/lukashenko-sasha-tri-procenta/30688502.html|title="Саша 3%". Лукашенко реагирует на мем о своем рейтинге и утверждает, что у него больше|website=Настоящее Время|date=2020-06-24|access-date=2025-02-20}}</ref> (адсылка да таго, як [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] апісваў [[Пандэмія COVID-19|пандэмію COVID-19]]), праводзіліся праверкі і канфіскацыі тавараў, тэхнікі і дакументаў. У чэрвені 2020 года крама засталася без электрычнасці, бо ў электрашчытавой знікла дэталь. Уладальнікі крамы спрабавалі аднавіць падачу энергіі з дапамогай прыватнага электрыка, а таксама праз звароты ў розныя камунальныя службы, але паўсюль атрымлівалі адмовы<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://novayagazeta.ee/articles/2020/06/25/v-belarusi-vlasti-vyzhili-magazin-c-memnymi-maikami-pro-lukashenko|title=В Беларуси власти выжили магазин c мемными майками про Лукашенко|website=Новая газета. Балтия|date=2067-08-26|access-date=2025-03-23}}</ref>. У кастрычніка 2020 года мінская мытня затрымала больш за 200 пасылак крамы Symbal.by са сцягамі, кнігамі і іншай прадукцыяй для замежных пакупнікоў. Звароты ў мытню вынікаў не далі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/minskaya-mytnya-zatrymala-bolsh-za-200-pasylak-kramy-symbalby|title=Мінская мытня затрымала больш за 200 пасылак крамы Symbal.by {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2021-01-06|access-date=2025-03-23}}</ref>. У выніку пастаяннага ціску і перашкод у дзейнасці, у тым ліку канфіскацыі тавараў на суму больш за 50 тысяч рублёў, SYMBAL.BY абвясціла аб закрыцці афлайн-крамы ў Мінску. Пасля гэтага туды выстраілася вялікая чарга на вуліцы<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/30690034.html|title=Трэці дзень каля крамы Symbal.by стаяць чэргі — нават пасьля затрыманьняў 23 чэрвеня. ФОТА|first=Уладзь|last=Грыдзін|website=Радыё Свабода|date=2020-06-25|access-date=2025-04-11}}</ref>. Людзей, якія ў ёй стаялі, затрымлівала міліцыя<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/%D0%BE%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%8C-%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8-%D1%87%D0%B5%D0%BC-%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8F%D0%BC-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8-%D0%BD%D0%B5-%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB-%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD-%D1%81%D1%83%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2/a-53955057|title=Чем властям Беларуси не угодил магазин сувениров Symbal.by – DW – 26.06.2020|website=dw.com|access-date=2025-04-11}}</ref>. Пасля закрыцця фізічнай крамы кампанія працягнула прадаваць тавары анлайн<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://reform.news/198107-v-magazin-symbal-by-prishel-objep|title=В помещение Symbal.by пришел ОБЭП|last=reform.news|website=REFORM.news (ранее REFORM.by)|date=2021-01-30|access-date=2025-03-02}}</ref>. У падтрымку крамы выказаліся тэлевядоўца Дзяніс Кур’ян; вядоўца перадачы «Удача ў прыдачу» на АНТ Дзмітры Кахно, якога пасля гэтага замянілі на іншага вядоўцу<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/amp/be/255028|website=nashaniva.com|access-date=2025-03-01}}</ref>; шоўмен Дзяніс Дудзінскі, пазней стала вядома, што яго адхілілі ад вядзення «Славянскага базару»;<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/dzyanis-dudzinski-yaki-padtrymau-symbalby-ne-budze-vesci-slavyanski-bazar|title=Дзяніс Дудзінскі, які падтрымаў Symbal.by, не будзе весці "Славянскі базар" {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2020-07-08|access-date=2025-03-01}}</ref> Антон Мартыненка; спартсменка [[Меліціна Дзмітрыеўна Станюта|Меліціна Станюта]]<ref>{{Cite web|url=https://by.tribuna.com/gymnastics/1086381638/|title=https://pictures.by.tribuna.com/image/5f8d688d-fd30-4761-bb17-2235ed67ba4d|first=Михаил|last=Тимофеев|website=by.tribuna.com|date=2020-06-24|access-date=2025-03-01}}</ref>, якой давялося пасля гэтага звольніца з тэлеканала АНТ, дзе яна працавала на 25% стаўкі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/melitina-stanyuta-sama-uvolilas-s-ont/|title=Мелитина Станюта сама уволилась с ОНТ|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2020-07-07|access-date=2025-03-01}}</ref>; а таксама актрыса Марта Голубева ды іншыя<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://reform.news/tag/symbal-by|title=Symbal.by|website=REFORM.news (ранее REFORM.by)|date=2022-08-09|access-date=2025-02-10}}</ref>. Крама ў Мінску канчаткова перастала працаваць 30 студзеня 2021 года. У гэты дзень у краму прыйшлі супрацоўнікі міліцыі, якія вынеслі з памяшкання ўсю тэхніку, дакументы і тавар. Сузаснавальніка і намесніка дырэктара SYMBAL.BY [[Мікіта Мікалаевіч Броўка|Мікіту Броўку]] і яшчэ трох супрацоўнікаў кампаніі асудзілі на адміністрацыйныя тэрміны<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://reform.news/199362-symbalby|title=Четыре сотрудника Symbal.by приговорены к административному аресту|last=reform.news|website=REFORM.news (ранее REFORM.by)|date=2021-02-04|access-date=2025-02-10}}</ref>. У ліпені 2022 года SYMBAL.BY адчыніў краму ў Батумі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/18859.html|title=Магазин национальной символики Symbal.by, закрывшийся в Беларуси в 2020-м, теперь работает в Батуми и обещает расширить географию|website=Зеркало|date=2022-07-29|access-date=2025-02-20}}</ref>. 17 жніўня 2022 года суд Партызанскага раёна Мінска прызнаў экстрэмісцкімі матэрыяламі анлайн-рэсурсы SYMBAL.BY<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/297983|title=Прызналі «экстрэмісцкімі» старонкі ў сацсетках symbal.by, грамадскай кампаніі «Годна» і нават святкавання 100-годдзя БНР|website=Наша Ніва|date=2022-08-24|access-date=2025-02-20}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://mininform.gov.by/news/all/produktsiya-telegram-kanalov-symbal-by-godna-kamanda-bnr-100-priznana-ekstremistskimi-materialami/|title=Продукция Telegram-каналов SYMBAL.BY, «Годна», «Каманда БНР-100» признана экстремистскими материалами|website=mininform.gov.by|access-date=2025-04-11|archive-date=10 красавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250410143449/http://mininform.gov.by/news/all/produktsiya-telegram-kanalov-symbal-by-godna-kamanda-bnr-100-priznana-ekstremistskimi-materialami/|url-status=dead}}</ref>. 11 траўня 2023 года заснавальніка SYMBAL.BY Паўла Белавуса асудзілі на 13 гадоў калоніі ўзмоцненага рэжыму<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/mstat-za-belorusskoe-sozdatela-symbalby-obvinaut-v-gosizmene/a-62923558|title="Мстят за белорусское". В чем обвиняют создателя Symbal.by – DW – 25.08.2022|website=dw.com|access-date=2025-04-11}}</ref>. Таксама Паўла аштрафавалі на 18 500 рублёў, а ягоныя аўтамабіль і мабільны тэлефон, як сродкі ўчынення злачынства, канфіскавалі ва ўласнасць дзяржавы. Яшчэ адзін аўтамабіль Белавуса, бытавую і кухонную тэхніку, ноўтбук пакінулі пад арыштам для выканання прысуду ў частцы спагнання штрафу. Паўла Белавуса прызналі вінаватым у «кіраўніцтве экстрэмісцкім фармаваннем» (ч. 1 арт. 361-1 Крымінальнага кодэксу), «здрадзе дзяржаве» (ч. 1 арт. 356 КК), «публічных закліках да захопу дзяржаўнай улады» (ч. 3 арт. 361 КК), а таксама ў «арганізацыі групавых дзеянняў, якія груба парушаюць грамадскі парадак» (ч. 1 арт. 342 КК)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32404768.html|title=Заснавальніку Symbal.by Белавусу прысудзілі 13 гадоў калёніі. Яго вінавацілі ў «распаўсюдзе ідэй беларускага нацыяналізму»|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2023-05-11|access-date=2025-02-10}}</ref>. Праз актыўную пазіцыю і шматлікія ініцыятывы SYMBAL.BY стала элементам сучаснага культурнага ландшафту Беларусі, спрыяе адраджэнню і папулярызацыі нацыянальнай ідэнтычнасці і працягваю сваю дзейнасць анлайн<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/30702774.html|title=У цэнтры Менску праходзіць афіцыйны Дзень вышыванкі. ВІДЭА|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2020-07-02|access-date=2025-02-27}}</ref>. == Дзейнасць == SYMBAL.BY займаецца продажам і распаўсюдам рэчаў з беларускай гістарычнай і народнай сімволікай, літаратуры, аўтарскіх твораў. У снежні 2015 года SYMBAL.BY, пляцоўка [[Арт Сядзіба|«Арт Сядзіба»]] і кампанія [[Будзьма беларусамі!|«Будзьма беларусамі!»]] прадставілі 10 бясплатных відэаўрокаў ад вядомага беларускага майстра і дудара Юрася Панкевіча<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/vuchymsya-hrac-na-byelaruskay-dudzye-uroki-maystra-yurasya-pankyevicha-khutka-w-syecivye.html|title=Будзьма беларусамі! » Вучымся граць на беларускай дудзе! Урокі майстра Юрася Панкевіча хутка ў сеціве (ВІДЭААНОНС)|website=budzma.org|access-date=2025-02-27}}</ref>. 8 сакавіка 2016 SYMBAL.BY выпусціў цукеркі ў абгортцы з «Вершніцай» — «жаночай» версіяй герба «Пагоня», якую прыдумаў паэт і музыка [[Алесь Плотка]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/cukierki-z-viersnicaj/27598166.html|title=Symbal.by выпусьціў цукеркі зь «Вершніцай», каб «ня быць зацятымі кансэрватарамі»|last=Аа|website=Радыё Свабода|date=2016-03-08|access-date=2025-02-19}}</ref>. У чэрвені 2016 года на сайце SYMBAL.BY з'явілася паслугу замовы канцэртаў беларускіх музыкаў. Анлайн можна было абраць фармат выступу&nbsp;— акустычны ці электрычны і ўбачыць кошт паслугі<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/zyavilasya-pasluha-pa-zamovye-kancertaw-byelaruskikh-muzykaw.html|title=Будзьма беларусамі! » Зьявілася паслуга па замове канцэртаў беларускіх музыкаў|website=budzma.org|access-date=2025-02-27}}</ref>. 15 чэрвеня 2016 SYMBAL.BY разам з «[[Арт Сядзіба|Арт Сядзібай]]» запусцілі акцыю «#БЧБмабіль». Першым яе ўдзельнікам раздавалі камплект з двух бел-чырвона-белых сцяжкоў, якія можна было замацоўваць на машыне<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/bcbmabili-miesiac-na-darohach/27860685.html|title=«БЧБмабілі» месяц на дарогах: «Інцыдэнты ствараюць прэцэдэнты»|last=Аа|website=Радыё Свабода|date=2016-07-15|access-date=2025-02-19}}</ref>. 18 сакавіка 2016 у мінскай кавярні Loft прайшоў «Дзень вышымайкі» — форум для бізнесоўцаў, якія хочуць падтрымліваць выпуск прадукцыі з нацыянальным каларытам, а таксама канцэрт беларускамоўных гуртоў. Гэта была імпрэза SYMBAL.BY і «Арт Сядзібы», прысвечаная дзяржаўнаму Году культуры і юбілею «Арт Сядзібы»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/dzien-vysymajki-na-5-hodzdzie-art-siadziby/27622038.html|title=«Дзень вышымайкі» на 5-годзьдзе «Арт-сядзібы»|website=Радыё Свабода|access-date=2025-02-19}}</ref>. У сакавіку 2017 года SYMBAL.BY і «Арт Сядзіба» запусцілі творчы конкурс «Сымбаль натхнення — Беларусь!». Ягоная мэта была пошук новых творцаў, ідэй і рашэнняў для стварэння цікавых і стылёвых рэчаў, якія будуць працаваць на папулярызацыю беларускай мовы, культуры, гісторыі, традыцый і адметнасцяў нашай краіны<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/startavaw-tvorchy-konkurs-symbal-natkhnyennya-byelarus.html|title=Будзьма беларусамі! » Стартаваў творчы конкурс «Сымбаль натхнення — Беларусь!»|website=budzma.org|access-date=2025-02-27}}</ref>. 5 снежня 2017 года SYMBAL.BY сумесна з творчым аб’яднаннем «Інакш» прадставілі відэаролік «Скарб», прысвечаны [[100-годдзе Беларускай Народнай Рэспублікі|100-годдзю абвяшчэння БНР]] і прызнанню бел-чырвона-белага сцяга і «Пагоні» дзяржаўнымі сімваламі Беларусі. У аснове сюжэту відэа — легенда з кнігі [[Вінцук Вячорка|Вінцука Вячоркі]] з ілюстрацыямі [[Пётр Мікалаевіч Драчоў|Пятра Драчова]] «Пра герб і сцяг»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/pra-hierb-i-sciah/25110983.html|title=«Пра герб і сьцяг» — кніга для дзяцей|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2013-09-19|access-date=2025-02-27}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/28896648.html|title=У новым відэароліку пра БНР экранізавалі легенду пра бел-чырвона-белы сьцяг|last=Ап|website=Радыё Свабода|date=2017-12-05|access-date=2025-02-19}}</ref>. У снежні 2017 года блогер [[Эдуард Аляксандравіч Пальчыс|Эдуард Пальчыс]] разам з пляцоўкай «Арт Сядзіба» і SYMBAL.BY абвясцілі пра пачатак нацыянальнай кампаніі святкавання 100-годдзя незалежнасці Беларускай Народнай Рэспублікі. Адзначэнне юбілею ініцыятары кампаніі бачылі як шматфарматнае святкаванне: ад інтэрнет-флэшмобаў да кірмашоў, фестываляў і вечарынаў<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/28903486.html|title=«90% хочуць на Дзень Волі сьвята, а ня боек». Стартавала кампанія да 100-годзьдзя БНР|first=Дзьмітры|last=Гурневіч|author-link=Дзмітрый Францавіч Гурневіч|website=Радыё Свабода|date=2017-12-07|access-date=2025-02-27}}</ref>. У траўні 2018 года да [[Дзень Перамогі|Дня Перамогі]] пачала бясплатную раздачу значкоў «Ніколі зноў» з лагатыпам, створаным украінскім дызайнерам Сяргеем Мішакіным, і надпісам па-беларуску<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/nikoli-znou/29214965.html|title=Да Дня Перамогі Symbal.by пачаў раздаваць значкі «Ніколі зноў»|last=Аа|website=Радыё Свабода|date=2018-05-08|access-date=2025-02-27}}</ref>. У жніўні 2018 года SYMBAL.BY у калабарацыі з піўным брэндам [[Аліварыя|«Аліварыя»]] выпусціла лімітаваную калекцыю унісекс-шортаў з рознымі надпісамі на беларускай мове. Яна была зроблена па матывах олдскульных фотаздымкаў бацькоў і брытанскіх рокераў<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/modnavelmi.html|title=Будзьма беларусамі! » Трусы, у якіх #файна: "Аліварыя" і Symbal.by паказалі модную калекцыю з нагоды А-Fest|website=budzma.org|access-date=2025-02-27}}</ref>. У калекцыі было 10 мадэляў, а калабарацыя стала магчымай дзякуючы A-Fest, які праходзіў у 2018 годзе ў духу «старой школы»<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/society/view/retroshorty-v-kotoryh-fajna-alivarija-i-symbalby-pokazali-modnuju-kollektsiju-k-predstojaschemu-a-fest-356883-2019/|title=Ретрошорты, в которых #файна: "Аливария" и Symbal.by показали модную коллекцию к предстоящему А-Fest|website=belta.by|date=2019-08-01|access-date=2025-03-01}}</ref>. 3 верасня 2018 года ў Мінску прайшла прэзентацыя новай хатняй і выязной формы, у якой нацыянальная зборная Беларусі па футболе мусіла праводзіць матчы розыгрышу [[Ліга нацый УЕФА|Лігі нацый УЕФА]], а таксама кваліфікацыі чэмпіянату Еўропы УЕФА 2020 года. Акрамя самой прэзентацыі пры падтрымцы крамы SYMBAL.BY і культурніцкай пляцоўкі «Арт Сядзiба» для заўзятараў падрыхтавала шэраг актыўнасцяў, уключаючы вулічны тэатр, шоу бубначоў, аквагрым, выступы музычных гасцей, а таксама розныя конкурсы<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/prezyentacyya-novay-hulnyavoy-formy-futbolnay-zbornay-byelarusi-3-vyerasnya.html|title=Будзьма беларусамі! » Прэзентацыя новай гульнявой формы футбольнай зборнай Беларусі – 3 верасня|website=budzma.org|access-date=2025-02-27}}</ref>. У студзені 2019 года SYMBAL.BY выпусціў сувенірныя гульнявыя карты «100 гадоў БНР». Аўтары ідэі — Павел Бераговіч і Дзмітрый Карабач, тэкст напісаў пісьменнік [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]], а навуковым кансультантам быў гісторык [[Уладзімір Віктаравіч Ляхоўскі|Уладзімір Ляхоўскі]]. У камплекце былі 72 карты, у тым ліку 18 з інфармацыяй пра дзеячаў Беларускай Народнай Рэспублікі. Прыкладалася і карта БНР<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/vyyshli-suvenirnyya-gulnyavyya-karty-100-gadou-bnr-fota|title=Выйшлі сувенірныя гульнявыя карты “100 гадоў БНР” (фота) {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2019-01-03|access-date=2025-02-27}}</ref>. У красавіку 2019 года SYMBAL.BY выпусціў мужчынскія і жаночыя цішоткі з выявай [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянона Пазняка]] і ягонай цытатай. Дызайн распрацаваў Макс Пякарскі. Гэты мерч быў прысвечаны 75-годдзю палітыка<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/symbal-zianon.html|title=Будзьма беларусамі! » Symbal.by выпускае цішоткі з Зянонам Пазняком! (фота)|website=budzma.org|access-date=2025-02-27}}</ref>. У траўні 2019 года SYMBAL.BY адчыніў першую кропку продажу новага беларускага марозіва «Белы полюс» з пялёсткамі валошак і насеннем ільну ў жытнёвым вафлевым кубачку<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/society/view/belorusy-izgotovili-pervoe-v-mire-vasilkovoe-morozhenoe-s-rozhjju-i-lnom-347094-2019/|title=Белорусы изготовили первое в мире васильковое мороженое с рожью и льном|website=belta.by|date=2019-05-13|access-date=2025-03-01}}</ref>. 23 жніўня 2019 SYMBAL.BY адсвяткавала сваё пяцігоддзе на пляцоўцы «Пясочніца». Там выступілі гурты [[BN|:B:N:]], [[Akute]], [[Naviband|NaviBand]] і [[Dzieciuki]].<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/30126753.html|title=Вышымайцы 5 гадоў. Вялікі фэстываль у «Пясочніцы». ФОТА|website=Радыё Свабода|date=2019-08-24|access-date=2025-02-19}}</ref> Імпрэза называлася «Symbal.by Fest» і была праведзена цалкам за ўласныя сродкі кампаніі, а ўваход для наведнікаў быў вольны<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.racyja.com/archivy/kultura/u-mensku-prajshou-symbal-by-fest/|title=У Менску прайшоў Symbal.by Fest|first=РАДЫЁ|last=РАЦЫЯ|website=БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ|date=2019-08-26|access-date=2025-03-01|last2=aliaksei}}</ref>. У верасні 2019 года ўпершыню ў Беларусі стварыў лінейку сувенірнай прадукцыі, прысвечанай помніку – Гедыміну ў Лідзе. У лінейцы былі торбы, цішоткі і значыкі. Дызайн быў распрацаваны з аўтарамі помнiку – скульптарамі [[Вольга Нячай (скульптар)|Вольгай Нячай]] і [[Сяргей Львовіч Аганаў|Сяргеем Аганавым]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.kp.ru/daily/27026.7/4089085/|title=У помнiка князю Гедымiну з’явiўся свой мерч|author=Елена Приходько|website=https://www.kp.ru/|date=6 сентября 2019 года}}</ref> . У лістападзе 2019 SYMBAL.BY запусціла ў сацыяльных сетках флэшмоб «Спяваем гімн разам». Арганізатары заклікалі беларусаў выкладаць у сацыяльныя сеткі відэа сваіх спеваў «[[Пагоня (гімн)|Пагоні]]» [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]]. Гэта можна было рабіць асобна або разам з сябрамі для папулярызацыі твора. Такія публікацыі трэба было суправаджаць хэштэгам #гімнбеларусі. Флэшмоб быў звязаны са з’яўленнем новага запісу песні «Пагоня» ў стылі нацыянальнага гімна — галасамі хору ва ўрачыстым суправаджэнні аркестра<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/30296605.html|title=У Беларусі запісалі «Пагоню» з аркестрам і хорам ды запусьцілі флэшмоб «Сьпяваем гімн разам». ВІДЭА|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2019-11-28|access-date=2025-02-19}}</ref>. У канцы 2019 года SYMBAL.BY пачаў прадаваць світшоты і цішоткі з прынтом Кастуся Каліноўскага аўтарства мастака [[Мікола Купава|Міколы Купавы]] і паўстанцкім паролем «Каго любіш?». Гэты мерч быў створаны адмыслова да перазахавання парэштак Каліноўскага ў Вільні. А таксама цішоткі з прынтом «Каліноўшчына», дзе рэвалюцыянер трымае пісталет у выцягнутай руцэ (аўтар Макс Пякарскі)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/30255972.html|title=Як у Беларусі робяць бізнэс на Каліноўскім|last=Тт|website=Радыё Свабода|date=2019-11-20|access-date=2025-02-27}}</ref>. 19 лютага 2020 года SYMBAL.BY да Дня роднай мовы прадставіў беларускамоўную версію песні з серыялу Netflix «The Witcher» ([[Вядзьмар (тэлесерыял, 2019)|«Вядзьмар»]]). Яе запісаў народны ансамбль [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэту]] [[Тутэйшая Шляхта|«Тутэйшая Шляхта»]], у іх выкананні песня атрымала назву «Ведзьмару дайце талер»<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/viedzmaru-daj%D1%81e-taler.html|title=Будзьма беларусамі! » З’явілася яшчэ адна версія хіту з серыяла «Вядзьмар» па-беларуску!|website=budzma.org|access-date=2025-02-27}}</ref>. Вясной і летам 2020-га SYMBAL.BY адшывала вялікія партыі ахоўных масак і перадавала іх беларускім медыкам для абароны ад [[COVID-19|каранавірусу]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/30614553.html|title=«ПераЖыве Беларусь». Якія крэатыўныя маскі прыдумалі і самі шыюць беларусы|last=Са|website=Радыё Свабода|date=2020-05-16|access-date=2025-02-27}}</ref>. Каманда SYMBAL.BY працягвае весці сацыяльныя сеткі і распаўсюджваць інфармацыю пра беларускую мову, гісторыю і культуру. Зараз крама SYMBAL.BY працуе праз сайт https://symbalby.com і дастаўляе сваю прадукцыю па ўсім свеце, акрамя Расіі<ref>{{Cite web|url=https://pl.symbalby.com/faq|title=Частыя пытанні — PL.SYMBAL.BY|website=pl.symbalby.com|access-date=2025-03-01}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/mikita-brouka-symbal-by-heta-sacyjalny-praekt/|title=Мікіта Броўка: SYMBAL.BY – гэта сацыяльны праект|website=Рацыя|date=2025-04-11|access-date=2025-04-11}}</ref>. == Скандалы == У сакавіку 2015 года SYMBAL.BY апынуўся ў цэнтры скандалу. Адзін з аўтараў эталоннага герба «Пагоня» [[Уладзімір Якаўлевіч Крукоўскі|Уладзімір Крукоўскі]] абвясціў, што збіраецца падаць у суд на людзей і ініцыятывы, датычныя да «жаночай версіі» «Пагоні» — «Вершніцы». Мастак такім чынам хацеў звярнуць увагу на праблему знявагі і дызайнерскіх сцёбаў, якіх нельга рабіць з нацыянальнай святыняй<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/autar-suchasnaga-varyyanta-pagoni-padae-u-sud-na-paeta-alesya-plotku|title=Аўтар сучаснага варыянта “Пагоні” падае ў суд за знявагу сімвала {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2015-03-17|access-date=2025-02-27}}</ref>. У спісе Уладзіміра Крукоўскага былі паэт [[Алесь Плотка]], гандляр кнігамі Алесь Мазанік, Аляксей Кульбіцкі і арт-студыя Pras, «Арт Сядзіба», крама SYMBAL.BY, беларуская служба [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|«Радыё „Свабода“»]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/pahonia-suprac-viersnicy-slova-za-ekspertami/26911837.html|title=«Пагоня» супраць «Вершніцы»: слова за экспэртамі|first=Іна|last=Студзінская|website=Радыё Свабода|date=2015-03-20|access-date=2025-02-27}}</ref>. У чэрвені 2017 года выйшла тэлевізійнае ток-шоў «Что происходит», якое ладзіць дзяржаўны тэлеканал СТВ для [[РТР-Беларусь]]. Тэмай перадачы была «мода на патрыятызм, вышыванкі і нацыянальныя сімвалы». Перад запісам здымачная група прыйшла ў краму SYMBAL.BY. У выніку сюжэт выйшаў з часткова замазанай карцінкай: «зацэнзуравалі» бел-чырвона-белыя сцяжкі, герб «Пагоня» і ўкраінскі дзяржаўны сцяг<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/28597748.html|title=Дырэктар Symbal.by схадзіў на дзяржаўнае ТВ. «Парэзалі» і «замазалі»|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2017-07-05|access-date=2025-02-27}}</ref>. У верасні 2018 года рэкламная агенцыя «МК Реклама» адмовілася размяшчаць лайтпостэры SYMBAL.BY з вершамі [[Уладзімір Някляеў|Уладзіміра Някляева.]] Аўтарства паэта на плакатах пазначана не было. 4 верасня агенцыя «па званку» зняла рэкламу з выявамі Уладзіміра Някляева і [[Юрый Уладзіміравіч Жыгамонт|Юрыя Жыгамонта]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/29486159.html|title=Скандал з рэклямай symbal.by: агенцыя адмовілася разьмяшчаць і непадпісаныя вершы Някляева|last=Ап|website=Радыё Свабода|date=2018-09-12|access-date=2025-02-27}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://thebtw.com/news/10959-v-minske-poyavilas-reklama-s-vladimirom-neklyaevym.html|title=В Минске появилась реклама с Владимиром Некляевым|website=thebtw.com|access-date=2025-03-01}}</ref>. Таксама на вуліцах Мінска не з'явіліся іншыя падрыхтаваныя банеры — з музыкам [[Лявон Вольскі|Лявонам Вольскім]] і спартоўкай [[Меліціна Дзмітрыеўна Станюта|Меліцінай Станютай]]. Кіраўніцтва SYMBAL.BY і журналісты спрабавалі высветліць, хто стаіць за гэтым рашэннем, але гэта выніку не дало<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/29473805.html|title=«Пасылаюць па зачараваным коле». Хто загадаў прыбраць рэкляму зь Някляевым у цэнтры Менску?|first=Алег|last=Грузьдзіловіч|website=Радыё Свабода|date=2018-09-05|access-date=2025-03-23}}</ref>. У студзені 2019 года стала вядома, што «Арт Сядзіба» і SYMBAL.BY прыпынілі супрацу з Беларускай федэрацыяй футболу. Прычынай стала тое, што на матчы не пускаюць заўзятараў з бел-чырвона-белымі сцягамі. «Арт Сядзіба» і SYMBAL.BY былі партнёрамі АБФФ у распрацоўцы і прэзентацыі новай формы нацыянальнай зборнай па футболе, якую паказалі ў верасні 2018 году<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/29699921.html|title=«Арт Сядзіба» і Symbal.by спынілі супрацу зь Беларускай фэдэрацыяй футболу празь бел-чырвона-белыя сьцягі|last=Км|website=Радыё Свабода|date=2019-02-25|access-date=2025-02-27}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://symbalby.com Афіцыйны сайт] * {{Facebook|symbalby}} * {{Twitter|symbalby}} * {{Instagram|symbalby}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кампаніі Беларусі]] lknny60rclbebhith5k14erv3nebkqj 0 772231 5174281 5034000 2026-08-01T19:05:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174281 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Saur&nbsp;2''' — [[Румынія|румынскі]] [[Баявая машына пяхоты|бронетранспарцёр]] з колавай формулай 8×8, выраблены кампаніяй [[Аўтамеханіка Марэні|Automecanica Moreni]]<ref>[http://www.uamoreni.ro/portofoliu.html|wayback=20190518124939 Uzina Automecanica Moreni – PORTOFOLIU PRODUS]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Распрацаваны [[ROMARM]] у пачатку 2000-х як працяг развіцця [[Saur 1]]. Першы прататып прадстаўлены ў канцы 2008 года на зброевай выставе Expomil 2009<ref name="armyrecognition" />. Бранявік разлічаны на 11 чалавек: камандзіра, кіроўцы, наводчыка і дзевяці салдат у салоне. Канструкцыя заснавана на модульнай структуры, абранай для забеспячэння максімальнай гнуткасці для шматмэтавай работы. Saur&nbsp;2 можа выкарыстоўвацца ў якасці машыны для транспарціроўкі параненых, камандна-штабной машыны, браніраванай машыны тылавога забеспячэння, эвакуацыйнай машыны і нават у якасці носьбіта 120-мм мінамёта<ref name="army">[https://www.army-technology.com/projects/saur-2-8x8-armoured-personnel-carrier/ Beschreibung auf army-technology.com]</ref><ref name="armyrecognition">{{Cite web |url=https://www.armyrecognition.com/romania_romanian_army_wheeled_armoured_vehicle_uk/saur_2_multi-role_armoured_vehicle_personnel_carrier_romania_romanian_pictures_technical_data_uk.html |title=Beschreibung auf armyrecognition.com |access-date=28 жніўня 2024 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209121417/https://armyrecognition.com/romania_romanian_army_wheeled_armoured_vehicle_uk/saur_2_multi-role_armoured_vehicle_personnel_carrier_romania_romanian_pictures_technical_data_uk.html |url-status=dead }}</ref>. Корпус выраблены са зварной бранявой сталі. Месца кіроўцы размешчана ў пярэдняй левай частцы фюзеляжа, сілавая ўстаноўка — справа ад яго, камандзір сядзіць за вадзіцелем. Мае дызельны рухавік магутнасцю 326 к.с.<ref name="army" /> == Крыніцы == <references /> == Спасылкі == * [http://romarm.ro/en/product/vehicul-blindat-8x8-saur-2/ Апісанне на галоўнай старонцы ROMARM] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200803122148/http://romarm.ro/en/product/vehicul-blindat-8x8-saur-2/ |date=3 жніўня 2020 }} {{Сучасныя колавыя БМП, БТР і БА}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Бронетранспарцёры]] 9sh3zte3b58uf7tf3oebfusoyqg57wu 0 772403 5174136 5154736 2026-08-01T12:59:08Z Emilia Noah 155537 /* Альбомы */ Выйшаў новы альбом! 5174136 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Імя = Zeman | Арыгінал імя = Ягор Гаўрылаў | Альма-матар = | Жанр = [[рэп]] | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Прафесіі = [[рэп|рэпер]] | Калектывы = [[Чырвоным па Белым]], Император, Belaroots, ЄЎ | Краіна = [[Беларусь]] | Выява = Zeman rap mahiloŭ 2019.jpg }} '''Zeman''', сапраўднае імя '''Ягор Гаўрылаў''' (нар. [[30 ліпеня]] [[1988]], [[Мінск]])&nbsp;— беларускі рэп-выканаўца. == Біяграфія == Скончыў [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт]], спецыяльнасць&nbsp;— перакладчык-рэферэнт англійскай, італьянскай і польскай мовы. У 2002 годзе са сваім школьным сябрам Андрэем [[Realize]] стварыў гурт «Император». Пасля выхаду беларускамоўнай песні «Уздымайце запальніцы» на іх звярнуў ўвагу [[Krou]] з гурта «[[Чырвоным па Белым]]» і запрасіў паўдзельнічаць у запісе альбома «[[Крывавы Сакавік]]» у якасці удзельнікаў гурта<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.last.fm/ru/music/zeman/+wiki|title=Биография zeman|website=Last.fm|access-date=2024-08-31}}</ref>. У 2016 годзе стварыў гурт [[Belaroots]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=http://www.samoeradio.by/2017/04/i-i-belaroots.html|title="Узнімаюць беларускі андэграўнд дагары". Агляд прэзентацыi альбома хiп-хоп гурта BELAROOTS|author=Дар'я Рублеўская|website=Samoe Radio|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919152425/http://www.samoeradio.by/2017/04/i-i-belaroots.html|archive-date=2020-09-19}}</ref>. У 2017 годзе гурт выпусціў дэбютны альбом «Аднакарэнныя»<ref>{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/belaroots/28231487.html|title=Выйшаў альбом «Аднакарэнныя»: рэпэры Belaroots пераасэнсавалі песьню «Я нарадзіўся тут». Аўдыё|website=www.svaboda.org|access-date=2025-03-19}}</ref>. У 2021 разам з украінскім рэперам Масло (<u>[[:uk:Епіцентр_Унії|Епіцентр Унії]]</u>) стварыў гурт «ЄЎ»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://34mag.net/piarshak/post/kak-dela-v-muzyke-1/p/12|title=Новая музыка: Zakharik, Isna Trio, Nemiga, Денис «Грязь»|website=34mag.net|date=2021-12-03|access-date=2025-03-19}}</ref>. == Дыскаграфія == === Альбомы === * Чужеродное (Mixtape) (2007)<ref>{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2010/06/12/zeman-chuzherodnoe-mixtape-2007/|title=Rap.by » Zeman — Чужеродное (Mixtape) (2007)|website=rap.by|access-date=2024-08-30}}</ref>. * Апельсин (2010)<ref>{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2011/02/07/zeman-apelsin-2010/|title=Rap.by » Zeman — Апельсин (2010)|website=rap.by|access-date=2024-08-30}}</ref>. * Бырло (2012)<ref name=":0">{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2012/05/01/zeman-byrlo-2012/|title=Rap.by » Zeman — Бырло (2012)|website=rap.by|access-date=2024-08-30}}</ref>. * Третья звезда (2012)<ref>{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2012/12/12/zeman-tretya-zvezda/|title=Rap.by » Zeman — Третья звезда|website=rap.by|access-date=2024-08-30}}</ref>. * Квадрат (2013)<ref>{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2013/07/30/zeman-kvadrat-2013/|title=Rap.by » Zeman — Квадрат (2013)|website=rap.by|access-date=2024-08-30}}</ref>. * [[Коска (альбом)|Коска]] (2014)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.experty.by/content/zeman-koska-dye|title=Zeman "Коска" (+аўдыё)|website=Experty.by|date=2014-12-28}}</ref>. * Радио Фьямметта (2015)<ref>{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2015/11/17/zeman-radio-fyametta/|title=Rap.by » Zeman — Радио Фьяметта|website=rap.by|access-date=2024-08-30}}</ref>. * Праздник великого поражения (2016)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://zemancello.bandcamp.com/album/-|title=Праздник великого поражения, by ...eman|website=...eman|access-date=2024-08-30}}</ref>. * Омерзительный и восьмёрка (2018)<ref>{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2018/08/03/zeman-omerzitelnyj-i-vosmerka/|title=Rap.by » Zeman — Омерзительный и восьмерка|website=rap.by|access-date=2024-08-30}}</ref>. * Манэки-нэко (2019)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://zemancello.bandcamp.com/album/--8|title=Манэки-нэко, by ...eman|website=...eman|access-date=2024-08-30}}</ref>. * [[Vandro​ŭ​ny cyrk majho hramadskaha žy​ć​cia]] (2023)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://zemancello.bandcamp.com/album/vandro-ny-cyrk-majho-hramadskaha-y-cia|title=Vandroŭny cyrk majho hramadskaha žyćcia, by ...eman|website=...eman|access-date=2024-08-30}}</ref>. * Kalektyŭny zachad (2026). === Сінглы === * Фрунзенская (2021)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.last.fm/ru/music/zeman/%D0%A4%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F|title=Фрунзенская — zeman|website=Last.fm|date=2024-03-02|access-date=2024-08-31}}</ref>. * Пушкінская (2022)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://open.spotify.com/track/2Z5is5MV550pty7mU2JVIa|title=Пушкінская|date=2022-06-22|access-date=2024-08-31}}</ref>. * Płanieta (2024)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://open.spotify.com/album/1GC6UvT3syThsrsTrdOcSw|title=Płanieta|date=2024-07-30|access-date=2024-08-31}}</ref>. === Кліпы === * Я люблю тебя, Хип-Хоп! (2013)<ref>{{Cite web|url=https://rap.by/media/video/2013/07/31/zeman-ya-lyublyu-tebya-xip-xop/|title=Rap.by » Zeman — Я люблю тебя, Хип-Хоп!|website=rap.by|access-date=2024-09-01}}</ref>. * Zeman, Слава Insane, Виля Климкин (Ребус Нелишних)&nbsp;— Бродяги (2015)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://europaplustv.by/contest/zeman-slava-insane-vilya-klimkin-rebus-nelishnih-brodyagi|title=Я голосую за Zeman, Слава Insane, Виля Климкин [Ребус Нелишних] - Бродяги|website=Europa Plus TV Belarus|date=2016-05-29|access-date=2024-09-01}}</ref>. * Belaroots - Гравітацыя (2020) === Удзел у іншых рэлізах === * Император&nbsp;— Это Рэп (2010)<ref>{{Cite web|url=https://www.hip-hop.ru/forum/imperator-eto-rap-2010-a-315834/|title=Император - "Это Рэп" (2010) - Hip-Hop.Ru|website=www.hip-hop.ru|access-date=2024-08-31}}</ref>. * [[PANaNieba]]&nbsp;— [[На балоце]] (2010). * [[Чырвоным па Белым]]&nbsp;— [[Крывавы Сакавік]] (2007). * [[Вожык (рэпер)|Вожык]]&nbsp;— [[У віры падзей]] (2011). * Складанка беларускамоўнай рэп-музыкі «[[Жалуды (альбом)|Жалуды]]» (2013). * каБэ БИТый саб&nbsp;— Ронин (2013)<ref>{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2013/11/12/kabe-bityj-sab-ronin/|title=Rap.by » каБэ БИТый саб — Ронин|website=rap.by|access-date=2024-08-31}}</ref>. * Maxie Flow&nbsp;— Божественная комедия (2017)<ref>{{Cite web|url=https://www.rap.ru/shortly/100452|title=Maxie Flow «Божественная комедия»: премьера ЕР {{!}} RAP.RU|website=www.rap.ru|access-date=2024-09-01|archive-date=1 верасня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240901105322/https://www.rap.ru/shortly/100452|url-status=dead}}</ref>. * Belaroots — Аднакарэнныя (2017) == Зноскі == {{Reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Рэперы Беларусі]] [[Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 30 ліпеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1988 годзе]] bia4fjxr32plyda4mt26ubsklkpilh0 0 774613 5174437 4853679 2026-08-02T07:13:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174437 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Купрыянаў}} {{Вучоны}} '''Ігар Львовіч Купрыя́наў'''{{sfn|БелЭн|1999}} (нар. {{ДН|26|6|1938}}) — [[вучоны]] ў галіне [[Парашковая металургія|парашковай металургіі]], [[доктар тэхнічных навук]] (1988). == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Віцебск]]у. У 1963 годзе скончыў [[Маскоўскі авіяцыйны тэхналагічны інстытут]]. У 1982—1996 гадах працаваў у [[ДНВА ПМ|Навукова-вытворчым аб’яднанні парашковай металургіі]]. З 1996 года — у Міжгаліновым інстытуце павышэння кваліфікацыі пры [[БНТУ|Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце]]. == Навуковая дзейнасць == Аўтар навуковых прац і [[вынаходства]]ў па [[Тэхналогія|тэхналагічных]] асновах і распрацоўцы абсталявання для нанясення ахоўных газатэрмічных пакрыццяў з павышанай трываласцю счаплення. Сярод апублікаванага: * Современное состояние и перспективы развития технологий упрочнения и восстановления деталей и изделий в БССР, [Текст], обзорная информация, Белорусский научно-исследовательский институт научно-технической информации и технико-экономических исследований Госплана БССР Минск : БелНИИНТИ , 1987 .- 40, [3] с. ил., табл.; * Газотермические покрытия с повышенной прочностью сцепления / И. Л. Куприянов, М. А. Геллер. — Минск : [[Беларуская навука (выдавецтва)|Навука і тэхніка]], 1990. — 175,[1] с. : ил.; 21 см; ISBN 5-343-00823-2 (В пер.); * Электротермическая технология нанесения защитных покрытий / [[Віктар Сяргеевіч Івашка|В. С. Ивашко]], И. Л. Куприянов, А. И. Шевцов. — Мн.: Навука і тэхніка, 1996. — 375 с., ил., табл. — ISBN 5-343-01583-2. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|9|Купрыя́наў Ігар Львовіч||38}} == Спасылкі == * [http://rntbcat.org.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-SEK-197541&strq=l_siz=20 Куприянов, Игорь Львович (доктор технических наук, металлургия; род. 1938)]{{ref-ru}} // Электронны каталог [[РНТБ]] * [https://patentdb.ru/author/1395057 Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента]{{ref-ru}} * [https://by.patents.su/patents/kupriyanov-igor-lvovich Куприянов Игорь Львович // База патентов Беларуси]{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Купрыянаў Ігар Львовіч}} [[Катэгорыя:Вучоныя СССР]] [[Катэгорыя:Вучоныя Беларусі]] [[Катэгорыя:Металургі]] [[Катэгорыя:Парашковая металургія]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі СССР]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі]] e3mfxlppnk5bbhts9wzzt428s73s6zr 0 776218 5174297 5090708 2026-08-01T19:38:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174297 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = S°unduk | Краіна = Беларусь | Іншыя праекты ўдзельнікаў = [[Дзецідзяцей]] | Сайт = https://sounduk.by/ | Склад = [[Ганна Хітрык]] (вакал)<br /> Юля Глушыцкая (віяланчэль)<br /> Андрэй Сапоненка (ударныя)<br /> Паша Чымбаевіч (бас-гітара)<br /> Ягор Дзыгун (гітара) | Шырыня_фота = 200px | Гады = 2010—цяпер }} '''«S°unduk»''' — беларускі музычны гурт на чале з [[Ганна Сяргееўна Хітрык|Ганнай Хітрык]]. Першы канцэрт адбыўся 2 кастрычніка 2010 года<ref>2 октября в Доме культуры ветеранов прошел первый концерт группы S°unduk</ref>. == Дыскаграфія == === Альбомы === * Том первый (2011) * Сказки из сундука (2012) * Том второй (2012) * [[Наше время|Наше время (Том третий)]] (2013) * Сом (2016) == Кліпы == * Пляшущий конь (2011)[https://www.youtube.com/watch?v=w1ZjSijrreI] * Мир (2013)[https://www.youtube.com/watch?v=RmDnifxb6w8] * Сом (2015)[https://www.youtube.com/watch?v=6y2aPtfmdyA] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://sounduk.by/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241008045723/https://sounduk.by/ |date=8 кастрычніка 2024 }} [[Катэгорыя:Поп-рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2010 годзе]] n5twwop6i8djm8d1zbr0yno0mwzwy66 0 782834 5174371 5112374 2026-08-02T00:31:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174371 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = Ziferblat | Склад = * Данііл Ляшчынскі * Валянцін Ляшчынскі * Фёдар Хадакоў | Былыя_ўдзельнікі = * Яўген Шаўчэнка * Валянцін Алейнік * Віктар Нікаленка | Лэйбл = geisha ninja samurai | Мовы = [[украінская]], [[англійская]] | Горад = [[Кіеў]] | Краіна = Украіна | Гады = 2015 — цяпер | Жанр = альтэрнатыўны рок }} '''Ziferblat''' ([[Беларуская мова|бел]]. Цыферблат) — украінскі музычны гурт, які складаецца з трох удзельнікаў: Данііла Ляшчынскага (саліст), Валянціна Ляшчынскага (гітарыст) і Фёдара Хадакова (барабаншчык)<ref>{{Cite web|lang=|url=https://skyrock.site/group/ciferblat/|title=Українский Рок Гурт Циферблат|website=SkyRock|access-date=2023-08-06}}</ref>. Гурт прадставіць [[Украіна на конкурсе песні Еўрабачанне|Украіну]] на конкурсе песні «Еўрабачанне-2025» з песняй «Bird of Pray» ([[Беларуская мова|бел]]. «Птах малітвы») у [[Базель|Базелі, Швейцарыя.]]<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://delo.ua/news/ukrayinu-na-jevrobacenni-predstavit-gurt-ziferblat-441488/|title=Україну на "Євробаченні-2025" представить гурт Ziferblat (ВІДЕО) — Delo.ua|website=delo.ua|date=2025-02-08|access-date=2025-02-08}}</ref>. == Гісторыя == Першы [[міні-альбом]] «Кіносеанс» ([[Беларуская мова|бел]]. «Кінасеанс») выйшаў у снежні 2017 года. У 2019 годзе гурт выпусціў [[сінгл]] «Вночі» ([[Беларуская мова|бел]]. «Уначы»). У тым жа годзе «Цыферблат» прыняў удзел у тэлевізійным конкурсе «Х-фактар», дзе выканалі вышейзгаданы [[сінгл]]. У 2022 годзе «Цыферблат» прадставіў кліп на песню «Земля» ([[Беларуская мова|бел]]. «Зямля»), які быў добра успрыняты публікай. У кастрычніку таго ж года стала вядома, што гурт увайшоў у лонг-ліст Нацыянальнага адбору на конкурс песні «Еўрабачанне-2023», але не трапіў у шорт-ліст. У лістападзе выйшаў сінгл «Для чого ты прийшла» ([[Беларуская мова|бел]]. «Навошта ты прыйшла») — другі з будучага альбома «Перетворення» ([[Беларуская мова|бел]]. «Пераўтварэнне»). У лютым 2023 года выйшаў фінальны, трэці сінгл з альбома— «Диско-Фанко Терапія» ([[Беларуская мова|бел]]. «Дыска-Фанка Тэрапія»). Сам альбом выйшаў 7 красавіка 2023 года і быў прэзентаваны на сольным канцэрце 22 красавіка. Альбом змяшчае 13 песень, напісаных пераважна ў перыяд з 2019 па 2020 год. Па словах артыстаў, канцэпцыя альбома заключаецца ў тым, што ён паказвае іх развіццё ад падлеткавага ўзросту да сталасці<ref>{{Cite web|url=https://suspilne.media/387362-daniil-lesinskij-gurt-ciferblat-htos-kaze-so-mi-neocikuvani-ale-z-u-tomu-i-sut/|title=Даніїл Лещинський, "Циферблат": про "Диско-фанко терапію" та гурт 5 Vymir|author=Івась|first=Ксенія|date=16 лютого 2023|publisher=[[Національна суспільна телерадіокомпанія України|Суспільне]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326215724/https://suspilne.media/387362-daniil-lesinskij-gurt-ciferblat-htos-kaze-so-mi-neocikuvani-ale-z-u-tomu-i-sut/|archive-date=2023-03-26|access-date=15 жовтня 2023|last2=Попова|first2=Каріна}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.the-village.com.ua/village/culture/culture-interview/338175-ukrayinskiy-gurt-tsiferblat-vipustiv-debyutniy-albom-peretvorennya-zapituemo-scho-voni-peretvoryuyut|title=Київський гурт «Циферблат» – про альбом «Перетворення» та «неоромантизм» із Оболоні|author=Серж Хуцану|website=The Village Україна|date=2023-04-19|access-date=2023-08-06}}</ref>:{{Cquote|''Адзінае пераўтварэнне адбываецца на стыку падлеткавага ўзросту і сталення. Пра гэта і наш альбом. Пра станаўленне.''}}У верасні таго ж года «Цыферблат» стаў пераможцам прэміі «Muzvar Awards» у намінацыі «Лепшыя новыя імёны альтэрнатыўнай музыкі». У 2024 годзе гурт выйшаў у фінал Нацыянальнага адбору на Еўрабачанне 2024 з песняй «Place I Call Home»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://corp.suspilne.media/newsdetails/9190|title=Суспільне провело жеребкування та презентувало пісні фіналістів Нацвідбору на Євробачення-2024|author=suspilne|website=corp.suspilne.media|access-date=2024-01-11}}</ref>. У агульным заліку «Цыферблат» заняў 2 месца, атрымаўшы 11 балаў ад журы і 8 балаў ад гледачоў. У сакавіку 2024 года гурт правёў два канцэрты ў Кіеве ў клубе Atlas, білеты на якія былі цалкам распраданы<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/ziferblat_band/p/C2sRkEtNDBm/?img_index=1|title=Оновлення сторінки Instagram гурту|access-date=2025-01-12}}</ref>. Пасля гэтага гурт правёў свой першы тур па Украіне, які складаўся з 11 канцэртаў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://corp.suspilne.media/newsdetails/9190|title=Гурт «Циферблат» анонсував свій перший всеукраїнський тур|website=open.ua|access-date=2025-01-12}}</ref>. У снежні таго ж года гурт выпусціў сумесную песню з Tember Blanche пад назвай «Дотепер і Назавжди» ([[Беларуская мова|бел]]. «Цяпер і Назаўжды»). Гурт мае назву для сваіх слухачоў: яны называюць сябе «зефіркамі». Назва была выбрана сумесна слухачамі і удзельнікамі гурта і паходзіць ад слова «Ziferblat»<ref>{{Cite web|url=https://t.me/ziferblatinfo/207|title=Сторінка офіційного фан-клубу гурту|access-date=2025-01-12}}</ref>. == Бачанне сваёй творчасці == Нягледзячы на тое, што многія слухачы і журналісты адносяць гурт да шэрагу жанраў: ад [[Прагрэсіўны рок|прог-року]] да [[Поп-музыка|поп-музыкі]], самі удзельнікі гурту не звязваюць сябе з нейкім пэўным жанрам і не жадаюць працаваць толькі ў адным музычным кірунку<ref>{{Cite web|url=https://slukh.media/texts/interview/tsyferblat-interview/|title=«Циферблат» — спасіння української інтелігентної рок-музики. Велике інтерв’ю|website=Слух|date=2023-04-21|access-date=2025-01-12|archive-date=21 студзеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121061401/https://slukh.media/texts/interview/tsyferblat-interview/|url-status=dead}}</ref>. «Цыферблат» надае вялікую ўвагу візуальнаму складальніку сваёй творчасці і старанна працуе над кліпамі, вобразамі і вокладкамі альбомаў. У сваіх песнях гурт часта звяртаецца да твораў сусветнай літаратуры, спалучаючы асабістыя гісторыі з прачытанымі. Такім чынам, песня «Твоє Ім’я» ([[Беларуская мова|бел]]. Тваё імя) натхнёная гераіняй Рэмедыёс з «[[Сто гадоў адзіноты]]» [[Габрыэль Гарсія Маркес|Габрыэля Гарсія Маркеса]]<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://liroom.com.ua/articles/track_by_track/ziferblat-peretvorennya/|title=Пісня за піснею: Ziferblat про дебютний лонгплей «Перетворення»|website=Лірум|date=2023-04-12|access-date=2024-01-11}}</ref>. Нягледзячы на гэта, каментуючы свой дэбютны альбом, хлопцы адзначылі<ref>{{Cite web|url=https://www.village.com.ua/village/culture/culture-interview/338175-ukrayinskiy-gurt-tsiferblat-vipustiv-debyutniy-albom-peretvorennya-zapituemo-scho-voni-peretvoryuyut|title=Київський гурт «Циферблат» – про альбом «Перетворення» та «неоромантизм» із Оболоні|website=The Village Україна|date=2023-04-19|access-date=2024-01-11}}</ref>:{{Cquote|''Нам не хочацца, каб нас успрымалі, як якіх-небудзь вялікіх канцэптуалістаў, інтэлектуалаў, які намагаюцца данесці нешта дужа важнае для падсвядомасці. Не. Я хачу, каб людзі слухалі гэтыя песні асобна. Гэта поп-музыка. Мы не зашораныя цынікі і ўсё такое. Мы хочам быць даступнымі для людей, якія проста любяць слухаць песні.''}} == Удзельнікі == {| class="wikitable" !Сапраўднае імя ! Дата нараджэння ! Становішча ў групе |- | Данііл Ляшчынскі | 15 листопада 1996 | Саліст |- | Валянцін Ляшчынскі | 15 листопада 1996 | [[Гітарыст]] |- | Фёдар Хадакоў | 28 лютого 1998 | Барабаншчык |} == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === {| class="wikitable plainrowheaders" !Год ! Альбом |- | align="center" | 2023 | align="center" | Перетворення |- | align="center" |2025 | align="center" |Of Us |} === EP === {| class="wikitable plainrowheaders" !Год ! Альбом |- | align="center" | 2017 | align="center" | Кіносеанс |} === Сінглы === {| class="wikitable plainrowheaders" !год ! Песня |- | 2019 год | «Вночі» |- | 2022 год | «Земля» |- | 2022 год | «Для чого ти прийшла» |- | 2023 год |«Диско-Фанко Терапія» |- | 2024 год |«Place I call home» |- | 2024 год |«Літаки» |- | 2024 год |«Друг „Дім Звукозапису“» |- | 2024 год |«Дотепер і назавжди» |- | 2025 год |«[[:uk:Bird of Pray|Bird of Pray]]» |- |2025 |«Будь здоров» |- |2025 |«Незрівнянний світ краси» |} == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable sortable" !Год ! Намінаваны ! Намінацыя ! Прэмія ! Вынік |- | rowspan="3" | 2022 | rowspan="3" | «Земля» (рэжысёр Сямён Мазгавы) | Лепшыя касцюмы | Prague Music Video Awards|| {{Перамога}} |- | Лепшае рок-музычнае відэа | Budapest Movie Awards|| {{Шорт-ліст|Ганаровая ўзнагарода}} |- | Лепшае рок-музычнае відэа | Best Music Video Awards|| {{Перамога}} |- | 2023 | Ziferblat | New Connect&nbsp;— Лепшыя новыя імёны ў альтэрнатыўнай музыцы | Muzvar Awards|| {{Перамога}} |- | rowspan="2" | 2024 | Ziferblat | Адкрыццё году | rowspan="2" | YUNA|| {{Намінацыя}} |- | «Перетворення» | Лепшы альбом || {{Намінацыя}} |- | 2025 | Ziferblat | Лепшы гурт | Золота зоря Лірум|| {{Намінацыя}} |} == Спасылкі == * {{Instagram|ziferblat_band}} == Крыніцы == {{Крыніцы}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Рок-гурты Украіны]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2015 годзе]] [[Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне]] h69j4disu449z34itsqf9nc67sk95ud 0 784030 5174501 5167758 2026-08-02T11:26:11Z M.L.Bot 261 арфаграфія, стыль, афармленне 5174501 wikitext text/x-wiki {{Славутасць | Статус = | Сайт = | Тып = Рабочы клуб | Беларуская назва = Клуб харчавікоў | Выява = Miensk, Felicyjanaŭskaja-Zboravaja. Менск, Фэліцыянаўская-Зборавая (1930).jpg | Подпіс выявы = Клуб харчавікоў ў [[Мінск]]у | Краіна = Беларусь | Назва месцазнаходжання = Горад | Месцазнаходжанне = Мінск | Архітэктурны стыль = [[Канструктывізм (мастацтва)|канструктывізм]] | Аўтар праекта = [[Андрэй Бураў| А. Бураў]] | Заканчэнне будаўніцтва = [[1929]] }}'''Клуб харчавікоў''' — будынак грамадскага прызначэння, пабудаваны ў [[Менск]]у у [[Канструктывізм (мастацтва)|авангардна-канструктывісцкім]] стылі архітэктарам [[Андрэй Бураў|Андрэем Буравым]] у 1929 годзе. == Гісторыя == Будаўніцтва новага сацыялістычнага ладу ў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] патрабавала і новага падыходу да будаўніцтва камунальных і грамадскіх будынкаў. Да апошніх, сярод іншага, належылі рабочыя клубы ў гарадах, якія ствараліся ў 1925-1930-я гадах паводле прафсаюзнай праграмы. Такія будынкі былі пабудаваны ў [[Гомель|Гомелі]], [[Віцебск]]<nowiki/>у, [[Бабруйск]]у, [[Барысаў|Барысаве]], [[Добруш]]ы і іншых гарадах Беларусі. У сталіцы Рэспублікі Мінску з’явіліся рабочыя клубы металістаў, швейнікаў, харчавікоў, пабудаваныя ў папулярным у той час авангардным [[Канструктывізм (мастацтва)|канструктывісцкім]] стылі. Усе гэтыя будынкі не захаваліся<ref>{{Артыкул|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/14832/1/%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%201920-1930-%D1%85%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D1%85%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F.pdf|аўтар=Марозаў Я.В.|загаловак=Беларуская архітэктура 1920-1930-х гадоў: асноўныя мастацкія напрамкі|год=2006|мова=|выданне=Весцi Нациянальнай акадэмii навук Беларусi. Серыя гуманітарных навук|тып=часопіс|нумар=3|старонкі=79-85}}</ref>. Адным з прыкладаў такой архітэктуры быў мінскі Клуб харчавікоў (пазней вядомы як Клуб імя Сталіна), адкрыты ў 1929 годзе. == Архітэктура == [[Файл:Miensk, Zboravaja, Pieramoha. Менск, Зборавая, Перамога (1929).jpg|злева|міні|230x230пкс|Клуб харчавікоў 1930-я]] [[Файл:Мінск. Кінатэатр Перамога пасля рэканструкцыі і рэстаўрацыі (12).jpg|злева|міні|230x230пкс|Кінатэатр «Перамога» 2024]] Клуб быў упісаны ў існую гістарычную забудову: адным бокам ён выходзіў на Багадзельную вуліцу (цяпер [[Камсамольская вуліца (Мінск)|Камсамольская]]), другога ― на Праабражэнскую (цяпер [[Інтэрнацыянальная вуліца (Мінск)|Інтэрнацыянальная]]). Побач стаялі будынкі [[Касцёл Святога Войцеха і кляштар бенедыкцінак (Мінск)|Спаса-Праабражэнскага жаночага манастыра]] з пяціглавай [[Касцёл Святога Войцеха і кляштар бенедыкцінак (Мінск)|Саборнай царквой]]. Праваслаўны манастыр паўстаў у 1872 годзе замест ліквідаванага [[Касцёл Святога Войцеха і кляштар бенедыкцінак (Мінск)|кляштара бенедыктынак]] 1633 года<ref>{{Cite web|url=http://venividi.ru/node/9679|title=Костёл св. Войцеха и монастырь бенедектинок в Минске|publisher=Venividi|archive-url=https://web.archive.org/web/20121014150230/http://venividi.ru/node/9679|archive-date=2012-10-14|access-date=2013-10-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://minsk-old-new.com/minsk-2735-ru.htm|title=Спасо-Преображенский монастырь|publisher=Старый новый Минск|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016053720/http://minsk-old-new.com/minsk-2735-ru.htm|archive-date=2013-10-16|access-date=2013-10-15}}</ref>. Асноўную частку клуба займала глядзельная зала, па баках якой былі злучаныя з ёй унутранымі кутамі двухпавярховыя клубныя карпусы, ― утвараўся [[курданёр]], дзе стаяла скульптура Леніна працы [[Артур Аляксандравіч Грубэ|А. Грубэ]] і раслі кветкі. На сценах былі прарэзаны вузкія гарызантальныя аконныя праёмы. Галоўны ўваход у клуб уяўляў сабой нішу па ўсёй шырыні фасада, фасадная сцяна абапіралася на тонкія калоны-стойкі. Па перыметры аб’ёмаў бакавых крылаў меліся тонкія стойкі, якія выконвалі ролю агароджы даху і выразнага архітэктурнага элемента. Акрамя фасаднага ўваходу былі яшчэ два з тамбурамі з боку Камсамольскай вуліцы<ref>{{Cite web|url=https://ais.by/story/16163|title=Клуб пищевиков в Минске {{!}} Архитектура и строительство|website=ais.by|access-date=2025-03-06}}</ref>. У канцы 1930-х гадоў бакавыя карпусы былі надбудаваныя трэцім паверхам. Будынак па стылявым рашэнні стаіць у адным шэрагу знакавых беларускіх збудаванняў такіх як будынак Дзяржбанка (архітэктары [[Георгій Паўлавіч Гольц|Г. Гольц]] і [[Міхаіл Паўлавіч Паруснікаў|М. Паруснікаў]]), комплекс [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] (архітэктары [[Іван Кузьміч Запарожац|І. Запарожац]] і [[Георгій Лаўрэнцьевіч Лаўроў|Г. Лаўроў]]), [[Стары будынак Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі|Дзяржаўная бібліятэка імя У. і. Леніна]] (архітэктар Г. Лаўроў), [[Гідраметэаралагічная абсерваторыя (Мінск)|Мінская абсерваторыя]] (архітэктар [[Іван Іосіфавіч Валодзька|І. Валодзька]]), драматычны тэатр у Бабруйску (архітэктар [[Андрэй Андрэевіч Оль|А. Оль]])<ref>{{Артыкул|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/14901|аўтар=Морозов, Евгений Валерьевич|загаловак=Архитектурное наследие Беларуси 1920-1930-х годов. Проблемы атрибуции и сохранения|год=2007-05|мова=ru}}</ref>. == Дзейнасць == Акрамя сходаў харчавікоў, працы гурткоў (у 1939 годзе, напрыклад, іх было 9: драматычны, харавы, струнны, балетны і інш., займалася 137 чалавек), тут ладзіліся значныя ў маштабе Рэспублікі мерапрыемствы. Так, у красавіку 1931 года ў клубе прайшла першая ў БССР канферэнцыя прафсаюзаў. У 1932 годзе ― спаборніцтвы беларускіх і англійскіх баксёраў. У 1935 годзе-Усебеларуская выстава цацак са 150 тысячай экспанатаў. У клубе выступалі [[Леанід Восіпавіч Уцёсаў|Леанід Уцёсаў]], [[Клаўдзія Іванаўна Шульжэнка|Клаўдзія Шульжэнка]], аркестр [[Эдзі Рознер]]а і інш. Пры нямецкай акупацыі тут быў салдацкі клуб<ref>{{Cite web|url=http://minsk-old-new.com/minsk-2788.htm|title=Кинотеатр «Победа»|publisher=Минск старый и новый|archive-url=https://web.archive.org/web/20131214085748/http://minsk-old-new.com/minsk-2788.htm|archive-date=2013-12-14|access-date=2013-10-15}}</ref>. Будынак пацярпеў падчас авіяналёту пасля вызвалення Мінска — 25 чэрвеня 1944 года, наколькі моцна ― невядома. Ад Спаса-Праабражэнскай царквы, якая стаяла побач, засталася выгаралая скрынка. На месцы клуба, выкарыстаўшы яго сцены, падмурак і аб’ёмна-прасторавую структуру глядзельнай залы, па праекце архітэктара [[Іосіф Рыгоравіч Лангбард|І. Лангбарда]] пры удзеле [[Міхаіл Іванавіч Бакланаў|М. Бакланава]] быў пабудаваны [[Перамога (кінатэатр, Мінск)|кінатэатр «Перамога»]] (адкрыты ў 1950 годзе). У тлумачальнай запісцы 1948 года сказана: «рабочыя чарцяжы кінатэатра распрацаваны з улікам максімальнага выкарыстання сцен і перакрыццяў існай скрыні. … Глядзельная зала запраектавана ў габарытах існай залы і былой сцэны…»<ref>Техно-рабочий проект кинотеатра «Победа». Архитектурно-строительная часть. Пояснительная записка. № 9047 // ''Государственный архив технической документации. Фонд 105''. — Минск, 1948.</ref>. == Крыніцы == {{Reflist}} == Літаратура == * ''Воинов А. А.'' История архитектуры Белоруссии : Советский период. — Мн: Вышэйшая школа, 1975. — 216 с. * ''Морозов Е. В.'' Конструктивизм в архитектуре Советской Беларуси // Вестник Белорусской академии архитектуры. — Минск, 2005. — Вып. 1. — С. 47-50. * ''[[Юрый Жуцяеў|Юрий Жутяев]]'' [https://web.archive.org/web/20140326221442/http://ais.by/story/16163 Клуб пищевиков в Минске] // Архитектура и строительство № 3 (233), 2013. [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі канструктывізм]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска]] [[Катэгорыя:Славутасці Мінска]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1929 годзе]] fg1mj59qzh4ysdou4ogs3lxvy8smakz 0 784721 5174228 5016736 2026-08-01T16:09:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174228 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = | regnum = Жывёлы | image file = | image title = | image descr = | parent = Otostigmus | rang = Від | latin = Otostigmus scaber | author = | syn = | typus = | children name = | children = | range map = | range map caption = | range map width = | range legend = | iucnstatus = | wikispecies = Otostigmus scaber | commons = Category:Otostigmus scaber | iucn = | itis = | ncbi = | eol = }} '''Otostigmus scaber''' — від [[Губаногія|губаногіх]] сямейства {{bt-bellat|скалапендры|Scolopendridae}}<ref>{{Cite web|url=http://chilobase.biologia.unipd.it/searches/result_species/1076|title=Otostigmus scaber Porat, 1876|publisher=[[Science Direct]]|access-date=19 December 2016|archive-date=20 снежня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220192845/http://chilobase.biologia.unipd.it/searches/result_species/1076|url-status=dead}}</ref>. == Арэал == Распаўсюджаны ў шырокім дыяпазоне ад [[Рэюньён]]а да [[Аўстралія|аўстралійскіх]] [[Какосавыя астравы|Какосавых астравоў]] ў [[Індыйскі акіян|Індыйскім акіяне]], праз краіны [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай Азіі]] на [[Тайвань]]<ref>{{Cite web|url=http://taibif.tw/en/namecode/312771|title=Otostigmus scaber Porat, 1876 糙耳孔蜈蚣|publisher=Taiwan biodiversity|access-date=19 December 2016|archive-date=21 снежня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221021240/http://taibif.tw/en/namecode/312771|url-status=dead}}</ref>, [[В’етнам|В’етнам]] і [[Гаваі]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.genome.jp/virushostdb/1091549 Otostigmus scaber] * [https://www.flickr.com/photos/lier1987/4611000289 Otostigmus scaber photos] * [http://www.zobodat.at/pdf/ANNA_105B_0027-0033.pdf Notes on the type specimens of three species of Otostigmus described from Indo-China by Carl Attems] {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-03-15}} [[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1876 годзе]] [[Катэгорыя:Скалапендры]] [[Катэгорыя:Фаўна Азіі]] [[Катэгорыя:Фаўна Аўстраліі]] jdp8y2w96yhv3yz4tiyo0oy0vs9jixo 0 787421 5174296 5005697 2026-08-01T19:36:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174296 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом}} '''«Soram»''' — дэбютны [[міні-альбом]] [[Беларусь|беларускага]] гурта «[[luty sakavik]]», які выйшаў 29 красавіка 2019 годa<ref>{{cite web | url = https://old.tuzinfm.by/albums/4427/luty-sakavik-nieprychavany-soram.html | title = luty sakavik. Непрыхаваны «Soram» | publisher = old.tuzinfm.by | accessdate = 2025-05-03 | archive-date = 3 мая 2025 | archive-url = https://web.archive.org/web/20250503084451/https://old.tuzinfm.by/albums/4427/luty-sakavik-nieprychavany-soram.html | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://34mag.net/piarshak/news/luty-sakavik-soram | title =luty sakavik «Soram» – новы праект ветэранаў менскай сцэны |publisher =34mag.net| accessdate = 2025-05-03}}</ref>. Рэліз адбыўся на [[Лэйбл гуказапісу|лэйбле]] «Paliklinika», заснаваным музыкам гурта «luty sakavik» Эрыкам Арловым-Шымкусам, і стаў першым альбомам лэйбла<ref>{{cite web| url = https://34mag.net/piarshak/news/luty-sakavik-soram | title =luty sakavik «Soram» – новы праект ветэранаў менскай сцэны |publisher =34mag.net| accessdate = 2025-05-03}}</ref>. == Спіс песень == {{tracklist | collapsed = | headline = | extra_column = | total_length = | all_writing = | all_lyrics = | all_music = | writing_credits = | lyrics_credits = | music_credits = | title1 = Vostraja | note1 = | writer1 = | lyrics1 = | music1 = | extra1 = | length1 = 3:22 | title2 = Na padłozie | note2 = | writer2 = | lyrics2 = | music2 = | extra2 = | length2 = 3:45 | title3 = Bomba na Drezden | note3 = | writer3 = | lyrics3 = | music3 = | extra3 = | length3 = 3:58 | title4 = Inkvizycyja | note4 = | writer4 = | lyrics4 = | music4 = | extra4 = | length4 = 3:18 }} == Удзельнікі запісу == * [[Уладзімір Лянкевіч|Уладзь Лянкевіч]] — [[вакал]], бас * Эрык Арлоў-Шымкус — вакал, [[сінтэзатар]]ы, драм-машына * Алег Даманчук — звядзенне і майстарынг<ref>{{cite web| url = https://lutysakavik.bandcamp.com/album/soram| title =soram by luty sakavik|publisher =bandcamp.com| accessdate = 2025-05-03}}</ref> == Ацэнкі == Музыкі вызначаюць свой стыль як працяг беларускай пост-панк-хвалі: «Чатыры трэкі без абрыдлых электрагітар — толькі біт, бас і сінтэзатары. Сінці-поп, пост-панк і танцавальная электроніка ў сучасным прачытанні»<ref>{{cite web| url = https://euroradio.fm/yaki-trek-peramozhcy-basovishcha-2019-luty-sakavik-prezentavali-na-euraradyyo | title =Які трэк пераможцы «Басовішча 2019» luty sakavik прэзентавалі на Еўрарадыё? |publisher =euroradio.fm| accessdate = 2025-05-06}}</ref>. Дуэт luty sakavik з міні-альбомам «Soram» стаў адным з пераможцаў у конкурсе маладых выканаўцаў на «Басовішчы 2019»<ref>{{cite web| url = https://euroradio.fm/yaki-trek-peramozhcy-basovishcha-2019-luty-sakavik-prezentavali-na-euraradyyo | title =Які трэк пераможцы «Басовішча 2019» luty sakavik прэзентавалі на Еўрарадыё? |publisher =euroradio.fm| accessdate = 2025-05-06}}</ref>. Альбом быў адзначаны міжнародным музычным парталам «beehype» і ўвайшоў у ліст рэакамендаваных для праслухоўвання ў 2019 годзе<ref>{{cite web| url = https://beehy.pe/best-albums-of-2019-part-1 | title =BEST ALBUMS OF 2019 – Part 1 |publisher =beehy.pe| accessdate = 2025-05-06}}</ref>. Найбольшую папулярнасць набыў трэк «Vostraja», які па дадзеных стрымінгавага сервіса «[[Spotify]]», праслухоўвалі больш за 187,000 разоў<ref>{{cite web| url = https://open.spotify.com/track/15lkI7pb3STguws1GWAxWe | title =«Vostraja»|publisher =Spotify| accessdate = 2025-05-06}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} * [https://lutysakavik.bandcamp.com/album/soram «Soram» на Bandcamp] * [https://https://soundcloud.com/paliklinika/sets/soram «Soram» на Soundcloud] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200625000000/https://https//udn.com/news/story/121424/4659358 |date=25 чэрвеня 2020 }} * [https://open.spotify.com/album/3b5IshO2K1kjepBM3rSmjp «Soram» на Spotify] * [https://www.youtube.com/playlist?list=OLAK5uy_mhKoabc25JJYHbafFA2NiFcDBrpOX2C7Y «Soram» на канале «luty sakavik»] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Музычныя альбомы Беларусі]] [[Катэгорыя:Альбомы 2019 года]] nedl29ywjaum9rqgcth1aa6xzopf7qm 0 789910 5174405 5013475 2026-08-02T05:04:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174405 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Чарнецкі}} {{Вучоны}} '''Іван Сямёнавіч Чарнецкі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі філосаф, дырэктар [[Віцебскі педагагічны інстытут|Віцебскага педагагічнага інстытута]] (1930—1936). == Біяграфія == Нарадзіўся 22 снежня 1904 года ў весцы [[Дудзічы (Пухавіцкі раён)|Дудзічы]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] ў сялянскай сям’і. Атрымаў вышэйшую адукацыю. У 1930—1936 гадах працаваў дырэктарам Віцебскага педагагічнага інстытута. Арыштаваны ў 1937 годзе. Асуджаны 9 снежня 1937 года за антысавецкую дзейнасць паводле артыкула 72 КК БССР да [[вышэйшая мера пакарання|вышэйшай меры пакарання]]. Рэабілітаваны 3 красавіка 1970 года Віцебскім абласным судом. == Спасылкі == * [https://rep.vsu.by/bitstream/123456789/8912/5/3-9.pdf Да 85-годдзя ВДУ імя П. М. Машэрава] * [https://by.openlist.wiki/%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%86%D0%BA%D1%96_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8F%D0%BC%D1%91%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1904) Чарнецкі Іван Сямёнавіч (1904)] * [http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.dic_tst_first?tu=e&l_siz=20&qstr=&name_view=va_all&a_001=BY-NLB-ar787629 Чарнецкі, Іван Сямёнавіч (філасофія ; 1904—1938)] * [https://lists.memo.ru/d35/f423.htm Чернецкий Иван Семенович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240328201916/https://lists.memo.ru/d35/f423.htm |date=28 сакавіка 2024 }} {{Рэктары ВДУ імя П. М. Машэрава}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чарнецкі Іван Сямёнавіч}} [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Рэктары Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава]] lfckgh2pmlh9n702lit11llcnfmi0we 0 790329 5174246 5017946 2026-08-01T17:12:47Z StachLysy 62453 вікіфікацыя 5174246 wikitext text/x-wiki {{Кінапрэмія | папярэдняя = [[Оскар (кінапрэмія, 1983)|55-я]] | наступная = [[Оскар (кінапрэмія, 1985)|57-я]] }} '''56-я цырымонія ўручэння прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»''' за заслугі ў вобласці кінематографа за [[1983 год у гісторыі кіно|1983]] год адбылася [[9 красавіка]] [[1984]] года ў «{{нп5|Dorothy Chandler Pavilion||en|Dorothy Chandler Pavilion}}» ([[Лос-Анджэлес]])<ref name="Oscar 1984" />. == Лаўрэаты і намінанты == {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" align="centre" width="100%" |- !width="200px"|Катэгорыі !colspan=2|Лаўрэаты і намінанты |- |rowspan=5 align="center"|'''[[Прэмія «Оскар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top" width="100px"| |style="background:#FAEB86"|«'''[[Мова пяшчоты]]'''» ('''[[Джэймс Л. Брукс]]''') |- |«[[Вялікае расчараванне]]» ([[Майкл Шамберг]]) |- |«[[Далікатная міласэрнасць]]» ([[Філіп Хобел]]) |- |«[[Касцюмер (фільм, 1983)|Касцюмер]]» ([[Пітэр Етс]]) |- |«[[Хлопцы што трэба (фільм)|Хлопцы што трэба]]» ([[Ірвін Уінклер]], [[Роберт Чартаф]]) |- |rowspan=5 align="center"|'''[[Прэмія «Оскар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top" width="100px"|[[Выява:Jameslbrooks.jpg|Джэймс Л. Брукс|100px]] |style="background:#EEDD82"|'''[[Джэймс Брукс|Джэймс Л. Брукс]]''' — «'''[[Мова пяшчоты]]'''» |- |[[Інгмар Бергман]] — «[[Фанні і Аляксандр]]» |- |[[Брус Берэсфард]] — «[[Далікатная міласэрнасць]]» |- |[[Пітэр Етс]] — «[[Касцюмер (фільм, 1983)|Касцюмер]]» |- |[[Майк Нікалс]] — «[[Сілквуд (фільм)|Сілквуд]]» |- |rowspan=5 align="center"|'''[[Прэмія «Оскар» за найлепшы міжнародны поўнаметражны фільм|Найлепшы фільм на замежнай мове]]''' |rowspan=5 align="center" valign="top" width="100px"|[[Выява:Fanny & Alexander logotype.png|Фанні і Аляксандр|100px]] |style="background:#EEDD82"|{{Сцяг|Швецыя}} «'''[[Фанні і Аляксандр]]'''» ('''[[Швецыя]]'''), рэж. '''[[Інгмар Бергман]]''' |- |{{Сцяг|Алжыр}} «{{нп5|Баль (фільм, 1983)|Баль|en|Le Bal (1983 film)}}» ([[Алжыр]]), рэж. {{нп5|Этарэ Скола||en|Ettore Scola}} |- |{{Сцяг|Венгрыя}} «{{нп5|Бунт Ёва||en|The Revolt of Job}}» ([[Венгрыя]]), рэж. {{нп5|Імрэ Дзьёндзьёшы||en|Imre Gyöngyössy}}, {{нп5|Барна Кабаі||en|Barna Kabay}} |- |{{Сцяг|Іспанія}} «{{нп5|Кармэн (фільм, 1983)|Кармэн|en|Carmen (1983 film)}}» ([[Іспанія]]), рэж. [[Карлас Саура]] |- |{{Сцяг|Францыя}} «{{нп5|Каханне з першага позірку (фільм, 1983)|Каханне з першага позірку|en|Entre Nous (film)}}» ([[Францыя]]), рэж. {{нп5|Дыяна Кюрыс||en|Diane Kurys}} |} == Крыніцы == {{Крыніцы|refs= <ref name="Oscar 1984">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1984|title=The 56th Academy Awards {{!}} 1984|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|language=en|access-date=2025-07-28|url-status=live}}</ref> }} == Спасылкі == * [https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1984 Спіс намінантаў на афіцыйным сайце] * [https://www.imdb.com/event/ev0000003/1984/1/ «Оскар»-1984 на сайце IMDb] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Кінапрэмія Оскар}} [[Катэгорыя:Цырымоніі ўзнагароджвання прэміі «Оскар»|1984]] [[Катэгорыя:Красавік 1984 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 9 красавіка]] [[Катэгорыя:1984 год у Каліфорніі]] [[Катэгорыя:Кінапрэміі 1984 года]] jihceunz82bjvujgxuvhyxgz07rucox 0 791297 5174152 5027166 2026-08-01T13:27:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174152 wikitext text/x-wiki {{Сінгл | Назва = Love Me Do | Вокладка = | Выканаўца = [[The Beatles]] | Альбом = [[Please Please Me]] | Бок Б = [[P.S. I Love You]] | Выпушчаны = [[5 кастрычніка]] [[1962]]<br>[[27 красавіка]] [[1964]] (ЗША) | Фармат = [[Грамкружэлка|7”]] | Запісаны = [[6 чэрвеня]], [[4 верасня|4]], [[11 верасня]] [[1962]], [[Abbey Road Studios|EMI Studios]], [[Лондан]] | Жанр = [[поп-рок]] | Працягласць = 2:22 | Лэйбл = [[Parlophone]] {{small|R4949}}<br>[[Capitol Records|Capitol]] Canada {{small|72076}}<br>Tollie {{small|9008}} | Прадзюсар = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] | Папярэдні = | Год = 1962 | Наступны = | Яшчэ = {{Дадатковая храналогія | Выканаўца = сінглаў «[[The Beatles]]» | Тып = сінгл | Назва = Love Me Do | Год = 1962 | Наступны = [[Please Please Me (песня)|Please Please Me]] | Наст_год = 1963 }} }} '''Love Me Do''' ({{tr-en|Кахай жа мяне}}) — першы [[сінгл]] брытанскага гурта [[The Beatles]] і іх першая кружэлка на [[лэйбл гуказапісу|лэйбле]] [[Parlophone Records|Parlophone]]<ref name="Beatles.ru">Beatles.ru.</ref>. У [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] сінгл быў выпушчаны 5 кастрычніка 1962 года і дасягнуў № 17 у хіт-парадзе краіны. У [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаных Штатах Амерыкі]] ён выйшаў у 1964 годзе і дасягнуў № 1 хіт-парада [[Billboard Hot 100]]. == Гісторыя песні == Гэта адна з першых песень калектыва. Сачыніў песню [[Пол Мак-Картні|Пол Мак-Картні]] ва ўзросце 16 гадоў (1958—1959), калі прагульваў заняткі ў школе{{sfn|Harry|1992|p=413}}. Пазней [[Джон Ленан|Джон Ленан]] дадаў да кампазіцыі 8 тактаў у сярэдзіне з іншай гармоніяй{{sfn|Harry|1992|p=413}}<ref name="miles1997">Miles (1997).</ref>{{sfn|Beatles Interview Database|2009}}. Love Me Do была запісана ў трох версіях з трыма рознымі барабаншчыкамі: * 6 чэрвеня 1962 — з [[Піт Бест|Пітам Бестам]] (гэтая версія доўгі час лічылася страчанай); * 4 верасня — з [[Рынга Стар]]ам (прадзюсар не быў задаволены ігрой Стара); * 11 верасня — з [[Эндзі Ўайт]]ам, а Стара ставяць граць на [[тамбурын]]е. Тым не менш сінгл быў выпушчаны ў версіі са Старам, бо «версія ад 11 верасня, у выніку, не мела нейкіх значных паляпшэнняў»{{sfn|Lewisohn|1988|p=22}}. Love Me Do не выпускалася ў стэрэаварыянце, да 2023 года, калі запіс Love Me Do са Старам на барабанах быў выпушчаны на сінгле разам з першай публікацыяй "[[Now and Then (песня The Beatles)|Now and Then"]]<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/kultura/19185531|title=Опубликована последняя песня The Beatles|lang=ru|website=tass.ru|date=2023-11-02|publisher=Информационное агентство ТАСС|access-date=2023-11-04|archive-date=2023-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20231104130842/https://tass.ru/kultura/19185531|url-status=live}}</ref>. == Выкананне == У брытанскай версіі сінгла, у альбомах ''[[Rarities (зборнік The Beatles)|The Beatles Rarities]]'' ([[Capitol Records|Capitol]] SHAL 12060, 1980) і ''[[Past Masters]]'': * [[Пол Мак-Картні]] — вакал, бас-гітара * [[Джон Ленан]] — вакал, губны гармонік * [[Джордж Харысан]] — акустычная рытм-гітара * [[Рынга Стар]] — ударныя У амерыканскай версіі сінгла, у альбомах ''[[Please Please Me (альбом)|Please Please Me]]'', ''[[Introducing... The Beatles]]'' ([[Vee-Jay Records|Vee Jay]] VJLP 1062 / SR 1062, 1963), ''[[The Early Beatles]]'', ''[[The Beatles’ Hits]]'' и ''[[1 (альбом The Beatles)|1]]'': * Пол Мак-Картні — вакал, бас-гітара * Джон Ленан — вакал, губны гармонік * Джордж Харысан — акустычная рытм-гітара * Рынга Стар — тамбурын * Эндзі Ўайт — ударныя У альбоме ''[[Anthology 1]]:'' * Пол Мак-Картні — электрычная бас-гітара, вакал * Джон Ленан — вакал, губны гармонік * Джордж Харысан — акустычная рытм-гітара * [[Піт Бест]] — ударныя == Хіт-парады == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !Хіт-парад|| style="width:4em;" | Год|| Пікавая<br>пазіцыя |- | align="left" | [[UK Singles Chart]] || 1962 || 17 |- | align="left" | U.S. ''Billboard'' [[Billboard Hot 100|Hot 100]] || 1964 || 1 |- | align="left" | Canada [[CHUM Chart]] || 1964 || 4 |- | align="left" | UK Singles Chart || 1982 || 4 |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * LOVE ME DO: подстрочный перевод, комментарии // Beatles.ru (19 апреля 2008). * {{кніга |загаловак=The Beatles Off The Record |ref=Badman |аўтар=Badman, Keith }} * {{кніга |год=2000 |загаловак=The Beatles Anthology |спасылка=https://archive.org/details/beatlesanthology0000unse |выдавецтва={{Нп3|Chronicle Books}} |месца=San Francisco |isbn=0-8118-2684-8 |ref=The |аўтар=[[The Beatles]] }} * {{cite web |title=Please Please Me |work=Beatles Interview Database |url=http://www.beatlesinterviews.org/dba01please.html |access-date=2009-07-14 |ref=Beatles_Interview_Database2009 |archive-url=https://www.webcitation.org/67x8gJcR6?url=http://www.beatlesinterviews.org/dba01please.html |archive-date=2012-05-26 |url-status=live }} * {{cite web |url=http://www.thebeatles.com.hk/discography/details.php?diRecord=%22Love+Me+Do%22%2F%22P.S.+I+Love+You%22&diCategory=CD+Single%2FEP&diDate=1992-10-02&diCountry=UK |title="Love Me Do"/"P.S. I Love You" |publisher=The Beatles Studio |access-date=2009-10-02 |ref=The_Beatles_Studio2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090920193944/http://www.thebeatles.com.hk/discography/details.php?diRecord=%22Love+Me+Do%22%2F%22P.S.+I+Love+You%22&diCategory=CD+Single%2FEP&diDate=1992-10-02&diCountry=UK |archive-date=2009-09-20 }} * {{cite web |work=Cash Box |title=Cash Box Top 100 Singles |date=1964-04-25 |url=http://cashboxmagazine.com/archives/60s_files/19640425.html |access-date=2009-11-12 |ref=Cash_Box1964 |archive-url=https://www.webcitation.org/67x8gn4qs?url=http://cashboxmagazine.com/archives/60s_files/19640425.html |archive-date=2012-05-26 |url-status=dead }} * {{кніга |год=2006 |загаловак=Here, There and Everywhere: My Life Recording the Music of the Beatles |выдавецтва=[[Penguin Books]] |месца=New York |isbn=1-592-40179-1 |ref=Geoff |мова=en |аўтар=Emerick, Geoff; Massey, Howard}} * {{кніга |загаловак=The Ultimate Beatles Encyclopedia |год=1992 |выдавецтва={{Нп3|Virgin Books}} |месца=London |isbn=0-86369-681-3 |ref=Harry|аўтар=Harry, B.}} * {{артыкул |загаловак=1000 Days Of Beatlemania |выданне=[[Mojo]] |нумар=Special Limited Edition |ref=Lewisohn |мова=en |аўтар=Lewisohn, M.|тып=magazine |выдавецтва=[[Bauer Media Group]]}} * {{кніга |год=1988 |загаловак=The Beatles Recording Sessions |выдавецтва={{Нп3|Harmony Books}} |месца=New York |isbn=0-517-57066-1|ref=Lewisohn |аўтар=Lewisohn, М.}} * {{кніга |год=2005 |загаловак=Revolution in the Head: The Beatles' Records and the Sixties |выданне=Second Revised |выдавецтва=Pimlico (Rand) |месца=London |isbn=1-844-13828-3 |ref=Ian |мова=en |аўтар=MacDonald, I.}} * {{кніга |загаловак=Summer of Love |год=1995 |ref=Мартин |аўтар=Martin, G., Pearson, W.}} * {{артыкул |загаловак=Beatles Special |выданне=Q |ref=Marsden |мова=en |аўтар={{Нп3|Marsden, Gerry|Marsden, G.||Gerry Marsden}} |тып=magazine |выдавецтва=Bauer Media Group}} * {{кніга |год=1997 |загаловак=Paul McCartney: Many Years From Now |спасылка=https://archive.org/details/paulmccartneyman00mile |выдавецтва={{Нп3|Henry Holt and Company}} |месца=New York |isbn=0-8050-5249-6 |ref=Barry |аўтар={{Нп3|Barry Miles|Miles, B.|en|Barry Miles}} }} * {{кніга |год=1993 |загаловак=Shout! |спасылка=https://archive.org/details/shouttruestoryof0000norm |выдавецтва=[[Penguin Books]] |месца=London |isbn=0-14-017410-9 |ref=Norman |аўтар=Norman, Ph.|nodot=1 }} * {{кніга |год=1986 |загаловак=McCartney-The Biography |выдавецтва={{Нп3|Queen Anne Press}} |месца=London |isbn=0-356-124541-1 |ref=Salewicz |аўтар=Salewicz, Ch.}} * {{cite web|last=Seely|first=Robert|date=2009|url=http://www.math.mcgill.ca/rags/music/beatcan.html|title=The Beatles in Canada|access-date=2009-11-12|archive-url=https://www.webcitation.org/67x8hDNEh?url=http://www.math.mcgill.ca/rags/music/beatcan.html|archive-date=2012-05-26|url-status=live}} * {{кніга |год=1982 |загаловак=Abbey Road. The Story of the World's Most Famous Recording Studios |спасылка=https://archive.org/details/abbeyroadstoryof0000sout |выдавецтва=Patrick Stephens |месца=London |isbn=0-85059-810-9 |ref=Southall |мова=en |аўтар=Southall, B.}} * {{кніга |год=2005 |загаловак=The Beatles: The Biography |выдавецтва=[[Little, Brown and Company|Little, Brown]] |месца=Boston |isbn=0-316-80352-9 |ref=Bob |аўтар={{Нп3|Bob Spitz|Spitz, B.|en|Bob Spitz}} }} * {{кніга |год=1998 |загаловак=Revolution in the Head: The Beatles' Records and the Sixties |выдавецтва=Pimlico (Rand) |месца=London |isbn=0-7126-6697-4 |ref=Ian |мова=en |аўтар=MacDonald, I.}} {{Refend}} == Спасылкі == * [http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/lmd.shtml Alan W. Pollack’s Notes on «Love Me Do»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120831010021/http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/lmd.shtml |date=31 жніўня 2012 }} // icce.rug.nl{{ref-en}} * [http://www.beatlesbible.com/songs/love-me-do/ The Beatles Bible: Love Me Do] // beatlesbible.com{{ref-en}} * [http://www.patmissin.com/ffaq/q29.html What harmonica did John Lennon use to play the intro to «Love Me Do» and other songs by The Beatles?] // patmissin.com {{start box}} {{succession box | before = «My Guy» Мэры Ўэлс | title = [[Billboard Hot 100]] #1 single | years = 30 мая 1964 (адзін тыдзень) [[Файл:Billboard logo.svg|90px]] | after = «Chapel of Love» поп-гурта The Dixie Cups }} {{end box}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Песні The Beatles]] [[Катэгорыя:Сінглы The Beatles]] [[Катэгорыя:Песні, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100]] nbzqf57aol85f0y6jiofzdr8wp90azk 0 794678 5174395 5056258 2026-08-02T04:41:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174395 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік }} '''Іва́н Пятро́віч Прыблу́дны''' (сапраўднае імя — '''Я́каў Пятро́віч Аўчарэ́нка'''; [[1 снежня]] [[1905]], сяло Бязгінава (паводле іншых звестак — «слабада Бязгінаўка»<ref>{{cite web|url=http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke5/ke5-9712.htm|title=Приблудный Иван / Краткая литературная энциклопедия|access-date=2021-08-22|archive-date=2021-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822055511/http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke5/ke5-9712.htm}}</ref>, а таксама «на хутары Бутава»<ref>Писатели современной эпохи: Биобиблиографический словарь. Том 2. — М.: Русское библиографическое общество; ЭксПринт НВ, 1995. — С. 158.</ref>), Старабельскі павет, [[Харкаўская губерня]], [[Расійская імперыя]] — [[13 жніўня]] [[1937]], [[Масква]], [[СССР]]) — рускі і ўкраінскі [[СССР|савецкі]] паэт. Належаў да кола «[[Новасялянскія паэты|новасялянскіх]]» паэтаў, уваходзіў у атачэнне [[Сяргей Аляксандравіч Ясенін|Сяргея Ясеніна]]{{sfn|Милонова|2020|с=64}}. Прыблуднаму прыпісваецца сачыненне аднаго з «кананічных» варыянтаў тэкста знакамітай песні «[[Мурка (песня)|Мурка]]». [[Сталінскія рэпрэсіі|Рэпрэсаваны]] ў 1937 годзе, прысуджаны да [[Смяротнае пакаранне|смяротнага пакарання]], расстраляны 13 жніўня 1937 года. Рэабілітаваны пасмяротна 24 лістапада 1956 года<ref>{{Cite web|url=https://ru.openlist.wiki/Овчаренко_Яков_Петрович_(1905)|title=Открытый список. Овчаренко Яков Петрович (1905)|access-date=2024-05-01|archive-date=2024-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240227200919/https://ru.openlist.wiki/Овчаренко_Яков_Петрович_(1905)|url-status=live}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/rannie-anekdoty-o-staline-materialy-k-sistematizirovannomu-sobraniyu-1925-1940-1|аўтар=Архипова, А. С., Мельниченко, М. А.|загаловак=Ранние анекдоты о Сталине: материалы к систематизированному собранию (1925—1940)|год=2009|выданне=Вестник РГГУ. Серия: Литературоведение. Языкознание. Культурология|выпуск=9|старонкі=271–352|issn=2073-6355|ref=Архипова}} * {{кніга|аўтар=Бишарев, О.|загаловак=Ученик Есенина: жизнь, творчество, трагедия Ивана Приблудного. Забытые стихи поэта|спасылка=https://books.google.ru/books?id=TcyVAAAACAAJ&dq=иван+приблудный&hl=ru&sa=X&ei=8F7fULe3L-WF4AT66YHYDw&ved=0CFYQ6AEwCA|месца=Донбасс|год=1989|старонак=129|isbn=9785774003617 }} * ''Браун, Н.'' Ивану Приблудному // К вершине века. — Л.: Художественная литература, 1982. * {{cite web|url=http://esenin.ru/o-esenine/okruzhenie-esenina/pribludnyi-ivan/milonova-n-vospominaniia-o-ivane-pribludnom/vse-stranitcy|title=Воспоминания (О Иване Приблудном)|author=Милонова, Н|publisher=esenin.ru|access-date=2015-01-19|archive-date=2015-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150119085906/http://esenin.ru/o-esenine/okruzhenie-esenina/pribludnyi-ivan/milonova-n-vospominaniia-o-ivane-pribludnom/vse-stranitcy|url-status=live|ref=Милонова}} * {{кніга|аўтар=Милонова, Н. П.|загаловак=Воспоминания. Письма|спасылка=https://esenin.su/images/stories/pdf/Milonova.pdf|адказны=Составители А. П. Мальцев, А. А. Чернов|месца=Луганск|выдавецтва=ООО «Пресс-экспресс»|год=2020|старонак=188|ref=Милонова}} == Спасылкі == * {{cite web|url=http://slova.org.ru/pribludniy/about/|title=Иван Приблудный. Биография.|publisher=slova.org.ru|access-date=2012-12-29}} * {{cite web|url=http://slova.org.ru/pribludniy/index/|title=Иван Приблудный. Разные стихи.|publisher=slova.org.ru|access-date=2012-12-29|archive-date=15 студзеня 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115174508/http://slova.org.ru/pribludniy/index/|url-status=dead}} * {{Cite web|url=https://esenin.ru/o-esenine/okruzhenie-esenina/pribludnyi-ivan/savchenko-t-sergei-esenin-i-ivan-pribludnyi|author=Савченко, Т|title=Сергей Есенин и Иван Приблудный|website=esenin.ru|access-date=2025-10-24}} {{ВС}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-11-12}} [[Катэгорыя:Паэты СССР]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў РСФСР]] [[Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР]] kwyr3a59y0wvmwgvcxvn9gkyj4bc2yt 0 795222 5174117 5153353 2026-08-01T12:09:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174117 wikitext text/x-wiki {{Песня |Назва = I'm Looking Through You |Вокладка = |Мова = [[англійская мова|англійская]] |Выканаўца = [[The Beatles]] |Альбом = [[Rubber Soul]] |Дата выпуску = * {{Вялікабрытанія}} 3 снежня 1965 * {{ЗША}} 6 снежня 1965 | Дата запісу = 24 кастрычніка, 6, 10, 11 лістапада 1965 |Жанр = [[фолк-рок]]<ref>Pollack, Alan W. (23 July 1993). [http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/ilty.shtml "I'm Looking Through You"] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110116051850/http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/ilty.shtml |date=16 студзеня 2011 }}. Notes On ... Series.]</ref> |Працягласць = 2:27 |Лэйбл = [[Parlophone]] | Аўтар = [[Ленан — Мак-Картні]] |Прадзюсар = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] |Папярэдняя = [[Girl (песня The Beatles)|Girl]] |Нумар1 = 9 |Нумар2 = 10 |Наступная = [[In My Life]] |Нумар3 = 11 }} '''«I’m Looking Through You»''' ({{tr|Я цябе не заўважаю}}) — песня гурта «[[The Beatles]]», якая ўпершыню выйшла на альбоме ''«[[Rubber Soul]]»''. Збольшага песня была напісана [[Пол Мак-Картні|Полам Мак-Картні]] (прыпісана аўтарскаму дуэту [[Ленан — Мак-Картні]]). == Песня == Песня напісана пра [[Джэйн Эшэр]], дзяўчыну, з якой Мак-Картні сустракаўся пяць гадоў<ref>{{кніга|аўтар = Spitz, Bob.|частка = |загаловак = «The Beatles»: Біяграфія|арыгінал = The Beatles: The Biography|спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Boston|выдавецтва = Little, Brown|год = 2005|том = |старонкі = 588|allpages = |серыя = |isbn = 0-316-80352-9}}</ref>. Словы «You don’t look different, but you have changed» ({{tr|Ты не выглядаеш па-іншаму, але ты змянілася}}) адлюстроўваюць яго незадавальненне гэтымі стасункамі. == Запіс песні == Гурт запісаў некалькі версій гэтай песні ў кастрычніку і лістападзе 1965 года. Першая версія, запісаная 24 кастрычніка на працягу 9 гадзін<ref name=BB>[http://www.beatlesbible.com/songs/im-looking-through-you/ Біблія The Beatles: I’m Looking Through You] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101124070316/http://www.beatlesbible.com/songs/im-looking-through-you/ |date=24 лістапада 2010 }} (спасылка праверана 10 снежня 2010)</ref>, была павольнейшай і характарызавалася іншым рытмам; у ёй таксама адсутнічала [[Брыдж (музыка)|васьмітактавая секцыя]] са словамі «Why, tell me why…»<ref name=Macdonald>{{кніга|аўтар = Ian MacDonald.|частка = |загаловак = Пераварот у мазгах: запісы «The Beatles» і шасцідзясятыя|арыгінал = Revolution in the Head: The Beatles' Records and the Sixties|спасылка = |адказны = |выданне = 2|месца = London|выдавецтва = Pimlico|год = 2005|том = |старонкі = 174|allpages = |серыя = |isbn = 1-844-13828-3}}</ref><ref>{{кніга|аўтар = Mark Lewisohn.|частка = |загаловак=Студыйныя сесіі «The Beatles»|арыгінал = The Beatles Recording Sessions | спасылка =https://archive.org/details/beatlesrecording00lewi|адказны = |выданне = |месца = Нью-Ёрк |выдавецтва = Harmony Books |год = 1988 |том = |старонкі = [https://archive.org/details/beatlesrecording00lewi/page/65 65] |старонак = |серыя = |isbn =0-517-57066-1}}</ref> (гэтая версія была ў далейшым апублікавана ў 1996 годзе ў альбоме-кампіляцыі ''«[[Anthology 2]]»''<ref>{{кніга|аўтар = Mark Lewisohn.|частка = |загаловак=Каментарыі пра альбом «The Beatles» Anthology 2 |арыгінал = Album notes for Anthology 2 by The Beatles | спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Лондан |выдавецтва = Apple Records |год = 1994 |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = }}</ref>). Хутчэйшая версія была запісана 6 лістапада<ref name=BB />, аднак канчатковая версія была запісана 10 і 11 лістапада (10 чысла гурт запісаў базавую версію, тады як 11 чысла дазапісаў да яе некалькі дадатковых партый)<ref name=Lewisohn68>{{кніга|аўтар = Mark Lewisohn.|частка = |загаловак=Студыйныя сесіі «The Beatles» |арыгінал = The Beatles Recording Sessions | спасылка =https://archive.org/details/beatlesrecording00lewi|адказны = |выданне = |месца = Нью-Ёрк |выдавецтва = Harmony Books |год = 1988 |том = |старонкі = [https://archive.org/details/beatlesrecording00lewi/page/68 68] |старонак = |серыя = |isbn = 0-517-57066-1}}</ref>. '''У запісе ўдзельнічалі<ref name=Macdonald />:''' * [[Пол Мак-Картні]] — вакал (двойчы запісаная і зведзеная ў адну партыя), акустычная рытм-гітара, бас-гітара, сола-гітара * [[Джон Ленан]] — падгалоскі, акустычная рытм-гітара * [[Джордж Харысан]] — гітара * [[Рынга Стар]] — ударныя, бубен, [[арган Хаманда]] Варта адзначыць, што Іэн Макдональд не ўпэўнены, ці сапраўды Харысан выконваў якую-небудзь партыю на гітары<ref name=Macdonald />. Гэтак жа супярэчлівыя меркаванні пра тое, ці выконваў Рынга Стар якую-небудзь партыю на аргане Хаманда (нягледзячы на тое, што Іэн Макдональд прыводзіць гэтыя даныя, Марк Льюісан адзначае, што ніякай партыі аргана ў кампазіцыі не чуваць і што гэты інструмент не згадваецца ў інфармацыйных матэрыялах студыі пра гэтую песню<ref name=Lewisohn68 />; зрэшты, Алан Полак указвае на тое, што партыю аргана ўсё-такі чуваць на першай і другой долі пасля кожнага прыпеву<ref>[http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/ilty.shtml Нататкі Alan W. Pollack пра песню «I’m looking through you»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110116051850/http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/ilty.shtml |date=16 студзеня 2011 }} (спасылка праверана 10 снежня 2010)</ref>). Існуюць таксама меркаванні, што на бубне граў не Стар, а Харысан<ref name=BB />. == Крытыка == У сваім сучасным аглядзе альбома «[[Rubber Soul]]» для «[[New Musical Express|NME]]» Ален Эванс напісаў, што «I’m Looking Through You» гучыць, «як ранейшыя нумары The Beatles», дадаўшы: «Ціхая рокавая песня пра дзяўчыну, якая змянілася пасля таго, як падвяла свайго хлопца. Рынга на аргане!»<ref>{{cite magazine|title=Beatles Tops |first=Allen|last=Evans|magazine=[[New Musical Express|NME]]|date=1965-12-03|page=8}}</ref><ref>{{cite book|editor-last=Sutherland|editor-first=Steve|title=[[NME Originals]]: Lennon|year=2003|publisher=IPC Ignite!|location=London|page=34}}</ref> Рэцэнзент «[[Record Mirror]]» адзначыў нязвыклую ролю Стара як прыклад «духу ўсеагульнай далучанасці да ўсяго» на альбоме. Аўтар высока ацаніў рытм песні, вакал Мак-Картні і «выдатную гітарную працу» [[Джордж Харысан|Джорджа Харысана]]<ref>{{cite magazine|title=It's Rubber Soul Time ...|author=RM Disc Jury|magazine=[[Record Mirror]]|date=1965-12-04|page=7}} Даступна на [http://www.rocksbackpages.com/Library/Article/the-beatles-rubber-soul Rock’s Backpages] (патрабуецца падпіска).</ref>. Нікі Вайн з «[[KRLA Beat]]» апісала трэк як «сапраўды палымяны запіс» і «цудоўную весялосць» з «амаль блюзавым гучаннем»<ref>{{cite magazine|title=The Lowdown on the British ''Rubber Soul'' |author=Eden|magazine=[[KRLA Beat]]|date=1966-01-01|page=15}}</ref>. Томас Уорд з [[AllMusic]] называе «I’m Looking Through You» адной з «лепшых» песень на «Rubber Soul» і адной з «малых жамчужын канона The Beatles». Ён вылучае тэкст Мак-Картні, апісваючы яго як адзін з самых «сталых» за той перыяд, і хваліць яго вядучы вакал<ref name="AllMusic review">{{cite web |last1=Ward |first1=Thomas |title=The Beatles 'I'm Looking Through You'|url=https://www.allmusic.com/song/im-looking-through-you-mt0010100273 |publisher=[[AllMusic]]|access-date=2019-03-03}}</ref>. == Цікавыя факты == * На 1:58 песні выразна чуваць, як у Рынга Стара «выпадае» адзін удар малога барабана<ref>[http://www.stevesbeatles.com/songs/im_looking_through_you.asp Анамаліі песні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111012100439/http://www.stevesbeatles.com/songs/im_looking_through_you.asp |date=12 кастрычніка 2011 }} (спасылка праверана 10 снежня 2010)</ref>. * Песня з'яўляецца адной з прайграваемых кампазіцый у камп'ютарнай гульні ''«[[The Beatles: Rock Band]]»''. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.beatlesbible.com/songs/im-looking-through-you/ Біблія The Beatles: I’m Looking Through You] {{v|2016|08|30}} * [http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/ilty.shtml Нататкі Alan W. Pollack пра песню «I’m Looking Through You»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110116051850/http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/ilty.shtml |date=16 студзеня 2011 }} {{v|2016|08|30}} * [http://www.metrolyrics.com/im-looking-through-you-lyrics-beatles.html Тэкст песні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190716115807/http://www.metrolyrics.com/im-looking-through-you-lyrics-beatles.html |date=16 ліпеня 2019 }} {{v|2016|08|30}} {{ВС}} [[Катэгорыя:The Beatles]] knvai5m33fruiejyb6l2k1njxhpsuez 0 795334 5174390 5154774 2026-08-02T02:46:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174390 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Шылаў}} {{Асоба | імя = Іван Барысавіч Шылаў }} '''Іван Барысавіч Шылаў''' ({{Lang-ru|Иван Борисович Шилов}}; [[1914]], [[Бабовічы]], [[Гомельскі раён]] — [[1942]], [[Гомель]]) — удзельнік Гомельскага падполля ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Біяграфія == Іван Барысавіч Шылаў нарадзіўся ў 1914 годзе ў вёсцы [[Бабовічы]] [[Гомельскі раён|Гомельскага раёна]]. Працаваў слесарам на дрэваапрацоўчым камбінаце. З 1934 года служыў у Чырвонай Арміі. У 1937 годзе скончыў ваеннае вучылішча<ref>{{Cite web|url=https://person.gomelhistory.by/shilov-ivan-borisovich/|title=Шилов Иван Борисович}}</ref>. Адначасова вучыўся ў спецыяльнай школе разведкіравання Генштаба. З 1938 года Іван Шылаў становіцца слухачом завочнага аддзялення Ваеннай акадэміі імя М. Фрунзе. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] старшы лейтэнант удзельнічаў у абарончых баях супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў. З верасня 1941 адзін з кіраўнікоў падполля, з лістапада 1941 член Гомельскага падпольнага аператыўнага цэнтра па каардынацыі дзейнасці падпольных груп. Удзельнічаў у падрыхтоўцы і арганізацыі дыверсій на станкабудаўнічым заводзе, тэлефоннай станцыі, чыгунцы, перадаваў звесткі ў партызанскі атрад «Бальшавік». Уладкаваўшыся ў 1942 матарыстам на электрастанцыю, стварыў там падпольную групу. У 1942 годзе Іван Шылаў загінуў. Пахаваны Іван Барысавіч у студэнцкім скверы ў [[Гомель|Гомелі]], які цяпер называецца Алеяй Герояў, у брацкай магіле падпольшчыкаў. == Узнагароды і званні == * [[Ордэн Айчыннай вайны]] I ступені (пасмяротна). == Памяць == * Імя Героя носіць адна з вуліц у [[Чыгуначны раён (Гомель)|Чыгуначным раёне]] ў [[Гомель|Гомелі]] (ранейшая назва Прудкоўская шаша)<ref name=":0">{{Cite web|url=https://gorbibl.gomel.by/index.php?do=static&page=streets&id=75|title=Улица Шилова|access-date=26 лістапада 2025|archive-date=10 снежня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210011903/https://gorbibl.gomel.by/index.php?do=static&page=streets&id=75|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://xn--c1aacf4aelacq3l.xn--90ais/o/%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0|title=Шилова улица|access-date=26 лістапада 2025|archive-date=8 лютага 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230208013430/https://xn--c1aacf4aelacq3l.xn--90ais/o/%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newsgomel.by/archive_news/society/chto-v-imeni-tebe-moyem-podpolshchiki_200791.html|title=Что в имени тебе моём. Подпольщики|website=Гомельские ведомости}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://milglory.gomel.museum.by/node/50065|title=Их именами названы улицы Гомеля|access-date=26 лістапада 2025|archive-date=27 лютага 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227214835/http://milglory.gomel.museum.by/node/50065|url-status=dead}}</ref>. На доме № 1 у 1983 годзе ўстаноўлена памятная дошка пра назву вуліцы<ref name=":0" />. * Імя І. Шылава носіць піянерская дружына Бабовіцкай сярэдняй школы<ref name=":1">{{Cite web|url=https://bobovichi.schools.by/pages/ego-imja-nosit-druzhina|title=Пионерская дружина имени Ивана Борисовича Шилова|url-status=dead}}</ref>. * У Бабовіцкай сярэдняй школе захоўваюцца экспанаты, прысвечаныя І .Б. Шылаву. Сярод іх фатаграфіі Івана Барысавіча, яго бацькоў, маці Таццяны Фядосаўны і бацькі Барыса Ільіча, а таксама брата Паўла Барысавіча; копіі развітальных лістоў, стэнды і матэрыялы пра жыццёвы шлях Героя<ref name=":1" />. ==  Гл. таксама == * [[Цімафей Сцяпанавіч Барадзін]] * [[Мікалай Васільевіч Півавараў]] * [[Раман Іларыёнавіч Цімафеенка]] == Крыніцы == <references responsive="" /> == Літаратура == * Их именами названы... : энциклопедический справочник. – [[Мінск|Минск]], 1987. – С. 683 - 684. * [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – [[Мінск]], 2003. – Т. 6, кн. 2. – С. 245. * Курдесов, И. Время не властно: [мужественные патриоты Гомельского подполья: Е. И. Барыкин, А. А. Куцак, А. Л. Исаченко, Т. С. Бородин, И. Б. Шилов и другие] / Иван Курдесов // [[Гомельская праўда]]. – 2008 – 25 лістапада (№ 183). – С. 2 – Режим доступа: http://gorbibl.gomel.by/templates/ggcbs/images/gomelvpechati/gomelwow/118.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240303061929/https://gorbibl.gomel.by/templates/ggcbs/images/gomelvpechati/gomelwow/118.pdf |date=3 сакавіка 2024 }}. * Курдесов, И. Под псевдонимом Фридрих Генке: [Иван Борисович Шилов] / Иван Курдесов // [[Гомельская праўда]]. – 2009 – 5 лістапада. – С. 2 – Режим доступа: http://gorbibl.gomel.by/templates/ggcbs/images/gomelvpechati/gomelwow/169.pdf{{Недаступная спасылка}}. == Спасылкі == * [https://person.gomelhistory.by/shilov-ivan-borisovich/ Шилов Иван Борисович]. * [https://bis.nlb.by/by/documents/139591 Шылаў Іван Барысавіч]. * [https://newsgomel.by/archive_news/society/imya-emu-geroy-ivan-shilov-krov-za-krov-smert-za-smert_160996.html Имя ему – ГЕРОЙ. Иван Шилов]. Гомельские ведомости. {{Commons|Category:}} [[Катэгорыя:Падпольшчыкі_Вялікай_Айчыннай_вайны]] [[Катэгорыя:Пахаваныя_ў_Гомелі]] 3k3z86kxjj2bmeniwdhjhhrpuwd333o 0 796859 5174490 5145805 2026-08-02T10:41:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174490 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі |назва = Gallup, Inc. |лагатып = Logo Gallup.svg |тып = [[Прыватная кампанія|Прыватная]]<ref name="Spiro03">{{cite news|last1=Spiro|first1=Leah Nathans|title=Media; Gallup, the Pollster, Wants to Be Known for Its Consulting|url=https://www.nytimes.com/2003/07/21/business/media-gallup-the-pollster-wants-to-be-known-for-its-consulting.html|access-date=20 снежня 2025|work=[[The New York Times]]|date=2003-07-21}}</ref> |лістынг на біржы = |дзейнасць = [[Аналітыка]]<ref name="Piersol15"/>, [[кіраўнічы кансалтынг]]<ref name="Spiro03"/>, [[апытанне грамадскай думкі|апытанні]]<ref name="Spiro03"/> |дэвіз = |заснавана = [[1935]]<ref name="Pace">{{cite news|last1=Pace|first1=Eric|title=George H. Gallup Is Dead at 82; Pioneer in Public Opinion Polling|url=https://www.nytimes.com/1984/07/28/obituaries/george-h-gallup-is-dead-at-82-pioneer-in-public-opinion-polling.html|access-date=20 снежня 2025|work=[[The New York Times]]|date=1984-07-28}}</ref><ref name="Provenzo">{{cite book|last1=Provenzo|first1=Eugene F. Jr.|title=Encyclopedia of the Social and Cultural Foundations of Education|date=2008-10-29|publisher=SAGE Publications|page=359|url=https://books.google.com/books?id=Bv9yAwAAQBAJ&pg=PT397|access-date=20 снежня 2025|isbn=9781452265971}}</ref> |скасавана = |прычына скасавання = |пераемнік = |ранейшыя назвы = American Institute of Public Opinion<ref name="Pace"/><ref name="Provenzo"/><br>Gallup Organization<ref name="Pace"/><ref name="Provenzo"/> |заснавальнікі = [[Джордж Гэлап]]<ref name="Pace"/><ref name="Provenzo"/> |размяшчэнне = [[Вашынгтон (акруга Калумбія)|Вашынгтон]], [[ЗША]]<ref name="Keri99">{{cite news |title=Northridge Capital saves Gallup's East End deal |last1=Keri |first1=Jonah |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/1999/02/15/focus2.html |newspaper=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |date=1999-02-15 |access-date=20 снежня 2025}}</ref> |ключавыя фігуры = Джон Кліфтан {{small|([[генеральны дырэктар|CEO]])}}<br>Тэк Лі {{small|([[фінансавы дырэктар|CFO]])}} |галіна = [[Кіраўнічы кансалтынг]] |прадукцыя = [[Навуковыя даследаванні|Даследаванні]]<ref name="Johnson13">{{cite news |title=Polling firm Gallup lands in legal hot water |last1=Johnson |first1=Carrie |url=https://www.npr.org/2013/01/30/170598814/polling-firm-gallup-lands-in-legal-hot-water |work=[[Morning Edition]] |publisher=[[NPR]] |date=2013-01-30 |access-date=20 снежня 2025}}</ref>, [[кніга|кнігі]] (Gallup Press)<ref name="Kawar">{{cite news|last1=Kawar|first1=Mark|title=Gallup Organization Expects Book Profits to Double with New Publishing Unit.|url=https://www.highbeam.com/doc/1G1-115185785.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620231901/https://www.highbeam.com/doc/1G1-115185785.html|url-status=dead|archive-date=2018-06-20|access-date=20 снежня 2025|work=Omaha World-Herald|date=2004-04-09}}</ref>, [[праграмнае забеспячэнне]] (CliftonStrengths) |абарот = |аперацыйны прыбытак = |чысты прыбытак = |колькасць супрацоўнікаў = ~1500<ref name="Names"/><ref name="Offices"/> |матчына кампанія = |даччыныя кампаніі = |сайт = {{URL|https://www.gallup.com/}} }} '''Gallup, Inc.''' — амерыканская транснацыянальная [[аналітыка|аналітычная]] і [[кансалтынг|кансультацыйная кампанія]], якая базуецца ў [[Вашынгтон (акруга Калумбія)|Вашынгтоне (акруга Калумбія)]]. Заснаваная [[Джордж Гэлап|Джорджам Гэлапам]] у 1935 годзе, кампанія стала вядомай дзякуючы правядзенню [[Апытанне грамадскай думкі|апытанняў грамадскай думкі]] па ўсім свеце. Gallup прадастаўляе паслугі аналітыкі і [[кіраўнічы кансалтынг|кіраўнічага кансалтынгу]] арганізацыям ва ўсім свеце<ref name="Boudway_Newsweek">{{cite web|last=Boudway |first=Ira |url=http://www.businessweek.com/articles/2012-11-08/right-or-wrong-gallup-always-wins |archive-url=https://web.archive.org/web/20121112023606/http://www.businessweek.com/articles/2012-11-08/right-or-wrong-gallup-always-wins |url-status=dead |archive-date=November 12, 2012 |title=Right or Wrong, Gallup Always Wins|work=[[Bloomberg Businessweek]]|date=November 8, 2012|access-date=September 29, 2013}}</ref>. Акрамя таго, кампанія прапануе кансультацыі ў галіне адукацыі, тэсціраванне [[CliftonStrengths]] і звязаныя з ім прадукты, а таксама кнігі па бізнесе і менеджменце, якія публікуюцца яе падраздзяленнем Gallup Press. == Арганізацыя == Gallup з'яўляецца прыватнай кампаніяй, якая знаходзіцца ва ўласнасці супрацоўнікаў, і базуецца ў [[Вашынгтон (акруга Калумбія)|Вашынгтоне]]<ref name="Spiro03"/><ref name="Purdum88">{{cite news |title=Nebraska Concern Buys Gallup Organization |last1=Purdum |first1=Todd |url=https://www.nytimes.com/1988/09/18/us/nebraska-concern-buys-gallup-organization.html |newspaper=[[The New York Times]] |date=September 18, 1988 |access-date=May 1, 2018}}</ref>. Кампанія заснавана [[Джордж Гэлап|Джорджам Гэлапам]] у 1935 годзе (фармальна як Gallup Organization у 1958 годзе). Штаб-кватэра знаходзіцца ў будынку The Gallup Building<ref name="Keri99"/>. Кампанія мае ад 30 да 40 офісаў па ўсім свеце<ref name="LJS">{{cite news|title= Gallup moving into Edgewood Dec. 22|url=http://journalstar.com/business/local/gallup-moving-into-edgewood-dec/article_d51fde1f-bc89-5d4c-b8f6-989877089594.html|access-date=April 24, 2018|work=[[Lincoln Journal Star]] |date=December 14, 2011}}</ref>, у тым ліку ў [[Нью-Ёрк]]у, [[Лондан]]е, [[Берлін]]е, [[Сідней]]і, [[Сінгапур]]ы і [[Абу-Дабі]], і налічвае каля 1500 супрацоўнікаў<ref name="Names">{{cite news |last1=Staff reports |title=Gallup names Jon Clifton as CEO |url=https://omaha.com/news/local/gallup-names-jon-clifton-as-ceo/article_a42c3960-ebed-11ec-b22b-231aa78c20ad.html |access-date=21 August 2023 |work=Omaha World-Herald |date=14 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330201334/https://omaha.com/news/local/gallup-names-jon-clifton-as-ceo/article_a42c3960-ebed-11ec-b22b-231aa78c20ad.html |archive-date=30 March 2023}}</ref><ref name="Offices">{{cite web |title=Global Offices |url=https://www.gallup.com/corporate/212117/global-offices.aspx |website=Gallup |access-date=2 November 2023 |language=en}}</ref>. У 2022 годзе Джон Кліфтан стаў генеральным дырэктарам (CEO) Gallup, змяніўшы свайго бацьку [[Джым Кліфтан|Джыма Кліфтана]], які займаў гэтую пасаду з 1998 года<ref>{{Cite web |date=June 14, 2022 |title=Gallup Announces New CEO |url=https://www.businesswire.com/news/home/20220613005839/en/Gallup-Announces-New-CEO |access-date=August 6, 2022 |website=www.businesswire.com |language=en}}</ref>. Gallup, Inc. не мае ніякага дачынення да [[Gallup International Association]], швейцарскай арганізацыі па правядзенні апытанняў, заснаванай Джорджам Гэлапам у 1948 годзе<ref name="Economist11">{{cite news |title=What the world thinks; Public opinion on the death of bin Laden |url=https://www.nexis.com/docview/getDocForCuiReq?lni=532R-NPM1-JCM9-34WT&csi=8399&oc=00240&perma=true |newspaper=[[The Economist]] |date=June 10, 2011 |access-date=June 19, 2018}}</ref><ref name="Parkinson17">{{cite news |title=Document: Russia Uses Rigged Polls, Fake News to Sway Foreign Elections |last1=Parkinson |first1=Joe |last2=Kantchev |first2=Georgi |url=https://www.wsj.com/articles/how-does-russia-meddle-in-elections-look-at-bulgaria-1490282352 |newspaper=[[The Wall Street Journal]] |date=March 23, 2017 |access-date=June 19, 2018}}</ref>. Gallup, Inc. падавала ў суд на Gallup International і іншыя арганізацыі за несанкцыянаванае выкарыстанне імя Gallup<ref name="Parkinson17"/><ref name="Zeller06">{{cite news |title=Lost in Translation |last1=Zeller |first1=Shawn |url=https://www.nexis.com/docview/getDocForCuiReq?lni=4K83-1TH0-TX7B-T30D&csi=8399&oc=00240&perma=true |newspaper=[[Congressional Quarterly Weekly]] |date=June 23, 2006 |quote=Witness the recent travails of one of the most venerable polling operations, the Gallup Organization. Washington-based Gallup is seeking legal protection against incursions on its brand from overseas polling operations, chiefly in Europe. The company says that these competitors are making unfair use of the Gallup name by unduly playing up their membership in a trade association launched in Europe in 1947 by the polling firm's eponymous founder, George Gallup. |access-date=July 9, 2018}}</ref>. == Гісторыя == === XX стагоддзе === [[Джордж Гэлап]] (1901—1984) заснаваў Амерыканскі інстытут грамадскай думкі (American Institute of Public Opinion), папярэдніка Gallup Organization, у [[Прынстан (Нью-Джэрсі)|Прынстане, Нью-Джэрсі]], у 1935 годзе<ref name="Vadukut09">{{cite news |title=Jim Clifton: This guy knows what you're thinking |last1=Vadukut |first1=Sidin |url=http://www.livemint.com/Leisure/QDJvwgVFDTZ2hdMhWz85ZL/Jim-Clifton--This-guy-knows-what-you8217re-thinking.html |newspaper=[[Mint (newspaper)|Mint]] |date=May 8, 2009 |access-date=May 1, 2018}}</ref><ref name="Lepore15">{{cite news|title=Politics and the new machine|last=Lepore|first=Jill|author-link=Jill Lepore|url=https://www.newyorker.com/magazine/2015/11/16/politics-and-the-new-machine|newspaper=[[The New Yorker]]|date=November 16, 2015|access-date=May 1, 2018}}</ref>. Гэлап імкнуўся зрабіць апытанні сваёй кампаніі справядлівымі, выбіраючы дэмаграфічныя групы, якія прадстаўляюць выбаршчыкаў кожнага штата<ref name="Overbey12">{{cite news |title=Double take: George Gallup and the mystery of polls |last1=Overbey |first1=Erin |author-link=Erin Overbey |url=https://www.newyorker.com/books/double-take/george-gallup-and-the-mystery-of-polls |newspaper=[[The New Yorker]] |date=October 26, 2012 |access-date=May 1, 2018}}</ref>. Гэлап таксама адмаўляўся праводзіць апытанні па замове такіх арганізацый, як Рэспубліканская і Дэмакратычная партыі, пазіцыі якой кампанія прытрымліваецца і па гэты дзень<ref name="Vadukut09"/><ref name="Pace84">{{cite news |title=George H. Gallup is dead at 82; pioneer in public opinion polling |last1=Pace |first1=Eric |url=https://www.nytimes.com/1984/07/28/obituaries/george-h-gallup-is-dead-at-82-pioneer-in-public-opinion-polling.html |newspaper=[[The New York Times]] |date=July 28, 1984 |access-date=May 1, 2018}}</ref>. У 1935 годзе Джордж Гэлап апублікаваў сваё першае апытанне палітычнай грамадскай думкі. У сакавіку 1936 года часопіс ''[[Time (часопіс)|Time]]'' напісаў, што даныя апытанняў Gallup былі «верагодна, настолькі дакладным узорам грамадскіх настрояў, наколькі гэта магчыма», што ўключала рэйтынгі адабрэння прэзідэнтаў ЗША<ref name="Presidential">{{cite magazine |last1=Waxman |first1=Olivia |title=The History of Presidential Approval Ratings |url=https://time.com/5511118/presidential-approval-ratings-history/ |access-date=2 November 2023 |magazine=Time |date=24 January 2019 |language=en |archive-date=12 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112191320/https://time.com/5511118/presidential-approval-ratings-history/ |url-status=dead }}</ref>. У 1936 годзе Гэлап паспяхова прадказаў, што [[Франклін Дэлана Рузвельт|Франклін Рузвельт]] пераможа [[Альфрэд Мосман Лэндан|Альфрэда Лэндана]] на [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША 1936 года|выбарах прэзідэнта ЗША]], што наўпрост супярэчыла прагнозу папулярнага часопіса ''[[The Literary Digest]]''; гэтая падзея папулярызавала кампанію і зрабіла яе лідарам у амерыканскіх апытаннях<ref name="Pace84"/><ref>{{cite web|url=http://www.uh.edu/engines/epi1199.htm |title=Engines of Our Ingenuity No. 1199: Gallup Poll |publisher=uh.edu |access-date=April 25, 2015}}</ref>. У 1938 годзе Гэлап пачаў праводзіць даследаванні рынку для рэкламных кампаній і кінаіндустрыі<ref name="Albert14">{{cite news |title=Pulse of the nation: Gallup memorabilia displayed at Blount library |last1=Albert |first1=Linda Braden |url=https://www.nexis.com/docview/getDocForCuiReq?lni=5C5T-61H1-JD6S-R0NF&csi=280434&oc=00240&perma=true |newspaper=The Daily Times (Maryville, Tennessee) |date=May 11, 2014 |access-date=May 4, 2018}}</ref>. [[Файл:George Gallup 1961 (01).jpg|alt=George Gallup|thumb|[[Джордж Гэлап]], заснавальнік кампаніі (1935 г.)]] Да 1948 года кампанія Гэлапа стварыла арганізацыі па правядзенні апытанняў у дзесятцы іншых краін<ref name="Rothman16">{{cite news |title=How One Man Used Opinion Polling to Change American Politics |last1=Rothman |first1=Lily |url=https://time.com/4568359/george-gallup-polling-history/ |newspaper=[[Time (часопіс)|Time]] |date=November 17, 2016 |access-date=May 1, 2018 |archive-date=24 лістапада 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124170306/https://time.com/4568359/george-gallup-polling-history/ |url-status=dead }}</ref>, а апытанні Гэлапа друкаваліся ў газетах у ЗША і за мяжой<ref name="Clymer84">{{cite news |title=An appreciation; the man who made polling what it is |last1=Clymer |first1=Adam |url=https://www.nytimes.com/1984/07/28/us/an-appreciation-the-man-who-made-polling-what-it-is.html |newspaper=[[The New York Times]] |date=July 28, 1984 |access-date=May 2, 2018}}</ref>. Сучасная арганізацыя Gallup Organization была створана ў 1958 годзе, калі Джордж Гэлап аб'яднаў усе свае аперацыі па апытаннях у адну структуру<ref>"[https://www.boundless.com/political-science/textbooks/boundless-political-science-textbook/public-opinion-6/measuring-public-opinion-46/the-gallup-organization-267-1448/ The Gallup Organization] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731212546/https://www.boundless.com/political-science/textbooks/boundless-political-science-textbook/public-opinion-6/measuring-public-opinion-46/the-gallup-organization-267-1448/ |date=2020-07-31 }}." Boundless Political Science. Boundless, November 14, 2014.</ref>. Джордж Гэлап памёр у 1984 годзе. Праз чатыры гады яго сям'я прадала фірму за неназваную суму кампаніі Selection Research, Incorporated (SRI), даследчай фірме ў [[Лінкальн (Небраска)|Лінкальне, Небраска]]<ref name="Purdum88"/><ref name=nytimes>{{cite news|first=Kate|last=Zernike|author-link=Kate Zernike|title=George Gallup Jr., of Polling Family, Dies at 81 |url=https://www.nytimes.com/2011/11/23/us/george-gallup-jr-of-polling-family-dies-at-81.html|work=[[The New York Times]]|date=November 22, 2011|access-date=November 26, 2011}}</ref>. Удзел сям'і ў бізнесе працягваўся; сыны Джордж Гэлап-малодшы і Алек Гэлап захавалі свае пасады сустаршыняў і дырэктараў<ref name="Purdum88"/>. Джордж Гэлап-малодшы (1930—2011) заснаваў некамерцыйны Фонд Джорджа Г. Гэлапа як частку пагаднення аб набыцці<ref name=nytimes/>. Кампанія SRI, заснаваная ў 1969 годзе псіхолагам Донам Кліфтанам (не блытаць з [[Стэнфардскі даследчы інстытут|Стэнфардскім даследчым інстытутам]], таксама скарочана SRI), засяроджвалася на даследаванні рынку і адборы персаналу; яна стала піянерам у выкарыстанні структураваных псіхалагічных інтэрв'ю, заснаваных на талентах<ref>{{cite web|title=Gallup's Clifton dies at age 79|url=http://journalstar.com/gallup-s-clifton-dies-at-age-this-story-ran-in/article_cb499250-04a5-5852-b48f-282c047ff505.html|website=Lincoln Journal Star|date=June 2015 }}</ref>. Пасля продажу SRI, Gallup змяніла пазіцыянаванне на кампанію па даследаваннях і кіраўнічым кансалтынгу, якая працуе з бізнесам для выяўлення і вырашэння праблем з супрацоўнікамі і кліентамі<ref name="Spiro03"/>. Gallup працягвае праводзіць і публікаваць публічныя апытанні<ref name="Johnson13"/><ref name="Piersol15">{{cite news |title=Cliftons, Gallup give $30 million to UNL |last1=Pierson |first1=Richard |url=http://journalstar.com/business/local/cliftons-gallup-give-million-to-unl/article_f80f72f5-279c-519a-a711-a80871b7b6f5.html |newspaper=[[Lincoln Journal Star]] |location=Lincoln, Nebraska |date=2015-06-05 |access-date=20 снежня 2025}}</ref>. У 1990-х гадах Gallup распрацавала набор з 12 пытанняў, які назвала Q12, каб дапамагчы кампаніям ацэньваць уцягнутасць супрацоўнікаў<ref name="Workplace">{{cite news |last1=Joyce |first1=Amy |date=9 May 2004 |title=A Workplace Without Friends Is an Enemy |newspaper=Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/2004/05/09/a-workplace-without-friends-is-an-enemy/6a1f4c0c-bbf6-4887-9655-e0cf1690d480/ |access-date=5 December 2023}}</ref>. Кампанія ўступіла ў партнёрства для правядзення апытанняў для ''[[USA Today]]'' і [[CNN]]<ref name="Blake132">{{cite news |last1=Blake |first1=Aaron |date=January 18, 2013 |title=Gallup and USA Today part ways |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/news/post-politics/wp/2013/01/18/gallup-and-usa-today-part-ways/ |access-date=May 2, 2018}}</ref>, а таксама запусціла анлайн-інструмент ацэнкі Clifton StrengthsFinder<ref name="Piersol152">{{cite news |last1=Pierson |first1=Richard |date=June 5, 2015 |title=Cliftons, Gallup give $30 million to UNL |newspaper=[[Lincoln Journal Star]] |location=Lincoln, Nebraska |url=http://journalstar.com/business/local/cliftons-gallup-give-million-to-unl/article_f80f72f5-279c-519a-a711-a80871b7b6f5.html |access-date=May 2, 2018}}</ref>. У 1999 годзе аналітыкі Gallup напісалі кнігу «Спачатку парушце ўсе правілы» (''First, Break All the Rules''), якая стала бестселерам па менеджменце<ref name="Feloni16">{{cite news |last=Feloni |first=Richard |date=September 2, 2016 |title=8 leadership lessons from the book Facebook's HR chief recommends to all new managers |url=http://www.businessinsider.com/lessons-from-first-break-all-the-rules-2016-9 |work=[[Business Insider]] |access-date=April 12, 2018}}</ref>. === XXI стагоддзе === У 2002 годзе часопіс ''Fortune Small Business'' напісаў, што поспех кнігі «Спачатку парушце ўсе правілы» ўмацаваў кансалтынгавы бізнес Gallup<ref name="Fisher02">{{cite news |title=Break All The Rules After polling thousands of companies, Gallup created a new approach to managing that has helped it and many others grow |last1=Fisher |first1=Anne |url=https://money.cnn.com/magazines/fsb/fsb_archive/2002/09/01/329011/ |newspaper=Fortune Small Business |date=September 1, 2002 |access-date=May 2, 2018 |archive-date=24 снежня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201224084626/https://money.cnn.com/magazines/fsb/fsb_archive/2002/09/01/329011/ |url-status=dead }}</ref>. У ліпені 2013 года [[Міністэрства юстыцыі ЗША]] і Gallup дасягнулі пагаднення аб выплаце 10,5 мільёна долараў для ўрэгулявання абвінавачванняў у тым, што кампанія парушыла Закон аб ілжывых патрабаваннях (False Claims Act) і Закон аб добрасумленнасці закупак<ref name=doj-2013>{{cite web|title=The Gallup Organization Agrees to Pay $10.5 Million to Settle Allegations That It Improperly Inflated Contract Prices and Engaged in Prohibited Employment Negotiations with Fema Official|url=https://www.justice.gov/opa/pr/2013/July/13-civ-786.html |publisher=United States Department of Justice|access-date=July 16, 2013|author=Office of Public Affairs|date=July 15, 2013}}</ref><ref name="BlakeJuly13">{{cite news|last=Blake|first=Aaron|title=Gallup agrees to $10.5 million settlement with Justice Department|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/post-politics/wp/2013/07/15/gallup-agrees-to-10-5-million-settlement-with-justice-department/ |access-date=July 16, 2013|newspaper=Washington Post|date=July 15, 2013}}</ref><ref name="Kendall13">{{cite news|last=Kendall|first=Brent|title=Gallup Settles U.S. Disputes Over Billing|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424127887323664204578607721890957706 |access-date=July 16, 2013|newspaper=Wall Street Journal|date=July 15, 2013|author2=Chaudhuri, Saabira }}</ref>. Скарга сцвярджала, што Gallup завышала колькасць працоўных гадзін у прапановах для Манетнага двара ЗША і [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША|Дзяржаўнага дэпартамента]] для кантрактаў і заказаў, якія прысуджаліся без конкурсу<ref name=doj-2013/><ref name="BlakeJuly13"/>. Міністэрства юстыцыі сцвярджала, што агенцтвы заключалі кантракты па ілжыва завышаных коштах<ref name=doj-2013/>. Пагадненне таксама ўрэгулявала абвінавачванні ў тым, што Gallup удзельнічала ў неналежных перамовах аб працаўладкаванні з тагачасным чыноўнікам [[Федэральнае агенцтва па кіраванні ў надзвычайных сітуацыях|FEMA]] Цімаці Кэнанам у абмен на працу і фінансаванне<ref name="BlakeJuly13"/><ref name="Kendall13"/>. Майкл Ліндлі, былы супрацоўнік Gallup, першапачаткова высунуў абвінавачванні супраць Gallup у адпаведнасці з Законам аб ілжывых патрабаваннях<ref name="Kendall13"/>. Ліндлі атрымаў амаль 2 мільёны долараў з сумы ўрэгулявання<ref name="Kendall13"/>. У рамках пагаднення не было судовага пераследу і вызначэння адказнасці<ref name=doj-2013/>. Gallup вырашыла не праводзіць апытанні наконт ходу выбарчай гонкі («horse-race polling») падчас [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША 2016 года|прэзідэнцкіх выбараў у ЗША 2016 года]], каб засяродзіцца на сваім кансалтынгавым бізнесе<ref name="Epley15">{{cite news |title=Gallup hopes halting presidential horse-race polling will shine light on other ventures |last1=Epley |first1=Cole |url=http://www.omaha.com/money/gallup-hopes-halting-presidential-horse-race-polling-will-shine-light/article_4b139a5c-57ef-5e92-a08e-bb5320c0f5ee.html |newspaper=[[Omaha World-Herald]] |date=November 17, 2015 |access-date=May 10, 2018}}</ref><ref name="White15">{{cite news |title=Here's Why Gallup Won't Poll the 2016 Election |last1=White |first1=Daniel |url=https://time.com/4067019/gallup-horse-race-polling/ |newspaper=[[Time (часопіс)|Time]] |date=October 9, 2015 |access-date=May 1, 2018 |archive-date=8 снежня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201208182208/https://time.com/4067019/gallup-horse-race-polling/ |url-status=dead }}</ref>. Прадстаўнікі Gallup заявілі, што апытанні ўсё яшчэ могуць быць дакладнымі падчас выбараў, але кампанія вырашыла пераразмеркаваць рэсурсы<ref name="Thee-Brenan15">{{cite news |title=Poll Watch: Gallup Ends 'Horse Race' Polling of 2016 Presidential Race to Focus on Issues |last1=Thee-Brenan |first1=Megan |url=https://www.nytimes.com/politics/first-draft/2015/10/07/poll-watch-gallup-ends-horse-race-polling-of-2016-presidential-race-to-focus-on-issues/ |newspaper=[[The New York Times]] |date=October 7, 2015 |access-date=May 10, 2018}}</ref>. У кастрычніку 2015 года Фрэнк Ньюпарт, тагачасны галоўны рэдактар Gallup, паведаміў ''[[The Washington Post]]'', што Gallup лічыць апытанне грамадскасці па канкрэтных праблемах лепшым выкарыстаннем рэсурсаў<ref name="Clement15">{{cite news |title=Gallup isn't doing any horserace polling in 2016. Here's why. |last1=Clement |first1=Scott |last2=Craighill |first2=Peyton M. |url=https://www.washingtonpost.com/news/the-fix/wp/2015/10/07/gallup-isnt-doing-any-horserace-polling-in-2016-heres-why/?noredirect=on |newspaper=[[The Washington Post]] |date=October 7, 2015 |access-date=May 1, 2018}}</ref>. == Паслугі == Акрамя апытанняў Gallup Poll, якія прыносяць невялікую частку даходаў кампаніі, Gallup прапануе паслугі па даследаваннях і кіраўнічым кансалтынгу, у тым ліку апытанне аб уцягнутасці супрацоўнікаў Q12 і тэсціраванне [[CliftonStrengths]]<ref name="Boudway_Newsweek" /><ref name="Melendez15">{{cite news |last1=Melendez |first1=Steven |date=October 2015 |title=Unhappy At Work? Swipe Right To Tell The Boss |newspaper=Fast Company |url=https://www.fastcompany.com/3046843/unhappy-at-work-swipe-right-to-tell-the-boss |access-date=May 21, 2018}}</ref><ref name="Feintzeig15">{{cite news |last1=Feintzeig |first1=Rachel |date=February 10, 2015 |title=Everything Is Awesome! Why You Can't Tell Employees They're Doing a Bad Job |newspaper=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/everything-is-awesome-why-you-cant-tell-employees-theyre-doing-a-bad-job-1423613936 |access-date=June 12, 2018}}</ref>. Апытанне Q12 задае супрацоўнікам 12 пытанняў аб іх працоўным месцы, калегах і кіраўніцтве, каб вымераць уцягнутасць і дапамагчы менеджарам і арганізацыям павысіць прадукцыйнасць<ref name="Melendez15" />. CliftonStrengths (таксама вядомы як StrengthsFinder) — гэта ацэнка, якая выкарыстоўвае парныя сцвярджэнні для вымярэння здольнасцей чалавека ў 34 катэгорыях моцных бакоў і стварае справаздачу, у якой апісваюцца пяць галоўных моцных бакоў і спосабы іх прымянення<ref name="Feintzeig15" /><ref name="Adams09">{{cite news |last1=Adams |first1=Susan |date=August 28, 2009 |title=The Test That Measures A Leader's Strengths |newspaper=[[Forbes]] |url=https://www.forbes.com/2009/08/28/strengthsfinder-skills-test-leadership-managing-jobs.html#1a6fe96e43d2 |access-date=June 12, 2018}}</ref>. У сферы школьнай адукацыі (K–12) Gallup кансультуе і навучае школы і школьныя сістэмы факусавацца на моцных баках і павышаць уцягнутасць<ref name="Bui13">{{cite news |last1=Bui |first1=Lynh |date=July 17, 2013 |title=Montgomery County measuring 'hope' to help improve academic success in schools |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/local/education/montgomery-county-measuring-hope-to-help-improve-academic-success-in-schools/2013/07/17/79044dfa-e403-11e2-a11e-c2ea876a8f30_story.html |access-date=May 21, 2018}}</ref><ref name="Klein15">{{cite news |last1=Klein |first1=Rebecca |date=April 8, 2015 |title=This District Is Trying To Improve Student Achievement By Making Kids Feel Good About Themselves |newspaper=[[HuffPost]] |url=https://www.huffingtonpost.co.uk/entry/howard-county-schools-gallup_n_7027234 |access-date=September 28, 2018}}</ref>. Кампанія праводзіць апытанне студэнтаў Gallup Student Poll у ЗША, якое вымярае поспех на аснове надзеі, уцягнутасці і дабрабыту<ref name="Bui13" />. == Gallup Poll == === Апытанні ў Злучаных Штатах === {{anchor|Gallup Poll}} [[File:President Donald Trump's Job Approval Ratings. Feb 3-16, 2025 Gallup poll.png|thumb|250px|Апытанне Gallup, праведзенае 3-16 лютага 2025 г.<ref>{{cite news |last1=Brenan |first1=Megan |title=Trump's Job Approval Rating at 45%; Congress' Jumps to 29% |url=https://news.gallup.com/poll/656891/trump-job-approval-rating-congress-jumps.aspx |work=[[Gallup Poll]] |date=19 February 2025 |language=en}}</ref>]] Гістарычна Gallup Poll выкарыстоўваў [[апытанне грамадскай думкі|апытанні грамадскай думкі]] для вымярэння і адсочвання стаўлення грамадскасці да палітычных, сацыяльных і эканамічных праблем, у тым ліку адчувальных або спрэчных тэм. Вынікі, аналіз і відэа падраздзялення Gallup Poll публікуюцца штодня ў выглядзе навін, заснаваных на даных. Па стане на 2012 год правядзенне апытанняў прыносіла кампаніі прыблізна 10 мільёнаў долараў фінансавых страт штогод; аднак гэта забяспечвае пазнавальнасць брэнда Gallup, што дапамагае прасоўваць яе карпаратыўныя даследаванні<ref name=Boudway_Newsweek />. У 2019 годзе Махамед Юніс змяніў Фрэнка Ньюпарта на пасадзе галоўнага рэдактара, каб узначаліць каманду навін Gallup<ref>{{Cite web |title=A Millennial Has Taken Over the Gallup Poll! |url=https://www.washingtonian.com/2019/03/13/millennial-mohamed-younis-has-taken-over-the-gallup-poll/ |website=Washingtonian|date=March 13, 2019 }}</ref>. ==== Метадалогія штодзённага адсочвання ==== Да 2018 года<ref>{{Cite web |last=Agiesta |first=Chris Cillizza, Jennifer |date=2018-01-04 |title=Is polling dead (or dying)? {{!}} CNN Politics |url=https://www.cnn.com/2018/01/04/politics/gallup-agiesta-q-and-a/index.html |access-date=2024-02-09 |website=CNN |language=en}}</ref> штодзённае адсочванне Gallup (Gallup Daily tracking) уключала два апытанні: палітычнае і эканамічнае апытанне Gallup U.S. Daily і індэкс дабрабыту Gallup–Healthways Well-Being Index. Для абодвух апытанняў Gallup праводзіла 500 інтэрв'ю па ўсёй тэрыторыі ЗША штодзень, 350 дзён у годзе, прычым 70 % на мабільныя тэлефоны і 30 % на стацыянарныя<ref>{{cite web|title=Methodology Center|url=http://www.gallup.com/178685/methodology-center.aspx|website=Gallup|date=October 17, 2014|access-date=March 15, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gallup.com/poll/163631/gallup-daily-tracking-methodology.aspx|title=Gallup Daily Tracking Methodology|publisher=Gallup|access-date=December 12, 2015}}</ref><ref name=Gallup-Healthways-Well-Being-Index>{{cite news|author=Catherine Rampell|title=Discovered: The Happiest Man in America|url=https://www.nytimes.com/2011/03/06/weekinreview/06happy.html?_r=1&|access-date=November 6, 2013|newspaper=The New York Times|date=March 5, 2011}}</ref>. Метадалогія абапіралася на жывых інтэрв'юераў, выпадковы набор нумароў (RDD) як для стацыянарных, так і для мабільных тэлефонаў. Высновы апытанняў Gallup у ЗША грунтаваліся на стандартных нацыянальных тэлефонных выбарках арганізацыі. У межах кожнай хатняй гаспадаркі, з якой звязваліся па стацыянарным тэлефоне, інтэрв'ю шукалася з дарослым ва ўзросце 18 гадоў і старэй, у якога наступны дзень нараджэння. Для мабільных тэлефонаў такая працэдура не выкарыстоўвалася, бо нумар звычайна належыць адной асобе. Апытанні ўключалі рэспандэнтаў з Аляскі і Гаваяў, а таксама інтэрв'ю на іспанскай мове. Пасля збору і апрацоўкі даных кожнаму рэспандэнту прысвойвалася вага, каб дэмаграфічныя характарыстыкі агульнай узважанай выбаркі адпавядалі апошнім ацэнкам Бюро перапісу насельніцтва ЗША паводле полу, расы, узросту, адукацыі і рэгіёна<ref>{{cite web|url=http://www.gallup.com/poll/101872/How-does-Gallup-polling-work.aspx |title=Public Opinion Polls: How does Gallup Polling Work? |date=May 21, 2010 |publisher=Gallup |access-date=September 29, 2013}}</ref>. Даныя ўзважваліся штодня, каб кампенсаваць невыпадковае адсутнасць адказаў. Атрыманая выбарка прадстаўляла прыблізна 95 % усіх хатніх гаспадарак ЗША<ref>{{cite web|url=http://www.gallup.com/poll/110380/How-does-Gallup-Daily-tracking-work.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140122084701/http://www.gallup.com/poll/110380/How-does-Gallup-Daily-tracking-work.aspx |archive-date= Jan 22, 2014 |title=How does Gallup Daily tracking work? |date=May 21, 2010 |publisher=Gallup |access-date=September 29, 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gallup.com/poll/160715/gallup-daily-tracking-questions-methodology.aspx |title=Gallup Daily Tracking Questions |publisher=Gallup |access-date=September 29, 2013}}</ref>. ==== Дакладнасць ==== З 1936 па 2008 год апытанні Gallup правільна прадказвалі пераможцу прэзідэнцкіх выбараў, за выключэннем выбараў 1948 года (Дзьюі супраць Трумэна) і 1976 года (Форд супраць Картэра). На прэзідэнцкіх выбарах у ЗША 2008 года Gallup правільна прадказала пераможцу, але заняла 17-е месца з 23 арганізацый па дакладнасці перадапытанняў<ref>[http://www.politisite.com/2010/08/06/poll-accuracy-in-the-2008-presidential-election-rasmussen-pew/ Poll Accuracy in the 2008 Presidential Election (summary)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222120437/http://www.politisite.com/2010/08/06/poll-accuracy-in-the-2008-presidential-election-rasmussen-pew/ |date=December 22, 2015 }} Costas Panagopoulos, Ph.D. Department of Political Science, Fordham University, Initial Report, November 5, 2008</ref>. У 2012 годзе Gallup памылкова прадказала перамогу [[Міт Ромні|Міта Ромні]] на [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША 2012 года|выбарах прэзідэнта ЗША 2012 года]]<ref name="Moore13">{{cite news |last1=Moore |first1=Martha T. |date=June 4, 2013 |title=Gallup identifies flaws in 2012 election polls |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2013/06/04/gallup-poll-election-obama-romney/2388921/ |access-date=May 1, 2018 |newspaper=[[USA Today]]}}</ref>. Апошняе апытанне Gallup паказвала Ромні з 49 % і [[Барак Абама|Барака Абаму]] з 48 %, у той час як вынікі выбараў паказалі 51,1 % у Абамы супраць 47,2 % у Ромні<ref>[http://www.gallup.com/poll/158519/romney-obama-gallup-final-election-survey.aspx Romney 49%, Obama 48% in Gallup's Final Election Survey] November 5, 2012.</ref>. Аналітык [[Нэйт Сільвер]] выявіў, што вынікі Gallup былі найменш дакладнымі з 23 асноўных фірмаў<ref name=silver>{{cite news|url=http://fivethirtyeight.blogs.nytimes.com/2012/11/10/which-polls-fared-best-and-worst-in-the-2012-presidential-race/ |title=Which Polls Fared Best (and Worst) in the 2012 Presidential Race|date=November 10, 2012|first=Nate|last=Silver|work=The New York Times}}</ref>. Пасля выбараў Gallup правяла агляд сваёй метадалогіі і прыйшла да высновы, што яна была недасканалай з-за недахопу званкоў у часавых паясах Усходняга і Ціхаакіянскага ўзбярэжжаў, пераацэнкі галасоў белых выбаршчыкаў і залежнасці ад стацыянарных тэлефонаў<ref name="Moore13" />. Фрэнк Ньюпарт адрэагаваў на крытыку, заявіўшы, што Gallup проста робіць ацэнку нацыянальнага галасавання, а не прадказвае пераможцу, і што іх вынікі былі ў межах статыстычнай хібнасці<ref>[http://pollingmatters.gallup.com/2012/11/polling-likely-voters-and-law-of-commons.html Gallup.Com – Polling Matters by Frank Newport: Polling, Likely Voters, and the Law of the Commons]. Pollingmatters.gallup.com (November 9, 2012). Retrieved on July 12, 2013.</ref>. У 2012 годзе аналітык Марк Блюменталь раскрытыкаваў Gallup за нязначнае, але рэгулярнае заніжэнне вагі чарнаскурых і іспанамоўных амерыканцаў. Пры гэтым ён пахваліў Gallup за прыхільнасць празрыстасці<ref name=blumenthal>{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2012/06/17/gallup-poll-race-barack-obama_n_1589937.html|title=Race Matters: Why Gallup Poll Finds Less Support For President Obama|date=June 17, 2012|first=Mark|last=Blumenthal|work=The Huffington Post}}</ref>. У 2013 годзе была пастаўлена пад сумнеў дакладнасць апытанняў Gallup наконт рэлігійнай веры<ref>{{cite news|last=Merica|first=Dan|title=Bucking previous trends, survey finds growth of the religiously unaffiliated slowing|url=http://religion.blogs.cnn.com/2013/01/10/bucking-previous-trends-survey-finds-growth-of-the-religiously-unaffiliated-slowing/?hpt=hp_t2|access-date=January 11, 2013|newspaper=CNN|date=January 10, 2013|archive-date=February 26, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226182903/https://religion.blogs.cnn.com/2013/01/10/bucking-previous-trends-survey-finds-growth-of-the-religiously-unaffiliated-slowing/?hpt=hp_t2|url-status=dead}}</ref>. Вынікі Gallup адрозніваліся<ref>{{cite web |url=http://www.gallup.com/poll/159785/rise-religious-nones-slows-2012.aspx |title=In U.S., Rise in Religious "Nones" Slows in 2012 |publisher=Gallup |date=January 10, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.gallup.com/poll/159548/identify-christian.aspx |title=In U.S., 77% Identify as Christian |last=Newport |first=Frank |publisher=Gallup |date=December 24, 2012 }}</ref> ад іншых даследаванняў, уключаючы даследаванне [[Pew Research Center]] 2012 года, якое паказала хуткі рост групы людзей без рэлігійнай прыналежнасці<ref name="PRC">{{cite web |url=http://www.pewforum.org/Unaffiliated/nones-on-the-rise.aspx |title='Nones' on the Rise |date=October 9, 2012 |publisher=[[Pew Research Center]] on Religion & Public Life |access-date=March 7, 2013 |archive-date=December 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225135016/http://www.pewforum.org/2012/10/09/nones-on-the-rise/ |url-status=dead }}</ref>. У 2016 годзе ''[[The Wall Street Journal]]'' апублікаваў параўнанне ацэнкі беспрацоўя Gallup з ацэнкай Бюро працоўнай статыстыкі ЗША (BLS). Лічбы амаль дакладна супадалі, што сведчыць пра тое, што метады Gallup даюць ацэнкі, якія адпавядаюць дзяржаўным агенцтвам<ref name="WSJ">{{cite web |url=https://www.wsj.com/articles/u-s-jobless-picture-offers-room-for-interpretation-1469577415 |title=U.S. Jobless Picture Offers Room for Interpretation |date=July 26, 2016 |publisher=[[Wall Street Journal]]}}</ref>. === Gallup World Poll === [[File:Employee Engagement, by Global Region.png|thumb|Апытанне грамадскай думкі Gallup 2023 года]] У 2005 годзе Gallup пачала сваё сусветнае апытанне (Gallup World Poll), якое пастаянна апытвае жыхароў у 160 краінах, што прадстаўляюць больш за 98 % дарослага насельніцтва свету. Gallup World Poll складаецца з больш чым 100 глабальных пытанняў, а таксама рэгіянальных пунктаў. Яно ўключае такія індэксы, як закон і парадак, ежа і жытло, інстытуты і інфраструктура, добрыя працоўныя месцы, дабрабыт і іншыя. Gallup таксама супрацоўнічае з арганізацыямі і ўрадамі для стварэння індывідуальных індэксаў<ref name="gallup.com">{{cite web|url=http://www.gallup.com/poll/128189/Gallup-global-polling-work.aspx |title=How does Gallup's global polling work? |date=May 21, 2010 |publisher=Gallup |access-date=September 29, 2013}}</ref>. Gallup таксама публікуе іншыя справаздачы, такія як State of the Global Workplace<ref>{{Cite web |last=Valinsky |first=Jordan |date=2023-06-13 |title=Workers are historically stressed out and disengaged |url=https://www.cnn.com/2023/06/13/business/stressed-disengaged-workers-gallup-poll/index.html |access-date=2024-02-09 |website=CNN Business |language=en}}</ref>, Global Emotions<ref name="Levels">{{cite news |last1=Rozzelle |first1=Josephine |date=28 June 2023 |title=Global Unhappiness Levels in 2022 Match All-Time High, Report Finds |url=https://www.usnews.com/news/best-countries/articles/2023-06-28/global-unhappiness-levels-in-2022-match-all-time-high-report-finds |access-date=2 November 2023 |work=US News and World Report}}</ref> і Rating World Leaders<ref name="Ranks">{{cite news |last1=Davis |first1=Elliott |date=27 July 2020 |title=U.S. Ranks Low in Gallup World Leadership Report |url=https://www.usnews.com/news/best-countries/articles/2020-07-27/us-fares-poorly-in-gallups-latest-world-leadership-ratings |access-date=2 November 2023 |work=US News and World Report}}</ref>. ==== Метадалогія Gallup World Poll ==== Gallup апытвае прыблізна 1000 жыхароў у кожнай краіне. Мэтавая група — усё грамадзянскае насельніцтва ва ўзросце 15 гадоў і старэй. Gallup задае кожнаму рэспандэнту пытанні на яго роднай мове. Тэлефонныя апытанні выкарыстоўваюцца ў краінах, дзе тэлефоннае пакрыццё складае не менш за 80 %. Калі пакрыццё меншае, выкарыстоўваюцца асабістыя інтэрв'ю<ref name="gallup.com"/><ref>{{cite news|title=Louis Harris, Pollster at Forefront of American Trends, Dies at 95|newspaper=The New York Times|date=December 19, 2016|url=https://www.nytimes.com/2016/12/19/us/louis-harris-pollster-at-forefront-of-american-trends-dies-at-95.html|quote=Like Elmo Roper and George Gallup, his pioneering predecessors, Mr. Harris plumbed attitudes with face-to-face interviews, using carefully worded questions put by trained interviewers to subjects selected as part of a group that was chosen as demographically representative of the nation.|last1=McFadden|first1=Robert D.}}</ref>. === Апытанні па Кітаі === Gallup вядомая сваімі апытаннямі грамадскай думкі аб Кітаі. Яе апытанне, апублікаванае ў сакавіку 2023 года, паказала рэкордна нізкі ўзровень — 15 % амерыканцаў, якія станоўча ставяцца да Кітая, што з'яўляецца самым нізкім паказчыкам з пачатку вымярэнняў у 1979 годзе<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-03-07 |title=Record-Low 15% of Americans View China Favorably |url=https://news.gallup.com/poll/471551/record-low-americans-view-china-favorably.aspx |access-date=2023-11-05 |website=Gallup |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Neukam |first=Stephen |date=2023-03-07 |title=Americans' view of China hits record low: Gallup |url=https://thehill.com/policy/international/3887642-americans-view-of-china-hits-record-low-gallup/ |access-date=2023-11-05 |website=The Hill |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-03-06 |title=Americans Continue to View China as the U.S.'s Greatest Enemy |url=https://news.gallup.com/poll/471494/americans-continue-view-china-greatest-enemy.aspx |access-date=2023-11-05 |website=Gallup |language=en}}</ref>. У пачатку лістапада 2023 года Gallup абвясціла аб спыненні ўсіх аперацый у Кітаі, краіне, у якую яна ўвайшла ў 1993 годзе<ref>{{Cite news |last1=McMorrow |first1=Ryan |last2=Yu |first2=Sun |date=2023-11-04 |title=US consultancy Gallup withdraws from China |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/dff10673-f3e3-4117-8a71-cb57a9cc4ccb |access-date=2023-11-05}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-11-04 |title=US consultancy Gallup withdrawing from China, Financial Times reports |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/us-consultancy-gallup-withdrawing-china-ft-2023-11-04/ |access-date=2023-11-05}}</ref>. == Узнагарода Gallup Exceptional Workplace == Больш за 15 гадоў Gallup прысвойвае арганізацыям узнагароду Gallup Exceptional Workplace Award. Гэтая ўзнагарода прызначана для арганізацый, якія адпавядаюць стандартам, устаноўленым апытаннем Q12<ref>''Abilene Reporter News''. (2023, April 8). [https://www.reporternews.com/story/money/business/local/2023/04/08/business-notebook-hendrick-again-earns-workplace-award/70076228007/ Business Notebook: Hendrick again earns workplace award (reporternews.com)] Retrieved April 19, 2023.</ref>. == Gallup Press == Да 2015 года ўласнае выдавецкае падраздзяленне Gallup Press апублікавала каля 30 кніг на тэмы бізнесу і асабістага дабрабыту<ref name="Adweek1">{{cite news |last=Dilworth |first=Dianna |date=June 9, 2015 |title=Simon & Schuster to Distribute Gallup Books |url=https://www.adweek.com/galleycat/simon-schuster-to-distribute-gallup-books/104764 |work=[[Adweek]] |access-date=May 2, 2023 |archive-date=26 лютага 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226161830/https://www.adweek.com/galleycat/simon-schuster-to-distribute-gallup-books/104764 |url-status=dead }}</ref>. Сярод апошніх выданняў — ''It's the Manager''<ref name="Consult1">{{cite news |last=Kornik |first=Joe |date=July 8, 2019 |title=Review: It's The Manager|url=https://www.consultingmag.com/2019/07/08/review-its-the-manager/ |url-access=subscription |work=Consulting Magazine |access-date=May 2, 2023 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230511020802/https://www.consultingmag.com/2019/07/08/review-its-the-manager/ |archive-date= May 11, 2023 }}</ref>, ''Wellbeing at Work''<ref name="Journal1">{{cite journal |last=Hooper |first=Jacqueline |date=April 19, 2022 |title=A Review of "Wellbeing at Work: How to Build Resilient and Thriving Teams" |url=https://jcldusafa.org/index.php/jcld/article/view/76 |journal =Journal of Leadership and Character Development |volume=9 |issue= 1 |access-date=May 2, 2023 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240218194106/https://jcldusafa.org/index.php/jcld/article/download/76/74/73 |archive-date= Feb 18, 2024 }}</ref> і ''Blind Spot''<ref name="CEO1">{{cite news |last=Wayne |first=Michael |date=February 8, 2023 |title=Gallup CEO Jon Clifton explains the worldwide rise of negativity |url=https://www.theceomagazine.com/business/health-wellbeing/jon-clifton-blind-spot/ |work=CEO Magazine|access-date=May 2, 2023}}</ref>. Іншыя вядомыя кнігі Gallup Press уключаюць ''First, Break All the Rules'' і ''StrengthsFinder 2.0'', якая ў 2017 годзе ўвайшла ў спіс 20 самых прадаваных кніг Amazon усіх часоў<ref name="India1">{{cite news |last=|first=|date=July 27, 2012 |title=Book Review: StrengthsFinder 2.0 |url=https://economictimes.indiatimes.com/book-review-strengthsfinder-2-0/articleshow/15169588.cms?from=mdr |work=The Economic Times|access-date=May 2, 2023}}</ref><ref name="ChristianToday17">{{cite news |title=The top 20 best-selling books of all time on Amazon include two Christian books (but not the Bible) |url=https://www.christiantoday.com/article/the-top-20-best-selling-books-of-all-time-on-amazon-include-two-christian-books-but-not-the-bible/111784.htm |newspaper=[[Christian Today]] |date=August 12, 2017 |access-date=May 1, 2018}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Джордж Гэлап]] == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|5|Гэлапа Інстытут||553|}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Спасылкі == {{Commons category}} * {{official website|https://www.gallup.com/}} [[Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1935 годзе]] [[Катэгорыя:Кампаніі ЗША]] [[Катэгорыя:Даследчыя кампаніі]] [[Катэгорыя:Кіраўнічы кансалтынг]] [[Катэгорыя:Апытанні грамадскай думкі]] pfucmfsik6rf8ftxm8fagxdil8nwggn 0 802399 5174361 5107017 2026-08-01T22:39:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174361 wikitext text/x-wiki '''WikiFeet''' — гэта [[сайт]] для абмену выявамі, прысвечаны [[Фут-фетышызм|фут-фетышызму]]. На сайце прадстаўлена шырокая калекцыя фатаграфій і іншых выяў знакамітасцяў, на якіх [[Ступня (анатомія)|ступні]] займаюць прыкметнае месца; большая частка матэрыялаў узята з агульнадаступных крыніц або знаходзіцца ў адкрытым доступе. == Прэзентацыя == WikiFeet (або «wikiFeet») быў заснаваны ў 2008 годзе [[Элі Азер]]<nowiki/>ам (Eli Ozer), праграмістам і былым аніматарам з [[Тэль-Авіў|Тэль-Авіва]].<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://forward.com/fast-forward/376619/israeli-creates-viral-foot-fetish-site/|title=Israeli Creates Viral Foot Fetish Site|first=|last=|website=The Forward|date=2017-07-10|access-date=2026-02-06}}</ref> Платформа дазваляе зарэгістраваным карыстальнікам публікаваць фатаграфіі знакамітасцяў з бачнымі ступнямі. Карыстальнікі могуць свабодна праглядаць сайт, шукаць знакамітасцяў і мадэляў па імені, годзе нараджэння, нацыянальнасці або памеры абутку, а таксама праглядаць выявы і відэа <ref>{{Cite web|url=https://wikifeet.com/help|title=Help & FAQ - wikiFeet|website=wikifeet.com|access-date=2026-02-06}}</ref>. Зарэгістраваныя карыстальнікі таксама могуць пакідаць каментары і ацэньваць ступні па шкале ад 1 да 5 зорак. Вышэйшая адзнака, якая прысуджаецца супольнасцю WikiFeet, — 5 зорак («Прыгожыя ступні»), адзіная адзнака з фіксаваным апісаннем. Усе сабраныя галасы апрацоўваюцца для атрымання сярэдняй адзнакі. Сайт выдаляе выявы, якія парушаюць аўтарскія правы, у адказ на запыты аб выдаленні <ref>{{Cite web|url=https://wikifeet.com/rules|title=Rules & Guidelines - wikiFeet|website=wikifeet.com|access-date=2026-02-06}}</ref>. У студзені 2018 года быў запушчаны wikiFeet Men, афіцыйны аналаг для абмену фатаграфіямі ступняў знакамітасцей-мужчын <ref>{{Cite web|url=https://men.wikifeet.com/|title=wikiFeet Men|website=men.wikifeet.com|access-date=2026-02-06}}</ref>. Паводле дадзеных платформы SimilarWeb, да ліпеня 2025 г. больш за 21% трафіку сайта прыпадала на жаночую аўдыторыю <ref>{{Cite web|url=https://www.similarweb.com/website/wikifeet.com/#demographics|website=www.similarweb.com|access-date=2026-02-06}}</ref>. == Рэакцыя і культурны ўплыў == === Пазітыўныя рэакцыі === За мінулыя гады некалькі знакамітасцяў і грамадскіх дзеячаў з актыўнай прысутнасцю ў сацыяльных сетках з'яўляліся на WikiFeet, часта без іх ведама. Рэакцыя была змешанай: увага СМІ ў асноўным была пазітыўнай, у той час як некаторыя паставіліся да гэтага крытычна. Да прыкметных прыкладаў пазітыўных рэакцый адносяцца: * У 2015 годзе актрыса [[Элізабэт Бэнкс]] расказала ў тэлепраграме, што даведалася пра існаванне фетышызму ног і WikiFeet усяго за дзень да інтэрв'ю. Падчас трансляцыі Бэнкс падзякавала гледачам за водгукі і пад бурныя апладысменты аўдыторыі паказала свае ногі на камеру.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.yahoo.com/news/fans-cant-enough-elizabeth-banks-180500477.html|title=Fans Can't Get Enough Of Elizabeth Banks'...Feet|website=Yahoo News|date=2015-06-05|access-date=2026-02-06}}</ref> Супольнасць паставіla ёй максімальную адзнаку ў 5 зорак.<ref>{{Cite web|url=https://wikifeet.com/elizabeth_banks|title=Elizabeth Banks's feet|website=wikifeet.com|access-date=2026-02-06}}</ref> * У 2021 годзе [[Кім Кардаш'ян]] запісала відэа, у якім яна выявіла свой профіль на сайце і з энтузіязмам адзначыла сваю пяцізоркавую адзнаку.<ref>{{Cite web|url=https://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-10064023/Kim-Kardashian-amazed-discover-WikiFeet-profile.html|title=Kim Kardashian is amazed to discover she has a WikiFeet profile|first=Andrew|last=Bullock|website=Mail Online|date=2021-10-06|access-date=2026-02-06}}</ref> * У тым жа годзе [[Алівія Кук]] (вядомая па ролі каралевы Алісент у серыяле «Дом Дракона») пракаментавала свой профіль на WikiFeet пасля таго, як сцэна з серыяла стала віруснай. Актрыса выказала задавальненне тым, што часова заняла першае месца ў рэйтынгу сайта.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://wikiofthrones.com/olivia-cooke-no-1-on-wiki-feet-house-of-the-dragon-scene|title=Olivia Cooke recalls being No.1 on Wiki Feet after her controversial House of the Dragon scene|first=Sayantan|last=Choudhary|website=Wiki of Thrones|date=2023-07-20|access-date=2026-02-06}}</ref> * У 2025 годзе спявачка [[Ліззо]] заявіла, што ведае аб сваім профілі на платформе і ганарыцца сваім рэйтынгам. Будучы прыхільніцай руху за пазітыўнае стаўленне да цела, артыстка падкрэсліла важнасць прыняцця цела як адзінага цэлага.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.yahoo.com/entertainment/articles/lizzo-talks-body-neutrality-trolling-173031920.html|title=Lizzo Talks Body Neutrality, Trolling Haters & Taking Pride in Her WikiFeet Score on ‘Ziwe’|website=Yahoo Entertainment|date=2025-05-09|access-date=2026-02-06}}</ref> * Нарэшце, [[Марго Робі]], зорка фільма «[[Барбі (фільм)|Барбі]]», таксама выявіла свой высокі рэйтынг на WikiFeet у 2025 годзе. Актрыса была ўсцешана гэтым адкрыццём, назваўшы яго «чароўным» і «мілым».<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://e01-marca.uecdn.es/en/lifestyle/celebrities/2023/07/19/64b71f6622601d74138b457c.html|title=Margot Robbie's feet cause a stir: actress delighted by fans' adoration|website=MARCA|date=2023-07-18|access-date=2026-02-06|url-status=dead|archive-date=9 лютага 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260209125858/https://e01-marca.uecdn.es/en/lifestyle/celebrities/2023/07/19/64b71f6622601d74138b457c.html}}</ref> === Негатыўныя рэакцыі === З іншага боку, некаторыя грамадскія дзеячы выказалі негатыўную рэакцыю на платформу. Вось некалькі характэрных прыкладаў: * Пісьменніца [[Зіве Фумуда]] (Ziwe Fumudoh) у сваім артыкуле для часопіса [[The New Yorker]] у 2023 годзе распавяла, як выявіла свой профіль на WikiFeet пасля таго, як сяброўка паказала ёй на яго. Фумуда апісала сайт як «дэгуманізуючы» і дакучлівы, сцвярджаючы, што жанчын зводзяць да аб'ектываванага меркавання аб іх канечнасцях. Яна таксама выказала асабістую агіду да ног (як да сваіх уласных, так і да чужых), назваўшы іх «выродлівымі рукамі»<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.newyorker.com/magazine/2023/09/25/best-foot-forward|аўтар=Ziwe|загаловак=Best Foot Forward|год=2023-09-18|мова=en-US|выданне=The New Yorker|issn=0028-792X}}</ref>. Падобнае стаўленне да ступняў можа разглядацца як несумяшчальнае з канцэпцыяй бодыпазітыў і можа служыць прыкметай падафабіі. * У тым жа годзе спявачка [[Дуа Ліпа]] абмеркавала гэтую тэму ў падкасце з Зіве Фумуда. Абедзве першапачаткова выказалі расчараванне нізкімі рэйтынгамі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://ew.com/music/dua-lipa-bonds-with-ziwe-over-wikifeet-i-hate-feet/|title=Dua Lipa bonds with Ziwe over their wikiFeet reviews: 'I hate feet'|website=EW.com|access-date=2026-02-06}}</ref>, тым самым заняўшы пазіцыю, супрацьлеглую бодыпазітыву. Аднак з часам яе рэйтынг (Dua Lipa) вырас амаль да максімуму (4,93 зоркі) у 2025 годзе. Каментары карыстальнікаў сведчаць аб тым, што яе рэйтынг таксама адлюстроўвае яе папулярнасць у сферы мастацтва<ref>{{Cite web|url=https://wikifeet.com/Dua_Lipa|title=Dua Lipa's feet|website=wikifeet.com|access-date=2026-02-06}}</ref>, што супярэчыць сцвярджэнню аб тым, што платформа цалкам аддзяляе вобраз чалавека ад яго фізічнай знешнасці. * У 2016 годзе А. Качыа, студэнтка факультэта англійскай філалогіі, выявіла, што фатаграфіі яе ног былі апублікаваны без яе згоды. Яе профілю быў прысвоены рэйтынг 2,5 зоркі з-за сіндактыліі (зрашчэння пальцаў ног). Качыа заявіла, што адчувала сябе прыніжанай і выказала асцярогу, што яе запомняць толькі па яе фізічным стане<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://metro.co.uk/2016/02/07/student-googles-herself-finds-her-feet-on-fetish-website-5668010/|title=Student Googles herself, finds her feet on fetish website|website=Metro|date=2016-02-07|access-date=2026-02-06}}</ref>. Пазней яе фатаграфіі былі выдалены з сайта. === Дынамічныя і сатырычныя рэакцыі === Іншыя публічныя асобы выказвалі рэакцыі, якія эвалюцыянавалі ад першапачатковага непрымання да паступовага прыняцця, ці займалі нейтральную пазіцыю: * Па даных [[The Guardian]], журналістка Зінг Цзенг (Zing Tsjeng) выпадкова выявіла сайт у 2022 годзе. Першапачаткова Цзенг была занепакоена ажыятажам, які ўзнік, і была расчараваная сваім рэйтынгам у 3,5 зоркі. Гэта прывяло да таго, што яна выдаліла фатаграфіі са сваіх сацыяльных сетак і стала насіць толькі закрыты абутак — паводзіны, звязаныя з падафобіяй. Аднак, даведаўшыся, што прыкладна 20% карыстальнікаў платформы — жанчыны, яе асцярогі аціхлі. Калі яна нарэшце дасягнула 5-зоркавага рэйтынгу, яна адмовілася ад мер па ўтойванні сваёй асобы, якія яна назвала «недарэчнымі», і заявіла, што прысутнасць на сайце прымушае яе адчуваць сябе менш скавана.<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/article/2024/jul/03/a-moment-that-changed-me-my-feet-appeared-on-a-kink-website-that-gets-20m-views-a-month|title=A moment that changed me: my feet appeared on a kink website that gets 20m views a month|first=Zing|last=Tsjeng|website=The Guardian|date=2024-07-03|access-date=2026-02-06}}</ref> * У артыкуле [[Huffington Post|HuffPost]] аб падафобіі сярод пакалення Z дызайнер С. Штраўс заявіла ў 2024 годзе, што выявіла свой профіль на платформе. Штраўс заявіла, што адчувала сябе сніякавелай, але не абражанай, тлумачачы адсутнасць дыскамфорту ўпэўненасцю ва ўласнай сэксуальнасці.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.huffpost.com/entry/gen-z-wont-let-anyone-see-their-feet-heres-why-goog_l_67647166e4b0dfa0ebcd9a95|title=Gen Z Won't Let Anyone See Their Feet. Here's Why.|first=Talia ErgasOn Assignment For|last=HuffPost|website=HuffPost|date=2024-12-29|access-date=2026-02-06}}</ref> Сайт таксама стаў аб'ектам сатыры ў папулярнай культуры: * Комік з [[Saturday Night Live]] (SNL) [[Колін Джост]] пажартаваў аб сваім профілі на WikiFeet у 2024 годзе. Пасля таго як у яго развілася інфекцыя пальца нагі падчас асвятлення спаборніцтваў па серфінгу на Алімпійскіх гульнях, Джост з гумарам заўважыў, што гэты інцыдэнт можа негатыўна паўплываць на яго рэйтынг на платформе.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nbc.com/nbc-insider/what-happened-to-colin-jost-toes-injury-photo|title=Colin Jost's Toes Were Injured Covering Olympic Surfing and His Reaction Is Hilarious|website=NBC|date=2024-07-30|access-date=2026-02-06}}</ref> * Актрысы [[Джулі Нолке]] (Julie Nolke) і [[Джыл Агапсовіч]] (Jill Agopsowicz) знялі сатырычнае відэа, у якім яны выявілі, што іх фатаграфіі з'явіліся на WikiFeet (што сапраўды адбылося). Праглядаючы сайт, жанчыны спачатку крытыкуюць яго за прапаганду аб'ектывацыі і сэксуальнай эксплуатацыі жанчын, але затым уступаюць у спрэчку аб тым, у каго самы высокі рэйтынг, якая заканчваецца ўзаемнымі абразамі. Джыл канкрэтна абвінавачвае Джулі ў непрывабнасці з-за яе вальгуснай дэфармацыі вялікага пальца ступні — стану, які ў яе сапраўды ёсць. У канцы відэа яны мірацца; замест поціскаў рук яны паціскаюць адзін аднаму ступні.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=hMLazPRc664|title=I'm on wikifeet..|last=Julie Nolke|date=2021-08-26|access-date=2026-02-06}}</ref> == Справа Окасіа-Картэс == У студзені 2019 года WikiFeet апынуўся ў цэнтры ўвагі не таму, што чарговая знакамітасць выявіла свае фатаграфіі ног на сайце, а з-за палітычнага скандалу з удзелам члена [[Кангрэс ЗША|Кангрэса ЗША]] [[Александрыі Акасіа-Картэс]]. Па словах карыстальніка [[Reddit]], на фатаграфіі яна была выяўлена ў ванне, і яе ногі былі бачныя. Фатаграфія распаўсюдзілася на такіх платформах, як Reddit, [[Twitter]] і [[4chan]], і была прыпісана Акасіа-Картэс у відавочнай спробе публічнай дыскрэдытацыі. <ref name=":0">{{Cite web|lang=it-IT|url=https://www.vice.com/it/article/foto-fake-nudo-ocasio-cortez-debunk-feticisti-piedi-wikifeet-reddit/|title=Una finta foto di nudo di Ocasio-Cortez è stata smascherata grazie ai feticisti dei piedi|first=Samantha|last=Cole|website=VICE|date=2019-01-08|access-date=2026-02-06}}</ref> Аднак карыстачы WikiFeet правялі экспертны аналіз малюнка на аснове марфалогіі і суадносін даўжыні пальцаў ног, які паказаў, што жанчына на фатаграфіі не з'яўляецца Акасіа-Картэс. Праверка сапраўднасці пацвердзіла, што выява першапачаткова належала [[Сідні Летэрс]] (Sidney Leathers), актывістцы і вэбкам-мадэлі, якая пацвердзіла, што зрабіла фатаграфію ў 2016 годзе. <ref name=":0" /> == Зноскі == <references /> == Глядзіце таксама == * [[Сексуальны фетышызм]] * [[Эротыка]] * [[Эстэтыка]] {{няма катэгорый|date=2026-02-07}} o7yl6pznfi3qti1ifv0wtiphy3mg12j 0 803859 5174423 5110892 2026-08-02T05:53:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174423 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} {{цёзкі2|Бамбешка}} '''Іва́нна Іва́наўна Бамбе́шка''' (нар. {{ДН|25|1|1975}}) — беларускі [[музеязнавец]], [[гісторык]], [[культуролаг]], [[педагог]]. [[Кандыдат культуралогіі]] (2021). == Біяграфія == Нарадзілася 25 студзеня 1975 года<ref name="tg">{{cite web |url=https://t.me/bguki/2479 |title=Сапраўдны БДУКМ |date=24 студзеня 2022 |publisher=Telegram |lang=ru |accessdate=11 сакавіка 2026}}</ref>. У 1997 годзе скончыла [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] па спецыяльнасці «Музейная справа і ахова помнікаў гісторыі і культуры», у 2001 годзе — аспірантуру БДУ па спецыяльнасці «Крыніцазнаўства, гістарыяграфія і метады гістарычнага даследавання»<ref name="buk">{{cite web |url=https://buk.by/personalities/department-of-history-of-belarus-and-museology/bobesco_ivanna_ivanovna/ |title=Бомбешко Иванна Ивановна |publisher=Белорусский государственный университет культуры и искусств |lang=ru |accessdate=11 сакавіка 2026 |url-status=dead }}</ref><ref name="unicat">{{cite web |url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-ar1875594&strq=l_siz=20 |title=Бамбешка, Іванна Іванаўна (кандыдат культуралогіі; нар. 1975) |publisher=Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі |lang=ru |accessdate=11 сакавіка 2026}}</ref>. З 1997 па 2001 год працавала малодшым, а затым старшым навуковым супрацоўнікам [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага гістарычнага музея Рэспублікі Беларусь]] (у той час — Нацыянальны музей гісторыі і культуры Беларусі)<ref name="buk"/><ref name="unicat"/>. З 2001 года і да цяперашняга часу працуе ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў|Беларускім дзяржаўным універсітэце культуры і мастацтваў]]. З'яўляецца старшым выкладчыкам кафедры гісторыка-культурнай спадчыны на [[Факультэт інфармацыйна-дакументных камунікацый БДУКМ|факультэце інфармацыйна-дакументных камунікацый]]<ref name="buk"/><ref name="unicat"/>. У 2021 годзе паспяхова абараніла дысертацыю на суісканне вучонай ступені [[Кандыдат навук|кандыдата культуралогіі]] па спецыяльнасці «Музеязнаўства, кансервацыя і рэстаўрацыя гісторыка-культурных аб'ектаў». Тэма дысертацыйнага даследавання: ''«Культурна-адукацыйная дзейнасць краязнаўчых музеяў Беларусі па актуалізацыі гісторыка-культурнай спадчыны»''<ref name="unicat"/>. == Навуковая і педагагічная дзейнасць == Сфера навуковых інтарэсаў даследчыцы ўключае гісторыю, тэорыю і практыку музейнай справы Беларусі і замежных краін, [[Ахова гісторыка-культурнай спадчыны|ахову гісторыка-культурнай спадчыны]], [[Гісторыя Беларусі|гісторыю]] і гісторыю культуры Беларусі. Таксама займаецца вывучэннем матэрыяльнай культуры 1920–1930-х гадоў, краязнаўчага руху ў Беларусі, кадравага забеспячэння беларускіх музеяў і пытаннямі музейнай адукацыі<ref name="buk"/><ref name="unicat"/>. У Беларускім дзяржаўным універсітэце культуры і мастацтваў выкладае наступныя дысцыпліны: «Гісторыя музейнай справы», «Музеі замежных краін», «Асновы музеязнаўства», «Асновы навукова-фондавай і навукова-даследчай работы музеяў», «Тэорыя і методыка музейнай справы» і інш.<ref name="buk"/> == Бібліяграфія == * Собрание И. Х. Колодеева как комплекс источников по истории русско-французских отношений 1805—1815 годов / Бомбешко И. И. // Вестник Молодежного научного общества. — 2005. — № 1. — С. 57—59. * Экспедыцыйнае даследаванне Лагойшчыны ў 1923 г. / І. І. Бамбешка // Другія Тышкевіцкія чытанні (г. Лагойск, 15 кастрычніка 2009 г.) : матэрыялы чытанняў. — Мінск, 2009. — С. 93―97. * Культурна-адукацыйная дзейнасць краязнаўчых музеяў Беларусі па актуалізацыі гісторыка-культурнай спадчыны : дысертацыя ... кандыдата культуралогіі : 24.00.03 : абаронена 30.09.2021 : зацверджана 12.01.2022 / Бамбешка Іванна Іванаўна. ― Мінск, 2021. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бамбешка Іванна Іванаўна}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 25 студзеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1975 годзе]] [[Катэгорыя:Кандыдаты культуралогіі]] [[Катэгорыя:Музеязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Культуролагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] 6heqkun671j6qo1hwp72sqwzps19qw9 0 804359 5174421 5119142 2026-08-02T05:45:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174421 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Іванаўск |вобласць = Мінская |раён = Чэрвеньскі |сельсавет = }} '''Іва́наўск''' ({{lang-be-lat|Ivanaŭsk}}, {{lang-ru-dor|Ивановскъ}}) — колішні маёнтак, пазней вёска ў [[Чэрвеньскі раён|Чэрвеньскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Ігуменка (прыток Волмы)|Ігуменка]]. == Гісторыя == [[Файл:Shevich Ivan Egorovich.jpg|міні|злева|[[Іван Ягоравіч Шэвіч (генерал)|Іван Ягоравіч Шэвіч]], першы ўладальнік Іванаўска]] Да 1795 года гэтыя землі належалі [[Віленскае біскупства|віленскаму біскупству]], аднак пасля апошняга, [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], гэтыя землі былі канфіскаваныя ўладамі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] і [[Падараванні сялян|перададзены]] розным генералам{{Sfn|SgKP|1882|s=321}}, гэтая мясцовасць дасталася [[Іван Ягоравіч Шэвіч (генерал)|Івану Шэвічу]]. Верагодна, менавіта Шэвіч заклаў тут маёнтак з назвай Іванаўск. Землі ўваходзілі ў склад [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. За часамі прыгоннага права маёнтак быў цэнтрам буйных уладанняў з навакольных вёсак. Пасля 1861 года ў Юравіцкай воласці Ігуменскага павета, пазней Хутарской. У 1876 годзе ўладальнікамі Іванаўска былі [[Праваслаўе|праваслаўныя]] [[Дваранства|дваране]] Дзмітрый, Сяргей і Іван Ягоравічы. Гаспадаркай займаўся арандатар, былі карчма з гадавым прыбыткам 900 рублёў і млын з гадавым прыбыткам 700 рублёў{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ|1877|с=176}}. У 1888 годзе землеўладальнікамі былі Іван і Сяргей Ягоравічы, мелі 21350 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=229}}. У пачатку XX стагоддзя ў маёнтку дзейнічала шавецка-цвіковая фабрыка. У 1914 годзе землеўладальнікамі былі: Лідзія Іванаўна Мірковіч (разам з маёнткам [[Вялень]] і [[Азярычына]] было 5555,85 дзесяцін), Клеапатра Іванаўна Сукаўкіна (1189,85 дзесяцін), Іван Ягоравіч Шэвіч (14278,30 дзесяцін){{Sfn|Дрозд Д.|2013|с=}}. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Маёмасць маёнтка [[Нацыяналізацыя|нацыяналізаваная]]. На землях у межах аграрнай палітыкі «[[Беларусь — чырвоная Данія]]» былі ўтвораны шматлікія [[Пасёлак|пасёлкі]]. Працавала калодачная фабрыка «Праца», на якой вырабляліся шавецкія калодкі, была конная крупарушка. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Пасля вайны Іванаўск далучаны да вёскі [[Калодзежы]]. == Насельніцтва == * 1908 год — 1 двор, 53 жыхары{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=77}} * 1917 год — маёнтак, 1 двор, 147 жыхароў, усе беларусы; фабрыка, 1 двор, 202 жыхары, з іх 98 [[Беларусы|беларусаў]], 26 [[Палякі|палякаў]] і 78 [[Яўрэі|яўрэяў]]{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=121}} == Сучаснасць == На сёння ў ваколіцах колішняга маёнтка існуе Іванаўскае лясніцтва, дзе размешчаны Іванаўскі заказнік<ref>{{Cite web|url=https://www.cherven.by/2016/07/ljasnaja-talaka/|title=Лясная талака|website=cherven.by|date=26-7-2016|url-status=dead}}</ref>. У вёсцы Калодзежы вуліца на месцы колішняга маёнтка мае назву Іванаўская<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://yandex.by/showcaptcha?cc=1&form-fb-hint=2.25&mt=CB87642F0D25B15815F5431A81708C799B8D8294F07C7205E5B5D3D2843DDFA46F173AB03FACC7E890E0CC8D584BC3101D8D27DCBD2DB5C9C4D47AA15211042127E31BA141528B06AA8A785A8B7BC9820FFFE6A6E611D2D6CAC109B6CFD7FBAF2F6BCDEDFA11BDFD354B0AD66028D0340A7D10E24560FC1752D5E5E2E0C396970D58B106D045163BEF35ADA2DE72D2E251EF7ED08F13DC461E8FB1CC7AAAD255A053EC6C74AA2BE5A2C421238DD321001AC9B9F5A9015FA3CF41AB9E26FEA2CA9D731B54C02A4E733BB031582E3ED8B35F42F2762A5DF0A01CED0F642EEC304D3F8320E44A68D72D3005&retpath=aHR0cHM6Ly95YW5kZXguYnkvbWFwcy8tL0NQYjZiQW1HPw%2C%2C_8bda0291efc399657db88fb0f26f5829&t=2%252F1774961660%252F4a04738d2dedf96a2d7381f122217055&u=8435196231009721685&s=0ff5ac53c44b1132111f2138940e426e|title=Яндекс|website=yandex.by|access-date=2026-03-31|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3|321|Iwanowsk|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} * {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи [за 1888 год]|арыгінал = |спасылка = https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/46/Списокъ_Землевладѣльцевъ_Минской_Губерніи_за_1888_год.pdf|адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Минская Губернская Типографія|год = 1889|том = |старонкі = |старонак = 419|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ|арыгінал = |спасылка = |адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Типографія Губернскаго Правленія|год = 1877|том = |старонкі = |старонак = 187|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ}} * {{кніга|аўтар = [[Зміцер Дрозд|Дрозд Д.]]|частка = |загаловак = Землевладельцы Минской губернии, 1900—1917: справочник|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Медисонт|год = 2013|том = |старонкі = |старонак = 694|серыя = |isbn = 978-985-7085-07-1|тыраж = |ref = Дрозд Д.}} * {{Крыніцы/ГВБ|8-5|Калодзежы|305—306}} d1540iihsfu1eivmrpr95bbqstyk2if 0 804443 5174126 5145417 2026-08-01T12:42:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174126 wikitext text/x-wiki '''Грэгары Борці Проміс Ньюман''' ({{lang-en|Gregory Bortey Promise Newman}}; нар.{{ДН|16|08|1995}}, горад [[Нунгуа]], [[Вялікая Акра]], [[Гана]]) — [[Гана|ганскі]] музыкант, спявак і аўтар песень, вядомы пад сцэнічным псеўданімам '''King Promise'''<ref>[https://earth-agency.com/artist/king-promise/ King Promise]</ref>. Стварае песні ў стылях [[афрабітс]] (хіплайф), [[хайлайф]], [[R&B]] і [[хіп-хоп]]<ref>[https://earth-agency.com/artist/king-promise/ King Promise]</ref>. У [[2025]] годзе стаў уладальнікам прэстыжнага звання «Артыст года» ад [[Гана|ганскай]] музычнай прэміі «Telecel Ghana Music Awards» (TGMA), болей шырока вядомай як «[[The Ghana Music Awards]]»<ref name="TGMA">{{cite web|url = https://ghanamusicawards.com/an-unforgettable-night-of-music-honors-king-promise-thrills-at-a-nite-with-artiste-of-the-year/|title = An Unforgettable Night of Music & Honors: King Promise Thrills at «A Nite with Artiste of the Year»|first = |last = |authorlink = |date = 2025-06-19|work = Ghanamusicawards.com/|publisher = |location = |page = |language = en|trans-title = |format = |doi = |archive-url = https://web.archive.org/web/20250710081729/https://ghanamusicawards.com/an-unforgettable-night-of-music-honors-king-promise-thrills-at-a-nite-with-artiste-of-the-year/|archive-date = 2025-07-10|access-date = 2026-04-02|url-status = live|quote = |ref = }}</ref>. == Паходжанне і сям’я == Грэгары Борці Проміс Ньюман нарадзіўся [[16 жніўня]] [[1995]] года ў горадзе Нунгуа (Nungua) — [[прадмесце|прыгарадзе]] [[Акра|Акры]], сталіцы [[Гана|Ганы]]<ref>[https://earth-agency.com/artist/king-promise/ King Promise]</ref><ref>[https://famoustoday.com.ng/king-promise-biography/ King Promise Biography: Age, Wife, Children & Net Worth]</ref><ref>[https://tunebeatz.com/bio/king-promise-biography/ King Promise Biography]</ref>. Бацька — Фрэнсіс Ньюман, [[прадпрымальнік|бізнесмэн]]; маці — Анджэла Куайе, гандлярка<ref>[https://famoustoday.com.ng/king-promise-biography/ King Promise Biography: Age, Wife, Children & Net Worth]</ref><ref>[https://tunebeatz.com/bio/king-promise-biography/ King Promise Biography]</ref>. У канцы 2020 года ў Інтэрнеце з'явілася відэа, на якім бачна, як Грэгары Ньюман звязвае сябе з дачкой. Падрабязнасці пра маці дзіцяці застаюцца невядомымі, паколькі спявак аддае перавагу хаваць сваё сямейнае жыццё ад грамадскасці<ref>[https://famoustoday.com.ng/king-promise-biography/ King Promise Biography: Age, Wife, Children & Net Worth]</ref>. Ходзяць чуткі пра яго адносіны з Серваа Аміхера (Serwaa Amihere), вядомай ганскай [[журналіст]]кай<ref>[https://famoustoday.com.ng/king-promise-biography/ King Promise Biography: Age, Wife, Children & Net Worth]</ref>. Абодва былі заўважаны разам, што прывяло да спекуляцый, але Грэгары Ньюман абверг гэтыя чуткі, падкрэсліўшы, што ён засяроджаны на музыцы, і заявіўшы, што Серваа Аміхера не яго дзяўчына<ref>[https://famoustoday.com.ng/king-promise-biography/ King Promise Biography: Age, Wife, Children & Net Worth]</ref>. == Адукацыя == У Гане правёў сваё дзяцінства і юнацтва. Пачатковую адукацыю атрымаў у Акадэміі Дэ Кінгз (De Kings Academy) для дзяцей<ref>[https://famoustoday.com.ng/king-promise-biography/ King Promise Biography: Age, Wife, Children & Net Worth]</ref>. Пазней паступіў у сярэднюю школу ў Нунгуа (Nungua Senior High School), размешчаную ў прыгарадзе Акры (Гана). Пасля заканчэння сярэдняй школы зрабіў перапынак у фармальнай адукацыі, каб рабіць музычную кар'еру. Ужо вядомым музыкантам ён працягнуў сваю адукацыю ў ганскім прыватным Цэнтральным універсітэце (Central University, Ghana), дзе атрымаў ступень бакалаўра бізнес-адміністравання<ref>[https://famoustoday.com.ng/king-promise-biography/ King Promise Biography: Age, Wife, Children & Net Worth]</ref><ref>[https://tunebeatz.com/bio/king-promise-biography/ King Promise Biography]</ref>. == Творчы шлях у музыцы == З юных гадоў быў захоплены [[музыка]]й, хоць не планаваў займацца ёй прафесійна<ref>[https://famoustoday.com.ng/king-promise-biography/ King Promise Biography: Age, Wife, Children & Net Worth]</ref><ref>[https://www.iamkingpromise.com/about/ King Promise Information]</ref>. Бацька Фрэнсіс Ньюман аказаў вялікі ўплыў на станаўленне свайго сына як музыканта і спевака, паколькі Грэгары Ньюман вырас, слухаючы, як бацька Фрэнсіс выконвае эклектычны жанр класічнай музыкі<ref>[https://genius.com/artists/King-promise King Promise]</ref>. Бацька быў «памяшаны на музыцы» і, сам таго не жадаючы, дапамог сфармаваць жанравыя і культурныя густы свайго сына ў дзяцінстве: пазнаёміў яго з усім — ад рэгі да R&B, ад бойбэндаў да ганскага хайлайфа<ref>[https://earth-agency.com/artist/king-promise/ King Promise]</ref><ref>[https://www.iamkingpromise.com/about/ King Promise Information]</ref>. Грэгары ў дзяцінстве нават не падазраваў, што гэты ранні запал да музыкі сфармуе яго будучыню як музыканта<ref>[https://famoustoday.com.ng/king-promise-biography/ King Promise Biography: Age, Wife, Children & Net Worth]</ref>. Уплыў бацькі на музычны густ сына выліўся ў тое, што музыка сына стала характэрным спалучэннем электроннай музыкі і афрабітса<ref>[https://famoustoday.com.ng/king-promise-biography/ King Promise Biography: Age, Wife, Children & Net Worth]</ref>. У школьныя гады пасля імправізацыі падчас студыйнай музычнай сесіі ў свайго сябра, яго цікаўнасць і неўтаймаваны талент праявіліся прама ў студыі<ref>[https://www.iamkingpromise.com/about/ King Promise Information]</ref>. Грэгары Ньюман пачаў ствараць уласныя песні і супрацоўнічаць з прадзюсарамі. У апошні год вучобы ў сярэдняй школе ў Нунгуа дырэктар нават аднойчы пачуў, як Грэгары Проміс спявае ў класе, і прымусіў яго далучыцца да школьнага хору на апошні семестр<ref>[https://www.iamkingpromise.com/about/ King Promise Information]</ref>. Грэгары Ньюман пачынаў сваю музычную кар’еру пад псеўданімам «Boy P»<ref>{{Cite web |url=https://ghanamusic.com/news/top-stories/2024/03/20/king-promise-receives-boomplays-golden-club-plaque-more-here/ |title=King Promise Receives Boomplay’s Golden Club Plaque – More HERE! |access-date=20 сакавіка 2026 |archive-date=7 лютага 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260207162941/https://ghanamusic.com/news/top-stories/2024/03/20/king-promise-receives-boomplays-golden-club-plaque-more-here/ |url-status=dead }}</ref><ref>[https://earth-agency.com/artist/king-promise/ King Promise]</ref>, але пазней змяніў яго на «King Promise» пасля падпісання кантракту с лэйблам «Legacy Life Entertainment», якім кіруе Гервін Охене Аддо (Gervin Ohene Addo)<ref>[https://tunebeatz.com/bio/king-promise-biography/ King Promise Biography]</ref>. Псеўданім «King Promise» змяшчае імя «Проміс», якое маецца ў поўным імі артыста «Грэгары Борці Проміс Ньюман»<ref>[https://earth-agency.com/artist/king-promise/ King Promise]</ref>. Пра сваю музычную творчасць King Promise выказаўся так: «I’m here to supply the vibes, I’m the vibe supplier» («Я тут для таго, каб ствараць атмасферу, я забеспячальнік вайба»<ref>[https://www.iamkingpromise.com/about/ King Promise Information]</ref>. Хоча, каб людзі вынялі з яго музыкі магутную сумесь шчасця, танцаў, [[смех]]у і адзінства<ref>[https://www.iamkingpromise.com/about/ King Promise Information]</ref>. Стыль яго музыкі спалучае ў сабе традыцыйныя ганскія матывы ў стылі хайлайф з сучаснымі рытмамі афрапопа, R&B і хіп-хопа<ref>[https://earth-agency.com/artist/king-promise/ King Promise]</ref>. King Promise карыстаецца неймаверна шырокім спектрам гукаў і атрымлівае асалоду ад іх, як у сваёй уласнай акустыцы, так і ў працэсе творчасці<ref>[https://www.iamkingpromise.com/about/ King Promise Information]</ref>. Нягледзячы на тое, што з цягам часу гучанне яго песень змяняецца, ён атрымлівае творчы пад’ём з усяго, што яго акружае, і піша песні пра ўсё — ад кахання да мітусні, вечарынак і сям'і<ref>[https://www.iamkingpromise.com/about/ King Promise Information]</ref>. Агульнае ўражанне ад яго музыкі — чыстая, інтуітыўная асалода<ref>[https://www.iamkingpromise.com/about/ King Promise Information]</ref>. Пачаў сваю музычную дзейнасць у 2016 годзе такімі песнямі як «So Special» і «No Problem»<ref>[https://earth-agency.com/artist/king-promise/ King Promise]</ref>. Папулярнасць імкліва пайшла ў гару, калі ў тым жа 2016 годзе артыст выпусціў свой першы сінгл «Thank God» з удзелам брытанска-ганскага спевака Fuse ODG, спрадзюсараваны спеваком Killbeatz<ref>[https://famoustoday.com.ng/king-promise-biography/ King Promise Biography: Age, Wife, Children & Net Worth]</ref><ref>[https://earth-agency.com/artist/king-promise/ King Promise]</ref>. Гэты трэк стаў паваротным момантам у яго кар'еры — прынёс першую славу ў аматараў [[афрабітс]]а за ўнікальнае гучанне музыкі і пранікнёны [[голас]]; а сцэнічны псеўданім «King Promise» стаў сінонімам імкнення да велічы ў музычнай індустрыі<ref>[https://famoustoday.com.ng/king-promise-biography/ King Promise Biography: Age, Wife, Children & Net Worth]</ref>. King Promise прыцягнуў значную ўвагу сваім хітом «Oh Yeah» у 2017 годзе<ref>[https://tunebeatz.com/bio/king-promise-biography/ King Promise Biography]</ref>. Затым ён выпусціў іншыя папулярныя трэкі, такія як «Selfish», «CCTV» з удзелам ганскіх спевакоў Sarkodie і Mugeez, і «Abena», якія ўзначалілі музычныя чарты і дапамаглі яму стварыць адданую фанацкую базу<ref>[https://tunebeatz.com/bio/king-promise-biography/ King Promise Biography]</ref>. Пасля афіцыйнага выпуску музыкі ў 2017 годзе, спачатку на музычным сэрвісе «Soundcloud», а затым, у канчатковым выніку, на ўсіх струменевых сэрвісах, колькасць прыхільнікаў музыканта пачала расці<ref>[https://www.iamkingpromise.com/about/ King Promise Information]</ref>. 5 ліпеня 2019 года спявак выпусціў свой першы альбом пад назвай «as Promised»<ref>[https://tunebeatz.com/bio/king-promise-biography/ King Promise Biography]</ref>. У запісе альбома прынялі ўдзел такія міжнародныя артысты як Wizkid і Simi<ref>[https://tunebeatz.com/bio/king-promise-biography/ King Promise Biography]</ref>. У 2021 годзе King Promise выпусціў яшчэ адзін папулярны трэк, «Slow Down», які стаў адным з галоўных хітоў у музычных чартах<ref>[https://tunebeatz.com/bio/king-promise-biography/ King Promise Biography]</ref>. Ён таксама выпусціў сінглы «Ginger», «Ring My Line» з удзелам спевака Headie One і «Chop Life» з удзелам спевака Patoranking<ref>[https://tunebeatz.com/bio/king-promise-biography/ King Promise Biography]</ref>. У цяперашні час King Promise супрацоўнічае з музычным лэйблам 5K Records, які базуецца ў Вялікабрытаніі, у партнёрстве з Sony Music UK<ref>[https://earth-agency.com/artist/king-promise/ King Promise]</ref>. Супрацоўніцтва з лэйбламі 5K Records і Sony Music UK дапамагло яму пашырыць сваю аўдыторыю на міжнародным узроўні. У 2022 годзе тур з аншлагамі прайшоў у 21 горадзе<ref>[https://earth-agency.com/artist/king-promise/ King Promise]</ref>. У 2023 годзе сінгл «Terminator» стаў сінглам № 1 у чарце Afrobeats на працягу больш за 10 тыдняў<ref>[https://earth-agency.com/artist/king-promise/ King Promise]</ref>. У 2023 годзе музыкант стаў па сутнасці міжнароднай музычнай суперзоркай, які працягвае пакідаць свой след у музычнай культуры такімі песнямі як «Oh Yeah», «Commando» і сусветным хітом 2023 года «Terminator»<ref>[https://earth-agency.com/artist/king-promise/ King Promise]</ref>. У 2024 годзе спявак выпусціў альбом пад назвай «True to Self». У запісе альбома прынялі ўдзел такія спевакі як FAVE, Fridayy, Gabzy, LADIPOE, Lasmid, Olivetheboy, Sarkodie і Shallipopi<ref>[https://tunebeatz.com/bio/king-promise-biography/ King Promise Biography]</ref>. З’яўляецца хэдлайнерам уласнага штогадовага канцэрта ў Гане пад назвай «PromiseLand», які збірае больш за 10 000 чалавек<ref>[https://earth-agency.com/artist/king-promise/ King Promise]</ref>. Супрацоўнічае з сусветнымі зоркамі афрабітса — спевакамі Wizkid, Sarkodie, Davido, R2Bees, Mr. Eazi, GuiltyBeatz, Killbeatz, Juls і інш.<ref>[https://earth-agency.com/artist/king-promise/ King Promise]</ref> === Сінглы і альбомы === ==== Сінглы ==== * 1. Thank God (feat. Fuse ODG) * 2. Oh Yeah * 3. Selfish * 4. CCTV (feat. Sarkodie & Mugeez) * 5. Abena * 6. Sisa * 7. Slow Down * 8. Alright (feat. Shatta Wale) * 9. Happiness * 9. That Way (2026) ==== Альбомы ==== «As Promised» EP Songs (2019): * 1. Intro (Nungua Blues / Mama’s Prayer) * 2. Bra (feat. Kojo Antwi) * 3. Odo (feat. Raye) * 4. Commando * 5. My Lady * 6. Selfish Part 2 (feat. Simi) * 7. Letter * 8. Hangover (feat. Omar Sterling) * 9. Tokyo (feat. Wizkid) * 10. Happiness «5 Star» (2022): * 1. Iniesta * 2. How Dare You * 3. 10 Toes (Ft. Omah Lay) * 4. Ring My Line (Ft. Headie One) * 5. Put You On * 6. Yaa Asantewaa (Ft. Frenna) * 7. Slow Down * 8. Ginger * 9. Do Not Disturb * 10. Choplife (Ft. Patoranking) * 11. Bad n Rude (Ft. WSTRN) * 12. Overthink * 13. Carry Me Go (Ft. Bisa Kdei) * 14. Maria * 15. Run To You (Ft. Chance The Rapper & Vic Mensa) «True To Self» (2024): * 1. Believe * 2. Continental (Ft. Shallipopi) * 3. Permission Granted (Ft. Fave) * 4. Paris * 5. Perfect Combi (Ft. Gabzy) * 6. Paranoid (Ft. Fridayy) * 7. Ringing In My Head * 8. 9:45 (Ft. Lasmid & Ladipoe) * 9. Mad Oh * 10. Favourite Story (Ft. Sarkodie & OliveTheboy) * 11. Own It * 12. Terminator === Узнагароды === Атрымаў мноства музычных ўзнагарод ад музычных прэмій: Ghana Music Awards, 3 Music Awards, Vodafone Ghana Music Awards, 4SYTE TV Music Video Awards і іншых. У 2023 годзе ад ганскай музычнай прэміі Vodafone Ghana Music Awards (VGMA) атрымаў узнагароды: «Альбом года» за свой альбом «5 Star» і «Песня года ў стылі афрабітс/афрапоп»<ref>[https://earth-agency.com/artist/king-promise/ King Promise]</ref>. У 2023 годзе ад музычнай прэміі Ghana Music Awards UK (GMA UK) атрымаў узнагароду «Артыст года ў стылі афрабітс», а ад музычнай прэміі AFRIMMA атрымаў узнагароду «Лепшы артыст Заходняй Афрыкі» (Best Male West Africa 2023)<ref>[https://earth-agency.com/artist/king-promise/ King Promise]</ref>. King Promise у 2024 годзе стаў першым артыстам, які атрымаў «залаты» знак (бляшку) ад вядучай Афрыканскай платформы струменевай перадачы і запампоўкі музыкі «Boomplay» пасля ўступлення ў залаты клуб платформы<ref>{{Cite web |url=https://ghanamusic.com/news/top-stories/2024/03/20/king-promise-receives-boomplays-golden-club-plaque-more-here/ |title=King Promise Receives Boomplay’s Golden Club Plaque – More HERE! |access-date=20 сакавіка 2026 |archive-date=7 лютага 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260207162941/https://ghanamusic.com/news/top-stories/2024/03/20/king-promise-receives-boomplays-golden-club-plaque-more-here/ |url-status=dead }}</ref>. Аўтар хіта «Terminator» далучаецца да прэстыжнага клубу за дасягненне і пераадоленне мяжы ў 100 мільёнаў праглядаў і стаў трэцім ганскім артыстам, якія дасягнулі гэтага ў 2024 годзе<ref>{{Cite web |url=https://ghanamusic.com/news/top-stories/2024/03/20/king-promise-receives-boomplays-golden-club-plaque-more-here/ |title=King Promise Receives Boomplay’s Golden Club Plaque – More HERE! |access-date=20 сакавіка 2026 |archive-date=7 лютага 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260207162941/https://ghanamusic.com/news/top-stories/2024/03/20/king-promise-receives-boomplays-golden-club-plaque-more-here/ |url-status=dead }}</ref>. [[Файл:Accra International Conference Center, Accra.jpg|thumb|Міжнародны канферэнц-цэнтр у [[Акра|Акры]] (Accra International Conference Center). Фота 2017 года]] 10 мая 2025 годзе King Promise стаў лаўрэатам прэстыжнай [[Гана|ганскай]] прэміі «Артыст года» на 26-й цырымоніі ўручэння музычных прэмій Telecel Ghana Music Awards (TGMA)<ref>[https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/King-Promise-crowned-Artiste-of-the-Year-at-2025-Telecel-Ghana-Music-Awards-1983471 King Promise crowned Artiste of the Year at 2025 Telecel Ghana Music Awards]</ref><ref>[https://thevaultznews.com/2025/05/11/king-promise-wins-artiste-of-the-year/ King Promise Wins Artiste of the Year]</ref>. Ён цалкам атрымаў ад той прэміі чатыры ўзнагароды (прэміі): «Лепшая песня ў стылі афра-поп» (за песню «Paris»), «Лепшы артыст у стылі афра-поп/афрабітс», «Альбом / EP года» (за альбом «True To Self») і «Артыст года». King Promise атрымаў перамогу над моцнымі супернікамі — такімі ганскімі спевакамі як King Paluta, Stonebwoy, Black Sherif, Joe Mettle, Kweku Smoke і Team Eternity<ref>[https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/King-Promise-crowned-Artiste-of-the-Year-at-2025-Telecel-Ghana-Music-Awards-1983471 King Promise crowned Artiste of the Year at 2025 Telecel Ghana Music Awards]</ref><ref>[https://thevaultznews.com/2025/05/11/king-promise-wins-artiste-of-the-year/ King Promise Wins Artiste of the Year]</ref>. Цырымонія ўзнагароджання адбылася ў зале «Grand Arena» у Міжнародным канферэнц-цэнтры Акры (the Grand Arena, Accra International Conference Center). == Маёмасць == Валодае ўражлівым домам, размешчаным у самым цэнтры Акры, сталіцы Ганы, што сведчыць аб яго фінансавым дабрабыце<ref>[https://famoustoday.com.ng/king-promise-biography/ King Promise Biography: Age, Wife, Children & Net Worth]</ref>. Акрамя таго, ён вядомы сваёй любоўю да аўтамабіляў і дэманстраваў у сацыяльных сетках свае паездкі на аўтамабілях, уключаючы маркі [[Mercedes-Benz]], [[Range Rover]] і [[Audi R8]]<ref>[https://famoustoday.com.ng/king-promise-biography/ King Promise Biography: Age, Wife, Children & Net Worth]</ref>. Хоць дакладная інфармацыя аб прыбытках музыканта застаецца невядомай, шырока вядома, што ён з'яўляецца адным з найбуйнейшых мільянераў у музычнай індустрыі Ганы<ref>[https://famoustoday.com.ng/king-promise-biography/ King Promise Biography: Age, Wife, Children & Net Worth]</ref>. Поспех спевака можна вымераць не толькі яго матэрыяльным станам, але і ўплывам, якое ён аказаў на музычную сцэну<ref>[https://famoustoday.com.ng/king-promise-biography/ King Promise Biography: Age, Wife, Children & Net Worth]</ref>. == Дабрачыннасць == Надае прыярытэтную ўвагу дабрачыннасці і супрацоўнічае з банкам Ecobank, каб аплачваць медыцынскія выдаткі тых, хто мае патрэбу<ref>[https://earth-agency.com/artist/king-promise/ King Promise]</ref>. Навучае пачаткоўцаў-артыстаў, а таксама ўдзельнічае ў запісе іх трэкаў, каб падтрымаць іх кар'еру<ref>[https://earth-agency.com/artist/king-promise/ King Promise]</ref>. == Медыя == * https://www.iamkingpromise.com/ — афіцыйны сайт у Інтэрнэце * [https://www.instagram.com/iamkingpromise/ King Promise] // instagram.com * [https://earth-agency.com/artist/king-promise/ King Promise] // earth-agency.com {{зноскі}} == Крыніцы == * [https://earth-agency.com/artist/king-promise/ King Promise] //earth-agency.com * [https://ghanamusic.com/news/top-stories/2024/03/20/king-promise-receives-boomplays-golden-club-plaque-more-here/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260207162941/https://ghanamusic.com/news/top-stories/2024/03/20/king-promise-receives-boomplays-golden-club-plaque-more-here/ |date=7 лютага 2026 }} King Promise Receives Boomplay’s Golden Club Plaque – More HERE!] * [https://famoustoday.com.ng/king-promise-biography/ King Promise Biography: Age, Wife, Children & Net Worth] * [https://tunebeatz.com/bio/king-promise-biography/ King Promise Biography] * [https://thevaultznews.com/2025/05/11/king-promise-wins-artiste-of-the-year/ King Promise Wins Artiste of the Year] * [https://www.gbcghanaonline.com/entertainment/king-promise-wins/2025/ 2025 TGMA: King Promise wins Artiste of the Year] {{ізаляваны артыкул|date=2026-03-20}} [[Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Музыканты Ганы]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Ганы]] 32cuqehlt03vs40bsr66d62q5mafe8x 0 805471 5174473 5122884 2026-08-02T09:59:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174473 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Іна Радаева''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі музычны прадзюсар, педагог па вакалу, калекцыянер жывапісу. == Біяграфія == Нарадзілася 9 жніўня 1968 года ў Мінску. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі]] і [[Музычна-педагагічны факультэт БДПУ імя М. Танка]]. Працавала педагогам па вакале, музычным рэдактарам і кансультантам — рыхтавала беларускіх дзяцей да ўдзелу ў міжнародным музычным конкурсе [[Еўрабачанне]]<ref>[https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?]</ref>. З 2006 года прадзюсіравала беларускага спевака Івана Вабішчэвіча, вядомага пад псеўданімам «Дзядзька Ваня». Рэзультатам супрацоўніцтва быў яго ўдзел у міжнародным конкурсе «Новая Хваля» ў [[Юрмала|Юрмале]], дзе ён атрымаў расійскую музычную прэмію, заснаваную спявачкай [[Ала Пугачова|Алай Пугачовай]], у памеры 50 000 USD<ref>{{Cite web |url=https://www.fandeeff.narod.ru/bads/newwave2008.htm |title=Николай Фандеев. Конкурс «Новая Волна — 2008», Юрмала |access-date=5 красавіка 2026 |archive-date=14 красавіка 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260414220755/https://www.fandeeff.narod.ru/bads/newwave2008.htm |url-status=dead }}</ref>. Пазней стала музычным рэдактарам і кансультантам удзельнікаў праекта [[Першы канал (Расія)|расійскага Першага канала]] «Голас». Працавала на вядомых праектах «Голас. Дзеці», «Бітва талентаў». Супрацоўнічала таксама з расійскім прадзюсарам і кампазітарам Максімам Фадзеевым, з якім яны былі аднагодкамі. Нечакана памерла 21 студзеня 2026 года<ref>[https://www.belarus.kp.ru/daily/27752/5199639/ Камсамольская праўда ў Беларусі: Беларуска-прадзюсер з шоу «Голас» Іна Радаева памерла ва ўзросце 57 гадоў]</ref>. == Сям’я == * Муж — Аляксандр Радаеў, беларускі мастацтвазнавец, калекцыянер * Дачка — Тамара Захарэвіч, фатограф і спявачка == Калекцыя == Разам з мужам калекцыяніравала рэалістычныя творы беларускіх мастакоў старэйшага пакалення, займалася прасоўваннем і папулярызацыяй іх творчасці. Удваіх Радаевы ладзілі мастацкия выстаўкі з удзелам твораў з іх сямейнай калекцыі<ref>{{Cite web |url=https://www.uk.minsk.gov.by/afisha/1552-vystavka-zhivopisi-i-grafiki-minsk-gorod-i-lyudi-iz-chastnogo-sobraniya-inny-i-aleksandra-radaevykh |title=Упраўленне культуры Мінгарвыканкама: «Выстава жывапісу і графікі «Мінск. Горад і людзі» з прыватнага збору Іны і Аляксандра Радаевых» |access-date=5 красавіка 2026 |archive-date=21 красавіка 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421080809/https://www.uk.minsk.gov.by/afisha/1552-vystavka-zhivopisi-i-grafiki-minsk-gorod-i-lyudi-iz-chastnogo-sobraniya-inny-i-aleksandra-radaevykh |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://uk.minsk.gov.by/vse-novosti/1553-vystavka-o-minske-proshlogo-stoletiya-otkrylas-v-art-gostinoj-vysokae-m-sta |title=Агенцтва Мінск-Навіны: «Выстаўка аб Мінску мінулага стагоддзя адкрылася ў арт-гасцёўні "Высокае месца"» |access-date=5 красавіка 2026 |archive-date=12 красавіка 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260412131320/https://uk.minsk.gov.by/vse-novosti/1553-vystavka-o-minske-proshlogo-stoletiya-otkrylas-v-art-gostinoj-vysokae-m-sta |url-status=dead }}</ref>. Таксама дзяржаўные беларускія музеі звярталіся да Іны і Аляксандра па рэдкія карціны для сваіх тэматычных экспазіцый<ref>[https://belta.by/culture/view/belorusskij-portret-hh-veka-predstavlen-na-vystavke-v-natsionalnom-hudozhestvennom-muzee-328534-2018/ Belta.by «Беларускі партрэт ХХ стагоддзя прадстаўлены на выставе ў Нацыянальным мастацкім музеі»]</ref>. У [[2012 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2012]], [[2013 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2013]], [[2014 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2014]], [[2015 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2015]] і [[2016 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2016]] гадах ў [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Літаратурным музеі Янкі Купалы]] дзейнічаў мастацкі праект — штогадовыя выстаўкі з цыклу «Краявіды зямлі беларускай. Творы класікаў беларускага жывапісу з прыватнага збора сям'і Радаевых». Кожны год калекцыянеры дэманстравалі новыя здабыткі са свайго сбора. '''Адкрыццё выстаўкі з цыклу «Краявіды зямлі беларускай. Творы класікаў беларускага жывапісу з прыватных збораў»''', [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы]], 17 лютага 2015 года: <center><gallery mode=packed heights=140> Выява:2015.02.17 Alexandr & Inna Radaeva, Opening the Exhibition in Janka Kupala Museum Minsk Belarus.jpg|Аляксандр і Іна Радаевы Выява:2015.02.17 Inna Radaeva in Museum of Janka Kupala Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Alena Liaškovič & Inna Radaeva in Museum of Janka Kupala Minsk Belarus.jpg|[[Алена Раманаўна Ляшковіч|Алена Ляшковіч]], дырэктар музея (злева) і Інна Радаева Выява:2015.02.17 Radaev & Isajonak in Museum of Janka Kupala in Minsk Belarus.jpg|Аляксандр Радаеў і [[Мікалай Іосіфавіч Ісаёнак|Мікалай Ісаёнак]] Выява:2015.02.17 Exhibition of Radaevy in Museum of Janka Kupala in Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Exhibition from Radaev`s Collection in Janka Kupala Museum Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Alexander Radaev Open the Exhibition in Museum of Janka Kupala Minsk Belarus.jpg|Аляксандр Радаеў </gallery></center> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.sb.by/articles/znal-by-prikup-zhil-by-v-yurmale.html SB.by «Пра ўяўную карупцыю на конкурсе «Новая хваля» выказалася Іна Радаева»], 28.08.2014 * [https://www.sb.by/articles/raskruti-menya.html SB.by Вядомыя музычныя прадзюсары Іна Радаева і Леанід Шырын раскрываюць прафесійныя сакрэты], 24.03.2015 * [https://www.sb.by/articles/chtoby-stat-kollektsionerom-neobyazatelno-byt-bogatym.html SB.by [[Уладзімір Сцяпан]]: «Пра калекцыянераў беларускага мастацтва Радаевых»], 21.09.2016 * [https://www.sb.by/articles/na-kakie-formuly-uspekha-dolzhna-opiratsya-v-svoem-razvitii-belorusskaya-estrada.html SB.by Іна Радаева: «Якой павінна быць наша эстрада і на што ёй рабіць стаўку?»], 21.10.2016 * [https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?], 23.08.2018 * [https://www.sb.by/articles/kogda-serebro-dorozhe.html SB.by «Яраслаў Саколікаў. Срэбра на «Дзіцячай Новай хвалі» даражэй за золата»], 8.07.2019 * [https://berta.by/project/inna-radaeva-ya-sumela-organizovat-svoyu-zhizn Berta.by Іна Радаева: «Я здолела арганізаваць сваё жыццё так, што раблю выключна тое, што мне падабаецца»] lhmn28prabwxctx9j0xz24u201cn79f 0 805622 5174151 5123348 2026-08-01T13:24:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174151 wikitext text/x-wiki {{Картка ЛА}} '''Lockheed Martin C-130J Super Hercules''' — амерыканскі [[ваенна-транспартны самалёт]] сярэдняга памеру з чатырма [[Турбавінтавы рухавік|турбавінтавымі рухавікамі]]. З’яўляецца глыбока мадэрнізаванай версіяй самалёта [[Lockheed C-130 Hercules]], абсталяванай новымі рухавікамі, абноўленай [[Кабіна экіпажа|кабінай экіпажа]] і іншымі ўдасканаленымі сістэмамі. C-130J з’яўляецца найноўшай мадыфікацыяй сямейства C-130 Hercules і адзінай версіяй, якая на сённяшні час знаходзіцца ў серыйнай вытворчасці. Па стане на сакавік 2022 года было пастаўлена 500 самалётаў C-130J, якія эксплуатуюцца 26 аператарамі ў 22 краінах.<ref name="FG20220330">{{cite news |magazine=[[FlightGlobal]] |title=C-130J deliveries pass 500 aircraft: we analyse type's global fleet mix |url=https://www.flightglobal.com/defence/c-130j-deliveries-pass-500-aircraft-we-analyse-types-global-fleet-mix/148084.article |date=March 30, 2022 |given=Craig |surname=Hoyle |department=Defence |url-access=limited}}</ref> == Вытворчасць == 16 снежня 1994 года кампанія Lockheed атрымала стартавы заказ на мадэль C-130J ад [[Каралеўскія ваенна-паветраныя сілы Вялікабрытаніі|Ваенна-паветраных сіл Вялікабрытаніі]].<ref name="FT19941216Lukewarm">{{cite news|issn=0307-1766|work=[[Financial Times]]|title=A lukewarm reception from potential partners|url=https://archive.org/details/FinancialTimes1994UKEnglish/Dec%2017%201994%2C%20Financial%20Times%2C%20%2317%2C%20UK%20%28en%29/page/n6|publication-date=December 17–18, 1994|page=7|department=News: UK|given=Bruce|surname=Clark|number=32552}}</ref> Да гэтага кансерватыўны ўрад [[Джон Мэйджар|Джона Мэйджара]] некалькі месяцаў вырашаў, ці купляць новы транспартны самалёт у Еўропе ці ў ЗША. Ён меў абавязацельства набыць ад 40 да 50 самалётаў перспектыўнага еўрапейскага праекта [[Future Large Aircraft]] (далей — FLA) (пазней вядомага як [[Airbus A400M Atlas|Airbus A400M]]), які забеспячваў каля 20% удзелу брытанскай прамысловасці ў праекце, а таксама прадухіленне пагрозы з боку прамысловасці Германіі пазіцыям кампаніі [[British Aerospace]] як вытворцы крылаў для FLA і будучых камерцыйных праектаў [[Airbus]].<ref name="FT19941216Deal">{{cite news|issn=0307-1766|work=[[Financial Times]]|title=Deal over RAF cargo aircraft averts cabinet rift|url=https://archive.org/details/FinancialTimes1994UKEnglish/Dec%2017%201994%2C%20Financial%20Times%2C%20%2317%2C%20UK%20%28en%29/page/n0|publication-date=December 17–18, 1994|pages=1, 26|given1=James|surname1=Blitz|given2=Andrew|surname2=Baxter|number=32552}}</ref><ref name="FT19941216SilverLining">{{cite news|issn=0307-1766|work=[[Financial Times]]|title=Aerospace industry celebrates a silver lining|url=https://archive.org/details/FinancialTimes1994UKEnglish/Dec%2017%201994%2C%20Financial%20Times%2C%20%2317%2C%20UK%20%28en%29/page/n6|publication-date=December 17–18, 1994|page=7|department=News: UK|given1=Andrew|surname1=Baxter|given2=Roland|surname2=Adburgham|number=32552}}</ref> Каралеўскія ВПС замовілі 25 самалётаў па фіксаванай агульнай цане 1,6 млрд долараў ЗША (прыкладна 2,95 млрд долараў у пераліку на 2024 год), пры гэтым першыя пастаўкі першапачаткова планаваліся на лістапад 1996 года.<ref name="ABC19970217">{{cite magazine|issn=0164-8071|magazine=[[Atlanta Business Chronicle]]|title=Lockheed delays shipments: New C-130J cargo planes held up by testing glitches|url=https://www.bizjournals.com/atlanta/stories/1997/02/17/story5.html|url-access=limited|given=Brendan|surname=Murray|date=1997-02-17}}</ref> Чаканыя пастаўкі C-130J дазвалялі Міністэрству абароны Вялікабрытаніі выканаць пастаўленую на 1996 год задачу па замене паловы састарэлага парку самалётаў Hercules у складзе ВПС, у той час як самалёты еўрапейскай праграмы чакаліся да паступлення ў эксплуатацыю не раней за 2003 год.<ref name="BSun19941217">{{cite news|issn=1930-8965|work=[[Baltimore Sun]]|title=$1.3 billion contract goes to Lockheed|url=https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-1994-12-17-1994351094-story.html|publication-date=1994-12-17|agency=[[New York Times News Service]]}}</ref> == Варыянты == * '''C-130J Super Hercules''' — тактычны транспартны самалёт; * '''C-130J-30''' — абазначэнне Lockheed Martin для яго варыянту з падоўжаным фюзеляжам {{convert|15|feet|m|abbr=on|sigfig=2}}; пасля 2002 года Ваенна-паветраныя сілы ЗША на кароткі час выкарыстоўвалі для яго абазначэнне ''CC-130J'', якое пазней было зменена на ''C-130J''. Такім чынам, пад адным і тым жа абазначэннем існуюць два розныя варыянты самалёта.<ref>Simmons, Peter. [http://lobby.la.psu.edu/_107th/092_C_130_Procurement/Organizational_Statements/LM/LM_More_LM_C130J_Aircraft_Now_on_contract_031102.htm "More Lockheed Martin C-130J Aircraft Now on Contract."] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060909115609/http://lobby.la.psu.edu/_107th/092_C_130_Procurement/Organizational_Statements/LM/LM_More_LM_C130J_Aircraft_Now_on_contract_031102.htm|date=2006-09-09}} ''Lockheed Martin'', March 2002.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.designation-systems.net/usmilav/nonstandard-mds.html#_MDS_CC130J|title=Non-Standard DOD Aircraft Designations|access-date=2019-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927004151/http://www.designation-systems.net/usmilav/nonstandard-mds.html#_MDS_CC130J|archive-date=2011-09-27|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=2022-01-19|title=MODEL DESIGNATION OF MILITARY AEROSPACE VEHICLES|url=https://www.esd.whs.mil/Portals/54/Documents/DD/issuances/dodm/412015l.pdf?ver=2018-12-11-100011-077|access-date=2023-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119080331/https://www.esd.whs.mil/Portals/54/Documents/DD/issuances/dodm/412015l.pdf?ver=2018-12-11-100011-077|archive-date=2022-01-19}}</ref> * '''C-130J-SOF''' — варыянт, абсталяваны пашыраным комплексам сродкаў разведкі, назірання, выяўлення цэляў і разведвальнай падтрымкі, прызначаны для выкарыстання сіламі спецыяльных аперацый. Упершыню прадстаўлены ў чэрвені 2017 года;<ref>{{cite web|last1=Hoyle|first1=Craig|title=PARIS: Lockheed unleashes C-130J for international special forces|url=https://www.flightglobal.com/news/articles/paris-lockheed-unleashes-c-130j-for-international-s-438580/|website=FlightGlobal|access-date=2017-06-22|archive-url=https://archive.today/20170622154401/https://www.flightglobal.com/news/articles/paris-lockheed-unleashes-c-130j-for-international-s-438580/|archive-date=2017-06-22|location=Paris|date=2017-06-20|url-status=dead}}</ref> * '''CC-130J Hercules''' — абазначэнне самалёта ''C-130J-30'', прынятае ў [[Каралеўскія ваенна-паветраныя сілы Канады|Каралеўскіх Ваенна-паветраных сілах Канады]];<ref>{{cite web|title=CC-130J Hercules|url=https://www.canada.ca/en/air-force/services/aircraft/cc-130j.html|website=rcaf-arc.forces.gc.ca|date=2020-06-16|publisher=Royal Canadian Air Force|access-date=2019-02-19}}</ref> * '''AC-130J''' — варыянт «Ghostrider» самалёта [[Lockheed AC-130]], прызначаны для выканання задач непасрэднай авіяцыйнай падтрымкі наземных аперацый Ваенна-паветраных сіл ЗША; * '''E-130J''' — варыянт на базе ''C-130J-30'', прызначаны для выканання задач сістэмы TACAMO Ваенна-марскіх сіл ЗША, распрацаваны для замены самалёта [[E-6 Mercury]];<ref>{{cite web|title=TACAMO community announces name for new mission aircraft: E-130J|url=https://www.dvidshub.net/news/483549/tacamo-community-announces-name-new-mission-aircraft-e-130j|website=www.dvidshub.net|date=2024-10-21|publisher=Airborne Strategic Command, Control and Communications Program Office|access-date=2024-10-21}}</ref> * '''EC-130J Commando Solo III''' — варыянт, прызначаны для [[Камандаванне спецыяльных аперацый ВПС ЗША|Камандавання спецыяльных аперацый ВПС ЗША]], які эксплуатавўся [[Нацыянальная гвардыя паветраных сіл Пенсільваніі|Нацыянальнай гвардыі паветраных сіл Пенсільваніі]]. Дадзены варыянт быў зняты з узбраення ў верасні 2024 года;<ref>[https://www.193sow.ang.af.mil/News/Article/3913062/193rd-sow-bids-farewell-to-ec-130j/ af.mil]{{Недаступная спасылка}}</ref> * '''HC-130J Super Hercules and HC-130J Combat King II''' — версія HC-130J амаль не адрозніваецца ад ''MC-130J'', якая дадатковыя электронныя сістэмы. Існуе два варыянты гэтага самалёта: ** '''HC-130J Super Hercules''' — варыянт доўгага радыусу дзеяння для патрулявання і марской авіяцыйна-выратавальнай службы, прызначаны для [[Берагавая ахова ЗША|Берагавой аховы ЗША]]; ** '''HC-130J COMBAT KING II''' — версія для ВПС ЗША, якая можа заправляцца ў паветры самалётамі [[KC-46]] і [[KC-135]], а таксама сама запраўляць у паветры розныя мадэлі ваенных верталётаў ЗША і паветраныя судны з нахільнымі вінтамі: [[CV-22]], [[MV-22]] і [[CMV-22]]; * '''KC-130J''' — варыянт самалёта ''C-130J'', прызначаны для паветранай запраўкі ў паветры і тактычнай авіяцыйнай перапраўкі. У эксплуатацыі ў [[Корпус марской пяхоты ЗША|Корпуса марской пяхоты]]; * '''MC-130J Commando II''' — распрацаваны для [[Камандаванне спецыяльных аперацый ВПС ЗША|Камандавання спецыяльных аперацый ВПС ЗША]]. Першапачаткова называўся ''Combat Shadow II''; == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-08}} [[Катэгорыя:Самалёты Lockheed]] awl1nzpy9x88k31fgxb57io263gmdhc 0 806208 5174338 5145115 2026-08-01T21:22:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174338 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = 2016 }}'''The Superbullz''' — беларускі [[Рок-музыка|рок-]]<nowiki/>гурт, створаны ў студзені 2016 года ў [[Мінск]]у. Вакалістам і лідарам гурта з’яўляецца Алесь-Францішак Мышкевіч, былы бас-гітарыст гуртаў [[Trubetskoy]] і [[J:морс|J:Mors]], які таксама выступае з [[Лявон Вольскі|Лявонам Вольскім]] у гурце «[[Крамбамбуля (гурт)|Крамбамбуля]]» і ў яго сольных праектах<ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://www.experty.by/content/superbullz-pradstavili-debyutny-albom-slukhats|title=The Superbullz прадставілі дэбютны альбом (+слухаць)|website=http://experty.by|access-date=2026-02-06}}</ref>. У склад The Superbullz уваходзяць музыкі, вядомыя па гуртах «Крамбамбуля» і J:Mors, а таксама тыя, хто раней супрацоўнічаў у [[джаз]]авым праекце Мышкевіча [[Chiefs Band]].<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://musecube.org/cubeinterview/gruppa-chiefs-band-svoboda-v-polete-v-improviza/|title=Группа Chiefs Band. Свобода в полете, в импровизации, и в жизни {{!}} Musecube|last=fetalin|date=2012-06-09|access-date=2026-02-06}}</ref> Гурт называе сябе «пераважна [[Беларуская мова|беларускамоўным]]»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/the-superbullz/28116629.html|title=«Ідэя гурта Trubetskoy мне незразумелая»: басіст Мышкевіч сышоў у збольшага беларускамоўны The Superbullz|website=Радыё Свабода|date=2016-11-14|access-date=2026-02-06}}</ref>, хоць яны таксама выконваюць песні на рускай і англійскай мовах. Першапачаткова гурт называўся The Superboyz, але вырашылі змяніць назву з-за таго, што ў [[Расія|Расіі]] ўжо існаваў гурт з такой жа назвай<ref>{{Cite web|lang=be-BY|url=http://artsiadziba.by/news/2017/01/03/ferriswheel-%D1%96-thesprbz/|title=29 студзеня Ferris Wheel і The Superbullz {{!}} Арт Сядзіба|website=artsiadziba.by|access-date=2026-02-06|archive-date=8 верасня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021048/http://artsiadziba.by/news/2017/01/03/ferriswheel-%d1%96-thesprbz/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://charter97.org/ru/news/2016/11/7/230270/|title=The Superbullz выпустили антикоммунистический клип «Чарка-шкварка»|website=charter97.org|access-date=2026-02-06}}</ref>. Спачатку музыкі планавалі выконваць пераважна каверы на старыя савецкія хіты ў стылі [[панк-рок]], але пазней яны засяродзіліся на стварэнні ўласных песень<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://kyky.org/hero/ales-frantsishak-myshkevich-pryemna-shto-nas-para-no-vayuts-z-mihalkom-dzyakuy-bogu-shto-ne-z-rastarguevym|title=Алесь-Францішак Мышкевіч: «Прыемна, што нас параўноўваюць з Міхалком. Дзякуй богу, што не з Растаргуевым»|website=KYKY.ORG|access-date=2026-02-06|archive-date=1 сакавіка 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240301182945/https://kyky.org/hero/ales-frantsishak-myshkevich-pryemna-shto-nas-para-no-vayuts-z-mihalkom-dzyakuy-bogu-shto-ne-z-rastarguevym|url-status=dead}}</ref>. У лістападзе 2016 года гурт удзельнічаў у [[Беларусь на конкурсе песні Еўрабачанне|беларускім адборачным туры на конкурс песні «Еўрабачанне-2017»]] з песняй «Adstupisia!/Get Back!»<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=J0vCA5BEje4|title=Eurovision 2017 Belarus: 24. The Superbullz - Adstupisia!/Get Back! (audition)|last=Euroforum|date=2016-11-30|access-date=2026-02-06}}</ref>, але выбыў у паўфінале<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/28149957.html|title=Зноў Navi! Беларускамоўная песьня на «Эўрабачаньні» дала б Беларусі больш балаў, — Клюеў|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2016-12-01|access-date=2026-02-06}}</ref>. 18 мая 2017 года The Superbullz прэзентавалі свой дэбютны альбом ''Hardcore zachodniaha Paleśsia''<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/prezentacyya-na-euararadyyo-hardcore-zachodniaha-paliessia-gurta-superbullz|title=Прэзентацыя на Еўрарадыё: "Hardcore zachodniaha palieśsia" гурта The Superbullz {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2017-05-18|access-date=2026-02-06}}</ref>. == Склад == * Алесь-Францішак Мышкевіч — вакал <small>(з 2016 г.)</small> * Павал Трыпут — гітара <small>(з 2016 г.)</small> * Валер Дасюкевіч — бас-гітара <small>(з 2016)</small> * Павел Мамонаў — ударныя <small>(з 2016 г.)</small> * Андрэй Якубчык — труба <small>(з 2016 г.)</small> * Раман Джазукевіч — трамбон <small>(з 2016 г.)</small><ref>{{Cite web|url=https://tuzinfm.by/albums/3910/hardcore-zachodniaha-paliessia.html|title=The Superbullz. Зубровая моц|website=https://tuzinfm.by|access-date=2026-04-14|archive-date=21 красавіка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200421212123/https://tuzinfm.by/albums/3910/hardcore-zachodniaha-paliessia.html|url-status=dead}}</ref> == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === {| class="wikitable" !Дата выхаду ! Назва |- | align="center" | 18 мая [[2017 год у гісторыі музыкі|2017]] | ''Hardcore zachodniaha Paleśsia'' |- | align="center" |2023 |''Lancuhi'' |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Cпасылкі == * [https://soundcloud.com/thesuperbullz Афіцыйны профіль гурта на SoundCloud] * [https://www.youtube.com/channel/UCS8Bxutp1DqCo38XDUHUkKg Афіцыйны канал гурта на YouTube] * [https://www.experty.by/content/superbullz-pradstavili-debyutny-albom-slukhats Апісанне і рэцэнзія на дэбютны альбом гурта на партале Experty.by] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2016 годзе]] lurx25q0k1eo2pidbk64qql0flpre0c 0 807068 5174417 5133252 2026-08-02T05:26:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174417 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Каладзееў}} {{Асоба |імя = Іван Каладзееў |партрэт = |апісанне партрэта = |імя пры нараджэнні = Іван Хрысанфавіч Каладзееў |псеўданім = |месца працы = |гады дзейнасці = 1888—1913 |вядомасць = збіральнік найбагацейшай у Еўропе бібліятэкі па гісторыі [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]] |бацька = [[Хрысанф Каладзееў]] (1817—1876) |маці = |жонка = Вольга Сяргееўна Каладзеева |дзеці = |узнагароды = |сайт = }} '''Іва́н Хрыса́нфавіч Каладзе́еў''' ({{lang-ru|Иван Хрисанфович Колодеев}}; 1859, [[Стараканстантынаў]], цяпер [[Валынская вобласць]], [[Украіна]] — 1914, цяпер [[Барысаў]], [[Мінская вобласць]], [[Беларусь]]) — беларускі [[бібліяфіл]] і [[калекцыянер]]. Сабраў у [[Новабарысаў|Новабарысаве]] найбагацейшую ў Еўропе бібліятэку па гісторыі руска-французскай [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]]. Яго збор уключаў каля 15 тысяч кніг на 11 еўрапейскіх мовах, а таксама тысячы гравюр, літаграфій, карт і дакументаў. У 1907 годзе стаў сузаснавальнікам [[Імператарскае рускае ваенна-гістарычнае таварыства|Імператарскага рускага ваенна-гістарычнага таварыства]] ў [[Санкт-Пецярбург]]у. Ганаровы член [[Віцебская вучоная архіўная камісія|Віцебскай навуковай архіўнай камісіі]]. [[Камергер імператарскага двара]] (1912). [[Стацкі саветнік]]<ref name="ж">{{cite web |url=https://bis.nlb.by/by/documents/131478 |title=Каладзееў Іван Хрысанфавіч |publisher=Анлайн-энцыклапедыя «[[Беларусь у асобах і падзеях]]» |date=18 лютага 2025 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. == Біяграфія == Паходзіў з патомных дваран [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай губерні]]<ref name="д"/>. Нарадзіўся ў сям’і генерал-маёра [[Хрысанф Каладзееў|Хрысанфа Іванавіча Каладзеева]] (1817—1876) і Наталлі Якаўлеўны (у дзявоцтве Курносавай). Бацька быў удзельнікам [[Крымская вайна|Крымскай]] і [[Каўказская вайна|Каўказскай]] войнаў, удзельнічаў у падаўленні [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], за што ў 1865 годзе атрымаў ад імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра ІІ]] ва ўласнасць 7 тысяч дзесяцін зямлі ў Барысаўскім павеце. У сям’і, акрамя Івана, выхоўваліся чатыры дачкі{{sfn|Букрэева|2011|с=13}}{{sfn|Гурецкая|с=44-45}}. Іван Каладзееў скончыў [[Прушкаў (Апольскае ваяводства)|Прушкаўскую]] земляробчую акадэмію ў [[Прусія|Прускім каралеўстве]] (цяпер Польшча) і атрымаў спецыяльнасць агранома<ref name="е">{{cite web |author=Зоя Падліпская |title=Храм-капліца ў гонар Святога Богаяўлення ў Барысаве |url=https://oroik.by/xram-kaplica-ў-gonar-svyatoga-bogayaўlennya-ў-barysave/ |publisher=Сінадальны аддзел рэлігійнай адукацыі і катэхізацыі [[Беларуская праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай царквы]] |date=19 красавіка 2021 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. У 18 гадоў пасля смерці бацькі атрымаў у спадчыну маёнтак у ваколіцах вёскі [[Краснае (Барысаўскі раён)|Краснае]] ў [[Барысаўскі павет|Барысаўскім павеце]] (Мінская губерня)<ref name="д">{{артыкул |аўтар=Наталля Лапіна |загаловак=Беларускі карнавал запрашае |спасылка=https://www.sb.by/articles/belarusk-karnaval-zaprashae.html |выданне=[[Народная газета]] |год=6 верасня 2008 |нумар=[https://www.sb.by/ng/archive/06092008/ 4835]}}</ref>. Пазней набыў маёнтак [[Упірэвічы]] (побач з якім пазней узнік пасад [[Новабарысаў]]), дзе ўладкаваў сядзібу. Яго капітал і прадпрымальніцкі талент адчувальна паўплывалі на развіццё горада Барысава. Акрамя пабудовы двухпавярховых камяніц і карпусоў [[Папяровая фабрыка «Папірус»|папяровай фабрыкі «Папірус»]], ён узвёў дзве каменныя казармы для 162-га Ахалцыхскага пяхотнага палка, бойню, шпалапрапітачны і шкляны заводы. У 1899 годзе ён стварыў першую ў павеце [[Тэлефонная станцыя|тэлефонную станцыю]]. У 1901 годзе пабудаваў [[Запалкавая фабрыка «Бярэзіна»|запалкавую фабрыку «Бярэзіна»]]{{sfn|Букрэева|2011|с=14}}. Быў земскім гласным у Барысаўскім павятовым камітэце і прадстаўніком Барысаўскага павета ў Мінскім губернскім камітэце па справах земскай гаспадаркі, а таксама выконваў абавязкі ганаровага [[Міравы суддзя|міравога суддзі]]. Цікавіўся праблемай стварэння адзінага воднага шляху паміж [[Балтыйскае мора|Балтыйскім]] і [[Чорнае мора|Чорным]] морамі, дзеля чаго браў удзел у экспедыцыі па вывучэнні [[Бярэзінская водная сістэма|Бярэзінскай воднай сістэмы]]{{sfn|Гурецкая|с=45}}. Жонка — Вольга Сяргееўна, у дзявоцтве Карцова (1856—1934), сястра расійскага дыпламата [[Юрый Карцоў|Юрыя Карцова]]. Яна дасканала валодала замежнымі мовамі, дапамагала мужу з перакладамі і суправаджала яго ў замежных паездках па антыкварных рынках Еўропы{{sfn|Букрэева|2011|с=13}}{{sfn|Букрэева|2011|с=17}}. == Калекцыянаванне і музейная дзейнасць == Заснаваўшы пасад Новабарысаў у непасрэднай блізкасці да месца пераправы адыходзячай французскай арміі цераз Бярэзіну, ён зацікавіўся гэтым эпізодам вайны і з 1888 года распачаў руплівы збор матэрыялаў. З цягам часу сфера яго інтарэсаў пашырылася і ўключала ўжо ўсе дакументальныя і літаратурныя крыніцы па руска-французскіх адносінах у 1805—1815 гадах{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=37}}. У выніку трыццацігадовых пошукаў у Расіі і за мяжой І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзееў здолеў сабраць значную бібліятэку (ад 11 да 15 тысяч тамоў на 11 еўрапейскіх мовах). У аснову яго кніжнага збору былі пакладзены калекцыі маскоўскага генерал-губернатара [[А. А. Закрэўскі|А.&nbsp;А.&nbsp;Закрэўскага]] і яго пецярбургскага цёзкі — вядомага бібліяфіла і калекцыянера. Асаблівую каштоўнасць уяўляў рукапісны аддзел, дзе побач з арыгіналамі захоўваліся копіі дакументаў, знятыя ў замежных архівах, а таксама калекцыі карт, планаў, гравюр і карцін{{sfn|Гужалоўскі|2012|с=37}}. Да ўнікаў калекцыі адносіліся падборкі растапчынскіх афіш, газеты, якія выходзілі на тэрыторыі Беларусі падчас французскай акупацыі, гравюры ўдзельнікаў вайны. Асаблівай жамчужынай збору з’яўлялася ўнікальная рукапісная карта Расійскай імперыі, выкананая ў адзіным экзэмпляры спецыяльна для [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]] і захопленая пры пераправе цераз Бярэзіну. Мелася таксама два наборы паштовак панарамы [[Войцех Косак|Войцеха Косака]] і [[Юльян Фалат|Юльяна Фалата]]{{sfn|Гурецкая|с=45}}. Разумеючы значнасць сабранага матэрыялу, І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзееў забяспечыў да яго вольны доступ усіх даследчыкаў, зацікаўленых эпохай напалеонаўскіх войнаў. У 1903 годзе яго сядзібу ў Барысаве наведалі каля 70 членаў расійскага Таварыства рупліўцаў ваенных ведаў{{sfn|Букрэева|2011|с=17}}. Для аблягчэння працы даследчыкаў ён правёў каталагізацыю карт і ў 1912 годзе выдаў у [[Мінск]]у каталог рускага аддзела сваёй бібліятэкі (каля 2000 назваў на 115 старонках){{sfn|Гужалоўскі|2012|с=38}}. Таксама ў 1901 годзе ён усталяваў па абодвух берагах [[Бярэзіна|Бярэзіны]] помнікі на месцы французскай пераправы 1812 года каля вёскі [[Студзёнка (Прыгарадны сельсавет)|Студзёнка]]<ref name="в">{{cite web |title=Барысаў музейны |url=https://ex-press.live/rubrics/spadchyna/2014/09/27/barysau-muzejny |publisher=«Экс-Прэс» |date=27 верасня 2014 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. == Лёс калекцыі і памяць == У пачатку XX стагоддзя збор І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзеева ўжо прыцягваў вялікую ўвагу даследчыкаў. Калі напярэдадні 100-годдзя вайны пачаліся падрыхтоўчыя работы па стварэнні Музея 1812 года ў [[Масква|Маскве]], І.&nbsp;Х.&nbsp;Каладзееў прыняў рашэнне перадаць яму свой збор. 30 ліпеня 1913 года ён склаў праект завяшчання, і ўжо 3 жніўня 1913 года кніжная частка калекцыі была дастаўлена ў Маскву. 19 мая 1914 года калекцыянер памёр. У сувязі з пачаткам [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] і набліжэннем руска-германскага фронту, удава калекцыянера 3 верасня 1915 года адправіла ў Маскву рэшту збору — 31 скрыню з унікальнымі гравюрамі, мастацкімі творамі, картамі і асабістым архівам{{sfn|Букрэева|2011|с=17—18}}. У 1915 годзе збор быў занесены ў галоўную інвентарную кнігу [[Дзяржаўны гістарычны музей (Масква)|Дзяржаўнага гістарычнага музея]] ў Маскве. Пазней частка кніг была размешчана ў Бібліятэцы музея, якая ў 1938 годзе стала самастойнай як [[Дзяржаўная публічная гістарычная бібліятэка Расіі]]<ref name="а">{{артыкул |загаловак=Даты, падзеі, людзі |выданне=[[Звязда]] |тып=газета |год=26 ліпеня 2014 |нумар=139 (27749) |старонкі=8}}</ref>. Калекцыя гравюр і выяўленчага мастацтва Каладзеева (больш за 3000 прадметаў) да сённяшняга дня з’яўляецца асновай фонду эстампаў па вайне 1812 года Дзяржаўнага гістарычнага музея ў Маскве{{sfn|Букрэева|2011|с=14}}. У 1926 годзе каля 8 тысяч кніг з бібліятэкі Каладзеева вярнулі ў Беларусь, дзе іх прыняла Дзяржаўная бібліятэка БССР (цяпер — [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]). Частку з іх страцілі падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]<ref name="а"/>. Па стане на 2014 год Нацыянальная бібліятэка захоўвала частку каладзееўскага кнігазбору ў колькасці каля 3500 тамоў. Працэс ідэнтыфікацыі яго кніг ускладняецца тым, што калекцыянер не карыстаўся асабістым [[экслібрыс]]ам{{sfn|Гурецкая|с=46}}<ref name="в"/>. У сучаснай Беларусі імя збіральніка ўшанавана ў яго родным горадзе. 7 верасня 2008 года на 15-м [[Дзень беларускага пісьменства|Дні беларускага пісьменства]] Барысаўская цэнтральная бібліятэка атрымала імя Івана Каладзеева, на будынку ўсталявалі памятную шыльду<ref name="б">{{cite web |author=Часопіс «34» |title=Гэты дзень у гісторыі Барысаўшчыны |url=https://ex-press.live/rubrics/spadchyna/2014/01/02/gety-dzen-u-gistoryi-barysaushchyny |publisher=«Экс-Прэс» |date=2 студзеня 2014 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. У бібліятэцы сталі ладзіць «Каладзееўскія чытанні». 20 мая 2014 года ў [[Царква Святой Жываначальнай Тройцы (Барысаў)|царкве Святой Тройцы]] ў Барысаве адкрылі [[кенатаф]] памяці Івана Каладзеева<ref>{{cite web |title=Кенатаф памяці І.Х.Каладзеева адкрыўся ў храме ля барысаўскіх «Батарэй» |url=https://www.children-art.org/by/main-bel/494-kenataf-pamyatsi-ikhkaladzeeva-adkrysya-khrame-lya-barysaskikh-batare |publisher=Мастацкі праект «На сваёй зямлі» |date=20 мая 2014 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. У 2020 годзе ў бібліятэцы сабралі 1500 кніг, прысвечаных вайне 1812 года<ref>{{cite web |title=У Барысаве папаўняюць кніжны збор, прысвечаны Івану Каладзееву |url=https://news.by/by/news/obshchestvo/v_borisove_popolnyayut_knizhnuyu_kollektsiyu_posvyashchennuyu_ivanu_kolodeevu |publisher=[[Белтэлерадыёкампанія]] |date=29 верасня 2020 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be |archive-date=29 красавіка 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260429200422/https://news.by/by/news/obshchestvo/v_borisove_popolnyayut_knizhnuyu_kollektsiyu_posvyashchennuyu_ivanu_kolodeevu |url-status=dead }}</ref>. [[Барысаўскі аб'яднаны музей]] мае пастаянную экспазіцыю, прысвечаную калекцыянеру, а ў самым Барысаве па вуліцы 30 год УЛКСМ, д. 38 адкрыты [[Дом-музей І. Х. Каладзеева]]<ref name="г">{{cite web |title=Гід па Беларусі: ідэі для вашых падарожжаў |url=https://www.belarus.by/by/travel/top-guide-belarus/shto-pagljadzets-u-barysave-mestsy-legendarnyx-btva-1812-goda-tsudonyja-xramy--stadyen-samaga-tytulavanaga-kluba-krany_i_0000123054.html |publisher=[[Belarus.by]] |date=28 кастрычніка 2020 |accessdate=16 жніўня 2025 |lang=be}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Гісторыя музейнай справы Беларусі: вучэб.-метад. дапам. |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=БДУ |год=2012 |старонак=303 |isbn=978-985-518-664-0 |ref=Гужалоўскі}} * {{кніга|спасылка=https://www.hist.msu.ru/Science/Disser/Bukreeva.pdf|аўтар=Букреева Е. М.|загаловак=Коллекция И.Х. Колодеева в системе источников по истории Отечественной войны 1812 года. Автореферат дисс... канд. ист. наук|месца=Москва|выдавецтва=|год=2011|старонак=24|ref=Букрэева}} * {{артыкул |аўтар=Гурецкая Г. С. |загаловак=Иван Хрисанфович Колодеев: связующее звено Борисов — Европа |выданне= |год= |старонкі=44-46 |ref=Гурецкая}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Каладзееў Іван Хрысанфавіч }} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валынскай вобласці]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1859 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1914 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Барысаве]] [[Катэгорыя:Бібліяфілы Беларусі]] [[Катэгорыя:калекцыянеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Дваранства Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Прушкаўскай земляробчай акадэміі]] [[Катэгорыя:Прамыслоўцы Беларусі]] pez88lbfm8oes4j07r5g33944o0zver 0 807307 5174327 5136320 2026-08-01T20:53:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174327 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Фермапілы (значэнні)}} {{Часопіс |назва = Termopile |арыгінал назвы = Termopile |лагатып = |выява = |шырыня = |подпіс = |спецыялізацыя = літаратурна-мастацкі і беларусазнаўчы часопіс |перыядычнасць = |скарачэнне = |мова = [[Беларуская мова|беларуская]] |адрас рэдакцыі = [[Беласток]] |галоўны рэдактар = [[Ян Чыквін]] |заснавальнікі = |выдавец = Беларускае літаратурнае аб'яднанне «Белавежа» |краіна = [[Польшча]] |заснаванне = [[1998]] |апошні выпуск = |аб’ём = |камплектацыя = |тыраж = |ISSN = |eISSN = |доступ = |узнагароды = |вэб-сайт = |вікікрыніцы = |вікісховішча = }} '''«Termopile»''' (з лац. — ''Фермапілы'') — беларускамоўны літаратурна-мастацкі і беларусазнаўчы часопіс, які выдаецца ў [[Польшча|Польшчы]] з 1998 года. З'яўляецца друкаваным органам Беларускага літаратурнага аб'яднання «[[Белавежа (літаратурнае аб’яднанне)|Белавежа]]», якое аб'ядноўвае беларускіх пісьменнікаў і паэтаў Беласточчыны<ref name="mfa">{{cite web|url=https://poland.mfa.gov.by/be/bilateral_relations/belarusiny/wydanni/|title=Навукова-публіцыстычныя выданні|publisher=Пасольства Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Польшча|date=|lang=be|accessdate=24 мая 2025|archive-date=24 мая 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250524193419/https://poland.mfa.gov.by/be/bilateral_relations/belarusiny/wydanni/|url-status=dead}}</ref>. == Гісторыя і канцэпцыя == Заснавальнікам і нязменным рэдактарам часопіса з'яўляецца паэт, перакладчык і літаратуразнаўца [[Ян Чыквін]]. Ідэйная канцэпцыя выдання была сфармулявана ім ва ўступнай нататцы да першага нумара, дзе падкрэслівалася імкненне да стварэння «формулы адкрытасці». Часопіс задумваўся як «месца сустрэчы для ўсіх тых, хто хоча творча займацца беларускім прыгожым пісьменствам, беларускаю культураю і іх даследаваннем, як у нас, так і па-за межамі Польшчы»{{sfn|Тварановіч|2019|с=376}}. Першы нумар выйшаў у 1998 годзе і ўключаў матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі, прысвечанай саракагоддзю «[[Белавежа (літаратурнае аб’яднанне)|Белавежы]]» (20–21 чэрвеня 1998 года). З самага пачатку выданне пазіцыянавала сябе як платформа для аб'яднання літаратараў з розных цэнтраў беларускай культуры: у першым жа выпуску былі прадстаўлены аўтары з [[Беларусь|Беларусі]], [[Падляшша|Падляшша]] і [[Беларуская дыяспара|эміграцыі]] (ЗША, Германія, Чэхія), што сімвалізавала «ўз'яднанне літаратураў»{{sfn|Тварановіч|2019|с=377}}. == Змест і аўтары == Часопіс мае шырокі жанравы дыяпазон: на яго старонках публікуюцца паэзія, проза, драматургія, эсэістыка, пераклады, літаратуразнаўчыя і крытычныя артыкулы, а таксама эпісталярная спадчына і аўтабіяграфічная проза{{sfn|Тварановіч|2019|с=377}}. У розныя гады ў «Termopile» друкаваліся класікі беларускай літаратуры і вядомыя пісьменнікі, такія як [[Янка Брыль]], [[Масей Сяднёў]], [[Ніл Гілевіч]], [[Янка Сіпакоў]], [[Анатоль Кудравец]], [[Леанід Дайнека]], [[Анатоль Вярцінскі]], [[Васіль Зуёнак]], [[Юры Станкевіч]], [[Леанід Дранько-Майсюк]], [[Радзім Гарэцкі]]. Вялікую ўвагу рэдакцыя надае творчасці беларускіх пісьменнікаў Польшчы, членаў аб’яднання «Белавежа»: [[Георгій Валкавыцкі]], [[Янка Жамойцін]], [[Дзмітрый Шатыловіч]], [[Юры Баена]], [[Жэня Мартынюк]] і іншыя{{sfn|Тварановіч|2019|с=377}}. Асобны блок у часопісе складае эпісталярная спадчына. У розных нумарах былі апублікаваны лісты [[Майсей Сяднёў|Майсея Сяднёва]], [[Мікола Цэлеш|Міколы Цэлеша]], [[Ларыса Геніюш|Ларысы Геніюш]], [[Уладзімір Дубоўка|Уладзіміра Дубоўкі]], [[Ніна Мацяш]], а таксама ліставанне [[Алесь Разанаў|Алеся Разанава]] з Галінай Бурынай. Гэтыя публікацыі ўводзяць у навуковы зварот унікальны асабісты вопыт творцаў у кантэксце сацыяльна-гістарычнай рэчаіснасці{{sfn|Тварановіч|2019|с=377}}. У выданні таксама існуе рубрыка «Дэбют», у якой публікуюцца першыя творы і навуковыя артыкулы студэнтаў [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]] (з [[Кафедра беларускай філалогіі Беластоцкага ўніверсітэта|Кафедры беларускай філалогіі]]){{sfn|Siegień|2013|с=507}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Тварановіч Г. П. |загаловак=Эпісталярый у часопісе «Тэрмапілы» як форма адкрытага тэксту |выданне=Вестник Полоцкого государственного университета. Серия А. Гуманитарные науки |год=2019 |нумар=10 |старонкі=107—112 |спасылка=https://elib.psu.by/handle/123456789/22904 |ref=Тварановіч}} * {{артыкул |аўтар=Siegień B. |загаловак=Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku – historia i stan obecny |выданне=Białorutenistyka Białostocka |год=2013 |том=5 |старонкі=503—508 |спасылка=https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/2435/1/Bialrut_5_2013_Siegien.pdf |ref=Siegień}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Літаратурныя часопісы Польшчы]] [[Катэгорыя:Часопісы Польшчы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Часопісы Беластока]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] [[Катэгорыя:1998 год у Польшчы]] 22n4b5c05cupbayjk4dnc80nxwts0vv 0 807379 5174217 5140057 2026-08-01T15:38:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174217 wikitext text/x-wiki '''ODBC''' ({{Lang-en|Open Database Connectivity}}) — праграмны інтэрфейс ([[API]]) доступу да [[База даных|баз даных]], распрацаваны кампаніяй [[Microsoft]] у супрацоўніцтве з Simba Technologies на аснове спецыфікацый Call Level Interface (CLI), які распрацоўваўся<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://ddj.com/184410032|title=SQL Access Group's Call-Level Interface|author=Roger Sippl|date=1996-02-01|publisher=UBM TechWeb|archive-url=https://www.webcitation.org/69g2zoUBC?url=http://www.drdobbs.com/sql-access-groups-call-level-interface/184410032|archive-date=2012-08-04|access-date=2012-06-13|url-status=dead}}</ref> арганізацыямі SQL Access Group, X/Open і [[Microsoft]]. Пасля CLI быў стандартызаваны [[ISO]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.iso.org/iso/catalogue_detail.htm?csnumber=34134|title=ISO/IEC 9075-3:2003|date=2008-07-17|publisher=ISO|archive-url=https://www.webcitation.org/69g30XL0s?url=http://www.iso.org/iso/catalogue_detail.htm?csnumber=34134|archive-date=2012-08-04|access-date=2012-06-13|url-status=dead}}</ref>. Стандарт CLI заклікае ўніфікаваць праграмнае ўзаемадзеянне з СКБД, зрабіць яго незалежным ад пастаўшчыка СКБД і праграмна-апаратнай платформы. На пачатку 1990 гадоў існавала некалькі пастаўшчыкоў баз даных, кожны з якіх меў уласны інтэрфейс. Калі праграме было неабходна мець зносіны з некалькімі крыніцамі даных, для ўзаемадзеяння з кожнай з баз даных было неабходна напісаць свой код. Для рашэння праблемы Microsoft і шэраг іншых кампаній стварылі стандартны інтэрфейс для атрымання і адпраўкі крыніцам даных розных тыпаў. Гэты інтэрфейс быў названы Open Database Connectivity, ці ''адкрыты механізм узаемадзеяння з базамі даных''. C дапамогай ODBC прыкладныя праграмісты маглі распрацоўваць праграмы для выкарыстання аднаго інтэрфейсу доступу да даных, не турбуючыся пра тонкасці ўзаемадзеяння з некалькімі крыніцамі. Гэта дасягаецца дзякуючы таму, што пастаўшчыкі розных баз даных ствараюць драйверы, якія рэалізуюць канкрэтнае напаўненне стандартных функцый з ODBC API з улікам асаблівасцяў іх прадукта. MFC ўдасканаліла ODBC для распрацоўшчыкаў праграм. Праўдзівы інтэрфейс ODBC з’яўляецца звычайным працэдурным [[API]]. Замест стварэння простай абалонкі працэдурнага API распрацоўшчыкі MFC стварылі набор абстрактных класаў, якія прадстаўляюць лагічныя сутнасці ў базе даных. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.devart.com/odbc/ SQL Server, Oracle, MySQL, SQL Azure, Firebird, Interbase, SQLite ODBC драйвера] * [http://www.iodbc.org/dataspace/iodbc/wiki/iODBC/ Independent Open DataBase Connectivity for Linux, MacOS X і Unix сістэмы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160903021050/http://www.iodbc.org/dataspace/iodbc/wiki/iODBC/ |date=3 верасня 2016 }}, iodbc.org{{Праверана|20|12|2009}} * [http://www.unixodbc.org/ unixODBC], unixodbc.org{{Праверана|20|12|2009}} * [http://support.microsoft.com/kb/110093 ODBC — Open Database Connectivity Overview], support.microsoft.com{{Праверана|20|12|2009}} * [http://msdn.microsoft.com/en-us/library/ms714177(VS.85).aspx ODBC Programmer’s Reference], MSDN * [http://rsdn.ru/article/db/odbcapi.xml ODBC API], Антон Баула, RSDN * [http://www.ibprovider.com/rus/documentation/odbc_escape_sequences.html Даведнік па кіраўнікам паслядоўнасцям ODBC для Firebird і Interbase (ODBC Escape Sequences)], ibprovider.com{{Праверана|03|04|2015}} {{Базы даных}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Базы даных]] 7msa2wh9xals7gigz1sqot3mwvqbdx1 0 807970 5174275 5145015 2026-08-01T18:55:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174275 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне}} '''SFOR''' ({{lang-en|'''S'''tabilisation '''For'''ce}}) — сілы [[НАТА]] па падтрыманні міру ў [[Боснія і Герцагавіна|Босніі і Герцагавіне]]. Увосень 1995 года па ўмовах [[Дэйтанскія пагадненні|Дэйтанскіх пагадненняў]], якое паклала канец [[Баснійская вайна|грамадзянскай вайне ў Босніі]], сюды для забеспячэння выканання пагаднення было накіравана 60 тысяч вайскоўцаў краін НАТА. Да снежня 1996 г. гэтая місія называлася '''IFOR''' ({{lang-en|'''I'''mplementation '''For'''ce}}). У студзені 1996 г. у Боснію і Герцагавіну таксама была ўведзена [[Расія|расійская]] паветрана-дэсантная брыгада, якая пазней увайшла ў склад шматнацыянальнай дывізіі «Поўнач» SFOR. Сама місія SFOR была створана на падставе рэзалюцыі [[СБ ААН]] № 1088 ад 12 снежня 1996 года як місія — працяг IFOR. У 2003 годзе амерыканскі кантынгент быў выведзены<ref>Киясов А. С. Завершая начатую работу… Политика республиканской администрации США на Западных Балканах в 2000-е годы // Вестник Самарского государственного университета. — 2010. — № 5 (79). — С. 79</ref>, а з лістапада 2004 года адказнасць за міратворчую місію ў Босніі і Герцагавіне прыняў на сябе [[Еўрапейскі саюз|Еўрапейскі Саюз]] (кантынгент [[EUFOR]] у рамках аперацыі «Алтэа»). НАТА таксама працягвае захоўваць сваю прысутнасць у Босніі і Герцагавіне ў выглядзе ваеннага штаба. == Гл. таксама == * [[KFOR]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга | загаловак = Балканский кризис: говорят участники | адказнасць = Гуськова Е.Ю. | месца = Москва | выдавецтва = Институт славяноведения РАН | год = 2016 | старонак = 400 | isbn = 978-5-7576-0374-2 | ref = Балканский кризис: говорят участники }} * {{кніга | загаловак = Наши миротворцы на Балканах | адказнасць = Гуськова Е.Ю | месца = Москва | выдавецтва = Индрик | год = 2007 | старонак = 360 | isbn = 5-85759-397-2 }} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090424065325/http://www.nato.int/SFOR/ Сайт SFOR]{{ref|en}} * [http://russian-bazaar.com/en/content/6138.htm Ю.Коваленко.СМЕНА КАРАУЛА НА БАЛКАНАХ]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140709190703/http://russian-bazaar.com/en/content/6138.htm |date=9 ліпеня 2014 }} * [https://web.archive.org/web/20131118213957/http://review.w-europe.org/6/3.html В.Поздняк. Концепции миротворчества в исследованиях проблем международной безопасности] * [http://vadimvswar.narod.ru/ALL_OUT/TiVOut0809/PzVDV/PzVDV112.htm Броня крылатой пехоты] {{ВС}} [[Катэгорыя:Баснійская вайна]][[Катэгорыя:НАТА]] is5v62ztcw5dc4tryo7ppwy84y3sdkg 0 808571 5174428 5147076 2026-08-02T06:30:17Z StarDeg 16311 /* Фільмаграфія */ 5174428 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Х’ю Грыфіт''' ({{lang-en|Hugh Emrys Griffith}}, 30 мая 1912 — 14 мая 1980) — брытанскі акцёр, уладальнік прэміі «Оскар» за лепшую мужчынскую ролю другога плана ў 1960 годзе. == Біяграфія == Х’ю Эмрыс Грыфіт нарадзіўся 30 мая 1912 года ў мястэчку Мэрыян-Глэс на выспе Англсі ва Ўэльсе. Там жа ён атрымаў сярэднюю адукацыю, а затым спрабаваў паступіць ва ўніверсітэт, але заваліў іспыт па англійскай мове. Пазней ён вырашыў заняцца банкаўскай справай і перабраўся ў Лондан, дзе было больш магчымасцей для кар’еры. Але банкаўскім клеркам Грыфіт прабыў нядоўга, паступіўшы неўзабаве ў Каралеўскую акадэмію драматычнага мастацтва. Пачатая Другая сусветная вайна прыпыніла яго акцёрскую кар’еру і Х’ю адправіўся ў шэрагах Брытанскай арміі ў Індыю, а затым у Бірму. Вярнуцца на тэатральную сцэну Грыфіт змог у 1947 годзе. У канцы 1940-х гадоў адбыўся дэбют Грыфіта на брытанскіх экранах, а з пачатку 1950-х ён ужо пачаў здымацца ў Галівудзе. У 1959 годзе Х’ю стаў уладальнікам прэміі «Оскар» за лепшую мужчынскую ролю другога плана ў фільме «[[Бэн-Гур (фільм, 1959)|Бэн-Гур]]», а праз чатыры гады зноў намінаваўся на прэмію кінаакадэміі за ролю ў фільме «Том Джонс». За сваю кінакар’еру Грыфіт зняўся больш чым у 70 кінастужках, сярод якіх «Мяцеж на Баунці» (1962), «Як украсці мільён» (1966), «Олівер!» (1968), «Плач баншы» (1970), «Жудасны доктар Файбс» (1971), «Кентэрберыйскія апавяданні» (1971), «[[Што? (фільм)|Што?]]» (1972) і многіх іншых. Таксама паспяховай была і яго кар’ера ў тэатры — у 1958 годзе Грыфіт быў намінаваны на прэмію «Тоні» за Лепшую мужчынскую ролю ў п’есе «Зірні на дом свой, анёл». На тэлебачанні ён з’яўляўся даволі рэдка, але ўсё ж яго ролі станавіліся запамінальнымі. У 1980 годзе ён атрымаў ганаровую вучоную ступень у Бангёрскім універсітэце ў сябе на радзіме ва Ўэльсе. 14 траўня таго ж года Х’ю Грыфіт памёр ад інфаркту ў Лондане, не дажыўшы двух тыдняў да свайго 68 дня нараджэння. == Фільмаграфія == * 1959 — «[[Бэн-Гур (фільм, 1959)|Бэн-Гур]]» * 1972 — «[[Што? (фільм)|Што?]]» == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}} tokq3a2tijmd3wkn7sbhkggjoey7nvq 5174429 5174428 2026-08-02T06:33:09Z StarDeg 16311 5174429 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Х’ю Грыфіт''' ({{lang-en|Hugh Emrys Griffith}}; [[30 мая]] [[1912]] — [[14 мая]] [[1980]]) — брытанскі акцёр, уладальнік прэміі «Оскар» за лепшую мужчынскую ролю другога плана ў 1960 годзе. == Біяграфія == Х’ю Эмрыс Грыфіт нарадзіўся 30 мая 1912 года ў мястэчку Мэрыян-Глэс на выспе Англсі ва Ўэльсе. Там жа ён атрымаў сярэднюю адукацыю, а затым спрабаваў паступіць ва ўніверсітэт, але заваліў іспыт па англійскай мове. Пазней ён вырашыў заняцца банкаўскай справай і перабраўся ў Лондан, дзе было больш магчымасцей для кар’еры. Але банкаўскім клеркам Грыфіт прабыў нядоўга, паступіўшы неўзабаве ў Каралеўскую акадэмію драматычнага мастацтва. Пачатая Другая сусветная вайна прыпыніла яго акцёрскую кар’еру і Х’ю адправіўся ў шэрагах Брытанскай арміі ў Індыю, а затым у Бірму. Вярнуцца на тэатральную сцэну Грыфіт змог у 1947 годзе. У канцы 1940-х гадоў адбыўся дэбют Грыфіта на брытанскіх экранах, а з пачатку 1950-х ён ужо пачаў здымацца ў Галівудзе. У 1959 годзе Х’ю стаў уладальнікам прэміі «Оскар» за лепшую мужчынскую ролю другога плана ў фільме «[[Бэн-Гур (фільм, 1959)|Бэн-Гур]]», а праз чатыры гады зноў намінаваўся на прэмію кінаакадэміі за ролю ў фільме «Том Джонс». За сваю кінакар’еру Грыфіт зняўся больш чым у 70 кінастужках, сярод якіх «Мяцеж на Баунці» (1962), «Як украсці мільён» (1966), «Олівер!» (1968), «Плач баншы» (1970), «Жудасны доктар Файбс» (1971), «Кентэрберыйскія апавяданні» (1971), «[[Што? (фільм)|Што?]]» (1972) і многіх іншых. Таксама паспяховай была і яго кар’ера ў тэатры — у 1958 годзе Грыфіт быў намінаваны на прэмію «Тоні» за Лепшую мужчынскую ролю ў п’есе «Зірні на дом свой, анёл». На тэлебачанні ён з’яўляўся даволі рэдка, але ўсё ж яго ролі станавіліся запамінальнымі. У 1980 годзе ён атрымаў ганаровую вучоную ступень у Бангёрскім універсітэце ў сябе на радзіме ва Ўэльсе. 14 траўня таго ж года Х’ю Грыфіт памёр ад інфаркту ў Лондане, не дажыўшы двух тыдняў да свайго 68 дня нараджэння. == Фільмаграфія == * 1959 — «[[Бэн-Гур (фільм, 1959)|Бэн-Гур]]» * 1972 — «[[Што? (фільм)|Што?]]» == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}} [[Катэгорыя:Акцёры Вялікабрытаніі]] {{DEFAULTSORT:Грыфіт Х’ю}} 1t9zm8sovvz78jyl2t4zlltm9bznhpq 5174430 5174429 2026-08-02T06:33:52Z StarDeg 16311 5174430 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Грыфіт}} {{Кінематаграфіст}} '''Х’ю Грыфіт''' ({{lang-en|Hugh Emrys Griffith}}; [[30 мая]] [[1912]] — [[14 мая]] [[1980]]) — брытанскі акцёр, уладальнік прэміі «Оскар» за лепшую мужчынскую ролю другога плана ў 1960 годзе. == Біяграфія == Х’ю Эмрыс Грыфіт нарадзіўся 30 мая 1912 года ў мястэчку Мэрыян-Глэс на выспе Англсі ва Ўэльсе. Там жа ён атрымаў сярэднюю адукацыю, а затым спрабаваў паступіць ва ўніверсітэт, але заваліў іспыт па англійскай мове. Пазней ён вырашыў заняцца банкаўскай справай і перабраўся ў Лондан, дзе было больш магчымасцей для кар’еры. Але банкаўскім клеркам Грыфіт прабыў нядоўга, паступіўшы неўзабаве ў Каралеўскую акадэмію драматычнага мастацтва. Пачатая Другая сусветная вайна прыпыніла яго акцёрскую кар’еру і Х’ю адправіўся ў шэрагах Брытанскай арміі ў Індыю, а затым у Бірму. Вярнуцца на тэатральную сцэну Грыфіт змог у 1947 годзе. У канцы 1940-х гадоў адбыўся дэбют Грыфіта на брытанскіх экранах, а з пачатку 1950-х ён ужо пачаў здымацца ў Галівудзе. У 1959 годзе Х’ю стаў уладальнікам прэміі «Оскар» за лепшую мужчынскую ролю другога плана ў фільме «[[Бэн-Гур (фільм, 1959)|Бэн-Гур]]», а праз чатыры гады зноў намінаваўся на прэмію кінаакадэміі за ролю ў фільме «Том Джонс». За сваю кінакар’еру Грыфіт зняўся больш чым у 70 кінастужках, сярод якіх «Мяцеж на Баунці» (1962), «Як украсці мільён» (1966), «Олівер!» (1968), «Плач баншы» (1970), «Жудасны доктар Файбс» (1971), «Кентэрберыйскія апавяданні» (1971), «[[Што? (фільм)|Што?]]» (1972) і многіх іншых. Таксама паспяховай была і яго кар’ера ў тэатры — у 1958 годзе Грыфіт быў намінаваны на прэмію «Тоні» за Лепшую мужчынскую ролю ў п’есе «Зірні на дом свой, анёл». На тэлебачанні ён з’яўляўся даволі рэдка, але ўсё ж яго ролі станавіліся запамінальнымі. У 1980 годзе ён атрымаў ганаровую вучоную ступень у Бангёрскім універсітэце ў сябе на радзіме ва Ўэльсе. 14 траўня таго ж года Х’ю Грыфіт памёр ад інфаркту ў Лондане, не дажыўшы двух тыдняў да свайго 68 дня нараджэння. == Фільмаграфія == * 1959 — «[[Бэн-Гур (фільм, 1959)|Бэн-Гур]]» * 1972 — «[[Што? (фільм)|Што?]]» == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}} [[Катэгорыя:Акцёры Вялікабрытаніі]] {{DEFAULTSORT:Грыфіт Х’ю}} nbe9pxu9hakdefbab2tajt44qbucus7 2 809431 5174445 5173675 2026-08-02T08:28:10Z DzBar 156353 Замена старонкі на 'тэст' 5174445 wikitext text/x-wiki тэст mtvks7shx1uzjzfzeqk0am8ua46oam9 5174446 5174445 2026-08-02T08:28:27Z DzBar 156353 5174446 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Картка |імя = Картка абсерваторыі |аўтазагалоўкі = 1 |стыль_цела = width:20em; text-align:left; font-size:90%; |стыль_уверсе = background:#2a4b7c; color:white; |стыль_загалоўкаў = padding:0 0.5em 0 0; background:transparent; line-height:1.1em; |стыль_унізе = background:#dcebff; |уверсе = {{{загаловак|{{{Назва|{{wikidata|P1476|{{{Назва|}}}}}}}}}}} |выява = {{wikidata|P18|{{{Выява|}}}|size=250px|center|{{{Апісанне|{{{загаловак|{{{Назва|}}}}}}}}}}} |подпіс = {{{Апісанне|}}} |метка1 = Арыгінал назвы |тэкст1 = {{#if:{{{Арыгінал_назвы|}}}|{{{Арыгінал_назвы}}}|{{wikidata|P1448|{{{Арыгінал_назвы|}}}}}}} |вікіданыя1 = P1448 |метка2 = Тып |тэкст2 = {{#if:{{{Тып|}}}|{{{Тып}}}|{{wikidata|P31|{{{Тып|}}}}}}} |вікіданыя2 = P31 |метка3 = [[Спіс кодаў абсерваторый|Код]] |тэкст3 = {{#vardefine:code|{{#if:{{{Код|}}}|{{{Код}}}|{{wikidata|P1616|}}}}}}{{{{{#var:code}}}}}{{#if:{{#var:code}}|&nbsp;&nbsp;[http://newton.dm.unipi.it/neodys/index.php?pc=2.1.2&o={{#var:code}}&ab=0 (назіранні)]}} |вікіданыя3 = P1616 |метка4 = Размяшчэнне |тэкст4 = {{#if:{{{Размяшчэнне|}}}|{{{Размяшчэнне}}}|{{wikidata|P276|{{{Размяшчэнне|}}}}}}} |вікіданыя4 = P276 |метка5 = Каардынаты |тэкст5 = <div style="white-space:nowrap;">{{#if:{{{Каардынаты|}}}|{{{Каардынаты}}}|{{wikidata|P625|{{{Каардынаты|}}}}}}}</div> |вікіданыя5 = P625 |метка6 = [[Вышыня над узроўнем мора|Вышыня]] |тэкст6 = {{#if:{{{Вышыня|}}}|{{{Вышыня}}}|{{wikidata|P2044|{{{Вышыня|}}}}}}} |вікіданыя6 = P2044 |метка7 = Надвор'е |тэкст7 = {{{Надвор'е|}}} |метка8 = Дата адкрыцця |тэкст8 = {{#if:{{{Дата_адкрыцця|}}}|{{{Дата_адкрыцця}}}|{{wikidata|P571|{{{Дата_адкрыцця|}}}}}}} |вікіданыя8 = P571 |метка9 = Дата закрыцця |тэкст9 = {{#if:{{{Дата_закрыцця|}}}|{{{Дата_закрыцця}}}|{{wikidata|P576|{{{Дата_закрыцця|}}}}}}} |вікіданыя9 = P576 |метка10 = Сайт |тэкст10 = {{#if:{{{Сайт|}}}|{{{Сайт}}}|{{wikidata|P856|{{{Сайт|}}}}}}} |вікіданыя10 = P856 |загаловак11 = Інструменты |тэкст11 = {{#if:{{{Тэлескоп_1_імя|}}} | {{Картка |стыль_цела = border:none; margin:0; font-size:100%; |уверсе = <div style="padding:0.3em; background:{{#if:{{{background|}}}|{{{background}}}|lavender}};">Інструменты:</div> |стыль_уверсе = padding-bottom:0.2em; font-size:105%; |стыль_загалоўкаў = padding:0 0.5em 0 0; background:transparent; line-height:1.1em; |метка1 = {{{Тэлескоп_1_імя|}}} |тэкст1 = {{#if:{{{Тэлескоп_1_тып|}}}|{{{Тэлескоп_1_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_1_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка2 = {{{Тэлескоп_2_імя|}}} |тэкст2 = {{#if:{{{Тэлескоп_2_тып|}}}|{{{Тэлескоп_2_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_2_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка3 = {{{Тэлескоп_3_імя|}}} |тэкст3 = {{#if:{{{Тэлескоп_3_тып|}}}|{{{Тэлескоп_3_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_3_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка4 = {{{Тэлескоп_4_імя|}}} |тэкст4 = {{#if:{{{Тэлескоп_4_тып|}}}|{{{Тэлескоп_4_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_4_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка5 = {{{Тэлескоп_5_імя|}}} |тэкст5 = {{#if:{{{Тэлескоп_5_тып|}}}|{{{Тэлескоп_5_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_5_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка6 = {{{Тэлескоп_6_імя|}}} |тэкст6 = {{#if:{{{Тэлескоп_6_тып|}}}|{{{Тэлескоп_6_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_6_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка7 = {{{Тэлескоп_7_імя|}}} |тэкст7 = {{#if:{{{Тэлескоп_7_тып|}}}|{{{Тэлескоп_7_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_7_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка8 = {{{Тэлескоп_8_імя|}}} |тэкст8 = {{#if:{{{Тэлескоп_8_тып|}}}|{{{Тэлескоп_8_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_8_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка9 = {{{Тэлескоп_9_імя|}}} |тэкст9 = {{#if:{{{Тэлескоп_9_тып|}}}|{{{Тэлескоп_9_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_9_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка10 = {{{Тэлескоп_10_імя|}}} |тэкст10 = {{#if:{{{Тэлескоп_10_тып|}}}|{{{Тэлескоп_10_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_10_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка11 = {{{Тэлескоп_11_імя|}}} |тэкст11 = {{#if:{{{Тэлескоп_11_тып|}}}|{{{Тэлескоп_11_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_11_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка12 = {{{Тэлескоп_12_імя|}}} |тэкст12 = {{#if:{{{Тэлескоп_12_тып|}}}|{{{Тэлескоп_12_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_12_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка13 = {{{Тэлескоп_13_імя|}}} |тэкст13 = {{#if:{{{Тэлескоп_13_тып|}}}|{{{Тэлескоп_13_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_13_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка14 = {{{Тэлескоп_14_імя|}}} |тэкст14 = {{#if:{{{Тэлескоп_14_тып|}}}|{{{Тэлескоп_14_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_14_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка15 = {{{Тэлескоп_15_імя|}}} |тэкст15 = {{#if:{{{Тэлескоп_15_тып|}}}|{{{Тэлескоп_15_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_15_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка16 = {{{Тэлескоп_16_імя|}}} |тэкст16 = {{#if:{{{Тэлескоп_16_тып|}}}|{{{Тэлескоп_16_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_16_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка17 = {{{Тэлескоп_17_імя|}}} |тэкст17 = {{#if:{{{Тэлескоп_17_тып|}}}|{{{Тэлескоп_17_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_17_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка18 = {{{Тэлескоп_18_імя|}}} |тэкст18 = {{#if:{{{Тэлескоп_18_тып|}}}|{{{Тэлескоп_18_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_18_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка19 = {{{Тэлескоп_19_імя|}}} |тэкст19 = {{#if:{{{Тэлескоп_19_тып|}}}|{{{Тэлескоп_19_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_19_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка20 = {{{Тэлескоп_20_імя|}}} |тэкст20 = {{#if:{{{Тэлескоп_20_тып|}}}|{{{Тэлескоп_20_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_20_імя|}}}|&nbsp;}}}} }} }} |унізе1 = {{#if:{{{Сайт|}}}{{wikidata|P856|{{{Сайт|}}}}}|'''Афіцыйны сайт''': {{{Сайт|{{wikidata|P856|}}}}}}} |унізе2 = {{картка/Вікісховішча|{{{вікісховішча|}}}}} }}{{#if: {{{nocat|}}}{{NAMESPACE}} || [[Катэгорыя:Абсерваторыі паводле алфавіта]] }}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> 658rzoxnnrbexw5qxcw5x37eiodpnpz 5174447 5174446 2026-08-02T08:33:53Z DzBar 156353 5174447 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Картка |стыль_цела = width:20em; text-align:left; font-size:90%; |стыль_уверсе = background:#cfe3ff; |стыль_загалоўкаў = background:#dcebff; |стыль_унізе = background:#dcebff; |уверсе = {{{Назва|{{PAGENAME}}}}} |выява = {{wikidata|P18|{{{Выява|}}}|size={{{шырыня|250px}}}|caption={{{Апісанне|}}}}} |подпіс = {{{Апісанне|}}} |метка1 = Арыгінал назвы |тэкст1 = {{#if:{{{Арыгінал_назвы|}}}|{{{Арыгінал_назвы|}}}|{{wikidata|P1448|}}}} |метка2 = Тып |тэкст2 = {{#if:{{{Тып|}}}|{{{Тып|}}}|{{wikidata|P31|}}}} |метка3 = [[Спіс кодаў абсерваторый|Код]] |тэкст3 = {{#if:{{{Код|}}}{{wikidata|P2389|}}| {{#if:{{{Код|}}}|{{{Код|}}}|{{wikidata|P2389|}}}}&nbsp;&nbsp;[http://newton.dm.unipi.it/neodys/index.php?pc=2.1.2&o={{#if:{{{Код|}}}|{{{Код|}}}|{{wikidata|P2389|}}}}&ab=0 (назіранні)] }} |метка4 = Размяшчэнне |тэкст4 = {{#if:{{{Размяшчэнне|}}}|{{{Размяшчэнне|}}}|{{wikidata|P276|}}}} |метка5 = Каардынаты |тэкст5 = <div style="white-space:nowrap;">{{#if:{{{Каардынаты|}}}|{{{Каардынаты|}}}|{{wikidata|P625|}}}}</div> |метка6 = [[Вышыня над узроўнем моры|Вышыня]] |тэкст6 = {{#if:{{{Вышыня|}}}|{{{Вышыня|}}}|{{wikidata|P2044|}}}} |метка7 = Надвор'е |тэкст7 = {{{Надвор'е|}}} |метка8 = Дата адкрыцця |тэкст8 = {{#if:{{{Дата_адкрыцця|}}}|{{{Дата_адкрыцця|}}}|{{wikidata|P571|}}}} |метка9 = Дата закрыцця |тэкст9 = {{#if:{{{Дата_закрыцця|}}}|{{{Дата_закрыцця|}}}|{{wikidata|P576|}}}} |метка10 = Сайт |тэкст10 = {{#if:{{{Сайт|}}}|{{{Сайт|}}}|{{wikidata|P856|}}}} |загаловак11 = Інструменты |тэкст11 = {{#if:{{{Тэлескоп_1_імя|}}} | {{Картка |стыль_цела = border:none; margin:0; font-size:100%; |уверсе = <div style="padding:0.3em; background:lavender">Інструменты:</div> |стыль_уверсе = padding-bottom:0.2em; font-size:105%; |стыль_загалоўкаў = padding:0 0.5em 0 0; background:transparent; line-height:1.1em; |метка1 = {{{Тэлескоп_1_імя|}}} |тэкст1 = {{#if:{{{Тэлескоп_1_тып|}}}|{{{Тэлескоп_1_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_1_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка2 = {{{Тэлескоп_2_імя|}}} |тэкст2 = {{#if:{{{Тэлескоп_2_тып|}}}|{{{Тэлескоп_2_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_2_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка3 = {{{Тэлескоп_3_імя|}}} |тэкст3 = {{#if:{{{Тэлескоп_3_тып|}}}|{{{Тэлескоп_3_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_3_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка4 = {{{Тэлескоп_4_імя|}}} |тэкст4 = {{#if:{{{Тэлескоп_4_тып|}}}|{{{Тэлескоп_4_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_4_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка5 = {{{Тэлескоп_5_імя|}}} |тэкст5 = {{#if:{{{Тэлескоп_5_тып|}}}|{{{Тэлескоп_5_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_5_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка6 = {{{Тэлескоп_6_імя|}}} |тэкст6 = {{#if:{{{Тэлескоп_6_тып|}}}|{{{Тэлескоп_6_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_6_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка7 = {{{Тэлескоп_7_імя|}}} |тэкст7 = {{#if:{{{Тэлескоп_7_тып|}}}|{{{Тэлескоп_7_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_7_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка8 = {{{Тэлескоп_8_імя|}}} |тэкст8 = {{#if:{{{Тэлескоп_8_тып|}}}|{{{Тэлескоп_8_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_8_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка9 = {{{Тэлескоп_9_імя|}}} |тэкст9 = {{#if:{{{Тэлескоп_9_тып|}}}|{{{Тэлескоп_9_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_9_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка10 = {{{Тэлескоп_10_імя|}}} |тэкст10 = {{#if:{{{Тэлескоп_10_тып|}}}|{{{Тэлескоп_10_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_10_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка11 = {{{Тэлескоп_11_імя|}}} |тэкст11 = {{#if:{{{Тэлескоп_11_тып|}}}|{{{Тэлескоп_11_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_11_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка12 = {{{Тэлескоп_12_імя|}}} |тэкст12 = {{#if:{{{Тэлескоп_12_тып|}}}|{{{Тэлескоп_12_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_12_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка13 = {{{Тэлескоп_13_імя|}}} |тэкст13 = {{#if:{{{Тэлескоп_13_тып|}}}|{{{Тэлескоп_13_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_13_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка14 = {{{Тэлескоп_14_імя|}}} |тэкст14 = {{#if:{{{Тэлескоп_14_тып|}}}|{{{Тэлескоп_14_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_14_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка15 = {{{Тэлескоп_15_імя|}}} |тэкст15 = {{#if:{{{Тэлескоп_15_тып|}}}|{{{Тэлескоп_15_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_15_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка16 = {{{Тэлескоп_16_імя|}}} |тэкст16 = {{#if:{{{Тэлескоп_16_тып|}}}|{{{Тэлескоп_16_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_16_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка17 = {{{Тэлескоп_17_імя|}}} |тэкст17 = {{#if:{{{Тэлескоп_17_тып|}}}|{{{Тэлескоп_17_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_17_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка18 = {{{Тэлескоп_18_імя|}}} |тэкст18 = {{#if:{{{Тэлескоп_18_тып|}}}|{{{Тэлескоп_18_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_18_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка19 = {{{Тэлескоп_19_імя|}}} |тэкст19 = {{#if:{{{Тэлескоп_19_тып|}}}|{{{Тэлескоп_19_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_19_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка20 = {{{Тэлескоп_20_імя|}}} |тэкст20 = {{#if:{{{Тэлескоп_20_тып|}}}|{{{Тэлескоп_20_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_20_імя|}}}|&nbsp;}}}} }} }} |унізе1 = {{#if:{{{Вікісховішча|}}}|{{картка/Вікісховішча|{{{Вікісховішча|}}}}}}} }}{{#if: {{{nocat|}}}{{NAMESPACE}} || <!-- -->[[Катэгорыя:Астранамічныя абсерваторыі паводле алфавіта]]<!-- -->}}<noinclude> {{doc}} </noinclude> s5q63rjo4uyx9st91eaknzlpm5igznc 5174450 5174447 2026-08-02T08:40:53Z DzBar 156353 5174450 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Картка |імя = Картка абсерваторыі |стыль_уверсе = background:#d0e5ff; |стыль_загалоўкаў = background:#dcebff; |стыль_унізе = background:#dcebff; |уверсе = {{{Назва|}}} |выява = {{wikidata|P18|{{{Выява|}}}|size=250px|caption={{{Апісанне|}}}}} |метка1 = Арыгінал назвы |тэкст1 = {{wikidata|P1448|{{{Арыгінал_назвы|}}}}} |метка2 = Тып |тэкст2 = {{wikidata|P31|{{{Тып|}}}}} |метка3 = [[Спіс кодаў абсерваторый|Код]] |тэкст3 = {{#if: {{{Код|}}} | {{{Код}}} [http://newton.dm.unipi.it/neodys/index.php?pc=2.1.2&o={{{Код}}}&ab=0 (назіранні)] | {{#if: {{wikidata|P238|}} | {{wikidata|P238|}} [http://newton.dm.unipi.it/neodys/index.php?pc=2.1.2&o={{wikidata|P238|}}&ab=0 (назіранні)] }} }} |метка4 = Размяшчэнне |тэкст4 = {{wikidata|P131|{{{Размяшчэнне|}}}}} |метка5 = Каардынаты |тэкст5 = {{wikidata|P625|{{{Каардынаты|}}}}} |метка6 = [[Вышыня над узроўнем моры|Вышыня]] |тэкст6 = {{wikidata|P2044|{{{Вышыня|}}}}} |метка7 = Надвор'е |тэкст7 = {{{Надвор'е|}}} |метка8 = Дата адкрыцця |тэкст8 = {{wikidata|P571|{{{Дата_адкрыцця|}}}}} |метка9 = Дата закрыцця |тэкст9 = {{wikidata|P576|{{{Дата_закрыцця|}}}}} |загаловак11 = Інструменты |метка12 = {{{Тэлескоп_1_імя|}}} |тэкст12 = {{#if:{{{Тэлескоп_1_тып|}}}|{{{Тэлескоп_1_тып|}}}|—}} |метка13 = {{{Тэлескоп_2_імя|}}} |тэкст13 = {{#if:{{{Тэлескоп_2_тып|}}}|{{{Тэлескоп_2_тып|}}}|—}} |метка14 = {{{Тэлескоп_3_імя|}}} |тэкст14 = {{#if:{{{Тэлескоп_3_тып|}}}|{{{Тэлескоп_3_тып|}}}|—}} |метка15 = {{{Тэлескоп_4_імя|}}} |тэкст15 = {{#if:{{{Тэлескоп_4_тып|}}}|{{{Тэлескоп_4_тып|}}}|—}} |метка16 = {{{Тэлескоп_5_імя|}}} |тэкст16 = {{#if:{{{Тэлескоп_5_тып|}}}|{{{Тэлескоп_5_тып|}}}|—}} |метка17 = {{{Тэлескоп_6_імя|}}} |тэкст17 = {{#if:{{{Тэлескоп_6_тып|}}}|{{{Тэлескоп_6_тып|}}}|—}} |метка18 = {{{Тэлескоп_7_імя|}}} |тэкст18 = {{#if:{{{Тэлескоп_7_тып|}}}|{{{Тэлескоп_7_тып|}}}|—}} |метка19 = {{{Тэлескоп_8_імя|}}} |тэкст19 = {{#if:{{{Тэлескоп_8_тып|}}}|{{{Тэлескоп_8_тып|}}}|—}} |метка20 = {{{Тэлескоп_9_імя|}}} |тэкст20 = {{#if:{{{Тэлескоп_9_тып|}}}|{{{Тэлескоп_9_тып|}}}|—}} |метка21 = {{{Тэлескоп_10_імя|}}} |тэкст21 = {{#if:{{{Тэлескоп_10_тып|}}}|{{{Тэлескоп_10_тып|}}}|—}} |метка22 = {{{Тэлескоп_11_імя|}}} |тэкст22 = {{#if:{{{Тэлескоп_11_тып|}}}|{{{Тэлескоп_11_тып|}}}|—}} |метка23 = {{{Тэлескоп_12_імя|}}} |тэкст23 = {{#if:{{{Тэлескоп_12_тып|}}}|{{{Тэлескоп_12_тып|}}}|—}} |метка24 = {{{Тэлескоп_13_імя|}}} |тэкст24 = {{#if:{{{Тэлескоп_13_тып|}}}|{{{Тэлескоп_13_тып|}}}|—}} |метка25 = {{{Тэлескоп_14_імя|}}} |тэкст25 = {{#if:{{{Тэлескоп_14_тып|}}}|{{{Тэлескоп_14_тып|}}}|—}} |метка26 = {{{Тэлескоп_15_імя|}}} |тэкст26 = {{#if:{{{Тэлескоп_15_тып|}}}|{{{Тэлескоп_15_тып|}}}|—}} |метка27 = {{{Тэлескоп_16_імя|}}} |тэкст27 = {{#if:{{{Тэлескоп_16_тып|}}}|{{{Тэлескоп_16_тып|}}}|—}} |метка28 = {{{Тэлескоп_17_імя|}}} |тэкст28 = {{#if:{{{Тэлескоп_17_тып|}}}|{{{Тэлескоп_17_тып|}}}|—}} |метка29 = {{{Тэлескоп_18_імя|}}} |тэкст29 = {{#if:{{{Тэлескоп_18_тып|}}}|{{{Тэлескоп_18_тып|}}}|—}} |метка30 = {{{Тэлескоп_19_імя|}}} |тэкст30 = {{#if:{{{Тэлескоп_19_тып|}}}|{{{Тэлескоп_19_тып|}}}|—}} |метка31 = {{{Тэлескоп_20_імя|}}} |тэкст31 = {{#if:{{{Тэлескоп_20_тып|}}}|{{{Тэлескоп_20_тып|}}}|—}} |унізе1 = {{wikidata|P856|{{{Сайт|}}}|text='''Афіцыйны сайт'''}} |унізе2 = {{картка/Вікісховішча|{{{Вікісховішча|}}}}} }}{{#if: {{{nocat|}}}{{NAMESPACE}} || [[Катэгорыя:Астранамічныя абсерваторыі паводле алфавіта]] }}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> 5ukkavv5gg006y6amvxfg3vvo5sfp7r 5174451 5174450 2026-08-02T08:43:13Z DzBar 156353 5174451 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Картка |імя = Картка абсерваторыі |аўтазагалоўкі = 1 |стыль_уверсе = background:#cfe3ff; |стыль_загалоўкаў = background:#dcebff; |стыль_унізе = background:#dcebff; |уверсе = {{{Назва|{{PAGENAME}}}}} |выява = {{#if: {{{Выява|}}} | [[Выява:{{{Выява}}}|250px|center|{{{Апісанне|{{{Назва}}}}}}]] | {{wikidata|P18|size=250px}} }} |подпіс = {{{Апісанне|}}} |метка1 = Арыгінал назвы |тэкст1 = {{#if:{{{Арыгінал_назвы|}}}|{{{Арыгінал_назвы}}}|{{wikidata|P1448}}}} |вікіданыя1 = P1448 |метка2 = Тып |тэкст2 = {{{Тып|}}} |метка3 = [[Спіс кодаў абсерваторый|Код]] |тэкст3 = {{#if:{{{Код|}}}|{{{Код}}}&nbsp;&nbsp;[http://newton.dm.unipi.it/neodys/index.php?pc=2.1.2&o={{{Код}}}&ab=0 (назіранні)]|{{wikidata|P1128}}}} |вікіданыя3 = P1128 |метка4 = Размяшчэнне |тэкст4 = {{#if:{{{Размяшчэнне|}}}|{{{Размяшчэнне}}}|{{wikidata|P276}}}} |вікіданыя4 = P276 |метка5 = Каардынаты |тэкст5 = {{#if:{{{Каардынаты|}}}|<div style="white-space:nowrap;">{{{Каардынаты}}}</div>|{{wikidata|P625}}}} |вікіданыя5 = P625 |метка6 = [[Вышыня над узроўнем моры|Вышыня]] |тэкст6 = {{#if:{{{Вышыня|}}}|{{{Вышыня}}}|{{wikidata|P2044}}}} |вікіданыя6 = P2044 |метка7 = Надвор'е |тэкст7 = {{{Надвор'е|}}} |метка8 = Дата адкрыцця |тэкст8 = {{#if:{{{Дата_адкрыцця|}}}|{{{Дата_адкрыцця}}}|{{wikidata|P1619}}}} |вікіданыя8 = P1619 |метка9 = Дата закрыцця |тэкст9 = {{#if:{{{Дата_закрыцця|}}}|{{{Дата_закрыцця}}}|{{wikidata|P576}}}} |вікіданыя9 = P576 |загаловак10 = Спасылкі |метка11 = Сайт |тэкст11 = {{#if:{{{Сайт|}}}|{{{Сайт}}}|{{wikidata|P856}}}} |вікіданыя11 = P856 |загаловак12 = Дадатковыя звесткі |метка13 = Уладальнік |тэкст13 = {{#if:{{{Уладальнік|}}}|{{{Уладальнік}}}|{{wikidata|P127}}}} |вікіданыя13 = P127 |метка14 = Кіраўнік |тэкст14 = {{#if:{{{Кіраўнік|}}}|{{{Кіраўнік}}}|{{wikidata|P169}}}} |вікіданыя14 = P169 |метка15 = Частка |тэкст15 = {{#if:{{{Частка|}}}|{{{Частка}}}|{{wikidata|P361}}}} |вікіданыя15 = P361 |метка16 = Названа ў гонар |тэкст16 = {{#if:{{{Названа_ў_гонар|}}}|{{{Названа_ў_гонар}}}|{{wikidata|P138}}}} |вікіданыя16 = P138 |загаловак17 = Інструменты |тэкст17 = {{#if:{{{Тэлескоп_1_імя|{{{Тэлескоп_2_імя|{{{Тэлескоп_3_імя|}}}}}}}}} | {{Картка |стыль_цела = border:none; margin:0; font-size:100%; |стыль_загалоўкаў = padding:0 0.5em 0 0; background:transparent; line-height:1.1em; |метка1 = {{{Тэлескоп_1_імя|}}} |тэкст1 = {{#if:{{{Тэлескоп_1_тып|}}}|{{{Тэлескоп_1_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_1_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка2 = {{{Тэлескоп_2_імя|}}} |тэкст2 = {{#if:{{{Тэлескоп_2_тып|}}}|{{{Тэлескоп_2_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_2_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка3 = {{{Тэлескоп_3_імя|}}} |тэкст3 = {{#if:{{{Тэлескоп_3_тып|}}}|{{{Тэлескоп_3_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_3_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка4 = {{{Тэлескоп_4_імя|}}} |тэкст4 = {{#if:{{{Тэлескоп_4_тып|}}}|{{{Тэлескоп_4_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_4_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка5 = {{{Тэлескоп_5_імя|}}} |тэкст5 = {{#if:{{{Тэлескоп_5_тып|}}}|{{{Тэлескоп_5_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_5_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка6 = {{{Тэлескоп_6_імя|}}} |тэкст6 = {{#if:{{{Тэлескоп_6_тып|}}}|{{{Тэлескоп_6_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_6_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка7 = {{{Тэлескоп_7_імя|}}} |тэкст7 = {{#if:{{{Тэлескоп_7_тып|}}}|{{{Тэлескоп_7_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_7_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка8 = {{{Тэлескоп_8_імя|}}} |тэкст8 = {{#if:{{{Тэлескоп_8_тып|}}}|{{{Тэлескоп_8_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_8_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка9 = {{{Тэлескоп_9_імя|}}} |тэкст9 = {{#if:{{{Тэлескоп_9_тып|}}}|{{{Тэлескоп_9_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_9_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка10 = {{{Тэлескоп_10_імя|}}} |тэкст10 = {{#if:{{{Тэлескоп_10_тып|}}}|{{{Тэлескоп_10_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_10_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка11 = {{{Тэлескоп_11_імя|}}} |тэкст11 = {{#if:{{{Тэлескоп_11_тып|}}}|{{{Тэлескоп_11_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_11_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка12 = {{{Тэлескоп_12_імя|}}} |тэкст12 = {{#if:{{{Тэлескоп_12_тып|}}}|{{{Тэлескоп_12_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_12_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка13 = {{{Тэлескоп_13_імя|}}} |тэкст13 = {{#if:{{{Тэлескоп_13_тып|}}}|{{{Тэлескоп_13_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_13_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка14 = {{{Тэлескоп_14_імя|}}} |тэкст14 = {{#if:{{{Тэлескоп_14_тып|}}}|{{{Тэлескоп_14_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_14_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка15 = {{{Тэлескоп_15_імя|}}} |тэкст15 = {{#if:{{{Тэлескоп_15_тып|}}}|{{{Тэлескоп_15_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_15_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка16 = {{{Тэлескоп_16_імя|}}} |тэкст16 = {{#if:{{{Тэлескоп_16_тып|}}}|{{{Тэлескоп_16_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_16_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка17 = {{{Тэлескоп_17_імя|}}} |тэкст17 = {{#if:{{{Тэлескоп_17_тып|}}}|{{{Тэлескоп_17_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_17_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка18 = {{{Тэлескоп_18_імя|}}} |тэкст18 = {{#if:{{{Тэлескоп_18_тып|}}}|{{{Тэлескоп_18_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_18_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка19 = {{{Тэлескоп_19_імя|}}} |тэкст19 = {{#if:{{{Тэлескоп_19_тып|}}}|{{{Тэлескоп_19_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_19_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка20 = {{{Тэлескоп_20_імя|}}} |тэкст20 = {{#if:{{{Тэлескоп_20_тып|}}}|{{{Тэлескоп_20_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_20_імя|}}}|&nbsp;}}}} }} }} |унізе1 = {{wikidata|P856|{{{Сайт|}}}|text='''Афіцыйны сайт'''}} |унізе2 = {{картка/Вікісховішча|{{{Вікісховішча|}}}}} }}{{#if: {{{nocat|}}}{{NAMESPACE}} || <!-- -->[[Катэгорыя:Абсерваторыі паводле алфавіта]]<!-- -->}}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> 94qyeryxrq2h28a3cqk6vc2vsortwj9 5174452 5174451 2026-08-02T08:47:41Z DzBar 156353 5174452 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Картка |імя = Картка абсерваторыі |аўтазагалоўкі = 1 |стыль_уверсе = background:#cfe3ff; |стыль_загалоўкаў = background:#dcebff; |стыль_унізе = background:#dcebff; |уверсе = {{{Назва|{{PAGENAME}}}}} |выява = {{#if: {{{Выява|}}} | [[Выява:{{{Выява}}}|250px|center|{{{Апісанне|{{{Назва}}}}}}]] | {{wikidata|P18|size=250px}} }} |подпіс = {{{Апісанне|}}} |метка1 = Арыгінал назвы |тэкст1 = {{#if:{{{Арыгінал_назвы|}}}|{{{Арыгінал_назвы}}}|{{wikidata|P1448}}}} |вікіданыя1 = P1448 |метка2 = Тып |тэкст2 = {{{Тып|}}} |метка3 = [[Спіс кодаў абсерваторый|Код]] |тэкст3 = {{#if:{{{Код|}}}|{{{Код}}}&nbsp;&nbsp;[http://newton.dm.unipi.it/neodys/index.php?pc=2.1.2&o={{{Код}}}&ab=0 (назіранні)]|{{wikidata|P1128}}}} |вікіданыя3 = P1128 |метка4 = Размяшчэнне |тэкст4 = {{#if:{{{Размяшчэнне|}}}|{{{Размяшчэнне}}}|{{wikidata|P276}}}} |вікіданыя4 = P276 |метка5 = Каардынаты |тэкст5 = {{#if:{{{Каардынаты|}}}|<div style="white-space:nowrap;">{{{Каардынаты}}}</div>|{{wikidata|P625}}}} |вікіданыя5 = P625 |метка6 = [[Вышыня над узроўнем моры|Вышыня]] |тэкст6 = {{#if:{{{Вышыня|}}}|{{{Вышыня}}}|{{wikidata|P2044}}}} |вікіданыя6 = P2044 |метка7 = Надвор'е |тэкст7 = {{{Надвор'е|}}} |метка8 = Дата адкрыцця |тэкст8 = {{#if:{{{Дата_адкрыцця|}}}|{{{Дата_адкрыцця}}}|{{wikidata|P1619}}}} |вікіданыя8 = P1619 |метка9 = Дата закрыцця |тэкст9 = {{#if:{{{Дата_закрыцця|}}}|{{{Дата_закрыцця}}}|{{wikidata|P576}}}} |вікіданыя9 = P576 |загаловак10 = Дадатковыя звесткі |метка11 = Уладальнік |тэкст11 = {{#if:{{{Уладальнік|}}}|{{{Уладальнік}}}|{{wikidata|P127}}}} |вікіданыя11 = P127 |метка12 = Кіраўнік |тэкст12 = {{#if:{{{Кіраўнік|}}}|{{{Кіраўнік}}}|{{wikidata|P169}}}} |вікіданыя12 = P169 |метка13 = Частка |тэкст13 = {{#if:{{{Частка|}}}|{{{Частка}}}|{{wikidata|P361}}}} |вікіданыя13 = P361 |метка14 = Названа ў гонар |тэкст14 = {{#if:{{{Названа_ў_гонар|}}}|{{{Названа_ў_гонар}}}|{{wikidata|P138}}}} |вікіданыя14 = P138 |загаловак15 = Інструменты |тэкст15 = {{#if:{{{Тэлескоп_1_імя|{{{Тэлескоп_2_імя|{{{Тэлескоп_3_імя|}}}}}}}}} | {{Картка |стыль_цела = border:none; margin:0; font-size:100%; |стыль_загалоўкаў = padding:0 0.5em 0 0; background:transparent; line-height:1.1em; |метка1 = {{{Тэлескоп_1_імя|}}} |тэкст1 = {{#if:{{{Тэлескоп_1_тып|}}}|{{{Тэлескоп_1_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_1_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка2 = {{{Тэлескоп_2_імя|}}} |тэкст2 = {{#if:{{{Тэлескоп_2_тып|}}}|{{{Тэлескоп_2_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_2_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка3 = {{{Тэлескоп_3_імя|}}} |тэкст3 = {{#if:{{{Тэлескоп_3_тып|}}}|{{{Тэлескоп_3_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_3_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка4 = {{{Тэлескоп_4_імя|}}} |тэкст4 = {{#if:{{{Тэлескоп_4_тып|}}}|{{{Тэлескоп_4_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_4_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка5 = {{{Тэлескоп_5_імя|}}} |тэкст5 = {{#if:{{{Тэлескоп_5_тып|}}}|{{{Тэлескоп_5_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_5_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка6 = {{{Тэлескоп_6_імя|}}} |тэкст6 = {{#if:{{{Тэлескоп_6_тып|}}}|{{{Тэлескоп_6_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_6_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка7 = {{{Тэлескоп_7_імя|}}} |тэкст7 = {{#if:{{{Тэлескоп_7_тып|}}}|{{{Тэлескоп_7_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_7_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка8 = {{{Тэлескоп_8_імя|}}} |тэкст8 = {{#if:{{{Тэлескоп_8_тып|}}}|{{{Тэлескоп_8_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_8_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка9 = {{{Тэлескоп_9_імя|}}} |тэкст9 = {{#if:{{{Тэлескоп_9_тып|}}}|{{{Тэлескоп_9_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_9_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка10 = {{{Тэлескоп_10_імя|}}} |тэкст10 = {{#if:{{{Тэлескоп_10_тып|}}}|{{{Тэлескоп_10_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_10_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка11 = {{{Тэлескоп_11_імя|}}} |тэкст11 = {{#if:{{{Тэлескоп_11_тып|}}}|{{{Тэлескоп_11_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_11_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка12 = {{{Тэлескоп_12_імя|}}} |тэкст12 = {{#if:{{{Тэлескоп_12_тып|}}}|{{{Тэлескоп_12_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_12_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка13 = {{{Тэлескоп_13_імя|}}} |тэкст13 = {{#if:{{{Тэлескоп_13_тып|}}}|{{{Тэлескоп_13_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_13_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка14 = {{{Тэлескоп_14_імя|}}} |тэкст14 = {{#if:{{{Тэлескоп_14_тып|}}}|{{{Тэлескоп_14_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_14_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка15 = {{{Тэлескоп_15_імя|}}} |тэкст15 = {{#if:{{{Тэлескоп_15_тып|}}}|{{{Тэлескоп_15_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_15_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка16 = {{{Тэлескоп_16_імя|}}} |тэкст16 = {{#if:{{{Тэлескоп_16_тып|}}}|{{{Тэлескоп_16_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_16_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка17 = {{{Тэлескоп_17_імя|}}} |тэкст17 = {{#if:{{{Тэлескоп_17_тып|}}}|{{{Тэлескоп_17_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_17_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка18 = {{{Тэлескоп_18_імя|}}} |тэкст18 = {{#if:{{{Тэлескоп_18_тып|}}}|{{{Тэлескоп_18_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_18_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка19 = {{{Тэлескоп_19_імя|}}} |тэкст19 = {{#if:{{{Тэлескоп_19_тып|}}}|{{{Тэлескоп_19_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_19_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка20 = {{{Тэлескоп_20_імя|}}} |тэкст20 = {{#if:{{{Тэлескоп_20_тып|}}}|{{{Тэлескоп_20_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_20_імя|}}}|&nbsp;}}}} }} }} |унізе1 = {{wikidata|P856|{{{Сайт|}}}|text='''Афіцыйны сайт'''}} |унізе2 = {{картка/Вікісховішча|{{{Вікісховішча|}}}}} }}{{#if: {{{nocat|}}}{{NAMESPACE}} || <!-- -->[[Катэгорыя:Абсерваторыі паводле алфавіта]]<!-- -->}}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> ehnbozj6sqgmvadbp1gmuh05ygp6tsf 5174456 5174452 2026-08-02T09:00:13Z DzBar 156353 5174456 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Картка |імя = Картка абсерваторыі |аўтазагалоўкі = 1 |стыль_уверсе = background:#cfe3ff; |стыль_загалоўкаў = background:#dcebff; |стыль_унізе = background:#dcebff; |уверсе = {{{Назва|{{PAGENAME}}}}} |выява = {{#if: {{{Выява|}}} | [[Выява:{{{Выява}}}|250px|center|{{{Апісанне|{{{Назва}}}}}}]] | {{wikidata|P18|size=250px}} }} |подпіс = {{{Апісанне|}}} |метка1 = Арыгінал назвы |тэкст1 = {{#if:{{{Арыгінал_назвы|}}}|{{{Арыгінал_назвы}}}|{{wikidata|P1448}}}} |вікіданыя1 = P1448 |метка2 = Тып |тэкст2 = {{{Тып|}}} |метка3 = [[Спіс кодаў абсерваторый|Код]] |тэкст3 = {{#if:{{{Код|}}}|{{{Код}}}&nbsp;&nbsp;[http://newton.dm.unipi.it/neodys/index.php?pc=2.1.2&o={{{Код}}}&ab=0 (назіранні)]|{{wikidata|P1128}}}} |вікіданыя3 = P1128 |метка4 = Размяшчэнне |тэкст4 = {{#if:{{{Размяшчэнне|}}}|{{{Размяшчэнне}}}|{{wikidata|P276}}}} |вікіданыя4 = P276 |метка5 = Каардынаты |тэкст5 = {{#if:{{{Каардынаты|}}} |<div style="white-space:nowrap;">{{{Каардынаты}}}</div> |{{#if:{{{lat_deg|}}} |{{Coord|{{{lat_deg}}}|{{{lat_min|}}}|{{{lat_sec|}}}|{{{lat_dir|N}}}|{{{lon_deg}}}|{{{lon_min|}}}|{{{lon_sec|}}}|{{{lon_dir|E}}}|display=inline}} |{{#if:{{#property:P625}} |{{#property:P625}} }} }} }} |вікіданыя5 = P625 |метка6 = [[Вышыня над узроўнем моры|Вышыня]] |тэкст6 = {{#if:{{{Вышыня|}}}|{{{Вышыня}}}|{{wikidata|P2044}}}} |вікіданыя6 = P2044 |метка7 = Надвор'е |тэкст7 = {{{Надвор'е|}}} |метка8 = Дата адкрыцця |тэкст8 = {{#if:{{{Дата_адкрыцця|}}}|{{{Дата_адкрыцця}}}|{{wikidata|P1619}}}} |вікіданыя8 = P1619 |метка9 = Дата закрыцця |тэкст9 = {{#if:{{{Дата_закрыцця|}}}|{{{Дата_закрыцця}}}|{{wikidata|P576}}}} |вікіданыя9 = P576 |загаловак10 = Дадатковыя звесткі |метка11 = Уладальнік |тэкст11 = {{#if:{{{Уладальнік|}}}|{{{Уладальнік}}}|{{wikidata|P127}}}} |вікіданыя11 = P127 |метка12 = Кіраўнік |тэкст12 = {{#if:{{{Кіраўнік|}}}|{{{Кіраўнік}}}|{{wikidata|P169}}}} |вікіданыя12 = P169 |метка13 = Частка |тэкст13 = {{#if:{{{Частка|}}}|{{{Частка}}}|{{wikidata|P361}}}} |вікіданыя13 = P361 |метка14 = Названа ў гонар |тэкст14 = {{#if:{{{Названа_ў_гонар|}}}|{{{Названа_ў_гонар}}}|{{wikidata|P138}}}} |вікіданыя14 = P138 |загаловак15 = Інструменты |тэкст15 = {{#if:{{{Тэлескоп_1_імя|{{{Тэлескоп_2_імя|{{{Тэлескоп_3_імя|}}}}}}}}} | {{Картка |стыль_цела = border:none; margin:0; font-size:100%; |стыль_загалоўкаў = padding:0 0.5em 0 0; background:transparent; line-height:1.1em; |метка1 = {{{Тэлескоп_1_імя|}}} |тэкст1 = {{#if:{{{Тэлескоп_1_тып|}}}|{{{Тэлескоп_1_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_1_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка2 = {{{Тэлескоп_2_імя|}}} |тэкст2 = {{#if:{{{Тэлескоп_2_тып|}}}|{{{Тэлескоп_2_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_2_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка3 = {{{Тэлескоп_3_імя|}}} |тэкст3 = {{#if:{{{Тэлескоп_3_тып|}}}|{{{Тэлескоп_3_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_3_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка4 = {{{Тэлескоп_4_імя|}}} |тэкст4 = {{#if:{{{Тэлескоп_4_тып|}}}|{{{Тэлескоп_4_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_4_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка5 = {{{Тэлескоп_5_імя|}}} |тэкст5 = {{#if:{{{Тэлескоп_5_тып|}}}|{{{Тэлескоп_5_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_5_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка6 = {{{Тэлескоп_6_імя|}}} |тэкст6 = {{#if:{{{Тэлескоп_6_тып|}}}|{{{Тэлескоп_6_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_6_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка7 = {{{Тэлескоп_7_імя|}}} |тэкст7 = {{#if:{{{Тэлескоп_7_тып|}}}|{{{Тэлескоп_7_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_7_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка8 = {{{Тэлескоп_8_імя|}}} |тэкст8 = {{#if:{{{Тэлескоп_8_тып|}}}|{{{Тэлескоп_8_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_8_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка9 = {{{Тэлескоп_9_імя|}}} |тэкст9 = {{#if:{{{Тэлескоп_9_тып|}}}|{{{Тэлескоп_9_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_9_імя|}}}|&nbsp;}}}} |метка10 = {{{Тэлескоп_10_імя|}}} |тэкст10 = {{#if:{{{Тэлескоп_10_тып|}}}|{{{Тэлескоп_10_тып|}}}|{{#if:{{{Тэлескоп_10_імя|}}}|&nbsp;}}}} }} }} |унізе1 = {{wikidata|P856|{{{Сайт|}}}|text='''Афіцыйны сайт'''}} |унізе2 = {{картка/Вікісховішча|{{{Вікісховішча|}}}}} }}{{#if: {{{nocat|}}}{{NAMESPACE}} || <!-- -->[[Катэгорыя:Абсерваторыі паводле алфавіта]]<!-- -->}}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> beaebg0j49jix0gzxawdc5d8zdhp8k8 0 810144 5174147 5160351 2026-08-01T13:10:12Z StachLysy 62453 шаблоны 5174147 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Фанні і Аляксандр»'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|3}} — артыкул Інгмар Бергман</ref> ({{lang-sv|Fanny och Alexander}}) — фільм шведскага рэжысёра [[Інгмар Бергман|Інгмара Бергмана]] 1982 года, які заваяваў чатыры статуэткі прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]» і прэмію «[[Залаты глобус]]». Карціна існуе ў двух версіях — поўнай тэлевізійнай і кароткай кінаверсіі. Бергман адзначаў: «''Тэлевізійны варыянт — галоўны. Менавіта за гэты фільм я сёння гатовы адказваць галавой. Кінапракат быў неабходны, але не меў першараднага значэння''». == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшы фільм на замежнай мове}} {{Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка за найлепшы фільм на замежнай мове}} [[Катэгорыя:Фільмы 1982 года]] 6kh2cjuitdhlv4tdhpgddr4ejkzcs2y 5174149 5174147 2026-08-01T13:12:20Z StachLysy 62453 шаблон 5174149 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Фанні і Аляксандр»'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|3}} — артыкул Інгмар Бергман</ref> ({{lang-sv|Fanny och Alexander}}) — фільм шведскага рэжысёра [[Інгмар Бергман|Інгмара Бергмана]] 1982 года, які заваяваў чатыры статуэткі прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]» і прэмію «[[Залаты глобус]]». Карціна існуе ў двух версіях — поўнай тэлевізійнай і кароткай кінаверсіі. Бергман адзначаў: «''Тэлевізійны варыянт — галоўны. Менавіта за гэты фільм я сёння гатовы адказваць галавой. Кінапракат быў неабходны, але не меў першараднага значэння''». == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшы міжнародны поўнаметражны фільм}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшы фільм на замежнай мове}} {{Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка за найлепшы фільм на замежнай мове}} [[Катэгорыя:Фільмы 1982 года]] 34pc46muot1ucwmsly25nm2v3w8l7ck 0 810190 5174439 5161002 2026-08-02T07:29:59Z 5174439 wikitext text/x-wiki {{Іншыя ПІБ|Логвінаў|Ігар}} {{асоба}} '''Ігар Пятровіч Логвінаў''' ({{ВДП}}) — беларускі [[выдавец]] і культурны дзеяч. Заснавальнік прыватнага выдавецтва «[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]» з аднайменнай кнігарняй. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1967 годзе ў [[Гродна|Гродне]]. У 1992 годзе скончыў філасофскі факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Прафесійную дзейнасць пачаў у выдавецтве «Пропилеи» Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэту, таксама працаваў у выдавецтве «Менск»{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}.{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}} З 2000 года ўладальнік і дырэктар прыватнага выдавецтва «Логвінаў» у Мінску{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}. З 2008 або 2010 года пры выдавецтве таксама была кнігарня{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}, яна месцілася разам з «[[Галерэя Ў|Галерэяй Ў]]» у дварах каля плошчы Перамогі (праспект Незалежнасці, 37а) у будынку былога пункта прыёму шклатары{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}.{{sfn|Пілецкі|2015|p=}} У 2013 годзе Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь анулявала выдавецкую ліцэнзію Логвінава (рашэнне прынята ў верасні або кастрычніку 2013 года){{sfn|Flood|2015|p=}}. Падставай стала выданне фотаальбома «Прэс-фота Беларусі 2011», які ў красавіку 2013 года судом Ашмянскага раёна прызнаны «экстрэмісцкім матэрыялам».{{sfn|Index on Censorship|2013|p=}}{{sfn|БАЖ|2014|p=}} У студзені 2015 года Эканамічны суд горада Мінска аштрафаваў Логвінава на 961&nbsp;703&nbsp;000 беларускіх рублёў за «незаконную прадпрымальніцкую дзейнасць»{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}. Сума штрафу адпавядала агульнаму абароту кнігарні за перыяд з 7 студзеня да 2 снежня 2014 года{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}. Прэтэнзіі палягалі ў гандлі кнігамі без дзяржаўнай рэгістрацыі як распаўсюдніка, пры гэтым Міністэрства інфармацыі 8 разоў адмаўляла кнігарні ў рэгістрацыі па фармальных прычынах (няправільны паштовы індэкс або адрас){{sfn|Flood|2015|p=}}.{{sfn|Пілецкі|2015|p=}} Дырэктар {{Не перакладзена 5|Міжнародная асацыяцыя выдаўцоў|Міжнароднай асацыяцыі выдаўцоў|en|International Publishers Association}} (IPA) па палітыцы Хасэ Баргіна (José Borghino) заклікаў міжнародную супольнасць падтрымаць Логвінава падчас суда{{sfn|Flood|2015|p=}}. У маі 2014 года Логвінаў зарэгістраваў у Вільні (Літва) прадпрыемства «Літаратурны дом „Логвінаў“» (Lohvinau Publishing House) для працягу выдавецкай дзейнасці{{sfn|Наша Ніва|2014|p=}}{{sfn|БАЖ|2014|p=}}. Першай кнігай выдавецтва ў Вільні была «Беларуская глыбіня» Паўла Севярынца.{{sfn|Наша Ніва|2014|p=}}. Перанос бізнесу ў Літву павялічыў сабекошт кніг прыкладна на 20 % праз выдаткі на лагістыку і падаткі{{sfn|БАЖ|2014|p=}}. Пляцоўка з кнігарняй «Логвінаў» і «Галерэяй Ў» каля плошчы Перамогі ў Мінску закрылася ў 2020 годзе праз пандэмію [[COVID-19]]. Планы адкрыцця ў новым месцы не здзейсніліся праз [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|палітычныя падзеі 2020 года]]. У 2020 годзе выдавецтва рэалізавала толькі каля 15 праектаў (у параўнанні з 50 штогод ў папярэднія гады).{{sfn|Беларускае Радыё Рацыя|2021|p=}}. 3 сакавіка 2026 года КДБ Рэспублікі Беларусь прызнаў «экстрэмісцкім фарміраваннем» «кааліцыю», у якую ўключыў выдавецтва «Логвінаў», «Фонд [[Kamunikat.org]]» і [[Янушкевіч (выдавецтва)|выдавецтва Андрэя Янушкевіча]] (Andrei Yanushkevich Publishing). Сярод асоб, датычных гэтай «структуры» названы [[Яраслаў Іванюк]], [[Зміцер Колас]], Ігар Логвінаў, [[Вацлаў Багдановіч]], [[Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч|Андрэй Янушкевіч]] і [[Аляксандр Яўдаха]].{{sfn|Pozirk|2026|p=}}{{sfn|Піёнава|2026|p=}} == Сям’я == Дачка — Аляксандра Логвінава, у 2014 годзе прымала ад імя бацькі міжнародную прэмію ў Лондане{{sfn|Flood|2015|p=}}{{sfn|IPA Editor|2014|p=}}. == Выдавецкая і грамадская дзейнасць == Ігар Логвінаў заснаваў серыю перакладаў замежнай літаратуры на беларускую мову, у тым ліку твораў з чэшскай, польскай, нямецкай, іўрыта і рускай моў. Праекты рэалізоўваліся ў супрацоўніцтве з Інстытутам Гётэ, Польскім інстытутам у Мінску, пасольствам Чэхіі і іншымі культурнымі інстытуцыямі.{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}} Выдавецтва выпускае «альтэрнатыўную» літаратуру, творы па гісторыі, палітыцы і мастацтве, з асаблівай увагай да рэпрэсаваных беларускіх аўтараў{{sfn|Flood|2015|p=}}{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}. Сярод вядомых аўтараў выдавецтва: Альгерд Бахарэвіч, Артур Клінаў, Андрэй Хадановіч, Валянцін Акудовіч, Уладзімір Арлоў, Алесь Разанаў{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}. Выдавецтва рэгулярна ўдзельнічала ў міжнародных кніжных выставах у Лейпцыгу, Франкфурце і Варшаве{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}. Пасля скасавання ліцэнзіі на друкарскую дзейнасць у 2013 годзе Логвінаў пачаў развіваць сегмент электронных кніг, бо «Закон аб друку» тым часам іх не рэгламентаваў. Разглядаў іх як магчымасць пашырэння кола чытачоў на беларускай мове і рынку без дзяржаўнага рэгулявання. У 2016 годзе планаваўся выпуск 30-40 электронных выданняў.{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}} У 2016 годзе Логвінаў ацэньваў, што 90 % кніжнага рынку Беларусі займаюць рускамоўныя выданні, з якіх 80 % — гэта непасрэдны імпарт з Расіі. Дзяржаўныя выдавецтвы ён называў манапалістамі, асабліва ў сферы навучальнай літаратуры. Крытыкаваў дзяржаўную палітыку ліцэнзавання і абавязковай рэгістрацыі, што, на яго думку, стрымлівала развіццё выдавецкай культуры і абмяжоўвала магчымасці прыватных выдаўцоў. Асноўнай задачай сваёй дзейнасці лічыць пашырэнне рынку чытачоў на беларускай мове.{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}} == Прызнанне == * Прэмія Міжнароднай асацыяцыі выдаўцоў (IPA) «Prix Voltaire» (да 2016 года — «Freedom to Publish Prize») за мужнасць у адстойванні свабоды выказвання і свабоды друку (2014){{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}{{sfn|IPA Editor|2014|p=}}. Пры ўзнагароджанні старшыня камітэта IPA Ола Валін (Ola Wallin) адзначыў, што пазбаўленне Логвінава ліцэнзіі — гэта палітычная спроба задушыць смелага выдаўца{{sfn|IPA Editor|2014|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Index on Censorship|2013|{{cite web|ref=Index on Censorship|url=https://www.indexoncensorship.org/2013/11/belarus-publisher-loses-licence-printing-protest-pictures/|title=Belarus publisher loses licence after printing protest pictures|date=2013-11-25|publisher=Index on Censorship|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Flood|2015|{{cite web|ref=Flood|url=https://www.theguardian.com/books/2015/jan/07/belarusian-publisher-trial-books-state-registration-ihar-lohvinau|title=Belarusian publisher on trial for selling books without state registration|first=Alison|last=Flood|date=2015-01-07|work=The Guardian|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Pozirk|2026|{{cite web|ref=Pozirk|url=https://pozirk.online/en/news/178595/|title=KGB brands three exiled independent Belarusian publishers as extremist|date=2026-03-09|publisher=Pozirk|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|БАЖ|2014|{{cite web|ref=БАЖ|url=https://baj.media/en/lohvinau-publisher-moves-temporarily-vilnius/|title=Lohvinau Publisher Moves Temporarily to Vilnius|date=2014-02-16|publisher=The Belarusian Association of Journalists|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|IPA Editor|2014|{{cite web|ref=IPA Editor|url=https://internationalpublishers.org/prix-voltaire-2014/|title=Prix Voltaire – 2014|date=2014-04-16|publisher=International Publishers Association|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Радыё Свабода|2015|{{cite web|ref=Радыё Свабода|url=https://www.svaboda.org/a/ihar-lohvinau/26845178.html|title=Ігар Логвінаў|date=2015-02-12|publisher=Радыё Свабода|language=be|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Беларускае Радыё Рацыя|2021|{{cite web|ref=Беларускае Радыё Рацыя|url=https://www.racyja.com/kultura/igar-logvinau-syonnya-my-praktychna-znakh/|title=Выдавец Ігар Логвінаў: Сёння мы практычна знаходзімся на паўзе|date=2021-04-20|publisher=Беларускае Радыё Рацыя|language=be|access-date=2026-07-01|url-status=bot: unknown|archive-date=18 мая 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518135627/https://www.racyja.com/kultura/igar-logvinau-syonnya-my-praktychna-znakh/}}}} * {{h|Deutsche Welle|2015|{{cite web|ref=Deutsche Welle|url=https://www.dw.com/ru/за-что-наказан-белорусский-издатель-логвинов/a-18183104|title=За что наказан белорусский издатель Логвинов|date=2015-01-12|publisher=Deutsche Welle|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Culture and Creativity|2016|{{cite web|ref=Culture and Creativity|url=https://www.culturepartnership.eu/article/logvinov|title=Игорь Логвинов: «Настало время усилить звучание белорусской литературы в мире»|date=2016|publisher=Culture and Creativity|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Наша Ніва|2014|{{cite web|ref=Наша Ніва|url=https://nashaniva.com/ru/128465|title=Издательство «Логвинов» возобновило работу, правда, с литовской регистрацией|date=2014-05-16|publisher=Наша Ніва|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Піёнава|2026|{{cite web|ref=Піёнава|url=https://news.zerkalo.io/life/122086.html|title=Коалицию печатных издательств признали «экстремистским формированием»|first=Вера|last=Піёнава|date=2026-03-09|work=Зеркало|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Пілецкі|2015|{{cite web|ref=Пілецкі|url=https://euroradio.fm/hto-taki-igar-logvinau-i-za-shto-sudzyac-yago-knigarnyu|title=Хто такі Ігар Логвінаў і за што судзяць яго кнігарню|first=Алесь|last=Пілецкі|date=2015-01-05|publisher=euroradio.fm|language=be|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-07-03}} {{DEFAULTSORT:Логвінаў Ігар Пятровіч}} e4dvfcmwz7xq0xcdlvoii31d0zhmyv7 0 810788 5174153 5165112 2026-08-01T13:28:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174153 wikitext text/x-wiki {{Песня |Назва = Love You To |Вокладка = |Выканаўца = [[The Beatles]] | Аўтар = [[Джордж Харысан]] |Альбом = [[Revolver]] |Дата выпуску = 5 жніўня 1966 | Дата запісу = 11 красавіка 1966, [[Эбі-Роўд (студыя)|студыя «Эбі-Роўд»]] |Жанр = {{flatlist| * [[індыйская музыка]]<ref>Lavezzoli, Peter (2006). The Dawn of Indian Music in the West. New York, NY: Continuum. ISBN 0-8264-2819-3.</ref> * [[рага-рок]]{{sfn|Everett|1999|p=38}} }} |Мова = |Працягласць = 3:01 |Лэйбл = [[Parlophone]] |Прадзюсар = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] |Папярэдняя = [[I'm Only Sleeping]] |Нумар1 = 3 |Нумар2 = 4 |Наступная =[[Here, There and Everywhere]] |Нумар3 = 5 |Яшчэ = }} '''«Love You To»''' ({{tr-en|Кахаю цябе}}) — песня [[Вялікабрытанія|англійскага]] гурта «[[The Beatles]]», напісаная [[Джордж Харысан|Джорджам Харысанам]] і выпушчаная ў сёмым студыйным альбоме гурта — «[[Revolver]]» у 1966 годзе. [[Лестэр Бэнгс]] назваў гэтую кампазіцыю «першай ін'екцыяй року псеўдаўсходняй мудрасці»<ref name="bangs">''Джон Робертсан''. Поўны даведнік па песнях і альбомах "The Beatles"</ref>. Гэта першая песня Джорджа Харысана, напісаная ім пад уплывам [[індыйская музыка|індыйскай музыкі]]. Кампазіцыя выканана без удзелу астатніх трох удзельнікаў гурта. == Пра песню == Хаця Харысана і лічаць заснавальнікам стылю [[рага-рок]], у падобной манеры ім напісана толькі некалькі песень, першай з якіх стала «Love You To». [[Аранжыроўка]] дэманструе арыгінальны сплаў традыцый усходняй і заходняй музыкі — [[сітар]], [[табла]], дапоўненыя [[гітара]]мі (акустычнай і фуз-гітарай) і [[бубен|бубнам]]<ref name="music-facts">[http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Love_You_to/ Факты о песне «Love You to»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090819160149/http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Love_You_to/ |date=19 жніўня 2009 }} на сайте ''music-facts.ru''</ref>. «Love You To» была першай песняй «The Beatles», арыентаванай на класічную [[індыйская музыка|індыйскую музыку]]. У тыя гады асаблівую цікавасць да такой музыкі праяўляў гітарыст гурта Джордж Харысан, натхнёны выступам індыйскага [[кампазітар]]а [[Раві Шанкар]]а. Харысан вывучаў сітар Шанкара і рабіў усялякія эксперыменты з гучаннем гэтага музычнага інструмента. Пра гісторыю стварэння гэтай песні [[Джордж Харысан|Харысан]] распавядаў: {{пачатак цытаты}}Песню „Love You То“ я напісаў для [[сітар]]а, бо сітар гучыць так прыемна, а мая цікавасць да яго пастаянна ўзмацнялася. Мне хацелася напісаць мелодыю адмыслова для [[сітар]]а. А яшчэ ў ёй ёсць партыя для [[табла|таблы]]; таго разу мы ўпершыню запрасілі выканаўцу, які грае на гэтым інструменце<ref name="letitbeatmartin">[http://letitbeat.narod.ru/anthology/anthology_175.html Интервью с участниками группы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131105195151/http://letitbeat.narod.ru/anthology/anthology_175.html |date=5 лістапада 2013 }} на сайте ''letitbeat.narod.ru''{{ref|ru}}</ref>. {{канец цытаты}} Песня была запісана 11 красавіка 1966 года фактычна ўдваіх — Харысанам і [[Пол Мак-Картні|Полам Мак-Картні]], які наклаў партыю [[бэк-вакал]]у. 13 лістапада [[Рынга Стар|Стар]] запісаў дарожку з бубнам, а Мак-Картні — фальцэтныя гармоніі, пазней выдаленыя з канчатковага варыянта<ref name="music-facts" />. «Love You To» з'яўляецца першай [[поп-музыка|поп]]-песняй, вытрыманай у незаходняй форме. Яна цалкам заснавана на [[індыйская музыка|індыйскай музыцы]], пацвярджэннем чаго з'яўляюцца структура песні і яе інструментальнае суправаджэнне<ref>''Пітэр Лавезолі''. «Росквіт індыйскай музыкі на Захадзе»</ref>. Пераказ [[Джордж Харысан|Джорджам Харысанам]] [[будызм|некаторых ідэй з будыйскіх]] духоўных [[трактат|тэкстаў]] (яго асноўнае чытанне ў апошнія некалькі месяцаў) проста падкрэсліваў ідэю ''«[[Think for Yourself]]»'' з папярэдняга альбома (''«[[Rubber Soul]]»''). Кароткая частка песні была ўключана ў мультфільм «The Beatles» ''«[[Жоўтая падводная лодка (мультфільм)|Жоўтая падводная лодка]]»'', калі мультыплікацыйны герой Харысана з'яўляецца ў пачатку фільма. Рабочая назва песні — «''Granny Smith''»<ref name="lewisohn1p72-73">{{кніга |загаловак=«Гуказапісныя сесіі The Beatles» |спасылка=https://archive.org/details/beatlesrecording00lewi |год=1988 |старонкі=[https://archive.org/details/beatlesrecording00lewi/page/72 72]—73 |выдавецтва=«Harmony Books» |месца=Нью-Ёрк |isbn=0-517-57066-1 |мова= |аўтар=[[Марк Льюісан]]}}</ref> (англ.: «Бабуля Сміт»). == У запісе ўдзельнічалі == * Джордж Харысан — [[сітар]], [[тамбура]], двойчы здубляваны вакал, бэк-вакал * Аніл Бхагват — [[табла]] * Рынга Стар — [[тамбурын]]. * Пол Мак-Картні — фальцэтныя гармоніі ''(выдалены з канчатковага варыянта песні)''. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |загаловак=The Beatles Anthology |спасылка=https://archive.org/details/beatlesanthology0000unse |выдавецтва={{нп1|Chronicle Books}} |месца=San Francisco, CA |год=2000 |isbn=0-8118-2684-8 |ref=The |мова= |аўтар=The Beatles}} * {{кніга |загаловак=All Together Now: The First Complete Beatles Discography 1961–1975 |выдавецтва=Ballantine Books |месца=New York, NY |год=1976 |isbn=0-345-25680-8 |ref=Castleman |мова=en |аўтар=Castleman, Harry; Podrazik, Walter J.}} * {{кніга |загаловак=George Harrison |спасылка=https://archive.org/details/georgeharrison0000clay |выдавецтва=Sanctuary |месца=London |год=2003 |isbn=1-86074-489-3 |ref=Clayson |мова= |аўтар=Clayson, Alan}} * {{кніга |загаловак=Harrison |спасылка=https://archive.org/details/harrison00fine |выдавецтва=Rolling Stone Press |месца=New York, NY |год=2002 |isbn=978-0-7432-3581-5 |ref=The |мова= |аўтар=The Editors of ''Rolling Stone''}} * {{кніга |год=1999 |загаловак=The Beatles as Musicians: Revolver Through the Anthology |спасылка=https://archive.org/details/beatlesasmusicia0000ever |выдавецтва=Oxford University Press |месца=New York, NY |isbn=0-19-512941-5 |ref=Everett |мова=en |аўтар=Everett, Walter }} * {{кніга |загаловак=Can't Buy Me Love: The Beatles, Britain and America |выдавецтва={{нп1|Little, Brown Book Group|Piatkus|en|Little, Brown Book Group}} |месца=London |год=2007 |isbn=978-0-7499-2988-6 |ref=Gould |мова=en |аўтар=Gould, Jonathan}} * {{кніга |загаловак=Here Comes the Sun: The Spiritual and Musical Journey of George Harrison |спасылка=https://archive.org/details/herecomessunspir0000gree |выдавецтва=John Wiley & Sons |месца=Hoboken, NJ |год=2006 |isbn=978-0-470-12780-3 |ref=Greene |мова=en |аўтар=Greene, Joshua M.}} * {{кніга |загаловак=I, Me, Mine |выдавецтва={{нп1|Chronicle Books}} |месца=San Francisco, CA |год=2002 |isbn=978-0-8118-5900-4 |ref=Harrison |мова= |аўтар=Harrison, George}} * {{кніга |загаловак=A Day in the Life: The Music and Artistry of the Beatles |выдавецтва={{нп1|Pan Books}} |месца=London |год=1996 |isbn=0-330-33891-9 |ref=Hertsgaard |мова=en |аўтар=Hertsgaard, Mark}} * {{кніга |загаловак=The Words and Music of George Harrison |спасылка=https://archive.org/details/wordsmusicofgeor0000ingl |выдавецтва=Praeger |месца=Santa Barbara, CA |год=2010 |isbn=978-0-313-37532-3 |ref=Inglis |мова= |аўтар=Inglis, Ian}} * {{кніга |загаловак=This Bird Has Flown: The Enduring Beauty of Rubber Soul Fifty Years On |спасылка=https://archive.org/details/thisbirdhasflown0000krut |год=2015 |выдавецтва=Backbeat Books |месца=Milwaukee, WI |ref=Kruth |isbn=978-1-6171-3573-6 |мова=en |аўтар=Kruth, John}} * {{кніга |загаловак=The Dawn of Indian Music in the West |спасылка=https://archive.org/details/dawnofindianmusi0000lave |выдавецтва=Continuum |месца=New York, NY |год=2006 |isbn=0-8264-2819-3 |ref=Lavezzoli |мова= |аўтар=Lavezzoli, Peter}} * {{кніга |загаловак=While My Guitar Gently Weeps: The Music of George Harrison |спасылка=https://archive.org/details/whilemyguitargen0000leng |выдавецтва={{нп1|Hal Leonard LLC|Hal Leonard|en|Hal Leonard LLC}} |месца=Milwaukee, WI |год=2006 |isbn=978-1-4234-0609-9 |ref=Leng |мова=en |аўтар=Leng, Simon}} * {{кніга |загаловак=The Complete Beatles Recording Sessions: The Official Story of the Abbey Road Years 1962–1970 |выдавецтва=Bounty Books |месца=London |год=2005 |isbn=978-0-7537-2545-0 |ref=Lewisohn |мова=en |аўтар=Lewisohn, Mark}} * {{кніга |год=1998 |загаловак=Revolution in the Head: The Beatles' Records and the Sixties |выдавецтва=Pimlico |месца=London |isbn=978-0-7126-6697-8 |ref=Ian |мова=en |аўтар=MacDonald, Ian}} * {{кніга |загаловак=The Beatles Diary Volume 1: The Beatles Years |спасылка=https://archive.org/details/beatlesdiaryvolu0000mile |год=2001 |выдавецтва=Omnibus Press |месца=London |isbn=0-7119-8308-9 |ref=Miles |мова=en |аўтар=Miles, Barry}} * {{кніга |загаловак=The Songwriting Secrets of the Beatles |выдавецтва=Omnibus Press |месца=London |год=2003 |isbn=978-0-7119-8167-6 |ref=Pedler |мова= |аўтар=Pedler, Dominic}} * {{кніга |частка=The Beatles and Indian Music |год=2016 |загаловак=Sgt. Pepper and the Beatles: It Was Forty Years Ago Today |месца=Abingdon, UK |выдавецтва=Routledge |isbn=978-0-7546-6708-7 |ref=Reck |мова=en |аўтар=Reck, David |адказны=Julien, Olivier (ed.)}} * {{кніга |частка=India/South India |загаловак=Worlds of Music: An Introduction to the Music of the World's Peoples'' (5th edn)'' |спасылка=https://archive.org/details/worldsofmusicint0000unse_x0a3 |выдавецтва=Schirmer Cengage Learning |месца=Belmont, CA |год=2009 |isbn=978-0-534-59539-5 |ref=Reck |мова=en |аўтар=Reck, David B. |адказны=Titon, Jeff Todd (ed.)}} * {{кніга |частка=Magical Mystery Tours, and Other Trips: Yellow submarines, newspaper taxis, and the Beatles' psychedelic years |год=2009 |загаловак=The Cambridge Companion to the Beatles |месца=Cambridge, UK |выдавецтва=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-68976-2 |ref=Reising |мова= |аўтар=Reising, Russell; LeBlanc, Jim |адказны=Womack, Kenneth (ed.)}} * {{кніга |загаловак=Revolver: How the Beatles Reimagined Rock 'n' Roll |спасылка=https://archive.org/details/revolverhowbeatl0000rodr |год=2012 |выдавецтва=Backbeat Books |isbn=978-1-61713-009-0 |месца=Milwaukee, WI |ref=Rodriguez |мова=en |аўтар=Rodriguez, Robert}} * {{кніга |загаловак=The Beatles Forever |спасылка=https://archive.org/details/beatlesforever00schaf |выдавецтва=McGraw-Hill Education |месца=New York, NY |год=1978 |isbn=0-07-055087-5 |ref=Schaffner |мова= |аўтар=Schaffner, Nicholas}} * {{кніга |загаловак=Raga Mala: The Autobiography of Ravi Shankar |спасылка=https://archive.org/details/ragamalaautobiog00shan |выдавецтва=Welcome Rain |месца=New York, NY |год=1999 |isbn=1-56649-104-5 |ref=Shankar |мова=en |аўтар=Shankar, Ravi}} * {{кніга |загаловак=My Music, My Life ''(updated edn)'' |выдавецтва=Mandala Publishing |месца=San Rafael, CA |год=2007 |isbn=978-1-60109-005-8 |ref=Shankar |мова= |аўтар=Shankar, Ravi}} * {{кніга |загаловак=Working Class Mystic: A Spiritual Biography of George Harrison |спасылка=https://archive.org/details/workingclassmyst0000till |выдавецтва=Quest Books |месца=Wheaton, IL |год=2011 |isbn=978-0-8356-0900-5 |ref=Tillery |мова=en |аўтар=Tillery, Gary}} * {{кніга |загаловак=Beatles '66: The Revolutionary Year |спасылка=https://archive.org/details/beatles66revolut0000stev |год=2016 |выдавецтва=HarperLuxe |месца=New York, NY |isbn=978-0-06-249713-0 |ref=Turner |мова= |аўтар=Turner, Steve}} * {{кніга |год=2014 |загаловак=The Beatles Encyclopedia: Everything Fab Four |спасылка=https://archive.org/details/beatlesencyclope0001woma |выдавецтва=ABC-CLIO |месца=Santa Barbara, CA |isbn=978-0-313-39171-2 |ref=Womack |мова=en |аўтар=Womack, Kenneth}} == Спасылкі == * [http://www.songfacts.com/detail.php?id=104 Пра песню] на сайце ''songfacts.com''{{ref|en}} * [http://www.metrolyrics.com/love-you-to-lyrics-beatles.html Тэкст песні]{{ref|en}} {{The Beatles}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Песні The Beatles]] d1jrcwkg6rtx14yis6xnc97jp0nsf1g 0 810827 5174369 5165635 2026-08-02T00:05:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174369 wikitext text/x-wiki {{Сінгл | Назва = Yellow Submarine | Вокладка = | Выканаўца = [[The Beatles]] | Альбомы = ''[[Revolver]]'' і ''[[Yellow Submarine]]'' | Бок А = «[[Eleanor Rigby]]» (падвойны бок A) | Выпушчаны = * 5 жніўня 1966 <small>(Вялікабрытанія)</small> * 8 жніўня 1966 <small>(ЗША)</small> | Фармат = [[Грампласцінка|7”]] | Запісаны = 26 мая, 1, 6 чэрвеня 1966, [[Эбі-Роўд (студыя)|студыя «Эбі-Роўд»]] | Жанр = {{flatlist| * [[дзіцячая музыка]]<ref>[https://pitchfork.com/reviews/albums/13434-revolver/ «The Beatles Album Review»] {{Wayback|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/13434-revolver/ |date=20091026074627 }}. Condé Nast. September 9, 2009.</ref> * [[фолк-музыка|фолк]]<ref>Cohen, Norm (2005). [https://books.google.ru/books?id=DqN_-kyCJFcC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Folk Music: A Regional Exploration] {{Wayback|url=https://books.google.ru/books?id=DqN_-kyCJFcC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=20180629155350 }}. Greenwood Press. p. 335. ISBN 0-313-32872-2.</ref> * [[поп-музыка|поп]]<ref>[https://www.bbc.co.uk/music/reviews/xz25/ «The Beatles Revolver Review»] {{Wayback|url=https://www.bbc.co.uk/music/reviews/xz25/ |date=20181201091013 }}. BBC. 2007.</ref> }} | Кампазітар = [[Джон Ленан|Ленан]] / [[Пол Мак-Картні|Мак-Картні]] | Працягласць = 2 хв 38 с | Лэйбл = * [[Capitol Records]] {{Сцягафікацыя|ЗША}} * [[Parlophone]]/[[EMI]] {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} | Прадзюсар = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] | Назва2 = [[Eleanor Rigby]] | Папярэдні = [[Paperback Writer]] | Пап_год = 1966 | Год = 1966 | Наступны = [[Strawberry Fields Forever]] | Наступны2 = [[Penny Lane]] | Наст_год = 1967 | Яшчэ = }} '''«Yellow Submarine»''' ({{tr|Жоўтая падводная лодка}}) — песня [[Вялікабрытанія|брытанскага]] [[рок-гурт|рок-гурта]] «[[The Beatles]]», напісаная [[Пол Мак-Картні|Полам Мак-Картні]]. У камерцыйным плане «Yellow Submarine» стала найважнейшай кампазіцыяй альбома «''[[Revolver]]''», бо менавіта яна навяла гурт на ідэю стварэння [[Жоўтая падводная лодка (мультфільм)|аднайменнага мультфільма]], які вырашыў праблемы з трэцяй карцінай, што «The Beatles» запазычылі кампаніі «[[United Artists]]» яшчэ з лета 1965 года<ref name="bitli">[http://bitli.ru/07/89/ О песне «Yellow Submarine»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130225032841/http://bitli.ru/07/89/ |date=25 лютага 2013 }} на сайце фан-клуба гурта «The Beatles»</ref>. Адразу ж пасля выхаду [[сінгл]] «Yellow Submarine»{{nbsp}}/ «[[Eleanor Rigby]]» заняў першае месца ў брытанскім [[хіт-парад]]зе, на якім заставаўся чатыры тыдні, усяго прабыўшы ў хіт-парадзе 13 тыдняў. Таго ж года «The Beatles» атрымалі за сінгл «[[Ivor Novello Awards|прэмію Айвара Навэла]]» як за самы прадаваемы сінгл 1966 года. Аднак у [[ЗША]] дыск не дабраўся да першага месца хіт-парада праз скандал, выкліканы словамі [[Джон Ленан|Джона Ленана]] ''«Мы папулярнейшыя за Ісуса»''<ref name="Beatles Bible">{{cite web |url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/ |title=Біблія «The Beatles»: «Yellow Submarine» |archive-url=https://www.webcitation.org/5w4snDNXP?url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/ |archive-date=2011-01-28 |access-date=2008-10-11}}</ref>. == Гісторыя стварэння == Спачатку ў песні гаворка ішла пра некалькі рознакаляровых падлодак, але ў рэшце рэшт засталася толькі адна жоўтая<ref name="HardDaysWrite109">{{кніга |аўтар=Цёрнэр, Стыў |загаловак=«Нататкі цяжкага дня» |адказны=Нікола Ходж |год=2003 |частка=«Revolver» |выданне=9 |выдавецтва=«HarperResource» |старонкі=109 |isbn=0-06-273698-1}}</ref>. Ідэя напісання гэтай кампазіцыі прыйшла да [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]], калі музыкант жыў у доме бацькоў сваёй сяброўкі [[Джэйн Эшэр]]<ref name="MilesPage106">''Бары Майлз''. ''Шмат гадоў таму'' (1998), с. 106</ref>. У 1980 годзе Мак-Картні казаў пра гэтую песню: {{пачатак цытаты}} «Памятаю, аднойчы ўначы я ляжаў у ложку і ўжо пачынаў засынаць, і ў гэтым паўсне мне ў галаву раптам прыйшла недарэчная думка пра жоўтую падводную лодку: ''"Мы ўсе жывём у жоўтай падводнай лодцы…"'' Мне падабаецца ўсё, звязанае з дзецьмі, — тое, як дзеці думаюць або фантазіруюць. Таму мне зусім не падалася недарэчнай ідэя гэтай сюррэалістычнай, але разам з тым і абсалютна дзіцячай песні. А яшчэ я падумаў: калі [[Рынга Стар|Рынга]] так ладзіць з дзецьмі — ён падобны да лагоднага дзядзечкі — было б няблага, калі б ён заспяваў гэтую дзіцячую, не надта сур'ёзную песню. Яго [[вакал]]ьныя магчымасці цалкам гэта дазвалялі»<ref name="letitbeatmartin">[http://letitbeat.narod.ru/anthology/anthology_174.html Интервью с участниками группы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140715004633/http://letitbeat.narod.ru/anthology/anthology_174.html |date=15 ліпеня 2014 }} на сайте ''letitbeat.narod.ru''{{ref|ru}}</ref>. {{канец цытаты}} У тыя ж гады сваімі ўспамінамі пра стварэнне кампазіцыі падзяліўся [[Джон Ленан]]: ''«Донаван дапамог напісаць словы. Я таксама дапамагаў сачыняць іх. Мы літаральна ўжывую запісалі гэты трэк у студыі, а асновай служыла натхненне Пола. Ідэя належала Полу, назва таксама, таму я лічу, што гэтая песня цалкам напісана ім»''<ref name="letitbeatmartin" />. === Запіс песні === Агулам было зроблена шэсць дубляў песні «Yellow Submarine» (у арыгінал запіса ўвайшоў апошні дубль, запісаны 26 мая 1966 года). Запіс песні праходзіў у студыі «[[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]]», спецыяльныя эфекты былі дададзены 1 чэрвеня 1966 года. Падчас другой гуказапіснай сесіі музыканты прымянілі розныя спецыяльныя эфекты, уключна з гукамі ланцугоў, суднавага звона, гукамі [[чачотка (танец)|чачоткі]], свісту, гудкоў, гукамі [[вецер|ветру]] і [[навальніца|навальніцы]] (падобны эфект гучання пазней выкарыстоўваўся ў песні гурта «[[Pink Floyd]]» «[[Money (песня)|Money]]», дзе паказваўся касавы апарат)<ref name="Spitzp612">Боб Спітц. ''«The Beatles»'' (2005), с. 612</ref>. Ленан дзьмуў праз трубачку ў рондаль вады для стварэння эфекта вадзяных бурбалак, для стварэння характэрнага гучання голасу падчас аддавання загадаў капітана судна праз [[рупар]] Мак-Картні і Ленан гаварылі скрозь кансервавыя бляшанкі, а супрацоўнікі студыі «Эбі-Роўд» Джон Скінер і Тэры Кондан круцілі ланцугі ў алавянай ванне для стварэння вадзяных гукаў. Паводле [[гукарэжысёр]]а [[Джэф Эмерык|Джэфа Эмерыка]], ён выкарыстаў для накладання [[медныя духавыя музычныя інструменты|медзі]] ўрывак запісу вайсковага [[марш (музыка)|марша]] «[[Le Reve Passe]]» (кампазіцыя 1906 года [[Георг Крыер|Георга Крыера]] і [[Хелмер, Чарльз|Чарльза Хелмера]]). Для захавання дзіцячай тэматыкі песні ў арыгінальным запісе застаецца размоўны ўступ [[Рынга Стар|Стара]], але ад гэтай ідэі адмовіліся 3 чэрвеня 1966 года. «Yellow Submarine» была змікшыравана 2 і 3 чэрвеня і была завершана 22 чэрвеня 1966 года<ref name="stevesbeatles">{{cite web |url=http://www.stevesbeatles.com/songs/yellow_submarine.asp |title=Yellow Submarine Ленан / Мак-Картні |publisher=«Beatles Стыва» |archive-url=https://www.webcitation.org/66o8heHXT?url=http://www.stevesbeatles.com/songs/yellow_submarine.asp |archive-date=2012-04-10 |access-date=2008-09-09}}</ref>. Рытм-трэк «Yellow Submarine» быў запісаны 29 мая 1966 года, а накладанні, настолькі нетыповыя для песні «The Beatles», былі зроблены 1 чэрвеня: гукі марскіх хваль, выкрыкі каманд, вайсковы марш у выкананні [[духавы аркестр|духавога аркестра]]. === Выпуск === «Yellow Submarine» стаў трынаццатым сінглам «The Beatles», выпушчаным у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Песня была выпушчана 5 жніўня як «двухбаковы» сінгл з песняй «[[Eleanor Rigby]]», у [[ЗША]] — 8 жніўня. На наступны дзень адбыўся выпуск альбома ''[[Revolver]]''<ref name="Spitzp629">Боб Спітц. ''«The Beatles»'' (2005), с. 629</ref>. У ЗША сінгл дасягнуў пазіцыі № 2 у [[хіт-парад]]зе ''[[Billboard Hot 100]]'', заняў першую пазіцыю ў спісе выбраных песень паводле часопіса «''[[Record World]]''» і другую пазіцыю ў музычным часопісе ''[[Cash Box]]'' (першую пазіцыю ў гэтым спісе заняў гурт «[[The Supremes]]» са сваёй песняй «[[You Can't Hurry Love]]»). Выпуск сінгла адбыўся ў перыяд актыўных спрэчак пра дызайн «вокладкі з мяснікамі» (вокладка амерыканскай пласцінкі ''[[Yesterday and Today]]'') і скандальнага інтэрв'ю з Джонам Ленанам пра [[хрысціянства]], з прычыны якога песні не ўдалося дасягнуць пазіцыі № 1 у музычных хіт-парадах ЗША. Нягледзячы на гэта было прададзена {{num|1200000|копій}} сінгла праз усяго чатыры тыдні пасля яго афіцыйнага выпуску. Песня стала 21-м [[Залаты дыск|Залатым дыскам]] у дыскаграфіі гурта. Рэкордная лічба залатых дыскаў «The Beatles» на той перыяд перавысіла афіцыйны набор камерцыйна паспяховых запісаў [[Элвіс Прэслі|Элвіса Прэслі]]. == Удзельнікі запісу == У запісе песні ўдзельнічалі ўсе чатыры ўдзельнікі «[[The Beatles]]», а таксама некаторыя запрошаныя музыканты<ref name="music-facts">[http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Yellow_Submarine/ Факты о песне «Yellow Submarine»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110124020538/http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Yellow_Submarine/ |date=24 студзеня 2011 }} на сайте ''music-facts.ru''</ref>. Удзельнікі гурта «The Beatles»: * [[Рынга Стар]] — вядучы вакал, [[барабаны]], гукавыя эфекты, голас (на версіі 1995 года) * [[Джон Ленан]] — бэк-вакал, крык, гукавыя эфекты, акустычная гітара * [[Пол Мак-Картні]] — гукавыя эфекты, бэк-вакал, бас-гітара, акустычная гітара * [[Джордж Харысан]] — бэк-вакал, крык, тамбурын, [[бас-гітара]] Акрамя «The Beatles», у запісе вясёлай гаманы (гукі верфі) прынялі ўдзел: * [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] — бэк-вакал, прадзюсар * [[Джэф Эмерык]] — бэк-вакал, інжынер гуказапісу * [[Мэл Эванс]] — бэк-вакал, (вялікі) бас-барабан * [[Ніл Аспінал]] — бэк-вакал * [[Паці Бойд]] — бэк-вакал * [[Браян Джонс]] — бэк-вакал, гукавыя эфекты (чоканне) * [[Марыяна Фейтфул]] * шафёр «[[The Beatles]]» Альф Бікнел, Джон Скінер і Тэры Кондан — гукавыя эфекты == Кавер-версіі == Песня перапявалася мноствам выканаўцаў: * [[Каралеўскі філарманічны аркестр|Каралеўскім філарманічным аркестрам]]<ref>{{cite video |url=https://www.youtube.com/watch?v=JHs6oR4tD-g |title=Yellow Submarine |publisher=[[YouTube]] |year=2008 |access-date=2017-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171204214337/https://www.youtube.com/watch?v=JHs6oR4tD-g |archive-date=2017-12-04 |url-status=live |people=Каралеўскі філарманічны аркестр}} {{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=JHs6oR4tD-g |title=Крыніца|archive-url=https://web.archive.org/web/20171204214337/https://www.youtube.com/watch?v=JHs6oR4tD-g |archive-date=2017-12-04 |access-date=2017-09-29 |url-status=unfit}}</ref>; * [[Марыс Шэвалье|Марысам Шэвалье]] ў 1966 годзе ''([[французская мова|фр]]. «Le sous-marin vert»)''<ref name="MauriceChevalierSubmarine">{{cite web |url=http://database.cd/z48110119/ |title=Марыс Шэвалье — «Валентайн» і «Yellow Submarine» |publisher=cd database |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706220904/http://database.cd/z48110119/ |archive-date=2011-07-06 |access-date=2008-09-10 }}</ref>; * Песня выкарыстоўвалася ў папулярнай дзіцячай адукацыйнай праграме «[[Вуліца Сезам]]» у эпізодзе, калі выдуманы гурт «Anything Muppets» выконвае гэтую песню, знаходзячыся ў жоўтай падлодцы; * У 1996 годзе гэтую песню выканаў расійскі [[хорар-панк]]-гурт «[[Кароль і Шут]]». == Цікавыя факты == * [[Вялікабрытанія|Брытанскія]] верфі «[[Cammell Laird]]» стварылі 51-футавую металічную канструкцыю жоўтай падлодкі, якая прыняла ўдзел у «Міжнародным Фестывалі Сада Ліверпуля» ў 1984 годзе. У 2005 годзе экспанат быў змешчаны за межы [[Ліверпульскі аэрапорт імя Джона Ленана|Ліверпульскага аэрапорта імя Джона Ленана]], дзе знаходзіцца і сёння<ref name="icons.org.uk">{{cite web |url=http://www.icons.org.uk/nom/nominations/yellow-submarine |title=Yellow Submarine - Іконы Англіі |date=1999-08-20 |publisher=«Icons» |archive-url=https://www.webcitation.org/66o8iqDe2?url=http://www.culture24.org.uk/art362437 |archive-date=2012-04-10 |access-date=2008-09-09}}</ref>. * Вобраз «Жоўтай падлодкі» пазней рэалізаваны ў мультыплікацыйнай экранізацыі (студзень 1969 года). На [[фанаграма|фанаграме]] гучаць ваенна-марскія шумы і каманды — накшталт ''«Задраіць люкі!»'', ''«Пачаць пагружэнне!»'' — скажонымі для гумарыстычнага эфекту галасамі. * Песня выкарыстоўваецца ў папулярнай [[камп'ютарная гульня|камп'ютарнай гульні]] 2009 года ''«[[The Beatles: Rock Band|The Beatles: Рок-гурт]]»'', выпушчанай кампаніяй «[[Electronic Arts]]». У фантастычным ландшафце песні ўдзельнікі гурта апрануты гэтак жа, як апрануты іх персанажы ў [[Жоўтая падводная лодка (мультфільм)|аднайменным фільме]] [[1968]] года. * У 1960-х гадах будучы [[Нобелеўская прэмія|нобелеўскі лаўрэат]] [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіф Бродскі]] пераклаў «Yellow Submarine» для [[піянерскі рух|піянерскага]] [[часопіс]]а ''«Костёр»''<ref name="music-facts" />. * У камп'ютарнай гульні «[[Grand Theft Auto V]]» пратаганіст [[Трэвар Філіпс]] у адной з місій павінен украсці Жоўтую падводную лодку. * У год 50-годдзя гурта кампанія [[Lego]] выпусціла<ref>{{Cite web |url=http://bricker.ru/sets/21306 |title=Конструктор LEGO 21306 Beatles Yellow Submarine |publisher=Bricker |archive-url=https://web.archive.org/web/20161117211352/http://bricker.ru/sets/21306/ |archive-date=2016-11-17 |access-date=2016-11-15 |url-status=live}}</ref> калекцыйны набор 21306 «Yellow Submarine». * У 1970-х гадах песню выконвала [[Ганна Герман]]. * Песня выкарыстоўваецца ў расійскім мультсерыяле «[[Смяшарыкі]]» ў серыі «Балласт». == Крыніцы== {{крыніцы}} == Літаратура == * «''Анталогія "The Beatles"''» (2000), [[Сан-Францыска]]: «Chronicle Books». ISBN 0-8118-2684-8. * ''[[Марк Льюісан]]''. «Гуказапісныя сесіі "The Beatles"» (1988), [[Нью-Ёрк]], «Harmony Books». ISBN 0-517-57066-1. * {{кніга |спасылка=https://books.google.com.ua/books?id=gjY5AQAAIAAJ&q=isbn:1844138283&dq=isbn:1844138283&hl=ru&sa=X&ei=pPimT9OUJMPPsgbCzPSLBQ&redir_esc=y |аўтар=[[Іэн Макдональд]]. |загаловак=Пераварот у мазгах: запісы «The Beatles» і шасцідзясятыя |год=2005 |арыгінал=Revolution in the Head: The Beatles’ Records and the Sixties |выданне=2nd ed |месца=London |выдавецтва=Pimlico |allpages=554 |isbn=1-844-13828-3}} * ''Бары Майлз''. «Пол Мак-Картні: Шмат гадоў таму» ([[1997]]), «Henry Holt & Company», Нью-Ёрк ISBN 0-8050-5249-6 * ''Джордж Марцін''. ''«Усё, што табе патрэбна, — гэта вушы»'' ([[1994]]), Прэса Святога Марціна, [[Нью-Ёрк]] ISBN 0-312-11482-6. * ''Боб Спітз''. «The Beatles: біяграфія» ([[1982]]), [[Бостан]], ISBN 0-316-80352-9. == Спасылкі == * [http://www.iamthebeatles.com/article1284.html Гісторыя песні]{{ref|en}} * [http://www.amdm.ru/akkordi/beatles/90595/yellow_submarine/ Акорды песні] * [http://www.songfacts.com/detail.php?id=106 Пра песню] на сайце ''Songfacts''{{ref|en}} * [[Файл:Film reel.svg|15px]] {{Youtube|m2uTFF_3MaA|Песня ў мультфільме «Жоўтая падводная лодка»}} {{ВС}} {{start box}} {{succession box | before = «[[With a Girl Like You]]» [[The Troggs]] | title = «[[UK Singles Chart]]» Пазіцыя #1 | years = [[18 жніўня]] [[1966]] — [[8 верасня]] [[1966]] | after = «[[All or Nothing (песня Small Faces)|All or Nothing]]» [[Small Faces]] }} {{end box}} {{The Beatles}} [[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Песні The Beatles]] [[Катэгорыя:Сінглы паводле алфавіта]] hqzegzu29ee133575p6ri1y23szn69o 0 810863 5174287 5171106 2026-08-01T19:17:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174287 wikitext text/x-wiki {{Хутка выдаліць|клон [[She Said She Said]]}}{{Песня |Назва = She Said, She Said |Вокладка = |Выканаўца = [[The Beatles]] | Аўтар = [[Ленан — Мак-Картні]] |Альбом = [[Revolver]] |Дата выпуску = [[5 жніўня]] [[1966]] {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} | Дата запісу = 21 чэрвеня 1966, студыя «[[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]]» |Жанр = {{flatlist| * [[псіхадэлічны рок]]<ref>{{кніга |загаловак=Turn Off Your Mind: The Mystic Sixties and the Dark Side of the Age of Aquarius |isbn=0-9713942-3-7 |старонкі=281 |мова=en |аўтар=Lachman, Gary}}</ref> * [[эйсід-рок]]<ref>Brackett, Nathan; with Hoard, Christian (eds) (2004). [https://books.google.ru/books?id=t9eocwUfoSoC&pg=PA53&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The New Rolling Stone Album Guide] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180629155435/https://books.google.ru/books?id=t9eocwUfoSoC&pg=PA53&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=29 чэрвеня 2018 }} (4th edn). New York, NY: Simon & Schuster. p. 53. ISBN 0-7432-0169-8.</ref> }} |Мова = [[англійская мова|англійская]] |Працягласць = 2:37 |Лэйбл = [[Parlophone]] |Прадзюсар = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] |Папярэдняя = [[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]] |Нумар1 = 6 |Нумар2 = 7 |Наступная = [[Good Day Sunshine]] |Нумар3 = 8 |Яшчэ = }} '''«She Said, She Said»''' ({{tr|Яна сказала, яна сказала}}) — песня [[Вялікабрытанія|англійскага]] гурта «[[The Beatles]]», якая напісана [[Джон Ленан|Джонам Ленанам]] і ўпершыню з'явілася на альбоме [[1966]] года ''«[[Revolver]]»''<ref name="sheff1p179-180">Дэвід Шэф. «Усё, пра што мы кажам» (2000), с. 179—180.</ref><ref name="miles1p288">Бары Майлз. «Пол Мак-Картні: Шмат гадоў таму» (1997), с. 288.</ref>. Яе тэма ўзнікла ў Ленана пасля адной з вечарынак з прыёмам [[ЛСД]], калі амерыканскі кінаакцёр [[Пітэр Фонда]] сказаў яму: ''«Я ведаю, што такое быць мёртвым»''. Гэта першы тэкст Ленана, пабудаваны на наркатычным адкрыцці. У песні «''[[Tomorrow Never Knows]]''» Ленан апісвае ўсе жахлівыя наступствы гэтай ідэі, a «She Said» ператварае звязаныя з гэтым вобразам асацыяцыі ў адну з пачатковых глаў сваёй аўтабіяграфіі і робіць яе першым крокам да альбома «[[Plastic Ono Band]]»<ref name=bitli>[http://bitli.ru/07/90/ Пра песню «She Said, She Said»]{{Недаступная спасылка}} на сайце фан-клуба гурта «The Beatles»</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{The Beatles}} {{ВС}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-07-22}} [[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Песні The Beatles]] 0fmgabcdzut0znzh1x81bujqyy61yiz 0 810864 5174288 5166164 2026-08-01T19:17:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174288 wikitext text/x-wiki {{Песня |Назва = She Said She Said |Вокладка = |Выканаўца = [[The Beatles]] | Аўтар = [[Ленан — Мак-Картні]] |Альбом = [[Revolver]] |Дата выпуску = [[5 жніўня]] [[1966]] {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} | Дата запісу = 21 чэрвеня 1966, студыя «[[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]]» |Жанр = {{flatlist| * [[псіхадэлічны рок]]<ref>{{кніга |загаловак=Turn Off Your Mind: The Mystic Sixties and the Dark Side of the Age of Aquarius |isbn=0-9713942-3-7 |старонкі=281 |мова=en |аўтар=Lachman, Gary}}</ref> * [[эйсід-рок]]<ref>Brackett, Nathan; with Hoard, Christian (eds) (2004). [https://books.google.ru/books?id=t9eocwUfoSoC&pg=PA53&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The New Rolling Stone Album Guide] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180629155435/https://books.google.ru/books?id=t9eocwUfoSoC&pg=PA53&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=29 чэрвеня 2018 }} (4th edn). New York, NY: Simon & Schuster. p. 53. ISBN 0-7432-0169-8.</ref> }} |Мова = [[англійская мова|англійская]] |Працягласць = 2:37 |Лэйбл = [[Parlophone]] |Прадзюсар = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] |Папярэдняя = [[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]] |Нумар1 = 6 |Нумар2 = 7 |Наступная = [[Good Day Sunshine]] |Нумар3 = 8 |Яшчэ = }} '''«She Said She Said»''' ({{tr|Яна сказала, яна сказала}}) — песня [[Вялікабрытанія|англійскага]] гурта «[[The Beatles]]», якая напісана [[Джон Ленан|Джонам Ленанам]] і ўпершыню з'явілася на альбоме [[1966]] года ''«[[Revolver]]»''<ref name="sheff1p179-180">Дэвід Шэф. «Усё, пра што мы кажам» (2000), с. 179—180.</ref><ref name="miles1p288">Бары Майлз. «Пол Мак-Картні: Шмат гадоў таму» (1997), с. 288.</ref>. Яе тэма ўзнікла ў Ленана пасля адной з вечарынак з прыёмам [[ЛСД]], калі амерыканскі кінаакцёр [[Пітэр Фонда]] сказаў яму: ''«Я ведаю, што такое быць мёртвым»''. Гэта першы тэкст Ленана, пабудаваны на наркатычным адкрыцці. У песні «''[[Tomorrow Never Knows]]''» Ленан апісвае ўсе жахлівыя наступствы гэтай ідэі, a «She Said» ператварае звязаныя з гэтым вобразам асацыяцыі ў адну з пачатковых глаў сваёй аўтабіяграфіі і робіць яе першым крокам да альбома «[[Plastic Ono Band]]»<ref name=bitli>[http://bitli.ru/07/90/ Пра песню «She Said, She Said»]{{Недаступная спасылка}} на сайце фан-клуба гурта «The Beatles»</ref>. == Пра песню == Штуршком для напісання песні паслужылі словы [[Пітэр Фонда|Пітэра Фонды]] на псіхадэлічнай вечарынцы, якая адбылася падчас чарговых [[ЗША|амерыканскіх]] гастроляў «[[The Beatles]]» у канцы жніўня [[1965]] года<ref name=music-facts>[http://music-facts.ru/song/The_Beatles/She_Said_She_Said/ Факты о песне «She Said, She Said»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090819160400/http://music-facts.ru/song/The_Beatles/She_Said_She_Said/ |date=19 жніўня 2009 }} на сайте ''music-facts.ru''{{ref|ru}}</ref>. На той момант Фонда толькі што перанёс смяротна небяспечную аперацыю і, знаходзячыся пад уражаннем, увесь час паўтараў: ''«Я ж ведаю, як гэта — памерці»''<ref name=autogenerated1>[http://rockarchive.ru/text/m-alboms/6/index.shtml Рецензия на альбом «Revolver»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100426035421/http://rockarchive.ru/text/m-alboms/6/index.shtml |date=26 красавіка 2010 }} в энциклопедии рока</ref>. Гурт спыніўся ў раскошным доме па адрасе 2850 Бенедыкт каньён, [[Беверлі-Хілз]]<ref name="milesp169">Бары Майлз. «The Beatles: Дзённік». (1998), с. 169.</ref>. Неўзабаве, калі ў горадзе стала вядома месцазнаходжанне музыкантаў, туды масавымі плынямі накіраваліся паклоннікі «The Beatles». Фанаты прыязджалі па вядомым адрасе на аўтамабілях, праз што рух на [[Бульвар Сансет|бульвары Сансет]] быў амаль цалкам паралізаваны. Нягледзячы на прыкметную аддаленасць дома ад горада, гэта не перашкаджала паклоннікам спрабаваць пранікнуць на яго тэрыторыю. Паліцэйскае ўпраўленне накіравала нарад паліцэйскіх, якія адказвалі за бяспеку музыкантаў. Былі вядомы выпадкі, калі некаторыя з паклоннікаў гурта нават арандавалі [[верталёт]]ы, каб шпіёніць з паветра. Музыканты не мелі магчымасці пакінуць горад. Падчас гастроляў «[[The Beatles]]» таксама сустрэліся з актрысай [[Элінар Брон]] (якая сыграла адну з галоўных роляў разам з гуртом у фільме «[[На дапамогу! (фільм, 1965)|На дапамогу!]]»), [[Пегі Ліптан]] і вядомай спявачкай [[фолк|фолк-музыкі]] [[Джаан Баэз]]<ref name="brownp171-172">Пітэр Браўн. «Любоў, якую ты аддаеш» (2002), с. 171—172.</ref>. [[24 жніўня]]<ref name="milesp169"/> ўдзельнікі гурта «[[The Beatles]]» сустрэліся з музыкантамі «[[The Byrds]]» і [[акцёр|кінаакцёрам]] [[Пітэр Фонда|Пітэрам Фондай]]<ref name="brownp171-172" />. Падчас таго ж самага візіту музыкантаў у [[Лос-Анджэлес]] адбылася гістарычная сустрэча «[[The Beatles]]» з [[Элвіс Прэслі|Элвісам Прэслі]]<ref name="brownp171-172" />. == Структура песні == Песня пабудавана выключна на трох [[акорд]]ах: [[сі-бемоль мажор|сі-бемоль]] (I), [[ля-бемоль мажор]] (ля-бемоль-VII) і [[мі-бемоль мажор|мі-бемоль]] (IV). Песня гучыць у міксалідыйскім ля мажоры; у прыпеве ёсць транспанацыя сі-бемоля, які мадуліруе к мі-бемоль мажору ў сувязнай партыі. Пераход з адной танальнасці ў іншую адбываецца з фа мінорам (ля-мінорны лад) акорда і галоўным акордам песні. Падобны спосаб гурт ужываў і ў такіх ранніх запісах, як ''«[[From Me to You]]»'' і ''«[[I Want To Hold Your Hand]]»''. Асноўным элементам прымененага ў песні псіхадэлічнага стылю з'яўляецца ўспамін пра [[дзяцінства]]: ''«Калі я быў хлопчыкам, усё было добра, усё было добра»'' (гэтая фраза паўтараецца ў песні двойчы). Двайное ўжыванне гэтай фразы можна ахарактарызаваць як адвольную змену думкі з мэтай аднаўлення шчаслівых успамінаў дзяцінства. Настолькі раптоўны пераход ад разваг пра [[смерць]] да ўспамінаў пра [[дзяцінства]] ілюструе спарадычныя думкі, выкліканыя прыёмам [[ЛСД]]. Спецыялісты таксама часта адзначаюць інавацыйны ўнёсак [[Рынга Стар]]а ў песні «She Said She Said». Гучанне барабанаў у гэтым трэку стварае ўражанне адсутнасці сувязі з [[вакал]]амі ці якім-небудзь іншым музычным інструментам. Некаторыя гарачыя паклоннікі ўдарных інструментаў называюць ударную працу Стара ў гэтай песні адной з лепшых у гісторыі [[поп-музыка|папулярнай музыкі]]. Ігра Рынга ў гэтай кампазіцыі нагадвае [[джаз]]авы стыль [[Мітч Мітчэл|Мітча Мітчэла]], барабаншчыка гурта «[[The Jimi Hendrix Experience]]». [[Дэнвер]]скі калекцыянер Крыс Лопес знайшоў стужку з песняй «She Said She Said», у запісе якой удзельнічаў толькі адзін музыкант, яе непасрэдны аўтар, [[Джон Ленан]]. Першапачатковым уладальнікам запісу быў [[Энтані Кокс]], былы муж другой жонкі [[Джон Ленан|Ленана]], [[Ёка Она]]. Кокс выставіў запіс на продаж у вядомым [[аўкцыён|аўкцыённым доме]] «[[Крысціс]]» у [[Лондан]]е. == Запіс песні == Песня стала адной з апошніх, якая была запісана падчас гуказапіснай сесіі альбома ''«[[Revolver]]»''<ref name="lewisohn1p84">Марк Льюісан. «Гуказапісныя сесіі "The Beatles"» (1988), с. 84.</ref>. Музыкантам спатрэбілася менш за дзевяць гадзін для правядзення шэрагу рэпетыцыйных сесій і запісу канчатковай версіі песні<ref name="lewisohn1p84" />. Паводле [[Джордж Харысан|Харысана]], ён дапамог структураваць канчатковы варыянт, ён жа выканаў партыю [[бас-гітара|бас-гітары]] ў студыі пасля сыходу [[Пол Мак-Картні|Мак-Картні]]<ref name="anthologyp97">«Анталогія "The Beatles"» (2000), с. 97.</ref>. Пазней Мак-Картні ўспамінаў: ''«Не ўпэўнены, але гэта адна з тых песень «[[The Beatles]]», у запісе якой я не прымаў удзелу. Здаецца, было нешта накшталт спрэчкі паміж намі, я сказаў: "Ды пайшлі вы ўсе" — а яны мне: "Добра, мы зробім яе самі"»''<ref name="miles1p288"/>. == У запісе ўдзельнічалі == * [[Джон Ленан]] — вядучы вакал, рытм-гітара, [[арган Хаманда]] * [[Джордж Харысан]] — [[бэк-вакал]], [[сола-гітара]], [[бас-гітара]] * [[Рынга Стар]] — [[барабаны]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''«Анталогія "The Beatles"»'' ([[2000]]), [[Сан-Францыска]]: «Chronicle Books». ISBN 0-8118-2684-8. * {{кніга |загаловак=''«Любоў, якую ты аддаеш»'' |спасылка=https://archive.org/details/loveyoumakeinsid0000brow |выдавецтва="Methuen Publishing" |год=1980 |isbn=978-0451207357 |мова= |аўтар=Brown, Peter}} * [[Пітэр Фонда]]. «Не кажыце таце: біяграфія» ([[1998]]), [[Нью-Ёрк]]: Гіперыён. * {{кніга |аўтар = Іэн Макдональд. |спасылка=https://books.google.com.ua/books?id=gjY5AQAAIAAJ&q=isbn:1844138283&dq=isbn:1844138283&hl=ru&sa=X&ei=pPimT9OUJMPPsgbCzPSLBQ&redir_esc=y |загаловак = Пераварот у мазгах: запісы «The Beatles» і шасцідзясятыя |арыгінал = Revolution in the Head: The Beatles’ Records and the Sixties |выданне = 2nd ed |месца = London |allpages = 554 |выдавецтва = Pimlico |год = 2005 |isbn = 1-844-13828-3}} * Бары Майлз. ''«Пол Мак-Картні: Шмат гадоў таму»'' ([[1997]]), «Henry Holt & Company», Нью-Ёрк ISBN 0-8050-5249-6 * Бары Майлз ''«The Beatles: Дзённік»''. Omnibus Press. ISBN 978-0-7119-9196-5. * Дэвід Шэф. ''«Усё, пра што мы кажам: Апошняе асноўнае інтэрв'ю з Джоном Ленанам і Ёка Она»'' ([[2000]]), Прэса Святога Марціна, [[Нью-Ёрк]] ISBN 0-312-25464-4 * Джэн Венер ([[2000]]).'' «Ленан успамінае» (Поўная версія інтэрв'ю з Джонам Ленанам 1970 года для часопіса «Rolling Stone»)''. [[Лондан]]: Verso. ISBN 1-85984-600-9. {{The Beatles}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Песні The Beatles]] bq8axojvn2d8x600wlt90p1l5cl21qs 0 811068 5174341 5168977 2026-08-01T21:47:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174341 wikitext text/x-wiki {{Песня |Назва = Tomorrow Never Knows |Вокладка = |Выканаўца = [[The Beatles]] |Аўтар = [[Леннон — Маккартни]] |Альбом = ''[[Revolver]]'' |Дата выпуску = [[5 жніўня]] [[1966]] | Дата запісу = [[6 красавіка]] [[1966]], [[Эбі-Роўд (студыя)|студыя «Эбі-Роўд]]» |Жанр = {{flatlist| * [[псіхадэлічны рок]]<ref>Gilliland, John (1969). [https://digital.library.unt.edu/explore/partners/UNTML/browse/?start=34&fq=untl_collection%3AJGPC "The Rubberization of Soul: The great pop music renaissance"] {{Wayback|url=https://digital.library.unt.edu/explore/partners/UNTML/browse/?start=34&fq=untl_collection%3AJGPC |date=20220608101920 }} (audio). Pop Chronicles. Digital.library.unt.edu.</ref> * [[рага-рок]] * [[хард-рок]]<ref>The 100 Most Influential Musicians of All Time, by Gini Gorlinski, "the hallucinatory hard rock song 'Tomorrow Never Knows'"</ref> * [[:en:Avant-rock|авант-рок]]<ref>Hoberman, J. (November 10, 2010). [http://www.villagevoice.com/film/before-there-was-mtv-there-was-bruce-conner-6429080 "Before There Was MTV, There Was Bruce Conner"] {{Wayback|url=http://www.villagevoice.com/film/before-there-was-mtv-there-was-bruce-conner-6429080 |date=20161129021603 }}. The Village Voice.</ref> }} |Мова = |Працягласць = 2:57 |Лэйбл = [[Parlophone]] |Прадзюсар = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] |Папярэдняя = [[Got to Get You into My Life]] |Нумар1 = 13 |Нумар2 = 14 |Яшчэ = }} '''«Tomorrow Never Knows»''' ({{tr|Што заўтра, невядома}}) — песня [[Вялікабрытанія|англійскага]] рок-гурта «The Beatles», напісаная ў асноўным [[Джон Ленан|Джонам Ленанам]] і прыпісваемая [[Ленан — Мак-Картні|дуэту Ленан — Мак-Картні]]. Кампазіцыя была выпушчана ў жніўні 1966 года ў якасці заключнага трэка іх сёмага альбома «[[Revolver]]», хаця гэта была першая песня, запісаная для студыйніка. Песня азнаменавала радыкальны адыход ад мінулай творчасці «The Beatles», паколькі гурт цалкам выкарыстаў патэнцыял студыі гуказапісу, не задумваючыся пра ўзнаўленне вынікаў на канцэртах. У запісе ўжываліся музычныя элементы, чужыя для поп-музыкі таго часу: [[канкрэтная музыка|канкрэтная]], [[авангардная музыка|авангардная]] і [[электраакустычная музыка]]. У песні выкарыстоўваюцца розныя [[індыйская класічная музыка|індыйскія інструменты]], такія як [[тамбура]] і [[сітар]]. Кампазіцыя мае нестандартны тэмп ударных і з'яўляецца адзінай песняй гурта, якая запісана ў адной танальнасці. Частка вакалу Ленана падавалася праз [[калонка Леслі|калонку Леслі]], якая звычайна выкарыстоўвалася для [[арган Хаманда|аргана Хаманда]]. Гітарныя партыі і эфекты ў песні гучалі задам наперад і адзначылі першае ўжыванне падобнага гучання ў музыцы, хаця бі-сайд «[[Rain (песня The Beatles)|Rain]]», які гурт запісаў з ужываннем той жа тэхнікі, быў выпушчаны больш чым за тры месяцы да выхаду «Revolver». «Tomorrow Never Knows» заклала асновы новага стылю — [[псіхадэлія|псіхадэліі]]: [[медытацыя|медытацыйнай]], [[сюррэалізм|сюррэалістычнай]] музыкі, непрывычнай на слых, запісанай на аснове нетрадыцыйных гучанняў<ref name="music-facts">[http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Tomorrow_Never_Knows/ Факты о песне «Tomorrow Never Knows»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110709072941/http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Tomorrow_Never_Knows/ |date=9 ліпеня 2011 }} на сайте ''music-facts.ru''{{ref|ru}}</ref>. У песні «Tomorrow Never Knows» апісваецца стан чалавека ў пэўнай сітуацыі (гаворка ідзе пра ўрокі незямнога [[сузіранне|сузірання]], [[медытацыя|медытацыі]]) і даецца паняційнае вызначэнне гэтаму стану і перажываемаму пачуццю.<ref>''А. С. Вагапов.'' [http://samlib.ru/w/wagapow_a_s/btls-my-art-08.shtml Построчный перевод песен «Beatles». Плюсы и минусы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111219121329/http://samlib.ru/w/wagapow_a_s/btls-my-art-08.shtml |date=19 снежня 2011 }}// Издательский центр «Терра» Издательство С. В. Кознова 199</ref> Эксперымент «Tomorrow Never Knows» атрымаў развіццё ў іншых песнях «[[The Beatles]]» («[[For No One]]», «[[Within You Without You]]»), а таксама ў запісах гуртоў «прота-арту», такіх як «[[The End (песня The Doors)|The End]]» гурта «[[The Doors]]»<ref name="metamorfoza">[http://satanaz666.mylivepage.ru/wiki/195/199 Фрагмент из статьи «Стилевые метаморфозы рока или путь к „третьей“ музыке»] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029203055/http://satanaz666.mylivepage.ru/wiki/195/199 |date=2013-10-29 }}{{ref|ru}}</ref>. «Tomorrow Never Knows» — адзін з самых ранніх эксперыментаў у сусветнай [[псіхадэлічная музыка|псіхадэлічнай музыцы]] і адзін з найбольш наватарскіх твораў «[[The Beatles]]». З яе крыху жудаснымі [[вакал]]амі, манатоннымі [[ударныя музычныя інструменты|ўдарнымі]] і вусцішнымі гукавымі эскападамі, «Tomorrow Never Knows» стала канцавым выражэннем адкрыццяў і незвычайных [[метамарфоза|метамарфоз]], якія адбыліся з «[[The Beatles]]» пасля выхаду альбома «[[Rubber Soul]]». [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]], [[музычны прадзюсар|прадзюсар]] «The Beatles», звычайна сціплы і нешматслоўны, назваў яе ''«танальнай паэмай — нешта накшталт сучаснага [[Клод Дэбюсі|Дэбюсі]]»''<ref name="akvarium">[http://www.aquarium.ru/misc/aerostat/aerostat21.html Фрагмент записи радиопередачи «С днём рождения, Джон!» (9 октября 2005)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110411062023/http://www.aquarium.ru/misc/aerostat/aerostat21.html |date=11 красавіка 2011 }} на сайце радыё «Аквариум»{{ref|ru}}</ref>. == Гісторыя стварэння == === Назва === У тэксце гэтай песні яе непасрэдная назва не сустракаецца ні разу. {{пачатак цытаты}}«Tomorrow Never Knows» — гэта чарговая [[сентэнцыя]] [[Рынга Стар|Рынга]]. Я даў гэтай песні настолькі дзіўную назву, бо крыху саромеўся ўласнага тэксту. Вось я і выбраў адно з выражэнняў Рынга — нешта накшталт «[[A Hard Day’s Night (песня)|A Hard Day's Night]]», каб змякчыць [[філасофія|філасофскі]] пафас вершаў<ref name=letitbeat/>. {{канец цытаты}} Вяртанне музыкантаў у [[Лондан]] пасля іх першага візіту ў [[ЗША|Амерыку]] ў пачатку [[1964]] года азнаменавалася для «[[The Beatles]]» інтэрв'ю для тэлекампаніі «[[BBC]]», у ходзе якога і была згадана гучная фраза Стара. У гэтым інтэрв'ю было сказана наступнае: * '''Пытанне:''' Рынга, я чуў, на цябе напалі на балі ў англійскім пасольстве. Гэта так? * '''Стар:''' Не зусім. Проста хтосьці адрэзаў у мяне пасму валасоў. * '''Пытанне:''' Можна паглядзець? У цябе яшчэ шмат засталося. * '''Стар''' (паварочваючы галаву): Бачыце розніцу? На гэтым баку валасы даўжэйшыя. * '''Пытанне:''' Што ж насамрэч здарылася? * '''Стар:''' Не ведаю. Тады я проста размаўляў, даваў інтэрв'ю (вылучаючы голасам). Роўна так, як я раблю гэта цяпер. * (Тым часам [[Джон Ленан|Ленан]] і [[Пол Мак-Картні|Мак-Картні]] жартам дэманструюць, як яны стрыгуць валасы Стара) * '''Стар:''' Мяне забалбаталі, азіраюся — вакол мяне 400 чалавек, і ўсе ўсміхаюцца. Што тут скажаш? * '''Ленан:''' І што ты скажаш? * '''Стар:''' ''Што заўтра, нам невядома.''<ref>[http://home.att.net/~chuckayoub/interviews4ef9.html «The Beatles» даюць інтэрв'ю тэлекампаніі «BBC»] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605133332/http://home.att.net/~chuckayoub/interviews4ef9.html |date=2009-06-05 }} 22 лютага 1964. «Інтэрв'ю "The Beatles"», Чак Аюб. Праверана 28 лютага 2009</ref> У аснове гульні слоў Стара ляжыць [[Вялікабрытанія|англійская]] [[прыказка]] ''«Заўтра ніколі не надыдзе»'' ''({{lang-en|Tomorrow never comes}})''<ref name=music-facts />. == Запіс песні == [[Джон Ленан|Ленан]] упершыню прадставіў песню астатнім удзельнікам гурта ў доме [[Браян Эпстайн|Браяна Эпстайна]] на Чэпел-стрыт у [[Белгравія|Белгравіі]]<ref>[http://maps.google.co.uk/maps?f=q&hl=en&geocode=&time=&date=&ttype=&q=+24+Chapel+Street,+Belgravia&sll=54.162434,-3.647461&sspn=18.024308,30.761719&ie=UTF8&z=16&iwloc=addr&om=1 24 Чэпел-стрыт, Белгравія] google.co.uk — праверана 27 кастрычніка 2007</ref>. Песня была цалкам пабудавана на акордзе до. Як вынікае з успамінаў Пола Мак-Картні, музыкант усур'ёз сумняваўся ў тым, што прадзюсар гурта Джордж Марцін паставіцца да песні станоўча. Кампазіцыя была напісана толькі на адным [[акорд]]зе, што выклікала асцярогу ў няўхвальнай рэакцыі прадзюсара гурта. Неспакой Мак-Картні быў абумоўлены ў першую чаргу тым, што раней музыканты заўсёды ўжывалі ў песні тры [[акорд]]ы і часам мянялі іх у сярэдзіне песні. Аднак [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] прыняў песню станоўча, заўважыўшы: ''«Вельмі цікава, Джон. Надзвычай цікава!»'' У адным са сваіх інтэрв'ю [[Джордж Генры Марцін|Марцін]] успамінаў: {{пачатак цытаты}} «Tomorrow Never Knows» — сапраўднае наватарства. Джон хацеў дабіцца пачуцця жаху і нерэальнага гучання. Калі мы працавалі над арыгінальнай версіяй плёнкі, мы пачалі з манатоннага гучання [[тамбура|тамбуры]] і вельмі тыповых для Рынга ўдарных. Пры запісе песні «Tomorrow Never Knows» ён сказаў, што хацеў бы, каб яго голас гучаў, як у Далай-ламы, які распявае песнапенні на вяршыні ўзгорка. Я сказаў: «Паездка ў [[Тыбет]] будзе каштаваць нятанна. Можа, паспрабуем без яе?» Я цудоўна разумеў, што звычайнае рэха або рэверберацыя не падыходзяць, паколькі пры гэтым узнікне эфект крыху аддаленага голасу. А нам было неабходна мудрагелістае, металічнае гучанне. Калі я думаў пра Далай-ламу, мне ўяўляліся альпійскія ражкі і людзі з гэтымі… ну, карацей, крыху дзіўнымі галаўнымі ўборамі. Я не бываў на Тыбеце, але ўяўляў, як павінен гучаць голас, які нібы выходзіць з такога ражка. Я пагаварыў з гукаінжынерам Джэфам Эмерыкам, і ён падаў удалую думку. Ён сказаў: «Паспрабуем прапусціць яго голас праз [[дынамік Леслі]], затым зробім гэта яшчэ раз і запішам нанава». Дынамік Леслі — вярчальны гучнагаварыцель ўнутры аргана «Хаманд», хуткасць яго вярчэння можна рэгуляваць ручкай на кансолі аргана. Прапусціўшы голас Джона праз гэтую прыладу і затым зноў запісаўшы яго, мы атрымалі нешта накшталт перарывістага эфекту [[вібрата]] — яго мы і чуем у песні «Tomorrow Never Knows». Не думаю, што раней хто-небудзь рабіў такое. Гэта была рэвалюцыйная песня для альбома «Revolver»<ref name=letitbeatmartin>[http://letitbeat.narod.ru/anthology/anthology_177.html Фрагмент интервью с Джорджем Мартином] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150606050005/http://letitbeat.narod.ru/anthology/anthology_177.html |date=6 чэрвеня 2015 }} на сайте ''letitbeat.narod.ru''{{ref|ru}}</ref>.{{канец цытаты}} Гарманічная структура песні пабудавана на гучанні [[індыйская музыка|індыйскай музыкі]] і заснавана на арганным пункце C<ref name="Milesp291-292">Бары Майлз (1997), с. 291—292</ref>. Песня пабудавана на адным акордзе, але ў яе структуры прысутнічае таксама дадатковы акорд з вышэйшай танальнасці, які змяняецца. Такім чынам, калі песня гучыць у танальнасці [[до-мажор]], то ён пераходзіць у [[сі-бемоль мажор]]. У песні ўзнікае ланцуговая структура паўтору, якая сустракаецца ў архаічных ўзорах песеннага [[фальклор]]у (А1 А2 А3 і г. д.)<ref name=metamorfoza />. Яна базуецца на мадальнасці, тут ужываецца [[Лад (музыка)|міксалідыйскі лад]], настолькі любімы «[[The Beatles]]»<ref name=metamorfoza />. Акрамя таго, прыём адваротнага запісу з дэфармацыяй натуральных гучанняў, уключэнне індыйскіх інструментаў ([[сітар]]а і [[табла|таблы]]), а таксама [[бурдон (музыка)|бурдон]] у [[бас-гітара|басе]] і татальнае [[астыната]] — усё гэта стварае прысмак іррэальнасці, глыбокага пагружэння ў псіхадэлічны [[транс (псіхічны стан)|транс]]<ref name=metamorfoza />. На асноўным [[гукавая пятля|кальцы]], выкарыстаным пры запісе, былі запісаны крыкі і смех [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]], пракручаныя ў адваротным кірунку, шматкроць скажоныя і накладзеныя адно на другое. Зараджанае ў [[магнітафон]] кальцо манатонна паўтарала адзін і той жа гук, які стаў ідэальным суправаджэннем для [[мантра|песні-мантры]]. Ідэю выкарыстаць кольцы Пол узяў з твора [[Карлхайнц Штокхаўзен|Карлхайнца Штокхаўзена]] «Gesang der Jünglinge» ([[нямецкая мова|ням.]] ''«Песні юнакоў»'') у жанры [[канкрэтная музыка|musique concrète]]<ref name="Spitzp601">Боб Спіц. ''The Beatles: Биография''(2005), с. 601</ref>. Па просьбе музыкантаў у песні быў таксама ўжыты рэдкі метад штучнага дабл-трэкінгу (ADT), пры якім, паводле Джорджа Марціна, ''«гукавая копія запускаецца з невялікім спазненнем або апераджэннем, у выніку чаго ствараецца эфект двайнога гучання»''<ref name=letitbeatmartin />. Мак-Картні прапанаваў варыянт інструментальнага суправаджэння песні, прынёсшы ў студыю кольцы магнітафоннай плёнкі (над якімі ён працаваў у сваёй хатняй студыі на Мантэгю-сквер сумесна з Іэнам Сомервілам). «Пол і Іэн прыносілі мне свае петлі, як коткі прыносяць вераб'ёў. Я запускаў іх на розных хуткасцях, наперад і назад, і потым выхопліваў наўгад», — успамінаў Джордж Марцін. У «Tomorrow Never Knows» выкарыстана 16 такіх фрагментаў<ref>''Martin Aston''. Q magazine, #287 June 2010. Paul McCartney Special. McCartney: The Avant-Garde Years, pp 82-84</ref>, на якіх былі запісаны розныя гукі: * [[аркестр]]авы [[акорд]] [[сі-бемоль мажор]]; * гукі [[флейта|флейты]] і [[скрыпка|скрыпак]], прайграныя пры дапамозе [[мелатрон]]а; * скажоную электроннымі сродкамі партыю [[гітара|гітары]], якая нагадвае гук [[сітар]]а; * адно з пазнейшых накладанняў на песню было зроблена пры дапамозе стужак, якія засталіся ад запісу сольнай партыі гітары для песні «[[Taxman]]». Сола было абрэзана, перавернута ў адваротным кірунку і запаволена на паўтона<ref name="Beatles Bible">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/tomorrow-never-knows/|title=Біблія «The Beatles»: «Tomorrow Never Knows»|access-date=2008-12-02|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sPvGNj?url=http://www.beatlesbible.com/songs/tomorrow-never-knows/|archive-date=2011-01-28}}</ref>. == Кавер-версіі == Песня неаднаразова перапявалася многімі выканаўцамі, напрыклад: * [[Джымі Хендрыкс]]ам у канцэртным альбоме «Bleeding Heart» пры ўдзеле [[Джым Морысан|Джыма Морысана]] (1968); * [[Філ Колінз|Філам Колінзам]] у альбоме «Face Value» (1981); * гуртом «[[King Crimson]]» на канцэртных выступах у Еўропе (2000); запіс «Tomorrow Never Knew Thela» (які адсылае і да іх «Thela Hun Ginjeet») пазней выйшаў на канцэртным зборніку «Heavy ConstruKction» (2000); * гуртом «[[Oasis]]» (інструментальны ўступ да песні «Cigarettes & Alcohol» і сумеснае выкананне з [[Джоні Мар]]ам); * [[Джуніёр Паркер|Джуніёрам Паркерам]] (версія ўвайшла ў [[саўндтрэк]] да фільма «[[Дзіця чалавечае (фільм, 2006)|Дзіця чалавечае]]»); * [[Джэд Фэір|Джэдам Фэірам]] і [[Дэніэл Джонстан|Дэніэлам Джонстанам]] у альбоме «[[It's Spooky]]»; * гуртом «[[The Grateful Dead]]» у канцэртным альбоме «Dick’s Picks Vol. 27»; * гуртом «[[TNH]]» у альбоме «New Beatles Covers» (2008). == У запісе ўдзельнічалі == * [[Джон Ленан]] — вядучы дубляваны вакал, [[арган Хаманда]], [[бубен]] і магнітафонныя стужкі * [[Пол Мак-Картні]] — [[бас-гітара]], [[барабаны]], гітарны рэвербератар і магнітафонныя стужкі * [[Джордж Харысан]] — [[сітар]], [[тамбура]], гітарны рэвербератар і магнітафонныя стужкі * [[Рынга Стар]] — [[барабаны]] і магнітафонныя стужкі * [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] — расстроеннае фартэпіяна і магнітафонныя стужкі == Цікавыя факты пра песню == * [[Джон Ленан|Ленан]] хацеў, каб другую палавіну песні спявалі [[Далай-лама]] з тысячай тыбецкіх [[манах]]аў на горнай вяршыні, але тэхнічнае ажыццяўленне гэтай ідэі было крыху праблематычным, таму Ленану давялося спяваць самому<ref name=akvarium />. * Розныя аўтары ўказваюць на розныя варыянты першапачатковай назвы песні. У кнізе Пітэра Браўна «Каханне, якое ты аддаеш» гэта «The Void», а ў даследаваннях [[Марк Льюісан|Марка Льюісана]] (і Боба Спіца) — «Mark I»<ref name="Spitzp600">Боб Спіц (2005), с. 600.</ref>. * «The Beatles» працягнулі падобныя эксперыменты з гучаннем у працы над кампазіцыяй «[[Carnival of Light]]»<ref>[http://abbeyrd.best.vwh.net/carnival.htm Выкарыстанне магнітафонных стужак у песні «Carnival of Light»] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110926222822/http://abbeyrd.best.vwh.net/carnival.htm |date=2011-09-26 }}</ref>. * «Tomorrow Never Knows» стане першым студыйным запісам «The Beatles», які прагучыць у тэлесерыяле. За яе выкарыстанне стваральнікі серыяла «[[Вар’яты (тэлесерыял)|Вар'яты]]» выплацілі 250 тысяч долараў<ref>{{cite web|url=http://www.zvuki.ru/R/P/27858/|title=Любовь и немного денег|last=Ильин|first=Юрий|date=2012-05-11|publisher=Звуки.ру|access-date=2012-05-11|archive-date=2012-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20120604210115/http://www.zvuki.ru/R/P/27858/|url-status=live}}</ref>. * Назва «Tomorrow Never Knows» паслужыла для назвы фільма пра Джэймса Бонда «[[Заўтра не памрэ ніколі]]» ({{lang-en|Tomorrow Never Dies}}): рабочай назвай было «Заўтра не хлусіць ніколі» ({{lang-en|Tomorrow Never Lies}})<ref>{{Cite web |url=http://www.vanityfair.com/news/2008/01/bruce-feirste-2 |title=BRUCE FEIRSTEIN: THE TAO OF BOND-FILM NAMING |access-date=2019-01-10 |archive-date=2017-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215153521/https://www.vanityfair.com/news/2008/01/bruce-feirste-2 |url-status=live }}</ref>, аднак пасля выпадковай абдрукоўкі «dies» замест «lies» аўтары вырашылі захаваць канчатковы варыянт<ref name="Spottiswoode interview">{{cite web|url=http://www.ianfleming.org/mt_content/000180.html |title=Yesterday’s 'Tomorrow' |publisher=Сайт Яна Флемінга |archive-url=https://web.archive.org/web/20061115091611/http://www.ianfleming.org/mt_content/000180.html |archive-date=2006-11-15 }}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |загаловак=Каханне, якое ты аддаеш |спасылка=https://archive.org/details/loveyoumakeinsid0000brow |выдавецтва="Methuen Publishing" |год=1980 |isbn=978-0451207357 |мова= |аўтар=Браўн, Пітэр}} * {{кніга |загаловак=The Beatles ад А да Я |год=2005 |выданне=Першая рэдакцыя |выдавецтва=«Methuen» |месца=[[Лондан]] |isbn=978-0416007817 |старонкі=248 |мова= |аўтар=Фрыд, Голдзі}} * {{кніга |загаловак=Рэвалюцыя ў галаве: запісы «The Beatles» і шасцідзясятыя |год=2005 |старонкі=190—191 |выданне=Другая рэдакцыя |выдавецтва=Pimlico (Rand) |месца=Лондан |isbn=1-844-13828-3 |мова= |аўтар=[[Іэн Макдональд|Макдональд, Іэн]]}} * {{кніга |загаловак=Шмат гадоў таму |спасылка=https://archive.org/details/paulmccartneyman00unse |выдавецтва=Vintage-Random House |год=1997 |isbn=0-7493-8658-4 |мова= |аўтар={{Нп3|Barry Miles|Miles, Barry|en|Barry Miles}}}} * {{кніга |загаловак=The Beatles: Біяграфія |спасылка=https://archive.org/details/beatlesbiography0000spit |выдавецтва=Little, Brown and Company ([[Нью-Ёрк]]) |год=2005 |isbn=1-84513-160-6 |мова= |аўтар=Спіц, Боб}} * {{кніга |загаловак=Анталогія «The Beatles» (DVD) |выдавецтва=Apple Records |год=2003 |мова= |аўтар=[[The Beatles]]}} == Спасылкі == * [http://www.ultimate-guitar.com/tabs/b/beatles/tomorrow_never_knows_ver2_crd.htm Акорды песні]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091007011518/http://www.ultimate-guitar.com/tabs/b/beatles/tomorrow_never_knows_ver2_crd.htm |date=7 кастрычніка 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20090718102110/http://thishereboogie.com/beatles-tomorrow-never-knows/ Артыкул пра песню «Tomorrow Never Knows»] на сайце ''thishereboogie.com''{{ref|en}} * [http://www.press.uchicago.edu/Misc/Chicago/075532.html Псіхадэлічны рок 60-х]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090718221538/http://www.press.uchicago.edu/Misc/Chicago/075532.html |date=18 ліпеня 2009 }} на сайце ''press.uchicago.edu''{{ref|en}} * [http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/tnk.shtml Нататкі Алана Полака пра песню «Tomorrow Never Knows»]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091030092229/http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/tnk.shtml |date=30 кастрычніка 2009 }}{{ref|en}} {{The Beatles}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Песні The Beatles]] n6sh6yfulwzpzugm9jwuudy55a2mhab 0 811112 5174192 5168101 2026-08-01T14:32:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174192 wikitext text/x-wiki {{Пра|камп’ютарную гульню 1993 года|фільм|{{Не перакладзена 5|Мортал Камбат 2 (фільм)|Мортал Камбат 2 (фільм)|ru|Мортал Комбат 2 (фильм)}}}} {{Картка гульні}} '''«Mortal Kombat II»''' ({{Tr-en|Смяротная бойка II}}) — [[Відэагульня|камп’ютарная гульня]] ў жанры {{Не перакладзена 5|Файтынг|файтынг|ru|Файтинг}}, распрацаваная і выпушчаная кампаніяй «{{Не перакладзена 5|Midway Games|Midway|ru|Midway Games}}» у 1993 годзе. Першапачаткова рэліз адбыўся на [[Аркадны аўтамат|аркадных аўтаматах]], а затым гульня была партаваная на іншыя платформы, у тым ліку на хатнія [[Гульнявая прыстаўка|гульнявыя кансолі]] і [[Персанальны камп’ютар|персанальны камп’ютар]]. Гэта другая частка франшызы «{{Не перакладзена 5|Mortal Kombat|Mortal Kombat|ru|Mortal Kombat}}» і сіквел {{Не перакладзена 5|Mortal Kombat (гульня, 1992)|гульні 1992 года|ru|Mortal Kombat (игра, 1992)}}. Гульня ўдасканальвае формулу папярэдняй часткі: у ёй палепшаны гульнявы ​​працэс, а таксама павялічаны лік завяршальных прыёмаў, у тым ліку новыя Babality і Friendship. У «Mortal Kombat II» дэбютавалі многія знакавыя для серыі персанажы: {{Не перакладзена 5|Кітана|Кітана|ru|Китана}}, {{Не перакладзена 5|Міліна|Міліна|ru|Милина (Mortal Kombat)}}, {{Не перакладзена 5|Кун Лаа|Кун Лаа|ru|Кун Лао}}, {{Не перакладзена 5|Нуб Сайбат|Нуб Сайбат|ru|Нуб Сайбот}}, антаганіст {{Не перакладзена 5|Шао Кан|Шао Кан|ru|Шао Кан}} і іншыя. Сюжэт гульні працягвае гісторыю папярэдніцы і апавядае пра новую «Смяротную бітву». Гульня мела беспрэцэдэнтны камерцыйны поспех і атрымала добрыя адзнакі ад большасці крытыкаў. Нягледзячы на ​​тое, што яна заваявала мноства ўзнагарод, «Mortal Kombat II» стала прадметам сур’ёзных спрэчак з-за выявы гвалту. Тым не менш многія выданні часта называюць яе адной з лепшых відэагульняў, калі-небудзь створаных. {{Не перакладзена 5|Mortal Kombat 3|Трыквел|ru|Mortal Kombat 3}} быў выпушчаны ў 1995 годзе. ==Зноскі== {{Крыніцы}} ==Літаратура== *{{Кніга |загаловак = Mortal Kombat II: Official Arcade Secrets |аўтар = Jason Rich |isbn = 978-1566861854 |старонкі = 64 |год = 1994 |месца = США |выдавецтва = BradyGames}} *{{Кніга |загаловак = Mortal Kombat II Official Power Play Guide |спасылка = https://archive.org/details/mortalkombatiiof0000mcke/page/96 |аўтар = Eddie McKendrick |isbn = 978-1559586818 |старонкі = 96 |год = 1994 |месца = США |выдавецтва = Prima Games}} *{{Кніга |загаловак = Mortal Kombat II: Fighter's Kompanion |аўтар = Jason Rich, Ronald Wartow |isbn = 978-1566861984 |старонкі = 160 |год = 1994 |месца = США |выдавецтва = BradyGames}} [[Катэгорыя:Відэагульні 1993 года]] [[Катэгорыя:Файтынгі]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation]] [[Катэгорыя:Гульні для SNES]] [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў ЗША]] ==Спасылкі== *[http://www.mkempire.org/MK2.htm ''Mortal Kombat II'']{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029193251/http://www.mkempire.org/MK2.htm |date=29 кастрычніка 2013 }}{{Ref|en}} на сайце [http://www.mkempire.org/ Mortal Kombat Empire]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029184931/http://www.mkempire.org/ |date=29 кастрычніка 2013 }} *[http://mortalkombat.wikia.com/wiki/Mortal_Kombat_II ''Mortal Kombat II'']{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029174848/http://mortalkombat.wikia.com/wiki/Mortal_Kombat_II |date=29 кастрычніка 2013 }}{{Ref|en}} на сайце [http://mortalkombat.wikia.com/wiki/Mortal_Kombat_Wiki The Mortal Kombat Wiki]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170826152157/http://mortalkombat.wikia.com/wiki/Mortal_Kombat_Wiki |date=26 жніўня 2017 }} {{Вонкавыя спасылкі}} s3jtoi4k61xfm1tia2urno766staluj 0 811156 5174360 5168585 2026-08-01T22:37:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174360 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = {{hlist|1998—2012|2018—цяпер}} }} '''Westlife''' — ірландскі поп-гурт, заснаваны ў [[Слайга]] (Ірландыя) ў 1998 годзе. Гурт распаўся ў 2012 годзе, а потым зноў аб'яднаўся ў 2018 годзе. == Публічны імідж == Дэбютны альбом і сінгл Westlife супалі з пікам папулярнасці бойз-бэндаў. Толькі ў 2006 годзе ў іх было больш за 50 000 афіцыйных членаў фан-клуба толькі ў мацерыковым Кітаі.<ref>{{Cite web|url=http://news.ninemsn.com.au/article.aspx?id=114727|title=China youth prefer Westlife to politics|publisher=MSN}}</ref> У 2009 годзе «Flying Without Wings» была ў спісе сёмых па папулярнасці песень для першага танца на вяселлях у Вялікабрытаніі.<ref>{{Cite news|date=29 July 2009|title=Lonestar's Amazed voted most popular song for wedding first dances|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/5927826/Lonestars-Amazed-voted-most-popular-song-for-wedding-first-dances.html|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/5927826/Lonestars-Amazed-voted-most-popular-song-for-wedding-first-dances.html|archive-date=11 January 2022|work=The Daily Telegraph}}</ref> У 2012 годзе іх версія «You Raise Me», а таксама «Flying Without Wings» трапілі ў топ-20 самых папулярных песень, якія выкарыстоўваліся на пахаваннях.<ref>{{Cite web|url=https://www.pressparty.com/pg/newsdesk/londonnewsdesk/view/59732/|title=Songs by Westlife and Robbie Williams used most at funerals|website=pressparty|date=15 October 2012}}</ref> У 2016 годзе тры іх песні (« I'll See You Again », «Flying Without Wings» і « You Raise Me Up ») трапілі ў топ самых папулярных песень для пахаванняў у Ірландыі.<ref>{{Cite web|url=https://www.98fm.com/uncategorized/westlife-music-revealed-as-popular-choise-for-funerals-168918|title=Westlife Revealed as Popular Music Choice for Funerals|website=98fm.com}}</ref> Гурт выступаў для [[Султаны Брунея|султана Брунея]] і атрымаў 2,5 мільёна фунтаў стэрлінгаў за прыватны канцэрт з сямі песень.<ref>{{Cite news|date=6 October 2014|title=Westlife – Shane Filan talks about getting paid £500,000|url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/shane-filan-dyed-hair-tan-4392310|access-date=17 October 2014|work=Daily Mirror|location=London}}</ref> Яны таксама выступалі на канцэрце ўручэння Нобелеўскай прэміі міру ў 2000, 2005 і 2009 гадах.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ipUzLjzjrvk|title=Westlife and Secret Garden – You Raise Me Up (Nobel Peace Price Concert 2005) HD|author=pommivabrik|date=15 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20251118060024/https://www.youtube.com/watch?v=ipUzLjzjrvk&feature=fvwrel|archive-date=18 лістапада 2025|access-date=20 ліпеня 2026|url-status=bot: unknown}}</ref> Яны таксама выступалі для [[Лізавета II|каралевы Лізаветы II]] (двойчы), [[Барак Абама|Барака Абамы]] і для [[Ян Павел II|Папы Яна Паўла II]].<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/queen-elizabeth-II/8525207/The-Queen-watches-Riverdance-Westlife-and-The-Chieftains-at-Irish-music-concert.html|title=The Queen watches Riverdance, Westlife and The Chieftains at Irish music concert|date=20 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110522052043/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/queen-elizabeth-II/8525207/The-Queen-watches-Riverdance-Westlife-and-The-Chieftains-at-Irish-music-concert.html|archive-date=22 May 2011|url-status=dead}}</ref> Яны былі першым поп-гуртом, які ўзначаліў забаўляльную праграму ў [[Ватыкан|Ватыкане]] і правёў прыватны канцэрт для Папы.<ref>{{Cite web|url=https://www.ticketmaster.co.uk/Westlife-tickets/artist/711587|title=Westlife – Biography|date=29 October 2021|publisher=Ticketmaster.co.uk}}</ref> == Удзельнікі == === Дзеючыя === * Шэйн Філан (1998—2012, 2018—цяпер) * Нікі Бірн (1998—2012, 2018—цяпер) * Кіян Іган (1998—2012, 2018—цяпер) * Марк Фіхілі (1998—2012, 2018—цяпер<ref>{{Cite web|url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/breaking-westlifes-mark-feehily-makes-32235017.amp|title=Westlife's Mark Feehily makes shock announcement he's leaving the band due to ill health leave|author=O’Hare|first=Mia|website=Mirror|date=28 February 2024}}</ref>) === Былы === * Браян Макфадэн (1998–2004) == Дыскаграфія ==  '''Студыйныя альбомы''' * ''Westlife'' (1999) * ''Coast to Coast'' (2000) * ''World of Our Own'' (2001) * ''Turnaround'' (2003) * ''...Allow Us to Be Frank'' (2004) * ''Face to Face'' (2005) * ''The Love Album'' (2006) * ''Back Home'' (2007) * ''Where We Are'' (2009) * ''Gravity'' (2010) * ''Spectrum'' (2019) * ''Wild Dreams'' (2021) '''Зборнікі''' * ''Unbreakable – The Greatest Hits Volume 1'' (2002) * ''Greatest Hits'' (2011) * ''25: The Ultimate Collection'' (2026) == Зноскі == <references /> == Спасылкі == {{Навігацыя}} * {{Афіцыйны сайт|http://westlife.com|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=а}} * {{Allmusic new}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-07-21}} [[Катэгорыя:Выканаўцы EMI Records]] [[Катэгорыя:Пераможцы World Music Awards]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Universal Music Group]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Sony BMG]] [[Катэгорыя:Выканаўцы RCA Records]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1998 годзе]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards]] [[Катэгорыя:Поп-гурты Ірландыі]] toypxb5iypahoq6ngftx5k8ggqtnoke 0 811528 5174241 5170391 2026-08-01T16:49:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174241 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні|выява=[[выява:Pitfall! Logo.svg|250px]]}} '''«Pitfall!»''' (еўрапейская версія для Atari 2600 – '''Dschungel Boy''', на некаторых гульнявых сістэмах – '''Pitfall''') – [[відэагульня]] жанру {{Не перакладзена 5|Платформер|платформер|ru|Платформер}}, распрацаваная і выдадзеная ў [[1982 год у гісторыі відэагульняў|1982 годзе]] кампаніяй «Activision» для «{{Не перакладзена 5|Atari 2600|Atari 2600|ru|Atari 2600}}»<ref name="моби">[http://www.mobygames.com/game/pitfall Дадзеныя гульні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100820062108/http://www.mobygames.com/game/pitfall |date=20 жніўня 2010 }} на сайте MobyGames</ref>. Стваральнікам гульні з’яўляецца праграміст {{Не перакладзена 5|Дэвід Крэйн|Дэвід Крэйн|en|David Crane (programmer)}}<ref name="afr">{{Cite web|url=http://www.gamefaqs.com/atari2600/584972-pitfall/data|title=Данные игры на сайте GameFAQs|access-date=2010-05-26|archive-date=2015-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910002426/http://www.gamefaqs.com/atari2600/584972-pitfall/data|url-status=live}}</ref>. Гульня стала вельмі папулярнай і была перанесена на многія гульнявыя сістэмы і камп’ютары пачатку 1980-х гадоў: у 1982 годзе на «{{Не перакладзена 5|Intellivision|Intellivision|ru|Intellivision}}», у [[1983 год у гісторыі відэагульняў|1983 годзе]] на «{{Не перакладзена 5|Atari 5200|Atari 5200|ru|Atari 5200}}», «[[Commodore 64]]» і «{{Не перакладзена 5|ColecoVision|ColecoVision|ru|ColecoVision}}», у [[1984 год у гісторыі відэагульняў|1984 годзе]] на {{Не перакладзена 5|MSX|MSX|ru|MSX}} і «{{Не перакладзена 5|Atari 400/800/XL/XE|Atari 8-біт|ru|Atari 400/800/XL/XE}}»<ref name="списоквариантов">[http://www.gamefaqs.com/search/index.html?game=Pitfall!&platform=0&s=s Пералік варыянтаў гульні] на сайте GameFAQs</ref>. У [[2003 год у гісторыі відэагульняў|2003 годзе]] «Pitfall!» быў выдадзены кампаніяй «Jamdat Mobile» для [[Мабільны тэлефон|мабільных тэлефонаў]]<ref name="списоквариантов" />. На «Atari 2600» было прададзена 4 млн экзэмпляраў гульні, што робіць «Pitfall!» другой гульнёй па ўзроўні продажаў на гэтай сістэме пасля «[[Pac-Man]]»<ref name="бест">{{Cite web|url=http://uk.retro.ign.com/articles/903/903024p1.html|title=Top 10 Best-Selling Atari 2600 Games|access-date=2010-05-26|archive-date=2009-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090207113802/http://uk.retro.ign.com/articles/903/903024p1.html|url-status=live}}</ref>. Часта называецца самым першым платформерам у гісторыі відэагульняў<ref name="кингдом">[http://www.kingdomofdesire.de/atari-2600/pitfall.html Рэцэнзія на гульню] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090505011117/http://www.kingdomofdesire.de/atari-2600/pitfall.html|date=2009-05-05}} на сайте Kingdom of Desire</ref><ref name="атаритайм">{{Cite web|url=http://www.ataritimes.com/article.php?showarticle=351|title=''Pitfall! No (arm)pit of a game'' here By Darryl Brundage|access-date=2010-05-26|archive-date=2011-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110729035105/http://www.ataritimes.com/article.php?showarticle=351|url-status=live}}</ref>. ==Зноскі== {{Крыніцы|2}} ==Спасылкі== *[http://www.gamefaqs.com/atari2600/584972-pitfall/faqs/10420 ''Парады па праходжанні гульні'']{{Ref|en}} на сайце {{Не перакладзена 5|GameFAQs|GameFAQs|ru|GameFAQs}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Платформеры]] [[Катэгорыя:Відэагульні 1982 года]] [[Катэгорыя:Гульні для Commodore 64]] [[Катэгорыя:Гульні для мабільных тэлефонаў]] [[Катэгорыя:Відэагульні з двухмернай графікай]] [[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія відэагульні]] [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў ЗША]] 3nk6tx2udyee057v4a0otqo2cmw97lc 0 811557 5174277 5170406 2026-08-01T18:58:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174277 wikitext text/x-wiki {{Картка мовы праграмавання}} '''SPARQL''' (рэкурсіўны акронім ад {{Lang-en|SPARQL Protocol and RDF Query Language}}) — [[Мова запытаў|мова запытаў да дадзеных]], прадстаўленая па мадэлі RDF, а таксама пратакол для перадачы гэтых запытаў і адказаў на іх. SPARQL з’яўляецца рэкамендацыяй [[Кансорцыум Сусветнага павуціння|кансорцыума W3C]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.w3.org/blog/SW/2008/01/15/sparql_is_a_recommendation|title=Semantic Web Activity News|archive-url=https://www.webcitation.org/6879Jhe3N?url=http://www.w3.org/blog/SW/2008/01/15/sparql_is_a_recommendation|archive-date=2012-06-02|access-date=2011-06-10|url-status=dead}}</ref> і адной з тэхналогій семантычнага павуціння<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.w3.org/2001/sw/Specs.html|title=W3C Semantic Web Activity Publications|publisher=[[консорциум Всемирной паутины|W3C]]|archive-url=https://www.webcitation.org/6879K6gPs?url=http://www.w3.org/2001/sw/Specs.html|archive-date=2012-06-02|access-date=2009-11-23|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://news.zdnet.co.uk/internet/0,1000000097,39270671,00.htm|title=Berners-Lee looks for Web's big leap|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930221904/http://news.zdnet.co.uk/internet/0,1000000097,39270671,00.htm|archive-date=2007-09-30|access-date=2011-06-10|url-status=dead}}</ref>. Прадастаўленне SPARQL-кропак доступу ({{Lang-en|SPARQL-endpoint}}) з’яўляецца рэкамендаванай практыкай пры публікацыі даных у сусветным павуцінні<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.w3.org/DesignIssues/LinkedData.html|title=Linked Data. Design Issues.|author=Tim Berners-Lee|archive-url=https://www.webcitation.org/6879Kl7zt?url=http://www.w3.org/DesignIssues/LinkedData.html|archive-date=2012-06-02|access-date=2011-06-14|url-status=dead}}</ref>. == Стандарты W3C == * {{Lang-en2|[https://www.w3.org/TR/sparql11-overview/ SPARQL 1.1 Overview]}}{{In lang|en}} — Агляд мовы запытаў SPARQL * {{Lang-en2|[https://www.w3.org/TR/sparql11-query/ SPARQL 1.1 Query Language]}}{{In lang|en}} — Каманда мовы SPARQL для запыту даных * {{Lang-en2|[https://www.w3.org/TR/sparql11-update/ SPARQL 1.1 Update]}}{{In lang|en}} — Каманда мовы SPARQL для змены дадзеных * {{Lang-en2|[https://www.w3.org/TR/sparql11-service-description/ SPARQL 1.1 Service Description]}}{{In lang|en}} — Апісанне сервісу для выканання запытаў на мове SPARQL * {{Lang-en2|[https://www.w3.org/TR/sparql11-federated-query/ SPARQL 1.1 Federated Query]}}{{In lang|en}} — Запыты на мове SPARQL да некалькіх крыніц дадзеных * {{Lang-en2|[https://www.w3.org/TR/sparql11-results-json/ SPARQL 1.1 Query Results JSON Format]}}{{In lang|en}} * {{Lang-en2|[https://www.w3.org/TR/sparql11-results-csv-tsv/ SPARQL 1.1 Query Results CSV and TSV Formats]}}{{In lang|en}} * {{Lang-en2|[https://www.w3.org/TR/rdf-sparql-XMLres/ SPARQL Query Results XML Format (Second Edition)]}}{{In lang|en}} * {{Lang-en2|[https://www.w3.org/TR/sparql11-entailment/ SPARQL 1.1 Entailment Regimes Recommendation]}}{{In lang|en}} * {{Lang-en2|[https://www.w3.org/TR/sparql11-protocol/ SPARQL 1.1 Protocol]}}{{In lang|en}} * {{Lang-en2|[https://www.w3.org/TR/sparql11-http-rdf-update/ SPARQL 1.1 Graph Store HTTP Protocol]}}{{In lang|en}} == Агульная схема запыту == Як і ў [[SQL]], SPARQL дэкларуе не толькі чытанне, але і маніпуляцыю данымі. Стандарт SPARQL Update апісвае каманды INSERT і DELETE для дадання і выдаленні трыплетаў у сховішча. Аднак, абедзве гэтыя каманды аперуюць той ці іншай выбаркай, так што аснова SPARQL — гэта каманда SELECT. Агульная схема SPARQL-запыту SELECT выглядае так<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.cambridgesemantics.com/2008/09/sparql-by-example/#%284%29|title=Structure of a SPARQL Query|archive-url=https://www.webcitation.org/65N8BFNdm?url=http://www.cambridgesemantics.com/2008/09/sparql-by-example/#%284%29|archive-date=2012-02-11|access-date=2011-06-10|url-status=dead}}</ref>:<syntaxhighlight lang="sparql">PREFIX # прэфіксныя аб’явы - служаць для ўказання скарачэнняў URI, # якія выкарыстоўваюцца ў запыце. FROM ... # крыніцы запыту - вызначаюць якія RDF-графы запытваюцца. SELECT ... # склад выніку - вызначае элементы даных, якія вяртаюцца. WHERE {...} # шаблон запыту - вызначае, што запытваць з набору даных. ORDER BY ... # мадыфікатары запыту - абмяжоўваюць, парадкуюць, пераўтвораць вынікі запыту.</syntaxhighlight> == Перавагі == SPARQL дазваляе карыстальнікам пісаць глабальна адназначныя запыты. Напрыклад, наступны запыт вяртае імёны і адрасы электроннай пошты кожнага чалавека ў свеце:<source lang="SPARQL">PREFIX foaf: <http://xmlns.com/foaf/0.1/> SELECT ?name ?email WHERE { ?person a foaf:Person. ?person foaf:name ?name. ?person foaf:mbox ?email. }</source>Прыведзеныя параметры выкарыстоўваюцца для апісання чалавека, уключанага ў FOAF . Гэта ілюструе бачанне Семантычнага павуціння як адзінай вялізнай базы даных<ref name="tbl_roadmap_1998">{{Артыкул|год=1998|archive-url=https://web.archive.org/web/20110812082313/http://student.bus.olemiss.edu/files/Conlon/Others/semantic%20web%20papers/roadmap.pdf|archive-date=2011-08-12}}</ref>. Кожны ідэнтыфікатар у SPARQL, URI, глабальна адназначны, у адрозненне ад «email» ці «e-mail», якія звычайна выкарыстоўваюцца ў SQL. Гэты запыт можа быць размеркаваны на некалькі канчатковых кропак SPARQL, розных кампутараў, і збор вынікаў ажыццяўляецца працэдурай, вядомай як федэратыўны пошук. . == Формы запытаў == Мова SPARQL вызначае чатыры розныя варыянты запытаў для розных мэт: '''SELECT запыт''' : Здабывае неапрацаваныя значэнні з кропкі доступу SPARQL і вяртае вынікі ў фармаце табліцы. '''CONSTRUCT запыт''' : Вымае інфармацыю з кропкі доступу SPARQL у фармаце RDF і пераўтварае вынікі да вызначанай формы. '''ASK запыт''' : Фармуе запыт тыпу Ісціна/Хлусня. '''DESCRIBE запыт''' : Атрымлівае апісанне RDF-рэсурсу. Рэалізацыя паводзін DESCRIBE-запытаў вызначаецца распрацоўшчыкам пункту доступу SPARQL. Кожная з гэтых формаў запыту змяшчае блок WHERE для ўказання абмежаванняў, хаця ў выпадку запыту DESCRIBE гэты блок не з’яўляецца абавязковым. == Ключавыя словы == Ніжэй прыведзена частка выкарыстоўваных ключавых слоў у SPARQL запытах, поўны пералік даступны ў [http://www.w3.org/TR/rdf-sparql-query/ афіцыйнай дакументацыі]. '''PREFIX''' — служыць для скарачэння URI. '''OPTIONAL''' — пазначае неабавязковы шаблон. '''GRAPH''' — ужывае шаблон да найменных графаў. '''DISTINCT''' — забяспечвае унікальнасць рашэнняў у адказе на запыт. '''LIMIT''' — задае максімальную колькасць выводных вынікаў. '''OFFSET''' — апускае ў выніку першыя n рашэнняў. '''ORDER BY''' — дазваляе адсартаваць вынік па ўзрастанні (<code>ASC()</code>) або па змяншэнні (<code>DESC()</code>)<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.w3.org/TR/rdf-sparql-query/|title=SPARQL Query Language for RDF|archive-url=https://www.webcitation.org/6879LE0Gr?url=http://www.w3.org/TR/rdf-sparql-query/|archive-date=2012-06-02|access-date=2011-06-28|url-status=dead}}</ref>. . == Параўнанне моў запытаў да RDF == * DQL — заснаваны на [[XML]], запыты і вынікі адлюстроўваюцца ў DAML+OIL; * N3QL — заснаваны на Натацыі 3; * R-DEVICE; * RDFQ — заснаваны на XML; * RDQ — падобны на [[SQL]]; * RDQL — падобны на SQL; * SeRQL — падобны на SQL, блізкі да RDQL; * Versa — кампактны сінтаксіс (не SQL), выключна для 4Suite (мова [[Python (мова праграмавання)|Python]]). == Версіі == '''SPARQL 1.0''' стаў стандартам у студзені 2008 і ўключаў: : SPARQL 1.0 Мова запытаў; : SPARQL 1.0 Пратакол; : SPARQL Фармат вынікаў XML. '''SPARQL 1.1''' з’яўляецца актуальнай версіяй і ўключае: : SPARQL мова запытаў і пратакол абноўлены да 1.1; : SPARQL 1.1 Абнаўленні; : SPARQL 1.1 HTTP-пратакол для кіравання RDF графамі; : SPARQL 1.1 Апісанні службаў; : SPARQL 1.1 Лагічныя следствы (Entailments); : SPARQL 1.1 Асноўныя Федэратыўныя запыты<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.cambridgesemantics.com/2008/09/sparql-by-example/#%286%29|title=SPARQL by example|archive-url=https://www.webcitation.org/65N8BFNdm?url=http://www.cambridgesemantics.com/2008/09/sparql-by-example/#%286%29|archive-date=2012-02-11|access-date=2011-06-28|url-status=dead}}</ref>. == Прыклад == Іншы прыклад запытаў SPARQL: «Знайсці даты выхаду серый усіх сезонаў серыяла „[[Сапрана (тэлесерыял)|Клан Сапрана]]“»:<source lang="SPARQL"> PREFIX dbpo: <http://dbpedia.org/ontology/> SELECT * WHERE { ?e dbpo:series <http://dbpedia.org/resource/The_Sopranos>. ?e dbpo:releaseDate ?date. ?e dbpo:episodeNumber ?number. ?e dbpo:seasonNumber ?season. } ORDER BY DESC(?date) </source>Пераменныя абазначаюцца прэфіксам «?» або «$». Каб зрабіць запыты кароткімі, SPARQL дазваляе вызначаць прэфіксы і асноўныя URI спосабам, падобным Turtle. У гэтым запыце прэфікс «dbpo» абазначае "<nowiki>http://dbpedia.org/ontology/»</nowiki>. == Кропка доступу SPARQL == Кропка доступу SPARQL — гэта служба, якая падтрымлівае пратакол запытаў SPARQL. Кропка доступу дазваляе карыстачу рабіць запыты да базы ведаў. Сервер апрацоўвае запыт і вяртае адказ у некаторым, звычайна машыначытальным, фармаце. Такім чынам, кропкі доступу SPARQL у першую чаргу з’яўляюцца [[API]] да баз ведаў, а прадстаўленне вынікаў павінна быць рэалізавана праграмным забеспячэннем выклікальнага боку<ref>{{Cite web|url=http://semanticweb.org/wiki/SPARQL_endpoint|title=SPARQL-endpoint|archive-url=https://web.archive.org/web/20110707013957/http://semanticweb.org/wiki/SPARQL_endpoint|archive-date=2011-07-07|access-date=2011-06-24|url-status=dead}}</ref>. Адрозніваюць два выглядs кропак доступу: ''агульнага прызначэння'' і ''лакальныя''. Пункты доступу агульнага прызначэння могуць рабіць запыты па любых названых RDF-дакументах, якія знаходзяцца ў Сетцы. А лакальныя кропкі доступу здольныя атрымліваць даныя толькі ад аднаго рэсурса. === Прыклады === * [https://web.archive.org/web/20110417013313/http://labs.mondeca.com/sparqlEndpointsStatus/endpoint/endpoint.html Прыклад кропкі доступу SPARQL] . * [http://www.w3.org/wiki/SparqlEndpoints Спіс кропак доступу SPARQL] == Аўтаматычнае выкананне запытаў == На дадзены момант для шэрагу моў праграмавання існуе магчымасць выклікаць SPARQL-запыты<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.w3.org/2001/sw/DataAccess/tests/implementations|title=SPARQL Implementation Coverage Report|archive-url=https://www.webcitation.org/6879LkTM3?url=http://www.w3.org/2001/sw/DataAccess/tests/implementations|archive-date=2012-06-02|access-date=2009-11-23|url-status=dead}}</ref>, існуюць прылады, якія дазваляюць падлучаць і ў паўаўтаматычным рэжыме будаваць SPARQL-запыты для кропкі доступу SPARQL, напрыклад ViziQuer<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://viziquer.lumii.lv/|title=ViziQuer|archive-url=https://www.webcitation.org/6879MDnRn?url=http://viziquer.lumii.lv/|archive-date=2012-06-02|access-date=2011-06-10|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.w3.org/TR/rdf-sparql-query/ SPARQL Query Language for RDF]{{In lang|en}} — спецыфікацыя мовы запытаў SPARQL * [http://www.w3.org/blog/SW/2008/01/15/sparql_is_a_recommendation/ Semantic Web Activity News]{{In lang|en}} — Навіны семантычнага павуціння * [https://web.archive.org/web/20070930221904/http://news.zdnet.co.uk/internet/0,1000000097,39270671,00.htm Berners-Lee looks for Web’s big leap]{{In lang|en}} — інтэрв’ю [[Цім Бернерс-Лі|Ціма Бернерса-Лі]] * [https://web.archive.org/web/20120125071018/http://www.cambridgesemantics.com/2008/09/sparql-by-example/#%284%29 Structure of a SPARQL Query — Структура SPARQL] запыту * [http://www.w3.org/TR/rdf-sparql-protocol/ SPARQL Protocol for RDF]{{In lang|en}} — спецыфікацыя пратакола SPARQL * [https://web.archive.org/web/20090401192412/http://shcherbak.net/translations/ru_sparql_shcherbak_net.html Мова запытаў SPARQL для RDF] * [http://www.w3.org/2009/sparql/wiki/Main_Page SPARQL Working Group Wiki]{{In lang|en}} * [http://www.w3.org/2001/11/13-RDF-Query-Rules/ RDF Query Survey]{{In lang|en}} * [http://www.xml.com/pub/a/2005/11/16/introducing-sparql-querying-semantic-web-tutorial.html XML.com: Introducing SPARQL: Querying the Semantic Web]{{In lang|en}} * [http://rdfstore.sourceforge.net/2002/06/24/rdf-query/ RDF Query and Rule languages Use Cases and Examples survey]{{In lang|en}} * [http://www.semanticweb.narod.ru/3.html SPARQL — мова запытаў да RDF] * [http://www.w3.org/TR/rdf-sparql-query/ SPARQL Query Language for RDF]{{In lang|en}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Стандарты W3C]] [[Катэгорыя:Семантычнае павуцінне]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] bsw5lc69nfabmvyxza8ejowft501cgq 0 811732 5174128 5174101 2026-08-01T12:43:35Z M.L.Bot 261 5174128 wikitext text/x-wiki {{Пішу|Petrachkov}}{{да выдалення|не артыкул}}‎ '''Вольга Васілеўна Счасная''', сустракаецца '''Шчасная''' ({{lang-ru|Счастная}}; 6 кастрычніка 1916 — 15 ліпеня 1991) — беларуская педагог i фiлолаг. [[Заслужаны настаўнік Беларускай ССР|Заслужаная настаўніца Беларускай ССР]] (1.9.1967)<ref>{{Cite web|url=https://cloud.mail.ru/public/4zqZ/Lt7nrAZ8U|title=Фота пасведчання на званне|website=Фото из Облака Mail|access-date=2026-07-31}}</ref>. Настаўніца сярэдняй школы № 6 у [[Маладзечна|Маладзечне]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://gim6mol.uomrik.gov.by/%D0%BE%D0%B1-%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%B4%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B8|title=Государственное учреждение образования «Гимназия № 6 г. Молодечно имени С.Т.Демешко». Истоки… // История гимназии - Гимназия №6 г. Молодечно имени С.Т.Демешко|website=gim6mol.uomrik.gov.by|access-date=2026-07-31}}</ref> (цяпер гiмназія № 6 iмя С. Ц. Дзямешкі) ад яе заснавання i адкрыцця 1 верасня 1960 года. Таксама вяла грамадскую і выкладчыцкую дзейнасць у Маладзечне. Як педагог i фiлолаг ўнесла ўклад у беларускую краязнаўчую культуру города, сыграла значную ролю у выхаваннi школьнiкаў i дзяцей праз навучанне беларускай мове, якое ў 1960-я гады толькі пачала аднаўляцца. == Крыніцы == {{крыніцы}} ph2gbig0av41speb8qmbboe7kym3vlj 0 811754 5174333 5172268 2026-08-01T21:14:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174333 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанр={{hlist|[[Хіп-хоп]]}}|Год=2016|Назва=The Life of Pablo|Тып=студыйны альбом|Вокладка=The Life of Pablo (Tidal Front Cover).png|Выканаўца=[[Канье Уэст|Канье Уэста]]|Запісаны=2010, 2013–2016<ref>{{cite web |author=Tags:&nbsp; Kanye West |url=http://pigeonsandplanes.com/2016/01/kanye-west-no-more-parties-in-la-2010/ |title=Here's a Video of Kanye West Rapping "No More Parties In LA" in 2013 &#124; Pigeons & Planes |publisher=Pigeonsandplanes.com |date=2016-01-08 |access-date=2016-02-12 |archive-date=2016-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160112005155/http://pigeonsandplanes.com/2016/01/kanye-west-no-more-parties-in-la-2010/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://uk.complex.com/music/2016/01/kanye-west-recorded-no-more-parties-in-la-with-madlib-during-my-beautiful-dark-twisted-fantasy-sessions |title=Kanye West Recorded "No More Parties in LA" With Madlib During the 'My Beautiful Dark Twisted Fantasy' Session &#124; Complex UK |publisher=Uk.complex.com |date=2016-01-08 |access-date=2016-02-12 |archive-date=2016-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204013142/http://uk.complex.com/music/2016/01/kanye-west-recorded-no-more-parties-in-la-with-madlib-during-my-beautiful-dark-twisted-fantasy-sessions |url-status=live }}</ref>|Выпушчаны=14 лютага 2016|Працягласць={{Duration|m=58|s=02}} {{Duration|m=66|s=01}} (зменены трэкліст)|Прадзюсары={{collapsible list|title=Розныя|hlist=true|Канье Уэст {{small|(таксама [[Выканаўчы прадзюсар#Музыка|вык]].)}}|Рык Рубін {{small|(таксама [[Выканаўчы прадзюсар#Музыка|совык]].)}}|Ноа Голдсцін {{small|(таксама [[Выканаўчы прадзюсар#Музыка|совык]].)}}|Boi-1da|Cashmere Cat|DJ Dodger Stadium|Фрэнк Д'юкс|Чарлі Хэндсам|Havoc|Сінджын Хоўк|Чарлі Хіт|Энтані Кілхофер|Madlib|Post Malone|Velous|Metro Boomin|Менэс|Хадсон Мохоук|Плейн Пэт|Карым Рыгінс|Шоў|Southside|Мітус|Swizz Beatz|Дэрэк Уоткінс}}|Краіна=<!--[[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]-->|Мова=<!--[[Англійская мова|англійскі]]-->|Лэйблы={{hlist|GOOD Music|Def Jam Recordings}}|Папярэдні альбом=[[Yeezus]]|Наступны альбом=[[Ye]]|Пап_год=2013|Наст_год=2018|Іншае={{Спіс сінглаў | Назва = The Life of Pablo | Тып = студыйны альбом | Сінгл 1 = Famous | Сінгл 1 дата = 28 сакавіка 2016 | Сінгл 2 = Father Stretch My Hands | Сінгл 2 дата = 7 чэрвеня 2016 | Сінгл 3 = Fade | Сінгл 3 дата = 9 верасня 2016 }}}} '''''The Life of Pablo''''' ({{Tr|Жыццё Пабла|f=1}}) — сёмы [[студыйны альбом]] амерыканскага рэпера [[Канье Уэст]]а, выпушчаны 14 лютага 2016 года лэйбламі {{Не перакладзена 3|GOOD Music|GOOD Music|ru|GOOD Music}} і {{Не перакладзена 3|Def Jam Recordings|3=ru|4=Def Jam Recordings}}. У альбоме прадстаўлены цэлы шэраг {{Не перакладзена 3|Гасцявы ўдзел|гасцявых ўдзелаў|ru|Гостевое участие}}, які ўключае {{Не перакладзена 3|Фрэнк Оўшэн|Фрэнка Оўшэна|ru|Френка Оушен}}, {{Не перакладзена 3|Chance the Rapper|3=ru|4=Chance the Rapper}}, {{Не перакладзена 3|The-Dream|3=ru|4=The-Dream}}, {{Не перакладзена 3|Young Thug|Young Thug|ru|Янг Таг}}, [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]], [[Рыяна|Рыяну]], {{Не перакладзена 3|The Weeknd|3=ru|4=The Weeknd}}, {{Не перакладзена 3|Ty Dolla Sign|3=ru|4=Ty Dolla Sign}}, {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru|4=Кид Кади}} і іншых. Пры стварэнні яго {{Не перакладзена 3|Інструментальны хіп-хоп|інструменталаў|ru|Инструментальный хип-хоп}} гэтак жа было прыцягнута мноства саўдзельнікаў, якія ўзначальваюцца Уэстам, у ліку якіх, у прыватнасці: {{Не перакладзена 3|Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын|ru|Дын, Майк (музыкальный продюсер)}}, {{Не перакладзена 3|Рык Рубін|3=ru|4=Рубін, Рик}}, {{Не перакладзена 3|Metro Boomin|3=ru|4=Metro Boomin}} і {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}}. Гуказапісвальныя сесіі для альбома праводзіліся ў розных лакацыях па свеце пачынаючы з [[Італія|Італіі]], [[Мексіка|Мексікі]] і заканчваючы [[Таронта]], [[Нью-Ёрк (штат)|Нью-Ёркам]] і [[Лос-Анджэлес]]ам. Падтрымалі альбом такія {{Не перакладзена 3|Промазапіс|промасінглы|ru|Промозапись}}, як «Real Friends», «No More Parties» in LA і «30 Hours», якія былі выпушчаныя ў спалучэнні з канцэпцыяй Уэста {{Не перакладзена 3|GOOD Fridays|4=GOOD Fridays}} — калі той штотыдзень выкладваў песні бясплатна. Альбом быў прадстаўлены эксклюзіўна ў стрымінг-сэрвісе [[Tidal]], услед за працяглай чарадой яго дазапісу і канчатковай дапрацоўкі, у тым ліку шматлікія змены паслядоўнасці трэкаў і назвы за некалькі тыдняў да рэлізу. Пасля рэлізу ''The Life of Pablo'' быў сустрэты як прызнаннем, так і стрыманымі водгукамі музычных крытыкаў, якія звярнулі асаблівую ўвагу на яго калейдаскапічны музычны дыяпазон і параскіданасць, калі параўноўваць з папярэднімі альбомамі Уэста. == Назва == Назва альбома некалькі разоў змянялася. Фінальная версія стала вядомая менш чым за тыдзень да рэлізу. Першапачатковая назва альбома, ''So Help Me God'' (даслоўна — «І хай дапаможа мне Бог!»; {{Не перакладзена 3|So help me God!|фраза, якая выкарыстоўваецца ў якасці клятвы ў ЗША|4=So help me God!}}), было анансавана 1 сакавіка 2015 года разам з вокладкай, на якой быў намаляваны манаскі сімвал [[Дзева Марыя|Дзевы Марыі]] XIII века<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.spin.com/2015/06/kanye-west-swish-so-help-me-god-new-album-timeline-investigation/|title=So Help Us God: Where’s Kanye West’s New Album?|author=Margaret Farrell|publisher=[[Spin (журнал)|Spin]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221024654/http://www.spin.com/2015/06/kanye-west-swish-so-help-me-god-new-album-timeline-investigation/|archive-date=2016-02-21|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. 3 мая рэпер змяніў назву на ''SWISH'', адзначыўшы, што ён можа змяніць назву яшчэ раз<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/6553812/kanye-west-announces-name-change-of-his-new-album-on-twitter-swish-so-help-me-god|title=Kanye West Announces Name Change of His New Album on Twitter|author=Mitchell Peters|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721043702/https://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/6553812/kanye-west-announces-name-change-of-his-new-album-on-twitter-swish-so-help-me-god|archive-date=2018-07-21|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. 24 студзеня 2016 года Уэст апублікаваў фатаграфію нататніка ліста са спісам кампазіцый альбома<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.billboard.com/articles/columns/hip-hop/6859547/decoding-kanye-west-waves-tracklist-notepad|title=Decoding Kanye West's 'Waves': A Guide to His Star-Studded Notepad|author=Eric Diep|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221081115/http://www.billboard.com/articles/columns/hip-hop/6859547/decoding-kanye-west-waves-tracklist-notepad|archive-date=2016-02-21|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. На наступны дзень ён апублікаваў твіт «новая назва альбома — Waves» і змененую версію дадзенага ліста, з назвай альбома, замененым на ''Waves'' ({{Tr|Хвалі}}), а таксама подпісамі і малюнкамі іншых музыкаў<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.ew.com/article/2016/01/26/kanye-west-album-swish-waves|title=Kanye West changes album title again, from Swish to Waves UPDATE|author=Will Robinson|publisher=[[Entertainment Weekly]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160212235947/http://www.ew.com/article/2016/01/26/kanye-west-album-swish-waves|archive-date=2016-02-12|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. Аднак дадзеная назва не спадабалася рэпер {{Не перакладзена 3|Wiz Khalifa|3=ru|4=Уиз Халифа}}, які заявіў, што Уэст скраў яго ў рэпера {{Не перакладзена 3|Max B|4=Max B}} і папрасіў «не забіраць хвалю»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-blasts-wiz-khalifa-over-waves-comments-20160127|title=Kanye West Blasts Wiz Khalifa Over 'Waves' Comments|author=Brittany Spanos|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201184734/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-blasts-wiz-khalifa-over-waves-comments-20160127|archive-date=2016-02-01|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://thesource.com/2016/01/27/icymi-wiz-khalifa-says-max-b-created-the-wave-amid-kanye-album-title-change/|title=ICYMI: Wiz Khalifa Says "Max B Created The Wave" Amid Kanye Album Title Change|author=Masani Bailey|publisher=[[The Source (журнал)|The Source]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131005219/http://thesource.com/2016/01/27/icymi-wiz-khalifa-says-max-b-created-the-wave-amid-kanye-album-title-change/|archive-date=2016-01-31|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. У выніку паміж музыкамі ў [[X (сацыяльная сетка)|Твітары]] узнікла сварка, падчас якой ён выказаўся як пра Халіфа, так і пра яго сына Себасцьяна і былой жонцы {{Не перакладзена 3|Эмбер Роўз|3=ru|4=Роуз, Эмбер}} (з якой сам Уэст раней сустракаўся)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.thefader.com/2016/01/27/wiz-khalifa-kanye-west-waves|title=Wiz Khalifa Isn't Into Kanye West Calling His Album WAVES|author=Jordan Darville|publisher=[[The Fader]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160223034807/https://www.thefader.com/2016/01/27/wiz-khalifa-kanye-west-waves|archive-date=2016-02-23|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. Пазней, 3 лютага ў інтэрв’ю на радыё {{Не перакладзена 3|Power 105.1|4=Power 105.1}} Халіфа заявіў, што Уэст папрасіў прабачэння перад ім<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.tmz.com/2016/02/03/wiz-khalifa-kanye-west-apology/|title=WIZ KHALIFA: KANYE WEST APOLOGIZED TO ME... We're All Good Now|publisher=[[TMZ]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160208053600/http://www.tmz.com/2016/02/03/wiz-khalifa-kanye-west-apology|archive-date=2016-02-08|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. 9 лютага ''{{Не перакладзена 3|USA Today|3=ru|4=USA Today}}'' апублікавала артыкул «Ці з’яўляецца Канье Уэст найвялікшым дзеячам мастацтва 21-га стагоддзя?»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.usatoday.com/story/life/music/2016/02/09/kanye-west-new-album/79814890/|title=Is Kanye West the greatest artist of the 21st century?|author=Patrick Ryan|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160210162150/http://www.usatoday.com/story/life/music/2016/02/09/kanye-west-new-album/79814890/|archive-date=2016-02-10|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. Рэпер апублікаваў спасылку на артыкул у сваім Твітары з каментаром «нарэшце яны зразумелі». Пасля гэтага ён заявіў, што назва ў чарговы раз мяняецца. Першапачаткова ён апублікаваў скарочаны варыянт назвы ''— T.L.O.P'', заявіўшы, што тыя, хто змогуць адгадаць поўны варыянт, атрымаюць пару красовак, прысвечаных музыку, і квіткі на яго шоў Yeezy Season 3, на якім адбылася прэм’ера альбома. Усяго правільны варыянт адгадалі 33 чалавекі<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.tmz.com/2016/02/11/kanye-west-album-yeezy-season-invitation/|title=KANYE WEST: Congrats On Guessing My Album Name... DON'T SCREW IT UP!!|publisher=[[TMZ]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160214175428/http://www.tmz.com/2016/02/11/kanye-west-album-yeezy-season-invitation/|archive-date=2016-02-14|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. Пазней быў апублікаваны поўны варыянт, які стаў фінальным — ''The Life of Pablo'' ({{Tr|Жыццё Пабла}}). Існуе некалькі версій адносна значэння гэтай назвы<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/2738770/kanye-west-the-life-of-pablo/|title=Who Is Pablo In Kanye’s The Life Of Pablo?|author=Loren Diblasi|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201223111504/http://www.mtv.com/news/2738770/kanye-west-the-life-of-pablo/|archive-date=2020-12-23|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. Некаторыя фанаты лічаць, што Уэст параўноўвае сябе з [[Пабла Эскабар]]ам, знакамітым наркабаронам. Аднак большасць сыходзіцца ў меркаванні, што рэпер параўноўвае сябе з мастаком [[Пабла Пікаса|Пабла Пікасо]], паколькі яго імя з’яўляецца ў пошуку [[Google search|Google]] па запыце «{{comment|Greatest Artist of the 20th Century|Найвялікшы дзеяч мастацтва 20-га стагоддзя}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/kanye-west-new-album-named-the-life-of-pablo-tracklist-revealed-on-twitter-a6866726.html|title=Kanye West new album named The Life of Pablo: tracklist revealed on Twitter|author=Jack Shepherd|publisher=[[The Independent]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216173727/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/kanye-west-new-album-named-the-life-of-pablo-tracklist-revealed-on-twitter-a6866726.html|archive-date=2016-02-16|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. Сам Канье параўноўвае сябе з імі абодвума ў кампазіцыі «No More Parties in LA»<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-3441703/Kanye-West-reveals-final-track-list-new-album-meaning-title-T-L-O-P-leaves-song-inspired-it.html|title='The Life of Pablo': Kanye West reveals 'final track list' for new album and meaning behind the title T.L.O.P. but leaves off song that inspired it|author=Jennifer Pearson, Shyam Dodge|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160212224347/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-3441703/Kanye-West-reveals-final-track-list-new-album-meaning-title-T-L-O-P-leaves-song-inspired-it.html|archive-date=2016-02-12|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref><ref name="vulture_guide" />. Таксама ў сваім Твітары ён напісаў, што назву альбома ''The Life Of Pablo'' трэба расшыфроўваць як «[[Павел (апостал)|Жыціе Апостала Паўла]]»<ref name="vulture_guide">{{Cite web|lang=en|url=http://www.vulture.com/2016/02/guide-to-understanding-kanyes-tlop.html|title=A Guide to Understanding Kanye West’s The Life of Pablo|author=Dee Lockett|publisher=[[Vulture.com]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160217215812/http://www.vulture.com/2016/02/guide-to-understanding-kanyes-tlop.html|archive-date=2016-02-17|access-date=2016-02-18|url-status=live}}</ref>. == Рэліз і прасоўванне == ''The Life of Pablo'' быў выпушчаны [[14 лютага]] [[2016 год у гісторыі музыкі|2016 года]] на стрымінгавым сэрвісе [[Tidal]]. Першапачаткова меркавалася, што альбом будзе прадавацца эксклюзіўна праз Tidal адзін тыдзень, пасля чаго ён стане даступны для ўсіх папулярных платформ<ref name="p4ktidal" />. Аднак пазней, праз 2 дні пасля рэлізу, Канье Уэст заявіў у Твітары, што альбом будзе прадавацца толькі праз Tidal і пасля заканчэння першага тыдня<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.theverge.com/2016/2/15/11008932/kanye-life-of-pablo-tidal-exclusive-permanently|title=Kanye West says his new album will be a permanent Tidal exclusive|author=Jacob Kastrenakes|publisher=[[The Verge]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216193622/http://www.theverge.com/2016/2/15/11008932/kanye-life-of-pablo-tidal-exclusive-permanently|archive-date=2016-02-16|access-date=2016-02-17|url-status=live}}</ref>. На наступны дзень стала вядома, што альбом быў запампаваны больш за {{Num|500000}} разоў з розных {{Не перакладзена 3|BitTorrent-трэкер|торэнт-трэкераў|ru|BitTorrent-трекер}} і што па колькасці сідэраў на трэкеры {{Не перакладзена 3|The Pirate Bay|3=ru|4=The Pirate Bay}} ён абагнаў альбом Рыяны ''{{Не перакладзена 3|Anti|3=ru|4=Anti}}'' больш чым у тры разы<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.bbc.com/news/technology-35587381|title=Kanye West album 'pirated 500,000 times' already|author=Zoe Kleinman|publisher=[[BBC]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180823171719/https://www.bbc.com/news/technology-35587381|archive-date=2018-08-23|access-date=2016-02-17|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.engadget.com/2016/02/16/kanye-west-the-life-of-pablo-piracy-tidal-exclusive/|title=Pirates prove Kanye's new album isn't really Tidal-exclusive|author=Nathan Ingraham|publisher=[[Engadget]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160217093230/http://www.engadget.com/2016/02/16/kanye-west-the-life-of-pablo-piracy-tidal-exclusive/|archive-date=2016-02-17|access-date=2016-02-17|url-status=live}}</ref>. === Выніковы спіс === {| class="sortable wikitable" !Выданне !Публікацыя !Год !Пазіцыя |- |''[[The A.V. Club]]'' |The A.V. Club’s Top 50 Albums of 2016 |2016 |{{Center|18}} |- |''[[BBC Radio 1]]'' |The 12 Best Albums of 2016 |2016 | — |- |''[[Billboard]]'' |Billboard’s 50 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|2}} |- |''{{Не перакладзена 3|Complex|3=ru|4=Complex}}'' |The 50 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|4}} |- |''{{Не перакладзена 3|Dazed|3=ru|4=Dazed}}'' |The 20 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|5}} |- |''{{Не перакладзена 3|Digital Spy|3=ru|4=Digital Spy}}'' |20 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|7}} |- |''Dummy Mag'' |The 25 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|1}} |- |''[[Entertainment Weekly]]'' |Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|11}} |- |''{{Не перакладзена 3|Esquire|3=ru|4=Esquire}}'' |The 30 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|5}} |- |''FLOOD Magazine'' |The Best Records of 2016 |2016 |{{Center|8}} |- |''[[The Guardian]]'' |Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|4}} |- |{{Не перакладзена 3|HotNewHipHop|3=ru|4=HotNewHipHop}} |Hottest 20 Albums of 2016 |2016 |{{Center|2}} |- |{{Не перакладзена 3|Idolator|3=ru|4=Idolator}} |The 10 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|3}} |- |''[[The Independent]]'' |Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|10}} |- |{{Не перакладзена 3|The Irish Times|3=ru|4=The Irish Times}} |Top 10 Albums of 2016 |2016 |{{Center|7}} |- |''Les Inrockuptibles'' |Les 50 Meilleurs Albums de 2016 |2016 |{{Center|6}} |- |{{Не перакладзена 3|The Nation|3=ru|4=The Nation}} |The Ten Best Albums of 2016 |2016 | — |- |{{Не перакладзена 3|New York Magazine|New York (Vulture)|ru|New York Magazine}} |The 15 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|5}} |- |''[[The New York Times]]'' |The Best Albums of 2016 (Jon Caramanica’s list) |2016 |{{Center|1}} |- |''The New Zealand Herald'' |The 20 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|4}} |- |''[[New Musical Express|NME]]'' |NME’s Albums of the Year 2016 |2016 |{{Center|2}} |- |{{Не перакладзена 3|Paste (часопіс)|Paste|ru|Paste (журнал)}} |The 50 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|11}} |- |{{Не перакладзена 3|Pitchfork|3=ru|4=Pitchfork}} |The 50 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|5}} |- |''Rap-Up'' |Rap-Up’s Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|2}} |- |''The Ringer'' |The Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|4}} |- |''[[Rolling Stone]]'' |50 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|8}} |- |{{Не перакладзена 3|Slant Magazine|3=ru|4=Slant Magazine}} |The 25 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|2}} |- |{{Не перакладзена 3|Spin (часопіс)|Spin|ru|Spin (журнал)}} |The 50 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|13}} |- |''[[Splice Today]]'' |Top 10 Records of 2016 |2016 |{{Center|2}} |- |{{Не перакладзена 3|Stereogum|3=ru|4=Stereogum}} |The 50 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|9}} |- |{{Не перакладзена 3|Time Out|Time Out London|ru|Time Out}} |The Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|1}} |- |{{Не перакладзена 3|Tiny Mix Tapes|3=ru|4=Tiny Mix Tapes}} |2016: Favorite 50 Music Releases |2016 |{{Center|3}} |- |{{Не перакладзена 3|Uproxx|3=ru|4=Uproxx}} |The 20 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|10}} |- |''Us Weekly'' |Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|5}} |- |{{Не перакладзена 3|USA Today|3=ru|4=USA Today}} |The 50 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|9}} |- |{{Не перакладзена 3|The Village Voice|3=ru|4=The Village Voice}} |Pazz &amp;amp; Jop Critics Poll of 2016 |2016 |{{Center|10}} |} == Прыём крытыкаў == Аглядаючы альбом для ''[[The Daily Telegraph]]'', {{Не перакладзена 3|Ніл Маккормік|3=ru|4=Маккормик, Нил}} напісаў, што «''The Life Of Pablo'' з’яўляецца вызначана багатым з музычнага пункту гледжання бітком, набітым выдатнымі ідэямі», але заключыў, што «ён настолькі самалюбны, што пераходзіць у самападман, адзначаны гэтак адчувальнай адсутнасцю перспектывы і аб’ектыўнасці — гэта як калі б [Уэст] сапраўды выпусціў з-пад увагі элементарныя асновы свайго мастацтва». {{Не перакладзена 3|Алексіс Петрыдзіс|3=ru|4=Петридис, Алексис}} з [[The Guardian]] апісаў альбом, як «адзін трэк за іншым — бязладны, хаатычны, глыбока расчаравальны, уражлівы нахабствам і абсалютна які прыводзіць у лютасць», мяркуючы: «ён, як уяўляецца, меў ідэі, якімі яго закідалі так, што ён стаў глядзецца бязладным і непаслядоўным». На думку расійскага музычнага крытыка {{Не перакладзена 3|Аляксандр Вітальевіч Гарбачоў|Аляксанда Гарбачова|ru|Горбачёв, Александр Витальевич}}, «''The Life of Pablo'' — гэта маментальная здымка злабадзённай амерыканскай поп-музыкі цяперашняга моманту, ілюстраваны кампендыум, які вытанчана правязвае паміж сабой усе рэлевантныя плыні: трэп („Pt. 2“), новы RnB („FML“), аблічбаваны дансхолл, рэанімаваны соўл і гэтак далей, аж да вечнага богаўнатхнёнага госпела і рэтрафутурыстычнага электра з аглядкай на 80-е („Fade“). У нейкім сэнсе ''The Life of Pablo'' наглядна дэманструе ключавы культурны працэс, у рамках якога хіп-хоп ператвараецца з жанру ў свайго роду матрыцу, оптыку, якая паглынае і падпарадкоўвае сабе ўсё астатняе»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/feature/2016/02/15/ya-lyublyu-vas-kak-kanie-lyubit-kanie|title=Я люблю вас, как Канье любит Канье: Александр Горбачев — о новом альбоме главного рэпера современности|author=[[Горбачёв, Александр Витальевич|Александр Горбачёв]]|publisher=[[Meduza]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160223142633/https://meduza.io/feature/2016/02/15/ya-lyublyu-vas-kak-kanie-lyubit-kanie|archive-date=2016-02-23|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. == Спіс кампазіцый == Адаптавана з афіцыйнага сайта містэра Уэста<ref name="TLOP Credits">{{Cite web|url=http://www.kanyewest.com/credits/|title=The Life of Pablo – Credits|website=www.kanyewest.com|date=2016-02-17|archive-url=https://www.webcitation.org/6fMFARK1V?url=http://www.kanyewest.com/credits/|archive-date=2016-02-17|access-date=2016-02-17}}</ref> і сэрвісу Tidal<ref name="Tidal">{{Cite web|url=http://listen.tidal.com/album/57273408|title=TIDAL|website=Listen.tidal.com|date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160916021026/https://listen.tidal.com/album/57273408|archive-date=2016-09-16|access-date=2016-02-16|url-status=live}}</ref>.{{Tracklist|extra_column=Прадюсар(ы)|total_length=66:01|collapsed=no|all_writing=|title1=Ultralight Beam|note1=пры ўдзеле Chance the Rapper и Kirk Franklin|writer1={{hlist|[[Канье Уэст|Канье Уэст]]|Майк Дын|Kelly Price|Тэрыус Нэш|Ніка Сігал|Кірк Франклін|Касім Дын|Чанселор Бенет|Джэром Потэр|Сэмюэл Грызмер}}|extra1={{hlist|Уэст|Дын|Chance the Rapper|Swizz Beatz|Рык Рубін|Fonzworth Bentley|Plain Pat|DJ Dodger Stadium|Ноа Голдсцін}}|length1=5:20|title2=Father Stretch My Hands Pt. 1|note2=пры ўдзеле Kid Cudi|writer2={{hlist|Уэст|Скот Мескадзі|М. Дын|Кайдэл Янг|Ален Рытэр|Потэр|Грызмер|Бенет|Т.Л. Барэт}}|extra2={{hlist|Уэст|Дын|Рубін|Metro Boomin|DJ Dodger Stadium|Ален Рытэр|Голдсцін}}|length2=2:15|title3=Pt. 2|note3=пры ўдзеле Desiigner|writer3={{hlist|Уэст|Янг|Сіднэй Сэлбі III|Аднан Кан|Барэт}}|extra3={{hlist|Уэст|Менэс|Плейн Пэт|Шоў}}|length3=2:10|title4=Famous|note4=пры ўдзеле [[Рыяна]]|writer4={{hlist|Уэст|Янг|Кежуан Мучыта|Ноа Голдсцін|Эндру Доўсан|М. Дын|Бенет|К. Дын|Джымі Уэб|Ўінстан Райлі|Ўінстан Райлі|Энцо Віта|Серджо Бардоці|Джамп'ера Скаламонья}}|extra4={{hlist|Уэст|Havoc|Голдсцін|Чарлі Хіт|Эндру Доўсан|Хадсан Махоўк|Дын|Плейн Пэт}}|length4=3:16|title5=Feedback|writer5={{hlist|Уэст|Янг|Дарыус Джэнкінс|К. Рэйчэл Мілс|Маркус Бёрд|Бенет|Ардалан Сарфараз|Фарыд Заланд}}|extra5={{hlist|Уэст|Хіт|Голдсцін}}|length5=2:27|title6=Low Lights|writer6={{hlist|Уэст|М. Дын|Потэр|Грызмер|Сэндзі Рывэра}}|extra6={{hlist|Уэст|DJ Dodger Stadium|Дын}}|length6=2:11|title7=Highlights|note7=пры ўдзеле Young Thug|writer7={{hlist|Уэст|Нэш|Янг|Джэфры Уільямс|М. Дын|Грэг Філінгейнс|Тайлер Брайант|Пэт Рейнольдс}}|extra7={{hlist|Уэст|Дын|Velous|Southside|Плейн Пэт|Голдсцін}}|length7=3:19|title8=[[Freestyle 4]]|note8=пры ўдзеле Desiigner|writer8={{hlist|Уэст|М. Дын|Янг|Сэлбі III|Рос Бірчард|Потэр|Грызмер|Голдсцін|Элісан Голдфрапп|Роберт Лок|Цімаці Норфалк|Уільям Грэгары}}|extra8={{hlist|Уэст|Хадсон Махоўк|Голдсцін|Дын|DJ Dodger Stadium|Шоу|Трэвар Герэкіс}}|length8=2:03|title9=I Love Kanye|writer9={{hlist|Уэст}}|extra9={{hlist|Уэст}}|length9=0:44|title10=Waves|note10=пры ўдзеле Chris Brown|writer10={{hlist|Уэст|Крыс Браўн|Янг|Тоні Уільямс|Элон Рутбэрг|Бірчард|Уоткінс|М. Дын|Мескадзі|Бенет|Леленд Т. Уэйн|Фрэд Братуэйт|Робін Дігс|Кевін Фергюсан|Тэадор Лівінгстан|Дэрыл Мэйсан|Джэймс Уіпер}}|extra10={{hlist|Уэст|Хіт|Мохоук|Метро Бумн|Дын|Энтані Кілхофер}}|length10=3:01|title11=FML|note11=пры ўдзеле [[The Weeknd]]|writer11={{hlist|Уэст|[[The Weeknd|Абель Тэсфае]]|Янг|М. Дын|Доўсан|Голдсцін|Уэйн|Крысціян Богс|Джэнкінс|Мілс|Бёрд|Бірчард|Лоўрэнс Кэсідзі|Вінцэнт Кэсідзі|Пол Уіггін}}|extra11={{hlist|Уэст|Мітус|Метро Бумін|Голдсцін|Дын|Хадсон Махоўк|Доўсан}}|length11=3:56|title12=Real Friends|note12=пры ўдзеле Ty Dolla Sign|writer12={{hlist|Уэст|Boi-1da|Адам Фіні|Мучіта|Дарэн Кінг|Янг|Гленда Пробі|Тайран Грыфін-мл.|Дын|Голдсцін|Джаліл Хатчынс|Лоўрэнс Сміт}}|extra12={{hlist|Уэст|Boi-1da|Фрэнк Дьюкс|Хэвок|Дарэн Кінг|Дын|Голдсцін}}|length12=4:11|title13=Wolves|note13=пры ўдзеле Caroline Shaw|writer13={{hlist|Уэст|Маркус Хейберг|Алан Брынсмід|Голдсцін|Рутбэрг|Янг|Раян Макдэрмат|М. Дын|Kirby Lauryen}}|extra13={{hlist|Уэст|Cashmere Cat|Сінджын Хоўк|Дын|Голдсцін|Шоу}}|length13=5:01|title14=Frank's Track|note14=пры ўдзеле [[Фрэнк Оўшэн|Фрэнка Оўшэна]]|writer14={{hlist|Уэст|Фрэнк Оўшэн|Høiberg|Brinsmead}}|extra14={{hlist|Уэст|Cashmere Cat|Sinjin Hawke}}|length14=0:38|title15=Siiiiiiiiilver Surffffeeeeer Intermission|writer15={{hlist|Чарлі Уінгейт|Карым Харбуш}}|extra15={{hlist|Уэст}}|length15=0:56|title16=30 Hours|writer16={{hlist|Уэст|[[Дрэйк (рэпер)|Обры Грэм]]|М. Дын|Артур Расэл|Корнэл Хэйнс|Джэйсан Эперсан|Фарэл Уільямс|Чак Браўн}}|extra16={{hlist|Уэст|Карым Рыгінс|Дын|Голдсцін}}|length16=5:23|title17=No More Parties in LA|note17=пры ўдзеле [[Кендрык Ламар|Kendrick Lamar]]|writer17={{hlist|Уэст|Оціс Джэксан-мл.|[[Кендрык Ламар|Кендрык Дакворт]]|Джон Уотсан|Уолтэр Морысан|Херберт Руні|Рональд Бін|Хайлі Крыза|Дэніс Коўлс|Лары Грэм|Ціна Грэм|Сэм Дзіс}}|extra17={{hlist|Уэст|Madlib}}|length17=6:14|title18=Facts (Charlie Heat Version)|writer18={{hlist|Уэст|Янг|Эрнэст Браўн|Нікалас Сміт|О. Грэм|Леленд Т. Уэйн|Нейведыус Уілберн}}|extra18={{hlist|Уэст|Кілхофер|Бенджы-Бі|Дын|Чарлі Хэндсам|DJ Dodger Stadium|Голдсцін}}|length18=3:20|title19=Fade|note19=пры ўдзеле [[Post Malone]] і Ty Dolla Sign|writer19={{hlist|Уэст|Грыфін-мл.|[[Post Malone]]|М. Дын|Потэр|Грызмер|Норман Уітфілд|Эдзі Холанд|Карнэліус Грант|Лары Хёрд|Роберт Оўэнс|Луі Вега|Рональд Кэрал|Барбара Такер|Харальд Мэцьюс}}|length19=6:12|title20=Saint Pablo|writer20={{hlist|Уэст|Грыфін-мл.|Sampha|М. Дын|Рытэр|Шон Картэр|Дэрык Анжэлеці|Рональд Лоўрэнс|Уітфілд}}|extra20={{hlist|Уэст|Дын|Рытэр|DJ Dodger Stadium|Голдсцін}}|all_lyrics=|writing_credits=yes}} ==== Нататкі ==== * ^{{{Note|a|[a]}}}— так адзначаны дадатковы [[Музычны прадзюсар|прадзюсар]] . * ^{{{Note|b|[b]}}}— так пазначаны супрадзюсар. * «Ultralight Beam» уключае вакал {{Не перакладзена 3|The-Dream|3=ru|4=The-Dream}} і {{Не перакладзена 3|Kelly Price|4=Kelly Price}}, а таксама дадатковы вакал Natalie Green і Samoria Green. * «Pt. 2» уключае вакал {{Не перакладзена 3|Caroline Shaw|3=ru|4=Caroline Shaw}}. * «Famous» уключае вакал {{Не перакладзена 3|Swizz Beatz|3=ru|4=Swizz Beatz}}. * «Highlights» уключае дадатковы вакал The-Dream, {{Не перакладзена 3|El DeBarge|4=El DeBarge}} і Kelly Price. * «Waves» уключае бэк-вакал Kid Cudi. * «Siiiiiiiiilver Surffffeeeeer Intermission» уключае вакал {{Не перакладзена 3|Max B|4=Max B}} і {{Не перакладзена 3|French Montana|3=ru|4=French Montana}}. * «30 Hours» уключае бэк-вакал {{Не перакладзена 3|André 3000|3=ru|4=André 3000}}. ==== Выкарыстаныя сэмплы ==== Адаптавана з афіцыйнага сайта містэра Уэста<ref name="TLOP Credits"/>. * «Father Stretch My Hands Pt. 1» і «Pt. 2» ўтрымліваюць [[семпл]]ы «Father Stretch My Hands», напісанай і выкананай Pastor T.L. Barrett пры ўдзеле Youth for Christ. * «Pt. 2» ўтрымліваюць семплы «Panda», напісаны {{Не перакладзена 3|Sidney Selby III|3=ru|4=Sidney Selby III}} і Adnan Khan і выкананай {{Не перакладзена 3|Desiigner|3=ru|4=Desiigner}}. * «Famous» ўтрымліваюць семплы «Do What You Gotta Do», напісаны {{Не перакладзена 3|Jimmy Webb|3=ru|4=Jimmy Webb}} і выкананай [[Ніна Сімон|Nina Simone]]; семплы «Bam Bam», напісаны {{Не перакладзена 3|Winston Riley|4=Winston Riley}} і выкананай {{Не перакладзена 3|Sister Nancy|3=ru|4=Sister Nancy}}; а таксама семплы «Mi Sono Svegliato E… Ho Chiuso Gli Occhi», напісаны {{Не перакладзена 3|Luis Bacalov|3=ru|4=Luis Bacalov}}, {{Не перакладзена 3|Sergio Bardotti|4=Sergio Bardotti}}, {{Не перакладзена 3|Gepy & Gepy|Giampiero Scalamogna|4=Gepy & Gepy}} і {{Не перакладзена 3|Il Rovescio della Medaglia|Enzo Vita|4=Il Rovescio della Medaglia}}, і выкананай {{Не перакладзена 3|Il Rovescio della Medaglia|4=Il Rovescio della Medaglia}}. * «Feedback» ўтрымліваюць семплы «Talagh», напісаны Ardalan Sarfaraz і {{Не перакладзена 3|Farid Zaland|4=Farid Zaland}} і выкананай {{Не перакладзена 3|Googoosh|3=ru|4=Googoosh}}. * «Low Lights» ўтрымліваюць семплы «So Alive (Acapella)», напісаны {{Не перакладзена 3|Sandy Rivera|4=Sandy Rivera}} і выкананай {{Не перакладзена 3|Sandy Rivera|Kings of Tomorrow|4=Sandy Rivera}}. * «Freestyle 4» ўтрымліваюць семплы «Human», напісаны {{Не перакладзена 3|Элісан Годфрапп|Элісан Годфрапп|ru|Голдфрапп, Элисон}}, {{Не перакладзена 3|William Gregory|4=William Gregory}}, Robert Locke і Timothy Norfolk і выкананай {{Не перакладзена 3|Goldfrapp|3=ru|4=Goldfrapp}}. * «Waves» ўтрымліваюць семплы «Fantastic Freaks at the Dixie», напісаны {{Не перакладзена 3|Fab Five Freddy|Fred Bratwaithe|ru|Fab Five Freddy}}, Robin Diggs, Kevin Ferguson, {{Не перакладзена 3|Grand Wizzard Theodore|Theodore Livingston|ru|Grand Wizzard Theodore}}, Darryl Mason и {{Не перакладзена 3|Prince Whipper Whip|James Whipper II|4=Prince Whipper Whip}} і выкананай {{Не перакладзена 3|Grandwizard Theodore & the Fantastic Five|Fantastic Freaks|4=Grandwizard Theodore & the Fantastic Five}}. * «FML» змяшчае інтэрпаляцыі «Hit», напісаны {{Не перакладзена 3|Lawrence Cassidy|Larry Cassidy|4=Lawrence Cassidy}}, Vincent Cassidy и Paul Wiggin і выкананай {{Не перакладзена 3|Section 25|4=Section 25}}. * «Real Friends» змяшчае інтэрпаляцыі «Friends», напісаны {{Не перакладзена 3|Whodini|Jalil Hutchins|ru|Whodini}} і {{Не перакладзена 3|Сміт, Лары (прадзюсар)|Lawrence Smith|ru|Смит, Ларри (продюсер)}} і выкананай {{Не перакладзена 3|Whodini|3=ru|4=Whodini}}. * «Wolves» ўтрымліваюць семплы «Walking Dub», напісаны і выкананай {{Не перакладзена 3|Sugar Minott|4=Sugar Minott}}. * «30 Hours» ўтрымліваюць семплы «Answers Me», напісаны і выкананай {{Не перакладзена 3|Расэл, Артур (музыкант)|Arthur Russell|ru|Расселл, Артур (музыкант)}}; інтэрпаляцыі «E.I.», напісаны {{Не перакладзена 3|Нелли (рэпер)|Cornell Haynes|ru|Нелли (рэпер)}} и {{Не перакладзена 3|Jason "Jay E" Epperson|Jason Epperson|4=Jason "Jay E" Epperson}} і выкананай {{Не перакладзена 3|Нэлі (рэпер)|Nelly|ru|Нелли (рэпер)}}; а таксама інтэрпаляцыі «Hot in Herre», напісаны Cornell Haynes, {{Не перакладзена 3|Фарэл Уільямс|Фарэл Уільямс|ru|Уильямс, Фаррелл}} і {{Не перакладзена 3|Charles Brown|4=Charles Brown}}, і выкананай Nelly. * «No More Parties in L.A.» ўтрымліваюць семплы «Give Me My Love», напісаны і выкананай {{Не перакладзена 3|Johnny "Guitar" Watson|4=Johnny "Guitar" Watson}}; семплы «Suzie Thundertussy», напісаны і выкананай {{Не перакладзена 3|Walter Morrison|4=Walter Morrison}}; семплы «Mighty Healthy», напісаны {{Не перакладзена 3|Herb Rooney|4=Herb Rooney}}, {{Не перакладзена 3|Mathematics (producer)|Ronald Bean|4=Mathematics (producer)}}, Highleigh Crizoe і {{Не перакладзена 3|Ghostface Killah|Dennis Coles|ru|Ghostface Killah}}, і выкананай {{Не перакладзена 3|Ghostface Killah|Ghostface Killah|ru|Ghostface Killah}}; семплы «Stand Up and Shout About Love», напісаны {{Не перакладзена 3|Лары Грэм|Larry Graham Jr.|ru|Грэм, Ларри}}, Tina Graham і {{Не перакладзена|Дис, Сэм|Sam Dees|en|Sam Dees}} і выкананай Larry Graham. * «Facts (Charlie Heat Version)» ўтрымліваюць семплы «Dirt and Grime», напісаны Nicholas Smith і выкананай Father’s Children; интерполяции «Jumpman», напісаны {{Не перакладзена 3|Дрэйк (рэпер)|Aubrey Graham|ru|Дрейк (рэпер)}}, {{Не перакладзена 3|Metro Boomin|Leland Wayne|ru|Metro Boomin}} і {{Не перакладзена 3|Future|Nayvadius Wilburn|ru|Фьючер}} і выкананай {{Не перакладзена 3|Дрэйк (рэпер)|Drake|ru|Дрейк (рэпер)}} і {{Не перакладзена 3|Future|3=ru|4=Фьючер}}; а таксама элементы {{Не перакладзена 3|Street Fighter 2|3=ru|4=Street Fighter 2}}. * «Fade» ўтрымліваюць семплы «(I Know) I’m Losing You», напісаны {{Не перакладзена 3|Eddie Holland|4=Eddie Holland}}, {{Не перакладзена 3|Norman Whitfield|4=Norman Whitfield}} і {{Не перакладзена 3|Cornelius Grant|Cornelius Grant|4=Cornelius Grant}} і выкананай {{Не перакладзена 3|Rare Earth|3=ru|4=Rare Earth}}; семплы «(I Know) I’m Losing You», напісаны Eddie Holland, Norman Whitfield и Cornelius Grant і выкананай {{Не перакладзена 3|The Undisputed Truth|4=The Undisputed Truth}}; семплы «Mystery of Love», напісаны {{Не перакладзена 3|Larry Heard|3=ru|4=Хёрд, Ларри}} і {{Не перакладзена 3|Robert Owens|Robert Owens|ru|Оуэнс, Роберт}}, і выкананай {{Не перакладзена 3|Fingers, Inc.|Mr. Fingers|4=Fingers, Inc.}}; семплы «Deep Inside», напісаны {{Не перакладзена 3|Little Louie Vega|4=Little Louie Vega}} і выкананай Hardrive; а таксама семплы «I Get Lifted (The Underground Network Mix)», напісаны Louie Vega, {{Не перакладзена 3|Ronald Carroll|4=Ronald Carroll}}, {{Не перакладзена 3|Barbara Tucker|4=Barbara Tucker}} і Harold Matthews, і выкананай Barbara Tucker. == Чарты == === Выніковыя чарты === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" ! scope="col" |Чарт (2016) ! scope="col" | Пазіцыя |- ! scope="row" | Danish Albums (Hitlisten) <ref>{{Cite web|lang=da|url=http://hitlisten.nu/top2016.asp|title=Album Top-100 2016|publisher=Hitlisten.NU|archive-url=https://web.archive.org/web/20161230202617/http://hitlisten.nu/top2016.asp|archive-date=2016-12-30|access-date=2016-12-31|url-status=live}}</ref> | 12 |- ! scope="row" | Dutch Albums (MegaCharts) <ref>{{Cite web|url=http://dutchcharts.nl/jaaroverzichten.asp?year=2016&cat=a|title=Jaaroverzichten - Album 2016|publisher=Hung Medien|archive-url=https://web.archive.org/web/20161223201814/http://dutchcharts.nl/jaaroverzichten.asp?year=2016&cat=a|archive-date=2016-12-23|access-date=2016-12-26|url-status=live}}</ref> | 72 |- ! scope="row" | US ''Billboard'' 200 <ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2016/top-billboard-200-albums|title=Top Billboard 200 Albums – Year-End 2016|website=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411203038/http://www.billboard.com/charts/year-end/2016/top-billboard-200-albums|archive-date=2017-04-11|access-date=2016-12-09|url-status=live}}</ref> | 27 |- ! scope="row" | US Top R&B/Hip-Hop Albums (''Billboard'') <ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2016/top-r-and-b-hip-hop-albums|title=''Billboard'' Top R&B/Hip-Hop Albums – Year-end Chart 2016|website=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018045309/http://www.billboard.com/charts/year-end/2016/top-r-and-b-hip-hop-albums|archive-date=2017-10-18|access-date=2016-12-17|url-status=live}}</ref> | 88 |} == Гісторыя рэліза == {| class="wikitable plainrowheaders" |+Спіс дат выпуску, фарматаў, лэйблаў і заўваг ! scope="col" | Дата ! scope="col" | Фармат(ы) ! scope="col" | Лэйбл ! scope="col" | {{Abbr|Заўв.|Заўвагі|0}} |- | 14 лютага 2016 | Стрымінг <small>(эксклюзіў для [[Tidal]])</small> |{{Hlist|[[GOOD Music|GOOD]]|[[Def Jam Recordings|Def Jam]]}} |<ref name="p4ktidal" /> |- | 31 сакавіка 2016 | [[Apple Music]] |{{Hlist|[[GOOD Music|GOOD]]|[[Def Jam Recordings|Def Jam]]}} |<ref name="p4ktidal" /> |} == Нататкі == '''Спасылкі'''{{Крыніцы|30em|refs=<ref name="p4ktidal">{{Cite web |url=http://pitchfork.com/news/63408-kanye-wests-the-life-of-pablo-is-out-now/ |title=Kanye West's ''The Life of Pablo'' Is Out Now |first=Jazz |last=Monroe |publisher=[[Pitchfork Media|Pitchfork]] |date=2016-02-14 |access-date=2016-02-16 |archive-date=2016-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160214073029/http://pitchfork.com/news/63408-kanye-wests-the-life-of-pablo-is-out-now/ |url-status=live }}</ref>}}'''Крыніцы'''{{Refbegin|30em}} * {{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/57938-ty-dolla-ign-says-he-kanye-west-rihanna-and-paul-mccartney-are-dropping-a-song-together/|title=Ty Dolla $ign Says He, Kanye West, Rihanna, and Paul McCartney Are Dropping A Song Together|first=Molly|last=Beauchemin|date=2015-01-03|publisher=''Pitchfork''|access-date=2016-01-20|ref={{SfnRef|Beauchemin|2015}}}} * {{Cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/6487485/kanye-west-album-title-so-help-me-god|title=Kanye West's New Album Title: 'So Help Me God'|author=Billboard Staff|date=2015-03-01|publisher=''[[Billboard]]''|access-date=2016-01-11|ref={{SfnRef|Billboard Staff|2015}}}} * {{Cite web|url=http://www.pastemagazine.com/articles/2016/02/the-life-of-pablo-is-setting-illegal-downloading-r.html|title=The Life Of Pablo Is Setting Illegal Downloading Records|first=Zach|last=Blumenfeld|date=2016-02-16|publisher=''[[Paste (журнал)|Paste]]''|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|Blumenfeld|2016}}}} * {{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/58263-kanye-west-and-daughter-north-star-in-only-one-video-directed-by-spike-jonze/|title=Kanye West and Daughter North Star in "Only One" Video, Directed by Spike Jonze|first=Zoe|last=Camp|date=2015-01-29|publisher=''Pitchfork''|access-date=2016-01-14|ref={{SfnRef|Camp|2015}}}} * {{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/63480-kanye-west-shares-the-life-of-pablo-cover-art-lyrics-to-new-song-father-stretch-my-hands/|title=Kanye West Shares ''The Life of Pablo'' Cover Art, Lyrics to New Song "Father Stretch My Hands"|first=Zoe|last=Camp|date=2016-02-11|publisher=''Pitchfork''|access-date=2016-02-11|ref={{SfnRef|Camp|2016}}}} * {{Cite web|url=https://genius.com/8663288|title=Ultralight Beam Lyrics - Annotation 8663288|author=Chance the Rapper|date=2016-02-15|publisher=Genius|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|Chance the Rapper|2016}}}} * {{Cite web|url=http://www.stereogum.com/1856452/tyler-the-creator-is-the-latest-to-join-kanyes-waves-party/news/|title=Tyler, The Creator Is The Latest To Join Kanye's ''Waves'' Party|first=Chris|last=DeVille|date=2016-02-01|publisher=''Stereogum''|access-date=2016-02-09|ref={{SfnRef|DeVille|2016}}}} * {{Cite web|url=http://pigeonsandplanes.com/2016/01/kanye-west-no-more-parties-in-la-2010/|title=Here's a Video of Kanye West Rapping "No More Parties In LA" in 2013|author=Eric|date=2016-01-08|publisher=Pigeons & Planes|access-date=2016-02-12|ref={{SfnRef|Eric|2016}}}} * {{Cite web|url=http://national.suntimes.com/national-entertainment/7/72/1966929/post-malone-kanye-west-collaboration|title=Post Malone talks Kanye West collaboration|first=Zach|last=Gase|date=2015-10-20|publisher=''National Sun-Times''|archive-url=https://web.archive.org/web/20151021121603/http://national.suntimes.com/national-entertainment/7/72/1966929/post-malone-kanye-west-collaboration/|archive-date=2015-10-21|access-date=2016-02-09|url-status=dead|ref={{SfnRef|Gase|2015}}}} * {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2016/jan/29/kanye-west-waves-what-we-know-tracks-collaborators-art|title=What we know about Kanye West's Waves, the greatest album of all time|first=Harriet|last=Gibsone|date=2016-01-26|access-date=2016-02-09|ref={{SfnRef|Gibsone|2016}}}} * {{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/58456-kanye-west-debuts-wolves-featuring-sia-and-vic-mensa-at-adidas-yeezy-boost-fashion-show/|title=Kanye West Debuts "Wolves" Featuring Sia and Vic Mensa at Adidas Yeezy Boost Fashion Show|date=2015-02-12|publisher=''Pitchfork''|access-date=2016-01-14|ref={{SfnRef|Gordon|Phillips|2015a}}|last1=Gordon|first1=Jeremy|last2=Phillips|first2=Amy}} * {{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/61221-kanye-west-debuts-new-track-at-yeezy-season-2-launch/|title=Kanye West Debuts New Track at Yeezy Season 2 Launch|date=2015-09-16|publisher=''Pitchfork''|access-date=2016-01-14|ref={{SfnRef|Gordon|Phillips|2015b}}|last1=Gordon|first1=Jeremy|last2=Phillips|first2=Amy}} * {{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-postpones-australian-tour-to-record-new-album-for-2014-20140401|title=Kanye West Postpones Australian Tour to Record aNew Album for 2014|first=Kory|last=Grow|date=2014-04-01|publisher=''Rolling Stone''|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|Grow|2014}}}} * {{Cite web|url=http://hiphopdx.com/news/id.35529/title.travi-scott-says-3500-was-meant-for-kanye-west|title=Travi$ Scott Says "3500" Was Meant For Kanye West|first=Victoria|last=Hernandez|date=2015-09-17|publisher=''HipHipDX''|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|Hernandez|2015}}|archive-date=21 лістапада 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151121120838/http://hiphopdx.com/news/id.35529/title.travi-scott-says-3500-was-meant-for-kanye-west|url-status=dead}} * {{Cite web|url=http://www.ebony.com/entertainment-culture/black-pop-daily-kanye-taps-pushat-consequence-for-new-lp-111#axzz3TJrNCSQl|title=[BLACK POP DAILY] Kanye Taps Pusha T + Consequence for New LP|first=John|last=Kennedy|date=2015-02-02|publisher=''Ebony''|access-date=2016-01-20|ref={{SfnRef|Kennedy|2015}}}} * {{Cite web|url=http://hypebeast.com/2016/1/kanye-west-madlib-made-no-more-parties-in-la-for-my-beautiful-dark-twisted-fantasy-interview-video|title=Kanye West Madlib Made No More Parties in LA for My Beautiful Dark Twisted Fantasy Interview Video|first=Ashleigh|last=Kim|website=''Hypebeast''|date=2016-01-09|access-date=2016-02-09|ref={{SfnRef|Kim|2016}}}} * {{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/2095264/kanye-west-so-help-me-god-recording-mexico/|title=Where On Earth Did Kanye West Hold His ''So Help Me God'' Recording Sessions?|first=Rob|last=Markman|date=2015-03-03|publisher=''MTV''|access-date=2016-01-20|ref={{sfnRef|Markman|2015}}|archive-date=14 лютага 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160214191404/http://www.mtv.com/news/2095264/kanye-west-so-help-me-god-recording-mexico/|url-status=dead}} * {{Cite web|url=http://www.avclub.com/article/kanye-west-says-his-new-album-will-be-surprise-the-215582|title=Kanye West says his new album will be a surprise, thereby ruining the surprise|first=Alex|last=McCown|date=2015-02-20|publisher=''The A.V. Club''|access-date=2015-03-02|ref={{SfnRef|McCown|2015}}}} * {{Cite web|url=http://mic.com/articles/107744/here-s-absolutely-everything-we-know-about-kanye-west-s-new-album|title=Here's Absolutely Everything We Know About Kanye West's New Album|first=Brittney|last=McKenna|date=2015-01-07|publisher=Mic|access-date=2016-01-20|ref={{SfnRef|McKenna|2015}}}} * {{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/55314-kanye-wests-god-level-co-produced-by-hudson-mohawke-featured-in-adidas-ad/|title=Kanye West's "God Level", Co-Produced by Hudson Mohawke, Featured in Adidas Ad|first=Evan|last=Minsker|date=2014-05-24|publisher=''Pitchfork''|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|Minsker|2014a}}}} * {{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/56048-kanye-wests-new-single-all-day-leaks-in-rough-version/|title=Kanye West's New Single "All Day" Leaks in Rough Version|first=Evan|last=Minsker|date=2014-08-12|publisher=''Pitchfork''|access-date=2016-01-14|ref={{SfnRef|Minsker|2014b}}}} * {{Cite web|url=http://abcnews.go.com/Technology/tidal-claims-app-store-spot-kanye-west-album/story?id=36948863|title=Tidal Claims No. 1 App Store Spot After Kanye West Album Release|first=Alyssa|last=Newcomb|date=2016-02-15|publisher=''[[ABC News]]''|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|Newcomb|2016}}}} * {{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/tv/videos/see-kanye-wests-innovative-claustrophobic-snl-40-performance-20150216|title=See Kanye West's Innovative, Claustrophobic 'SNL' 40 Performance|first=Jason|last=Newman|date=2015-02-16|publisher=''Rolling Stone''|access-date=2016-02-12|ref={{SfnRef|Newman|2015}}}} * {{Cite web|url=https://soundcloud.com/nightsinoctober/interview|title=Kanye's Big Boy Interview (2/4/16)|author=nightsinoctober|date=2016-02-04|publisher=SoundCloud|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|nightsinoctober|2016}}}} * {{Cite web|url=http://uk.complex.com/music/2016/01/kanye-west-recorded-no-more-parties-in-la-with-madlib-during-my-beautiful-dark-twisted-fantasy-sessions|title=Kanye West Recorded "No More Parties in LA" With Madlib During the 'My Beautiful Dark Twisted Fantasy' Sessions|first=Edwin|last=Ortiz|date=2016-01-08|publisher=''Complex UK''|access-date=2016-02-12|ref={{SfnRef|Ortiz|2016}}|archive-date=4 лютага 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204013142/http://uk.complex.com/music/2016/01/kanye-west-recorded-no-more-parties-in-la-with-madlib-during-my-beautiful-dark-twisted-fantasy-sessions|url-status=dead}} * {{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/58614-kanye-west-performs-all-day-at-the-brit-awards/|title=Kanye West Performs "All Day" at the BRIT Awards|first=Amy|last=Phillips|date=2015-02-25|publisher=''Pitchfork''|access-date=2016-01-14|ref={{SfnRef|Phillips|2015}}}} * {{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/63472-kanye-west-new-album-the-life-of-pablo-debut-live-stream-watch-it-here/|title=Kanye West New Album The Life Of Pablo Debut Live Stream: Watch It Here|first=Amy|last=Phillips|date=2016-02-11|publisher=''Pitchfork''|access-date=2016-02-11|ref={{SfnRef|Phillips|2016}}}} * {{Cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/hip-hop/6858300/kanye-west-waves-tracklist|title=Kanye West Reveals Third 'Waves' Tracklist|first=Adelle|last=Platon|date=2016-01-27|publisher=''Billboard''|access-date=2016-02-09|ref={{SfnRef|Platon|2016}}}} * {{Cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/6099072/everything-we-know-kanye-west-2014-album|title=Kanye West's 2014 Album: Everything We Know So Far|first=Erika|last=Ramirez|date=2014-05-22|publisher=''Billboard''|access-date=2016-01-20|ref={{SfnRef|Ramirez|2014}}}} * {{Cite web|url=http://pigeonsandplanes.com/2016/02/chance-the-rapper-annotated-ultralight-beam/|title=Chance The Rapper Annotated His Verse on Kanye West's "Ultralight Beam"|first=Derrick|last=Rossignol|date=2016-02-15|publisher=Piegeons & Planes|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|Rossignol|2016}}|archive-date=23 чэрвеня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160623234529/http://pigeonsandplanes.com/2016/02/chance-the-rapper-annotated-ultralight-beam/|url-status=dead}} * {{Cite web|url=http://www.hotnewhiphop.com/kanye-west-all-day-remix-feat-kendrick-lamar-new-song.1964017.html|title=Kanye West - All Day (Remix) Feat. Kendrick Lamar - Stream [New Song]|first=Trevor|last=Smith|date=2015-04-15|publisher=''HotNewHipHop''|access-date=2016-02-12|ref={{SfnRef|Smith|2015}}}} * {{Cite web|url=https://www.theverge.com/2016/2/10/10963418/kanye-west-the-life-of-pablo-new-album-title|title=Kanye West's new album is called The Life of Pablo, and here's the track list|first=Nick|last=Statt|date=2016-02-10|publisher=''The Verge''|access-date=2016-02-10|ref={{SfnRef|Statt|2016}}}} * {{Cite web|url=https://twitter.com/kanyewest/status/594928500588417024|title=I might change it again but that’s the name now|first=Kanye|last=West|date=2015-05-03|publisher=Twitter|access-date=2015-05-03|ref={{sfnRef|West|2015}}}} * {{Cite web|url=https://twitter.com/kanyewest/status/691489910293991424|title=So happy to be finished with the best album of all time|first=Kanye|last=West|date=2016-01-25|publisher=Twitter|access-date=2016-01-29|ref={{SfnRef|West|2016a}}}} * {{Cite web|url=https://twitter.com/kanyewest/status/692161181562310656|title=New album title, WAVES|first=Kanye|last=West|date=2016-01-26|publisher=Twitter|access-date=2016-01-29|ref={{SfnRef|West|2016b}}}} * {{Cite web|url=https://twitter.com/kanyewest/status/692435575836676097|title=This album is actually a Gospel album|first=Kanye|last=West|date=2016-01-27|publisher=Twitter|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|West|2016c}}}} * {{Cite web|url=https://twitter.com/kanyewest/status/698175350854021120|title=The album is being mastered and will be out today… added on a couple of tracks…|first=Kanye|last=West|date=2016-02-12|publisher=Twitter|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|West|2016d}}}} * {{Cite web|url=https://twitter.com/kanyewest/status/698971890581401600|title=Ima fix wolves|first=Kanye|last=West|date=2016-02-14|publisher=Twitter|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|West|2016e}}}} * {{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/2058811/rihanna-four-five-seconds/|title=Rihanna Dropped Her New Song With Kanye And Paul McCartney—Hear 'FourFiveSeconds'|first=Caitlin|last=White|date=2015-01-25|publisher=''[[MTV News]]''|access-date=2015-01-25|ref={{SfnRef|White|2015}}|archive-date=28 лістапада 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128172653/http://www.mtv.com/news/2058811/rihanna-four-five-seconds/|url-status=dead}} * {{Cite web|url=http://consequenceofsound.net/2014/04/kanye-west-requests-otis-redding-mobb-deep-style-beats-for-his-new-album/|title=Kanye West requests Otis Redding, Mobb Deep-style beats for his new album|first=Alex|last=Young|date=2014-04-10|publisher=''Consequence of Sound''|access-date=2016-01-20|ref={{SfnRef|Young|2014}}}} * {{Cite web|url=http://consequenceofsound.net/2015/02/kanye-west-debuts-wolves-during-powerful-saturday-night-live-watch/|title=Kanye West debuts "Wolves" during powerful Saturday Night Live performance — watch|first=Alex|last=Young|date=2015-02-15|publisher=''Consequence of Sound''|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|Young|2015}}}} {{Refend}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20160223183843/http://www.thetimelineofpablo.com/chronological.html Храналогія працы над ''The Lfe of Pablo''] [[Катэгорыя:Альбомы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]] [[Катэгорыя:Папярэджанні CS1: розныя назвы: authors list]] [[Катэгорыя:Альбомы 2016 года]] [[Катэгорыя:Альбомы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Альбомы Def Jam Recordings]] [[Катэгорыя:Альбомы GOOD Music]] bd9uth84z7dx9ibqixcyousouimlu3s 0 811835 5174178 5172898 2026-08-01T14:01:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174178 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні}} '''«Marble Madness»''' — {{Не перакладзена 5|Галаваломка (жанр камп’ютарных гульняў)|відэагульня-галаваломка|ru|Головоломка (жанр компьютерных игр)}} ад кампаніі «{{Не перакладзена 5|Atari Games|Atari Games|ru|Atari Games}}», выпушчаная ў 1984 годзе для [[Аркадны аўтамат|аркадных аўтаматаў]], і пазней партаваная на многія хатнія камп’ютары і гульнявыя прыстаўкі. ==Зноскі== {{Крыніцы}} ==Спасылкі== *{{Cite journal|title=The Making of Marble Madness|journal={{Не перакладзена 5|Retro Gamer|Retro Gamer|ru|Retro Gamer}}|date=2008-08|publisher=Imagine Publishing|first=Craig|last=Grannell|issue=53|pages=82–87}} *{{Cite web|url = http://www.gametrailers.com/video/video-game-screwattack/23633|title=Video Game Vault: Marble Madness|work={{Не перакладзена 5|ScrewAttack|ScrewAttack|ru|ScrewAttack}}|first=Thomas|last=Hanley|publisher={{Не перакладзена 5|GameTrailers|GameTrailers|ru|GameTrailers}}|date=2007-08-16|access-date=2008-10-14}} *{{Cite magazine|title=Marble Madness|magazine={{Не перакладзена 5|Nintendo Power|Nintendo Power|ru|Nintendo Power}}|publisher=[[Nintendo]]|pages=56–59|date=January–February 1989}} *{{Cite web|url=http://www.arcade-museum.com/game_detail.php?game_id=8618|title=Marble Madness|publisher={{Не перакладзена 5|Killer List of Videogames|Killer List of Videogames|ru|Killer List of Videogames}}|access-date=2008-10-09}} *{{Cite web|url=http://www.gamasutra.com/view/news/33375/gdc_2011_mark_cerny_discusses_.php|title=GDC 2011: Mark Cerny Discusses Marble Madness' Turbulent Development|first=Kyle|last=Orland|website=Gamasutra|date=2011-03-04|access-date=2011-03-08}} *{{Cite web|url=http://www.mobygames.com/search/quick/p,-1/q,marble%20madness/showOnly,9/|publisher={{Не перакладзена 5|MobyGames|MobyGames|ru|MobyGames}}|title=MobyGames Quick Search: Marble Madness|access-date=2008-10-19|archive-date=8 сакавіка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308055105/https://www.mobygames.com/search/quick/p,-1/q,marble%20madness/showOnly,9/|url-status=dead}} *{{Cite web|url=http://www.gamespot.com/nes/action/marblemadness/tech_info.html|title=Marble Madness Tech Info|website={{Не перакладзена 5|GameSpot|GameSpot|ru|GameSpot}}|access-date=2008-10-14}} *{{Cite web|url=http://www.eamobile.com/mobile-games/marble-madness|title=EA Mobile Marble Madness|publisher=[[Electronic Arts]]|access-date=2009-12-02|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091122163218/http://www.eamobile.com/mobile-games/marble-madness|archive-date=2009-11-22}} *{{Cite web|url=http://download.cnet.com/Marble-Madness/3010-2095_4-75219948.html?tag=contentBody;sideBar|title=Marble Madness specifications|website=CNET|access-date=2011-12-22|url-status=dead}} *{{Cite journal|title=Whatever happened to... Marble Madness II: Marble Man|journal={{Не перакладзена 5|Retro Gamer|Retro Gamer|ru|Retro Gamer}}|date=2008-10|publisher=Imagine Publishing|first=Kim|last=Wild|issue=55|pages=64–65}} *{{Cite web|url=http://cheats.ign.com/objects/142/14245889.html|title=Marble Man: Marble Madness II|website=IGN|access-date=2008-10-11|archive-date=23 студзеня 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090123002004/http://cheats.ign.com/objects/142/14245889.html|url-status=dead}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Відэагульні 1984 года]] [[Катэгорыя:Гульні для Commodore 64]] [[Катэгорыя:Гульні для DOS]] [[Катэгорыя:Гульні для NES]] [[Катэгорыя:Гульні для ZX Spectrum]] [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў ЗША]] 8s6fnng9p6nsm3uqzxai6551rtrosgo 0 811935 5174176 5173791 2026-08-01T13:56:29Z Emilia Noah 155537 5174176 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні}} '''«Neuromancer»''' — [[Відэагульня|камп’ютарная гульня]] ў жанры Quest/RPG. Створана «{{Не перакладзена 5|Interplay Entertainment|Interplay Productions|ru|Interplay Entertainment}}» у [[1988]] годзе і выдадзена «[[Activision]]» (цяпер вядомая як «[[Activision]]»). Дызайнам займаліся Брус Бэлфур, {{Не перакладзена 5|Майкл Стэкпол|Майкл Стэкпол|ru|Стэкпол, Майкл}}, Браян Фарго і Трой Майлс, якія таксама адказвалі за праграмаванне. У гульні выкарыстоўваецца саўндтрэк, заснаваны на песні Devo "Some Things Never Change" з альбома Total Devo[англ.][1]. Пісьменнік Цімаці Ліры перадаў правы на стварэнне відэагульні па рамане па субкантракце, а затым прывёў праект у Interplay для распрацоўкі[2]. ==Зноскі== {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Квэсты]] [[Катэгорыя:Відэагульні 1988 года]] [[Катэгорыя:Гульні для Commodore 64]] [[Катэгорыя:Гульні для DOS]] [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў ЗША]] [[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія відэагульні]] 62jy5pezjpwwhpfo5r3w35ix6hu1orr 5174180 5174176 2026-08-01T14:06:24Z Emilia Noah 155537 5174180 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні}} '''«Neuromancer»''' — [[Відэагульня|камп’ютарная гульня]] ў жанры Quest/RPG. Створана «{{Не перакладзена 5|Interplay Entertainment|Interplay Productions|ru|Interplay Entertainment}}» у [[1988]] годзе і выдадзена «[[Activision]]» (цяпер вядомая як «[[Activision]]»). Дызайнам займаліся Брус Бэлфур, {{Не перакладзена 5|Майкл Стэкпол|Майкл Стэкпол|ru|Стэкпол, Майкл}}, {{Не перакладзена 5|Браян Фарго|Браян Фарго|ru|Фарго, Брайан}} і Трой Майлс, якія таксама адказвалі за праграмаванне. У гульні выкарыстоўваецца саўндтрэк, заснаваны на песні «{{Не перакладзена 5|Devo|Devo|ru|Devo}}» «Some Things Never Change» з альбома «{{Не перакладзена 5|Total Devo|Total Devo|ru|Total Devo}}»<ref name="Maher16">{{Cite web|lang=en|url=https://www.filfre.net/2016/11/turning-on-booting-up-and-jacking-into-neuromancer/|title=Turning on, Booting up, and Jacking into Neuromancer |date=2016-11-11|last=Maher|first=Jimmy|access-date=2021-06-08}}</ref>. Пісьменнік {{Не перакладзена 5|Цімаці Ліры|Цімаці Ліры|ru|Лири, Тимоти}} перадаў правы на стварэнне відэагульні па рамане па субкантракце, а затым прывёў праект у «Interplay» для распрацоўкі<ref name="Verge13">{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2013/10/1/4791566/timothy-learys-neuromancer-video-game-could-have-been-incredible|title=Timothy Leary's 'Neuromancer' video game could have been incredible|date=2013-10-01|lang=en|last=Robertson|first=Adi|access-date=2021-06-08}}</ref>. ==Зноскі== {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Квэсты]] [[Катэгорыя:Відэагульні 1988 года]] [[Катэгорыя:Гульні для Commodore 64]] [[Катэгорыя:Гульні для DOS]] [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў ЗША]] [[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія відэагульні]] 9ven5cjvch5yxy4nwxv6y956d3wuyyn 0 811936 5174172 5173958 2026-08-01T13:51:12Z Emilia Noah 155537 5174172 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|2=Amiga}} {{Картка камп’ютара|Photo=[[Выява:Amiga500 system.jpg|250px]]|Type=персанальны камп’ютар}} '''«Amiga»''' – сямейства хатніх [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп’ютараў]] і [[Аперацыйная сістэма|аперацыйных сістэм]], распрацаваных «{{Не перакладзена 5|Amiga Corporation|Amiga Corporation|ru|Amiga Corporation}}».<ref>Распрацоўка камп’ютара пачалася ў [[1982]] годзе ў горадзе Лас-Готасе</ref> ==Зноскі== {{Крыніцы|2}} ==Літаратура== *{{Артыкул|аўтар=Павел Шубский|загаловак=Хэй, Амиго! История компьютеров Amiga|спасылка=http://igromania.ru/articles/57249/Hyei_Amigo_Istoriya_kompyuterov_Amiga.htm|выданне={{Не перакладзена 5|Игромания|Игромания|ru|Игромания (журнал)}}|год=2009|нумар=1 (136)|старонкі=134—137}} *{{Кніга|аўтар=Дмитрий Михайлов|загаловак=AMiGA #1|спасылка=http://amitrans.narod.ru/content/Press/AMIGA.html|выданне=ЗАО "Синтекс"|год=1996}} ==Спасылкі== *[http://www.amiga.org.ru AiC — рускамоўны партал карыстальнікаў «Amiga»] *[http://www.amirus.org.ru/articles.html Матэрыялы групы распрацоўшчыкаў «AmiRUS»] *[http://www.dogma.org.ua «Dogma» папулярнае ўкраінскае on-line выданне] ([http://www.amiga.cc.ua альтернативная ссылка]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210117215942/http://www.amiga.cc.ua/|date=17 студзеня 2021}}) *[http://amigaroy.narod.ru «Amiga» на Паўночным Урале] *[http://zxpress.ru/articles_list.php?tag=9 Аміга вачыма Спектрумістаў] *[https://www.youtube.com/watch?v=O2YXr7KzX8k #CommodoreAmiga The Computer Chronicles Новыя Аміга (1988) у рускім перакладзе.] *[https://web.archive.org/web/20171001064146/http://www.amiga.com/ Amiga Inc.]{{Ref|en}} *[http://www.genesippc.com Genesi — вытворца «Pegasos» і «Efika»]{{Ref|en}} *[https://web.archive.org/web/20050428074518/http://www.eyetech.co.uk/ «Eyetech» — вытворца «AmigaONE»]{{Ref|en}} *[http://www.acube-systems.biz/ ACube Systems Srl. — вытворца «AmigaOne» і «Sam»]{{Ref|en}} *[https://web.archive.org/web/20140429045902/http://os4.hyperion-entertainment.biz/index.php AmigaOS 4.0 — афіцыйны сайт]{{Ref|en}} *[http://www.aminet.net Aminet — міжнародны архіў П/З для «Amiga»]{{Ref|en}} *[http://os4depot.net OS4 Depot — міжнародны архіў П/З для «AmigaOS 4.0»]{{Ref|en}} *[http://www.ann.lu Amiga Network News — навіны «Amiga» у «Internet»]{{Ref|en}} *[http://www.amiga-news.de/cgi-bin/anwd-db.pl Amiga Link Directory — архіў спасылак у «Internet»]{{Ref|en}} *[https://web.archive.org/web/20060206153419/http://obligement.free.fr/articles/listejeuxamiga.php Jeux Amiga — спіс усіх гульняў для «AmigaOS/MorphOS»]{{Ref|fr}} *[http://www.amiga.org amiga.org — англійскі партал карыстальнікаў «Amiga»]{{Ref|en}} *[http://www.amigahistory.co.uk Amiga History Guide — архіў артыкулаў па гісторыі «Amiga»]{{Ref|en}} *[https://web.archive.org/web/20190910214027/http://www.intuitionbase.com/ Intuition Base — архіў артыкулаў па «AmigaOS 4.0»]{{Ref|en}} *[https://web.archive.org/web/20061006031553/http://www.aros.org/ru/ Афіцыйны сайт AROS — OpenSource-рэалізацыі «AmigaOS»]{{Ref|ru}} *{{Не перакладзена 5|Amiga Lore|Hall of Light|ru|Amiga Lore}} — архіў камп’ютарных гульняў{{Ref|en}}. *{{Не перакладзена 5|Amiga Lore|Amiga Magazines Rack|ru|Amiga Lore}} — архіў камп’ютарнай прэсы{{Ref|en}}. *[https://blog.adafruit.com/2019/01/08/32-years-ago-today-the-commodore-amiga-500-debut-at-ces-vintagecomputing-retrocomputing-commodore-amiga/ 32 years ago today: the Commodore Amiga 500 debut at CES] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1987 годзе]] [[Катэгорыя:Гісторыя камп’ютарнай тэхнікі]] e02wokhhery5oy0xgx5o6d4qbdpbzdd 0 811968 5174283 5173899 2026-08-01T19:09:46Z Rotondus 11765 /* Крыніцы */ шаблоны 5174283 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Франка Барэзі''' ({{lang-it|Franco Baresi}}; {{ВД-Прэамбула}}) — італьянскі футбаліст, адзін з найлепшых [[абаронца (футбол)|абаронцаў]] у гісторыі сусветнага [[футбол]]а. Чэмпіён свету (1982). Шасціразовы чэмпіён Італіі ў складзе «[[ФК Мілан|Мілана]]». == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Склад зборнай Італіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 1980}} {{Склад зборнай Італіі па футболе на чэмпіянаце свету 1982}} {{Склад зборнай Італіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 1988}} {{Склад зборнай Італіі па футболе на чэмпіянаце свету 1990}} {{Склад зборнай Італіі па футболе на чэмпіянаце свету 1994}} {{ФІФА 100}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Барэзі Франка}} [[Катэгорыя:Ігракі ФК Мілан]] [[Катэгорыя:Футбалісты Італіі]] l1w2xg1y68lv8c4x7mu2o1zpyv9vow3 1 811972 5174127 5174112 2026-08-01T12:42:45Z M.L.Bot 261 /* Пустыя зноскі */ Адказ 5174127 wikitext text/x-wiki == Пустыя зноскі == Вітаю, @[[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]]. Растлумачце, калі ласка, сэнс сваіх дзеянняў па расстаноўцы пустых зносак. Ставіце зноску на старонку гімназіі "Об учреждении", дзе наогул ніякага зместу, а пагатоў пра Счасную -- навошта, у чым мэта? Далей, ставіце зноску на фрагмент нейкай кнігі, дзе вядзецца пра паступовае спынення выкладання на беларускай у 1950-я гады, Счасная там таксама не згадана -- навошта, у чым сэнс такой зноскі? Наўрад ці фальшывыя зноскі, якія нічога не пацвярджаюць, паспрыяюць артыкулу. Хутчэй наадварот. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 1 жніўня 2026 (+03) :То есць, трэба толькi такiя, дзе канкрэтна есць як iмя?? Прашу прабачэння, не спецыяльне. Думаў, што яны таксама,будуць залiчаны як ў кантэксце, якi паказвае становiшча мовы у школе ў тыя часы . Я прыняў Вашу раду, звярнуўся да гiмназыi, але адказ пакуль не адтрымаў ад ix. Пакуль канкрэтных зносак з яе iменем няма. Працягваю ажыцяўляць поiск, ўпэўнены, што знойдзецца яшчэ матэрыял, але трэба пачакаць. Ужо звярнуўся да некаторых афiцыйных улад, жду ix адказу. Пошукi працягваю далей. Зразумею ўсе ўмовы Вiкiпедыi, але Прашло многога часу, нiкто не ажыцяўляў у тыя гады фота, вiдео....гэта цераз любое мерапрыемства пряныта як фотасправаздачу прадстаўляць, а вучням за 70+, альбо каля гэтага... :Пакуль так як есць. Сколька яшчэ есць часу каб пакуль заставiць артыкул у такiм выглядзе?? [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 13:51, 1 жніўня 2026 (+03) ::А можна як варыянт выдаліць гэтыя сцвярджэнні ў тэксце, калі я ўжо не знайду сведчанняў гэтаму, але пакінуць сам артыкул? Хай нават у такiм кароткім варыянце, хоць на адну прапанову, дзе ёсць ужо хоць нейкія пацверджаныя спасылкі?? А пазней, я ўжо калі знайду новы матэрыял i сцвярджэннi, якiя можа з часам знайдуцца i ix апублiкуюць, то дапоўню старонку? [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 14:01, 1 жніўня 2026 (+03) :::@[[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]], артыкул пра Счасную, адпаведна, зноскі хоць бы ускосна мусяць пацвярджаць звесткі пра яе, якія пададзены ў артыкуле. А тыя зноскі, што Вы паставілі вядуць проста ў пустату, што яны пацвярджаюць абсалютна не ясна. Таму і была просьба растлумачыць, якія мэты былі ў гэтых зносак, для чаго яны пастаўлены. Артыкул у такім стане можа быць даволі доўга, калі бачна, што над ім працуюць і ёсць перспектыва. Кнігу серыі "Памяць" пра Маладзечна і Маладзечанскі раён спрабавалі глядзець? У інтэрнеце яе няма, шкада, а там хоць кароткая даведка пра Счасную можа быць. Цяпер няма вялікага сэнсу штосьці выдаляць з тэксту. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:26, 1 жніўня 2026 (+03) ::::Справа яшчэ ў тым, што фізічна я знаходжуся ў Санкт-Пецярбургу. Я нават не магу адкрыць гэтыя спасылкі, які дадаў...мабыць, для гэтага VPN патрэбны... Я не магу адкрыць афіцыйны сайт гімназіі, бібліятэкі. Н,iчога беларускага з канчаткам " by. " ::::Ліст напісаў дырэктару гімназіі, але нават не ведаю, дакладны гэтат адрас ці не, магчыма дырэктар яшчэ ў адпачынку, і яшчэ прачытае мой ліст. Пра кнігу гэтую ведаю, яна 2002 года выдання. Яе можна тольki купiць, хаця Алiса з Яндэкса сцвярджае, што Яна есць там.....Я сам навуковец, кандыдат педагагiчных навук і ўмею працаваць з крыніцамі. Але, спасылкі , якія былі мною ўстаўленыя- я нават не магу іх адкрыць і праглядзець... Над артыкулам буду працаваць i далей, магчыма атрымаецца выйсці яшчэ на гімназію і яны з часам дапамогуць і знойдуць, можа быць, яшчэ той матэрыял, пра які я яшчэ не ведаю. Шчыра дзякую за магчымасць дапрацаваць артыкул! [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 14:54, 1 жніўня 2026 (+03) :::::@[[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]], што ж, ставіць нечытаныя зноскі -- кепская практыка, усё, што магу сказаць. Нідзе такое не вітаюць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:42, 1 жніўня 2026 (+03) dm6zjpv90gyqxqq4nvxxlsgs1h5ncpw 5174132 5174127 2026-08-01T12:56:50Z Petrachkov 171795 /* Пустыя зноскі */ Адказ 5174132 wikitext text/x-wiki == Пустыя зноскі == Вітаю, @[[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]]. Растлумачце, калі ласка, сэнс сваіх дзеянняў па расстаноўцы пустых зносак. Ставіце зноску на старонку гімназіі "Об учреждении", дзе наогул ніякага зместу, а пагатоў пра Счасную -- навошта, у чым мэта? Далей, ставіце зноску на фрагмент нейкай кнігі, дзе вядзецца пра паступовае спынення выкладання на беларускай у 1950-я гады, Счасная там таксама не згадана -- навошта, у чым сэнс такой зноскі? Наўрад ці фальшывыя зноскі, якія нічога не пацвярджаюць, паспрыяюць артыкулу. Хутчэй наадварот. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 1 жніўня 2026 (+03) :То есць, трэба толькi такiя, дзе канкрэтна есць як iмя?? Прашу прабачэння, не спецыяльне. Думаў, што яны таксама,будуць залiчаны як ў кантэксце, якi паказвае становiшча мовы у школе ў тыя часы . Я прыняў Вашу раду, звярнуўся да гiмназыi, але адказ пакуль не адтрымаў ад ix. Пакуль канкрэтных зносак з яе iменем няма. Працягваю ажыцяўляць поiск, ўпэўнены, што знойдзецца яшчэ матэрыял, але трэба пачакаць. Ужо звярнуўся да некаторых афiцыйных улад, жду ix адказу. Пошукi працягваю далей. Зразумею ўсе ўмовы Вiкiпедыi, але Прашло многога часу, нiкто не ажыцяўляў у тыя гады фота, вiдео....гэта цераз любое мерапрыемства пряныта як фотасправаздачу прадстаўляць, а вучням за 70+, альбо каля гэтага... :Пакуль так як есць. Сколька яшчэ есць часу каб пакуль заставiць артыкул у такiм выглядзе?? [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 13:51, 1 жніўня 2026 (+03) ::А можна як варыянт выдаліць гэтыя сцвярджэнні ў тэксце, калі я ўжо не знайду сведчанняў гэтаму, але пакінуць сам артыкул? Хай нават у такiм кароткім варыянце, хоць на адну прапанову, дзе ёсць ужо хоць нейкія пацверджаныя спасылкі?? А пазней, я ўжо калі знайду новы матэрыял i сцвярджэннi, якiя можа з часам знайдуцца i ix апублiкуюць, то дапоўню старонку? [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 14:01, 1 жніўня 2026 (+03) :::@[[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]], артыкул пра Счасную, адпаведна, зноскі хоць бы ускосна мусяць пацвярджаць звесткі пра яе, якія пададзены ў артыкуле. А тыя зноскі, што Вы паставілі вядуць проста ў пустату, што яны пацвярджаюць абсалютна не ясна. Таму і была просьба растлумачыць, якія мэты былі ў гэтых зносак, для чаго яны пастаўлены. Артыкул у такім стане можа быць даволі доўга, калі бачна, што над ім працуюць і ёсць перспектыва. Кнігу серыі "Памяць" пра Маладзечна і Маладзечанскі раён спрабавалі глядзець? У інтэрнеце яе няма, шкада, а там хоць кароткая даведка пра Счасную можа быць. Цяпер няма вялікага сэнсу штосьці выдаляць з тэксту. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:26, 1 жніўня 2026 (+03) ::::Справа яшчэ ў тым, што фізічна я знаходжуся ў Санкт-Пецярбургу. Я нават не магу адкрыць гэтыя спасылкі, які дадаў...мабыць, для гэтага VPN патрэбны... Я не магу адкрыць афіцыйны сайт гімназіі, бібліятэкі. Н,iчога беларускага з канчаткам " by. " ::::Ліст напісаў дырэктару гімназіі, але нават не ведаю, дакладны гэтат адрас ці не, магчыма дырэктар яшчэ ў адпачынку, і яшчэ прачытае мой ліст. Пра кнігу гэтую ведаю, яна 2002 года выдання. Яе можна тольki купiць, хаця Алiса з Яндэкса сцвярджае, што Яна есць там.....Я сам навуковец, кандыдат педагагiчных навук і ўмею працаваць з крыніцамі. Але, спасылкі , якія былі мною ўстаўленыя- я нават не магу іх адкрыць і праглядзець... Над артыкулам буду працаваць i далей, магчыма атрымаецца выйсці яшчэ на гімназію і яны з часам дапамогуць і знойдуць, можа быць, яшчэ той матэрыял, пра які я яшчэ не ведаю. Шчыра дзякую за магчымасць дапрацаваць артыкул! [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 14:54, 1 жніўня 2026 (+03) :::::@[[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]], што ж, ставіць нечытаныя зноскі -- кепская практыка, усё, што магу сказаць. Нідзе такое не вітаюць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:42, 1 жніўня 2026 (+03) ::::::Больш не буду. Зразумею. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 15:56, 1 жніўня 2026 (+03) ltt4ob7mefoe0131ps49o6nwf9zlqlz 0 811975 5174134 5174111 2026-08-01T12:58:06Z Aliaksei Lastouski 75892 5174134 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}}'''Цэзары Камінскі''' ([[Польская мова|пол]]. ''Cezary Kamiński'', [[Руская мова|рус]]. ''Цезарь Францович Каминский'', [[1765]] - [[20 сакавіка]] [[1827]], [[Пінскі Лешчанскі манастыр]]) — [[астраном]], прадстаўнік Віленскай астранамічнай школы, правінцыял [[Ордэн Базыльян|ордэну базыльянаў]].<ref name=":0">''Rabowicz Edmund.'' Kamieński Cezary (1765—1827) // Polski Słownik Biograficzny. T. XI. Z. 4. S. 34.</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1765 годзе ў сям'і навагрудскага [[Ротмістр|ротмістра]] Францішка Камінскага і яго жонкі Францішкі з роду Якубоўскіх (украінскі гісторык Дз. Т. Блажэёўскі сцвярджае, што маці Цэзарыя Камінскага звалі Кацярына).<ref name=":1">Blazejovskyj Dmytro. Blazejovskyj D. [https://diasporiana.org.ua/wp-content/uploads/books/20052/file.pdf Byzantine Kyivan Rite Students in Pontifical Colleges, and in Seminaries, Universities and Institutes of Central and Western Europe (1576-1983)]. Rome, 1984. - P. 88, 124.</ref> Выхоўваўся ў базыльянскай школе, у 1781 годзе ўступіў у манаства ў [[Свята-Петра-Паўлаўская царква і манастыр базыльян (Беразвечча)|Беразвецкім базыльянскім манастыры]], у 1790 годзе быў рукапаложаны ў святары, вучыўся ў [[Рым|Рыме]] у [[Калегіум Святога Афанасія|Папскім грэчаскім калегіуме святога Афанасія]] (1789-91).<ref name=":1" /> У 1797 годзе Літоўская [[адукацыйная камісія]] прызначыла Камінскага [[Ад’юнкт|ад'юнктам]] астраноміі і памочнікам астраномa [[Віленская астранамічная абсерваторыя|абсерваторыі]] [[Галоўная літоўская школа|Галоўнай літоўскай школы]]. Пасля выхаду ў адстаўку прафесара [[Ігнацій Якаўлевіч Рэшка|Ігнація Якаўлевіча Рэшкі]] у 1808 годзе Камінскі да 1814 года выкладаў астраномію паводле новай, самім ім складзенай праграмы ў апірышчы на працы [[Ян Снядэцкі|Яна Снядэцкага]]. У праграме па астраноміі, якую ён склаў, уваходзілі апісанне сістэмы Сусвету, тлумачэнне чыннікаў сонечных і месячных зацьменняў, тлумачэнне з'яў, выцякаючых з сутачнага кручэння Зямлі вакол сваёй восі і гадавога вакол Сонца.<ref>{{Cite web|url=https://pawet.net/library/history/c_history/w_astr/04/%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%96%D1%8F_%D1%9E_%D0%B2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%BC_%D1%83%D0%BD%D1%96%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D1%96%D1%82%D1%8D%D1%86%D0%B5.html|title=Pawet: Астраномія ў Віленскім універсітэце|author=Лаўрэш Леанід|website=pawet.net|access-date=2026-08-01}}</ref> Па меркаванню [[Станіслаў Баніфацы Юндзіл|Станіслава Баніфацыя Юндзіла]], тагачаснага прафесара [[Батаніка|батанікі]] ў Віленскім універсітэце, ён быў «прыкладны, сціплы, у сваёй навуцы грунтоўны, руплівы, дбайны пра поспехі слухачоў і славу універсітэта».<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/127124336/Zaanga%C5%BCowanie_bazylian%C3%B3w_prowincji_litewskiej_w_rozw%C3%B3j_edukacji_nauk_%C5%9Bcis%C5%82ych_i_przyrodniczych_na_ziemiach_pa%C5%84stwa_polsko_litewskiego_w_latach_1773_1839|аўтар=Wereda Dorota, Kažuro Ina.|загаловак=Zaangażowanie bazylianów prowincji litewskiej w rozwój edukacji nauk ścisłych i przyrodniczych na ziemiach państwa polsko-litewskiego w latach 1773-1839|год=2024-04-04|выданне=Roczniki Humanistyczne|старонкі=195|doi=10.18290/RH24722.10}}</ref> Калі войскі [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]] увайшлі ў Вільню, Камінскі стаў членам Камісіі асветы і рэлігіі, якая дзейнічала пад кіраўніцтвам Яна Снядэцкага, і разам з [[Адрыян Галаўня|Адрыянам Галаўнёй]] прадстаўляў у ёй інтарэсы Уніяцкай Царквы ў Літве і Беларусі. Камінскі двойчы абіраўся правінцыялам Літоўскай правінцыі базыльянаў (другі раз - у 1814 годзе, калі пакінуў універсітэт). Ён быў дзейсным абаронцам базыльянскага ордэна, супрацьстаяў планам царскіх уладаў па ліквідацыі уніі. Пільна дбаў пра развіццё базыльянскіх школаў. Яго намаганнямі школа ў Жыровіцах 3 снежня 1826 была ператворана ў гімназію, за што Камінскі атрымаў падзяку ад міністэрства асветы.<ref name=":0" /> Памёр 20 сакавіка 1827 года ў [[Пінскі Лешчанскі манастыр|Пінскім Лешчанскім манастыры]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Камінскі Цэзары}} [[Катэгорыя:Вучоныя паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Карткі без параметраў]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Грэчаскага калегіума]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Імператарскага Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Пінску]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1827 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 20 сакавіка]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1765 годзе]] [[Катэгорыя:Астраномы]] [[Катэгорыя:Віленская астранамічная абсерваторыя]] [[Катэгорыя:Базыльяне]] [[Катэгорыя:Базыльянскія манастыры Беларусі]] 1fjnkt5vmn4930goys2g7lgogx6st4s 0 811976 5174121 2026-08-01T12:29:06Z DzBar 156353 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1364211115|Lowell Observatory]]» 5174121 wikitext text/x-wiki {{Infobox Observatory|name=Lowell Observatory|image=[[File:Clark dome.jpg|250px]]|caption=The [[Alvan Clark|Clark]] Telescope Dome on Mars Hill|organization=Private institution|location=[[Flagstaff, Arizona]]|coordinates={{coord|35|12|10|N|111|39|52|W|display=inline,title}}|altitude={{convert|2210|m|ft|abbr=on}}|weather=|established=1894|closed=|website={{URL|http://www.lowell.edu|lowell.edu}}|telescope1_name=[[Lowell Discovery Telescope]]|telescope1_type={{convert|4.28|m|in|abbr=on}} telescope ''(located at Happy Jack, Arizona)''|telescope2_name=Perkins Telescope|telescope2_type={{convert|72|in|cm|abbr=on|order=flip}} [[Cassegrain reflector|cassegrain]] telescope ''(located at Anderson Mesa)''|telescope3_name=John S. Hall Telescope|telescope3_type={{convert|42|in|cm|abbr=on|order=flip}} [[Ritchey-Chretien]] telescope ''(located at Anderson Mesa)''|telescope4_name=Unnamed telescope|telescope4_type={{convert|31|in|cm|abbr=on|order=flip}} [[reflecting telescope]] ''(located at Anderson Mesa)''|telescope5_name=[[LONEOS]] Schmidt Telescope|telescope5_type={{convert|25|in|cm|abbr=on|order=flip}} [[catadioptric]] ''(located at Anderson Mesa)''|telescope6_name=24-inch Clark Telescope|telescope6_type={{convert|24|in|cm|abbr=on|order=flip}} [[Alvan Clark & Sons|Alvan Clark]] [[refractor]]|telescope7_name=Unnamed telescope|telescope7_type={{convert|21|in|cm|abbr=on|order=flip}} reflecting telescope|telescope8_name=Unnamed telescope|telescope8_type={{convert|18|in|cm|abbr=on|order=flip}} [[astrograph]]|telescope9_name=Dyer Telescope|telescope9_type={{convert|24|in|cm|abbr=on|order=flip}} PlaneWave CDK telescope|telescope10_name=Abbot L. Lowell Astrograph (Pluto Discovery Telescope)|telescope10_type={{convert|13|in|cm|abbr=on|order=flip}} astrograph|telescope11_name=Planet Search Survey Telescope|telescope11_type=''(located at Anderson Mesa)''|telescope12_name=[[Navy Optical Interferometer|Navy Precision Optical Interferometer]]|telescope12_type=six-aperture [[astronomical interferometer]] with baselines up to {{convert|437|m|abbr=on}} ''(located at Anderson Mesa, operated in partnership with the [[USNO]] (through [[United States Naval Observatory Flagstaff Station|NOFS]]) and the [[United States Naval Research Laboratory|NRL]])'' {{Infobox NRHP | embed = yes | name = Lowell Observatory | nrhp_type = nhl | image = LowellObservatory.jpg | caption = The Slipher Rotunda Museum at Lowell Observatory | locmapin = Arizona#USA | area = | built = 1894 | designated_nrhp_type = December 21, 1965<ref name="nhlsum">{{cite web|url=http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=89&ResourceType=Building |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304232051/http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=89&ResourceType=Building |url-status=dead |archive-date=March 4, 2009 |title=Lowell Observatory |access-date=September 27, 2007|work=National Historic Landmark summary listing|publisher=[[National Park Service]]}}</ref> | added = October 15, 1966<ref name="nris">{{NRISref|2007a}}</ref> | mpsub = Flagstaff MRA (AD) | refnum = 66000172 }}}}{{Навуковая арганізацыя}} '''Абсерваторыя Лоўэла''' — [[Астраномія|астранамічная]] [[абсерваторыя]] ў [[Флагстаф (Арызона)|Флагстафе, штат Арызона]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. Абсерваторыя Лоўэла была заснавана ў 1894 годзе, што робіць яе адной з найстарэйшых абсерваторый у Злучаных Штатах, а ў 1965 годзе яна была абвешчана [[Нацыянальны гістарычны помнік ЗША|Нацыянальным гістарычным помнікам.]]<ref name="nhlsum"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://web.archive.org/web/20090304232051/http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=89&ResourceType=Building "Lowell Observatory"]. </cite></ref><ref name="nrhpinv">{{Cite journal|url={{NHLS url|id=66000172}}|title=National Register of Historic Places Inventory-Nomination: Lowell Observatory|author=Marilynn Larew|format=PDF|date=October 31, 1977|publisher=National Park Service|access-date=May 5, 2009|journal=US Department of the Interior}} and {{NHLS url|id=66000172|title=''Accompanying six photos, exterior, from 1964 and 1976''|photos=y}}</ref> У 2011 годзе часопіс ''[[Time]]'' назваў абсерваторыю адным са «100 найважнейшых месцаў свету».<ref name="History">{{Cite web|lang=en-US|url=https://lowell.edu/history/|title=History|website=Lowell Observatory|access-date=2019-04-01}}</ref> Менавіта ў абсерваторыі Лоўэла ў 1930 годзе [[Клайд Уільям Томба|Клайд Томба]] адкрыў карлікавую планету [[Плутон (карлікавая планета)|Плутон]]. У Лоўэле знаходзіцца 24-цалевы рэфрактарны тэлескоп Кларка, пабудаваны ў 1896 годзе, які дагэтуль выкарыстоўваецца для публічнага назірання. Абсерваторыю штогод наведвае больш за 150 000 чалавек, і яна актыўна займаецца даследаваннямі [[Экзапланета|экзапланет]] і [[Астэроід|малых планет]]. Абсерваторыя была заснавана астраномам [[Персіваль Лоўэл|Персівалем Лоўэлам]] з бостанскай сям'і Лоўэлаў. У 1963 годзе, калі Месяц картаграфаваўся для [[Апалон (касмічная праграма)|праграмы «Апалон»]], абсерваторыю Лоўэла наведвалі некалькі касманаўтаў, і многія з іх назіралі за ім праз тэлескоп Кларка.<ref name="History">{{Cite web|lang=en-US|url=https://lowell.edu/history/|title=History|website=Lowell Observatory|access-date=2019-04-01}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://lowell.edu/history/ "History"]. </cite></ref> === Значныя адкрыцці === * Карлікавая планета Плутон, адкрытая [[Клайд Уільям Томба|Клайдам Томба]] ў 1930 годзе * Адна з найбуйнейшых вядомых структур, {{Не перакладзена 3|Нітка Персея-Пегаса|Нітка Персея-Пегаса|4=Perseus–Pegasus Filament}} даўжынёй у мільярд светлавых гадоў<ref>{{Cite journal|last=Tombaugh|first=C. W.|date=1937|title=The Great Perseus-Andeomeda Stratum of Extra-Galactic Nebulae and Certain Clusters of Nebulae Therein as Observed at the Lowell Observatory|url=http://iopscience.iop.org/article/10.1086/124840|journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific|language=en|volume=49|pages=259|doi=10.1086/124840|issn=0004-6280|url-access=subscription}}</ref> * Вялікія хуткасці рэцэсіі [[Галактыка|галактык]], назіраныя Веста Мелвінам Слайферам паміж 1912 і 1914 гадамі (што ў рэшце рэшт прывяло да ўсведамлення таго, што наш Сусвет пашыраецца). * Сумеснае адкрыццё [[Кольцы Урана|кольцаў Урана]] ў 1977 годзе<ref>{{cite journal|bibcode=1977Natur.267..328E|journal=Nature|volume=267|date=1977|pages=328–330|title=The rings of Uranus|doi=10.1038/267328a0|last1=Elliot|first1=J|last2=Dunham|first2=T|last3=Mink|first3=D|issue=5609}}</ref> * Перыядычнае змяненне актыўнасці [[Камета Галея|каметы Галея]] падчас яе з'яўлення ў 1985/1986 гг.<ref>{{cite journal|bibcode=1990AJ....100..896S|journal=Astronomical Journal|volume=100|date=1990|pages=896–912|title=Periodic variations in the activity of Comet P/Halley during the 1985/1986 apparition|doi=10.1086/115570|last1=Schleicher|first1=David G.|last2=Millis|first2=Robert L.|last3=Thompson|first3=Don T.|last4=Birch|first4=Peter V.|last5=Martin|first5=Ralph|last6=Tholen|first6=David J.|last7=Piscitelli|first7=Joseph R.|last8=Lark|first8=Neil L.|last9=Hammel|first9=Heidi B.|display-authors=5}}</ref> * Тры найбуйнейшыя вядомыя зоркі * Атмасфера Плутона * Дакладныя арбіты двух спадарожнікаў Плутона: [[Нікс (спадарожнік Плутона)|Нікс]] і [[Гідра (спадарожнік Плутона)|Гідра]] * Кісларод на спадарожніку [[Юпітэр (планета)|Юпітэра]] [[Ганімед (спадарожнік)|Ганімедзе]] * [[Сухі лёд|Вуглякіслы лёд]] на трох спадарожніках Урана * Першы траянскі астэроід Нептуна * Доказы таго, што атмасфера экзапланеты HD 209458 b утрымлівае вадзяную пару<ref>{{cite journal|bibcode=2007ApJ...661L.191B|journal=The Astrophysical Journal|volume=661|date=2007|pages=L191–L194|title=Identification of Absorption Features in an Extrasolar Planet Atmosphere|doi=10.1086/518736|last1=Barman|first1=Travis|issue=2|authorlink=Travis Barman|arxiv=0704.1114}}</ref> == Зноскі == <references /> == Спасылкі == * [http://www.lowell.edu/ Lowell Observatory] * [https://lowell.edu/visit/locks/ Lowell Observatory Camps for Kids] * {{GNIS|31334}} * [https://web.archive.org/web/20120902003450/http://www.lowell.edu/dct.php Lowell Discovery Telescope] * [http://cleardarksky.com/c/FlagstaffAZkey.html?1 Flagstaff Clear Sky Clock] Forecasts of observing conditions covering Lowell Observatory. * [https://web.archive.org/web/20090304232051/http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=89&ResourceType=Building National Historic Landmarks Program: Lowell Observatory] * [https://wonderdome.co.uk/lowell-observatory Wonderdome Mobile Planetarium Blog] {{Плутон}}{{NHLs in AZ}}{{Навігацыя}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Абсерваторыі ЗША]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1894 годзе]] tqx5k51uz6u7jvzxq242acg7a1v06mw 5174124 5174121 2026-08-01T12:30:57Z DzBar 156353 5174124 wikitext text/x-wiki {{Навуковая арганізацыя}} '''Абсерваторыя Лоўэла''' — [[Астраномія|астранамічная]] [[абсерваторыя]] ў [[Флагстаф (Арызона)|Флагстафе, штат Арызона]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. Абсерваторыя Лоўэла была заснавана ў 1894 годзе, што робіць яе адной з найстарэйшых абсерваторый у Злучаных Штатах, а ў 1965 годзе яна была абвешчана [[Нацыянальны гістарычны помнік ЗША|Нацыянальным гістарычным помнікам.]]<ref name="nhlsum"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://web.archive.org/web/20090304232051/http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=89&ResourceType=Building "Lowell Observatory"]. </cite></ref><ref name="nrhpinv">{{Cite journal|url={{NHLS url|id=66000172}}|title=National Register of Historic Places Inventory-Nomination: Lowell Observatory|author=Marilynn Larew|format=PDF|date=October 31, 1977|publisher=National Park Service|access-date=May 5, 2009|journal=US Department of the Interior}} and {{NHLS url|id=66000172|title=''Accompanying six photos, exterior, from 1964 and 1976''|photos=y}}</ref> У 2011 годзе часопіс ''[[Time]]'' назваў абсерваторыю адным са «100 найважнейшых месцаў свету».<ref name="History">{{Cite web|lang=en-US|url=https://lowell.edu/history/|title=History|website=Lowell Observatory|access-date=2019-04-01}}</ref> Менавіта ў абсерваторыі Лоўэла ў 1930 годзе [[Клайд Уільям Томба|Клайд Томба]] адкрыў карлікавую планету [[Плутон (карлікавая планета)|Плутон]]. У Лоўэле знаходзіцца 24-цалевы рэфрактарны тэлескоп Кларка, пабудаваны ў 1896 годзе, які дагэтуль выкарыстоўваецца для публічнага назірання. Абсерваторыю штогод наведвае больш за 150 000 чалавек, і яна актыўна займаецца даследаваннямі [[Экзапланета|экзапланет]] і [[Астэроід|малых планет]]. Абсерваторыя была заснавана астраномам [[Персіваль Лоўэл|Персівалем Лоўэлам]] з бостанскай сям'і Лоўэлаў. У 1963 годзе, калі Месяц картаграфаваўся для [[Апалон (касмічная праграма)|праграмы «Апалон»]], абсерваторыю Лоўэла наведвалі некалькі касманаўтаў, і многія з іх назіралі за ім праз тэлескоп Кларка.<ref name="History">{{Cite web|lang=en-US|url=https://lowell.edu/history/|title=History|website=Lowell Observatory|access-date=2019-04-01}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://lowell.edu/history/ "History"]. </cite></ref> == Значныя адкрыцці == * Карлікавая планета Плутон, адкрытая [[Клайд Уільям Томба|Клайдам Томба]] ў 1930 годзе * Адна з найбуйнейшых вядомых структур, {{Не перакладзена 3|Нітка Персея-Пегаса|Нітка Персея-Пегаса|4=Perseus–Pegasus Filament}} даўжынёй у мільярд светлавых гадоў<ref>{{Cite journal|last=Tombaugh|first=C. W.|date=1937|title=The Great Perseus-Andeomeda Stratum of Extra-Galactic Nebulae and Certain Clusters of Nebulae Therein as Observed at the Lowell Observatory|url=http://iopscience.iop.org/article/10.1086/124840|journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific|language=en|volume=49|pages=259|doi=10.1086/124840|issn=0004-6280|url-access=subscription}}</ref> * Вялікія хуткасці рэцэсіі [[Галактыка|галактык]], назіраныя Веста Мелвінам Слайферам паміж 1912 і 1914 гадамі (што ў рэшце рэшт прывяло да ўсведамлення таго, што наш Сусвет пашыраецца). * Сумеснае адкрыццё [[Кольцы Урана|кольцаў Урана]] ў 1977 годзе<ref>{{cite journal|bibcode=1977Natur.267..328E|journal=Nature|volume=267|date=1977|pages=328–330|title=The rings of Uranus|doi=10.1038/267328a0|last1=Elliot|first1=J|last2=Dunham|first2=T|last3=Mink|first3=D|issue=5609}}</ref> * Перыядычнае змяненне актыўнасці [[Камета Галея|каметы Галея]] падчас яе з'яўлення ў 1985/1986 гг.<ref>{{cite journal|bibcode=1990AJ....100..896S|journal=Astronomical Journal|volume=100|date=1990|pages=896–912|title=Periodic variations in the activity of Comet P/Halley during the 1985/1986 apparition|doi=10.1086/115570|last1=Schleicher|first1=David G.|last2=Millis|first2=Robert L.|last3=Thompson|first3=Don T.|last4=Birch|first4=Peter V.|last5=Martin|first5=Ralph|last6=Tholen|first6=David J.|last7=Piscitelli|first7=Joseph R.|last8=Lark|first8=Neil L.|last9=Hammel|first9=Heidi B.|display-authors=5}}</ref> * Тры найбуйнейшыя вядомыя зоркі * Атмасфера Плутона * Дакладныя арбіты двух спадарожнікаў Плутона: [[Нікс (спадарожнік Плутона)|Нікс]] і [[Гідра (спадарожнік Плутона)|Гідра]] * Кісларод на спадарожніку [[Юпітэр (планета)|Юпітэра]] [[Ганімед (спадарожнік)|Ганімедзе]] * [[Сухі лёд|Вуглякіслы лёд]] на трох спадарожніках Урана * Першы траянскі астэроід Нептуна * Доказы таго, што атмасфера экзапланеты HD 209458 b утрымлівае вадзяную пару<ref>{{cite journal|bibcode=2007ApJ...661L.191B|journal=The Astrophysical Journal|volume=661|date=2007|pages=L191–L194|title=Identification of Absorption Features in an Extrasolar Planet Atmosphere|doi=10.1086/518736|last1=Barman|first1=Travis|issue=2|authorlink=Travis Barman|arxiv=0704.1114}}</ref> == Зноскі == <references /> == Спасылкі == * [http://www.lowell.edu/ Lowell Observatory] * [https://lowell.edu/visit/locks/ Lowell Observatory Camps for Kids] * [https://web.archive.org/web/20120902003450/http://www.lowell.edu/dct.php Lowell Discovery Telescope] * [http://cleardarksky.com/c/FlagstaffAZkey.html?1 Flagstaff Clear Sky Clock] Forecasts of observing conditions covering Lowell Observatory. * [https://web.archive.org/web/20090304232051/http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=89&ResourceType=Building National Historic Landmarks Program: Lowell Observatory] * [https://wonderdome.co.uk/lowell-observatory Wonderdome Mobile Planetarium Blog] {{Навігацыя}}{{Плутон}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Абсерваторыі ЗША]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1894 годзе]] r86fn46rk7zdbb66a1kbf3vc0fe29la 5174240 5174124 2026-08-01T16:49:35Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1894 годзе]]; дададзена [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1894 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5174240 wikitext text/x-wiki {{Навуковая арганізацыя}} '''Абсерваторыя Лоўэла''' — [[Астраномія|астранамічная]] [[абсерваторыя]] ў [[Флагстаф (Арызона)|Флагстафе, штат Арызона]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. Абсерваторыя Лоўэла была заснавана ў 1894 годзе, што робіць яе адной з найстарэйшых абсерваторый у Злучаных Штатах, а ў 1965 годзе яна была абвешчана [[Нацыянальны гістарычны помнік ЗША|Нацыянальным гістарычным помнікам.]]<ref name="nhlsum"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://web.archive.org/web/20090304232051/http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=89&ResourceType=Building "Lowell Observatory"]. </cite></ref><ref name="nrhpinv">{{Cite journal|url={{NHLS url|id=66000172}}|title=National Register of Historic Places Inventory-Nomination: Lowell Observatory|author=Marilynn Larew|format=PDF|date=October 31, 1977|publisher=National Park Service|access-date=May 5, 2009|journal=US Department of the Interior}} and {{NHLS url|id=66000172|title=''Accompanying six photos, exterior, from 1964 and 1976''|photos=y}}</ref> У 2011 годзе часопіс ''[[Time]]'' назваў абсерваторыю адным са «100 найважнейшых месцаў свету».<ref name="History">{{Cite web|lang=en-US|url=https://lowell.edu/history/|title=History|website=Lowell Observatory|access-date=2019-04-01}}</ref> Менавіта ў абсерваторыі Лоўэла ў 1930 годзе [[Клайд Уільям Томба|Клайд Томба]] адкрыў карлікавую планету [[Плутон (карлікавая планета)|Плутон]]. У Лоўэле знаходзіцца 24-цалевы рэфрактарны тэлескоп Кларка, пабудаваны ў 1896 годзе, які дагэтуль выкарыстоўваецца для публічнага назірання. Абсерваторыю штогод наведвае больш за 150 000 чалавек, і яна актыўна займаецца даследаваннямі [[Экзапланета|экзапланет]] і [[Астэроід|малых планет]]. Абсерваторыя была заснавана астраномам [[Персіваль Лоўэл|Персівалем Лоўэлам]] з бостанскай сям'і Лоўэлаў. У 1963 годзе, калі Месяц картаграфаваўся для [[Апалон (касмічная праграма)|праграмы «Апалон»]], абсерваторыю Лоўэла наведвалі некалькі касманаўтаў, і многія з іх назіралі за ім праз тэлескоп Кларка.<ref name="History">{{Cite web|lang=en-US|url=https://lowell.edu/history/|title=History|website=Lowell Observatory|access-date=2019-04-01}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://lowell.edu/history/ "History"]. </cite></ref> == Значныя адкрыцці == * Карлікавая планета Плутон, адкрытая [[Клайд Уільям Томба|Клайдам Томба]] ў 1930 годзе * Адна з найбуйнейшых вядомых структур, {{Не перакладзена 3|Нітка Персея-Пегаса|Нітка Персея-Пегаса|4=Perseus–Pegasus Filament}} даўжынёй у мільярд светлавых гадоў<ref>{{Cite journal|last=Tombaugh|first=C. W.|date=1937|title=The Great Perseus-Andeomeda Stratum of Extra-Galactic Nebulae and Certain Clusters of Nebulae Therein as Observed at the Lowell Observatory|url=http://iopscience.iop.org/article/10.1086/124840|journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific|language=en|volume=49|pages=259|doi=10.1086/124840|issn=0004-6280|url-access=subscription}}</ref> * Вялікія хуткасці рэцэсіі [[Галактыка|галактык]], назіраныя Веста Мелвінам Слайферам паміж 1912 і 1914 гадамі (што ў рэшце рэшт прывяло да ўсведамлення таго, што наш Сусвет пашыраецца). * Сумеснае адкрыццё [[Кольцы Урана|кольцаў Урана]] ў 1977 годзе<ref>{{cite journal|bibcode=1977Natur.267..328E|journal=Nature|volume=267|date=1977|pages=328–330|title=The rings of Uranus|doi=10.1038/267328a0|last1=Elliot|first1=J|last2=Dunham|first2=T|last3=Mink|first3=D|issue=5609}}</ref> * Перыядычнае змяненне актыўнасці [[Камета Галея|каметы Галея]] падчас яе з'яўлення ў 1985/1986 гг.<ref>{{cite journal|bibcode=1990AJ....100..896S|journal=Astronomical Journal|volume=100|date=1990|pages=896–912|title=Periodic variations in the activity of Comet P/Halley during the 1985/1986 apparition|doi=10.1086/115570|last1=Schleicher|first1=David G.|last2=Millis|first2=Robert L.|last3=Thompson|first3=Don T.|last4=Birch|first4=Peter V.|last5=Martin|first5=Ralph|last6=Tholen|first6=David J.|last7=Piscitelli|first7=Joseph R.|last8=Lark|first8=Neil L.|last9=Hammel|first9=Heidi B.|display-authors=5}}</ref> * Тры найбуйнейшыя вядомыя зоркі * Атмасфера Плутона * Дакладныя арбіты двух спадарожнікаў Плутона: [[Нікс (спадарожнік Плутона)|Нікс]] і [[Гідра (спадарожнік Плутона)|Гідра]] * Кісларод на спадарожніку [[Юпітэр (планета)|Юпітэра]] [[Ганімед (спадарожнік)|Ганімедзе]] * [[Сухі лёд|Вуглякіслы лёд]] на трох спадарожніках Урана * Першы траянскі астэроід Нептуна * Доказы таго, што атмасфера экзапланеты HD 209458 b утрымлівае вадзяную пару<ref>{{cite journal|bibcode=2007ApJ...661L.191B|journal=The Astrophysical Journal|volume=661|date=2007|pages=L191–L194|title=Identification of Absorption Features in an Extrasolar Planet Atmosphere|doi=10.1086/518736|last1=Barman|first1=Travis|issue=2|authorlink=Travis Barman|arxiv=0704.1114}}</ref> == Зноскі == <references /> == Спасылкі == * [http://www.lowell.edu/ Lowell Observatory] * [https://lowell.edu/visit/locks/ Lowell Observatory Camps for Kids] * [https://web.archive.org/web/20120902003450/http://www.lowell.edu/dct.php Lowell Discovery Telescope] * [http://cleardarksky.com/c/FlagstaffAZkey.html?1 Flagstaff Clear Sky Clock] Forecasts of observing conditions covering Lowell Observatory. * [https://web.archive.org/web/20090304232051/http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=89&ResourceType=Building National Historic Landmarks Program: Lowell Observatory] * [https://wonderdome.co.uk/lowell-observatory Wonderdome Mobile Planetarium Blog] {{Навігацыя}}{{Плутон}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Абсерваторыі ЗША]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1894 годзе]] 60rk8t236fplch70ayaph5qa5k9m4tr 0 811977 5174125 2026-08-01T12:32:04Z Aliaksei Lastouski 75892 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/143764826|Решко, Игнатий Яковлевич]]» 5174125 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}}'''Ігнацій Якаўлевіч Рэшка''' (пол. ''Ignacy Reszko'', рус. ''Игнатий Яковлевич Решко'', [[1760]] - [[1830]], [[Вільня]]) — [[Астраномія|астроном]] і {{Педагог|XVIII века|XIX века|Польши|Российской империи}}, [[заслужаны прафесар]] [[Імператарскі Віленскі ўніверсітэт|Імператарскага Віленскага ўніверсітэта]]. == Біяграфія == Па паходжанню [[шляхціц]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Адукацыю атрымліваў у [[Гродна|Гродзенскім]] [[Кадэцкі корпус|кадэцкім корпусе]]. Служыў у [[Гарадніца|Гарадніцкім]] батальёне, створаным [[Антоні Тызенгаўз|Антоніем Тызенгаўзам]]. Атрымаў ступень доктара вольных навук і філасофіі і з 1782 года стаў ад'юнктам (памочнікам) у [[Віленская астранамічная абсерваторыя|Віленскай астранамічнай абсерваторыі]] ў [[Марцін Пачобут-Адляніцкі|Марціна Пачобута-Адляніцкага]], якому даводзіўся сваяком; гэту пасаду следам за ім заняў [[Цэзары Камінскі]]. У 1797 годзе пасля смерці [[Анджэй Стшэцкі|Анджэя Стшэцкага]] па загаду [[Павел I (імператар расійскі)|імператара Паўла І]] ён узначаліў кафедру астраноміі ў Віленскім універсітэце да 1808 года (да прыходу [[Ян Снядэцкі|Яна Снядэцкага]]). Чытаючы па тры паўтарагадзінныя лекцыі ў тыдзень, ён атрымліваў, як і ўсе іншыя прафесары Віленскага універсітэта, па 900 рублёў жалавання ў год. Для сваіх лекцый карыстаўся творам абата Нікаля Луі дэ Лакайля: «''Leçons élémentaires d'astronomie géometrique et physique''». Кожны навучальны год свайго двухгадовага курса Рэшка звычайна пачынаў з паўтарэння выкладзенага ў папярэднім годзе, прычым асаблівую ўвагу звяртаў на найбольш неабходныя для практычнай астраноміі моманты; потым ён пераходзіў да тлумачэння законаў руху нябесных цел і да доказу высноў іх тэорыі разам з выкладам прынцыпаў [[Механіка|механікі]] і ўласцівасцяў канічных сячэнняў. Далей, разгледзеўшы формулы [[Інтэрпеляцыя|інтэрпеляцыі]], ён раскрываў перад слухачамі крыніцы розных дзеянняў і паказваў метад даследавання тых жа дзеянняў у колькасных адносінах. Пры гэтым ён практыкаваў слухачоў як у вылічэнні ўжо зробленых назіранняў, так і ў адкрыцці будучых нябесных з'яў. Нягледзячы на такую сур'ёзную пастаноўку курса, слухачоў у Рэшкі, прынамсі ў першыя гады яго прафесарскай дзейнасці, было няшмат; так у 1803 годзе ён меў летам трох слухачоў, а восенню — сем пры агульнай колькасці студэнтаў Універсітэта, якая не перавышала трохсот. У 1812 годзе Рэшка стаў заслужаным прафесарам Віленскага універсітэта і быў абраны на год візітатарам вучылішчаў Мінскай, Гродзенскай і Беластоцкай губерні. На песніі працаваў цэнзарам кніг. У 1830 годзе быў стацкім саветнікам. Пахаваны на могілках каля касцёла святога Стэфана ў Вільні. [[Катэгорыя:Стацкія саветнікі]] [[Катэгорыя:Вучоныя паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Карткі без параметраў]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1830 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рэчы Паспалітай]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1760 годзе]] fs4nxpzhq5qa1doevgcch79fa4tezae 5174129 5174125 2026-08-01T12:44:26Z Aliaksei Lastouski 75892 5174129 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}}'''Ігнацій Якаўлевіч Рэшка''' (пол. ''Ignacy Reszko'', рус. ''Игнатий Яковлевич Решко'', [[1760]] - [[1830]], [[Вільня]]) — [[Астраномія|астроном]] і {{Педагог|XVIII века|XIX века|Польши|Российской империи}}, [[заслужаны прафесар]] [[Імператарскі Віленскі ўніверсітэт|Імператарскага Віленскага ўніверсітэта]].<ref>Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 289.</ref><ref name=":0">[https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/13625/edition/26752?language=pl ''Bieliński, Józef.'' Uniwersytet Wileński (1579-1831) T. 3. 1899-1900. S. 303-304.]</ref><ref>[https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/13612/edition/23240?language=pl Bieliński, Józef (1848-1926). Stan nauk matematyczno-fizycznych za czasów Wszechnicy Wileńskiej : szkic bibliograficzny. 1890. S. 84-85.]</ref> == Біяграфія == Па паходжанню [[шляхціц]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Вучыўся ў кракаўскім [[Кадэцкі корпус|кадэцкім корпусе]]. Служыў у [[Гарадніца|Гарадніцкім]] батальёне, створаным [[Антоні Тызенгаўз|Антоніем Тызенгаўзам]]. Атрымаў ступень доктара вольных навук і філасофіі і з 1782 года стаў ад'юнктам (памочнікам) у [[Віленская астранамічная абсерваторыя|Віленскай астранамічнай абсерваторыі]] ў [[Марцін Пачобут-Адляніцкі|Марціна Пачобута-Адляніцкага]], якому даводзіўся сваяком; гэту пасаду следам за ім заняў [[Цэзары Камінскі]]. У 1797 годзе пасля смерці [[Анджэй Стшэцкі|Анджэя Стшэцкага]] па загаду [[Павел I (імператар расійскі)|імператара Паўла І]] узначаліў кафедру астраноміі ў Віленскім універсітэце:<blockquote>Калі імператар Павел наведаў астранамічную абсерваторыю, Рэшка паказаў манарху розныя прыборы і як імі карыстацца, прычым зрабіў усё вельмі ўмела. На пытанне імператара, колькі ў яго людзей у астраноміі, Пачобут адказаў, што да яго належыць толькі адзін чалавек, бо прафесар астраноміі памёр, і знайсці пераемніка надзвычай складана. Тады імператар загадаў, каб пераемнікам Стшэцкага стаў Рэшка. </blockquote>Узначальваў кафедру да 1808 года (да прыходу [[Ян Снядэцкі|Яна Снядэцкага]]). Чытаючы па тры паўтарагадзінныя лекцыі ў тыдзень, ён атрымліваў, як і ўсе іншыя прафесары Віленскага універсітэта, па 900 рублёў жалавання ў год. Для сваіх лекцый карыстаўся творам абата Нікаля Луі дэ Лакайля: «''Leçons élémentaires d'astronomie géometrique et physique''». Кожны навучальны год свайго двухгадовага курса Рэшка звычайна пачынаў з паўтарэння выкладзенага ў папярэднім годзе, прычым асаблівую ўвагу звяртаў на найбольш неабходныя для практычнай астраноміі моманты; потым ён пераходзіў да тлумачэння законаў руху нябесных цел і да доказу высноў іх тэорыі разам з выкладам прынцыпаў [[Механіка|механікі]] і ўласцівасцяў канічных сячэнняў. Далей, разгледзеўшы формулы [[Інтэрпеляцыя|інтэрпеляцыі]], ён раскрываў перад слухачамі крыніцы розных дзеянняў і паказваў метад даследавання тых жа дзеянняў у колькасных адносінах. Пры гэтым ён практыкаваў слухачоў як у вылічэнні ўжо зробленых назіранняў, так і ў адкрыцці будучых нябесных з'яў. Рэшку крытыкавалі за слабое веданне матэматыкі, таму лекцыі звычайна адбываліся ў навукова-папулярнай форме. Пра яго ў Вільні распаўсюджваны быў папулярны вершык:<blockquote>Oto pan Reszka — co na dole mieszka; co patrzy na gwiazdy, a nie widzi co każdy.<ref name=":0" /></blockquote>У 1812 годзе Рэшка стаў заслужаным прафесарам Віленскага універсітэта. Абіраўся візітатарам вучылішчаў Мінскай, Гродзенскай і Беластоцкай губерні. На песніі працаваў цэнзарам кніг. У 1830 годзе быў стацкім саветнікам. Пахаваны на могілках каля касцёла святога Стэфана ў Вільні. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Рэшка Ігнацій Якаўлевіч}} [[Катэгорыя:Стацкія саветнікі]] [[Катэгорыя:Вучоныя паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Карткі без параметраў]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1830 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рэчы Паспалітай]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1760 годзе]] 4csntbq5014i4ygyptcrj04bxe36krg 5174130 5174129 2026-08-01T12:45:35Z Aliaksei Lastouski 75892 5174130 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}}'''Ігнацій Якаўлевіч Рэшка''' (пол. ''Ignacy Reszko'', рус. ''Игнатий Яковлевич Решко'', [[1760]] - [[1830]], [[Вільня]]) — [[Астраномія|астроном]] і {{Педагог|XVIII века|XIX века|Польши|Российской империи}}, [[заслужаны прафесар]] [[Імператарскі Віленскі ўніверсітэт|Імператарскага Віленскага ўніверсітэта]].<ref>Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 289.</ref><ref name=":0">[https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/13625/edition/26752?language=pl ''Bieliński, Józef.'' Uniwersytet Wileński (1579-1831) T. 3. 1899-1900. S. 303-304.]</ref><ref>[https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/13612/edition/23240?language=pl Bieliński, Józef (1848-1926). Stan nauk matematyczno-fizycznych za czasów Wszechnicy Wileńskiej : szkic bibliograficzny. 1890. S. 84-85.]</ref> == Біяграфія == Па паходжанню [[шляхціц]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Вучыўся ў кракаўскім [[Кадэцкі корпус|кадэцкім корпусе]]. Служыў у [[Гарадніца|Гарадніцкім]] батальёне, створаным [[Антоні Тызенгаўз|Антоніем Тызенгаўзам]]. Атрымаў ступень доктара вольных навук і філасофіі і з 1782 года стаў ад'юнктам (памочнікам) у [[Віленская астранамічная абсерваторыя|Віленскай астранамічнай абсерваторыі]] ў [[Марцін Пачобут-Адляніцкі|Марціна Пачобута-Адляніцкага]], якому даводзіўся сваяком; гэту пасаду следам за ім заняў [[Цэзары Камінскі]]. У 1797 годзе пасля смерці [[Анджэй Стшэцкі|Анджэя Стшэцкага]] па загаду [[Павел I (імператар расійскі)|імператара Паўла І]] узначаліў кафедру астраноміі ў Віленскім універсітэце:<blockquote>Калі імператар Павел наведаў астранамічную абсерваторыю, Рэшка паказаў манарху розныя прыборы і як імі карыстацца, прычым зрабіў усё вельмі ўмела. На пытанне імператара, колькі ў яго людзей у астраноміі, Пачобут адказаў, што да яго належыць толькі адзін чалавек, бо прафесар астраноміі памёр, і знайсці пераемніка надзвычай складана. Тады імператар загадаў, каб пераемнікам Стшэцкага стаў Рэшка. </blockquote>Узначальваў кафедру да 1808 года (да прыходу [[Ян Снядэцкі|Яна Снядэцкага]]). Чытаючы па тры паўтарагадзінныя лекцыі ў тыдзень, ён атрымліваў, як і ўсе іншыя прафесары Віленскага універсітэта, па 900 рублёў жалавання ў год. Для сваіх лекцый карыстаўся творам абата Нікаля Луі дэ Лакайля: «''Leçons élémentaires d'astronomie géometrique et physique''». Кожны навучальны год свайго двухгадовага курса Рэшка звычайна пачынаў з паўтарэння выкладзенага ў папярэднім годзе, прычым асаблівую ўвагу звяртаў на найбольш неабходныя для практычнай астраноміі моманты; потым ён пераходзіў да тлумачэння законаў руху нябесных цел і да доказу высноў іх тэорыі разам з выкладам прынцыпаў [[Механіка|механікі]] і ўласцівасцяў канічных сячэнняў. Далей, разгледзеўшы формулы [[Інтэрпеляцыя|інтэрпеляцыі]], ён раскрываў перад слухачамі крыніцы розных дзеянняў і паказваў метад даследавання тых жа дзеянняў у колькасных адносінах. Пры гэтым ён практыкаваў слухачоў як у вылічэнні ўжо зробленых назіранняў, так і ў адкрыцці будучых нябесных з'яў. Рэшку крытыкавалі за слабое веданне матэматыкі, таму лекцыі звычайна адбываліся ў навукова-папулярнай форме. Пра яго ў Вільні распаўсюджваны быў папулярны вершык:<blockquote>Oto pan Reszka — co na dole mieszka; co patrzy na gwiazdy, a nie widzi co każdy.<ref name=":0" /></blockquote>У 1812 годзе Рэшка стаў заслужаным прафесарам Віленскага універсітэта. Абіраўся візітатарам вучылішчаў Мінскай, Гродзенскай і Беластоцкай губерні. На песніі працаваў цэнзарам кніг. У 1830 годзе быў стацкім саветнікам. Пахаваны на могілках каля касцёла святога Стэфана ў Вільні. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Рэшка Ігнацій Якаўлевіч}} [[Катэгорыя:Стацкія саветнікі]] [[Катэгорыя:Вучоныя паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Карткі без параметраў]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1830 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рэчы Паспалітай]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1760 годзе]] <references /> [[Катэгорыя:Выкладчыкі Імператарскага Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Астраномы]] [[Катэгорыя:Віленская астранамічная абсерваторыя]] ps7jvs92qzyiwelqs36lzuc2slvc3ts 5174179 5174130 2026-08-01T14:06:20Z Aliaksei Lastouski 75892 5174179 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}}'''Ігнацій Якаўлевіч Рэшка''' (пол. ''Ignacy Reszko'', рус. ''Игнатий Яковлевич Решко'', [[1760]] - [[1830]], [[Вільня]]) — [[Астраномія|астроном]] і {{Педагог|XVIII века|XIX века|Польши|Российской империи}}, [[заслужаны прафесар]] [[Імператарскі Віленскі ўніверсітэт|Імператарскага Віленскага ўніверсітэта]].<ref>Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 289.</ref><ref name=":0">[https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/13625/edition/26752?language=pl ''Bieliński, Józef.'' Uniwersytet Wileński (1579-1831) T. 3. 1899-1900. S. 303-304.]</ref><ref>[https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/13612/edition/23240?language=pl Bieliński, Józef (1848-1926). Stan nauk matematyczno-fizycznych za czasów Wszechnicy Wileńskiej : szkic bibliograficzny. 1890. S. 84-85.]</ref> == Біяграфія == Па паходжанню [[шляхціц]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Вучыўся ў кракаўскім [[Кадэцкі корпус|кадэцкім корпусе]]. Служыў у Гарадзенскім батальёне міліцыі, створаным [[Антоні Тызенгаўз|Антоніем Тызенгаўзам]]. Атрымаў ступень доктара вольных навук і філасофіі і з 1782 года стаў ад'юнктам (памочнікам) у [[Віленская астранамічная абсерваторыя|Віленскай астранамічнай абсерваторыі]] ў [[Марцін Пачобут-Адляніцкі|Марціна Пачобута-Адляніцкага]], якому даводзіўся сваяком; гэту пасаду следам за ім заняў [[Цэзары Камінскі]]. У 1797 годзе пасля смерці [[Анджэй Стшэцкі|Анджэя Стшэцкага]] па загаду [[Павел I (імператар расійскі)|імператара Паўла І]] узначаліў кафедру астраноміі ў Віленскім універсітэце:<blockquote>Калі імператар Павел наведаў астранамічную абсерваторыю, Рэшка паказаў манарху розныя прыборы і як імі карыстацца, прычым зрабіў усё вельмі ўмела. На пытанне імператара, колькі ў яго людзей у астраноміі, Пачобут адказаў, што да яго належыць толькі адзін чалавек, бо прафесар астраноміі памёр, і знайсці пераемніка надзвычай складана. Тады імператар загадаў, каб пераемнікам Стшэцкага стаў Рэшка. </blockquote>Узначальваў кафедру да 1808 года (да прыходу [[Ян Снядэцкі|Яна Снядэцкага]]). Чытаючы па тры паўтарагадзінныя лекцыі ў тыдзень, ён атрымліваў, як і ўсе іншыя прафесары Віленскага універсітэта, па 900 рублёў жалавання ў год. Для сваіх лекцый карыстаўся творам абата Нікаля Луі дэ Лакайля: «''Leçons élémentaires d'astronomie géometrique et physique''». Кожны навучальны год свайго двухгадовага курса Рэшка звычайна пачынаў з паўтарэння выкладзенага ў папярэднім годзе, прычым асаблівую ўвагу звяртаў на найбольш неабходныя для практычнай астраноміі моманты; потым ён пераходзіў да тлумачэння законаў руху нябесных цел і да доказу высноў іх тэорыі разам з выкладам прынцыпаў [[Механіка|механікі]] і ўласцівасцяў канічных сячэнняў. Далей, разгледзеўшы формулы [[Інтэрпеляцыя|інтэрпеляцыі]], ён раскрываў перад слухачамі крыніцы розных дзеянняў і паказваў метад даследавання тых жа дзеянняў у колькасных адносінах. Пры гэтым ён практыкаваў слухачоў як у вылічэнні ўжо зробленых назіранняў, так і ў адкрыцці будучых нябесных з'яў. Рэшку крытыкавалі за слабое веданне матэматыкі, таму лекцыі звычайна адбываліся ў навукова-папулярнай форме. Пра яго ў Вільні распаўсюджваны быў папулярны вершык:<blockquote>Oto pan Reszka — co na dole mieszka; co patrzy na gwiazdy, a nie widzi co każdy.<ref name=":0" /></blockquote>У 1812 годзе Рэшка стаў заслужаным прафесарам Віленскага універсітэта. Абіраўся візітатарам вучылішчаў Мінскай, Гродзенскай і Беластоцкай губерні. На песніі працаваў цэнзарам кніг. У 1830 годзе быў стацкім саветнікам. Пахаваны на могілках каля касцёла святога Стэфана ў Вільні. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Рэшка Ігнацій Якаўлевіч}} [[Катэгорыя:Стацкія саветнікі]] [[Катэгорыя:Вучоныя паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Карткі без параметраў]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1830 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рэчы Паспалітай]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1760 годзе]] <references /> [[Катэгорыя:Выкладчыкі Імператарскага Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Астраномы]] [[Катэгорыя:Віленская астранамічная абсерваторыя]] 7dnw9tf93vuh5vyv49v45plx7u4tma5 0 811978 5174155 2026-08-01T13:31:19Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{| class="wikitable sortable" |- ! Нумар ! Назва ! Тып ! Датаванне ! Населены пункт ! Месцазнаходжанне ! Крыніца |- | 447 || [[Браслаўскае гарадзішча|Гарадзішча]] || археалагічны || 9—10 ст., 11—12 ст. || [[Браслаў]] || У цэнтры горада на перашыйку паміж азёрамі [[Дрывяты]] і [[Навята]], на ...» 5174155 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable" |- ! Нумар ! Назва ! Тып ! Датаванне ! Населены пункт ! Месцазнаходжанне ! Крыніца |- | 447 || [[Браслаўскае гарадзішча|Гарадзішча]] || археалагічны || 9—10 ст., 11—12 ст. || [[Браслаў]] || У цэнтры горада на перашыйку паміж азёрамі [[Дрывяты]] і [[Навята]], на [[Замкавая гара (Браслаў)|Замкавай гары]] (14 м) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=138}} |- | 448 || [[Калодзежны шацёр (Браслаў)|Калодзежны шацёр]] || архітэктурны || 19 ст. || [[Браслаў]] || У цэнтры горада, у двары Дома культуры || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 449 || [[Браслаўскі касцёл|Касцёл]]|| архітэктурны || канец 19 ст. || [[Браслаў]] || Каля старажытнага замчышча || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 450 || [[Мемарыяльная дошка падпольшчыкам (Браслаў)|Мемарыяльная дошка падпольшчыкам]]|| гістарычны || 1975 г. || [[Браслаў]] || Вул. Леніна, 86 || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 451 || [[Свята-Успенская царква (Браслаў)|Мікалаеўская царква]] || архітэктурны || 2-я палавіна 19 ст. || [[Браслаў]] || Каля старажытнага замчышча || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 452 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Браслаў, на плошчы)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]]|| гістарычны || 1958 г. || [[Браслаў]] || На плошчы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 453 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Браслаў, Ленінская вуліца)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]]|| гістарычны || 1963 г. || [[Браслаў]] || На вул. Ленінскай, на тэрыторыі аўтабазы № 18 || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 454 || [[Месца бою 1944 г. (Алёхны)|Месца бою 1944 г.]]|| гістарычны || 1944 г. (падзея), 1977 г. (помнік) || [[Алёхны (Плюскі сельсавет)|Алёхны]], [[Плюскі сельсавет]] || За 0,5 км на паўночны захад ад вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=140}} |- | 455 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (Ахрэмаўцы)|Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан]]|| гістарычны || 1944 г. (падзея), 1973 г. (помнік) || [[Ахрэмаўцы (Ахрэмаўскі сельсавет)|Ахрэмаўцы]], цэнтр [[Ахрэмаўскі сельсавет|сельсавета]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=140}} |- | 456 || [[Курганны могільнік (Ахрэмаўцы)|Курганны могільнік]]|| археалагічны || 8—10 ст. || [[Ахрэмаўцы (Ахрэмаўскі сельсавет)|Ахрэмаўцы]], цэнтр [[Ахрэмаўскі сельсавет|сельсавета]] || За 0,5 км на поўдзень ад вёскі, у лесе, справа ад шашы [[Браслаў]] — [[Шаркаўшчына]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=140}} |- | 457 || [[Мемарыяльная дошка падпольшчыкам (Ахрэмаўцы)|Мемарыяльная дошка падпольшчыкам]]|| гістарычны || 1975 г. || [[Ахрэмаўцы (Ахрэмаўскі сельсавет)|Ахрэмаўцы]], цэнтр [[Ахрэмаўскі сельсавет|сельсавета]] || На будынку школы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=140}} |- | 458 || [[Парк імя І. У. Мічурына (Ахрэмаўцы)|Парк імя І. У. Мічурына]]|| архітэктурны || 2-я палавіна 18 — пачатак 19 ст. || [[Ахрэмаўцы (Ахрэмаўскі сельсавет)|Ахрэмаўцы]], цэнтр [[Ахрэмаўскі сельсавет|сельсавета]] || На паўвостраве паўднёва-ўсходняга берага воз. [[Дрывяты]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=140—141}} |- | 459 || [[Курган Бессмяротнасці (Бабылі)|Курган Бессмяротнасці]]|| гістарычны || 1965 г. || [[Бабылі (Далёкаўскі сельсавет)|Бабылі]], [[Далёкаўскі сельсавет]] || За 7 км на поўнач ад вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 460 || [[Магіла ахвяр фашызму (Баравыя)|Магіла ахвяр фашызму]]|| гістарычны || 1942 г. (падзея), 1964 г. (помнік) || [[Баравыя (Казянскі сельсавет)|Баравыя]], [[Казянскі сельсавет]] || На ўсходняй ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 461 || [[Помнік землякам (Баруны)|Помнік землякам]]|| гістарычны || 1972 г. || [[Баруны (Плюскі сельсавет)|Баруны]], [[Плюскі сельсавет]] || Каля будынка праўлення калгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 462 || [[Курганны могільнік (Богіна)|Курганны могільнік]]|| археалагічны || 8—11 ст. || [[Богіна (Далёкаўскі сельсавет)|Богіна]], [[Далёкаўскі сельсавет]] || Насупраць вёскі, на паўночна-ўсходнім беразе воз. [[Богінскае возера|Богінскае]], справа ад дарогі з в. [[Вусце (Далёкаўскі сельсавет)|Вусце]] ў в. [[Плетарова]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 463 || [[Помнік землякам (Богіна)|Помнік землякам]]|| гістарычны || 1972 г. || [[Богіна (Далёкаўскі сельсавет)|Богіна]], [[Далёкаўскі сельсавет]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 464 || [[Помнік землякам (Быстрамаўцы)|Помнік землякам]]|| гістарычны || 1970 г. || [[Быстрамаўцы (Плюскі сельсавет)|Быстрамаўцы]], [[Плюскі сельсавет]] || Каля клуба || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 465 || [[Помнік землякам (Вайнюнцы)|Помнік землякам]]|| гістарычны || 1974 г. || [[Вайнюнцы (Далёкаўскі сельсавет)|Вайнюнцы]], [[Далёкаўскі сельсавет]] || У цэнтры вёскі, каля будынка праўлення калгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 466 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (Відзы, на могілках)|Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан]]|| гістарычны || 1944 г. (падзея), 1974 г. (помнік) || [[Відзы]] || На могілках || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=142}} |- | 467 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (Відзы, у цэнтры пасёлка)|Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан]]|| гістарычны || 1944 г. (падзея), 1953 г. (помнік) || [[Відзы]] || У цэнтры пасёлка || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=142}} |- | 468 || [[Магіла Тамаша Ваўжэцкага|Магіла Ваўжэцкага Тамаша Аляксандравіча]] || гістарычны || 1816 г. (помнік устаноўлены пазней) || [[Відзы]] || На вул. Леніна, у двары прадмага № 2 || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=142}} |- | 469 || [[Троіцкі касцёл (Відзы)|Троіцкі касцёл]] || архітэктурны || 1914 г. || [[Відзы]] || У цэнтры пасёлка || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=142—143}} |- | 470 || [[Відзаўская царква|Царква]]|| архітэктурны || 1910 г. || [[Відзы]] || У цэнтры пасёлка || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=143}} |- | 471 || [[Сядзіба Ваўжэцкіх (Відзы-Лаўчынскія)|Сядзіба]]: * сядзібны дом * парк * гаспадарчыя будынкі || архітэктурны || канец 18 — пачатак 19 ст. || [[Відзы-Лаўчынскія (Відзаўскі сельсавет)|Відзы-Лаўчынскія]], [[Відзаўскі сельсавет|Відзскі сельсавет]] || На ўсходняй ускраіне вёскі, на паўночным беразе воз. [[Дворнае (возера)|Дворнае]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=143—144}} |- | 472 || [[Курганны могільнік (Вусце)|Курганны могільнік]]|| археалагічны || 7—11 ст. || [[Вусце (Казянскі сельсавет)|Вусце]], [[Казянскі сельсавет]] || За 1 км на поўдзень ад вёскі, у лесе, злева ад дарогі на в. [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=144}} |} kha1r745rwnjxmat4eiyaiv41eocobo 5174166 5174155 2026-08-01T13:37:32Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5174166 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable" |- ! Нумар ! Назва ! Тып ! Датаванне ! Населены пункт ! Месцазнаходжанне ! Крыніца |- | 447 || [[Браслаўскае гарадзішча|Гарадзішча]] || археалагічны || 9—10 ст., 11—12 ст. || [[Браслаў]] || У цэнтры горада на перашыйку паміж азёрамі [[Дрывяты]] і [[Навята]], на [[Замкавая гара (Браслаў)|Замкавай гары]] (14 м) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=138}} |- | 448 || [[Калодзежны шацёр (Браслаў)|Калодзежны шацёр]] || архітэктурны || 19 ст. || [[Браслаў]] || У цэнтры горада, у двары Дома культуры || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 449 || [[Браслаўскі касцёл|Касцёл]]|| архітэктурны || канец 19 ст. || [[Браслаў]] || Каля старажытнага замчышча || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 450 || [[Мемарыяльная дошка падпольшчыкам (Браслаў)|Мемарыяльная дошка падпольшчыкам]]|| гістарычны || 1975 г. || [[Браслаў]] || Вул. Леніна, 86 || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 451 || [[Свята-Успенская царква (Браслаў)|Мікалаеўская царква]] || архітэктурны || 2-я палавіна 19 ст. || [[Браслаў]] || Каля старажытнага замчышча || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 452 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Браслаў, на плошчы)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]]|| гістарычны || 1958 г. || [[Браслаў]] || На плошчы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 453 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Браслаў, Ленінская вуліца)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]]|| гістарычны || 1963 г. || [[Браслаў]] || На вул. Ленінскай, на тэрыторыі аўтабазы № 18 || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 454 || [[Месца бою 1944 г. (Алёхны)|Месца бою 1944 г.]]|| гістарычны || 1944 г. (падзея), 1977 г. (помнік) || [[Алёхны (Плюскі сельсавет)|Алёхны]], [[Плюскі сельсавет]] || За 0,5 км на паўночны захад ад вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=140}} |- | 455 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (Ахрэмаўцы)|Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан]]|| гістарычны || 1944 г. (падзея), 1973 г. (помнік) || [[Ахрэмаўцы (Ахрэмаўскі сельсавет)|Ахрэмаўцы]], цэнтр [[Ахрэмаўскі сельсавет|сельсавета]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=140}} |- | 456 || [[Курганны могільнік (Ахрэмаўцы)|Курганны могільнік]]|| археалагічны || 8—10 ст. || [[Ахрэмаўцы (Ахрэмаўскі сельсавет)|Ахрэмаўцы]], цэнтр [[Ахрэмаўскі сельсавет|сельсавета]] || За 0,5 км на поўдзень ад вёскі, у лесе, справа ад шашы [[Браслаў]] — [[Шаркаўшчына]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=140}} |- | 457 || [[Мемарыяльная дошка падпольшчыкам (Ахрэмаўцы)|Мемарыяльная дошка падпольшчыкам]]|| гістарычны || 1975 г. || [[Ахрэмаўцы (Ахрэмаўскі сельсавет)|Ахрэмаўцы]], цэнтр [[Ахрэмаўскі сельсавет|сельсавета]] || На будынку школы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=140}} |- | 458 || [[Парк імя І. У. Мічурына (Ахрэмаўцы)|Парк імя І. У. Мічурына]]|| архітэктурны || 2-я палавіна 18 — пачатак 19 ст. || [[Ахрэмаўцы (Ахрэмаўскі сельсавет)|Ахрэмаўцы]], цэнтр [[Ахрэмаўскі сельсавет|сельсавета]] || На паўвостраве паўднёва-ўсходняга берага воз. [[Дрывяты]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=140—141}} |- | 459 || [[Курган Бессмяротнасці (Бабылі)|Курган Бессмяротнасці]]|| гістарычны || 1965 г. || [[Бабылі (Далёкаўскі сельсавет)|Бабылі]], [[Далёкаўскі сельсавет]] || За 7 км на поўнач ад вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 460 || [[Магіла ахвяр фашызму (Баравыя)|Магіла ахвяр фашызму]]|| гістарычны || 1942 г. (падзея), 1964 г. (помнік) || [[Баравыя (Казянскі сельсавет)|Баравыя]], [[Казянскі сельсавет]] || На ўсходняй ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 461 || [[Помнік землякам (Баруны)|Помнік землякам]]|| гістарычны || 1972 г. || [[Баруны (Плюскі сельсавет)|Баруны]], [[Плюскі сельсавет]] || Каля будынка праўлення калгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 462 || [[Курганны могільнік (Богіна)|Курганны могільнік]]|| археалагічны || 8—11 ст. || [[Богіна (Далёкаўскі сельсавет)|Богіна]], [[Далёкаўскі сельсавет]] || Насупраць вёскі, на паўночна-ўсходнім беразе воз. [[Богінскае возера|Богінскае]], справа ад дарогі з в. [[Вусце (Далёкаўскі сельсавет)|Вусце]] ў в. [[Плетарова]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 463 || [[Помнік землякам (Богіна)|Помнік землякам]]|| гістарычны || 1972 г. || [[Богіна (Далёкаўскі сельсавет)|Богіна]], [[Далёкаўскі сельсавет]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 464 || [[Помнік землякам (Быстрамаўцы)|Помнік землякам]]|| гістарычны || 1970 г. || [[Быстрамаўцы (Плюскі сельсавет)|Быстрамаўцы]], [[Плюскі сельсавет]] || Каля клуба || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 465 || [[Помнік землякам (Вайнюнцы)|Помнік землякам]]|| гістарычны || 1974 г. || [[Вайнюнцы (Далёкаўскі сельсавет)|Вайнюнцы]], [[Далёкаўскі сельсавет]] || У цэнтры вёскі, каля будынка праўлення калгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 466 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (Відзы, на могілках)|Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан]]|| гістарычны || 1944 г. (падзея), 1974 г. (помнік) || [[Відзы]] || На могілках || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=142}} |- | 467 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (Відзы, у цэнтры пасёлка)|Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан]]|| гістарычны || 1944 г. (падзея), 1953 г. (помнік) || [[Відзы]] || У цэнтры пасёлка || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=142}} |- | 468 || [[Магіла Тамаша Ваўжэцкага|Магіла Ваўжэцкага Тамаша Аляксандравіча]] || гістарычны || 1816 г. (помнік устаноўлены пазней) || [[Відзы]] || На вул. Леніна, у двары прадмага № 2 || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=142}} |- | 469 || [[Троіцкі касцёл (Відзы)|Троіцкі касцёл]] || архітэктурны || 1914 г. || [[Відзы]] || У цэнтры пасёлка || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=142—143}} |- | 470 || [[Відзаўская царква|Царква]]|| архітэктурны || 1910 г. || [[Відзы]] || У цэнтры пасёлка || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=143}} |- | 471 || [[Сядзіба Ваўжэцкіх (Відзы-Лаўчынскія)|Сядзіба]]: * сядзібны дом * парк * гаспадарчыя будынкі || архітэктурны || канец 18 — пачатак 19 ст. || [[Відзы-Лаўчынскія (Відзаўскі сельсавет)|Відзы-Лаўчынскія]], [[Відзаўскі сельсавет|Відзскі сельсавет]] || На ўсходняй ускраіне вёскі, на паўночным беразе воз. [[Дворнае (возера)|Дворнае]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=143—144}} |- | 472 || [[Курганны могільнік (Вусце)|Курганны могільнік]]|| археалагічны || 7—11 ст. || [[Вусце (Казянскі сельсавет)|Вусце]], [[Казянскі сельсавет]] || За 1 км на поўдзень ад вёскі, у лесе, злева ад дарогі на в. [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=144}} |- | 473 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Гаўрыланцы)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]] || гістарычны || 1969 г. || [[Гаўрыланцы]], [[Слабодкаўскі сельсавет]] || Каля будынка праўлення калгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 474 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Гірэйшы)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]] || гістарычны || 1967 г. || [[Гірэйшы]], [[Дрысвяцкі сельсавет]] || Каля будынка канторы саўгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 475 || [[Магіла ахвяр фашызму (Глыбоўшчына)|Магіла ахвяр фашызму]] || гістарычны || 1942—1943 гг. || [[Глыбоўшчына]], [[Друйскі сельсавет]] || За 1,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, на беразе воз. [[Глыбоўшчына (возера)|Глыбоўшчына]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 476 || [[Курганны могільнік (Далёкія)|Курганны могільнік]] || археалагічны || 8—11 ст. || [[Далёкія (Браслаўскі раён)|Далёкія]], цэнтр [[Далёкаўскі сельсавет|сельсавета]] || За 1 км на паўночны захад ад вёскі ў пералеску і на полі, каля дарогі ў в. [[Даўборы]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 477 || [[Помнік Кліменту Яфрэмавічу Варашылаву (Далёкія)|Помнік Варашылаву Кліменту Яфрэмавічу]] || гістарычны || 1973 г. || [[Далёкія (Браслаўскі раён)|Далёкія]], цэнтр [[Далёкаўскі сельсавет|сельсавета]] || Каля будынка праўлення калгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 478 || [[Помнік землякам (Далёкія)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1972 г. || [[Далёкія (Браслаўскі раён)|Далёкія]], цэнтр [[Далёкаўскі сельсавет|сельсавета]] || Каля Дома культуры || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 479 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Далёкія)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]] || гістарычны || 1967 г. || [[Далёкія (Браслаўскі раён)|Далёкія]], цэнтр [[Далёкаўскі сельсавет|сельсавета]] || Каля будынка праўлення калгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 480 || [[Станіславаўскі касцёл (Далёкія)|Станіславаўскі касцёл]] || архітэктурны || 1-я палавіна 20 ст. || [[Далёкія (Браслаўскі раён)|Далёкія]], цэнтр [[Далёкаўскі сельсавет|сельсавета]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 481 || [[Помнік землякам (Дзеткавіцы)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1970 г. || [[Дзеткавіцы]], [[Друйскі сельсавет]] || Каля школы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 482 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў (Друя)|Брацкая магіла савецкіх воінаў]] || гістарычны || 1944 г. (падзея), 1948 г. (помнік) || [[Друя]] || У цэнтры пасёлка, у скверы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=146}} |- | 483 || [[Троіцкі касцёл і кляштар бернардзінцаў (Друя)|Кляштар бернардзінцаў]]:<br>* касцёл<br>* жылы корпус<br>* брама з агароджай || архітэктурны || 1643—1646 гг., 18 ст. || [[Друя]] || У паўночнай частцы пасёлка, на высокім беразе р. [[Заходняя Дзвіна]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=146}} |- | 484 || [[Магіла ахвяр фашызму (Друя)|Магіла ахвяр фашызму]] || гістарычны || 1942—1943 гг. (падзея), 1962 г. (помнік) || [[Друя]] || На правым беразе р. [[Друйка]], на тэрыторыі сядзібы (вул. Браслаўская, 5) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=146}} |- | 485 || [[Месца бою 1812 года (Друя)|Месца бою 1812 года]] || гістарычны || 1812 г. (падзея), 1962 г. (помнік) || [[Друя]] || На заходняй ускраіне Друі, злева ад дарогі на [[Браслаў]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=146}} |- | 486 || [[Друйскі парк|Парк]] || архітэктурны || 18 ст. || [[Друя]] || На левым беразе [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіны]], уздоўж галоўнай вуліцы пасёлка || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=146}} |- | 487 || [[Дрысвяцкі замак|Замчышча]] || археалагічны || 11—18 ст. || [[Дрысвяты]], цэнтр [[Дрысвяцкі сельсавет|сельсавета]] || На востраве воз. [[Дрысвяты (возера)|Дрысвяты]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=146—147}} |- | 488 || [[Петрапаўлаўскі касцёл (Дрысвяты)|Петрапаўлаўскі касцёл]] || архітэктурны || 1929 г. || [[Дрысвяты]], цэнтр [[Дрысвяцкі сельсавет|сельсавета]] || У паўночнай частцы вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=147}} |- | 489 || [[Петрапаўлаўская царква (Дрысвяты)|Царква]] || архітэктурны || 1908 г. || [[Дрысвяты]], цэнтр [[Дрысвяцкі сельсавет|сельсавета]] || На паўднёвай ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=147—148}} |- | 490 || [[Месца базіравання Відзаўскага падпольнага райкома КП(б)Б і штабоў партызанскіх брыгад «Спартак», «За Радзіму»|Месца базіравання Відзаўскага падпольнага райкома КП(б)Б і штабоў партызанскіх брыгад «Спартак», «За Радзіму»]] || гістарычны || 1943—1944 гг. (падзея), 1964 г. (помнік) || [[Дуброўка (Казянскі сельсавет)|Дуброўка]], [[Казянскі сельсавет]] || За 0,5 км на поўнач ад вёскі, у Казянскім лесе || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=147—148}} |- | 491 || [[Помнік землякам (Дуброўка)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1974 г. || [[Дуброўка (Казянскі сельсавет)|Дуброўка]], [[Казянскі сельсавет]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148}} |- | 492 || [[Гарадзішча (Жвірблі)|Гарадзішча]] || археалагічны || — || [[Жвірблі (Браслаўскі раён)|Жвірблі]], [[Зарацкі сельсавет]] || Мясцовая назва Піля. На заходняй ускраіне вёскі, на высокім пагорку || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148}} |- | 493 || [[Помнік землякам (Ждэгелі)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1972 г. || [[Ждэгелі]], [[Відзаўскі сельсавет|Відзскі сельсавет]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148}} |- | 494 || [[Помнік землякам (Завер’е)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1967 г. || [[Завер’е (Слабодкаўскі сельсавет)|Завер’е]], [[Слабодкаўскі сельсавет]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148}} |- | 495 || [[Зазонаўскае гарадзішча|Гарадзішча]] || археалагічны || 7 ст. да н.э. — 4 ст. н.э. || [[Зазоны]], [[Зарацкі сельсавет]] || Мясцовая назва Замак. На высокім круглым пагорку, каля паўночна-ўсходняй ускраіны вёскі, злева ад дарогі [[Браслаў]] — [[Даўгаўпілс]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148}} |- | 496 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (Замошша)|Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан]] || гістарычны || 1972 г. || [[Замошша (Ахрэмаўскі сельсавет)|Замошша]], [[Ахрэмаўскі сельсавет|Ахрэмавецкі сельсавет]] || На школьным двары || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148}} |- | 497 || [[Гарадзішча і курганны могільнік (Замошша)|Гарадзішча і курганны могільнік]] || археалагічны || 6 ст. да н.э. — 3 ст. н.э. (гарадзішча) || [[Замошша (Ахрэмаўскі сельсавет)|Замошша]], [[Ахрэмаўскі сельсавет|Ахрэмавецкі сельсавет]] || На заходняй ускраіне вёскі паміж азёрамі [[Шылава (возера)|Шылава]] і [[Замошша (возера)|Замошша]] (гарадзішча). За 1 км на паўднёвы захад ад вёскі, у лесе (могільнік) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148—149}} |- | 498 || [[Магіла ахвяр фашызму (Замошша)|Магіла ахвяр фашызму]] || гістарычны || 1942 г. (падзея), 1974 г. (помнік) || [[Замошша (Ахрэмаўскі сельсавет)|Замошша]], [[Ахрэмаўскі сельсавет|Ахрэмавецкі сельсавет]] || За 2 км на поўдзень ад вёскі, ва ўрочышчы Рэпаўшчына || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=149}} |- | 499 || [[Месца базіравання Браслаўскага падпольнага райкома КП(б)Б і партызанскай брыгады імя Г. К. Жукава|Месца базіравання Браслаўскага падпольнага райкома КП(б)Б і партызанскай брыгады імя Г. К. Жукава]] || гістарычны || 1943—1944 гг. (падзея), 1960 г. (помнік) || [[Замошша (Ахрэмаўскі сельсавет)|Замошша]], [[Ахрэмаўскі сельсавет|Ахрэмавецкі сельсавет]] || За 6 км на захад ад вёскі, у Казянскім лесе (падзея), на паўднёвай ускраіне вёскі (помнік) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=149}} |- | 500 || [[Помнік Вользе Канстанцінаўне Максімовіч|Помнік Максімовіч Вользе Канстанцінаўне]] || гістарычны || 1975 г. || [[Замошша (Ахрэмаўскі сельсавет)|Замошша]], [[Ахрэмаўскі сельсавет|Ахрэмавецкі сельсавет]] || Каля будынка школы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=149}} |- | 501 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў (Зарачча)|Брацкая магіла савецкіх воінаў]] || гістарычны || 1944 г. (падзея), 1964 г. (помнік) || [[Зарачча (Браслаўскі раён)|Зарачча]], цэнтр [[Зарацкі сельсавет|сельсавета]] || Каля будынка выканкома сельсавета || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=149}} |- | 502 || [[Вадзяны млын (Зарачча)|Вадзяны млын]] || архітэктурны || канец 18 — 1-я палавіна 19 ст. || [[Зарачча (Браслаўскі раён)|Зарачча]], цэнтр [[Зарацкі сельсавет|сельсавета]] || У цэнтральнай частцы вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=149—150}} |- | 503 || [[Вяночны двор (Іказнь)|Вяночны двор]]:<br>* хата<br>* сенцы<br>* хлявы || архітэктурны || 1909 г. || [[Іказнь]], [[Цяцеркаўскі сельсавет]] || Сядзіба Н. А. Ажгінь || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=150}} |- | 504 || [[Іказненскі замак|Замчышча]] || археалагічны, гістарычны || 16 ст. || [[Іказнь]], [[Цяцеркаўскі сельсавет]] || На востраве воз. [[Іказнь (возера)|Іказнь]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=150—151}} |- | 505 || [[Свята-Мікалаеўская царква (Іказнь)|Мікалаеўская царква]] || архітэктурны || 1905 г. || [[Іказнь]], [[Цяцеркаўскі сельсавет]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=151}} |- | 506 || [[Брацкая магіла партызан (Казяны)|Брацкая магіла партызан]] || гістарычны, мастацкі || 1944 г. (падзея), 1969 г. (помнік) || [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]], цэнтр [[Казянскі сельсавет|сельсавета]] || У скверы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=151}} |- | 507 || [[Магіла ахвяр фашызму (Казяны)|Магіла ахвяр фашызму]] || гістарычны || 1942—1943 гг. (падзея), 1967 г. (помнік) || [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]], цэнтр [[Казянскі сельсавет|сельсавета]] || На ўсходняй ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=151}} |- | 508 || [[Помнік землякам (Карасіна)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1981 г. || [[Карасіна (Браслаўскі раён)|Карасіна]], [[Мяжанскі сельсавет (Браслаўскі раён)|Мяжанскі сельсавет]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=151}} |- | 509 || [[Царква (Кірыліна)|Царква]] || архітэктурны || пачатак 20 ст. || [[Кірыліна]], [[Друйскі сельсавет]] || На паўднёвай ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=151}} |- | 510 || [[Курганны могільнік (Коўшынкі)|Курганны могільнік]] || археалагічны || — || [[Коўшынкі]], [[Казянскі сельсавет]] || За 0,5 км на поўнач ад вёскі, каля дарогі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=152}} |- | 511 || [[Лабэцкія|Месца спаленай вёскі]] || гістарычны || 1943 г. || Лабэцкія (не існуе), [[Опсаўскі сельсавет]] || За 3 км на поўдзень ад в. [[Пагошча]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=152}} |- | 512 || [[Гарадзішча (Літоўшчына)|Гарадзішча]] || археалагічны || 6 ст. да н.э. — 3 ст. н.э. || [[Літоўшчына (Браслаўскі раён)|Літоўшчына]], [[Слабодкаўскі сельсавет]] || Мясцовая назва Татарская Гара. За 2 км на захад ад вёскі, за 100 м ад хутара [[Татараўшчына]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=152}} |- | 513 || [[Гарадзішча (Лукшы)|Гарадзішча]] || археалагічны || 5 ст. да н.э. — 3 ст. н.э. || [[Лукшы (Браслаўскі раён)|Лукшы]], [[Плюскі сельсавет]] || За 0,8 км на захад ад вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=152}} |- | 514 || [[Гарадзішча і курганны могільнік (Майшулі)|Гарадзішча, курганны могільнік]] || археалагічны || 6—11 ст. (могільнік) || [[Майшулі]], [[Зарацкі сельсавет]] || За 0,3 км на ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Рацкі Бор (гарадзішча). За 0,5 км на поўдзень ад гарадзішча (могільнік) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=152}} |- | 515 || [[Маскавіцкае гарадзішча|Гарадзішча]] || археалагічны || 11—13 ст. || [[Маскавічы]], [[Слабодкаўскі сельсавет]] || За 0,3 км на поўдзень ад вёскі, на беразе воз. [[Дзервяты|Дзерба]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=152—153}} |- | 516 || [[Свята-Пакроўская царква (Мінкавічы)|Пакроўская царква]] || архітэктурны || пачатак 20 ст. || [[Мінкавічы]], [[Дрысвяцкі сельсавет]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 517 || [[Касцёл Маці Боскай Анёльскай (Мяжаны)|Касцёл Маці Боскай Анёльскай]] || архітэктурны || пачатак 20 ст. || [[Мяжаны]], цэнтр [[Мяжанскі сельсавет (Браслаўскі раён)|сельсавета]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 518 || [[Помнік землякам (Опліса 1)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1972 г. || [[Опліса 1|Опліса-1]], [[Друйскі сельсавет]] || Каля школы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 519 || [[Брацкая магіла савецкага воіна і партызан (Опса)|Брацкая магіла савецкага воіна і партызан]] || гістарычны || 1944 г. (падзея), 1963 г. (помнік) || [[Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]] || На могілках || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 520 || [[Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Опса)|Касцёл]] || архітэктурны || пачатак 20 ст. || [[Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 521 || [[Курган Бессмяротнасці (Опса)|Курган Бессмяротнасці]] || гістарычны || 1963 г. || [[Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]] || На могілках || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 522 || [[Курганны могільнік (Опса)|Курганны могільнік]] || археалагічны || 8—11 ст. || [[Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]] || За 3 км на поўдзень ад вёскі, злева ад дарогі ў [[Відзы]], у лесе || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 523 || [[Помнік землякам (Опса)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1975 г. || [[Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=154}} |- | 524 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Опса)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]] || гістарычны || 1964 г. || [[Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]] || Каля школы-інтэрната || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=154}} |- | 525 || [[Сядзіба Плятэраў (Опса)|Сядзіба]]:<br>* сядзібны дом<br>* флігель<br>* гаспадарчыя пабудовы<br>* парк || архітэктурны || 1904 г. || [[Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]] || За 2 км ад вёскі, на ўсходнім беразе воз. [[Опса (возера)|Опса]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=154}} |- | 526 || [[Магіла ахвяр фашызму (Пагошча)|Магіла ахвяр фашызму]] || гістарычны || 1943 г. (падзея), 1972 г. (помнік) || [[Пагошча]], [[Опсаўскі сельсавет]] || За 3 км на поўдзень ад в. Пагошча || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 527 || [[Помнік землякам (Пагошча)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1972 г. || [[Пагошча]], [[Опсаўскі сельсавет]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 528 || [[Троіцкі касцёл (Плюсы)|Касцёл]] || архітэктурны || пачатак 20 ст. || [[Плюсы]], цэнтр [[Плюскі сельсавет|сельсавета]] || На ўсходняй ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 529 || [[Помнік Івану Мікітавічу Ваўчкову|Помнік Ваўчкову Івану Мікітавічу]] || гістарычны || 1976 г. || [[Плюсы]], цэнтр [[Плюскі сельсавет|сельсавета]] || Каля школы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 530 || [[Помнік землякам (Плюсы)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1971 г. || [[Плюсы]], цэнтр [[Плюскі сельсавет|сельсавета]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 531 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Плюсы)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]] || гістарычны || 1978 г. || [[Плюсы]], цэнтр [[Плюскі сельсавет|сельсавета]] || Каля будынка выканкома сельсавета || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 532 || [[Гарадзішча (Пустошка)|Гарадзішча]] || археалагічны || — || [[Пустошка (Браслаўскі раён)|Пустошка]], [[Зарацкі сельсавет]] || Мясцовая назва Чортава Гара. На заходнім беразе воз. [[Струста]], каля дарогі [[Плюсы]] — [[Браслаў]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 533 || [[Гарадзішча (Рацюнкі)|Гарадзішча]] || археалагічны || 7 ст. да н.э. — 4 ст. н.э. || [[Рацюнкі]], [[Слабодкаўскі сельсавет]] || На паўднёвай ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 534 || [[Рэпаўшчына (Браслаўскі раён)|Месца спаленай вёскі]] || гістарычны || 1942 г. || Рэпаўшчына (не існуе), [[Ахрэмаўскі сельсавет|Ахрэмавецкі сельсавет]] || За 2 км на поўдзень ад в. [[Замошша (Ахрэмаўскі сельсавет)|Замошша]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 535 || [[Гарадзішчы (Слабодка)|Гарадзішчы]] || археалагічны || 7 ст. да н.э. — 4 ст. н.э. || [[Слабодка (Слабодкаўскі сельсавет)|Слабодка]], цэнтр [[Слабодкаўскі сельсавет|сельсавета]] || За 0,8 км на паўднёвы захад ад вёскі (гарадзішча-1). За 0,5 км на паўночны захад ад гарадзішча-1 (гарадзішча-2) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 536 || [[Касцёл Сэрца Ісуса (Слабодка)|Касцёл Сэрца Ісуса]] || архітэктурны || 1903 г. || [[Слабодка (Слабодкаўскі сельсавет)|Слабодка]], цэнтр [[Слабодкаўскі сельсавет|сельсавета]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155—156}} |- | 537 || [[Магіла ахвяр фашызму (Стаўрова)|Магіла ахвяр фашызму]] || гістарычны || 1943 г. (падзея), 1968 г. (помнік) || [[Стаўрова]], [[Казянскі сельсавет]] || За 2 км на поўнач ад в. Стаўрова || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=156}} |- | 538 || [[Магіла Рыгора Сяргеевіча Эфрона|Магіла Эфрона Рыгора Сяргеевіча]] || гістарычны || 1944 г. (падзея), 1957 г. (помнік) || [[Струнеўшчына]], [[Друйскі сельсавет]] || Каля магілкі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=156}} |- | 539 || [[Гарадзішча (Укля)|Гарадзішча]] || археалагічны || 7 ст. да н.э. — 4 ст. н.э. || [[Укля]], [[Цяцеркаўскі сельсавет]] || За 1 км на поўнач ад вёскі на беразе воз. [[Укля (возера)|Укля]], ва ўрочышчы Тарылава || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=156}} |- | 540 || [[Курганны могільнік (Укля)|Курганны могільнік]] || археалагічны || 11—12 ст. || [[Укля]], [[Цяцеркаўскі сельсавет]] || За 2 км на паўночны ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Валатоўкі, на ўскраіне лесу || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=156}} |- | 541 || [[Помнік землякам (Цяцеркі)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1972 г. || [[Цяцеркі (Браслаўскі раён)|Цяцеркі]], цэнтр [[Цяцеркаўскі сельсавет|сельсавета]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=156}} |- | 542 || [[Гарадзішча (Шавуры)|Гарадзішча]] || археалагічны || 7 ст. да н.э. — 4 ст. н.э. || [[Шавуры]], [[Слабодкаўскі сельсавет]] || За 0,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, на высокім і доўгім пагорку || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=156}} |} 3amfd15kmuihazyqmcjytend7x11dp0 5174167 5174166 2026-08-01T13:42:47Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5174167 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable" |- ! Нумар ! Назва ! Тып ! Датаванне ! Населены пункт ! Месцазнаходжанне ! Крыніца |- | 447 || [[Браслаўскае гарадзішча|Гарадзішча]] || археалагічны || 9—10 ст., 11—12 ст. || [[Браслаў]] || У цэнтры горада на перашыйку паміж азёрамі [[Дрывяты]] і [[Навята]], на [[Замкавая гара (Браслаў)|Замкавай гары]] (14 м) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=138}} |- | 448 || [[Калодзежны шацёр (Браслаў)|Калодзежны шацёр]] || архітэктурны || 19 ст. || [[Браслаў]] || У цэнтры горада, у двары Дома культуры || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 449 || [[Браслаўскі касцёл|Касцёл]]|| архітэктурны || канец 19 ст. || [[Браслаў]] || Каля старажытнага замчышча || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 450 || [[Мемарыяльная дошка падпольшчыкам (Браслаў)|Мемарыяльная дошка падпольшчыкам]]|| гістарычны || 1975 г. || [[Браслаў]] || Вул. Леніна, 86 || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 451 || [[Свята-Успенская царква (Браслаў)|Мікалаеўская царква]] || архітэктурны || 2-я палавіна 19 ст. || [[Браслаў]] || Каля старажытнага замчышча || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 452 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Браслаў, на плошчы)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]]|| гістарычны || 1958 г. || [[Браслаў]] || На плошчы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 453 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Браслаў, Ленінская вуліца)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]]|| гістарычны || 1963 г. || [[Браслаў]] || На вул. Ленінскай, на тэрыторыі аўтабазы № 18 || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 454 || [[Месца бою 1944 г. (Алёхны)|Месца бою 1944 г.]]|| гістарычны || 1944 г. (падзея), 1977 г. (помнік) || [[Алёхны (Плюскі сельсавет)|Алёхны]], [[Плюскі сельсавет]] || За 0,5 км на паўночны захад ад вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=140}} |- | 455 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (Ахрэмаўцы)|Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан]]|| гістарычны || 1944 г. (падзея), 1973 г. (помнік) || [[Ахрэмаўцы (Ахрэмаўскі сельсавет)|Ахрэмаўцы]], цэнтр [[Ахрэмаўскі сельсавет|сельсавета]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=140}} |- | 456 || [[Курганны могільнік (Ахрэмаўцы)|Курганны могільнік]]|| археалагічны || 8—10 ст. || [[Ахрэмаўцы (Ахрэмаўскі сельсавет)|Ахрэмаўцы]], цэнтр [[Ахрэмаўскі сельсавет|сельсавета]] || За 0,5 км на поўдзень ад вёскі, у лесе, справа ад шашы [[Браслаў]] — [[Шаркаўшчына]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=140}} |- | 457 || [[Мемарыяльная дошка падпольшчыкам (Ахрэмаўцы)|Мемарыяльная дошка падпольшчыкам]]|| гістарычны || 1975 г. || [[Ахрэмаўцы (Ахрэмаўскі сельсавет)|Ахрэмаўцы]], цэнтр [[Ахрэмаўскі сельсавет|сельсавета]] || На будынку школы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=140}} |- | 458 || [[Парк імя І. У. Мічурына (Ахрэмаўцы)|Парк імя І. У. Мічурына]]|| архітэктурны || 2-я палавіна 18 — пачатак 19 ст. || [[Ахрэмаўцы (Ахрэмаўскі сельсавет)|Ахрэмаўцы]], цэнтр [[Ахрэмаўскі сельсавет|сельсавета]] || На паўвостраве паўднёва-ўсходняга берага воз. [[Дрывяты]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=140—141}} |- | 459 || [[Курган Бессмяротнасці (Бабылі)|Курган Бессмяротнасці]]|| гістарычны || 1965 г. || [[Бабылі (Далёкаўскі сельсавет)|Бабылі]], [[Далёкаўскі сельсавет]] || За 7 км на поўнач ад вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 460 || [[Магіла ахвяр фашызму (Баравыя)|Магіла ахвяр фашызму]]|| гістарычны || 1942 г. (падзея), 1964 г. (помнік) || [[Баравыя (Казянскі сельсавет)|Баравыя]], [[Казянскі сельсавет]] || На ўсходняй ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 461 || [[Помнік землякам (Баруны)|Помнік землякам]]|| гістарычны || 1972 г. || [[Баруны (Плюскі сельсавет)|Баруны]], [[Плюскі сельсавет]] || Каля будынка праўлення калгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 462 || [[Курганны могільнік (Богіна)|Курганны могільнік]]|| археалагічны || 8—11 ст. || [[Богіна (Далёкаўскі сельсавет)|Богіна]], [[Далёкаўскі сельсавет]] || Насупраць вёскі, на паўночна-ўсходнім беразе воз. [[Богінскае возера|Богінскае]], справа ад дарогі з в. [[Вусце (Далёкаўскі сельсавет)|Вусце]] ў в. [[Плетарова]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 463 || [[Помнік землякам (Богіна)|Помнік землякам]]|| гістарычны || 1972 г. || [[Богіна (Далёкаўскі сельсавет)|Богіна]], [[Далёкаўскі сельсавет]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 464 || [[Помнік землякам (Быстрамаўцы)|Помнік землякам]]|| гістарычны || 1970 г. || [[Быстрамаўцы (Плюскі сельсавет)|Быстрамаўцы]], [[Плюскі сельсавет]] || Каля клуба || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 465 || [[Помнік землякам (Вайнюнцы)|Помнік землякам]]|| гістарычны || 1974 г. || [[Вайнюнцы (Далёкаўскі сельсавет)|Вайнюнцы]], [[Далёкаўскі сельсавет]] || У цэнтры вёскі, каля будынка праўлення калгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 466 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (Відзы, на могілках)|Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан]]|| гістарычны || 1944 г. (падзея), 1974 г. (помнік) || [[Відзы]] || На могілках || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=142}} |- | 467 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (Відзы, у цэнтры пасёлка)|Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан]]|| гістарычны || 1944 г. (падзея), 1953 г. (помнік) || [[Відзы]] || У цэнтры пасёлка || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=142}} |- | 468 || [[Магіла Тамаша Ваўжэцкага|Магіла Ваўжэцкага Тамаша Аляксандравіча]] || гістарычны || 1816 г. (помнік устаноўлены пазней) || [[Відзы]] || На вул. Леніна, у двары прадмага № 2 || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=142}} |- | 469 || [[Троіцкі касцёл (Відзы)|Троіцкі касцёл]] || архітэктурны || 1914 г. || [[Відзы]] || У цэнтры пасёлка || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=142—143}} |- | 470 || [[Відзаўская царква|Царква]]|| архітэктурны || 1910 г. || [[Відзы]] || У цэнтры пасёлка || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=143}} |- | 471 || [[Сядзіба Ваўжэцкіх (Відзы-Лаўчынскія)|Сядзіба]]: * сядзібны дом * парк * гаспадарчыя будынкі || архітэктурны || канец 18 — пачатак 19 ст. || [[Відзы-Лаўчынскія (Відзаўскі сельсавет)|Відзы-Лаўчынскія]], [[Відзаўскі сельсавет|Відзскі сельсавет]] || На ўсходняй ускраіне вёскі, на паўночным беразе воз. [[Дворнае (возера)|Дворнае]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=143—144}} |- | 472 || [[Курганны могільнік (Вусце)|Курганны могільнік]]|| археалагічны || 7—11 ст. || [[Вусце (Казянскі сельсавет)|Вусце]], [[Казянскі сельсавет]] || За 1 км на поўдзень ад вёскі, у лесе, злева ад дарогі на в. [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=144}} |- | 473 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Гаўрыланцы)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]] || гістарычны || 1969 г. || [[Гаўрыланцы]], [[Слабодкаўскі сельсавет]] || Каля будынка праўлення калгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 474 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Гірэйшы)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]] || гістарычны || 1967 г. || [[Гірэйшы]], [[Дрысвяцкі сельсавет]] || Каля будынка канторы саўгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 475 || [[Магіла ахвяр фашызму (Глыбоўшчына)|Магіла ахвяр фашызму]] || гістарычны || 1942—1943 гг. || [[Глыбоўшчына]], [[Друйскі сельсавет]] || За 1,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, на беразе воз. [[Глыбоўшчына (возера)|Глыбоўшчына]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 476 || [[Курганны могільнік (Далёкія)|Курганны могільнік]] || археалагічны || 8—11 ст. || [[Далёкія (Браслаўскі раён)|Далёкія]], цэнтр [[Далёкаўскі сельсавет|сельсавета]] || За 1 км на паўночны захад ад вёскі ў пералеску і на полі, каля дарогі ў в. [[Даўборы]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 477 || [[Помнік Кліменту Яфрэмавічу Варашылаву (Далёкія)|Помнік Варашылаву Кліменту Яфрэмавічу]] || гістарычны || 1973 г. || [[Далёкія (Браслаўскі раён)|Далёкія]], цэнтр [[Далёкаўскі сельсавет|сельсавета]] || Каля будынка праўлення калгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 478 || [[Помнік землякам (Далёкія)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1972 г. || [[Далёкія (Браслаўскі раён)|Далёкія]], цэнтр [[Далёкаўскі сельсавет|сельсавета]] || Каля Дома культуры || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 479 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Далёкія)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]] || гістарычны || 1967 г. || [[Далёкія (Браслаўскі раён)|Далёкія]], цэнтр [[Далёкаўскі сельсавет|сельсавета]] || Каля будынка праўлення калгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 480 || [[Станіславаўскі касцёл (Далёкія)|Станіславаўскі касцёл]] || архітэктурны || 1-я палавіна 20 ст. || [[Далёкія (Браслаўскі раён)|Далёкія]], цэнтр [[Далёкаўскі сельсавет|сельсавета]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 481 || [[Помнік землякам (Дзеткавіцы)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1970 г. || [[Дзеткавіцы]], [[Друйскі сельсавет]] || Каля школы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 482 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў (Друя)|Брацкая магіла савецкіх воінаў]] || гістарычны || 1944 г. (падзея), 1948 г. (помнік) || [[Друя]] || У цэнтры пасёлка, у скверы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=146}} |- | 483 || [[Троіцкі касцёл і кляштар бернардзінцаў (Друя)|Кляштар бернардзінцаў]]:<br>* касцёл<br>* жылы корпус<br>* брама з агароджай || архітэктурны || 1643—1646 гг., 18 ст. || [[Друя]] || У паўночнай частцы пасёлка, на высокім беразе р. [[Заходняя Дзвіна]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=146}} |- | 484 || [[Магіла ахвяр фашызму (Друя)|Магіла ахвяр фашызму]] || гістарычны || 1942—1943 гг. (падзея), 1962 г. (помнік) || [[Друя]] || На правым беразе р. [[Друйка (рака)|Друйка]], на тэрыторыі сядзібы (вул. Браслаўская, 5) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=146}} |- | 485 || [[Месца бою 1812 года (Друя)|Месца бою 1812 года]] || гістарычны || 1812 г. (падзея), 1962 г. (помнік) || [[Друя]] || На заходняй ускраіне Друі, злева ад дарогі на [[Браслаў]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=146}} |- | 486 || [[Друйскі парк|Парк]] || архітэктурны || 18 ст. || [[Друя]] || На левым беразе [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіны]], уздоўж галоўнай вуліцы пасёлка || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=146}} |- | 487 || [[Дрысвяцкі замак|Замчышча]] || археалагічны || 11—18 ст. || [[Дрысвяты (аграгарадок)|Дрысвяты]], цэнтр [[Дрысвяцкі сельсавет|сельсавета]] || На востраве воз. [[Дрысвяты (возера)|Дрысвяты]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=146—147}} |- | 488 || [[Петрапаўлаўскі касцёл (Дрысвяты)|Петрапаўлаўскі касцёл]] || архітэктурны || 1929 г. || [[Дрысвяты (аграгарадок)|Дрысвяты]], цэнтр [[Дрысвяцкі сельсавет|сельсавета]]|| У паўночнай частцы вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=147}} |- | 489 || [[Петрапаўлаўская царква (Дрысвяты)|Царква]] || архітэктурны || 1908 г. || [[Дрысвяты (аграгарадок)|Дрысвяты]], цэнтр [[Дрысвяцкі сельсавет|сельсавета]]|| На паўднёвай ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=147—148}} |- | 490 || [[Месца базіравання Відзаўскага падпольнага райкома КП(б)Б і штабоў партызанскіх брыгад «Спартак», «За Радзіму»|Месца базіравання Відзаўскага падпольнага райкома КП(б)Б і штабоў партызанскіх брыгад «Спартак», «За Радзіму»]] || гістарычны || 1943—1944 гг. (падзея), 1964 г. (помнік) || [[Дуброўка (Казянскі сельсавет)|Дуброўка]], [[Казянскі сельсавет]] || За 0,5 км на поўнач ад вёскі, у [[Казянскі лес|Казянскім лесе]]|| {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=147—148}} |- | 491 || [[Помнік землякам (Дуброўка)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1974 г. || [[Дуброўка (Казянскі сельсавет)|Дуброўка]], [[Казянскі сельсавет]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148}} |- | 492 || [[Гарадзішча (Жвірблі)|Гарадзішча]] || археалагічны || — || Жвірблі, [[Зарацкі сельсавет]] || Мясцовая назва Піля. На заходняй ускраіне вёскі, на высокім пагорку || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148}} |- | 493 || [[Помнік землякам (Ждэгелі)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1972 г. || [[Ждэгелі]], [[Відзаўскі сельсавет|Відзскі сельсавет]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148}} |- | 494 || [[Помнік землякам (Завер’е)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1967 г. || [[Завер’е]], [[Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)|Слабодкаўскі сельсавет]]|| У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148}} |- | 495 || [[Зазонаўскае гарадзішча|Гарадзішча]] || археалагічны || 7 ст. да н.э. — 4 ст. н.э. || [[Зазоны]], [[Зарацкі сельсавет]] || Мясцовая назва Замак. На высокім круглым пагорку, каля паўночна-ўсходняй ускраіны вёскі, злева ад дарогі [[Браслаў]] — [[Даўгаўпілс]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148}} |- | 496 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (Замошша)|Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан]] || гістарычны || 1972 г. || [[Замошша (Ахрэмаўскі сельсавет)|Замошша]], [[Ахрэмаўскі сельсавет|Ахрэмавецкі сельсавет]] || На школьным двары || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148}} |- | 497 || [[Гарадзішча і курганны могільнік (Замошша)|Гарадзішча і курганны могільнік]] || археалагічны || 6 ст. да н.э. — 3 ст. н.э. (гарадзішча) || [[Замошша (Ахрэмаўскі сельсавет)|Замошша]], [[Ахрэмаўскі сельсавет|Ахрэмавецкі сельсавет]] || На заходняй ускраіне вёскі паміж азёрамі [[Шылава (возера)|Шылава]] і [[Замошша (возера)|Замошша]] (гарадзішча). За 1 км на паўднёвы захад ад вёскі, у лесе (могільнік) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148—149}} |- | 498 || [[Магіла ахвяр фашызму (Замошша)|Магіла ахвяр фашызму]] || гістарычны || 1942 г. (падзея), 1974 г. (помнік) || [[Замошша (Ахрэмаўскі сельсавет)|Замошша]], [[Ахрэмаўскі сельсавет|Ахрэмавецкі сельсавет]] || За 2 км на поўдзень ад вёскі, ва ўрочышчы Рэпаўшчына || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=149}} |- | 499 || [[Месца базіравання Браслаўскага падпольнага райкома КП(б)Б і партызанскай брыгады імя Г. К. Жукава|Месца базіравання Браслаўскага падпольнага райкома КП(б)Б і партызанскай брыгады імя Г. К. Жукава]] || гістарычны || 1943—1944 гг. (падзея), 1960 г. (помнік) || [[Замошша (Ахрэмаўскі сельсавет)|Замошша]], [[Ахрэмаўскі сельсавет|Ахрэмавецкі сельсавет]] || За 6 км на захад ад вёскі, у Казянскім лесе (падзея), на паўднёвай ускраіне вёскі (помнік) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=149}} |- | 500 || [[Помнік Вользе Канстанцінаўне Максімовіч|Помнік Максімовіч Вользе Канстанцінаўне]] || гістарычны || 1975 г. || [[Замошша (Ахрэмаўскі сельсавет)|Замошша]], [[Ахрэмаўскі сельсавет|Ахрэмавецкі сельсавет]] || Каля будынка школы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=149}} |- | 501 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў (Зарачча)|Брацкая магіла савецкіх воінаў]] || гістарычны || 1944 г. (падзея), 1964 г. (помнік) || [[Зарачча (Браслаўскі раён)|Зарачча]], цэнтр [[Зарацкі сельсавет|сельсавета]] || Каля будынка выканкома сельсавета || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=149}} |- | 502 || [[Вадзяны млын (Зарачча)|Вадзяны млын]] || архітэктурны || канец 18 — 1-я палавіна 19 ст. || [[Зарачча (Браслаўскі раён)|Зарачча]], цэнтр [[Зарацкі сельсавет|сельсавета]] || У цэнтральнай частцы вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=149—150}} |- | 503 || [[Вяночны двор (Іказнь)|Вяночны двор]]:<br>* хата<br>* сенцы<br>* хлявы || архітэктурны || 1909 г. || [[Іказнь (аграгарадок)|Іказнь]], [[Цяцеркаўскі сельсавет]] || Сядзіба Н. А. Ажгінь || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=150}} |- | 504 || [[Іказненскі замак|Замчышча]] || археалагічны, гістарычны || 16 ст. || [[Іказнь (аграгарадок)|Іказнь]], [[Цяцеркаўскі сельсавет]]|| На востраве воз. [[Іказнь (возера)|Іказнь]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=150—151}} |- | 505 || [[Свята-Мікалаеўская царква (Іказнь)|Мікалаеўская царква]] || архітэктурны || 1905 г. || [[Іказнь (аграгарадок)|Іказнь]], [[Цяцеркаўскі сельсавет]]|| У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=151}} |- | 506 || [[Брацкая магіла партызан (Казяны)|Брацкая магіла партызан]] || гістарычны, мастацкі || 1944 г. (падзея), 1969 г. (помнік) || [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]], цэнтр [[Казянскі сельсавет|сельсавета]] || У скверы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=151}} |- | 507 || [[Магіла ахвяр фашызму (Казяны)|Магіла ахвяр фашызму]] || гістарычны || 1942—1943 гг. (падзея), 1967 г. (помнік) || [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]], цэнтр [[Казянскі сельсавет|сельсавета]] || На ўсходняй ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=151}} |- | 508 || [[Помнік землякам (Карасіна)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1981 г. || [[Карасіна (Браслаўскі раён)|Карасіна]], [[Мяжанскі сельсавет (Браслаўскі раён)|Мяжанскі сельсавет]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=151}} |- | 509 || [[Царква (Кірыліна)|Царква]] || архітэктурны || пачатак 20 ст. || [[Кірыліна]], [[Друйскі сельсавет]] || На паўднёвай ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=151}} |- | 510 || [[Курганны могільнік (Коўшынкі)|Курганны могільнік]] || археалагічны || — || [[Коўшынкі]], [[Казянскі сельсавет]] || За 0,5 км на поўнач ад вёскі, каля дарогі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=152}} |- | 511 || [[Лабэцкія|Месца спаленай вёскі]] || гістарычны || 1943 г. || Лабэцкія (не існуе), [[Опсаўскі сельсавет]] || За 3 км на поўдзень ад в. [[Пагошча (аграгарадок)|Пагошча]]|| {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=152}} |- | 512 || [[Гарадзішча (Літоўшчына)|Гарадзішча]] || археалагічны || 6 ст. да н.э. — 3 ст. н.э. || [[Літоўшчына (Браслаўскі раён)|Літоўшчына]], [[Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)|Слабодкаўскі сельсавет]]|| Мясцовая назва Татарская Гара. За 2 км на захад ад вёскі, за 100 м ад хутара [[Татараўшчына]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=152}} |- | 513 || [[Гарадзішча (Лукшы)|Гарадзішча]] || археалагічны || 5 ст. да н.э. — 3 ст. н.э. || [[Лукшы (Браслаўскі раён)|Лукшы]], [[Плюскі сельсавет]] || За 0,8 км на захад ад вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=152}} |- | 514 || [[Гарадзішча і курганны могільнік (Майшулі)|Гарадзішча, курганны могільнік]] || археалагічны || 6—11 ст. (могільнік) || [[Майшулі]], [[Зарацкі сельсавет]] || За 0,3 км на ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Рацкі Бор (гарадзішча). За 0,5 км на поўдзень ад гарадзішча (могільнік) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=152}} |- | 515 || [[Маскавіцкае гарадзішча|Гарадзішча]] || археалагічны || 11—13 ст. || [[Маскавічы]], [[Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)|Слабодкаўскі сельсавет]]|| За 0,3 км на поўдзень ад вёскі, на беразе воз. [[Дзерба]]|| {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=152—153}} |- | 516 || [[Свята-Пакроўская царква (Мінкавічы)|Пакроўская царква]] || архітэктурны || пачатак 20 ст. || [[Мінкавічы (Браслаўскі раён)|Мінкавічы]], [[Дрысвяцкі сельсавет]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 517 || [[Касцёл Маці Боскай Анёльскай (Мяжаны)|Касцёл Маці Боскай Анёльскай]] || архітэктурны || пачатак 20 ст. || [[Мяжаны]], цэнтр [[Мяжанскі сельсавет (Браслаўскі раён)|сельсавета]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 518 || [[Помнік землякам (Опліса 1)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1972 г. || [[Опліса 1|Опліса-1]], [[Друйскі сельсавет]] || Каля школы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 519 || [[Брацкая магіла савецкага воіна і партызан (Опса)|Брацкая магіла савецкага воіна і партызан]] || гістарычны || 1944 г. (падзея), 1963 г. (помнік) || [[Опса (аграгарадок)|Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]] || На могілках || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 520 || [[Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Опса)|Касцёл]] || архітэктурны || пачатак 20 ст. || [[Опса (аграгарадок)|Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]]|| У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 521 || [[Курган Бессмяротнасці (Опса)|Курган Бессмяротнасці]] || гістарычны || 1963 г. || [[Опса (аграгарадок)|Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]]|| На могілках || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 522 || [[Курганны могільнік (Опса)|Курганны могільнік]] || археалагічны || 8—11 ст. || [[Опса (аграгарадок)|Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]]|| За 3 км на поўдзень ад вёскі, злева ад дарогі ў [[Відзы]], у лесе || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 523 || [[Помнік землякам (Опса)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1975 г. || [[Опса (аграгарадок)|Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]]|| У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=154}} |- | 524 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Опса)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]] || гістарычны || 1964 г. || [[Опса (аграгарадок)|Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]]|| Каля школы-інтэрната || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=154}} |- | 525 || [[Сядзіба Плятэраў (Опса)|Сядзіба]]:<br>* сядзібны дом<br>* флігель<br>* гаспадарчыя пабудовы<br>* парк || архітэктурны || 1904 г. || [[Опса (аграгарадок)|Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]]|| За 2 км ад вёскі, на ўсходнім беразе воз. [[Опса (возера)|Опса]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=154}} |- | 526 || [[Магіла ахвяр фашызму (Пагошча)|Магіла ахвяр фашызму]] || гістарычны || 1943 г. (падзея), 1972 г. (помнік) || [[Пагошча (аграгарадок)|Пагошча]], [[Опсаўскі сельсавет]] || За 3 км на поўдзень ад в. Пагошча || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 527 || [[Помнік землякам (Пагошча)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1972 г. || [[Пагошча (аграгарадок)|Пагошча]], [[Опсаўскі сельсавет]]|| У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 528 || [[Троіцкі касцёл (Плюсы)|Касцёл]] || архітэктурны || пачатак 20 ст. || [[Плюсы (аграгарадок)|Плюсы]], цэнтр [[Плюскі сельсавет|сельсавета]] || На ўсходняй ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 529 || [[Помнік Івану Мікітавічу Ваўчкову|Помнік Ваўчкову Івану Мікітавічу]] || гістарычны || 1976 г. || [[Плюсы (аграгарадок)|Плюсы]], цэнтр [[Плюскі сельсавет|сельсавета]]|| Каля школы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 530 || [[Помнік землякам (Плюсы)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1971 г. || [[Плюсы (аграгарадок)|Плюсы]], цэнтр [[Плюскі сельсавет|сельсавета]]|| У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 531 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Плюсы)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]] || гістарычны || 1978 г. || [[Плюсы (аграгарадок)|Плюсы]], цэнтр [[Плюскі сельсавет|сельсавета]]|| Каля будынка выканкома сельсавета || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 532 || [[Гарадзішча (Пустошка)|Гарадзішча]] || археалагічны || — || [[Пустошка (Браслаўскі раён)|Пустошка]], [[Зарацкі сельсавет]] || Мясцовая назва Чортава Гара. На заходнім беразе воз. [[Струста (возера)|Струста]], каля дарогі [[Плюсы (аграгарадок)|Плюсы]] — [[Браслаў]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 533 || [[Гарадзішча (Рацюнкі)|Гарадзішча]] || археалагічны || 7 ст. да н.э. — 4 ст. н.э. || [[Рацюнкі]], [[Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)|Слабодкаўскі сельсавет]]|| На паўднёвай ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 534 || [[Рэпаўшчына (Браслаўскі раён)|Месца спаленай вёскі]] || гістарычны || 1942 г. || Рэпаўшчына (не існуе), [[Ахрэмаўскі сельсавет|Ахрэмавецкі сельсавет]] || За 2 км на поўдзень ад в. [[Замошша (Ахрэмаўскі сельсавет)|Замошша]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 535 || [[Гарадзішчы (Слабодка)|Гарадзішчы]] || археалагічны || 7 ст. да н.э. — 4 ст. н.э. || [[Слабодка (Слабодкаўскі сельсавет)|Слабодка]], цэнтр [[Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)|сельсавета]]|| За 0,8 км на паўднёвы захад ад вёскі (гарадзішча-1). За 0,5 км на паўночны захад ад гарадзішча-1 (гарадзішча-2) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 536 || [[Касцёл Сэрца Ісуса (Слабодка)|Касцёл Сэрца Ісуса]] || архітэктурны || 1903 г. || [[Слабодка (Слабодкаўскі сельсавет)|Слабодка]], цэнтр [[Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)|сельсавета]]|| У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155—156}} |- | 537 || [[Магіла ахвяр фашызму (Стаўрова)|Магіла ахвяр фашызму]] || гістарычны || 1943 г. (падзея), 1968 г. (помнік) || [[Стаўрова (Браслаўскі раён)|Стаўрова]], [[Казянскі сельсавет]] || За 2 км на поўнач ад в. Стаўрова || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=156}} |- | 538 || [[Магіла Рыгора Сяргеевіча Эфрона|Магіла Эфрона Рыгора Сяргеевіча]] || гістарычны || 1944 г. (падзея), 1957 г. (помнік) || [[Струнеўшчына]], [[Друйскі сельсавет]] || Каля магілкі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=156}} |- | 539 || [[Гарадзішча (Укля)|Гарадзішча]] || археалагічны || 7 ст. да н.э. — 4 ст. н.э. || [[Укля (вёска)|Укля]], [[Цяцеркаўскі сельсавет]] || За 1 км на поўнач ад вёскі на беразе воз. [[Укля (возера)|Укля]], ва ўрочышчы Тарылава || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=156}} |- | 540 || [[Курганны могільнік (Укля)|Курганны могільнік]] || археалагічны || 11—12 ст. || [[Укля (вёска)|Укля]], [[Цяцеркаўскі сельсавет]] || За 2 км на паўночны ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Валатоўкі, на ўскраіне лесу || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=156}} |- | 541 || [[Помнік землякам (Цяцеркі)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1972 г. || [[Цяцеркі]], цэнтр [[Цяцеркаўскі сельсавет|сельсавета]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=156}} |- | 542 || [[Гарадзішча (Шавуры)|Гарадзішча]] || археалагічны || 7 ст. да н.э. — 4 ст. н.э. || [[Шавуры (Браслаўскі раён)|Шавуры]], [[Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)|Слабодкаўскі сельсавет]]|| За 0,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, на высокім і доўгім пагорку || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=156}} |} 56m1az275iwa10i7lyatgxk47k0p28m 5174169 5174167 2026-08-01T13:43:35Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5174169 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable" |- ! Нумар ! Назва ! Тып ! Датаванне ! Населены пункт ! Месцазнаходжанне ! Крыніца |- | 447 || [[Браслаўскае гарадзішча|Гарадзішча]] || археалагічны || 9—10 ст., 11—12 ст. || [[Браслаў]] || У цэнтры горада на перашыйку паміж азёрамі [[Дрывяты]] і [[Навята]], на [[Замкавая гара (Браслаў)|Замкавай гары]] (14 м) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=138}} |- | 448 || [[Калодзежны шацёр (Браслаў)|Калодзежны шацёр]] || архітэктурны || 19 ст. || [[Браслаў]] || У цэнтры горада, у двары Дома культуры || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 449 || [[Браслаўскі касцёл|Касцёл]]|| архітэктурны || канец 19 ст. || [[Браслаў]] || Каля старажытнага замчышча || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 450 || [[Мемарыяльная дошка падпольшчыкам (Браслаў)|Мемарыяльная дошка падпольшчыкам]]|| гістарычны || 1975 г. || [[Браслаў]] || Вул. Леніна, 86 || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 451 || [[Свята-Успенская царква (Браслаў)|Мікалаеўская царква]] || архітэктурны || 2-я палавіна 19 ст. || [[Браслаў]] || Каля старажытнага замчышча || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 452 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Браслаў, на плошчы)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]]|| гістарычны || 1958 г. || [[Браслаў]] || На плошчы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 453 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Браслаў, Ленінская вуліца)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]]|| гістарычны || 1963 г. || [[Браслаў]] || На вул. Ленінскай, на тэрыторыі аўтабазы № 18 || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 454 || [[Месца бою 1944 г. (Алёхны)|Месца бою 1944 г.]]|| гістарычны || 1944 г. (падзея), 1977 г. (помнік) || [[Алёхны (Плюскі сельсавет)|Алёхны]], [[Плюскі сельсавет]] || За 0,5 км на паўночны захад ад вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=140}} |- | 455 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (Ахрэмаўцы)|Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан]]|| гістарычны || 1944 г. (падзея), 1973 г. (помнік) || [[Ахрэмаўцы (Ахрэмаўскі сельсавет)|Ахрэмаўцы]], цэнтр [[Ахрэмаўскі сельсавет|сельсавета]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=140}} |- | 456 || [[Курганны могільнік (Ахрэмаўцы)|Курганны могільнік]]|| археалагічны || 8—10 ст. || [[Ахрэмаўцы (Ахрэмаўскі сельсавет)|Ахрэмаўцы]], цэнтр [[Ахрэмаўскі сельсавет|сельсавета]] || За 0,5 км на поўдзень ад вёскі, у лесе, справа ад шашы [[Браслаў]] — [[Шаркаўшчына]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=140}} |- | 457 || [[Мемарыяльная дошка падпольшчыкам (Ахрэмаўцы)|Мемарыяльная дошка падпольшчыкам]]|| гістарычны || 1975 г. || [[Ахрэмаўцы (Ахрэмаўскі сельсавет)|Ахрэмаўцы]], цэнтр [[Ахрэмаўскі сельсавет|сельсавета]] || На будынку школы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=140}} |- | 458 || [[Парк імя І. У. Мічурына (Ахрэмаўцы)|Парк імя І. У. Мічурына]]|| архітэктурны || 2-я палавіна 18 — пачатак 19 ст. || [[Ахрэмаўцы (Ахрэмаўскі сельсавет)|Ахрэмаўцы]], цэнтр [[Ахрэмаўскі сельсавет|сельсавета]] || На паўвостраве паўднёва-ўсходняга берага воз. [[Дрывяты]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=140—141}} |- | 459 || [[Курган Бессмяротнасці (Бабылі)|Курган Бессмяротнасці]]|| гістарычны || 1965 г. || [[Бабылі (Далёкаўскі сельсавет)|Бабылі]], [[Далёкаўскі сельсавет]] || За 7 км на поўнач ад вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 460 || [[Магіла ахвяр фашызму (Баравыя)|Магіла ахвяр фашызму]]|| гістарычны || 1942 г. (падзея), 1964 г. (помнік) || [[Баравыя (Казянскі сельсавет)|Баравыя]], [[Казянскі сельсавет]] || На ўсходняй ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 461 || [[Помнік землякам (Баруны)|Помнік землякам]]|| гістарычны || 1972 г. || [[Баруны (Плюскі сельсавет)|Баруны]], [[Плюскі сельсавет]] || Каля будынка праўлення калгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 462 || [[Курганны могільнік (Богіна)|Курганны могільнік]]|| археалагічны || 8—11 ст. || [[Богіна (Далёкаўскі сельсавет)|Богіна]], [[Далёкаўскі сельсавет]] || Насупраць вёскі, на паўночна-ўсходнім беразе воз. [[Богінскае возера|Богінскае]], справа ад дарогі з в. [[Вусце (Далёкаўскі сельсавет)|Вусце]] ў в. [[Плетарова]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 463 || [[Помнік землякам (Богіна)|Помнік землякам]]|| гістарычны || 1972 г. || [[Богіна (Далёкаўскі сельсавет)|Богіна]], [[Далёкаўскі сельсавет]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 464 || [[Помнік землякам (Быстрамаўцы)|Помнік землякам]]|| гістарычны || 1970 г. || [[Быстрамаўцы (Плюскі сельсавет)|Быстрамаўцы]], [[Плюскі сельсавет]] || Каля клуба || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 465 || [[Помнік землякам (Вайнюнцы)|Помнік землякам]]|| гістарычны || 1974 г. || [[Вайнюнцы (Далёкаўскі сельсавет)|Вайнюнцы]], [[Далёкаўскі сельсавет]] || У цэнтры вёскі, каля будынка праўлення калгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 466 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (Відзы, на могілках)|Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан]]|| гістарычны || 1944 г. (падзея), 1974 г. (помнік) || [[Відзы]] || На могілках || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=142}} |- | 467 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (Відзы, у цэнтры пасёлка)|Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан]]|| гістарычны || 1944 г. (падзея), 1953 г. (помнік) || [[Відзы]] || У цэнтры пасёлка || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=142}} |- | 468 || [[Магіла Тамаша Ваўжэцкага|Магіла Ваўжэцкага Тамаша Аляксандравіча]] || гістарычны || 1816 г. (помнік устаноўлены пазней) || [[Відзы]] || На вул. Леніна, у двары прадмага № 2 || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=142}} |- | 469 || [[Троіцкі касцёл (Відзы)|Троіцкі касцёл]] || архітэктурны || 1914 г. || [[Відзы]] || У цэнтры пасёлка || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=142—143}} |- | 470 || [[Відзаўская царква|Царква]]|| архітэктурны || 1910 г. || [[Відзы]] || У цэнтры пасёлка || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=143}} |- | 471 || [[Сядзіба Ваўжэцкіх (Відзы-Лаўчынскія)|Сядзіба]]: * сядзібны дом * парк * гаспадарчыя будынкі || архітэктурны || канец 18 — пачатак 19 ст. || [[Відзы-Лаўчынскія (Відзаўскі сельсавет)|Відзы-Лаўчынскія]], [[Відзаўскі сельсавет|Відзскі сельсавет]] || На ўсходняй ускраіне вёскі, на паўночным беразе воз. [[Дворнае (возера)|Дворнае]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=143—144}} |- | 472 || [[Курганны могільнік (Вусце)|Курганны могільнік]]|| археалагічны || 7—11 ст. || [[Вусце (Казянскі сельсавет)|Вусце]], [[Казянскі сельсавет]] || За 1 км на поўдзень ад вёскі, у лесе, злева ад дарогі на в. [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=144}} |- | 473 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Гаўрыланцы)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]] || гістарычны || 1969 г. || [[Гаўрыланцы]], [[Слабодкаўскі сельсавет]] || Каля будынка праўлення калгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 474 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Гірэйшы)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]] || гістарычны || 1967 г. || [[Гірэйшы]], [[Дрысвяцкі сельсавет]] || Каля будынка канторы саўгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 475 || [[Магіла ахвяр фашызму (Глыбоўшчына)|Магіла ахвяр фашызму]] || гістарычны || 1942—1943 гг. || [[Глыбоўшчына]], [[Друйскі сельсавет]] || За 1,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, на беразе воз. [[Глыбоўшчына (возера)|Глыбоўшчына]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 476 || [[Курганны могільнік (Далёкія)|Курганны могільнік]] || археалагічны || 8—11 ст. || [[Далёкія (Браслаўскі раён)|Далёкія]], цэнтр [[Далёкаўскі сельсавет|сельсавета]] || За 1 км на паўночны захад ад вёскі ў пералеску і на полі, каля дарогі ў в. [[Даўборы]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 477 || [[Помнік Кліменту Яфрэмавічу Варашылаву (Далёкія)|Помнік Варашылаву Кліменту Яфрэмавічу]] || гістарычны || 1973 г. || [[Далёкія (Браслаўскі раён)|Далёкія]], цэнтр [[Далёкаўскі сельсавет|сельсавета]] || Каля будынка праўлення калгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 478 || [[Помнік землякам (Далёкія)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1972 г. || [[Далёкія (Браслаўскі раён)|Далёкія]], цэнтр [[Далёкаўскі сельсавет|сельсавета]] || Каля Дома культуры || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 479 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Далёкія)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]] || гістарычны || 1967 г. || [[Далёкія (Браслаўскі раён)|Далёкія]], цэнтр [[Далёкаўскі сельсавет|сельсавета]] || Каля будынка праўлення калгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 480 || [[Станіславаўскі касцёл (Далёкія)|Станіславаўскі касцёл]] || архітэктурны || 1-я палавіна 20 ст. || [[Далёкія (Браслаўскі раён)|Далёкія]], цэнтр [[Далёкаўскі сельсавет|сельсавета]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 481 || [[Помнік землякам (Дзеткавіцы)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1970 г. || [[Дзеткавіцы]], [[Друйскі сельсавет]] || Каля школы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 482 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў (Друя)|Брацкая магіла савецкіх воінаў]] || гістарычны || 1944 г. (падзея), 1948 г. (помнік) || [[Друя]] || У цэнтры пасёлка, у скверы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=146}} |- | 483 || [[Троіцкі касцёл і кляштар бернардзінцаў (Друя)|Кляштар бернардзінцаў]]:<br>* касцёл<br>* жылы корпус<br>* брама з агароджай || архітэктурны || 1643—1646 гг., 18 ст. || [[Друя]] || У паўночнай частцы пасёлка, на высокім беразе р. [[Заходняя Дзвіна]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=146}} |- | 484 || [[Магіла ахвяр фашызму (Друя)|Магіла ахвяр фашызму]] || гістарычны || 1942—1943 гг. (падзея), 1962 г. (помнік) || [[Друя]] || На правым беразе р. [[Друйка (рака)|Друйка]], на тэрыторыі сядзібы (вул. Браслаўская, 5) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=146}} |- | 485 || [[Месца бою 1812 года (Друя)|Месца бою 1812 года]] || гістарычны || 1812 г. (падзея), 1962 г. (помнік) || [[Друя]] || На заходняй ускраіне Друі, злева ад дарогі на [[Браслаў]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=146}} |- | 486 || [[Друйскі парк|Парк]] || архітэктурны || 18 ст. || [[Друя]] || На левым беразе [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіны]], уздоўж галоўнай вуліцы пасёлка || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=146}} |- | 487 || [[Дрысвяцкі замак|Замчышча]] || археалагічны || 11—18 ст. || [[Дрысвяты (аграгарадок)|Дрысвяты]], цэнтр [[Дрысвяцкі сельсавет|сельсавета]] || На востраве воз. [[Дрысвяты (возера)|Дрысвяты]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=146—147}} |- | 488 || [[Петрапаўлаўскі касцёл (Дрысвяты)|Петрапаўлаўскі касцёл]] || архітэктурны || 1929 г. || [[Дрысвяты (аграгарадок)|Дрысвяты]], цэнтр [[Дрысвяцкі сельсавет|сельсавета]]|| У паўночнай частцы вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=147}} |- | 489 || [[Петрапаўлаўская царква (Дрысвяты)|Царква]] || архітэктурны || 1908 г. || [[Дрысвяты (аграгарадок)|Дрысвяты]], цэнтр [[Дрысвяцкі сельсавет|сельсавета]]|| На паўднёвай ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=147—148}} |- | 490 || [[Месца базіравання Відзаўскага падпольнага райкома КП(б)Б і штабоў партызанскіх брыгад «Спартак», «За Радзіму»|Месца базіравання Відзаўскага падпольнага райкома КП(б)Б і штабоў партызанскіх брыгад «Спартак», «За Радзіму»]] || гістарычны || 1943—1944 гг. (падзея), 1964 г. (помнік) || [[Дуброўка (Казянскі сельсавет)|Дуброўка]], [[Казянскі сельсавет]] || За 0,5 км на поўнач ад вёскі, у [[Казянскі лес|Казянскім лесе]]|| {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=147—148}} |- | 491 || [[Помнік землякам (Дуброўка)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1974 г. || [[Дуброўка (Казянскі сельсавет)|Дуброўка]], [[Казянскі сельсавет]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148}} |- | 492 || [[Гарадзішча (Жвірблі)|Гарадзішча]] || археалагічны || — || Жвірблі, [[Зарацкі сельсавет]] || Мясцовая назва Піля. На заходняй ускраіне вёскі, на высокім пагорку || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148}} |- | 493 || [[Помнік землякам (Ждэгелі)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1972 г. || [[Ждэгелі]], [[Відзаўскі сельсавет|Відзскі сельсавет]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148}} |- | 494 || [[Помнік землякам (Завер’е)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1967 г. || [[Завер’е]], [[Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)|Слабодкаўскі сельсавет]]|| У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148}} |- | 495 || [[Зазонаўскае гарадзішча|Гарадзішча]] || археалагічны || 7 ст. да н.э. — 4 ст. н.э. || [[Зазоны]], [[Зарацкі сельсавет]] || Мясцовая назва Замак. На высокім круглым пагорку, каля паўночна-ўсходняй ускраіны вёскі, злева ад дарогі [[Браслаў]] — [[Даўгаўпілс]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148}} |- | 496 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (Замошша)|Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан]] || гістарычны || 1972 г. || [[Замошша (Ахрэмаўскі сельсавет)|Замошша]], [[Ахрэмаўскі сельсавет|Ахрэмавецкі сельсавет]] || На школьным двары || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148}} |- | 497 || [[Гарадзішча і курганны могільнік (Замошша)|Гарадзішча і курганны могільнік]] || археалагічны || 6 ст. да н.э. — 3 ст. н.э. (гарадзішча) || [[Замошша (Ахрэмаўскі сельсавет)|Замошша]], [[Ахрэмаўскі сельсавет|Ахрэмавецкі сельсавет]] || На заходняй ускраіне вёскі паміж азёрамі [[Шылава (возера)|Шылава]] і [[Замошша (возера)|Замошша]] (гарадзішча). За 1 км на паўднёвы захад ад вёскі, у лесе (могільнік) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148—149}} |- | 498 || [[Магіла ахвяр фашызму (Замошша)|Магіла ахвяр фашызму]] || гістарычны || 1942 г. (падзея), 1974 г. (помнік) || [[Замошша (Ахрэмаўскі сельсавет)|Замошша]], [[Ахрэмаўскі сельсавет|Ахрэмавецкі сельсавет]] || За 2 км на поўдзень ад вёскі, ва ўрочышчы Рэпаўшчына || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=149}} |- | 499 || [[Месца базіравання Браслаўскага падпольнага райкома КП(б)Б і партызанскай брыгады імя Г. К. Жукава|Месца базіравання Браслаўскага падпольнага райкома КП(б)Б і партызанскай брыгады імя Г. К. Жукава]] || гістарычны || 1943—1944 гг. (падзея), 1960 г. (помнік) || [[Замошша (Ахрэмаўскі сельсавет)|Замошша]], [[Ахрэмаўскі сельсавет|Ахрэмавецкі сельсавет]] || За 6 км на захад ад вёскі, у Казянскім лесе (падзея), на паўднёвай ускраіне вёскі (помнік) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=149}} |- | 500 || [[Помнік Вользе Канстанцінаўне Максімовіч|Помнік Максімовіч Вользе Канстанцінаўне]] || гістарычны || 1975 г. || [[Замошша (Ахрэмаўскі сельсавет)|Замошша]], [[Ахрэмаўскі сельсавет|Ахрэмавецкі сельсавет]] || Каля будынка школы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=149}} |- | 501 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў (Зарачча)|Брацкая магіла савецкіх воінаў]] || гістарычны || 1944 г. (падзея), 1964 г. (помнік) || [[Зарачча (Браслаўскі раён)|Зарачча]], цэнтр [[Зарацкі сельсавет|сельсавета]] || Каля будынка выканкома сельсавета || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=149}} |- | 502 || [[Вадзяны млын (Зарачча)|Вадзяны млын]] || архітэктурны || канец 18 — 1-я палавіна 19 ст. || [[Зарачча (Браслаўскі раён)|Зарачча]], цэнтр [[Зарацкі сельсавет|сельсавета]] || У цэнтральнай частцы вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=149—150}} |- | 503 || [[Вяночны двор (Іказнь)|Вяночны двор]]:<br>* хата<br>* сенцы<br>* хлявы || архітэктурны || 1909 г. || [[Іказнь (аграгарадок)|Іказнь]], [[Цяцеркаўскі сельсавет]] || Сядзіба Н. А. Ажгінь || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=150}} |- | 504 || [[Іказненскі замак|Замчышча]] || археалагічны, гістарычны || 16 ст. || [[Іказнь (аграгарадок)|Іказнь]], [[Цяцеркаўскі сельсавет]]|| На востраве воз. [[Іказнь (возера)|Іказнь]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=150—151}} |- | 505 || [[Свята-Мікалаеўская царква (Іказнь)|Мікалаеўская царква]] || архітэктурны || 1905 г. || [[Іказнь (аграгарадок)|Іказнь]], [[Цяцеркаўскі сельсавет]]|| У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=151}} |- | 506 || [[Брацкая магіла партызан (Казяны)|Брацкая магіла партызан]] || гістарычны, мастацкі || 1944 г. (падзея), 1969 г. (помнік) || [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]], цэнтр [[Казянскі сельсавет|сельсавета]] || У скверы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=151}} |- | 507 || [[Магіла ахвяр фашызму (Казяны)|Магіла ахвяр фашызму]] || гістарычны || 1942—1943 гг. (падзея), 1967 г. (помнік) || [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]], цэнтр [[Казянскі сельсавет|сельсавета]] || На ўсходняй ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=151}} |- | 508 || [[Помнік землякам (Карасіна)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1981 г. || [[Карасіна (Браслаўскі раён)|Карасіна]], [[Мяжанскі сельсавет (Браслаўскі раён)|Мяжанскі сельсавет]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=151}} |- | 509 || [[Царква (Кірыліна)|Царква]] || архітэктурны || пачатак 20 ст. || [[Кірыліна]], [[Друйскі сельсавет]] || На паўднёвай ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=151}} |- | 510 || [[Курганны могільнік (Коўшынкі)|Курганны могільнік]] || археалагічны || — || [[Коўшынкі]], [[Казянскі сельсавет]] || За 0,5 км на поўнач ад вёскі, каля дарогі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=152}} |- | 511 || [[Лабэцкія|Месца спаленай вёскі]] || гістарычны || 1943 г. || Лабэцкія (не існуе), [[Опсаўскі сельсавет]] || За 3 км на поўдзень ад в. [[Пагошча (аграгарадок)|Пагошча]]|| {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=152}} |- | 512 || [[Гарадзішча (Літоўшчына)|Гарадзішча]] || археалагічны || 6 ст. да н.э. — 3 ст. н.э. || [[Літоўшчына (Браслаўскі раён)|Літоўшчына]], [[Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)|Слабодкаўскі сельсавет]]|| Мясцовая назва Татарская Гара. За 2 км на захад ад вёскі, за 100 м ад хутара [[Татараўшчына]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=152}} |- | 513 || [[Гарадзішча (Лукшы)|Гарадзішча]] || археалагічны || 5 ст. да н.э. — 3 ст. н.э. || [[Лукшы (Браслаўскі раён)|Лукшы]], [[Плюскі сельсавет]] || За 0,8 км на захад ад вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=152}} |- | 514 || [[Гарадзішча і курганны могільнік (Майшулі)|Гарадзішча, курганны могільнік]] || археалагічны || 6—11 ст. (могільнік) || [[Майшулі]], [[Зарацкі сельсавет]] || За 0,3 км на ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Рацкі Бор (гарадзішча). За 0,5 км на поўдзень ад гарадзішча (могільнік) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=152}} |- | 515 || [[Маскавіцкае гарадзішча|Гарадзішча]] || археалагічны || 11—13 ст. || [[Маскавічы]], [[Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)|Слабодкаўскі сельсавет]]|| За 0,3 км на поўдзень ад вёскі, на беразе воз. [[Дзерба]]|| {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=152—153}} |- | 516 || [[Свята-Пакроўская царква (Мінкавічы)|Пакроўская царква]] || архітэктурны || пачатак 20 ст. || [[Мінкавічы (Браслаўскі раён)|Мінкавічы]], [[Дрысвяцкі сельсавет]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 517 || [[Касцёл Маці Боскай Анёльскай (Мяжаны)|Касцёл Маці Боскай Анёльскай]] || архітэктурны || пачатак 20 ст. || [[Мяжаны]], цэнтр [[Мяжанскі сельсавет (Браслаўскі раён)|сельсавета]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 518 || [[Помнік землякам (Опліса 1)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1972 г. || [[Опліса 1|Опліса-1]], [[Друйскі сельсавет]] || Каля школы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 519 || [[Брацкая магіла савецкага воіна і партызан (Опса)|Брацкая магіла савецкага воіна і партызан]] || гістарычны || 1944 г. (падзея), 1963 г. (помнік) || [[Опса (аграгарадок)|Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]] || На могілках || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 520 || [[Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Опса)|Касцёл]] || архітэктурны || пачатак 20 ст. || [[Опса (аграгарадок)|Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]]|| У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 521 || [[Курган Бессмяротнасці (Опса)|Курган Бессмяротнасці]] || гістарычны || 1963 г. || [[Опса (аграгарадок)|Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]]|| На могілках || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 522 || [[Курганны могільнік (Опса)|Курганны могільнік]] || археалагічны || 8—11 ст. || [[Опса (аграгарадок)|Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]]|| За 3 км на поўдзень ад вёскі, злева ад дарогі ў [[Відзы]], у лесе || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 523 || [[Помнік землякам (Опса)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1975 г. || [[Опса (аграгарадок)|Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]]|| У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=154}} |- | 524 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Опса)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]] || гістарычны || 1964 г. || [[Опса (аграгарадок)|Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]]|| Каля школы-інтэрната || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=154}} |- | 525 || [[Сядзіба Плятэраў (Опса)|Сядзіба]]:<br>* сядзібны дом<br>* флігель<br>* гаспадарчыя пабудовы<br>* парк || архітэктурны || 1904 г. || [[Опса (аграгарадок)|Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]]|| За 2 км ад вёскі, на ўсходнім беразе воз. [[Опса (возера)|Опса]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=154}} |- | 526 || [[Магіла ахвяр фашызму (Пагошча)|Магіла ахвяр фашызму]] || гістарычны || 1943 г. (падзея), 1972 г. (помнік) || [[Пагошча (аграгарадок)|Пагошча]], [[Опсаўскі сельсавет]] || За 3 км на поўдзень ад в. Пагошча || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 527 || [[Помнік землякам (Пагошча)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1972 г. || [[Пагошча (аграгарадок)|Пагошча]], [[Опсаўскі сельсавет]]|| У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 528 || [[Троіцкі касцёл (Плюсы)|Касцёл]] || архітэктурны || пачатак 20 ст. || [[Плюсы (аграгарадок)|Плюсы]], цэнтр [[Плюскі сельсавет|сельсавета]] || На ўсходняй ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 529 || [[Помнік Івану Мікітавічу Ваўчкову|Помнік Ваўчкову Івану Мікітавічу]] || гістарычны || 1976 г. || [[Плюсы (аграгарадок)|Плюсы]], цэнтр [[Плюскі сельсавет|сельсавета]]|| Каля школы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 530 || [[Помнік землякам (Плюсы)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1971 г. || [[Плюсы (аграгарадок)|Плюсы]], цэнтр [[Плюскі сельсавет|сельсавета]]|| У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 531 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Плюсы)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]] || гістарычны || 1978 г. || [[Плюсы (аграгарадок)|Плюсы]], цэнтр [[Плюскі сельсавет|сельсавета]]|| Каля будынка выканкома сельсавета || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 532 || [[Гарадзішча (Пустошка)|Гарадзішча]] || археалагічны || — || [[Пустошка (Браслаўскі раён)|Пустошка]], [[Зарацкі сельсавет]] || Мясцовая назва Чортава Гара. На заходнім беразе воз. [[Струста (возера)|Струста]], каля дарогі [[Плюсы (аграгарадок)|Плюсы]] — [[Браслаў]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 533 || [[Гарадзішча (Рацюнкі)|Гарадзішча]] || археалагічны || 7 ст. да н.э. — 4 ст. н.э. || [[Рацюнкі]], [[Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)|Слабодкаўскі сельсавет]]|| На паўднёвай ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 534 || [[Рэпаўшчына (Браслаўскі раён)|Месца спаленай вёскі]] || гістарычны || 1942 г. || Рэпаўшчына (не існуе), [[Ахрэмаўскі сельсавет|Ахрэмавецкі сельсавет]] || За 2 км на поўдзень ад в. [[Замошша (Ахрэмаўскі сельсавет)|Замошша]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 535 || [[Гарадзішчы (Слабодка)|Гарадзішчы]] || археалагічны || 7 ст. да н.э. — 4 ст. н.э. || [[Слабодка (Слабодкаўскі сельсавет)|Слабодка]], цэнтр [[Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)|сельсавета]]|| За 0,8 км на паўднёвы захад ад вёскі (гарадзішча-1). За 0,5 км на паўночны захад ад гарадзішча-1 (гарадзішча-2) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 536 || [[Касцёл Сэрца Ісуса (Слабодка)|Касцёл Сэрца Ісуса]] || архітэктурны || 1903 г. || [[Слабодка (Слабодкаўскі сельсавет)|Слабодка]], цэнтр [[Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)|сельсавета]]|| У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155—156}} |- | 537 || [[Магіла ахвяр фашызму (Стаўрова)|Магіла ахвяр фашызму]] || гістарычны || 1943 г. (падзея), 1968 г. (помнік) || [[Стаўрова (Браслаўскі раён)|Стаўрова]], [[Казянскі сельсавет]] || За 2 км на поўнач ад в. Стаўрова || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=156}} |- | 538 || [[Магіла Рыгора Сяргеевіча Эфрона|Магіла Эфрона Рыгора Сяргеевіча]] || гістарычны || 1944 г. (падзея), 1957 г. (помнік) || [[Струнеўшчына]], [[Друйскі сельсавет]] || Каля магілкі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=156}} |- | 539 || [[Гарадзішча (Укля)|Гарадзішча]] || археалагічны || 7 ст. да н.э. — 4 ст. н.э. || [[Укля (вёска)|Укля]], [[Цяцеркаўскі сельсавет]] || За 1 км на поўнач ад вёскі на беразе воз. [[Укля (возера)|Укля]], ва ўрочышчы Тарылава || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=156}} |- | 540 || [[Курганны могільнік (Укля)|Курганны могільнік]] || археалагічны || 11—12 ст. || [[Укля (вёска)|Укля]], [[Цяцеркаўскі сельсавет]] || За 2 км на паўночны ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Валатоўкі, на ўскраіне лесу || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=156}} |- | 541 || [[Помнік землякам (Цяцеркі)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1972 г. || [[Цяцеркі]], цэнтр [[Цяцеркаўскі сельсавет|сельсавета]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=156}} |- | 542 || [[Гарадзішча (Шавуры)|Гарадзішча]] || археалагічны || 7 ст. да н.э. — 4 ст. н.э. || [[Шавуры (Браслаўскі раён)|Шавуры]], [[Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)|Слабодкаўскі сельсавет]]|| За 0,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, на высокім і доўгім пагорку || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=156}} |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/ЗП|Віцебская|ref=Збор помнікаў}} 1if6ug5g9nqvvg7a7m1obrktpi7s0y2 5174173 5174169 2026-08-01T13:52:12Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 +[[Катэгорыя:Спісы:Беларусь]]; +[[Катэгорыя:Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі]]; +[[Катэгорыя:Славутасці Браслаўскага раёна]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5174173 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable" |- ! Нумар ! Назва ! Тып ! Датаванне ! Населены пункт ! Месцазнаходжанне ! Крыніца |- | 447 || [[Браслаўскае гарадзішча|Гарадзішча]] || археалагічны || 9—10 ст., 11—12 ст. || [[Браслаў]] || У цэнтры горада на перашыйку паміж азёрамі [[Дрывяты]] і [[Навята]], на [[Замкавая гара (Браслаў)|Замкавай гары]] (14 м) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=138}} |- | 448 || [[Калодзежны шацёр (Браслаў)|Калодзежны шацёр]] || архітэктурны || 19 ст. || [[Браслаў]] || У цэнтры горада, у двары Дома культуры || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 449 || [[Браслаўскі касцёл|Касцёл]]|| архітэктурны || канец 19 ст. || [[Браслаў]] || Каля старажытнага замчышча || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 450 || [[Мемарыяльная дошка падпольшчыкам (Браслаў)|Мемарыяльная дошка падпольшчыкам]]|| гістарычны || 1975 г. || [[Браслаў]] || Вул. Леніна, 86 || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 451 || [[Свята-Успенская царква (Браслаў)|Мікалаеўская царква]] || архітэктурны || 2-я палавіна 19 ст. || [[Браслаў]] || Каля старажытнага замчышча || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 452 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Браслаў, на плошчы)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]]|| гістарычны || 1958 г. || [[Браслаў]] || На плошчы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 453 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Браслаў, Ленінская вуліца)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]]|| гістарычны || 1963 г. || [[Браслаў]] || На вул. Ленінскай, на тэрыторыі аўтабазы № 18 || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 454 || [[Месца бою 1944 г. (Алёхны)|Месца бою 1944 г.]]|| гістарычны || 1944 г. (падзея), 1977 г. (помнік) || [[Алёхны (Плюскі сельсавет)|Алёхны]], [[Плюскі сельсавет]] || За 0,5 км на паўночны захад ад вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=140}} |- | 455 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (Ахрэмаўцы)|Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан]]|| гістарычны || 1944 г. (падзея), 1973 г. (помнік) || [[Ахрэмаўцы (Ахрэмаўскі сельсавет)|Ахрэмаўцы]], цэнтр [[Ахрэмаўскі сельсавет|сельсавета]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=140}} |- | 456 || [[Курганны могільнік (Ахрэмаўцы)|Курганны могільнік]]|| археалагічны || 8—10 ст. || [[Ахрэмаўцы (Ахрэмаўскі сельсавет)|Ахрэмаўцы]], цэнтр [[Ахрэмаўскі сельсавет|сельсавета]] || За 0,5 км на поўдзень ад вёскі, у лесе, справа ад шашы [[Браслаў]] — [[Шаркаўшчына]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=140}} |- | 457 || [[Мемарыяльная дошка падпольшчыкам (Ахрэмаўцы)|Мемарыяльная дошка падпольшчыкам]]|| гістарычны || 1975 г. || [[Ахрэмаўцы (Ахрэмаўскі сельсавет)|Ахрэмаўцы]], цэнтр [[Ахрэмаўскі сельсавет|сельсавета]] || На будынку школы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=140}} |- | 458 || [[Парк імя І. У. Мічурына (Ахрэмаўцы)|Парк імя І. У. Мічурына]]|| архітэктурны || 2-я палавіна 18 — пачатак 19 ст. || [[Ахрэмаўцы (Ахрэмаўскі сельсавет)|Ахрэмаўцы]], цэнтр [[Ахрэмаўскі сельсавет|сельсавета]] || На паўвостраве паўднёва-ўсходняга берага воз. [[Дрывяты]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=140—141}} |- | 459 || [[Курган Бессмяротнасці (Бабылі)|Курган Бессмяротнасці]]|| гістарычны || 1965 г. || [[Бабылі (Далёкаўскі сельсавет)|Бабылі]], [[Далёкаўскі сельсавет]] || За 7 км на поўнач ад вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 460 || [[Магіла ахвяр фашызму (Баравыя)|Магіла ахвяр фашызму]]|| гістарычны || 1942 г. (падзея), 1964 г. (помнік) || [[Баравыя (Казянскі сельсавет)|Баравыя]], [[Казянскі сельсавет]] || На ўсходняй ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 461 || [[Помнік землякам (Баруны)|Помнік землякам]]|| гістарычны || 1972 г. || [[Баруны (Плюскі сельсавет)|Баруны]], [[Плюскі сельсавет]] || Каля будынка праўлення калгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 462 || [[Курганны могільнік (Богіна)|Курганны могільнік]]|| археалагічны || 8—11 ст. || [[Богіна (Далёкаўскі сельсавет)|Богіна]], [[Далёкаўскі сельсавет]] || Насупраць вёскі, на паўночна-ўсходнім беразе воз. [[Богінскае возера|Богінскае]], справа ад дарогі з в. [[Вусце (Далёкаўскі сельсавет)|Вусце]] ў в. [[Плетарова]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 463 || [[Помнік землякам (Богіна)|Помнік землякам]]|| гістарычны || 1972 г. || [[Богіна (Далёкаўскі сельсавет)|Богіна]], [[Далёкаўскі сельсавет]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 464 || [[Помнік землякам (Быстрамаўцы)|Помнік землякам]]|| гістарычны || 1970 г. || [[Быстрамаўцы (Плюскі сельсавет)|Быстрамаўцы]], [[Плюскі сельсавет]] || Каля клуба || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 465 || [[Помнік землякам (Вайнюнцы)|Помнік землякам]]|| гістарычны || 1974 г. || [[Вайнюнцы (Далёкаўскі сельсавет)|Вайнюнцы]], [[Далёкаўскі сельсавет]] || У цэнтры вёскі, каля будынка праўлення калгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 466 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (Відзы, на могілках)|Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан]]|| гістарычны || 1944 г. (падзея), 1974 г. (помнік) || [[Відзы]] || На могілках || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=142}} |- | 467 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (Відзы, у цэнтры пасёлка)|Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан]]|| гістарычны || 1944 г. (падзея), 1953 г. (помнік) || [[Відзы]] || У цэнтры пасёлка || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=142}} |- | 468 || [[Магіла Тамаша Ваўжэцкага|Магіла Ваўжэцкага Тамаша Аляксандравіча]] || гістарычны || 1816 г. (помнік устаноўлены пазней) || [[Відзы]] || На вул. Леніна, у двары прадмага № 2 || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=142}} |- | 469 || [[Троіцкі касцёл (Відзы)|Троіцкі касцёл]] || архітэктурны || 1914 г. || [[Відзы]] || У цэнтры пасёлка || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=142—143}} |- | 470 || [[Відзаўская царква|Царква]]|| архітэктурны || 1910 г. || [[Відзы]] || У цэнтры пасёлка || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=143}} |- | 471 || [[Сядзіба Ваўжэцкіх (Відзы-Лаўчынскія)|Сядзіба]]: * сядзібны дом * парк * гаспадарчыя будынкі || архітэктурны || канец 18 — пачатак 19 ст. || [[Відзы-Лаўчынскія (Відзаўскі сельсавет)|Відзы-Лаўчынскія]], [[Відзаўскі сельсавет|Відзскі сельсавет]] || На ўсходняй ускраіне вёскі, на паўночным беразе воз. [[Дворнае (возера)|Дворнае]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=143—144}} |- | 472 || [[Курганны могільнік (Вусце)|Курганны могільнік]]|| археалагічны || 7—11 ст. || [[Вусце (Казянскі сельсавет)|Вусце]], [[Казянскі сельсавет]] || За 1 км на поўдзень ад вёскі, у лесе, злева ад дарогі на в. [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=144}} |- | 473 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Гаўрыланцы)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]] || гістарычны || 1969 г. || [[Гаўрыланцы]], [[Слабодкаўскі сельсавет]] || Каля будынка праўлення калгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 474 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Гірэйшы)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]] || гістарычны || 1967 г. || [[Гірэйшы]], [[Дрысвяцкі сельсавет]] || Каля будынка канторы саўгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 475 || [[Магіла ахвяр фашызму (Глыбоўшчына)|Магіла ахвяр фашызму]] || гістарычны || 1942—1943 гг. || [[Глыбоўшчына]], [[Друйскі сельсавет]] || За 1,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, на беразе воз. [[Глыбоўшчына (возера)|Глыбоўшчына]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 476 || [[Курганны могільнік (Далёкія)|Курганны могільнік]] || археалагічны || 8—11 ст. || [[Далёкія (Браслаўскі раён)|Далёкія]], цэнтр [[Далёкаўскі сельсавет|сельсавета]] || За 1 км на паўночны захад ад вёскі ў пералеску і на полі, каля дарогі ў в. [[Даўборы]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 477 || [[Помнік Кліменту Яфрэмавічу Варашылаву (Далёкія)|Помнік Варашылаву Кліменту Яфрэмавічу]] || гістарычны || 1973 г. || [[Далёкія (Браслаўскі раён)|Далёкія]], цэнтр [[Далёкаўскі сельсавет|сельсавета]] || Каля будынка праўлення калгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 478 || [[Помнік землякам (Далёкія)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1972 г. || [[Далёкія (Браслаўскі раён)|Далёкія]], цэнтр [[Далёкаўскі сельсавет|сельсавета]] || Каля Дома культуры || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 479 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Далёкія)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]] || гістарычны || 1967 г. || [[Далёкія (Браслаўскі раён)|Далёкія]], цэнтр [[Далёкаўскі сельсавет|сельсавета]] || Каля будынка праўлення калгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 480 || [[Станіславаўскі касцёл (Далёкія)|Станіславаўскі касцёл]] || архітэктурны || 1-я палавіна 20 ст. || [[Далёкія (Браслаўскі раён)|Далёкія]], цэнтр [[Далёкаўскі сельсавет|сельсавета]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 481 || [[Помнік землякам (Дзеткавіцы)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1970 г. || [[Дзеткавіцы]], [[Друйскі сельсавет]] || Каля школы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 482 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў (Друя)|Брацкая магіла савецкіх воінаў]] || гістарычны || 1944 г. (падзея), 1948 г. (помнік) || [[Друя]] || У цэнтры пасёлка, у скверы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=146}} |- | 483 || [[Троіцкі касцёл і кляштар бернардзінцаў (Друя)|Кляштар бернардзінцаў]]:<br>* касцёл<br>* жылы корпус<br>* брама з агароджай || архітэктурны || 1643—1646 гг., 18 ст. || [[Друя]] || У паўночнай частцы пасёлка, на высокім беразе р. [[Заходняя Дзвіна]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=146}} |- | 484 || [[Магіла ахвяр фашызму (Друя)|Магіла ахвяр фашызму]] || гістарычны || 1942—1943 гг. (падзея), 1962 г. (помнік) || [[Друя]] || На правым беразе р. [[Друйка (рака)|Друйка]], на тэрыторыі сядзібы (вул. Браслаўская, 5) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=146}} |- | 485 || [[Месца бою 1812 года (Друя)|Месца бою 1812 года]] || гістарычны || 1812 г. (падзея), 1962 г. (помнік) || [[Друя]] || На заходняй ускраіне Друі, злева ад дарогі на [[Браслаў]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=146}} |- | 486 || [[Друйскі парк|Парк]] || архітэктурны || 18 ст. || [[Друя]] || На левым беразе [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіны]], уздоўж галоўнай вуліцы пасёлка || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=146}} |- | 487 || [[Дрысвяцкі замак|Замчышча]] || археалагічны || 11—18 ст. || [[Дрысвяты (аграгарадок)|Дрысвяты]], цэнтр [[Дрысвяцкі сельсавет|сельсавета]] || На востраве воз. [[Дрысвяты (возера)|Дрысвяты]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=146—147}} |- | 488 || [[Петрапаўлаўскі касцёл (Дрысвяты)|Петрапаўлаўскі касцёл]] || архітэктурны || 1929 г. || [[Дрысвяты (аграгарадок)|Дрысвяты]], цэнтр [[Дрысвяцкі сельсавет|сельсавета]]|| У паўночнай частцы вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=147}} |- | 489 || [[Петрапаўлаўская царква (Дрысвяты)|Царква]] || архітэктурны || 1908 г. || [[Дрысвяты (аграгарадок)|Дрысвяты]], цэнтр [[Дрысвяцкі сельсавет|сельсавета]]|| На паўднёвай ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=147—148}} |- | 490 || [[Месца базіравання Відзаўскага падпольнага райкома КП(б)Б і штабоў партызанскіх брыгад «Спартак», «За Радзіму»|Месца базіравання Відзаўскага падпольнага райкома КП(б)Б і штабоў партызанскіх брыгад «Спартак», «За Радзіму»]] || гістарычны || 1943—1944 гг. (падзея), 1964 г. (помнік) || [[Дуброўка (Казянскі сельсавет)|Дуброўка]], [[Казянскі сельсавет]] || За 0,5 км на поўнач ад вёскі, у [[Казянскі лес|Казянскім лесе]]|| {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=147—148}} |- | 491 || [[Помнік землякам (Дуброўка)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1974 г. || [[Дуброўка (Казянскі сельсавет)|Дуброўка]], [[Казянскі сельсавет]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148}} |- | 492 || [[Гарадзішча (Жвірблі)|Гарадзішча]] || археалагічны || — || Жвірблі, [[Зарацкі сельсавет]] || Мясцовая назва Піля. На заходняй ускраіне вёскі, на высокім пагорку || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148}} |- | 493 || [[Помнік землякам (Ждэгелі)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1972 г. || [[Ждэгелі]], [[Відзаўскі сельсавет|Відзскі сельсавет]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148}} |- | 494 || [[Помнік землякам (Завер’е)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1967 г. || [[Завер’е]], [[Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)|Слабодкаўскі сельсавет]]|| У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148}} |- | 495 || [[Зазонаўскае гарадзішча|Гарадзішча]] || археалагічны || 7 ст. да н.э. — 4 ст. н.э. || [[Зазоны]], [[Зарацкі сельсавет]] || Мясцовая назва Замак. На высокім круглым пагорку, каля паўночна-ўсходняй ускраіны вёскі, злева ад дарогі [[Браслаў]] — [[Даўгаўпілс]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148}} |- | 496 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (Замошша)|Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан]] || гістарычны || 1972 г. || [[Замошша (Ахрэмаўскі сельсавет)|Замошша]], [[Ахрэмаўскі сельсавет|Ахрэмавецкі сельсавет]] || На школьным двары || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148}} |- | 497 || [[Гарадзішча і курганны могільнік (Замошша)|Гарадзішча і курганны могільнік]] || археалагічны || 6 ст. да н.э. — 3 ст. н.э. (гарадзішча) || [[Замошша (Ахрэмаўскі сельсавет)|Замошша]], [[Ахрэмаўскі сельсавет|Ахрэмавецкі сельсавет]] || На заходняй ускраіне вёскі паміж азёрамі [[Шылава (возера)|Шылава]] і [[Замошша (возера)|Замошша]] (гарадзішча). За 1 км на паўднёвы захад ад вёскі, у лесе (могільнік) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148—149}} |- | 498 || [[Магіла ахвяр фашызму (Замошша)|Магіла ахвяр фашызму]] || гістарычны || 1942 г. (падзея), 1974 г. (помнік) || [[Замошша (Ахрэмаўскі сельсавет)|Замошша]], [[Ахрэмаўскі сельсавет|Ахрэмавецкі сельсавет]] || За 2 км на поўдзень ад вёскі, ва ўрочышчы Рэпаўшчына || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=149}} |- | 499 || [[Месца базіравання Браслаўскага падпольнага райкома КП(б)Б і партызанскай брыгады імя Г. К. Жукава|Месца базіравання Браслаўскага падпольнага райкома КП(б)Б і партызанскай брыгады імя Г. К. Жукава]] || гістарычны || 1943—1944 гг. (падзея), 1960 г. (помнік) || [[Замошша (Ахрэмаўскі сельсавет)|Замошша]], [[Ахрэмаўскі сельсавет|Ахрэмавецкі сельсавет]] || За 6 км на захад ад вёскі, у Казянскім лесе (падзея), на паўднёвай ускраіне вёскі (помнік) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=149}} |- | 500 || [[Помнік Вользе Канстанцінаўне Максімовіч|Помнік Максімовіч Вользе Канстанцінаўне]] || гістарычны || 1975 г. || [[Замошша (Ахрэмаўскі сельсавет)|Замошша]], [[Ахрэмаўскі сельсавет|Ахрэмавецкі сельсавет]] || Каля будынка школы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=149}} |- | 501 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў (Зарачча)|Брацкая магіла савецкіх воінаў]] || гістарычны || 1944 г. (падзея), 1964 г. (помнік) || [[Зарачча (Браслаўскі раён)|Зарачча]], цэнтр [[Зарацкі сельсавет|сельсавета]] || Каля будынка выканкома сельсавета || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=149}} |- | 502 || [[Вадзяны млын (Зарачча)|Вадзяны млын]] || архітэктурны || канец 18 — 1-я палавіна 19 ст. || [[Зарачча (Браслаўскі раён)|Зарачча]], цэнтр [[Зарацкі сельсавет|сельсавета]] || У цэнтральнай частцы вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=149—150}} |- | 503 || [[Вяночны двор (Іказнь)|Вяночны двор]]:<br>* хата<br>* сенцы<br>* хлявы || архітэктурны || 1909 г. || [[Іказнь (аграгарадок)|Іказнь]], [[Цяцеркаўскі сельсавет]] || Сядзіба Н. А. Ажгінь || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=150}} |- | 504 || [[Іказненскі замак|Замчышча]] || археалагічны, гістарычны || 16 ст. || [[Іказнь (аграгарадок)|Іказнь]], [[Цяцеркаўскі сельсавет]]|| На востраве воз. [[Іказнь (возера)|Іказнь]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=150—151}} |- | 505 || [[Свята-Мікалаеўская царква (Іказнь)|Мікалаеўская царква]] || архітэктурны || 1905 г. || [[Іказнь (аграгарадок)|Іказнь]], [[Цяцеркаўскі сельсавет]]|| У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=151}} |- | 506 || [[Брацкая магіла партызан (Казяны)|Брацкая магіла партызан]] || гістарычны, мастацкі || 1944 г. (падзея), 1969 г. (помнік) || [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]], цэнтр [[Казянскі сельсавет|сельсавета]] || У скверы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=151}} |- | 507 || [[Магіла ахвяр фашызму (Казяны)|Магіла ахвяр фашызму]] || гістарычны || 1942—1943 гг. (падзея), 1967 г. (помнік) || [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]], цэнтр [[Казянскі сельсавет|сельсавета]] || На ўсходняй ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=151}} |- | 508 || [[Помнік землякам (Карасіна)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1981 г. || [[Карасіна (Браслаўскі раён)|Карасіна]], [[Мяжанскі сельсавет (Браслаўскі раён)|Мяжанскі сельсавет]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=151}} |- | 509 || [[Царква (Кірыліна)|Царква]] || архітэктурны || пачатак 20 ст. || [[Кірыліна]], [[Друйскі сельсавет]] || На паўднёвай ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=151}} |- | 510 || [[Курганны могільнік (Коўшынкі)|Курганны могільнік]] || археалагічны || — || [[Коўшынкі]], [[Казянскі сельсавет]] || За 0,5 км на поўнач ад вёскі, каля дарогі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=152}} |- | 511 || [[Лабэцкія|Месца спаленай вёскі]] || гістарычны || 1943 г. || Лабэцкія (не існуе), [[Опсаўскі сельсавет]] || За 3 км на поўдзень ад в. [[Пагошча (аграгарадок)|Пагошча]]|| {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=152}} |- | 512 || [[Гарадзішча (Літоўшчына)|Гарадзішча]] || археалагічны || 6 ст. да н.э. — 3 ст. н.э. || [[Літоўшчына (Браслаўскі раён)|Літоўшчына]], [[Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)|Слабодкаўскі сельсавет]]|| Мясцовая назва Татарская Гара. За 2 км на захад ад вёскі, за 100 м ад хутара [[Татараўшчына]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=152}} |- | 513 || [[Гарадзішча (Лукшы)|Гарадзішча]] || археалагічны || 5 ст. да н.э. — 3 ст. н.э. || [[Лукшы (Браслаўскі раён)|Лукшы]], [[Плюскі сельсавет]] || За 0,8 км на захад ад вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=152}} |- | 514 || [[Гарадзішча і курганны могільнік (Майшулі)|Гарадзішча, курганны могільнік]] || археалагічны || 6—11 ст. (могільнік) || [[Майшулі]], [[Зарацкі сельсавет]] || За 0,3 км на ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Рацкі Бор (гарадзішча). За 0,5 км на поўдзень ад гарадзішча (могільнік) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=152}} |- | 515 || [[Маскавіцкае гарадзішча|Гарадзішча]] || археалагічны || 11—13 ст. || [[Маскавічы]], [[Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)|Слабодкаўскі сельсавет]]|| За 0,3 км на поўдзень ад вёскі, на беразе воз. [[Дзерба]]|| {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=152—153}} |- | 516 || [[Свята-Пакроўская царква (Мінкавічы)|Пакроўская царква]] || архітэктурны || пачатак 20 ст. || [[Мінкавічы (Браслаўскі раён)|Мінкавічы]], [[Дрысвяцкі сельсавет]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 517 || [[Касцёл Маці Боскай Анёльскай (Мяжаны)|Касцёл Маці Боскай Анёльскай]] || архітэктурны || пачатак 20 ст. || [[Мяжаны]], цэнтр [[Мяжанскі сельсавет (Браслаўскі раён)|сельсавета]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 518 || [[Помнік землякам (Опліса 1)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1972 г. || [[Опліса 1|Опліса-1]], [[Друйскі сельсавет]] || Каля школы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 519 || [[Брацкая магіла савецкага воіна і партызан (Опса)|Брацкая магіла савецкага воіна і партызан]] || гістарычны || 1944 г. (падзея), 1963 г. (помнік) || [[Опса (аграгарадок)|Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]] || На могілках || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 520 || [[Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Опса)|Касцёл]] || архітэктурны || пачатак 20 ст. || [[Опса (аграгарадок)|Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]]|| У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 521 || [[Курган Бессмяротнасці (Опса)|Курган Бессмяротнасці]] || гістарычны || 1963 г. || [[Опса (аграгарадок)|Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]]|| На могілках || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 522 || [[Курганны могільнік (Опса)|Курганны могільнік]] || археалагічны || 8—11 ст. || [[Опса (аграгарадок)|Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]]|| За 3 км на поўдзень ад вёскі, злева ад дарогі ў [[Відзы]], у лесе || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 523 || [[Помнік землякам (Опса)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1975 г. || [[Опса (аграгарадок)|Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]]|| У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=154}} |- | 524 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Опса)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]] || гістарычны || 1964 г. || [[Опса (аграгарадок)|Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]]|| Каля школы-інтэрната || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=154}} |- | 525 || [[Сядзіба Плятэраў (Опса)|Сядзіба]]:<br>* сядзібны дом<br>* флігель<br>* гаспадарчыя пабудовы<br>* парк || архітэктурны || 1904 г. || [[Опса (аграгарадок)|Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]]|| За 2 км ад вёскі, на ўсходнім беразе воз. [[Опса (возера)|Опса]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=154}} |- | 526 || [[Магіла ахвяр фашызму (Пагошча)|Магіла ахвяр фашызму]] || гістарычны || 1943 г. (падзея), 1972 г. (помнік) || [[Пагошча (аграгарадок)|Пагошча]], [[Опсаўскі сельсавет]] || За 3 км на поўдзень ад в. Пагошча || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 527 || [[Помнік землякам (Пагошча)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1972 г. || [[Пагошча (аграгарадок)|Пагошча]], [[Опсаўскі сельсавет]]|| У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 528 || [[Троіцкі касцёл (Плюсы)|Касцёл]] || архітэктурны || пачатак 20 ст. || [[Плюсы (аграгарадок)|Плюсы]], цэнтр [[Плюскі сельсавет|сельсавета]] || На ўсходняй ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 529 || [[Помнік Івану Мікітавічу Ваўчкову|Помнік Ваўчкову Івану Мікітавічу]] || гістарычны || 1976 г. || [[Плюсы (аграгарадок)|Плюсы]], цэнтр [[Плюскі сельсавет|сельсавета]]|| Каля школы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 530 || [[Помнік землякам (Плюсы)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1971 г. || [[Плюсы (аграгарадок)|Плюсы]], цэнтр [[Плюскі сельсавет|сельсавета]]|| У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 531 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Плюсы)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]] || гістарычны || 1978 г. || [[Плюсы (аграгарадок)|Плюсы]], цэнтр [[Плюскі сельсавет|сельсавета]]|| Каля будынка выканкома сельсавета || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 532 || [[Гарадзішча (Пустошка)|Гарадзішча]] || археалагічны || — || [[Пустошка (Браслаўскі раён)|Пустошка]], [[Зарацкі сельсавет]] || Мясцовая назва Чортава Гара. На заходнім беразе воз. [[Струста (возера)|Струста]], каля дарогі [[Плюсы (аграгарадок)|Плюсы]] — [[Браслаў]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 533 || [[Гарадзішча (Рацюнкі)|Гарадзішча]] || археалагічны || 7 ст. да н.э. — 4 ст. н.э. || [[Рацюнкі]], [[Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)|Слабодкаўскі сельсавет]]|| На паўднёвай ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 534 || [[Рэпаўшчына (Браслаўскі раён)|Месца спаленай вёскі]] || гістарычны || 1942 г. || Рэпаўшчына (не існуе), [[Ахрэмаўскі сельсавет|Ахрэмавецкі сельсавет]] || За 2 км на поўдзень ад в. [[Замошша (Ахрэмаўскі сельсавет)|Замошша]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 535 || [[Гарадзішчы (Слабодка)|Гарадзішчы]] || археалагічны || 7 ст. да н.э. — 4 ст. н.э. || [[Слабодка (Слабодкаўскі сельсавет)|Слабодка]], цэнтр [[Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)|сельсавета]]|| За 0,8 км на паўднёвы захад ад вёскі (гарадзішча-1). За 0,5 км на паўночны захад ад гарадзішча-1 (гарадзішча-2) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 536 || [[Касцёл Сэрца Ісуса (Слабодка)|Касцёл Сэрца Ісуса]] || архітэктурны || 1903 г. || [[Слабодка (Слабодкаўскі сельсавет)|Слабодка]], цэнтр [[Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)|сельсавета]]|| У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155—156}} |- | 537 || [[Магіла ахвяр фашызму (Стаўрова)|Магіла ахвяр фашызму]] || гістарычны || 1943 г. (падзея), 1968 г. (помнік) || [[Стаўрова (Браслаўскі раён)|Стаўрова]], [[Казянскі сельсавет]] || За 2 км на поўнач ад в. Стаўрова || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=156}} |- | 538 || [[Магіла Рыгора Сяргеевіча Эфрона|Магіла Эфрона Рыгора Сяргеевіча]] || гістарычны || 1944 г. (падзея), 1957 г. (помнік) || [[Струнеўшчына]], [[Друйскі сельсавет]] || Каля магілкі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=156}} |- | 539 || [[Гарадзішча (Укля)|Гарадзішча]] || археалагічны || 7 ст. да н.э. — 4 ст. н.э. || [[Укля (вёска)|Укля]], [[Цяцеркаўскі сельсавет]] || За 1 км на поўнач ад вёскі на беразе воз. [[Укля (возера)|Укля]], ва ўрочышчы Тарылава || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=156}} |- | 540 || [[Курганны могільнік (Укля)|Курганны могільнік]] || археалагічны || 11—12 ст. || [[Укля (вёска)|Укля]], [[Цяцеркаўскі сельсавет]] || За 2 км на паўночны ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Валатоўкі, на ўскраіне лесу || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=156}} |- | 541 || [[Помнік землякам (Цяцеркі)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1972 г. || [[Цяцеркі]], цэнтр [[Цяцеркаўскі сельсавет|сельсавета]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=156}} |- | 542 || [[Гарадзішча (Шавуры)|Гарадзішча]] || археалагічны || 7 ст. да н.э. — 4 ст. н.э. || [[Шавуры (Браслаўскі раён)|Шавуры]], [[Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)|Слабодкаўскі сельсавет]]|| За 0,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, на высокім і доўгім пагорку || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=156}} |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/ЗП|Віцебская|ref=Збор помнікаў}} [[Катэгорыя:Спісы:Беларусь]] [[Катэгорыя:Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі]] [[Катэгорыя:Славутасці Браслаўскага раёна]] eum4159hfy41ysm69mgghkpwl3d6pk1 0 811979 5174157 2026-08-01T13:32:01Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Алёхны]] 5174157 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Алёхны]] 0crjua4cfeihov72tjuwf3thxkl3zkh 0 811980 5174158 2026-08-01T13:32:30Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Ахрэмаўцы]] 5174158 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ахрэмаўцы ]] ouw0kj9fx8n2zs2ojaaptvpd05i1jmh 0 811981 5174159 2026-08-01T13:32:41Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Ахрэмавецкі сельсавет]] 5174159 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ахрэмавецкі сельсавет]] bo4v6vfo17kafdmkpd6t1x1pjqg08yu 0 811982 5174160 2026-08-01T13:34:43Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Богіна]] 5174160 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Богіна]] n60nxnb3kn79bf4ukfxupqho9enffbh 0 811983 5174161 2026-08-01T13:34:57Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Быстрамаўцы]] 5174161 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Быстрамаўцы]] tifkhaqnzfduyoce48rgtr69jm29xei 0 811984 5174162 2026-08-01T13:35:12Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Вайнюнцы]] 5174162 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Вайнюнцы ]] mdzwut9jhue3ua2b18ruqt10m61pnj0 0 811985 5174163 2026-08-01T13:35:27Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Відзы Лаўчынскія]] 5174163 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Відзы Лаўчынскія]] 2gj2hbh4radn9ntiqi2nd2cqndyb8a5 0 811986 5174164 2026-08-01T13:36:28Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Вусце (Далёкаўскі сельсавет)]] 5174164 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Вусце (Далёкаўскі сельсавет)]] l67zz5o4d49dwa23ryh2l8f1hygtvfb 0 811987 5174165 2026-08-01T13:36:52Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Браслаў)]] 5174165 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Браслаў)]] afatb06jbvarrqg0cny2gp7dzuomcm6 0 811988 5174171 2026-08-01T13:48:10Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Касцёл Святога Станіслава (Далёкія)]] 5174171 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Касцёл Святога Станіслава (Далёкія)]] sybaw4s8dfp7uzvhgq8aa38u02n5q2o 0 811989 5174181 2026-08-01T14:09:54Z M.L.Bot 261 Новая старонка: «'''Рала''' — старажытная драўляная безпалозная вупражная ворная прылада з нізкім замацаваннем цяглавай сілы. Залежна ад канструкцыі працоўнай часткі і спосабу ўжывання вылучаюць '''рала з полазам''' і '''рала без полаза''', паводле формы дышля — на прама- і...» 5174181 wikitext text/x-wiki '''Рала''' — старажытная драўляная безпалозная вупражная ворная прылада з нізкім замацаваннем цяглавай сілы. Залежна ад канструкцыі працоўнай часткі і спосабу ўжывання вылучаюць '''рала з полазам''' і '''рала без полаза''', паводле формы дышля — на прама- і крывадышальныя.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Ва Усходняй Еўропе ралы з’явіліся ў 1-й палове 1-га тысячагоддзя н.э. з узнікненнем воранага вупражнага земляробства, пра што сведчаць знаходкі драўляных рал ва Украіне (Жабічы Чарнігаўскай і Такары Сумскай абласцей) і на Браншчыне (Сяргееўск). Таксама да 1-й паловы 1-га тысячагоддзя н.э. адносіцца крывадышальнае полазнае рала, знойдзенае ў тарфяніку каля Капланавіч Клецкага раёна. Яно зроблена са ствала дрэва з доўгім суком, мела завостраны полаз, а з процілеглага боку адтуліну для дзяржання, за якое трымаўся араты. Доўгі сук служыў дышлем, металічнага наральніка хутчэй за ўсё яшчэ не было. Гэта рала пры нахіле магло няпоўна пераварочваць пласт зямлі і падрэзаць карані пустазелля.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Другое драўлянае рала XIII ст., знойдзенае ў Брэсце, выраблена з дубовага ствала даўжынёй 155 см, які быў дышлем. Ад яго пад вуглом 28° адыходзіў сук даўжынёй 43 см, які ўтвараў рабочую частку рала. Магчыма, гэта рала мела металічны наральнік, але гэта толькі гіпотэза, бо рабочы канец рала абламаны. На дышлі было 3 адтуліны — для дзяржання, для металічнага чарэсла і для дэталі, з дапамогай якой можна было падоўжыць параўнальную невялікі дышаль.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} На паселішчы VIII—XIX ст. Хотамель знойдзены два шырокія асіметрычныя наральнікі з плечукамі даўжынёй 9,8—10,5 см, шырынёй 6,6—7 см і металічнае чарэсла даўжынёй 40 см, якое служыла для падразання пласта зямлі. Гэтыя наральнікі ад падэшвеннага рала з чарэслам, якое магло не толькі ўзрыхляць зямлю, але пры пэўным сваім становішчы, дзякуючы шырокім плечукам, пераварочваць яе верхні пласт. Каля Дворыцкай Слабады Мінскага раёна знойдзены шыракалопасцевы наральнік X — пачатку XI ст. з плечукамі, удвая даўжэйшымі за хотамельскія, і чарэсла. Ралам з такім наральнікам можна было глыбей і якасней араць.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Металічныя наральнікі для рал без полаза знойдзены ў Брэсце, Гродне, каля Збарова Рагачоўскага раёна, у Клецку, Навагрудку і іншых месцах. Нягледзячы на тое, што ў пачатку 2-га тысячагоддзя н. э. на тэрыторыі Беларусі пашыралася больш прагрэсіўная ворная прылада — саха, рала праз яго манеўранасць выкарыстоўвалі да XX ст..{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Краснов Ю. В. Древнейшие упряжные пахотные орудия. М., 1975; * {{артыкул |ref = Каробушкіна |аўтар = Т. М. Каробушкіна |загаловак = Рала |арыгінал = |спасылка = |мова = бел. |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Археалогія Беларусі : энцыклапедыя : у 2 т. |тып = |месца = Мінск |выдавецтва = Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі |год = 2011 |выпуск = |том = Т. 2 : Л — Я |нумар = |старонкі = 249 |isbn = 978-985-11-0549-2 |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} * Коробушкина Т. Н. Земледелие на территории Белоруссии в X—XIII вв. Минск, 1979; * Коробушкина Т. Н. Появление упряжных пахотных орудий и их дальнейшее развитие на территории Белоруссии (до XIV в.) // Тез. докл. сов. делегации на IV Междунар. конгр. слав. археологии. М., 1980. 03pvfyroy82huld3xna1sz6kmdeoecg 5174183 5174181 2026-08-01T14:11:41Z M.L.Bot 261 5174183 wikitext text/x-wiki '''Рала''' — старажытная драўляная безпалозная вупражная ворная прылада з нізкім замацаваннем цяглавай сілы. Залежна ад канструкцыі працоўнай часткі і спосабу ўжывання вылучаюць '''рала з полазам''' і '''рала без полаза''', паводле формы дышля — на '''прамадышальныя''' і '''крывадышальныя'''.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Ва Усходняй Еўропе ралы з’явіліся ў 1-й палове 1-га тысячагоддзя н.э. з узнікненнем воранага вупражнага земляробства, пра што сведчаць знаходкі драўляных рал ва Украіне (Жабічы Чарнігаўскай і Такары Сумскай абласцей) і на Браншчыне (Сяргееўск). Таксама да 1-й паловы 1-га тысячагоддзя н.э. адносіцца крывадышальнае полазнае рала, знойдзенае ў тарфяніку каля Капланавіч Клецкага раёна. Яно зроблена са ствала дрэва з доўгім суком, мела завостраны полаз, а з процілеглага боку адтуліну для дзяржання, за якое трымаўся араты. Доўгі сук служыў дышлем, металічнага наральніка хутчэй за ўсё яшчэ не было. Гэта рала пры нахіле магло няпоўна пераварочваць пласт зямлі і падрэзаць карані пустазелля.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Другое драўлянае рала XIII ст., знойдзенае ў Брэсце, выраблена з дубовага ствала даўжынёй 155 см, які быў дышлем. Ад яго пад вуглом 28° адыходзіў сук даўжынёй 43 см, які ўтвараў рабочую частку рала. Магчыма, гэта рала мела металічны наральнік, але гэта толькі гіпотэза, бо рабочы канец рала абламаны. На дышлі было 3 адтуліны — для дзяржання, для металічнага чарэсла і для дэталі, з дапамогай якой можна было падоўжыць параўнальную невялікі дышаль.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} На паселішчы VIII—XIX ст. Хотамель знойдзены два шырокія асіметрычныя наральнікі з плечукамі даўжынёй 9,8—10,5 см, шырынёй 6,6—7 см і металічнае чарэсла даўжынёй 40 см, якое служыла для падразання пласта зямлі. Гэтыя наральнікі ад падэшвеннага рала з чарэслам, якое магло не толькі ўзрыхляць зямлю, але пры пэўным сваім становішчы, дзякуючы шырокім плечукам, пераварочваць яе верхні пласт. Каля Дворыцкай Слабады Мінскага раёна знойдзены шыракалопасцевы наральнік X — пачатку XI ст. з плечукамі, удвая даўжэйшымі за хотамельскія, і чарэсла. Ралам з такім наральнікам можна было глыбей і якасней араць.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Металічныя наральнікі для рал без полаза знойдзены ў Брэсце, Гродне, каля Збарова Рагачоўскага раёна, у Клецку, Навагрудку і іншых месцах. Нягледзячы на тое, што ў пачатку 2-га тысячагоддзя н. э. на тэрыторыі Беларусі пашыралася больш прагрэсіўная ворная прылада — саха, рала праз яго манеўранасць выкарыстоўвалі да XX ст..{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Краснов Ю. В.'' Древнейшие упряжные пахотные орудия. М., 1975; * {{артыкул |ref = Каробушкіна |аўтар = Т. М. Каробушкіна |загаловак = Рала |арыгінал = |спасылка = |мова = бел. |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Археалогія Беларусі : энцыклапедыя : у 2 т. |тып = |месца = Мінск |выдавецтва = Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі |год = 2011 |выпуск = |том = Т. 2 : Л — Я |нумар = |старонкі = 249 |isbn = 978-985-11-0549-2 |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} * ''Коробушкина Т. Н.'' Земледелие на территории Белоруссии в X—XIII вв. Минск, 1979; * ''Коробушкина Т. Н.'' Появление упряжных пахотных орудий и их дальнейшее развитие на территории Белоруссии (до XIV в.) // Тез. докл. сов. делегации на IV Междунар. конгр. слав. археологии. М., 1980. i5dfy0t0z5ijc6j166rtd8cbnn5d3br 5174196 5174183 2026-08-01T14:44:04Z M.L.Bot 261 5174196 wikitext text/x-wiki '''Рала''' — старажытная драўляная безпалозная вупражная ворная прылада з нізкім замацаваннем цяглавай сілы{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}}. Папярэднік сахі і плуга, пашыраны ва ўсіх земляробчых народаў{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Складалася з рабочай часткі — ральніка, на канец якога насаджалі наральнік, дышля (градыля) і ручак (дзяржання) для кіравання{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Паводле канструкцыі працоўнай часткі і спосабу ўжывання вылучаюць рала з полазам і без яго, паводле формы дышля — на прама- і крыва- дышальныя (градыльныя){{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}}, якія ў сваю чаргу мелі шэраг варыянтаў{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Ва Усходняй Еўропе ралы з’явіліся ў 1-й палове 1-га тысячагоддзя н.э. з узнікненнем воранага вупражнага земляробства, пра што сведчаць знаходкі драўляных рал ва Украіне (Жабічы Чарнігаўскай і Такары Сумскай абласцей) і на Браншчыне (Сяргееўск). Таксама да 1-й паловы 1-га тысячагоддзя н.э. адносіцца крывадышальнае полазнае рала, знойдзенае ў тарфяніку каля Капланавіч Клецкага раёна (належала, імаверна, насельніцтву зарубінецкай культуры{{sfn|БЭ|2001|p=286}}). Яно зроблена са ствала дрэва з доўгім суком, мела завостраны полаз, а з процілеглага боку адтуліну для дзяржання, за якое трымаўся араты. Доўгі сук служыў дышлем, металічнага наральніка хутчэй за ўсё яшчэ не было. Гэта рала пры нахіле магло няпоўна пераварочваць пласт зямлі і падрэзаць карані пустазелля.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Другое драўлянае рала XIII ст., знойдзенае ў Брэсце, выраблена з дубовага ствала даўжынёй 155 см, які быў дышлем. Ад яго пад вуглом 28° адыходзіў сук даўжынёй 43 см, які ўтвараў рабочую частку рала. Магчыма, гэта рала мела металічны наральнік, але гэта толькі гіпотэза, бо рабочы канец рала абламаны. На дышлі было 3 адтуліны — для дзяржання, для металічнага чарэсла і для дэталі, з дапамогай якой можна было падоўжыць параўнальную невялікі дышаль.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} На паселішчы VIII—XIX ст. Хотамель знойдзены два шырокія асіметрычныя наральнікі з плечукамі даўжынёй 9,8—10,5 см, шырынёй 6,6—7 см і металічнае чарэсла даўжынёй 40 см, якое служыла для падразання пласта зямлі. Гэтыя наральнікі ад падэшвеннага рала з чарэслам, якое магло не толькі ўзрыхляць зямлю, але пры пэўным сваім становішчы, дзякуючы шырокім плечукам, пераварочваць яе верхні пласт. Каля Дворыцкай Слабады Мінскага раёна знойдзены шыракалопасцевы наральнік X — пачатку XI ст. з плечукамі, удвая даўжэйшымі за хотамельскія, і чарэсла. Ралам з такім наральнікам можна было глыбей і якасней араць.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Металічныя наральнікі для рал без полаза знойдзены ў Брэсце, Гродне, каля Збарова Рагачоўскага раёна, у Клецку, Навагрудку і іншых месцах. Нягледзячы на тое, што ў пачатку 2-га тысячагоддзя н. э. на тэрыторыі Беларусі пашыралася больш прагрэсіўная ворная прылада — саха, рала праз яго манеўранасць выкарыстоўвалі да XX ст..{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Каробушкіна|аўтар=Каробушкіна Т. М.|загаловак=Рала|арыгінал=|спасылка=|мова=|адказны=|аўтар выдання=|выданне=Археалогія Беларусі : энцыклапедыя : у 2 т.|тып=|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|год=2011|выпуск=|том=Т. 2 : Л — Я|нумар=|старонкі=249|isbn=978-985-11-0549-2|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}} * ''Краснов Ю. В.'' Древнейшие упряжные пахотные орудия. М., 1975; * ''Коробушкина Т. Н.'' Земледелие на территории Белоруссии в X—XIII вв. Минск, 1979; * ''Коробушкина Т. Н.'' Появление упряжных пахотных орудий и их дальнейшее развитие на территории Белоруссии (до XIV в.) // Тез. докл. сов. делегации на IV Междунар. конгр. слав. археологии. М., 1980. * {{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Рала|том=13|с=286|ref=БЭ}} to7yl6xaemmwd4j0xnq3mwwhrag7xe1 5174200 5174196 2026-08-01T15:09:00Z M.L.Bot 261 5174200 wikitext text/x-wiki '''Рала''' — старажытная драўляная безпалозная вупражная ворная прылада з нізкім замацаваннем цяглавай сілы{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}}. Папярэднік сахі і плуга, пашыраны ва ўсіх земляробчых народаў{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Складалася з рабочай часткі — ральніка, на канец якога насаджалі наральнік, дышля (градыля) і ручак (дзяржання) для кіравання{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Паводле канструкцыі працоўнай часткі і спосабу ўжывання вылучаюць рала з полазам і без яго, паводле формы дышля — на прама- і крыва- дышальныя (градыльныя){{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}}, якія ў сваю чаргу мелі шэраг варыянтаў{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Каменны наральнік 3-га тысячагоддзя да н.э. знойдзены каля Хаталян Уздзенскага раёна<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/|title=В музее Хотлянской школы хранится экспонат, которому свыше четырех тысяч лет - 13.06.2022|author=Виктор Соболевский|last=|website=Чырвоная Зорка|date=2022-06-13|access-date=2026-08-01|last2=Яскович|first2=Дарья}}</ref><ref>[https://uzda-asveta.gov.by/napravleniia-deiatelnosti/%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B8-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B0/%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B8-%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F/%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9 Фота наральніка буйнейшым планам, пад тэкстам.]</ref>. Ва Усходняй Еўропе ралы з’явіліся ў 1-й палове 1-га тысячагоддзя з узнікненнем ворнага вупражнага земляробства, пра што сведчаць знаходкі драўляных рал ва Украіне (Жабічы Чарнігаўскай і Такары Сумскай абласцей) і на Браншчыне (Сяргееўск). Таксама да 1-й паловы 1-га тысячагоддзя адносіцца крывадышальнае полазнае рала, знойдзенае ў тарфяніку каля Капланавіч Клецкага раёна (належала, імаверна, насельніцтву зарубінецкай культуры{{sfn|БЭ|2001|p=286}}). Яно зроблена са ствала дрэва з доўгім суком, мела завостраны полаз, а з процілеглага боку адтуліну для дзяржання, за якое трымаўся араты. Доўгі сук служыў дышлем, металічнага наральніка хутчэй за ўсё яшчэ не было. Гэта рала пры нахіле магло няпоўна пераварочваць пласт зямлі і падрэзаць карані пустазелля.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Другое драўлянае рала XIII ст., знойдзенае ў Брэсце, выраблена з дубовага ствала даўжынёй 155 см, які быў дышлем. Ад яго пад вуглом 28° адыходзіў сук даўжынёй 43 см, які ўтвараў рабочую частку рала. Магчыма, гэта рала мела металічны наральнік, але гэта толькі гіпотэза, бо рабочы канец рала абламаны. На дышлі было тры адтуліны — для дзяржання, для металічнага чарэсла і для дэталі, з дапамогай якой можна было падоўжыць параўнальную кароткі дышаль.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} На паселішчы VIII—XIX ст. Хотамель знойдзены два шырокія асіметрычныя наральнікі з плечукамі даўжынёй 9,8—10,5 см, шырынёй 6,6—7 см і металічнае чарэсла даўжынёй 40 см, якое служыла для падразання пласта зямлі. Гэтыя наральнікі ад падэшвеннага рала з чарэслам, якое магло не толькі ўзрыхляць зямлю, але пры пэўным сваім становішчы, дзякуючы шырокім плечукам, пераварочваць яе верхні пласт. Каля Дворыцкай Слабады Мінскага раёна знойдзены шыракалопасцевы наральнік X — пачатку XI ст. з плечукамі, удвая даўжэйшымі за хотамельскія, і чарэсла. З такім наральнікам можна было глыбей і якасней араць.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Металічныя наральнікі для рал без полаза знойдзены ў Брэсце, Гродне, каля Збарова Рагачоўскага раёна, у Клецку, Навагрудку і іншых месцах. Нягледзячы на тое, што ў пачатку 2-га тысячагоддзя н. э. на тэрыторыі Беларусі пашыралася больш прагрэсіўная ворная прылада — саха, рала праз яго манеўранасць выкарыстоўвалі да XX ст.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Каробушкіна|аўтар=Каробушкіна Т. М.|загаловак=Рала|арыгінал=|спасылка=|мова=|адказны=|аўтар выдання=|выданне=Археалогія Беларусі : энцыклапедыя : у 2 т.|тып=|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|год=2011|выпуск=|том=Т. 2 : Л — Я|нумар=|старонкі=249|isbn=978-985-11-0549-2|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}} * ''Краснов Ю. В.'' Древнейшие упряжные пахотные орудия. М., 1975; * ''Коробушкина Т. Н.'' Земледелие на территории Белоруссии в X—XIII вв. Минск, 1979; * ''Коробушкина Т. Н.'' Появление упряжных пахотных орудий и их дальнейшее развитие на территории Белоруссии (до XIV в.) // Тез. докл. сов. делегации на IV Междунар. конгр. слав. археологии. М., 1980. * {{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Рала|том=13|с=286|ref=БЭ}} c4ofzv4xylli3mjjnzsf70ie3fs3hnn 5174201 5174200 2026-08-01T15:09:28Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перанёс старонку [[Удзельнік:Maksim L./Чарнавік 7]] у [[Рала]] не пакінуўшы перасылкі 5174200 wikitext text/x-wiki '''Рала''' — старажытная драўляная безпалозная вупражная ворная прылада з нізкім замацаваннем цяглавай сілы{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}}. Папярэднік сахі і плуга, пашыраны ва ўсіх земляробчых народаў{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Складалася з рабочай часткі — ральніка, на канец якога насаджалі наральнік, дышля (градыля) і ручак (дзяржання) для кіравання{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Паводле канструкцыі працоўнай часткі і спосабу ўжывання вылучаюць рала з полазам і без яго, паводле формы дышля — на прама- і крыва- дышальныя (градыльныя){{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}}, якія ў сваю чаргу мелі шэраг варыянтаў{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Каменны наральнік 3-га тысячагоддзя да н.э. знойдзены каля Хаталян Уздзенскага раёна<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/|title=В музее Хотлянской школы хранится экспонат, которому свыше четырех тысяч лет - 13.06.2022|author=Виктор Соболевский|last=|website=Чырвоная Зорка|date=2022-06-13|access-date=2026-08-01|last2=Яскович|first2=Дарья}}</ref><ref>[https://uzda-asveta.gov.by/napravleniia-deiatelnosti/%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B8-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B0/%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B8-%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F/%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9 Фота наральніка буйнейшым планам, пад тэкстам.]</ref>. Ва Усходняй Еўропе ралы з’явіліся ў 1-й палове 1-га тысячагоддзя з узнікненнем ворнага вупражнага земляробства, пра што сведчаць знаходкі драўляных рал ва Украіне (Жабічы Чарнігаўскай і Такары Сумскай абласцей) і на Браншчыне (Сяргееўск). Таксама да 1-й паловы 1-га тысячагоддзя адносіцца крывадышальнае полазнае рала, знойдзенае ў тарфяніку каля Капланавіч Клецкага раёна (належала, імаверна, насельніцтву зарубінецкай культуры{{sfn|БЭ|2001|p=286}}). Яно зроблена са ствала дрэва з доўгім суком, мела завостраны полаз, а з процілеглага боку адтуліну для дзяржання, за якое трымаўся араты. Доўгі сук служыў дышлем, металічнага наральніка хутчэй за ўсё яшчэ не было. Гэта рала пры нахіле магло няпоўна пераварочваць пласт зямлі і падрэзаць карані пустазелля.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Другое драўлянае рала XIII ст., знойдзенае ў Брэсце, выраблена з дубовага ствала даўжынёй 155 см, які быў дышлем. Ад яго пад вуглом 28° адыходзіў сук даўжынёй 43 см, які ўтвараў рабочую частку рала. Магчыма, гэта рала мела металічны наральнік, але гэта толькі гіпотэза, бо рабочы канец рала абламаны. На дышлі было тры адтуліны — для дзяржання, для металічнага чарэсла і для дэталі, з дапамогай якой можна было падоўжыць параўнальную кароткі дышаль.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} На паселішчы VIII—XIX ст. Хотамель знойдзены два шырокія асіметрычныя наральнікі з плечукамі даўжынёй 9,8—10,5 см, шырынёй 6,6—7 см і металічнае чарэсла даўжынёй 40 см, якое служыла для падразання пласта зямлі. Гэтыя наральнікі ад падэшвеннага рала з чарэслам, якое магло не толькі ўзрыхляць зямлю, але пры пэўным сваім становішчы, дзякуючы шырокім плечукам, пераварочваць яе верхні пласт. Каля Дворыцкай Слабады Мінскага раёна знойдзены шыракалопасцевы наральнік X — пачатку XI ст. з плечукамі, удвая даўжэйшымі за хотамельскія, і чарэсла. З такім наральнікам можна было глыбей і якасней араць.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Металічныя наральнікі для рал без полаза знойдзены ў Брэсце, Гродне, каля Збарова Рагачоўскага раёна, у Клецку, Навагрудку і іншых месцах. Нягледзячы на тое, што ў пачатку 2-га тысячагоддзя н. э. на тэрыторыі Беларусі пашыралася больш прагрэсіўная ворная прылада — саха, рала праз яго манеўранасць выкарыстоўвалі да XX ст.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Каробушкіна|аўтар=Каробушкіна Т. М.|загаловак=Рала|арыгінал=|спасылка=|мова=|адказны=|аўтар выдання=|выданне=Археалогія Беларусі : энцыклапедыя : у 2 т.|тып=|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|год=2011|выпуск=|том=Т. 2 : Л — Я|нумар=|старонкі=249|isbn=978-985-11-0549-2|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}} * ''Краснов Ю. В.'' Древнейшие упряжные пахотные орудия. М., 1975; * ''Коробушкина Т. Н.'' Земледелие на территории Белоруссии в X—XIII вв. Минск, 1979; * ''Коробушкина Т. Н.'' Появление упряжных пахотных орудий и их дальнейшее развитие на территории Белоруссии (до XIV в.) // Тез. докл. сов. делегации на IV Междунар. конгр. слав. археологии. М., 1980. * {{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Рала|том=13|с=286|ref=БЭ}} c4ofzv4xylli3mjjnzsf70ie3fs3hnn 5174205 5174201 2026-08-01T15:17:09Z M.L.Bot 261 5174205 wikitext text/x-wiki '''Рала''' — старажытная драўляная безпалозная вупражная ворная прылада з нізкім замацаваннем цяглавай сілы{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}}. Папярэднік [[Саха (ворная прылада)|сахі]] і [[Плуг|плуга]], пашыраны ва ўсіх земляробчых народаў{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Складаецца з рабочай часткі — ральніка, на канец якога насаджалі наральнік, дышля (градыля) і ручак (дзяржання) для кіравання{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Паводле канструкцыі працоўнай часткі і спосабу выкарыстання вылучаюць рала з полазам і без яго, паводле формы дышля — на прама- і крыва- дышальныя (градыльныя){{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}}, якія ў сваю чаргу мелі шэраг варыянтаў{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Каменны наральнік 3-га тысячагоддзя да н.э. знойдзены каля [[Хатляны|Хаталян]] Уздзенскага раёна<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/|title=В музее Хотлянской школы хранится экспонат, которому свыше четырех тысяч лет - 13.06.2022|author=Виктор Соболевский|last=|website=Чырвоная Зорка|date=2022-06-13|access-date=2026-08-01|last2=Яскович|first2=Дарья}}</ref><ref>[https://uzda-asveta.gov.by/napravleniia-deiatelnosti/%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B8-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B0/%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B8-%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F/%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9 Фота наральніка буйнейшым планам, пад тэкстам.]</ref>. Ва Усходняй Еўропе ралы з’явіліся ў 1-й палове 1-га тысячагоддзя з узнікненнем ворнага вупражнага земляробства, пра што сведчаць знаходкі драўляных рал ва Украіне (Жабічы Чарнігаўскай і Такары Сумскай абласцей) і на Браншчыне (Сяргееўск). Таксама да 1-й паловы 1-га тысячагоддзя адносіцца крывадышальнае полазнае рала, знойдзенае ў тарфяніку каля [[Капланавічы|Капланавіч]] Клецкага раёна (належала, імаверна, насельніцтву [[Зарубінецкая культура|зарубінецкай культуры]]{{sfn|БЭ|2001|p=286}}). Гэта рала зроблена са ствала дрэва з доўгім суком, мела завостраны полаз, а з процілеглага боку адтуліну для дзяржання, за якое трымаўся араты. Доўгі сук служыў дышлем, металічнага наральніка хутчэй за ўсё яшчэ не было. Гэта рала пры нахіле магло няпоўна пераварочваць пласт зямлі і падрэзаць карані пустазелля.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Другое драўлянае рала XIII ст., знойдзенае ў Брэсце, выраблена з дубовага ствала даўжынёй 155 см, які быў дышлем. Ад яго пад вуглом 28° адыходзіў сук даўжынёй 43 см, які ўтвараў рабочую частку рала. Магчыма, гэта рала мела металічны наральнік, але гэта толькі гіпотэза, бо рабочы канец рала абламаны. На дышлі было тры адтуліны — для дзяржання, для металічнага чарэсла і для дэталі, з дапамогай якой можна было падоўжыць параўнальную кароткі дышаль.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} На паселішчы VIII—XIX ст. Хотамель знойдзены два шырокія асіметрычныя наральнікі з плечукамі даўжынёй 9,8—10,5 см, шырынёй 6,6—7 см і металічнае чарэсла даўжынёй 40 см, якое служыла для падразання пласта зямлі. Гэтыя наральнікі ад падэшвеннага рала з чарэслам, якое магло не толькі ўзрыхляць зямлю, але пры пэўным сваім становішчы, дзякуючы шырокім плечукам, пераварочваць яе верхні пласт. Каля Дворыцкай Слабады Мінскага раёна знойдзены шыракалопасцевы наральнік X — пачатку XI ст. з плечукамі, удвая даўжэйшымі за хотамельскія, і чарэсла. З такім наральнікам можна было глыбей і якасней араць.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Металічныя наральнікі для рал без полаза знойдзены ў Брэсце, Гродне, каля [[Збароў|Збарова]] Рагачоўскага раёна, у Клецку, Навагрудку і іншых месцах. Нягледзячы, што на пачатку 2-га тысячагоддзя на тэрыторыі Беларусі пашырылася больш прагрэсіўная ворная прылада — саха, рала праз яго манеўранасць выкарыстоўвалі да XX ст.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Каробушкіна|аўтар=Каробушкіна Т. М.|загаловак=Рала|арыгінал=|спасылка=|мова=|адказны=|аўтар выдання=|выданне=Археалогія Беларусі : энцыклапедыя : у 2 т.|тып=|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|год=2011|выпуск=|том=Т. 2 : Л — Я|нумар=|старонкі=249|isbn=978-985-11-0549-2|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}} * ''Краснов Ю. В.'' Древнейшие упряжные пахотные орудия. М., 1975; * ''Коробушкина Т. Н.'' Земледелие на территории Белоруссии в X—XIII вв. Минск, 1979; * ''Коробушкина Т. Н.'' Появление упряжных пахотных орудий и их дальнейшее развитие на территории Белоруссии (до XIV в.) // Тез. докл. сов. делегации на IV Междунар. конгр. слав. археологии. М., 1980. * {{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Рала|том=13|с=286|ref=БЭ}} mzmos10v7vxotky73btrodl6pesge7s 5174212 5174205 2026-08-01T15:30:14Z M.L.Bot 261 5174212 wikitext text/x-wiki '''Рала''' — старажытная драўляная вупражная ворная (земляробчая) прылада з нізкім замацаваннем цяглавай сілы{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}}. Папярэднік [[Саха (ворная прылада)|сахі]] і [[Плуг|плуга]], пашыраны ва ўсіх земляробчых народаў{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Складаецца з рабочай часткі — ральніка, на канец якога насаджалі наральнік, дышля (градыля) і ручак (дзяржання) для кіравання{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Паводле канструкцыі працоўнай часткі і спосабу выкарыстання вылучаюць рала з полазам і без яго, паводле формы дышля — на прама- і крыва- дышальныя (градыльныя){{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}}, якія ў сваю чаргу мелі шэраг варыянтаў{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Каменны наральнік 3-га тысячагоддзя да н.э. знойдзены каля [[Хатляны|Хаталян]] Уздзенскага раёна<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/|title=В музее Хотлянской школы хранится экспонат, которому свыше четырех тысяч лет - 13.06.2022|author=Виктор Соболевский|last=|website=Чырвоная Зорка|date=2022-06-13|access-date=2026-08-01|last2=Яскович|first2=Дарья}}</ref><ref>[https://uzda-asveta.gov.by/napravleniia-deiatelnosti/%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B8-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B0/%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B8-%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F/%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9 Фота наральніка буйнейшым планам, пад тэкстам.]</ref>. Ва Усходняй Еўропе ралы з’явіліся ў 1-й палове 1-га тысячагоддзя з узнікненнем ворнага вупражнага земляробства, пра што сведчаць знаходкі драўляных рал ва Украіне (Жабічы Чарнігаўскай і Такары Сумскай абласцей) і на Браншчыне (Сяргееўск). Таксама да 1-й паловы 1-га тысячагоддзя адносіцца крывадышальнае полазнае рала, знойдзенае ў тарфяніку каля [[Капланавічы|Капланавіч]] Клецкага раёна (належала, імаверна, насельніцтву [[Зарубінецкая культура|зарубінецкай культуры]]{{sfn|БЭ|2001|p=286}}). Гэта рала зроблена са ствала дрэва з доўгім суком, мела завостраны полаз, а з процілеглага боку адтуліну для дзяржання, за якое трымаўся араты. Доўгі сук служыў дышлем, металічнага наральніка хутчэй за ўсё яшчэ не было. Гэта рала пры нахіле магло няпоўна пераварочваць пласт зямлі і падрэзаць карані пустазелля.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Другое драўлянае рала XIII ст., знойдзенае ў Брэсце, выраблена з дубовага ствала даўжынёй 155 см, які быў дышлем. Ад яго пад вуглом 28° адыходзіў сук даўжынёй 43 см, які ўтвараў рабочую частку рала. Магчыма, гэта рала мела металічны наральнік, але гэта толькі гіпотэза, бо рабочы канец рала абламаны. На дышлі было тры адтуліны — для дзяржання, для металічнага чарэсла і для дэталі, з дапамогай якой можна было падоўжыць параўнальную кароткі дышаль.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} На паселішчы VIII—XIX ст. Хотамель знойдзены два шырокія асіметрычныя наральнікі з плечукамі даўжынёй 9,8—10,5 см, шырынёй 6,6—7 см і металічнае чарэсла даўжынёй 40 см, якое служыла для падразання пласта зямлі. Гэтыя наральнікі ад падэшвеннага рала з чарэслам, якое магло не толькі ўзрыхляць зямлю, але пры пэўным сваім становішчы, дзякуючы шырокім плечукам, пераварочваць яе верхні пласт. Каля Дворыцкай Слабады Мінскага раёна знойдзены шыракалопасцевы наральнік X — пачатку XI ст. з плечукамі, удвая даўжэйшымі за хотамельскія, і чарэсла. З такім наральнікам можна было глыбей і якасней араць.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Металічныя наральнікі для рал без полаза знойдзены ў Брэсце, Гродне, каля [[Збароў|Збарова]] Рагачоўскага раёна, у Клецку, Навагрудку і іншых месцах. Нягледзячы, што на пачатку 2-га тысячагоддзя на тэрыторыі Беларусі пашырылася больш прагрэсіўная ворная прылада — саха, рала праз яго манеўранасць выкарыстоўвалі да XX ст.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Каробушкіна|аўтар=Каробушкіна Т. М.|загаловак=Рала|арыгінал=|спасылка=|мова=|адказны=|аўтар выдання=|выданне=Археалогія Беларусі : энцыклапедыя : у 2 т.|тып=|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|год=2011|выпуск=|том=Т. 2 : Л — Я|нумар=|старонкі=249|isbn=978-985-11-0549-2|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}} * ''Краснов Ю. В.'' Древнейшие упряжные пахотные орудия. М., 1975; * ''Коробушкина Т. Н.'' Земледелие на территории Белоруссии в X—XIII вв. Минск, 1979; * ''Коробушкина Т. Н.'' Появление упряжных пахотных орудий и их дальнейшее развитие на территории Белоруссии (до XIV в.) // Тез. докл. сов. делегации на IV Междунар. конгр. слав. археологии. М., 1980. * {{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Рала|том=13|с=286|ref=БЭ}} qmhb6lp3awbwz1qwozj1vpxz6y9fid2 5174290 5174212 2026-08-01T19:20:59Z M.L.Bot 261 5174290 wikitext text/x-wiki '''Рала''' — старажытная драўляная вупражная ворная (земляробчая) прылада з нізкім замацаваннем цяглавай сілы{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}}. Папярэднік [[Саха (ворная прылада)|сахі]] і [[Плуг|плуга]], пашыраны ва ўсіх земляробчых народаў{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Складаецца з рабочай часткі — ральніка, на канец якога насаджалі наральнік, дышля (градыля) і ручак (дзяржання) для кіравання{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Паводле канструкцыі працоўнай часткі і спосабу выкарыстання вылучаюць рала з полазам і без яго, паводле формы дышля — на прама- і крыва- дышальныя (градыльныя){{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}}, якія ў сваю чаргу мелі шэраг варыянтаў{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Каменны наральнік 3-га тысячагоддзя да н.э. знойдзены каля [[Хатляны|Хаталян]] Уздзенскага раёна<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/|title=В музее Хотлянской школы хранится экспонат, которому свыше четырех тысяч лет - 13.06.2022|author=Виктор Соболевский|last=|website=Чырвоная Зорка|date=2022-06-13|access-date=2026-08-01|last2=Яскович|first2=Дарья}}</ref><ref>[https://uzda-asveta.gov.by/napravleniia-deiatelnosti/%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B8-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B0/%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B8-%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F/%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9 Фота наральніка буйнейшым планам, пад тэкстам.]</ref>. Ва Усходняй Еўропе ралы з’явіліся ў 1-й палове 1-га тысячагоддзя з узнікненнем ворнага вупражнага земляробства, пра што сведчаць знаходкі драўляных рал ва Украіне (Жабічы Чарнігаўскай і Такары Сумскай абласцей) і на Браншчыне (Сяргееўск). Таксама да 1-й паловы 1-га тысячагоддзя адносіцца крывадышальнае полазнае рала, знойдзенае ў тарфяніку каля [[Капланавічы|Капланавіч]] Клецкага раёна (належала, імаверна, насельніцтву [[Зарубінецкая культура|зарубінецкай культуры]]{{sfn|БЭ|2001|p=286}}). Гэта рала зроблена са ствала дрэва з доўгім суком, мела завостраны полаз, а з процілеглага боку адтуліну для дзяржання, за якое трымаўся араты. Доўгі сук служыў дышлем, металічнага наральніка хутчэй за ўсё яшчэ не было. Гэта рала пры нахіле магло няпоўна пераварочваць пласт зямлі і падрэзаць карані пустазелля.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Другое драўлянае рала XIII ст., знойдзенае ў Брэсце, выраблена з дубовага ствала даўжынёй 155 см, які быў дышлем. Ад яго пад вуглом 28° адыходзіў сук даўжынёй 43 см, які ўтвараў рабочую частку рала. Магчыма, гэта рала мела металічны наральнік, але гэта толькі гіпотэза, бо рабочы канец рала абламаны. На дышлі было тры адтуліны — для дзяржання, для металічнага чарэсла і для дэталі, з дапамогай якой можна было падоўжыць параўнальную кароткі дышаль.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} На паселішчы VIII—IX ст. [[Хотамель]] знойдзены два шырокія асіметрычныя наральнікі з плечукамі даўжынёй 9,8—10,5 см, шырынёй 6,6—7 см і металічнае чарэсла даўжынёй 40 см, якое служыла для падразання пласта зямлі. Гэтыя наральнікі ад падэшвеннага рала з чарэслам, якое магло не толькі ўзрыхляць зямлю, але пры пэўным сваім становішчы, дзякуючы шырокім плечукам, пераварочваць яе верхні пласт. Каля Дворыцкай Слабады Мінскага раёна знойдзены шыракалопасцевы наральнік X — пачатку XI ст. з плечукамі, удвая даўжэйшымі за хотамельскія, і чарэсла. З такім наральнікам можна было глыбей і якасней араць.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Металічныя наральнікі для рал без полаза знойдзены ў Брэсце, Гродне, каля [[Збароў|Збарова]] Рагачоўскага раёна, у Клецку, Навагрудку і іншых месцах. Нягледзячы, што на пачатку 2-га тысячагоддзя на тэрыторыі Беларусі пашырылася больш прагрэсіўная ворная прылада — саха, рала праз яго манеўранасць выкарыстоўвалі да XX ст.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Каробушкіна|аўтар=Каробушкіна Т. М.|загаловак=Рала|арыгінал=|спасылка=|мова=|адказны=|аўтар выдання=|выданне=Археалогія Беларусі : энцыклапедыя : у 2 т.|тып=|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|год=2011|выпуск=|том=Т. 2 : Л — Я|нумар=|старонкі=249|isbn=978-985-11-0549-2|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}} * ''Краснов Ю. В.'' Древнейшие упряжные пахотные орудия. М., 1975; * ''Коробушкина Т. Н.'' Земледелие на территории Белоруссии в X—XIII вв. Минск, 1979; * ''Коробушкина Т. Н.'' Появление упряжных пахотных орудий и их дальнейшее развитие на территории Белоруссии (до XIV в.) // Тез. докл. сов. делегации на IV Междунар. конгр. слав. археологии. М., 1980. * {{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Рала|том=13|с=286|ref=БЭ}} 0clj92ck398sxp9vbk1igddp8r1yj22 5174292 5174290 2026-08-01T19:24:31Z M.L.Bot 261 5174292 wikitext text/x-wiki '''Рала''' — старажытная драўляная вупражная ворная (земляробчая) прылада з нізкім замацаваннем цяглавай сілы{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}}. Папярэднік [[Саха (ворная прылада)|сахі]] і [[Плуг|плуга]], пашыраны ва ўсіх земляробчых народаў{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Складаецца з рабочай часткі — ральніка, на канец якога насаджалі наральнік, дышля (градыля) і ручак (дзяржання) для кіравання{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Паводле канструкцыі працоўнай часткі і спосабу выкарыстання вылучаюць рала з полазам і без яго, паводле формы дышля — на прама- і крыва- дышальныя (градыльныя){{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}}, якія ў сваю чаргу мелі шэраг варыянтаў{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Каменны наральнік канца 3-га тысячагоддзя да н.э. знойдзены каля [[Хатляны|Хаталян]] Уздзенскага раёна<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/|title=В музее Хотлянской школы хранится экспонат, которому свыше четырех тысяч лет - 13.06.2022|author=Виктор Соболевский|last=|website=Чырвоная Зорка|date=2022-06-13|access-date=2026-08-01|last2=Яскович|first2=Дарья}}</ref><ref>[https://uzda-asveta.gov.by/napravleniia-deiatelnosti/%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B8-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B0/%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B8-%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F/%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9 Фота наральніка буйнейшым планам, пад тэкстам.]</ref>. Ва Усходняй Еўропе ралы з’явіліся ў 1-й палове 1-га тысячагоддзя з узнікненнем ворнага вупражнага земляробства, пра што сведчаць знаходкі драўляных рал ва Украіне (Жабічы Чарнігаўскай і Такары Сумскай абласцей) і на Браншчыне (Сяргееўск). Таксама да 1-й паловы 1-га тысячагоддзя адносіцца крывадышальнае полазнае рала, знойдзенае ў тарфяніку каля [[Капланавічы|Капланавіч]] Клецкага раёна (належала, імаверна, насельніцтву [[Зарубінецкая культура|зарубінецкай культуры]]{{sfn|БЭ|2001|p=286}}). Гэта рала зроблена са ствала дрэва з доўгім суком, мела завостраны полаз, а з процілеглага боку адтуліну для дзяржання, за якое трымаўся араты. Доўгі сук служыў дышлем, металічнага наральніка хутчэй за ўсё яшчэ не было. Гэта рала пры нахіле магло няпоўна пераварочваць пласт зямлі і падрэзаць карані пустазелля.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Другое драўлянае рала XIII ст., знойдзенае ў Брэсце, выраблена з дубовага ствала даўжынёй 155 см, які быў дышлем. Ад яго пад вуглом 28° адыходзіў сук даўжынёй 43 см, які ўтвараў рабочую частку рала. Магчыма, гэта рала мела металічны наральнік, але гэта толькі гіпотэза, бо рабочы канец рала абламаны. На дышлі было тры адтуліны — для дзяржання, для металічнага чарэсла і для дэталі, з дапамогай якой можна было падоўжыць параўнальную кароткі дышаль.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} На паселішчы VIII—IX ст. [[Хотамель]] знойдзены два шырокія асіметрычныя наральнікі з плечукамі даўжынёй 9,8—10,5 см, шырынёй 6,6—7 см і металічнае чарэсла даўжынёй 40 см, якое служыла для падразання пласта зямлі. Гэтыя наральнікі ад падэшвеннага рала з чарэслам, якое магло не толькі ўзрыхляць зямлю, але пры пэўным сваім становішчы, дзякуючы шырокім плечукам, пераварочваць яе верхні пласт. Каля Дворыцкай Слабады Мінскага раёна знойдзены шыракалопасцевы наральнік X — пачатку XI ст. з плечукамі, удвая даўжэйшымі за хотамельскія, і чарэсла. З такім наральнікам можна было глыбей і якасней араць.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Металічныя наральнікі для рал без полаза знойдзены ў Брэсце, Гродне, каля [[Збароў|Збарова]] Рагачоўскага раёна, у Клецку, Навагрудку і іншых месцах. Нягледзячы, што на пачатку 2-га тысячагоддзя на тэрыторыі Беларусі пашырылася больш прагрэсіўная ворная прылада — саха, рала праз яго манеўранасць выкарыстоўвалі да XX ст.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Каробушкіна|аўтар=Каробушкіна Т. М.|загаловак=Рала|арыгінал=|спасылка=|мова=|адказны=|аўтар выдання=|выданне=Археалогія Беларусі : энцыклапедыя : у 2 т.|тып=|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|год=2011|выпуск=|том=Т. 2 : Л — Я|нумар=|старонкі=249|isbn=978-985-11-0549-2|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}} * ''Краснов Ю. В.'' Древнейшие упряжные пахотные орудия. М., 1975; * ''Коробушкина Т. Н.'' Земледелие на территории Белоруссии в X—XIII вв. Минск, 1979; * ''Коробушкина Т. Н.'' Появление упряжных пахотных орудий и их дальнейшее развитие на территории Белоруссии (до XIV в.) // Тез. докл. сов. делегации на IV Междунар. конгр. слав. археологии. М., 1980. * {{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Рала|том=13|с=286|ref=БЭ}} 8scfystehwkxun7xan71sv3qd1q6aw4 5174483 5174292 2026-08-02T10:15:55Z M.L.Bot 261 5174483 wikitext text/x-wiki '''Рала''' — старажытная драўляная [[Вупраж|вупражная]] ворная (земляробчая) прылада з нізкім замацаваннем цяглавай сілы{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}}. Папярэднік [[Саха (ворная прылада)|сахі]] і [[Плуг|плуга]], пашыраны ва ўсіх земляробчых народаў{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Складаецца з рабочай часткі — ральніка, на канец якога насаджалі наральнік, дышля (градыля) і ручак (дзяржання) для кіравання{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Паводле канструкцыі працоўнай часткі і спосабу выкарыстання вылучаюць рала з полазам і без яго, паводле формы дышля — на прама- і крыва- дышальныя (градыльныя){{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}}, якія ў сваю чаргу мелі шэраг варыянтаў{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Каменны наральнік канца 3-га тысячагоддзя да н.э. знойдзены каля [[Хатляны|Хаталян]] Уздзенскага раёна<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/|title=В музее Хотлянской школы хранится экспонат, которому свыше четырех тысяч лет - 13.06.2022|author=Виктор Соболевский|last=|website=Чырвоная Зорка|date=2022-06-13|access-date=2026-08-01|last2=Яскович|first2=Дарья}}</ref><ref>[https://uzda-asveta.gov.by/napravleniia-deiatelnosti/%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B8-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B0/%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B8-%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F/%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9 Фота наральніка буйнейшым планам, пад тэкстам.]</ref>. Ва Усходняй Еўропе ралы з’явіліся ў 1-й палове 1-га тысячагоддзя з узнікненнем ворнага вупражнага земляробства, пра што сведчаць знаходкі драўляных рал ва Украіне (Жабічы Чарнігаўскай і Такары Сумскай абласцей) і на Браншчыне (Сяргееўск). Таксама да 1-й паловы 1-га тысячагоддзя адносяць крывадышальнае полазнае рала, знойдзенае ў тарфяніку каля [[Капланавічы|Капланавіч]] Клецкага раёна (належала, імаверна, насельніцтву [[Зарубінецкая культура|зарубінецкай культуры]]{{sfn|БЭ|2001|p=286}}). Гэта рала зроблена са ствала дрэва з доўгім суком, мела завостраны полаз, а з процілеглага боку адтуліну для дзяржання, за якое трымаўся араты. Доўгі сук служыў дышлем, металічнага наральніка хутчэй за ўсё яшчэ не было. Гэта рала пры нахіле магло няпоўна пераварочваць пласт зямлі і падрэзаць карані [[Пустазелле|пустазелля]].{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Другое драўлянае рала XIII ст., знойдзенае ў Брэсце, выраблена з дубовага ствала даўжынёй 155 см, які быў дышлем. Ад яго пад вуглом 28° адыходзіў сук даўжынёй 43 см, які ўтвараў рабочую частку рала. Магчыма, гэта рала мела металічны наральнік, але гэта толькі гіпотэза, бо рабочы канец рала абламаны. На дышлі было тры адтуліны — для дзяржання, для металічнага чарэсла і для дэталі, з дапамогай якой можна было падоўжыць параўнальную кароткі дышаль.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} На паселішчы VIII—IX ст. [[Хотамель]] знойдзены два шырокія асіметрычныя наральнікі з плечукамі даўжынёй 9,8—10,5 см, шырынёй 6,6—7 см і металічнае чарэсла даўжынёй 40 см, якое служыла для падразання пласта зямлі. Гэтыя наральнікі ад падэшвеннага рала з чарэслам, якое магло не толькі ўзрыхляць зямлю, але пры пэўным сваім становішчы, дзякуючы шырокім плечукам, пераварочваць яе верхні пласт. Каля [[Дворыцкая Слабада|Дворыцкай Слабады]] Мінскага раёна знойдзены шыракалопасцевы наральнік X — пачатку XI ст. з плечукамі, удвая даўжэйшымі за хотамельскія, і чарэсла. З такім наральнікам можна было глыбей і якасней араць.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Металічныя наральнікі для рал без полаза знойдзены ў Брэсце, Гродне, каля [[Збароў|Збарова]] Рагачоўскага раёна, у Клецку, Навагрудку і іншых месцах. Нягледзячы, што на пачатку 2-га тысячагоддзя на тэрыторыі Беларусі пашырылася больш прагрэсіўная ворная прылада — саха, рала праз яго манеўранасць выкарыстоўвалі да XX ст.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Каробушкіна|аўтар=Каробушкіна Т. М.|загаловак=Рала|арыгінал=|спасылка=|мова=|адказны=|аўтар выдання=|выданне=Археалогія Беларусі : энцыклапедыя : у 2 т.|тып=|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|год=2011|выпуск=|том=Т. 2 : Л — Я|нумар=|старонкі=249|isbn=978-985-11-0549-2|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}} * ''Краснов Ю. В.'' Древнейшие упряжные пахотные орудия. М., 1975; * ''Коробушкина Т. Н.'' Земледелие на территории Белоруссии в X—XIII вв. Минск, 1979; * ''Коробушкина Т. Н.'' Появление упряжных пахотных орудий и их дальнейшее развитие на территории Белоруссии (до XIV в.) // Тез. докл. сов. делегации на IV Междунар. конгр. слав. археологии. М., 1980. * {{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Рала|том=13|с=286|ref=БЭ}} hgzl3uj48hwqecbsn7m8up04czyipgw 5174484 5174483 2026-08-02T10:16:32Z M.L.Bot 261 /* Літаратура */ 5174484 wikitext text/x-wiki '''Рала''' — старажытная драўляная [[Вупраж|вупражная]] ворная (земляробчая) прылада з нізкім замацаваннем цяглавай сілы{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}}. Папярэднік [[Саха (ворная прылада)|сахі]] і [[Плуг|плуга]], пашыраны ва ўсіх земляробчых народаў{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Складаецца з рабочай часткі — ральніка, на канец якога насаджалі наральнік, дышля (градыля) і ручак (дзяржання) для кіравання{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Паводле канструкцыі працоўнай часткі і спосабу выкарыстання вылучаюць рала з полазам і без яго, паводле формы дышля — на прама- і крыва- дышальныя (градыльныя){{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}}, якія ў сваю чаргу мелі шэраг варыянтаў{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Каменны наральнік канца 3-га тысячагоддзя да н.э. знойдзены каля [[Хатляны|Хаталян]] Уздзенскага раёна<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/|title=В музее Хотлянской школы хранится экспонат, которому свыше четырех тысяч лет - 13.06.2022|author=Виктор Соболевский|last=|website=Чырвоная Зорка|date=2022-06-13|access-date=2026-08-01|last2=Яскович|first2=Дарья}}</ref><ref>[https://uzda-asveta.gov.by/napravleniia-deiatelnosti/%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B8-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B0/%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B8-%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F/%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9 Фота наральніка буйнейшым планам, пад тэкстам.]</ref>. Ва Усходняй Еўропе ралы з’явіліся ў 1-й палове 1-га тысячагоддзя з узнікненнем ворнага вупражнага земляробства, пра што сведчаць знаходкі драўляных рал ва Украіне (Жабічы Чарнігаўскай і Такары Сумскай абласцей) і на Браншчыне (Сяргееўск). Таксама да 1-й паловы 1-га тысячагоддзя адносяць крывадышальнае полазнае рала, знойдзенае ў тарфяніку каля [[Капланавічы|Капланавіч]] Клецкага раёна (належала, імаверна, насельніцтву [[Зарубінецкая культура|зарубінецкай культуры]]{{sfn|БЭ|2001|p=286}}). Гэта рала зроблена са ствала дрэва з доўгім суком, мела завостраны полаз, а з процілеглага боку адтуліну для дзяржання, за якое трымаўся араты. Доўгі сук служыў дышлем, металічнага наральніка хутчэй за ўсё яшчэ не было. Гэта рала пры нахіле магло няпоўна пераварочваць пласт зямлі і падрэзаць карані [[Пустазелле|пустазелля]].{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Другое драўлянае рала XIII ст., знойдзенае ў Брэсце, выраблена з дубовага ствала даўжынёй 155 см, які быў дышлем. Ад яго пад вуглом 28° адыходзіў сук даўжынёй 43 см, які ўтвараў рабочую частку рала. Магчыма, гэта рала мела металічны наральнік, але гэта толькі гіпотэза, бо рабочы канец рала абламаны. На дышлі было тры адтуліны — для дзяржання, для металічнага чарэсла і для дэталі, з дапамогай якой можна было падоўжыць параўнальную кароткі дышаль.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} На паселішчы VIII—IX ст. [[Хотамель]] знойдзены два шырокія асіметрычныя наральнікі з плечукамі даўжынёй 9,8—10,5 см, шырынёй 6,6—7 см і металічнае чарэсла даўжынёй 40 см, якое служыла для падразання пласта зямлі. Гэтыя наральнікі ад падэшвеннага рала з чарэслам, якое магло не толькі ўзрыхляць зямлю, але пры пэўным сваім становішчы, дзякуючы шырокім плечукам, пераварочваць яе верхні пласт. Каля [[Дворыцкая Слабада|Дворыцкай Слабады]] Мінскага раёна знойдзены шыракалопасцевы наральнік X — пачатку XI ст. з плечукамі, удвая даўжэйшымі за хотамельскія, і чарэсла. З такім наральнікам можна было глыбей і якасней араць.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Металічныя наральнікі для рал без полаза знойдзены ў Брэсце, Гродне, каля [[Збароў|Збарова]] Рагачоўскага раёна, у Клецку, Навагрудку і іншых месцах. Нягледзячы, што на пачатку 2-га тысячагоддзя на тэрыторыі Беларусі пашырылася больш прагрэсіўная ворная прылада — саха, рала праз яго манеўранасць выкарыстоўвалі да XX ст.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Каробушкіна|аўтар=Каробушкіна Т. М.|загаловак=Рала|арыгінал=|спасылка=|мова=|адказны=|аўтар выдання=|выданне=Археалогія Беларусі : энцыклапедыя : у 2 т.|тып=|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|год=2011|выпуск=|том=Т. 2 : Л — Я|нумар=|старонкі=249|isbn=978-985-11-0549-2|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}} * ''Краснов Ю. В.'' Древнейшие упряжные пахотные орудия. М., 1975; * ''Коробушкина Т. Н.'' Земледелие на территории Белоруссии в X—XIII вв. Минск, 1979; * ''Коробушкина Т. Н.'' Появление упряжных пахотных орудий и их дальнейшее развитие на территории Белоруссии (до XIV в.) // Тез. докл. сов. делегации на IV Междунар. конгр. слав. археологии. М., 1980. * {{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Рала|том=13|с=286|ref=БЭ}} {{Бібліяінфармацыя}} iu7i3vb1vg28jcmhemcdbyehges6gff 5174485 5174484 2026-08-02T10:17:38Z M.L.Bot 261 5174485 wikitext text/x-wiki '''Рала''' — старажытная драўляная [[Вупраж|вупражная]] ворная (земляробчая) прылада з нізкім замацаваннем цяглавай сілы{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}}. Папярэднік [[Саха (ворная прылада)|сахі]] і [[Плуг|плуга]], пашыраны ва ўсіх земляробчых народаў{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Складаецца з рабочай часткі — ральніка, на канец якога мацавалі наральнік, дышля (градыля) і ручак (дзяржання) для кіравання{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Паводле канструкцыі працоўнай часткі і спосабу выкарыстання вылучаюць рала з полазам і без яго, паводле формы дышля — на прама- і крыва- дышальныя (градыльныя){{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}}, якія ў сваю чаргу мелі шэраг варыянтаў{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Каменны наральнік канца 3-га тысячагоддзя да н.э. знойдзены каля [[Хатляны|Хаталян]] Уздзенскага раёна<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/|title=В музее Хотлянской школы хранится экспонат, которому свыше четырех тысяч лет - 13.06.2022|author=Виктор Соболевский|last=|website=Чырвоная Зорка|date=2022-06-13|access-date=2026-08-01|last2=Яскович|first2=Дарья}}</ref><ref>[https://uzda-asveta.gov.by/napravleniia-deiatelnosti/%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B8-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B0/%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B8-%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F/%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9 Фота наральніка буйнейшым планам, пад тэкстам.]</ref>. Ва Усходняй Еўропе ралы з’явіліся ў 1-й палове 1-га тысячагоддзя з узнікненнем ворнага вупражнага земляробства, пра што сведчаць знаходкі драўляных рал ва Украіне (Жабічы Чарнігаўскай і Такары Сумскай абласцей) і на Браншчыне (Сяргееўск). Таксама да 1-й паловы 1-га тысячагоддзя адносяць крывадышальнае полазнае рала, знойдзенае ў тарфяніку каля [[Капланавічы|Капланавіч]] Клецкага раёна (належала, імаверна, насельніцтву [[Зарубінецкая культура|зарубінецкай культуры]]{{sfn|БЭ|2001|p=286}}). Гэта рала зроблена са ствала дрэва з доўгім суком, мела завостраны полаз, а з процілеглага боку адтуліну для дзяржання, за якое трымаўся араты. Доўгі сук служыў дышлем, металічнага наральніка хутчэй за ўсё яшчэ не было. Гэта рала пры нахіле магло няпоўна пераварочваць пласт зямлі і падрэзаць карані [[Пустазелле|пустазелля]].{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Другое драўлянае рала XIII ст., знойдзенае ў Брэсце, выраблена з дубовага ствала даўжынёй 155 см, які быў дышлем. Ад яго пад вуглом 28° адыходзіў сук даўжынёй 43 см, які ўтвараў рабочую частку рала. Магчыма, гэта рала мела металічны наральнік, але гэта толькі гіпотэза, бо рабочы канец рала абламаны. На дышлі было тры адтуліны — для дзяржання, для металічнага чарэсла і для дэталі, з дапамогай якой можна было падоўжыць параўнальную кароткі дышаль.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} На паселішчы VIII—IX ст. [[Хотамель]] знойдзены два шырокія асіметрычныя наральнікі з плечукамі даўжынёй 9,8—10,5 см, шырынёй 6,6—7 см і металічнае чарэсла даўжынёй 40 см, якое служыла для падразання пласта зямлі. Гэтыя наральнікі ад падэшвеннага рала з чарэслам, якое магло не толькі ўзрыхляць зямлю, але пры пэўным сваім становішчы, дзякуючы шырокім плечукам, пераварочваць яе верхні пласт. Каля [[Дворыцкая Слабада|Дворыцкай Слабады]] Мінскага раёна знойдзены шыракалопасцевы наральнік X — пачатку XI ст. з плечукамі, удвая даўжэйшымі за хотамельскія, і чарэсла. З такім наральнікам можна было глыбей і якасней араць.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Металічныя наральнікі для рал без полаза знойдзены ў Брэсце, Гродне, каля [[Збароў|Збарова]] Рагачоўскага раёна, у Клецку, Навагрудку і іншых месцах. Нягледзячы, што на пачатку 2-га тысячагоддзя на тэрыторыі Беларусі пашырылася больш прагрэсіўная ворная прылада — саха, рала праз яго манеўранасць выкарыстоўвалі да XX ст.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Каробушкіна|аўтар=Каробушкіна Т. М.|загаловак=Рала|арыгінал=|спасылка=|мова=|адказны=|аўтар выдання=|выданне=Археалогія Беларусі : энцыклапедыя : у 2 т.|тып=|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|год=2011|выпуск=|том=Т. 2 : Л — Я|нумар=|старонкі=249|isbn=978-985-11-0549-2|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}} * ''Краснов Ю. В.'' Древнейшие упряжные пахотные орудия. М., 1975; * ''Коробушкина Т. Н.'' Земледелие на территории Белоруссии в X—XIII вв. Минск, 1979; * ''Коробушкина Т. Н.'' Появление упряжных пахотных орудий и их дальнейшее развитие на территории Белоруссии (до XIV в.) // Тез. докл. сов. делегации на IV Междунар. конгр. слав. археологии. М., 1980. * {{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Рала|том=13|с=286|ref=БЭ}} {{Бібліяінфармацыя}} qs7lzi8ay1ovipavwd97u4qyyg3527a 5174486 5174485 2026-08-02T10:18:22Z M.L.Bot 261 5174486 wikitext text/x-wiki '''Рала''' — старажытная драўляная [[Вупраж|вупражная]] ворная (земляробчая) прылада з нізкім замацаваннем цяглавай сілы{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}}. Папярэднік [[Саха (ворная прылада)|сахі]] і [[Плуг|плуга]], пашыраны ва ўсіх земляробчых народаў{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Складаецца з рабочай часткі — ральніка, на канец якога мацавалі наральнік, дышля (градыля) і ручак (дзяржання) для кіравання{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Паводле канструкцыі працоўнай часткі і спосабу выкарыстання вылучаюць рала з полазам і без яго, паводле формы дышля — на прама- і крыва- дышальныя (градыльныя){{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}}, якія ў сваю чаргу мелі шэраг варыянтаў{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Каменны наральнік канца 3-га тысячагоддзя да н.э. знойдзены каля [[Хатляны|Хаталян]] Уздзенскага раёна<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/|title=В музее Хотлянской школы хранится экспонат, которому свыше четырех тысяч лет - 13.06.2022|author=Виктор Соболевский|last=|website=Чырвоная Зорка|date=2022-06-13|access-date=2026-08-01|last2=Яскович|first2=Дарья}}</ref><ref>[https://uzda-asveta.gov.by/napravleniia-deiatelnosti/%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B8-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B0/%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B8-%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F/%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9 Фота наральніка буйнейшым планам, пад тэкстам.]</ref>. Ва Усходняй Еўропе ралы з’явіліся ў 1-й палове 1-га тысячагоддзя з узнікненнем ворнага вупражнага земляробства, пра што сведчаць знаходкі драўляных рал ва Украіне (Жабічы Чарнігаўскай і Такары Сумскай абласцей) і на Браншчыне (Сяргееўск). Таксама да 1-й паловы 1-га тысячагоддзя адносяць крывадышальнае полазнае рала, знойдзенае ў тарфяніку каля [[Капланавічы|Капланавіч]] Клецкага раёна (належала, імаверна, насельніцтву [[Зарубінецкая культура|зарубінецкай культуры]]{{sfn|БЭ|2001|p=286}}). Гэта рала зроблена са ствала дрэва з доўгім суком, мела завостраны полаз, а з процілеглага боку адтуліну для дзяржання, за якое трымаўся араты. Доўгі сук служыў дышлем, металічнага наральніка хутчэй за ўсё яшчэ не было. Гэта рала пры нахіле магло няпоўна пераварочваць пласт зямлі і падрэзаць карані [[Пустазелле|пустазелля]].{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Другое драўлянае рала XIII ст., знойдзенае ў Брэсце, выраблена з дубовага ствала даўжынёй 155 см, які быў дышлем. Ад яго пад вуглом 28° адыходзіў сук даўжынёй 43 см, які ўтвараў рабочую частку рала. Магчыма, гэта рала мела металічны наральнік, але гэта толькі гіпотэза, бо рабочы канец рала абламаны. На дышлі было тры адтуліны — для дзяржання, для металічнага чарэсла і для дэталі, з дапамогай якой можна было падоўжыць параўнальную кароткі дышаль.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} На паселішчы VIII—IX ст. [[Хотамель]] знойдзены два шырокія асіметрычныя наральнікі з плечукамі даўжынёй 9,8—10,5 см, шырынёй 6,6—7 см і металічнае чарэсла даўжынёй 40 см, якое служыла для падразання пласта зямлі. Гэтыя наральнікі ад падэшвеннага рала з чарэслам, якое магло не толькі ўзрыхляць зямлю, але пры пэўным сваім становішчы, дзякуючы шырокім плечукам, пераварочваць яе верхні пласт. Каля [[Дворыцкая Слабада|Дворыцкай Слабады]] Мінскага раёна знойдзены шыракалопасцевы наральнік X — пачатку XI ст. з плечукамі, удвая даўжэйшымі за хотамельскія, і чарэсла. З такім наральнікам можна было глыбей і якасней араць.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Металічныя наральнікі для рал без полаза знойдзены ў Брэсце, Гродне, каля [[Збароў|Збарова]] Рагачоўскага раёна, у Клецку, Навагрудку і іншых месцах. Нягледзячы, што на пачатку 2-га тысячагоддзя на тэрыторыі Беларусі пашырылася больш прагрэсіўная ворная прылада — саха, рала праз яго манеўранасць выкарыстоўвалі да XX ст.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Каробушкіна|аўтар=Каробушкіна Т. М.|загаловак=Рала|арыгінал=|спасылка=|мова=|адказны=|аўтар выдання=|выданне=Археалогія Беларусі : энцыклапедыя : у 2 т.|тып=|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|год=2011|выпуск=|том=Т. 2 : Л — Я|нумар=|старонкі=249|isbn=978-985-11-0549-2|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}} * ''Краснов Ю. В.'' Древнейшие упряжные пахотные орудия. М., 1975; * ''Коробушкина Т. Н.'' Земледелие на территории Белоруссии в X—XIII вв. Минск, 1979; * ''Коробушкина Т. Н.'' Появление упряжных пахотных орудий и их дальнейшее развитие на территории Белоруссии (до XIV в.) // Тез. докл. сов. делегации на IV Междунар. конгр. слав. археологии. М., 1980. * {{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Рала|том=13|с=286|ref=БЭ}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Земляробчыя прылады]] nrirr804juv8mweiws2ttfnixpokfvq 5174487 5174486 2026-08-02T10:19:28Z M.L.Bot 261 выдалена [[Катэгорыя:Земляробчыя прылады]]; дададзена [[Катэгорыя:Сельскагаспадарчыя інструменты]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5174487 wikitext text/x-wiki '''Рала''' — старажытная драўляная [[Вупраж|вупражная]] ворная (земляробчая) прылада з нізкім замацаваннем цяглавай сілы{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}}. Папярэднік [[Саха (ворная прылада)|сахі]] і [[Плуг|плуга]], пашыраны ва ўсіх земляробчых народаў{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Складаецца з рабочай часткі — ральніка, на канец якога мацавалі наральнік, дышля (градыля) і ручак (дзяржання) для кіравання{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Паводле канструкцыі працоўнай часткі і спосабу выкарыстання вылучаюць рала з полазам і без яго, паводле формы дышля — на прама- і крыва- дышальныя (градыльныя){{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}}, якія ў сваю чаргу мелі шэраг варыянтаў{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Каменны наральнік канца 3-га тысячагоддзя да н.э. знойдзены каля [[Хатляны|Хаталян]] Уздзенскага раёна<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/|title=В музее Хотлянской школы хранится экспонат, которому свыше четырех тысяч лет - 13.06.2022|author=Виктор Соболевский|last=|website=Чырвоная Зорка|date=2022-06-13|access-date=2026-08-01|last2=Яскович|first2=Дарья}}</ref><ref>[https://uzda-asveta.gov.by/napravleniia-deiatelnosti/%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B8-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B0/%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B8-%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F/%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9 Фота наральніка буйнейшым планам, пад тэкстам.]</ref>. Ва Усходняй Еўропе ралы з’явіліся ў 1-й палове 1-га тысячагоддзя з узнікненнем ворнага вупражнага земляробства, пра што сведчаць знаходкі драўляных рал ва Украіне (Жабічы Чарнігаўскай і Такары Сумскай абласцей) і на Браншчыне (Сяргееўск). Таксама да 1-й паловы 1-га тысячагоддзя адносяць крывадышальнае полазнае рала, знойдзенае ў тарфяніку каля [[Капланавічы|Капланавіч]] Клецкага раёна (належала, імаверна, насельніцтву [[Зарубінецкая культура|зарубінецкай культуры]]{{sfn|БЭ|2001|p=286}}). Гэта рала зроблена са ствала дрэва з доўгім суком, мела завостраны полаз, а з процілеглага боку адтуліну для дзяржання, за якое трымаўся араты. Доўгі сук служыў дышлем, металічнага наральніка хутчэй за ўсё яшчэ не было. Гэта рала пры нахіле магло няпоўна пераварочваць пласт зямлі і падрэзаць карані [[Пустазелле|пустазелля]].{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Другое драўлянае рала XIII ст., знойдзенае ў Брэсце, выраблена з дубовага ствала даўжынёй 155 см, які быў дышлем. Ад яго пад вуглом 28° адыходзіў сук даўжынёй 43 см, які ўтвараў рабочую частку рала. Магчыма, гэта рала мела металічны наральнік, але гэта толькі гіпотэза, бо рабочы канец рала абламаны. На дышлі было тры адтуліны — для дзяржання, для металічнага чарэсла і для дэталі, з дапамогай якой можна было падоўжыць параўнальную кароткі дышаль.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} На паселішчы VIII—IX ст. [[Хотамель]] знойдзены два шырокія асіметрычныя наральнікі з плечукамі даўжынёй 9,8—10,5 см, шырынёй 6,6—7 см і металічнае чарэсла даўжынёй 40 см, якое служыла для падразання пласта зямлі. Гэтыя наральнікі ад падэшвеннага рала з чарэслам, якое магло не толькі ўзрыхляць зямлю, але пры пэўным сваім становішчы, дзякуючы шырокім плечукам, пераварочваць яе верхні пласт. Каля [[Дворыцкая Слабада|Дворыцкай Слабады]] Мінскага раёна знойдзены шыракалопасцевы наральнік X — пачатку XI ст. з плечукамі, удвая даўжэйшымі за хотамельскія, і чарэсла. З такім наральнікам можна было глыбей і якасней араць.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Металічныя наральнікі для рал без полаза знойдзены ў Брэсце, Гродне, каля [[Збароў|Збарова]] Рагачоўскага раёна, у Клецку, Навагрудку і іншых месцах. Нягледзячы, што на пачатку 2-га тысячагоддзя на тэрыторыі Беларусі пашырылася больш прагрэсіўная ворная прылада — саха, рала праз яго манеўранасць выкарыстоўвалі да XX ст.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Каробушкіна|аўтар=Каробушкіна Т. М.|загаловак=Рала|арыгінал=|спасылка=|мова=|адказны=|аўтар выдання=|выданне=Археалогія Беларусі : энцыклапедыя : у 2 т.|тып=|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|год=2011|выпуск=|том=Т. 2 : Л — Я|нумар=|старонкі=249|isbn=978-985-11-0549-2|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}} * ''Краснов Ю. В.'' Древнейшие упряжные пахотные орудия. М., 1975; * ''Коробушкина Т. Н.'' Земледелие на территории Белоруссии в X—XIII вв. Минск, 1979; * ''Коробушкина Т. Н.'' Появление упряжных пахотных орудий и их дальнейшее развитие на территории Белоруссии (до XIV в.) // Тез. докл. сов. делегации на IV Междунар. конгр. слав. археологии. М., 1980. * {{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Рала|том=13|с=286|ref=БЭ}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сельскагаспадарчыя інструменты]] sy31a87zmnn5jteje69kjrszrynvim6 0 811990 5174186 2026-08-01T14:27:31Z Aliaksei Lastouski 75892 Створана перакладам старонкі «[[:lv:Special:Redirect/revision/4347856|Staņislavs Šadurskis]]» 5174186 wikitext text/x-wiki {{Асоба}}'''Станіслаў Шадурскі''' ([[Польская мова|пол.]] ''Stanisław Szadurski'', [[1726]] - [[1789]]) — [[Езуіты|езуіт]], філосаф, прафесар [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]. Брат кашталяна інфлянцкага Яна Шадурскага. Сын Яна Францішка і Караліны [[Гільзены (род)|Гільзен]]. Сваякі па матчынай лініі — ваявода мінскі [[Ян Аўгуст Гільцэн|Ян Аўгуст Гільзен]] і смаленскі біскуп [[Ежы Мікалай Гільзен]]. Скончыў езуіцкую школу ў [[Даўгаўпілс|Дынабургу]], а пазней, хутчэй за ўсё, вучыўся [[Віленскі ўніверсітэт|ў Віленскай акадэміі]]. 29 лістапада 1744 уступіў у ордэн езуітаў. У 1744-44 вучыўся ў віленскім навіцыяце. З 1746 года да 1748 года вывучаў філасофію ў Віленскай акадэміі пад кіраўніцтвам Станіслава Растоўскага. Пасля пажару ў Акадэміі завяршыў вучобу [[Орша|ў Оршы]]. Дзякуючы падтрымцы свайго дзядзькі па матчынай лініі[[Ян Аўгуст Гільцэн|, Яна Аўгуста Хільзена,]] працягнуў вывучэнне тэалогіі, матэматыкі і прыродазнаўчых навук [[Варшава|у Варшаве]] і [[Парыж|Парыжы]]. Па вяртанні ў 1756-57 гадах адбыў трэццюю прабацыю, то бок, вывучаў ордэнаскае права і езуіцкую духоўнасць. З 1757 года выкладаў філасофію, фізіку, гісторыю і геаграфію ў новаадкрытым езуіцкім ''Collegium Nobilium'' у Варшаве. З 1759 года выкладаў у езуіцкай школе [[Навагрудак|ў Навагрудку]], дзе выкладаў поўны трохгадовы курс філасофіі для езуіцкіх клірыкаў. У 1762 годзе атрымаў ступень магістра філасофіі і вольных навук у Віленскім універсітэце. У 1765-66 гадах выкладаў маральную тэалогію і кананічнае права ў Віленскіай акадэміі, пасля чаго атрымаў ступень доктара кананічнага права. У 1766-68 быў казнадзеем пры [[Касцёл Святых Янаў|касцёле святых Янаў у Вільні]]. Пазней выкладаў у езуіцкіх школах [[Гродна|у Гродне]] (1768-70) і [[Бранева|Браневе]] (1770-71). Апошнія гады да роспуску ордэна езуітаў у 1773 годзе правёў у Дынабургу, шмат часу праводзячы ў маёнтках Хільзенаў і Шадурскіх . Звестак пра апошнія гады яго жыцця мала. У 1775 годзе прэтэндаваў на гадавую пенсію ад [[Адукацыйная камісія|Адукацыйнай камісіі]]. [[Катэгорыя:Шадурскія]] [[Катэгорыя:Лацінамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1789 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1726 годзе]] [[Катэгорыя:Езуіты]] 9s48ypt8ufth192o0v5lb0vrsiwke0c 5174188 5174186 2026-08-01T14:31:11Z Aliaksei Lastouski 75892 5174188 wikitext text/x-wiki {{Асоба | род дзейнасці = [[філосаф]] }}'''Станіслаў Шадурскі''' ([[Польская мова|пол.]] ''Stanisław Szadurski'', [[1726]] - [[1789]]) — [[Езуіты|езуіт]], філосаф, прафесар [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]. Брат кашталяна інфлянцкага Яна Шадурскага. Сын Яна Францішка і Караліны [[Гільзены (род)|Гільзен]]. Сваякі па матчынай лініі — ваявода мінскі [[Ян Аўгуст Гільцэн|Ян Аўгуст Гільзен]] і смаленскі біскуп [[Ежы Мікалай Гільзен]]. Скончыў езуіцкую школу ў [[Даўгаўпілс|Дынабургу]], а пазней, хутчэй за ўсё, вучыўся [[Віленскі ўніверсітэт|ў Віленскай акадэміі]]. 29 лістапада 1744 уступіў у ордэн езуітаў. У 1744-44 вучыўся ў віленскім навіцыяце. З 1746 года да 1748 года вывучаў філасофію ў Віленскай акадэміі пад кіраўніцтвам Станіслава Растоўскага. Пасля пажару ў Акадэміі завяршыў вучобу [[Орша|ў Оршы]]. Дзякуючы падтрымцы свайго дзядзькі па матчынай лініі[[Ян Аўгуст Гільцэн|, Яна Аўгуста Хільзена,]] працягнуў вывучэнне тэалогіі, матэматыкі і прыродазнаўчых навук [[Варшава|у Варшаве]] і [[Парыж|Парыжы]]. Па вяртанні ў 1756-57 гадах адбыў трэццюю прабацыю, то бок, вывучаў ордэнаскае права і езуіцкую духоўнасць. З 1757 года выкладаў філасофію, фізіку, гісторыю і геаграфію ў новаадкрытым езуіцкім ''Collegium Nobilium'' у Варшаве. З 1759 года выкладаў у езуіцкай школе [[Навагрудак|ў Навагрудку]], дзе выкладаў поўны трохгадовы курс філасофіі для езуіцкіх клірыкаў. У 1762 годзе атрымаў ступень магістра філасофіі і вольных навук у Віленскім універсітэце. У 1765-66 гадах выкладаў маральную тэалогію і кананічнае права ў Віленскіай акадэміі, пасля чаго атрымаў ступень доктара кананічнага права. У 1766-68 быў казнадзеем пры [[Касцёл Святых Янаў|касцёле святых Янаў у Вільні]]. Пазней выкладаў у езуіцкіх школах [[Гродна|у Гродне]] (1768-70) і [[Бранева|Браневе]] (1770-71). Апошнія гады да роспуску ордэна езуітаў у 1773 годзе правёў у Дынабургу, шмат часу праводзячы ў маёнтках Хільзенаў і Шадурскіх . Звестак пра апошнія гады яго жыцця мала. У 1775 годзе прэтэндаваў на гадавую пенсію ад [[Адукацыйная камісія|Адукацыйнай камісіі]]. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Шадурскі Станіслаў}} [[Катэгорыя:Шадурскія]] [[Катэгорыя:Лацінамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1789 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1726 годзе]] [[Катэгорыя:Езуіты]] kpexd1rhg7zec493u0vk2uzmgj0jo9u 5174193 5174188 2026-08-01T14:36:18Z Aliaksei Lastouski 75892 5174193 wikitext text/x-wiki {{Асоба | род дзейнасці = [[філосаф]] }}'''Станіслаў Шадурскі''' ([[Польская мова|пол.]] ''Stanisław Szadurski'', [[1726]] - [[1789]]) — [[Езуіты|езуіт]], [[філосаф]], прафесар [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]. Прадстаўнік хрысціянскага [[Асветніцтва]]. == Біяграфія == Сын Яна Францішка і Караліны [[Гільзены (род)|Гільзен]]. Сваякі па матчынай лініі — ваявода мінскі [[Ян Аўгуст Гільцэн|Ян Аўгуст Гільзен]] і смаленскі біскуп [[Ежы Мікалай Гільзен]]. Брат кашталяна інфлянцкага Яна Шадурскага. Скончыў езуіцкую школу ў [[Даўгаўпілс|Дынабургу]], а пазней, хутчэй за ўсё, вучыўся [[Віленскі ўніверсітэт|ў Віленскай акадэміі]]. 29 лістапада 1744 уступіў у ордэн езуітаў. У 1744-44 вучыўся ў віленскім [[Навіцыят|навіцыяце]] езуітаў. З 1746 года да 1748 года вывучаў філасофію ў Віленскай акадэміі пад кіраўніцтвам Станіслава Растоўскага. Пасля пажару ў Акадэміі завяршыў вучобу [[Орша|ў Оршы]]. Дзякуючы падтрымцы свайго дзядзькі па матчынай лініі[[Ян Аўгуст Гільцэн|, Яна Аўгуста Хільзена,]] працягнуў вывучэнне [[Тэалогія|тэалогіі]], [[Матэматыка|матэматыкі]] і прыродазнаўчых навук [[Варшава|у Варшаве]] і [[Парыж|Парыжы]]. Па вяртанні ў 1756-57 гадах адбыў трэццюю прабацыю, то бок, вывучаў ордэнскае права і езуіцкую духоўнасць. З 1757 года выкладаў філасофію, фізіку, гісторыю і геаграфію ў новаадкрытым езуіцкім ''Collegium Nobilium'' у Варшаве. З 1759 года выкладаў у езуіцкай школе [[Навагрудак|ў Навагрудку]], дзе выкладаў поўны трохгадовы курс філасофіі для езуіцкіх клірыкаў. У 1762 годзе атрымаў ступень магістра філасофіі і вольных навук у Віленскім універсітэце. У 1765-66 гадах выкладаў маральную тэалогію і кананічнае права ў Віленскіай акадэміі, пасля чаго атрымаў ступень доктара кананічнага права. У 1766-68 быў казнадзеем пры [[Касцёл Святых Янаў|касцёле святых Янаў у Вільні]]. Пазней выкладаў у езуіцкіх школах [[Гродна|у Гродне]] (1768-70) і [[Бранева|Браневе]] (1770-71). Апошнія гады да роспуску ордэна езуітаў у 1773 годзе правёў у Дынабургу, шмат часу праводзячы ў маёнтках Хільзенаў і Шадурскіх . Звестак пра апошнія гады яго жыцця мала. У 1775 годзе прэтэндаваў на гадавую пенсію ад [[Адукацыйная камісія|Адукацыйнай камісіі]]. == Філасофскія погляды == == Працы == * ''Positiones ex philosophia mentis et sensuum'', Варшава,1758 * ''Disputatio philosophica menstrua'', Навагрудак, 1760 * ''Principia ratiocinandi variis dialogis atque exercitationibus'', 1760 * ''Scita philosophica ex physica generali'', Навагрудак, 1761 * ''Scita philosophica ex physica particulari'', Навагрудак, 1762 * ''Scita philosophica'', 1762 == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Шадурскі Станіслаў}} [[Катэгорыя:Шадурскія]] [[Катэгорыя:Лацінамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1789 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1726 годзе]] [[Катэгорыя:Езуіты]] nd9d56mad6ri9g0rj2yq3wfmbzjzr9r 5174195 5174193 2026-08-01T14:42:09Z Aliaksei Lastouski 75892 5174195 wikitext text/x-wiki {{Асоба | род дзейнасці = [[філосаф]] }}'''Станіслаў Шадурскі''' ([[Польская мова|пол.]] ''Stanisław Szadurski'', [[1726]] - [[1789]]) — [[Езуіты|езуіт]], [[філосаф]], прафесар [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]. Прадстаўнік хрысціянскага [[Асветніцтва]].<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/en/documents/134906|title=Шадурскі Станіслаў - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-08-01}}</ref><ref>[[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 2003. – Т. 17. – С. 358.</ref><ref>Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 329.</ref><ref>[[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|Вялікае Княства Літоўскае : энцыклапедыя]] : [у 3 т.]. – Мінск, 2006. – Т. 2. – С. 749-750.</ref><ref>[[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 2003. – Т. 6, кн. 2. – С. 790.</ref> == Біяграфія == Сын Яна Францішка і Караліны [[Гільзены (род)|Гільзен]]. Сваякі па матчынай лініі — ваявода мінскі [[Ян Аўгуст Гільцэн|Ян Аўгуст Гільзен]] і смаленскі біскуп [[Ежы Мікалай Гільзен]]. Брат кашталяна інфлянцкага Яна Шадурскага. Скончыў езуіцкую школу ў [[Даўгаўпілс|Дынабургу]], а пазней, хутчэй за ўсё, вучыўся [[Віленскі ўніверсітэт|ў Віленскай акадэміі]]. 29 лістапада 1744 уступіў у ордэн езуітаў. У 1744-44 вучыўся ў віленскім [[Навіцыят|навіцыяце]] езуітаў. З 1746 года да 1748 года вывучаў філасофію ў Віленскай акадэміі пад кіраўніцтвам Станіслава Растоўскага. Пасля пажару ў Акадэміі завяршыў вучобу [[Орша|ў Оршы]]. Дзякуючы падтрымцы свайго дзядзькі па матчынай лініі[[Ян Аўгуст Гільцэн|, Яна Аўгуста Хільзена,]] працягнуў вывучэнне [[Тэалогія|тэалогіі]], [[Матэматыка|матэматыкі]] і прыродазнаўчых навук [[Варшава|у Варшаве]] і [[Парыж|Парыжы]]. Па вяртанні ў 1756-57 гадах адбыў трэццюю прабацыю, то бок, вывучаў ордэнскае права і езуіцкую духоўнасць. З 1757 года выкладаў філасофію, фізіку, гісторыю і геаграфію ў новаадкрытым езуіцкім ''Collegium Nobilium'' у Варшаве. З 1759 года выкладаў у езуіцкай школе [[Навагрудак|ў Навагрудку]], дзе выкладаў поўны трохгадовы курс філасофіі для езуіцкіх клірыкаў. У 1762 годзе атрымаў ступень магістра філасофіі і вольных навук у Віленскім універсітэце. У 1765-66 гадах выкладаў маральную тэалогію і кананічнае права ў Віленскіай акадэміі, пасля чаго атрымаў ступень доктара кананічнага права. У 1766-68 быў казнадзеем пры [[Касцёл Святых Янаў|касцёле святых Янаў у Вільні]]. Пазней выкладаў у езуіцкіх школах [[Гродна|у Гродне]] (1768-70) і [[Бранева|Браневе]] (1770-71). Апошнія гады да роспуску ордэна езуітаў у 1773 годзе правёў у Дынабургу, шмат часу праводзячы ў маёнтках Хільзенаў і Шадурскіх . Звестак пра апошнія гады яго жыцця мала. У 1775 годзе прэтэндаваў на гадавую пенсію ад [[Адукацыйная камісія|Адукацыйнай камісіі]]. == Філасофскія погляды == == Працы == * ''Positiones ex philosophia mentis et sensuum'', Варшава,1758 * ''Disputatio philosophica menstrua'', Навагрудак, 1760 * ''Principia ratiocinandi variis dialogis atque exercitationibus'', 1760 * ''Scita philosophica ex physica generali'', Навагрудак, 1761 * ''Scita philosophica ex physica particulari'', Навагрудак, 1762 * ''Scita philosophica'', 1762 == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Шадурскі Станіслаў}} [[Катэгорыя:Шадурскія]] [[Катэгорыя:Лацінамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1789 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1726 годзе]] [[Катэгорыя:Езуіты]] g3m63t3gecsllz6ajdb6vxt9u8baktq 5174197 5174195 2026-08-01T15:00:11Z Aliaksei Lastouski 75892 5174197 wikitext text/x-wiki {{Асоба | род дзейнасці = [[філосаф]] }}'''Станіслаў Шадурскі''' ([[Польская мова|пол.]] ''Stanisław Szadurski'', [[1726]] - [[1789]]) — [[Езуіты|езуіт]], [[філосаф]], прафесар [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]. Прадстаўнік хрысціянскага [[Асветніцтва]].<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/en/documents/134906|title=Шадурскі Станіслаў - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-08-01}}</ref><ref name=":0">[[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 2003. – Т. 17. – С. 358.</ref><ref>Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 329.</ref><ref>[[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|Вялікае Княства Літоўскае : энцыклапедыя]] : [у 3 т.]. – Мінск, 2006. – Т. 2. – С. 749-750.</ref><ref>[[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 2003. – Т. 6, кн. 2. – С. 790.</ref> == Біяграфія == Сын Яна Францішка і Караліны [[Гільзены (род)|Гільзен]]. Сваякі па матчынай лініі — ваявода мінскі [[Ян Аўгуст Гільцэн|Ян Аўгуст Гільзен]] і смаленскі біскуп [[Ежы Мікалай Гільзен]]. Брат кашталяна інфлянцкага Яна Шадурскага. Скончыў езуіцкую школу ў [[Даўгаўпілс|Дынабургу]], а пазней, хутчэй за ўсё, вучыўся [[Віленскі ўніверсітэт|ў Віленскай акадэміі]]. 29 лістапада 1744 уступіў у ордэн езуітаў. У 1744-44 вучыўся ў віленскім [[Навіцыят|навіцыяце]] езуітаў. З 1746 года да 1748 года вывучаў філасофію ў Віленскай акадэміі пад кіраўніцтвам Станіслава Растоўскага. Пасля пажару ў Акадэміі завяршыў вучобу [[Орша|ў Оршы]]. Дзякуючы падтрымцы свайго дзядзькі па матчынай лініі[[Ян Аўгуст Гільцэн|, Яна Аўгуста Хільзена,]] працягнуў вывучэнне [[Тэалогія|тэалогіі]], [[Матэматыка|матэматыкі]] і прыродазнаўчых навук [[Варшава|у Варшаве]] і [[Парыж|Парыжы]]. Па вяртанні ў 1756-57 гадах адбыў трэццюю прабацыю, то бок, вывучаў ордэнскае права і езуіцкую духоўнасць. З 1757 года выкладаў філасофію, фізіку, гісторыю і геаграфію ў новаадкрытым езуіцкім ''Collegium Nobilium'' у Варшаве. З 1759 года выкладаў у езуіцкай школе [[Навагрудак|ў Навагрудку]], дзе выкладаў поўны трохгадовы курс філасофіі для езуіцкіх клірыкаў. У 1762 годзе атрымаў ступень магістра філасофіі і вольных навук у Віленскім універсітэце. У 1765-66 гадах выкладаў маральную тэалогію і кананічнае права ў Віленскіай акадэміі, пасля чаго атрымаў ступень доктара кананічнага права. У 1766-68 быў казнадзеем пры [[Касцёл Святых Янаў|касцёле святых Янаў у Вільні]]. Пазней выкладаў у езуіцкіх школах [[Гродна|у Гродне]] (1768-70) і [[Бранева|Браневе]] (1770-71). Апошнія гады да роспуску ордэна езуітаў у 1773 годзе правёў у Дынабургу, шмат часу праводзячы ў маёнтках Хільзенаў і Шадурскіх . Звестак пра апошнія гады яго жыцця мала. У 1775 годзе прэтэндаваў на гадавую пенсію ад [[Адукацыйная камісія|Адукацыйнай камісіі]]. == Філасофскія погляды == Першую сваю працу (''Positiones ex philosophia mentis et sensuum, 1758'') выдаў у Варшаве, дзе даказваў, што філасофія можа быць карыснай і прыемнай. Галоўныя яго працы паўсталі ў наваградскі перыяд: ''Disputatio philosophica menstrua (1760)'' і ''Principia ratiocinandi variis dialogis atque exercitationibus (1760),'' у якой размоўнай мовай у форме дыялогу паміж студэнтамі [[Логіка|логікі]] тлумачыліся прынцыпы пазнання. Паводле Шадурскага, у тэорыі пазнання неабходна гарманічна спалучаць [[Рацыяналізм (філасофія)|рацыяналізм]] і [[эмпірызм]], а галоўным крытэрыем ісціны павінна быць відавочнасць; пры гэтым ён не адмаўляў ролю гістарычных аўтарытэтаў і веры. У наступных працах звярнуўся да філасофіі прыроды. Як прыхільнік [[Эклектыка|эклектычнай філасофіі]] лічыў магчымым карыстацца рознымі філасофскімі сістэмамі і запазычваць з іх тое, што яму ўяўлялася дакладным і не выклікала сумнення. У вырашэнні праблем суадносінаў матэрыі і свядомасці падзяляў дуалізм [[Рэнэ Дэкарт|Рэнэ Дэкарта]], адначасова спрабаваў аб'яднаць яго вучэнне аб прыроджаных ідэях са [[Схаластыка|схаластычным]] палажэннем аб інтэлектуальным пазнанні. <ref name=":0" /> Быў адкрыты да новых філасофскіх тэндэнцый і лозунгаў Асветніцтва, імкнуўся да таго, каб традыцыйную навуку Касцёла зрабіць прывабнай для моладзі. Памкненне да асучаснівання схаластычнай філасофіі дазваляе залічыць Шадурскага да накірунка хрысціянскага Асветніцтва. == Працы == * ''Positiones ex philosophia mentis et sensuum'', Варшава,1758 * ''Disputatio philosophica menstrua'', Вільня, 1760 * ''Principia ratiocinandi variis dialogis atque exercitationibus'', 1760 * ''Scita philosophica ex physica generali'', 1761 * ''Scita philosophica ex physica particulari'', 1762 * ''Scita philosophica'', 1762 == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Шадурскі Станіслаў}} [[Катэгорыя:Шадурскія]] [[Катэгорыя:Лацінамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1789 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1726 годзе]] [[Катэгорыя:Езуіты]] 4jjx46b8s5cdckp4ymu8jfd75dhjwhq 5174198 5174197 2026-08-01T15:02:31Z Aliaksei Lastouski 75892 5174198 wikitext text/x-wiki {{Асоба | род дзейнасці = [[філосаф]] }}'''Станіслаў Шадурскі''' ([[Польская мова|пол.]] ''Stanisław Szadurski'', [[1726]] - [[1789]]) — [[Езуіты|езуіт]], [[філосаф]], прафесар [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]. Прадстаўнік хрысціянскага [[Асветніцтва]].<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/en/documents/134906|title=Шадурскі Станіслаў - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-08-01}}</ref><ref name=":0">[[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 2003. – Т. 17. – С. 358.</ref><ref>Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 329.</ref><ref>[[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|Вялікае Княства Літоўскае : энцыклапедыя]] : [у 3 т.]. – Мінск, 2006. – Т. 2. – С. 749-750.</ref><ref>[[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 2003. – Т. 6, кн. 2. – С. 790.</ref> == Біяграфія == Сын Яна Францішка і Караліны [[Гільзены (род)|Гільзен]]. Сваякі па матчынай лініі — ваявода мінскі [[Ян Аўгуст Гільцэн|Ян Аўгуст Гільзен]] і смаленскі біскуп [[Ежы Мікалай Гільзен]]. Брат кашталяна інфлянцкага Яна Шадурскага. Скончыў езуіцкую школу ў [[Даўгаўпілс|Дынабургу]], а пазней, хутчэй за ўсё, вучыўся [[Віленскі ўніверсітэт|ў Віленскай акадэміі]]. 29 лістапада 1744 уступіў у ордэн езуітаў. У 1744-44 вучыўся ў віленскім [[Навіцыят|навіцыяце]] езуітаў. З 1746 года да 1748 года вывучаў філасофію ў Віленскай акадэміі пад кіраўніцтвам Станіслава Растоўскага. Пасля пажару ў Акадэміі завяршыў вучобу [[Орша|ў Оршы]]. Дзякуючы падтрымцы свайго дзядзькі па матчынай лініі[[Ян Аўгуст Гільцэн|, Яна Аўгуста Хільзена,]] працягнуў вывучэнне [[Тэалогія|тэалогіі]], [[Матэматыка|матэматыкі]] і прыродазнаўчых навук [[Варшава|у Варшаве]] і [[Парыж|Парыжы]]. Па вяртанні ў 1756-57 гадах адбыў трэццюю прабацыю, то бок, вывучаў ордэнскае права і езуіцкую духоўнасць. З 1757 года выкладаў філасофію, фізіку, гісторыю і геаграфію ў новаадкрытым езуіцкім ''Collegium Nobilium'' у Варшаве. З 1759 года выкладаў у езуіцкай школе [[Навагрудак|ў Навагрудку]], дзе выкладаў поўны трохгадовы курс філасофіі для езуіцкіх клірыкаў. У 1762 годзе атрымаў ступень магістра філасофіі і вольных навук у Віленскім універсітэце. У 1765-66 гадах выкладаў маральную тэалогію і кананічнае права ў Віленскіай акадэміі, пасля чаго атрымаў ступень доктара кананічнага права. У 1766-68 быў казнадзеем пры [[Касцёл Святых Янаў|касцёле святых Янаў у Вільні]]. Пазней выкладаў у езуіцкіх школах [[Гродна|у Гродне]] (1768-70) і [[Бранева|Браневе]] (1770-71). Апошнія гады да роспуску ордэна езуітаў у 1773 годзе правёў у Дынабургу, шмат часу праводзячы ў маёнтках Хільзенаў і Шадурскіх . Звестак пра апошнія гады яго жыцця мала. У 1775 годзе прэтэндаваў на гадавую пенсію ад [[Адукацыйная камісія|Адукацыйнай камісіі]]. == Філасофскія погляды == Першую сваю працу (''Positiones ex philosophia mentis et sensuum, 1758'') выдаў у Варшаве, дзе даказваў, што філасофія можа быць карыснай і прыемнай. Галоўныя яго працы паўсталі ў наваградскі перыяд: ''Disputatio philosophica menstrua (1760)'' і ''Principia ratiocinandi variis dialogis atque exercitationibus (1760),'' у якой размоўнай мовай у форме дыялогу паміж студэнтамі [[Логіка|логікі]] тлумачыліся прынцыпы пазнання. Паводле Шадурскага, у тэорыі пазнання неабходна гарманічна спалучаць [[Рацыяналізм (філасофія)|рацыяналізм]] і [[эмпірызм]], а галоўным крытэрыем ісціны павінна быць відавочнасць; пры гэтым ён не адмаўляў ролю гістарычных аўтарытэтаў і веры. У наступных працах звярнуўся да філасофіі прыроды. Як прыхільнік [[Эклектыка|эклектычнай філасофіі]] лічыў магчымым карыстацца рознымі філасофскімі сістэмамі і запазычваць з іх тое, што яму ўяўлялася дакладным і не выклікала сумнення. У вырашэнні праблем суадносінаў матэрыі і свядомасці падзяляў дуалізм [[Рэнэ Дэкарт|Рэнэ Дэкарта]], адначасова спрабаваў аб'яднаць яго вучэнне аб прыроджаных ідэях са [[Схаластыка|схаластычным]] палажэннем аб інтэлектуальным пазнанні. <ref name=":0" /> Быў адкрыты да новых філасофскіх тэндэнцый і лозунгаў Асветніцтва, імкнуўся да таго, каб традыцыйную навуку Касцёла зрабіць прывабнай для моладзі. Памкненне да асучаснівання схаластычнай філасофіі дазваляе залічыць Шадурскага да накірунка хрысціянскага Асветніцтва. == Працы == * ''Positiones ex philosophia mentis et sensuum'', Варшава,1758 * ''Disputatio philosophica menstrua'', Вільня, 1760 * ''Principia ratiocinandi variis dialogis atque exercitationibus'', 1760 * ''Scita philosophica ex physica generali'', 1761 * ''Scita philosophica ex physica particulari'', 1762 * ''Scita philosophica'', 1762 == Літаратура == * ''Bargiel Franciszek''. Stanislaw Szadurski SJ (1726–1789). Stanisław Szadurski, SJ, (1726-1789), przedstawiciel uwspółcześnionej filozofii scholastycznej. Krakow: Wydział Filozoficzny Towarzystwa Jezusowego, 1978. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Шадурскі Станіслаў}} [[Катэгорыя:Шадурскія]] [[Катэгорыя:Лацінамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1789 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1726 годзе]] [[Катэгорыя:Езуіты]] lqm8p0x1riexmbxrjk547khdjl0ydgp 5174229 5174198 2026-08-01T16:10:11Z Aliaksei Lastouski 75892 5174229 wikitext text/x-wiki {{Асоба | род дзейнасці = [[філосаф]] }}'''Станіслаў Шадурскі''' ([[Польская мова|пол.]] ''Stanisław Szadurski'', [[1726]] - [[1789]]) — [[Езуіты|езуіт]], [[філосаф]], прафесар [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]. Прадстаўнік хрысціянскага [[Асветніцтва]].<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/en/documents/134906|title=Шадурскі Станіслаў - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-08-01}}</ref><ref name=":0">[[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 2003. – Т. 17. – С. 358.</ref><ref>Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 329.</ref><ref>[[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|Вялікае Княства Літоўскае : энцыклапедыя]] : [у 3 т.]. – Мінск, 2006. – Т. 2. – С. 749-750.</ref><ref>[[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 2003. – Т. 6, кн. 2. – С. 790.</ref> == Біяграфія == Сын Яна Францішка і Караліны [[Гільзены (род)|Гільзен]]. Сваякі па матчынай лініі — ваявода мінскі [[Ян Аўгуст Гільцэн|Ян Аўгуст Гільзен]] і смаленскі біскуп [[Ежы Мікалай Гільзен]]. Брат кашталяна інфлянцкага Яна Шадурскага. Скончыў езуіцкую школу ў [[Даўгаўпілс|Дынабургу]], а пазней, хутчэй за ўсё, вучыўся [[Віленскі ўніверсітэт|ў Віленскай акадэміі]]. 29 лістапада 1744 уступіў у ордэн езуітаў. У 1744-44 вучыўся ў віленскім [[Навіцыят|навіцыяце]] езуітаў. З 1746 года да 1748 года вывучаў філасофію ў Віленскай акадэміі пад кіраўніцтвам Станіслава Растоўскага. Пасля пажару ў Акадэміі завяршыў вучобу [[Орша|ў Оршы]]. Дзякуючы падтрымцы свайго дзядзькі па матчынай лініі[[Ян Аўгуст Гільцэн|, Яна Аўгуста Гільзена,]] працягнуў вывучэнне [[Тэалогія|тэалогіі]], [[Матэматыка|матэматыкі]] і прыродазнаўчых навук [[Варшава|у Варшаве]] і [[Парыж|Парыжы]]. Па вяртанні ў 1756-57 гадах адбыў трэццюю прабацыю, то бок, вывучаў ордэнскае права і езуіцкую духоўнасць. З 1757 года выкладаў філасофію, фізіку, гісторыю і геаграфію ў новаадкрытым езуіцкім ''Collegium Nobilium'' у Варшаве. З 1759 года выкладаў у езуіцкай школе [[Навагрудак|ў Навагрудку]], дзе выкладаў поўны трохгадовы курс філасофіі для езуіцкіх клірыкаў. У 1762 годзе атрымаў ступень магістра філасофіі і вольных навук у Віленскім універсітэце. У 1765-66 гадах выкладаў маральную тэалогію і кананічнае права ў Віленскіай акадэміі, пасля чаго атрымаў ступень доктара кананічнага права. У 1766-68 быў казнадзеем пры [[Касцёл Святых Янаў|касцёле святых Янаў у Вільні]]. Пазней выкладаў у езуіцкіх школах [[Гродна|у Гродне]] (1768-70) і [[Бранева|Браневе]] (1770-71). Апошнія гады да роспуску ордэна езуітаў у 1773 годзе правёў у Дынабургу, шмат часу праводзячы ў маёнтках Хільзенаў і Шадурскіх . Звестак пра апошнія гады яго жыцця мала. У 1775 годзе прэтэндаваў на гадавую пенсію ад [[Адукацыйная камісія|Адукацыйнай камісіі]]. == Філасофскія погляды == Першую сваю працу (''Positiones ex philosophia mentis et sensuum, 1758'') выдаў у Варшаве, дзе даказваў, што філасофія можа быць карыснай і прыемнай. Галоўныя яго працы паўсталі ў наваградскі перыяд: ''Disputatio philosophica menstrua (1760)'' і ''Principia ratiocinandi variis dialogis atque exercitationibus (1760),'' у якой размоўнай мовай у форме дыялогу паміж студэнтамі [[Логіка|логікі]] тлумачыліся прынцыпы пазнання. Паводле Шадурскага, у тэорыі пазнання неабходна гарманічна спалучаць [[Рацыяналізм (філасофія)|рацыяналізм]] і [[эмпірызм]], а галоўным крытэрыем ісціны павінна быць відавочнасць; пры гэтым ён не адмаўляў ролю гістарычных аўтарытэтаў і веры. У наступных працах звярнуўся да філасофіі прыроды. Як прыхільнік [[Эклектыка|эклектычнай філасофіі]] лічыў магчымым карыстацца рознымі філасофскімі сістэмамі і запазычваць з іх тое, што яму ўяўлялася дакладным і не выклікала сумнення. У вырашэнні праблем суадносінаў матэрыі і свядомасці падзяляў дуалізм [[Рэнэ Дэкарт|Рэнэ Дэкарта]], адначасова спрабаваў аб'яднаць яго вучэнне аб прыроджаных ідэях са [[Схаластыка|схаластычным]] палажэннем аб інтэлектуальным пазнанні. <ref name=":0" /> Быў адкрыты да новых філасофскіх тэндэнцый і лозунгаў Асветніцтва, імкнуўся да таго, каб традыцыйную навуку Касцёла зрабіць прывабнай для моладзі. Памкненне да асучаснівання схаластычнай філасофіі дазваляе залічыць Шадурскага да накірунка хрысціянскага Асветніцтва. == Працы == * ''Positiones ex philosophia mentis et sensuum'', Варшава,1758 * ''Disputatio philosophica menstrua'', Вільня, 1760 * ''Principia ratiocinandi variis dialogis atque exercitationibus'', 1760 * ''Scita philosophica ex physica generali'', 1761 * ''Scita philosophica ex physica particulari'', 1762 * ''Scita philosophica'', 1762 == Літаратура == * ''Bargiel Franciszek''. Stanislaw Szadurski SJ (1726–1789). Stanisław Szadurski, SJ, (1726-1789), przedstawiciel uwspółcześnionej filozofii scholastycznej. Krakow: Wydział Filozoficzny Towarzystwa Jezusowego, 1978. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Шадурскі Станіслаў}} [[Катэгорыя:Шадурскія]] [[Катэгорыя:Лацінамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1789 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1726 годзе]] [[Катэгорыя:Езуіты]] l2hn8vt95fyor97nvihx7t3gedo5ghq 14 811991 5174204 2026-08-01T15:11:38Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Навігацыя}}[[Катэгорыя:Плошчы паводле краін|Кітай]] [[Катэгорыя:Архітэктура Кітая]]» 5174204 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя}}[[Катэгорыя:Плошчы паводле краін|Кітай]] [[Катэгорыя:Архітэктура Кітая]] kdtv9mseopbi5bjzzp6mckn7hhogelw 0 811992 5174210 2026-08-01T15:28:01Z Aliaksei Lastouski 75892 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/148878281|Равич, Иосиф Ипполитович]]» 5174210 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Сайт = }}'''Іосіф Іпалітавіч Равіч''' (рус. Равич Иосиф Ипполитович, сапраўднае імя - Мойша Гіршовіч, [[4 красавіка]] [[1822]], [[Слуцк]] - [[9 верасня]] [[1875]], [[Санкт-Пецярбург]]) - вучоны-[[ветэрынар]], адзін з арганізатараў ветэрынарнай адукацыі ў Расійскай імперыі, ардынарны прафесар Імператарскай медыка-хірургічнай акадэміі. == Біяграфія == Паходзіў з беднай яўрэйскай сям'і. У 1846 г. паступіў на ветэрынарнае аддзяленне Імператарскай медыка-хірургічнай акадэміі, якую паспяхова скончыў у 1850 г. са званнем ветэрынарнага ўрача. Быў прызначаны ветэрынарам у рэзервовую брыгаду 3-й лёгкай кавалерыйскай дывізіі, але неўзабаве яго перавялі ў [[Гродзенскі гусарскі полк]]. У 1851 г. пераведзены ветэрынарным урачом у Уланскі полк. Затым быў прыкамандзіраваны да ветэрынарнай клінікі Медыка-Хірургічнай акадэміі для здачы экзамена на ступень магістра ветэрынарных навук, што ён паспяхова і выканаў у бліжэйшыя месяцы. Але з-за [[Крымская вайна|Крымскай вайны]] (1853–1856 гг.) толькі 20 лютага 1856 г. пасля абароны дысертацыі “''О распознавании и лечении ревматических болезней у лошадей''” саветам Дэрпцкага Ветэрынарнага інстытута быў прызнаны магістрам навук. У 1859 г. атрымаў званне прыват-дацэнта ў Медыка-хірургічнай акадэміі. У 1860 г. Іосіф Іпалітавіч быў накіраваны на 2 гады за мяжу для ўдасканалення сваіх ведаў. Апроч таго ён займаўся адмысловымі прадметамі ў Берлінскай ветэрынарнай школе, наведаў Парыж, Штутгардт. У 1864 г. абраны экстраардынарным прафесарам, а 8 красавіка 1867 г. – ардынарным прафесарам. У 1872 г. Іосіф Іпалітавіч быў прызначаны загадчыкам ветэрынарнага аддзялення Медыка-хірургічнай Акадэміі. На працягу 1864–1871 г. ён быў старшынёй таварыства ветэрынарных урачоў Санкт-Пецярбурга. Заснаваў і быў першым кіраўніком часопіса “Архив Ветеринарных наук”. Памёр 9 верасня 1875 г. і быў пахаваны на Выбаргскіх каталіцкіх могілках Санкт-Пецярбурга. Зараз на магіле ўсталяваны бронзавы бюст. Галоўныя навуковыя працы: «Агульная зоапаталогія» (1861), «Курс вучэння пра павальныя i заразныя хваробы свойскай жывёлы», «Поўны курс іпалогіі» i інш. Шэраг яго артыкулаў надрукаваны ў тагачасным перыядычным друку. [[Катэгорыя:Пахаваныя на Выбаргскіх могілках]] [[Катэгорыя:Правадзейныя стацкія саветнікі]] [[Катэгорыя:Ветэрынары Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Вучоныя паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1875 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 9 верасня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцку]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1822 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 красавіка]] qp1joo4ir5d5k0gqkhusa0c748ufa9o 5174211 5174210 2026-08-01T15:29:00Z Aliaksei Lastouski 75892 5174211 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Сайт = }}'''Іосіф Іпалітавіч Равіч''' (рус. Равич Иосиф Ипполитович, сапраўднае імя - Мойша Гіршовіч, [[4 красавіка]] [[1822]], [[Слуцк]] - [[9 верасня]] [[1875]], [[Санкт-Пецярбург]]) - вучоны-[[ветэрынар]], адзін з арганізатараў ветэрынарнай адукацыі ў Расійскай імперыі, ардынарны прафесар Імператарскай медыка-хірургічнай акадэміі. == Біяграфія == Паходзіў з беднай яўрэйскай сям'і. У 1846 г. паступіў на ветэрынарнае аддзяленне Імператарскай медыка-хірургічнай акадэміі, якую паспяхова скончыў у 1850 г. са званнем ветэрынарнага ўрача. Быў прызначаны ветэрынарам у рэзервовую брыгаду 3-й лёгкай кавалерыйскай дывізіі, але неўзабаве яго перавялі ў [[Гродзенскі гусарскі полк]]. У 1851 г. пераведзены ветэрынарным урачом у Уланскі полк. Затым быў прыкамандзіраваны да ветэрынарнай клінікі Медыка-Хірургічнай акадэміі для здачы экзамена на ступень магістра ветэрынарных навук, што ён паспяхова і выканаў у бліжэйшыя месяцы. Але з-за [[Крымская вайна|Крымскай вайны]] (1853–1856 гг.) толькі 20 лютага 1856 г. пасля абароны дысертацыі “''О распознавании и лечении ревматических болезней у лошадей''” саветам Дэрпцкага Ветэрынарнага інстытута быў прызнаны магістрам навук. У 1859 г. атрымаў званне прыват-дацэнта ў Медыка-хірургічнай акадэміі. У 1860 г. Іосіф Іпалітавіч быў накіраваны на 2 гады за мяжу для ўдасканалення сваіх ведаў. Апроч таго ён займаўся адмысловымі прадметамі ў Берлінскай ветэрынарнай школе, наведаў Парыж, Штутгардт. У 1864 г. абраны экстраардынарным прафесарам, а 8 красавіка 1867 г. – ардынарным прафесарам. У 1872 г. Іосіф Іпалітавіч быў прызначаны загадчыкам ветэрынарнага аддзялення Медыка-хірургічнай Акадэміі. На працягу 1864–1871 г. ён быў старшынёй таварыства ветэрынарных урачоў Санкт-Пецярбурга. Заснаваў і быў першым кіраўніком часопіса “Архив Ветеринарных наук”. Памёр 9 верасня 1875 г. і быў пахаваны на Выбаргскіх каталіцкіх могілках Санкт-Пецярбурга. Зараз на магіле ўсталяваны бронзавы бюст. Галоўныя навуковыя працы: «Агульная зоапаталогія» (1861), «Курс вучэння пра павальныя i заразныя хваробы свойскай жывёлы», «Поўны курс іпалогіі» i інш. Шэраг яго артыкулаў надрукаваны ў тагачасным перыядычным друку. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Равіч Іосіф Іпалітавіч}} [[Катэгорыя:Пахаваныя на Выбаргскіх могілках]] [[Катэгорыя:Правадзейныя стацкія саветнікі]] [[Катэгорыя:Ветэрынары Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Вучоныя паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1875 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 9 верасня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцку]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1822 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 красавіка]] dtcw385avd6tmr5aintg23khs9ans0l 5174216 5174211 2026-08-01T15:36:41Z Aliaksei Lastouski 75892 5174216 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Сайт = }}'''Іосіф Іпалітавіч Равіч''' ([[Руская мова|рус]]. ''Иосиф Ипполитович Равич'', сапраўднае імя - '''Мойша Гіршовіч''', [[4 красавіка]] [[1822]], [[Слуцк]] - [[9 верасня]] [[1875]], [[Санкт-Пецярбург]]) - вучоны-[[ветэрынар]], адзін з арганізатараў ветэрынарнай адукацыі ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], [[ардынарны прафесар]] Імператарскай медыка-хірургічнай акадэміі.<ref>[https://rep.vstu.by/bitstream/handle/123456789/9754/Bel_vuchon_managraf2018.pdf?sequence=1&isAllowed=y Беларускія вучоныя, даследчыкі і вынаходнікі ў галіне тэхнічных і натуральных навук (другая палова XVII – першая чвэрць XX ст.) / В. Я. Бездзель, В. М. Хаданёнак. – Віцебск, 2018. – С. 82-83.]</ref><ref>Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 531.</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%A0%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%87,_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%98%D0%BF%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87|title=РБС/ВТ/Равич, Иосиф Ипполитович — Викитека|website=ru.wikisource.org|access-date=2026-08-01}}</ref> == Біяграфія == Паходзіў з беднай яўрэйскай сям'і. У 1846 г. паступіў на ветэрынарнае аддзяленне Імператарскай медыка-хірургічнай акадэміі, якую паспяхова скончыў у 1850 г. са званнем ветэрынарнага ўрача. Быў прызначаны ветэрынарам у рэзервовую брыгаду 3-й лёгкай кавалерыйскай дывізіі, але неўзабаве яго перавялі ў [[Гродзенскі гусарскі полк]]. У 1851 г. пераведзены ветэрынарным урачом у Уланскі полк. Затым быў прыкамандзіраваны да ветэрынарнай клінікі Медыка-Хірургічнай акадэміі для здачы экзамена на ступень магістра ветэрынарных навук, што ён паспяхова і выканаў у бліжэйшыя месяцы. Але з-за [[Крымская вайна|Крымскай вайны]] (1853–1856 гг.) толькі 20 лютага 1856 г. пасля абароны дысертацыі “''О распознавании и лечении ревматических болезней у лошадей''”<ref>{{Артыкул|спасылка=http://hdl.handle.net/10062/5638|аўтар=Иосиф Ипполитович Равич|загаловак=Рассуждение о распознавании и лечении ревматических болезней у лошадей, написанное для получения степени магистра ветеринарных наук|год=1856|мова=Russian|выданне=|выдавецтва=Дерпт : Шюнман и К. Маттисен}}</ref> саветам Дэрпцкага Ветэрынарнага інстытута быў прызнаны магістрам навук. У 1859 г. атрымаў званне прыват-дацэнта ў Медыка-хірургічнай акадэміі. У 1860 г. Іосіф Іпалітавіч быў накіраваны на 2 гады за мяжу для ўдасканалення сваіх ведаў. Апроч таго ён займаўся адмысловымі прадметамі ў Берлінскай ветэрынарнай школе, наведаў Парыж, Штутгардт. У 1864 г. абраны экстраардынарным прафесарам, а 8 красавіка 1867 г. – ардынарным прафесарам. У 1872 г. Іосіф Іпалітавіч быў прызначаны загадчыкам ветэрынарнага аддзялення Медыка-хірургічнай Акадэміі. На працягу 1864–1871 г. ён быў старшынёй таварыства ветэрынарных урачоў Санкт-Пецярбурга.<ref>[https://cyberleninka.ru/article/n/pervaya-professionalnaya-obschestvennaya-organizatsiya-rossiyskih-veterinarnyh-vrachey/pdf ''Шарпило Валерий Георгиевич''. Первая профессиональная общественная организация российских ветеринарных врачей // Российский ветеринарный журнал. 2017. №4.]</ref> Заснаваў і быў першым кіраўніком часопіса “''Архив Ветеринарных наук''”. Памёр 9 верасня 1875 г. і быў пахаваны на Выбаргскіх каталіцкіх могілках Санкт-Пецярбурга. Зараз на магіле ўсталяваны бронзавы бюст. Галоўныя навуковыя працы: «''Агульная зоапаталогія''» (1861), «''Курс вучэння пра павальныя i заразныя хваробы свойскай жывёлы''», «''Поўны курс іпалогіі»'' i інш. Шэраг яго артыкулаў надрукаваны ў тагачасным перыядычным друку. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Равіч Іосіф Іпалітавіч}} [[Катэгорыя:Пахаваныя на Выбаргскіх могілках]] [[Катэгорыя:Правадзейныя стацкія саветнікі]] [[Катэгорыя:Ветэрынары Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Вучоныя паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1875 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 9 верасня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцку]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1822 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 красавіка]] a6a6baswh9drr7vuewr3hdq8d90avt9 5174226 5174216 2026-08-01T15:55:28Z Aliaksei Lastouski 75892 5174226 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Сайт = }}'''Іосіф Іпалітавіч Равіч''' ([[Руская мова|рус]]. ''Иосиф Ипполитович Равич'', сапраўднае імя - '''Мойша Гіршовіч''', [[4 красавіка]] [[1822]], [[Слуцк]] - [[9 верасня]] [[1875]], [[Санкт-Пецярбург]]) - вучоны-[[ветэрынар]], адзін з арганізатараў ветэрынарнай адукацыі ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], [[ардынарны прафесар]] Імператарскай медыка-хірургічнай акадэміі.<ref>[https://rep.vstu.by/bitstream/handle/123456789/9754/Bel_vuchon_managraf2018.pdf?sequence=1&isAllowed=y Беларускія вучоныя, даследчыкі і вынаходнікі ў галіне тэхнічных і натуральных навук (другая палова XVII – першая чвэрць XX ст.) / В. Я. Бездзель, В. М. Хаданёнак. – Віцебск, 2018. – С. 82-83.]</ref><ref>Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 531.</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%A0%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%87,_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%98%D0%BF%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87|title=РБС/ВТ/Равич, Иосиф Ипполитович — Викитека|website=ru.wikisource.org|access-date=2026-08-01}}</ref> == Біяграфія == Паходзіў з беднай яўрэйскай сям'і. У 1846 г. паступіў на ветэрынарнае аддзяленне Імператарскай медыка-хірургічнай акадэміі, якую паспяхова скончыў у 1850 г. са званнем ветэрынарнага ўрача. Быў прызначаны ветэрынарам у рэзервовую брыгаду 3-й лёгкай кавалерыйскай дывізіі, але неўзабаве яго перавялі ў [[Гродзенскі гусарскі полк]]. У 1851 г. пераведзены ветэрынарным урачом у Уланскі полк. На вайсковай службе меў магчымасць назіраць як масавыя паўсядзённыя, так і самыя цікавыя праявы хвароб жывёл, у першую чаргу коней. Затым быў прыкамандзіраваны да ветэрынарнай клінікі Медыка-Хірургічнай акадэміі для здачы экзамена на ступень магістра ветэрынарных навук, што ён паспяхова і выканаў у бліжэйшыя месяцы. Але з-за [[Крымская вайна|Крымскай вайны]] (1853–1856 гг.) толькі 20 лютага 1856 г. пасля абароны дысертацыі “''О распознавании и лечении ревматических болезней у лошадей''”<ref>{{Артыкул|спасылка=http://hdl.handle.net/10062/5638|аўтар=Иосиф Ипполитович Равич|загаловак=Рассуждение о распознавании и лечении ревматических болезней у лошадей, написанное для получения степени магистра ветеринарных наук|год=1856|мова=Russian|выданне=|выдавецтва=Дерпт : Шюнман и К. Маттисен}}</ref> саветам Дэрпцкага Ветэрынарнага інстытута быў прызнаны магістрам навук. У 1859 г. атрымаў званне прыват-дацэнта ў Медыка-хірургічнай акадэміі. У 1860 г. Іосіф Іпалітавіч быў накіраваны на 2 гады за мяжу для ўдасканалення сваіх ведаў. Апроч таго ён займаўся адмысловымі прадметамі ў Берлінскай ветэрынарнай школе, наведаў Парыж, Штутгардт. У 1864 г. абраны экстраардынарным прафесарам, а 8 красавіка 1867 г. – ардынарным прафесарам. У 1872 г. Іосіф Іпалітавіч быў прызначаны загадчыкам ветэрынарнага аддзялення Медыка-хірургічнай Акадэміі. Дабіўся пераўтварэння аддзялення на наступны год у Ветэрынарны інстытут пры акадэміі. Істотна былі перагледжаны навучальныя планы, праграмы ветэрынарных дысцыплін былі грунтоўна пашыраны і абапіраліся на самыя апошнія дасягненні біялогіі. Патрабаваў фундаментальных ведаў у біялогіі для будучых ветэрынараў, адначасова вучоны ставіў пытанне аб выдзяленні ветэрынарыі з медыцыны і незалежным яе развіцці. Унёс у працэс навучання істотнае новаўвядзенне, якое раней не выкарыстоўвалася ў навучальным працэсе – яго лекцыі суправаджаліся доследамі над жывёламі, дэманстрацыяй аб'ектаў, атрыманых з пашкоджаных тканін жывёл, пад мікраскопам і іншымі практычнымі прыёмамі, якія ўзмацнялі нагляднасць тэарэтычнага матэрыялу.<ref>[https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/349001/1/%D0%A8%D0%B8%D0%BC%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%94%D0%92_8_24-077-086.pdf <nowiki>Шимукович, С. Ф. Медицина и ветеринария как сферы образовательных и научных интересов уроженцев белорусских земель в XIX – начале XX века // «Долгий ХІХ век» в истории Беларуси и Восточной Европы: исследования по Новой и Новейшей истории : сб. науч. тр. Вып. 8 / редкол.: И. А. Марзалюк (пред.) [и др.]. – Минск : РИВШ, 2024. – С. 77-86.</nowiki>]</ref> На працягу 1864–1871 г. ён быў старшынёй таварыства ветэрынарных урачоў Санкт-Пецярбурга.<ref>[https://cyberleninka.ru/article/n/pervaya-professionalnaya-obschestvennaya-organizatsiya-rossiyskih-veterinarnyh-vrachey/pdf ''Шарпило Валерий Георгиевич''. Первая профессиональная общественная организация российских ветеринарных врачей // Российский ветеринарный журнал. 2017. №4.]</ref> Заснаваў і быў першым кіраўніком часопіса “''Архив Ветеринарных наук''”. Прыцягваўся ўрадам для аказання дапамогі губерням, якія пакутавалі ад эпізаатычных хвароб, быў членам Ветэрынарнага камітэта пры Міністэрстве ўнутраных спраў, прыцягваўся як эксперт Ваенным міністэрствам і Міністэрствам дзяржаўных маёмасцяў у справе арганізацыі прафілактычных прышчэпак жывёлы ад чумы. Годна прадстаўляў вучоны Расійскую імперыю на шматлікіх міжнародных з'ездах і ў ініцыятывах, у прыватнасці, як член міжнароднай Камісіі па складанні санітарных правілаў для гандлю жывёлай (1875). Галоўныя навуковыя працы: «''Агульная зоапаталогія''» (1861), «''Курс вучэння пра павальныя i заразныя хваробы свойскай жывёлы''», «''Поўны курс іпалогіі»'' i інш. Яго працы абапіраліся на ўласны эмпірычны вопыт і ўлічвалі найноўшыя дасягненні сусветнай ветэрынарнай навукі 11, Сфармаваў асноўныя падыходы да падрыхтоўкі ветэрынараў на аснове сучасных для таго часу тэарэтычных ведаў у біялогіі і з апорай на назапашаны практычны вопыт у лячэнні хатніх жывёл.<ref>[https://www.elibrary.ru/download/elibrary_48006700_50732858.pdf <nowiki>Шимукович, С.Ф. Уроженцы белорусских земель в развитии сельскохозяйственной науки Российской империи в XIX – начале XX века / С.Ф. Шимукович // Сельское хозяйство Беларуси сквозь призму научных исследований (XIX – начало XX в.): доклады Междунар. науч. конф., Минск, 23 сент. 2021 г. / НАНБ, Белорус. с-х. б-ка им. И.С. Лупиновича, Ин-т истории; редкол.: Ю.О. Каракулько (отв. ред.) [и др.]. – Минск: ИВЦ Минфина, 2021. – С. 201–223.</nowiki>]</ref> Памёр 9 верасня 1875 г. і быў пахаваны на Выбаргскіх каталіцкіх могілках Санкт-Пецярбурга. Зараз на магіле ўсталяваны бронзавы бюст. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Равіч Іосіф Іпалітавіч}} [[Катэгорыя:Пахаваныя на Выбаргскіх могілках]] [[Катэгорыя:Правадзейныя стацкія саветнікі]] [[Катэгорыя:Ветэрынары Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Вучоныя паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1875 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 9 верасня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцку]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1822 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 красавіка]] 9c9px8ekgr7mzargb9ateypwblds3r3 5174227 5174226 2026-08-01T15:59:42Z Aliaksei Lastouski 75892 5174227 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Сайт = }}'''Іосіф Іпалітавіч Равіч''' ([[Руская мова|рус]]. ''Иосиф Ипполитович Равич'', сапраўднае імя - '''Мойша Гіршовіч''', [[4 красавіка]] [[1822]], [[Слуцк]] - [[9 верасня]] [[1875]], [[Санкт-Пецярбург]]) - вучоны-[[ветэрынар]], адзін з арганізатараў ветэрынарнай адукацыі ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], [[ардынарны прафесар]] Імператарскай медыка-хірургічнай акадэміі.<ref>[https://rep.vstu.by/bitstream/handle/123456789/9754/Bel_vuchon_managraf2018.pdf?sequence=1&isAllowed=y Беларускія вучоныя, даследчыкі і вынаходнікі ў галіне тэхнічных і натуральных навук (другая палова XVII – першая чвэрць XX ст.) / В. Я. Бездзель, В. М. Хаданёнак. – Віцебск, 2018. – С. 82-83.]</ref><ref>Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 531.</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%A0%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%87,_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%98%D0%BF%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87|title=РБС/ВТ/Равич, Иосиф Ипполитович — Викитека|website=ru.wikisource.org|access-date=2026-08-01}}</ref> == Біяграфія == Паходзіў з беднай яўрэйскай сям'і. У 1846 г. паступіў на ветэрынарнае аддзяленне Імператарскай медыка-хірургічнай акадэміі, якую паспяхова скончыў у 1850 г. са званнем ветэрынарнага ўрача. Быў прызначаны ветэрынарам у рэзервовую брыгаду 3-й лёгкай кавалерыйскай дывізіі, але неўзабаве яго перавялі ў [[Гродзенскі гусарскі полк]]. У 1851 г. пераведзены ветэрынарным урачом у Уланскі полк. На вайсковай службе меў магчымасць назіраць як масавыя паўсядзённыя, так і самыя цікавыя праявы хвароб жывёл, у першую чаргу коней. Затым быў прыкамандзіраваны да ветэрынарнай клінікі Медыка-Хірургічнай акадэміі для здачы экзамена на ступень магістра ветэрынарных навук, што ён паспяхова і выканаў у бліжэйшыя месяцы. Але з-за [[Крымская вайна|Крымскай вайны]] (1853–1856 гг.) толькі 20 лютага 1856 г. пасля абароны дысертацыі “''О распознавании и лечении ревматических болезней у лошадей''”<ref>{{Артыкул|спасылка=http://hdl.handle.net/10062/5638|аўтар=Иосиф Ипполитович Равич|загаловак=Рассуждение о распознавании и лечении ревматических болезней у лошадей, написанное для получения степени магистра ветеринарных наук|год=1856|мова=Russian|выданне=|выдавецтва=Дерпт : Шюнман и К. Маттисен}}</ref> саветам Дэрпцкага Ветэрынарнага інстытута быў прызнаны магістрам навук. У 1859 г. атрымаў званне прыват-дацэнта ў Медыка-хірургічнай акадэміі. У 1860 г. Іосіф Іпалітавіч быў накіраваны на 2 гады за мяжу для ўдасканалення сваіх ведаў. Апроч таго ён займаўся адмысловымі прадметамі ў Берлінскай ветэрынарнай школе, наведаў Парыж, Штутгарт. У 1864 г. абраны экстраардынарным прафесарам, а 8 красавіка 1867 г. – ардынарным прафесарам. У 1872 г. Іосіф Іпалітавіч быў прызначаны загадчыкам ветэрынарнага аддзялення Медыка-хірургічнай Акадэміі. Дабіўся пераўтварэння аддзялення на наступны год у Ветэрынарны інстытут пры акадэміі. Істотна былі перагледжаны навучальныя планы, праграмы ветэрынарных дысцыплін былі грунтоўна пашыраны і абапіраліся на самыя апошнія дасягненні біялогіі. Патрабаваў фундаментальных ведаў у біялогіі для будучых ветэрынараў, адначасова вучоны ставіў пытанне аб выдзяленні ветэрынарыі з медыцыны і незалежным яе развіцці. Унёс у працэс навучання істотнае новаўвядзенне, якое раней не выкарыстоўвалася ў навучальным працэсе – яго лекцыі суправаджаліся доследамі над жывёламі, дэманстрацыяй пад мікраскопам аб'ектаў, атрыманых з пашкоджаных тканін жывёл, і іншымі практычнымі прыёмамі, якія ўзмацнялі нагляднасць тэарэтычнага матэрыялу.<ref>[https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/349001/1/%D0%A8%D0%B8%D0%BC%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%94%D0%92_8_24-077-086.pdf <nowiki>Шимукович, С. Ф. Медицина и ветеринария как сферы образовательных и научных интересов уроженцев белорусских земель в XIX – начале XX века // «Долгий ХІХ век» в истории Беларуси и Восточной Европы: исследования по Новой и Новейшей истории : сб. науч. тр. Вып. 8 / редкол.: И. А. Марзалюк (пред.) [и др.]. – Минск : РИВШ, 2024. – С. 77-86.</nowiki>]</ref> На працягу 1864–1871 г. ён быў старшынёй таварыства ветэрынарных урачоў Санкт-Пецярбурга.<ref>[https://cyberleninka.ru/article/n/pervaya-professionalnaya-obschestvennaya-organizatsiya-rossiyskih-veterinarnyh-vrachey/pdf ''Шарпило Валерий Георгиевич''. Первая профессиональная общественная организация российских ветеринарных врачей // Российский ветеринарный журнал. 2017. №4.]</ref> Заснаваў і быў першым кіраўніком часопіса “''Архив Ветеринарных наук''”. Прыцягваўся ўрадам для аказання дапамогі губерням, якія пакутавалі ад эпізаатычных хвароб, быў членам Ветэрынарнага камітэта пры Міністэрстве ўнутраных спраў, прыцягваўся як эксперт Ваенным міністэрствам і Міністэрствам дзяржаўных маёмасцяў у справе арганізацыі прафілактычных прышчэпак жывёлы ад чумы. Годна прадстаўляў вучоны Расійскую імперыю на шматлікіх міжнародных з'ездах і ў ініцыятывах, у прыватнасці, як член міжнароднай Камісіі па складанні санітарных правілаў для гандлю жывёлай (1875). Галоўныя навуковыя працы: «''Агульная зоапаталогія''» (1861), «''Курс вучэння пра павальныя i заразныя хваробы свойскай жывёлы''», «''Поўны курс іпалогіі»'' i інш. Яго працы абапіраліся на ўласны эмпірычны вопыт і ўлічвалі найноўшыя дасягненні сусветнай ветэрынарнай навукі, Сфармаваў асноўныя падыходы да падрыхтоўкі ветэрынараў на аснове сучасных для таго часу тэарэтычных ведаў у біялогіі і з апорай на назапашаны практычны вопыт у лячэнні хатніх жывёл.<ref>[https://www.elibrary.ru/download/elibrary_48006700_50732858.pdf <nowiki>Шимукович, С.Ф. Уроженцы белорусских земель в развитии сельскохозяйственной науки Российской империи в XIX – начале XX века / С.Ф. Шимукович // Сельское хозяйство Беларуси сквозь призму научных исследований (XIX – начало XX в.): доклады Междунар. науч. конф., Минск, 23 сент. 2021 г. / НАНБ, Белорус. с-х. б-ка им. И.С. Лупиновича, Ин-т истории; редкол.: Ю.О. Каракулько (отв. ред.) [и др.]. – Минск: ИВЦ Минфина, 2021. – С. 201–223.</nowiki>]</ref> Памёр 9 верасня 1875 г. і быў пахаваны на Выбаргскіх каталіцкіх могілках Санкт-Пецярбурга. Зараз на магіле ўсталяваны бронзавы бюст. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Равіч Іосіф Іпалітавіч}} [[Катэгорыя:Пахаваныя на Выбаргскіх могілках]] [[Катэгорыя:Правадзейныя стацкія саветнікі]] [[Катэгорыя:Ветэрынары Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Вучоныя паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1875 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 9 верасня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцку]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1822 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 красавіка]] 1c8n159ck4r1ptltye4exfwfov22qkr 0 811993 5174244 2026-08-01T17:02:02Z Ілля Касакоў 21245 Новая старонка: «{{Пісьменнік}} '''Дора Бэйрак''', Байрак (у дзявоцтве: '''Каплан''', [[23 студзеня]] [[1895]], [[Бабруйск]] — [[24 красавіка]] [[1994]], [[Санта-Моніка]]) — [[Ідыш|яўрэйская]] [[паэтэса]]. == Біяграфія == З рабочай сям’і. У 1913 эмігравала, жыла ў [[Бостан]]е, скончыла тут пачатковую і с...» 5174244 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Дора Бэйрак''', Байрак (у дзявоцтве: '''Каплан''', [[23 студзеня]] [[1895]], [[Бабруйск]] — [[24 красавіка]] [[1994]], [[Санта-Моніка]]) — [[Ідыш|яўрэйская]] [[паэтэса]]. == Біяграфія == З рабочай сям’і. У 1913 эмігравала, жыла ў [[Бостан]]е, скончыла тут пачатковую і сярэднюю школу. Жыла ў [[Каліфорнія|Каліфорніі]]. Друкавалася ў «Каліфорнер шрыфтн» і нью-ёркскіх «Моргн фрайгайт», «Ідышэ култур», «Замлунген». Удзельнічала ў стварэнні незалежнай газеты «Free Venice Beachhead» (1968). Выйшлі 2 кнігі яе вершаў. * Ліхт ун шотн (Los Angeles, 1961), 180 ст. — Святло і цені * Гезанген фун дзі тэг ([[Тэль-Авіў]], 1977), 168 pp. — Песні дзён Падпісвалася на англійскай мове Dora Bayrack. Выйшла замуж за Ёсіфа Далевіча, другі раз за Тэадора Бэйрака, нарадзіла дзяцей: Сэма, Полін, Роберта, Джыні, Вольгу, Эндзі, мела ўнукаў. == Памяць == У Лос-Анджэлесе ў раёне [[Веніс]] на пляжы ёсць мурал з яе вершамі. == Спасылкі == * [https://congressforjewishculture.org/people/5314/Beyrek-Dora Beyrek Dora] * [https://www.grconnect.com/murals/html/p8150204.html] * [https://venicebeachhead.org/2008/11/05/meet-the-venetians-who-have-served-on-the-beachhead-collective-during-the-past-40-years/] * [https://www.dreamstime.com/graffiti-poem-along-boardwalk-venice-beach-ca-usa-june-wall-painting-titled-uenice-jewish-faith-dora-bayrack-image220559799] {{DEFAULTSORT:Бэйрак Дора}} [[Катэгорыя:Паэты на ідыш]][[Катэгорыя:Паэты ЗША]] ro3ucw6c8hlyl60an6j433pibx37pu5 0 811994 5174299 2026-08-01T19:43:29Z Ілля Касакоў 21245 Новая старонка: «{{Асоба}}{{цёзкі2|Браўн}} '''Лея Браўн'''({{ВД-Прэамбула}}) — [[яўрэй]]ская [[публіцыст]]ка. == Біяграфія == Бацька — Абрам Зверкін, неўзабаве пасля яе нараджэння перавёз сям’ю ў [[Херсон]], на Украіне, тут яна вучылася ў бацькамі. У 14 год уступіла ў гурток Паалей Цы...» 5174299 wikitext text/x-wiki {{Асоба}}{{цёзкі2|Браўн}} '''Лея Браўн'''({{ВД-Прэамбула}}) — [[яўрэй]]ская [[публіцыст]]ка. == Біяграфія == Бацька — Абрам Зверкін, неўзабаве пасля яе нараджэння перавёз сям’ю ў [[Херсон]], на Украіне, тут яна вучылася ў бацькамі. У 14 год уступіла ў гурток Паалей Цыен, у 1906 годзе эмігравала ў ЗША, дзе ў 20-я гады была ў ліку заснавальніц сіянісцкай жаночай арганізацыі (пазней: Naamat USA). Дэбютавала ў наамацкім выданні «Дзі піёнэрн фрой» сваім ізраільскім [[травелог]]ам, змяшчала артыкулы ў іншыя газеты (Фарбанд-штымэ, [[Тог]], [[Ідышэр кэмфэр]]), пісала на [[ідыш]]ы і [[іўрыт|іўрыце]]. У 1933—1941 жыла ў Палесціне, апошнія гады — у [[Нью-Ёрк]]у. == Спасылкіі == * [https://congressforjewishculture.org/people/6312/Braun-Leye_1890-1970 Braun Leye] {{DEFAULTSORT:Браўн Лея}} [[Катэгорыя:Публіцысты паводле алфавіта]][[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы ЗША]] ch41z52z84p3svjmxofie1oe37hdhcm 4 811995 5174302 2026-08-01T19:57:45Z Ency 1284 созд. стр. 5174302 wikitext text/x-wiki <noinclude><!-- Назва файла (у аўтара) з кодам гэтай старонкі <(D)Basic_multilingual_ranking_2026-08-01_(5~be)> Паколькі дадзеная старонка не створаная непасрэдна ў рэдактары вікіфарматавання і ўтрымоўвае звесткі, атрыманыя са старонняе праграмы, таму любыя заўвагі просьба накіроўваць непасрэдна аўтару ([[Удзельнік:Ency]]) або e-мэйлам на адрас dorozynskij(at)poczta(dot)onet(dot)pl) — гэта дасць магчымасць улічыць усё ў крынічным тэксце і выправіць дадзены вікікод; аднак у выпадку адсутнасці адказу больш за 5 дзён смела выпраўляйце тут. Дзякуй за супрацоўніцтва. Ency Уласныя назвы моў скарэляваныя са звесткамі сайту http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias/Table. -->{{Асноўны міжмоўны рэнкінг}}</noinclude> <center> {| class="wikitable sortable" style="margin: 0px auto;" |+ Рэнкінг ўсіх (342) вікіпедыяў на <b>1 жніўня 2026 r.</b><br> <small>(звесткі атрыманыя скрыптом, запушчаным а 00:04 г. (Варшавы) першага дня дадзенага месяца)</small><br> ^{Абазначэнні у слупку "Зм." (змены за м-ц) – '''&#08596;''' без зм., '''<span style="color: green;">&#08593;</span>''' павышэнне, '''<span style="color: red;">&#08595;</span>''' паніжэнне, '''&#08594;''' новая пазіцыя; НМВ – назва мовы вікіпедыі, КА – колькасць артыкулаў}<br>^{Кол. "Прагн., м-цы" – праз колькі м-цаў дагонім вышэйшую вікі (зялёнае тло) альбо колькі м-цев нам да іх не хапае, альбо нас дагоняць ніжэйшыя вікі (чырвонае тло) альбо колькі м-цев ім да нас не хапае}<br><br> |- ! style="border-bottom-width:2px; " | Паз. ! style="border-bottom-width:2px; border-right-style:hidden" | ! style="border-bottom-width:2px; " class="unsortable" | Зм. ! style="border-bottom-width:2px; text-align:left; " | НМВ ''беларуская'' ! style="border-bottom-width:2px; text-align:left; " class="unsortable" | ''уласная'' НМВ i уласная вікіпедыя ! style="border-bottom-width:2px; text-align:left; " | НМВ ''англійская'' ! style="border-bottom-width:2px; " data-sort-type="number" | КА ''агулам'' ! style="border-bottom-width:2px; " data-sort-type="number" | КА ''апош. м-ц'' ! style="border-bottom-width:2px; " class="unsortable" | Прагн., м-цы ! style="border-bottom-width:2px; border-left-style:hidden" | |- | align=right |1 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>204</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Англійская мова|Англійская]] | align=left |[https://en.wikipedia.org English] | align=left |[[:en:English language|English]] | align=right |7&nbsp;216&nbsp;821 | align=right |<small>13&nbsp;221</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1034</span>''</small> |- | align=right |2 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>86</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Себуанская мова|Себуанская]] | align=left |[https://ceb.wikipedia.org Sinugboanong Binisaya] | align=left |[[:en:Cebuano language|Cebuano]] | align=right |6&nbsp;115&nbsp;369 | align=right |<small>24</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 |<small>> 250 &#08595;</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>9</span>''</small> |- | align=right |3 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>203</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Нямецкая мова|Нямецкая]] | align=left |[https://de.wikipedia.org Deutsch] | align=left |[[:en:German language|German]] | align=right |3&nbsp;139&nbsp;998 | align=right |<small>7&nbsp;238</small> | align=right |<small><small>''218 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1033</span>''</small> |- | align=right |4 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>200</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Французская мова|Французская]] | align=left |[https://fr.wikipedia.org Français] | align=left |[[:en:French language|French]] | align=right |2&nbsp;772&nbsp;172 | align=right |<small>4&nbsp;882</small> | align=right |<small><small>''190 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1032</span>''</small> |- | align=right |5 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>158</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Шведская мова|Шведская]] | align=left |[https://sv.wikipedia.org Svenska] | align=left |[[:en:Swedish language|Swedish]] | align=right |2&nbsp;626&nbsp;893 | align=right |<small>518</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 |<small>> 250 &#08595;</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>10</span>''</small> |- | align=right |6 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>185</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Нідэрландская мова|Нідэрландская]] | align=left |[https://nl.wikipedia.org Nederlands] | align=left |[[:en:Dutch language|Dutch]] | align=right |2&nbsp;224&nbsp;176 | align=right |<small>2&nbsp;086</small> | align=right |<small><small>''149 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1031</span>''</small> |- | align=right |7 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>202</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Іспанская мова|Іспанская]] | align=left |[https://es.wikipedia.org Español] | align=left |[[:en:Spanish language|Spanish]] | align=right |2&nbsp;128&nbsp;618 | align=right |<small>5&nbsp;905</small> | align=right |<small><small>''141 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1030</span>''</small> |- | align=right |8 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>196</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Руская мова|Руская]] | align=left |[https://ru.wikipedia.org Русский] | align=left |[[:en:Russian language|Russian]] | align=right |2&nbsp;112&nbsp;298 | align=right |<small>4&nbsp;629</small> | align=right |<small><small>''140 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1029</span>''</small> |- | align=right |9 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>195</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Італьянская мова|Італьянская]] | align=left |[https://it.wikipedia.org Italiano] | align=left |[[:en:Italian language|Italian]] | align=right |1&nbsp;980&nbsp;150 | align=right |<small>4&nbsp;117</small> | align=right |<small><small>''130 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1028</span>''</small> |- | align=right |10 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>190</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Польская мова|Польская]] | align=left |[https://pl.wikipedia.org Polski] | align=left |[[:en:Polish language|Polish]] | align=right |1&nbsp;703&nbsp;213 | align=right |<small>3&nbsp;194</small> | align=right |<small><small>''109 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1027</span>''</small> |- | align=right |11 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>159</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Егіпецкая арабская мова|Егіпецкая арабская]] | align=left |[https://arz.wikipedia.org مصرى (Maṣri)] | align=left |[[:en:Egyptian Arabic language|Egyptian Arabic]] | align=right |1&nbsp;632&nbsp;831 | align=right |<small>619</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 |<small>> 250 &#08595;</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>11</span>''</small> |- | align=right |12 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>198</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Кітайская мова|Кітайская]] | align=left |[https://zh.wikipedia.org 中文] | align=left |[[:en:Chinese language|Chinese]] | align=right |1&nbsp;546&nbsp;523 | align=right |<small>4&nbsp;658</small> | align=right |<small><small>''97 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1026</span>''</small> |- | align=right |13 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>192</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Японская мова|Японская]] | align=left |[https://ja.wikipedia.org 日本語] | align=left |[[:en:Japanese language|Japanese]] | align=right |1&nbsp;511&nbsp;677 | align=right |<small>3&nbsp;522</small> | align=right |<small><small>''95 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1025</span>''</small> |- | align=right |14 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>189</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Украінская мова|Украінская]] | align=left |[https://uk.wikipedia.org Українська] | align=left |[[:en:Ukrainian language|Ukrainian]] | align=right |1&nbsp;429&nbsp;634 | align=right |<small>3&nbsp;141</small> | align=right |<small><small>''89 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1024</span>''</small> |- | align=right |15 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>193</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Арабская мова|Арабская]] | align=left |[https://ar.wikipedia.org العربية] | align=left |[[:en:Arabic language|Arabic]] | align=right |1&nbsp;326&nbsp;132 | align=right |<small>3&nbsp;836</small> | align=right |<small><small>''81 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1023</span>''</small> |- | align=right |16 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>168</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[В’етнамская мова|В’етнамская]] | align=left |[https://vi.wikipedia.org Tiếng Việt] | align=left |[[:en:Vietnamese language|Vietnamese]] | align=right |1&nbsp;303&nbsp;903 | align=right |<small>983</small> | align=right |<small><small>''79 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1022</span>''</small> |- | align=right |17 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>77</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Варайская мова|Варайская]] | align=left |[https://war.wikipedia.org Winaray] | align=left |[[:en:Waray-Waray language|Waray-Waray]] | align=right |1&nbsp;266&nbsp;927 | align=right |<small>13</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 |<small>> 250 &#08595;</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>8</span>''</small> |- | align=right |18 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>187</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Партугальская мова|Партугальская]] | align=left |[https://pt.wikipedia.org Português] | align=left |[[:en:Portuguese language|Portuguese]] | align=right |1&nbsp;179&nbsp;177 | align=right |<small>2&nbsp;776</small> | align=right |<small><small>''70 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1021</span>''</small> |- | align=right |19 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>188</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Персідская мова|Персідская]] | align=left |[https://fa.wikipedia.org فارسی] | align=left |[[:en:Persian language|Persian]] | align=right |1&nbsp;081&nbsp;503 | align=right |<small>2&nbsp;842</small> | align=right |<small><small>''62 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1020</span>''</small> |- | align=right |20 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>141</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ce.wikipedia.org Нохчийн] | align=left |[[:en:Chechen language|Chechen]] | align=right |866&nbsp;593 | align=right |<small>224</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 |<small>> 250 &#08595;</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>7</span>''</small> |- | align=right |21 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>191</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Каталонская мова|Каталонская]] | align=left |[https://ca.wikipedia.org Català] | align=left |[[:en:Catalan language|Catalan]] | align=right |799&nbsp;776 | align=right |<small>3&nbsp;376</small> | align=right |<small><small>''41 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1019</span>''</small> |- | align=right |22 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>197</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Інданезійская мова|Інданезійская]] | align=left |[https://id.wikipedia.org Bahasa Indonesia] | align=left |[[:en:Indonesian language|Indonesian]] | align=right |787&nbsp;066 | align=right |<small>4&nbsp;648</small> | align=right |<small><small>''40 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1018</span>''</small> |- | align=right |23 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>194</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Карэйская мова|Карэйская]] | align=left |[https://ko.wikipedia.org 한국어] | align=left |[[:en:Korean language|Korean]] | align=right |756&nbsp;068 | align=right |<small>3&nbsp;885</small> | align=right |<small><small>''38 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1017</span>''</small> |- | align=right |24 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>118</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Татарская мова|Татарская]] | align=left |[https://tt.wikipedia.org татарча / tatarça] | align=left |[[:en:Tatar language|Tatar]] | align=right |708&nbsp;962 | align=right |<small>83</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 |<small>> 250 &#08595;</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>6</span>''</small> |- | align=right |25 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>174</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Сербская мова|Сербская]] | align=left |[https://sr.wikipedia.org Српски / Srpski] | align=left |[[:en:Serbian language|Serbian]] | align=right |707&nbsp;112 | align=right |<small>1&nbsp;170</small> | align=right |<small><small>''34 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1016</span>''</small> |- | align=right |26 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>199</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Турэцкая мова|Турэцкая]] | align=left |[https://tr.wikipedia.org Türkçe] | align=left |[[:en:Turkish language|Turkish]] | align=right |693&nbsp;146 | align=right |<small>4&nbsp;778</small> | align=right |<small><small>''33 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1015</span>''</small> |- | align=right |27 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>175</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Нарвежская мова|Нарвежская]] | align=left |[https://no.wikipedia.org Norsk (Bokmål)] | align=left |[[:en:Norwegian (Bokmål) language|Norwegian (Bokmål)]] | align=right |687&nbsp;175 | align=right |<small>1&nbsp;218</small> | align=right |<small><small>''32 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1014</span>''</small> |- | align=right |28 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>205</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Урду|Урду]] | align=left |[https://ur.wikipedia.org اردو] | align=left |[[:en:Urdu language|Urdu]] | align=right |668&nbsp;361 | align=right |<small>27&nbsp;413</small> | align=right |<small><small>''31 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1013</span>''</small> |- | align=right |29 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>178</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Фінская мова|Фінская]] | align=left |[https://fi.wikipedia.org Suomi] | align=left |[[:en:Finnish language|Finnish]] | align=right |622&nbsp;255 | align=right |<small>1&nbsp;331</small> | align=right |<small><small>''28 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1012</span>''</small> |- | align=right |30 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>183</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Чэшская мова|Чэшская]] | align=left |[https://cs.wikipedia.org Čeština] | align=left |[[:en:Czech language|Czech]] | align=right |596&nbsp;162 | align=right |<small>1&nbsp;705</small> | align=right |<small><small>''26 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1011</span>''</small> |- | align=right |31 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>177</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Венгерская мова|Венгерская]] | align=left |[https://hu.wikipedia.org Magyar] | align=left |[[:en:Hungarian language|Hungarian]] | align=right |571&nbsp;936 | align=right |<small>1&nbsp;262</small> | align=right |<small><small>''24 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1010</span>''</small> |- | align=right |32 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>171</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Румынская мова|Румынская]] | align=left |[https://ro.wikipedia.org Română] | align=left |[[:en:Romanian language|Romanian]] | align=right |546&nbsp;357 | align=right |<small>1&nbsp;046</small> | align=right |<small><small>''22 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1009</span>''</small> |- | align=right |33 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>181</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Баскская мова|Баскская]] | align=left |[https://eu.wikipedia.org Euskara] | align=left |[[:en:Basque language|Basque]] | align=right |493&nbsp;026 | align=right |<small>1&nbsp;546</small> | align=right |<small><small>''18 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1008</span>''</small> |- | align=right |34 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>2</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Сербскахарвацкая мова|Сербскахарвацкая]] | align=left |[https://sh.wikipedia.org Srpskohrvatski / Српскохрватски] | align=left |[[:en:Serbo-Croatian language|Serbo-Croatian]] | align=right |461&nbsp;758 | align=right |<small>-59</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 |<small>250 &#08595;</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>4</span>''</small> |- | align=right |35 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>167</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Малайская мова|Малайская]] | align=left |[https://ms.wikipedia.org Bahasa Melayu] | align=left |[[:en:Malay language|Malay]] | align=right |440&nbsp;447 | align=right |<small>975</small> | align=right |<small><small>''14 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1007</span>''</small> |- | align=right |36 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>139</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Паўднёваміньская мова|Паўднёваміньская]] | align=left |[https://zh-min-nan.wikipedia.org Bân-lâm-gú] | align=left |[[:en:Min Nan language|Min Nan]] | align=right |434&nbsp;481 | align=right |<small>205</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 |<small>> 250 &#08595;</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>5</span>''</small> |- | align=right |37 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>186</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Іўрыт|Іўрыт]] | align=left |[https://he.wikipedia.org עברית] | align=left |[[:en:Hebrew language|Hebrew]] | align=right |401&nbsp;988 | align=right |<small>2&nbsp;168</small> | align=right |<small><small>''11 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1006</span>''</small> |- | align=right |38 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>173</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Эсперанта|Эсперанта]] | align=left |[https://eo.wikipedia.org Esperanto] | align=left |[[:en:Esperanto language|Esperanto]] | align=right |388&nbsp;281 | align=right |<small>1&nbsp;118</small> | align=right |<small><small>''10 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1005</span>''</small> |- | align=right |39 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>201</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Узбекская мова|Узбекская]] | align=left |[https://uz.wikipedia.org oʻzbekcha / ўзбекча] | align=left |[[:en:Uzbek language|Uzbek]] | align=right |353&nbsp;208 | align=right |<small>5&nbsp;420</small> | align=right |<small><small>''7 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1004</span>''</small> |- | align=right |40 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>176</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Армянская мова|Армянская]] | align=left |[https://hy.wikipedia.org Հայերեն] | align=left |[[:en:Armenian language|Armenian]] | align=right |330&nbsp;339 | align=right |<small>1&nbsp;237</small> | align=right |<small><small>''5 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1003</span>''</small> |- | align=right |41 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>155</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Дацкая мова|Дацкая]] | align=left |[https://da.wikipedia.org Dansk] | align=left |[[:en:Danish language|Danish]] | align=right |315&nbsp;251 | align=right |<small>505</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 |<small>224 &#08595;</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>3</span>''</small> |- | align=right |42 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>151</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Балгарская мова|Балгарская]] | align=left |[https://bg.wikipedia.org Български] | align=left |[[:en:Bulgarian language|Bulgarian]] | align=right |311&nbsp;429 | align=right |<small>429</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 |<small>155 &#08595;</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>2</span>''</small> |- | align=right |43 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>133</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Валійская мова|Валійская]] | align=left |[https://cy.wikipedia.org Cymraeg] | align=left |[[:en:Welsh language|Welsh]] | align=right |284&nbsp;413 | align=right |<small>165</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 |<small>35 &#08595;</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1</span>''</small> |- | align=right |44 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>172</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Спрошчаная англійская мова|Спрошчаная англійская]] | align=left |[https://simple.wikipedia.org Simple English] | align=left |[[:en:Simple English language|Simple English]] | align=right |283&nbsp;854 | align=right |<small>1&nbsp;095</small> | align=right |<small><small>''2 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1002</span>''</small> |- | align=right |45 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>165</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Грэчаская мова|Грэчаская]] | align=left |[https://el.wikipedia.org Ελληνικά] | align=left |[[:en:Greek language|Greek]] | align=right |271&nbsp;464 | align=right |<small>769</small> | align=right |<small><small>''1 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1001</span>''</small> |-style=font-weight:bold bgcolor=FFFFF4 | align=right |46 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>163</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Беларуская мова|Беларуская]] | align=left |[https://be.wikipedia.org Беларуская] | align=left |[[:en:Belarusian language|Belarusian]] | align=right |265&nbsp;203 | align=right |'''<small>729</small>''' | align=right style=border-right-style:hidden bgcolor=ffffff |<small><span style=display:none>0</span></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>0</span>''</small> |- | align=right |47 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>157</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Эстонская мова|Эстонская]] | align=left |[https://et.wikipedia.org Eesti] | align=left |[[:en:Estonian language|Estonian]] | align=right |261&nbsp;133 | align=right |<small>515</small> | align=right |<small><small>''8 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1001</span>''</small> |- | align=right |48 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>152</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Славацкая мова|Славацкая]] | align=left |[https://sk.wikipedia.org Slovenčina] | align=left |[[:en:Slovak language|Slovak]] | align=right |260&nbsp;738 | align=right |<small>437</small> | align=right |<small><small>''11 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1002</span>''</small> |- | align=right |49 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>117</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://azb.wikipedia.org تۆرکجه] | align=left |[[:en:South Azerbaijani language|South Azerbaijani]] | align=right |244&nbsp;765 | align=right |<small>81</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1012</span>''</small> |- | align=right |50 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>147</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Казахская мова|Казахская]] | align=left |[https://kk.wikipedia.org Қазақша] | align=left |[[:en:Kazakh language|Kazakh]] | align=right |244&nbsp;435 | align=right |<small>278</small> | align=right |<small><small>''75 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1006</span>''</small> |- | align=right |51 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>160</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Харвацкая мова|Харвацкая]] | align=left |[https://hr.wikipedia.org Hrvatski] | align=left |[[:en:Croatian language|Croatian]] | align=right |234&nbsp;557 | align=right |<small>659</small> | align=right |<small><small>''47 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1003</span>''</small> |- | align=right |52 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>154</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Галісійская мова|Галісійская]] | align=left |[https://gl.wikipedia.org Galego] | align=left |[[:en:Galician language|Galician]] | align=right |232&nbsp;697 | align=right |<small>458</small> | align=right |<small><small>''71 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1005</span>''</small> |- | align=right |53 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>146</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://min.wikipedia.org Minangkabau] | align=left |[[:en:Minangkabau language|Minangkabau]] | align=right |229&nbsp;874 | align=right |<small>250</small> | align=right |<small><small>''142 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1007</span>''</small> |- | align=right |54 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>144</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Літоўская мова|Літоўская]] | align=left |[https://lt.wikipedia.org Lietuvių] | align=left |[[:en:Lithuanian language|Lithuanian]] | align=right |226&nbsp;400 | align=right |<small>232</small> | align=right |<small><small>''168 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1008</span>''</small> |- | align=right |55 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>162</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Азербайджанская мова|Азербайджанская]] | align=left |[https://az.wikipedia.org Azərbaycanca] | align=left |[[:en:Azerbaijani language|Azerbaijani]] | align=right |216&nbsp;416 | align=right |<small>728</small> | align=right |<small><small>''68 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1004</span>''</small> |- | align=right |56 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>149</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Славенская мова|Славенская]] | align=left |[https://sl.wikipedia.org Slovenščina] | align=left |[[:en:Slovenian language|Slovenian]] | align=right |198&nbsp;493 | align=right |<small>334</small> | align=right |<small><small>''200 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1009</span>''</small> |- | align=right |57 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>169</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Грузінская мова|Грузінская]] | align=left |[https://ka.wikipedia.org ქართული] | align=left |[[:en:Georgian language|Georgian]] | align=right |197&nbsp;719 | align=right |<small>1&nbsp;029</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>225 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-7</span>''</small> |- | align=right |58 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>170</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Бенгальская мова|Бенгальская]] | align=left |[https://bn.wikipedia.org বাংলা] | align=left |[[:en:Bengali language|Bengali]] | align=right |189&nbsp;845 | align=right |<small>1&nbsp;046</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>238 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-9</span>''</small> |- | align=right |59 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>184</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Тамільская мова|Тамільская]] | align=left |[https://ta.wikipedia.org தமிழ்] | align=left |[[:en:Tamil language|Tamil]] | align=right |189&nbsp;044 | align=right |<small>1&nbsp;994</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>61 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-3</span>''</small> |- | align=right |60 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>179</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Тайская мова|Тайская]] | align=left |[https://th.wikipedia.org ไทย] | align=left |[[:en:Thai language|Thai]] | align=right |185&nbsp;811 | align=right |<small>1&nbsp;360</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>126 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-4</span>''</small> |- | align=right |61 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>66</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://lld.wikipedia.org Lingaz ] | align=left |[[:en:Ladin language|Ladin]] | align=right |183&nbsp;208 | align=right |<small>6</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1122</span>''</small> |- | align=right |62 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>115</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Нюнорск|Нюнорск]] | align=left |[https://nn.wikipedia.org Nynorsk] | align=left |[[:en:Norwegian (Nynorsk) language|Norwegian (Nynorsk)]] | align=right |178&nbsp;165 | align=right |<small>78</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1036</span>''</small> |- | align=right |63 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>143</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Хіндзі|Хіндзі]] | align=left |[https://hi.wikipedia.org हिन्दी] | align=left |[[:en:Hindi language|Hindi]] | align=right |170&nbsp;681 | align=right |<small>231</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1016</span>''</small> |- | align=right |64 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>156</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Македонская мова|Македонская]] | align=left |[https://mk.wikipedia.org Македонски] | align=left |[[:en:Macedonian language|Macedonian]] | align=right |163&nbsp;306 | align=right |<small>512</small> | align=right |<small><small>''200 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1010</span>''</small> |- | align=right |65 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>164</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Кантонская мова|Кантонская]] | align=left |[https://zh-yue.wikipedia.org Bân-lâm-gú] | align=left |[[:en:Min Nan Chinese language|Min Nan Chinese]] | align=right |151&nbsp;307 | align=right |<small>737</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>> 250 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-16</span>''</small> |- | align=right |66 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>150</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Латышская мова|Латышская]] | align=left |[https://lv.wikipedia.org Latviešu] | align=left |[[:en:Latvian language|Latvian]] | align=right |144&nbsp;581 | align=right |<small>423</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1013</span>''</small> |- | align=right |67 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>128</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Лацінская мова|Лацінская]] | align=left |[https://la.wikipedia.org Latina] | align=left |[[:en:Latin language|Latin]] | align=right |142&nbsp;053 | align=right |<small>131</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1030</span>''</small> |- | align=right |68 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>110</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Астурыйская мова|Астурыйская]] | align=left |[https://ast.wikipedia.org Asturianu] | align=left |[[:en:Asturian language|Asturian]] | align=right |139&nbsp;193 | align=right |<small>64</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1052</span>''</small> |- | align=right |69 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>148</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Афрыкаанс|Афрыкаанс]] | align=left |[https://af.wikipedia.org Afrikaans] | align=left |[[:en:Afrikaans language|Afrikaans]] | align=right |129&nbsp;963 | align=right |<small>334</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1015</span>''</small> |- | align=right |70 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>182</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Тэлугу|Тэлугу]] | align=left |[https://te.wikipedia.org తెలుగు] | align=left |[[:en:Telugu language|Telugu]] | align=right |126&nbsp;849 | align=right |<small>1&nbsp;644</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>152 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-5</span>''</small> |- | align=right |71 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>161</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Суахілі|Суахілі]] | align=left |[https://sw.wikipedia.org Kiswahili] | align=left |[[:en:Swahili language|Swahili]] | align=right |121&nbsp;540 | align=right |<small>663</small> | align=right |<small><small>''217 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1011</span>''</small> |- | align=right |72 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>145</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Таджыкская мова|Таджыкская]] | align=left |[https://tg.wikipedia.org Тоҷикӣ] | align=left |[[:en:Tajik language|Tajik]] | align=right |118&nbsp;793 | align=right |<small>233</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1021</span>''</small> |- | align=right |73 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>153</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Бірманская мова|Бірманская]] | align=left |[https://my.wikipedia.org မြန်မာဘာသာ] | align=left |[[:en:Burmese language|Burmese]] | align=right |111&nbsp;524 | align=right |<small>452</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1014</span>''</small> |- | align=right |74 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1053</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ha.wikipedia.org هَوُسَ] | align=left |[[:en:Hausa language|Hausa]] | align=right |106&nbsp;814 | align=right |<small>1&nbsp;277</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>> 250 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-11</span>''</small> |- | align=right |75 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-5</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Албанская мова|Албанская]] | align=left |[https://sq.wikipedia.org Shqip] | align=left |[[:en:Albanian language|Albanian]] | align=right |106&nbsp;117 | align=right |<small>137</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1038</span>''</small> |- | align=right |76 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Малагасійская мова|Малагасійская]] | align=left |[https://mg.wikipedia.org Malagasy] | align=left |[[:en:Malagasy language|Malagasy]] | align=right |103&nbsp;545 | align=right |<small>-110</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1204</span>''</small> |- | align=right |77 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>140</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Маратхі (мова)|Маратхі (мова)]] | align=left |[https://mr.wikipedia.org मराठी] | align=left |[[:en:Marathi language|Marathi]] | align=right |102&nbsp;451 | align=right |<small>222</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1022</span>''</small> |- | align=right |78 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>134</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Баснійская мова|Баснійская]] | align=left |[https://bs.wikipedia.org Bosanski] | align=left |[[:en:Bosnian language|Bosnian]] | align=right |98&nbsp;556 | align=right |<small>167</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1032</span>''</small> |- | align=right |79 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>99</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Курдская мова|Курдская]] | align=left |[https://ku.wikipedia.org Kurdî / كوردی] | align=left |[[:en:Kurdish language|Kurdish]] | align=right |91&nbsp;931 | align=right |<small>40</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1081</span>''</small> |- | align=right |80 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>123</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Брэтонская мова|Брэтонская]] | align=left |[https://br.wikipedia.org Brezhoneg] | align=left |[[:en:Breton language|Breton]] | align=right |91&nbsp;501 | align=right |<small>92</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1050</span>''</small> |- | align=right |81 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>5</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Тарашкевіца|Тарашкевіца]] | align=left |[https://be-tarask.wikipedia.org Беларуская (тарашкевіца)] | align=left |[[:en:Belarusian (Taraškievica) language|Belarusian (Taraškievica)]] | align=right |91&nbsp;087 | align=right |<small>-8</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1205</span>''</small> |- | align=right |82 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>94</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Аксітанская мова|Аксітанская]] | align=left |[https://oc.wikipedia.org Occitan] | align=left |[[:en:Occitan language|Occitan]] | align=right |90&nbsp;829 | align=right |<small>34</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1088</span>''</small> |- | align=right |83 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>132</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Малаялам|Малаялам]] | align=left |[https://ml.wikipedia.org മലയാളം] | align=left |[[:en:Malayalam language|Malayalam]] | align=right |88&nbsp;309 | align=right |<small>157</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1037</span>''</small> |- | align=right |84 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1061</span>''</small> | align=right |+2 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Арагонская мова|Арагонская]] | align=left |[https://an.wikipedia.org Aragonés] | align=left |[[:en:Aragonese language|Aragonese]] | align=right |86&nbsp;389 | align=right |<small>4&nbsp;869</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>44 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-2</span>''</small> |- | align=right |85 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-16</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Ніжнесаксонскія дыялекты|Ніжнесаксонскія дыялекты]] | align=left |[https://nds.wikipedia.org Plattdüütsch] | align=left |[[:en:Low Saxon language|Low Saxon]] | align=right |85&nbsp;925 | align=right |<small>20</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1108</span>''</small> |- | align=right |86 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ckb.wikipedia.org Soranî / کوردی] | align=left |[[:en:Sorani language|Sorani]] | align=right |83&nbsp;676 | align=right |<small>1&nbsp;509</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>233 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-8</span>''</small> |- | align=right |87 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>88</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Ламбардская мова|Ламбардская]] | align=left |[https://lmo.wikipedia.org Lumbaart] | align=left |[[:en:Lombard language|Lombard]] | align=right |80&nbsp;181 | align=right |<small>26</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1099</span>''</small> |- | align=right |88 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>84</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Кіргізская мова|Кіргізская]] | align=left |[https://ky.wikipedia.org Кыргызча] | align=left |[[:en:Kirghiz language|Kirghiz]] | align=right |76&nbsp;509 | align=right |<small>23</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1106</span>''</small> |- | align=right |89 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>121</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Заходняя панджабі|Заходняя панджабі]] | align=left |[https://pnb.wikipedia.org شاہ مکھی پنجابی (Shāhmukhī Pañjābī)] | align=left |[[:en:Western Punjabi language|Western Punjabi]] | align=right |75&nbsp;685 | align=right |<small>90</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1054</span>''</small> |- | align=right |90 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>105</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Яванская мова|Яванская]] | align=left |[https://jv.wikipedia.org Basa Jawa] | align=left |[[:en:Javanese language|Javanese]] | align=right |75&nbsp;349 | align=right |<small>54</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1072</span>''</small> |- | align=right |91 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>107</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Неварская мова|Неварская]] | align=left |[https://new.wikipedia.org नेपाल भाषा] | align=left |[[:en:Newar language|Newar]] | align=right |74&nbsp;268 | align=right |<small>59</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1069</span>''</small> |- | align=right |92 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>127</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Гаіцянская крэольская мова|Гаіцянская крэольская]] | align=left |[https://ht.wikipedia.org Krèyol ayisyen] | align=left |[[:en:Haitian language|Haitian]] | align=right |72&nbsp;079 | align=right |<small>127</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1043</span>''</small> |- | align=right |93 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>68</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[П’емонцкая мова|П’емонцкая]] | align=left |[https://pms.wikipedia.org Piemontèis] | align=left |[[:en:Piedmontese language|Piedmontese]] | align=right |71&nbsp;543 | align=right |<small>9</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1139</span>''</small> |- | align=right |94 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>65</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Венецкі мова|Венецкі]] | align=left |[https://vec.wikipedia.org Vèneto] | align=left |[[:en:Venetian language|Venetian]] | align=right |69&nbsp;620 | align=right |<small>6</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1152</span>''</small> |- | align=right |95 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>136</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Люксембургская мова|Люксембургская]] | align=left |[https://lb.wikipedia.org Lëtzebuergesch] | align=left |[[:en:Luxembourgish language|Luxembourgish]] | align=right |67&nbsp;604 | align=right |<small>190</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1034</span>''</small> |- | align=right |96 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>137</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://mzn.wikipedia.org مَزِروني] | align=left |[[:en:Mazandarani language|Mazandarani]] | align=right |64&nbsp;866 | align=right |<small>201</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1031</span>''</small> |- | align=right |97 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>47</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Башкірская мова|Башкірская]] | align=left |[https://ba.wikipedia.org Башҡорт] | align=left |[[:en:Bashkir language|Bashkir]] | align=right |64&nbsp;290 | align=right |<small>2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1187</span>''</small> |- | align=right |98 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>126</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Ірландская мова|Ірландская]] | align=left |[https://ga.wikipedia.org Gaeilge] | align=left |[[:en:Irish language|Irish]] | align=right |64&nbsp;269 | align=right |<small>120</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1045</span>''</small> |- | align=right |99 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1051</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Іда (мова)|Іда (мова)]] | align=left |[https://io.wikipedia.org Ido] | align=left |[[:en:Ido language|Ido]] | align=right |63&nbsp;333 | align=right |<small>758</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>> 250 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-15</span>''</small> |- | align=right |100 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-19</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Сунданская мова|Сунданская]] | align=left |[https://su.wikipedia.org Basa Sunda] | align=left |[[:en:Sundanese language|Sundanese]] | align=right |62&nbsp;951 | align=right |<small>15</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1121</span>''</small> |- | align=right |101 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>111</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Ісландская мова|Ісландская]] | align=left |[https://is.wikipedia.org Íslenska] | align=left |[[:en:Icelandic language|Icelandic]] | align=right |61&nbsp;174 | align=right |<small>68</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1064</span>''</small> |- | align=right |102 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>138</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Сілезская мова|Сілезская]] | align=left |[https://szl.wikipedia.org Ślůnski] | align=left |[[:en:Silesian language|Silesian]] | align=right |60&nbsp;938 | align=right |<small>203</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1033</span>''</small> |- | align=right |103 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>129</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Фрызская мова|Фрызская]] | align=left |[https://fy.wikipedia.org Frysk] | align=left |[[:en:West Frisian language|West Frisian]] | align=right |60&nbsp;426 | align=right |<small>136</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1041</span>''</small> |- | align=right |104 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>97</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Панджабі|Панджабі]] | align=left |[https://pa.wikipedia.org ਪੰਜਾਬੀ] | align=left |[[:en:Punjabi language|Punjabi]] | align=right |59&nbsp;639 | align=right |<small>35</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1093</span>''</small> |- | align=right |105 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>103</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Чувашская мова|Чувашская]] | align=left |[https://cv.wikipedia.org Чăваш] | align=left |[[:en:Chuvash language|Chuvash]] | align=right |59&nbsp;125 | align=right |<small>48</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1080</span>''</small> |- | align=right |106 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>180</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Валапюк|Валапюк]] | align=left |[https://vo.wikipedia.org Volapük] | align=left |[[:en:Volapük language|Volapük]] | align=right |53&nbsp;958 | align=right |<small>1&nbsp;487</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>> 250 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-10</span>''</small> |- | align=right |107 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>75</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Філіпінская мова|Філіпінская]] | align=left |[https://tl.wikipedia.org Tagalog] | align=left |[[:en:Tagalog language|Tagalog]] | align=right |49&nbsp;164 | align=right |<small>12</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1131</span>''</small> |- | align=right |108 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>46</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://glk.wikipedia.org گیلکی] | align=left |[[:en:Gilaki language|Gilaki]] | align=right |48&nbsp;315 | align=right |<small>2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1188</span>''</small> |- | align=right |109 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>98</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://wuu.wikipedia.org 吴语] | align=left |[[:en:Wu language|Wu]] | align=right |48&nbsp;290 | align=right |<small>39</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1090</span>''</small> |- | align=right |110 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>166</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ig.wikipedia.org Igbo] | align=left |[[:en:Igbo language|Igbo]] | align=right |48&nbsp;132 | align=right |<small>796</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>> 250 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-14</span>''</small> |- | align=right |111 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>109</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Зазакі|Зазакі]] | align=left |[https://diq.wikipedia.org Zazaki] | align=left |[[:en:Zazaki language|Zazaki]] | align=right |42&nbsp;734 | align=right |<small>62</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1073</span>''</small> |- | align=right |112 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1052</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Ёруба (мова)|Ёруба (мова)]] | align=left |[https://yo.wikipedia.org Yorùbá] | align=left |[[:en:Yoruba language|Yoruba]] | align=right |38&nbsp;689 | align=right |<small>1&nbsp;104</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>> 250 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-13</span>''</small> |- | align=right |113 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-2</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Балійская мова|Балійская]] | align=left |[https://ban.wikipedia.org Bali ] | align=left |[[:en:Balinese language|Balinese]] | align=right |38&nbsp;466 | align=right |<small>494</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1017</span>''</small> |- | align=right |114 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>104</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Каннада|Каннада]] | align=left |[https://kn.wikipedia.org ಕನ್ನಡ] | align=left |[[:en:Kannada language|Kannada]] | align=right |35&nbsp;270 | align=right |<small>54</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1079</span>''</small> |- | align=right |115 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>101</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Скотс|Скотс]] | align=left |[https://sco.wikipedia.org Scots] | align=left |[[:en:Scots language|Scots]] | align=right |34&nbsp;257 | align=right |<small>42</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1089</span>''</small> |- | align=right |116 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>106</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Алеманскі дыялект|Алеманскі дыялект]] | align=left |[https://als.wikipedia.org Alemannisch] | align=left |[[:en:Alemannic language|Alemannic]] | align=right |31&nbsp;771 | align=right |<small>57</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1077</span>''</small> |- | align=right |117 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>102</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Гуджараці|Гуджараці]] | align=left |[https://gu.wikipedia.org ગુજરાતી] | align=left |[[:en:Gujarati language|Gujarati]] | align=right |30&nbsp;891 | align=right |<small>46</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1087</span>''</small> |- | align=right |118 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>92</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Інтэрлінгва|Інтэрлінгва]] | align=left |[https://ia.wikipedia.org Interlingua] | align=left |[[:en:Interlingua language|Interlingua]] | align=right |30&nbsp;493 | align=right |<small>31</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1103</span>''</small> |- | align=right |119 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1046</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Непальская мова|Непальская]] | align=left |[https://ne.wikipedia.org नेपाली] | align=left |[[:en:Nepali language|Nepali]] | align=right |29&nbsp;991 | align=right |<small>128</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1047</span>''</small> |- | align=right |120 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-28</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Котава (мова)|Котава (мова)]] | align=left |[https://avk.wikipedia.org Kotava ] | align=left |[[:en:Kotava language|Kotava]] | align=right |29&nbsp;905 | align=right |<small>5</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1161</span>''</small> |- | align=right |121 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>58</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://crh.wikipedia.org Qırımtatarca] | align=left |[[:en:Crimean Tatar language|Crimean Tatar]] | align=right |29&nbsp;717 | align=right |<small>3</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1173</span>''</small> |- | align=right |122 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>135</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Мангольская мова|Мангольская]] | align=left |[https://mn.wikipedia.org Монгол] | align=left |[[:en:Mongolian language|Mongolian]] | align=right |27&nbsp;936 | align=right |<small>184</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1039</span>''</small> |- | align=right |123 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>45</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Баварская мова|Баварская]] | align=left |[https://bar.wikipedia.org Boarisch] | align=left |[[:en:Bavarian language|Bavarian]] | align=right |27&nbsp;232 | align=right |<small>2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1189</span>''</small> |- | align=right |124 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>73</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Сіцылійская мова|Сіцылійская]] | align=left |[https://scn.wikipedia.org Sicilianu] | align=left |[[:en:Sicilian language|Sicilian]] | align=right |26&nbsp;317 | align=right |<small>10</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1142</span>''</small> |- | align=right |125 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>87</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Сінгальская мова|Сінгальская]] | align=left |[https://si.wikipedia.org සිංහල] | align=left |[[:en:Sinhalese language|Sinhalese]] | align=right |25&nbsp;614 | align=right |<small>25</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1111</span>''</small> |- | align=right |126 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>39</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Бішнупрыя-маніпуры|Бішнупрыя-маніпуры]] | align=left |[https://bpy.wikipedia.org ইমার ঠার/বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী] | align=left |[[:en:Bishnupriya Manipuri language|Bishnupriya Manipuri]] | align=right |25&nbsp;097 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1206</span>''</small> |- | align=right |127 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1047</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Асамская мова|Асамская]] | align=left |[https://as.wikipedia.org অসমীয়া] | align=left |[[:en:Assamese language|Assamese]] | align=right |24&nbsp;835 | align=right |<small>282</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1026</span>''</small> |- | align=right |128 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-30</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://skr.wikipedia.org سرائیکی] | align=left |[[:en:Saraiki language|Saraiki]] | align=right |24&nbsp;647 | align=right |<small>2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1190</span>''</small> |- | align=right |129 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>6</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Кечуа (мова)|Кечуа (мова)]] | align=left |[https://qu.wikipedia.org Runa Simi] | align=left |[[:en:Quechua language|Quechua]] | align=right |24&nbsp;546 | align=right |<small>-5</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1207</span>''</small> |- | align=right |130 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1072</span>''</small> | align=right |+16 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://shn.wikipedia.org ၽႃႇသႃႇတႆး] | align=left |[[:en:Shan language|Shan ]] | align=right |23&nbsp;863 | align=right |<small>7&nbsp;943</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>34 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1</span>''</small> |- | align=right |131 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-37</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://nv.wikipedia.org Diné bizaad] | align=left |[[:en:Navajo language|Navajo]] | align=right |22&nbsp;667 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1208</span>''</small> |- | align=right |132 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-15</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://xmf.wikipedia.org მარგალური (Margaluri)] | align=left |[[:en:Mingrelian language|Mingrelian]] | align=right |22&nbsp;414 | align=right |<small>23</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1113</span>''</small> |- | align=right |133 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-10</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://bcl.wikipedia.org Bikol] | align=left |[[:en:Central Bicolano language|Central Bicolano]] | align=right |22&nbsp;369 | align=right |<small>42</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1092</span>''</small> |- | align=right |134 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-4</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://sd.wikipedia.org سنڌي، سندھی ، सिन्ध] | align=left |[[:en:Sindhi language|Sindhi]] | align=right |22&nbsp;076 | align=right |<small>161</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1042</span>''</small> |- | align=right |135 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-25</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Асецінская мова|Асецінская]] | align=left |[https://os.wikipedia.org Иронау] | align=left |[[:en:Ossetian language|Ossetian]] | align=right |21&nbsp;756 | align=right |<small>8</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1150</span>''</small> |- | align=right |136 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-24</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Пушту|Пушту]] | align=left |[https://ps.wikipedia.org پښتو] | align=left |[[:en:Pashto language|Pashto]] | align=right |21&nbsp;329 | align=right |<small>10</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1143</span>''</small> |- | align=right |137 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-33</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://frr.wikipedia.org Nordfriisk] | align=left |[[:en:North Frisian language|North Frisian]] | align=right |21&nbsp;281 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1209</span>''</small> |- | align=right |138 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-11</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Орыя, мова|Орыя, мова]] | align=left |[https://or.wikipedia.org ଓଡ଼ିଆ] | align=left |[[:en:Oriya language|Oriya]] | align=right |20&nbsp;980 | align=right |<small>39</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1095</span>''</small> |- | align=right |139 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-3</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ff.wikipedia.org Fulfulde] | align=left |[[:en:Fula language|Fula]] | align=right |20&nbsp;777 | align=right |<small>421</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1019</span>''</small> |- | align=right |140 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>142</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ary.wikipedia.org الدارجة ] | align=left |[[:en:Moroccan Arabic language|Moroccan Arabic]] | align=right |19&nbsp;350 | align=right |<small>225</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1035</span>''</small> |- | align=right |141 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-46</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://tum.wikipedia.org chiTumbuka] | align=left |[[:en:Tumbuka language|Tumbuka]] | align=right |19&nbsp;316 | align=right |<small>124</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1053</span>''</small> |- | align=right |142 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-21</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Якуцкая мова|Якуцкая]] | align=left |[https://sah.wikipedia.org саха тыла] | align=left |[[:en:Yakut language|Yakut]] | align=right |18&nbsp;222 | align=right |<small>14</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1130</span>''</small> |- | align=right |143 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-40</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Жамойцкі дыялект|Жамойцкі дыялект]] | align=left |[https://bat-smg.wikipedia.org Žemaitėška] | align=left |[[:en:Samogitian language|Samogitian]] | align=right |17&nbsp;275 | align=right |<small>-1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1210</span>''</small> |- | align=right |144 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-17</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://cdo.wikipedia.org 閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄] | align=left |[[:en:Min Dong Chinese language|Min Dong Chinese]] | align=right |16&nbsp;741 | align=right |<small>19</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1120</span>''</small> |- | align=right |145 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-31</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Гэльская мова|Гэльская]] | align=left |[https://gd.wikipedia.org Gàidhlig] | align=left |[[:en:Scottish Gaelic language|Scottish Gaelic]] | align=right |16&nbsp;060 | align=right |<small>2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1191</span>''</small> |- | align=right |146 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-43</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Бугійская мова|Бугійская]] | align=left |[https://bug.wikipedia.org Basa Ugi] | align=left |[[:en:Buginese language|Buginese]] | align=right |15&nbsp;959 | align=right |<small>-2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1211</span>''</small> |- | align=right |147 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>90</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Ідыш|Ідыш]] | align=left |[https://yi.wikipedia.org ייִדיש] | align=left |[[:en:Yiddish language|Yiddish]] | align=right |15&nbsp;762 | align=right |<small>27</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1109</span>''</small> |- | align=right |148 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>57</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Амхарская мова|Амхарская]] | align=left |[https://am.wikipedia.org አማርኛ] | align=left |[[:en:Amharic language|Amharic]] | align=right |15&nbsp;704 | align=right |<small>3</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1174</span>''</small> |- | align=right |149 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1050</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Санталі (мова)|Санталі (мова)]] | align=left |[https://sat.wikipedia.org ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ] | align=left |[[:en:Santali language|Santali]] | align=right |15&nbsp;642 | align=right |<small>328</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1023</span>''</small> |- | align=right |150 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-23</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ilo.wikipedia.org Ilokano] | align=left |[[:en:Ilokano language|Ilokano]] | align=right |15&nbsp;526 | align=right |<small>13</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1135</span>''</small> |- | align=right |151 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1071</span>''</small> | align=right |+12 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://kaa.wikipedia.org Qaraqalpaqsha] | align=left |[[:en:Karakalpak language|Karakalpak]] | align=right |15&nbsp;460 | align=right |<small>2&nbsp;215</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>169 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-6</span>''</small> |- | align=right |152 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-38</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://li.wikipedia.org Limburgs] | align=left |[[:en:Limburgish language|Limburgish]] | align=right |15&nbsp;214 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1212</span>''</small> |- | align=right |153 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-45</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://gor.wikipedia.org Hulontalo] | align=left |[[:en:Gorontalo language|Gorontalo]] | align=right |15&nbsp;110 | align=right |<small>-7</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1213</span>''</small> |- | align=right |154 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-26</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Неапалітанская мова|Неапалітанская]] | align=left |[https://nap.wikipedia.org Nnapulitano] | align=left |[[:en:Neapolitan language|Neapolitan]] | align=right |14&nbsp;968 | align=right |<small>8</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1151</span>''</small> |- | align=right |155 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1060</span>''</small> | align=right |+2 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Дагбани (мова)|Дагбани (мова)]] | align=left |[https://dag.wikipedia.org Dagbanli ] | align=left |[[:en:Dagbani language|Dagbani]] | align=right |14&nbsp;501 | align=right |<small>315</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1025</span>''</small> |- | align=right |156 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-51</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://mai.wikipedia.org मैथिली] | align=left |[[:en:Maithili language|Maithili]] | align=right |14&nbsp;357 | align=right |<small>4</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1167</span>''</small> |- | align=right |157 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-49</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Верхнелужыцкая мова|Верхнелужыцкая]] | align=left |[https://hsb.wikipedia.org Hornjoserbsce] | align=left |[[:en:Upper Sorbian language|Upper Sorbian]] | align=right |14&nbsp;272 | align=right |<small>10</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1144</span>''</small> |- | align=right |158 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>120</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://eml.wikipedia.org Emiliàn e rumagnòl] | align=left |[[:en:Emilian-Romagnol language|Emilian-Romagnol]] | align=right |14&nbsp;245 | align=right |<small>86</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1061</span>''</small> |- | align=right |159 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-60</span>''</small> | align=right |-3 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Фарэрская мова|Фарэрская]] | align=left |[https://fo.wikipedia.org Føroyskt] | align=left |[[:en:Faroese language|Faroese]] | align=right |14&nbsp;223 | align=right |<small>5</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1162</span>''</small> |- | align=right |160 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-8</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://zh-classical.wikipedia.org 文言] | align=left |[[:en:Literary Chinese language|Literary Chinese]] | align=right |14&nbsp;138 | align=right |<small>53</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1084</span>''</small> |- | align=right |161 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>119</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://hyw.wikipedia.org Արեւմտահայերէն] | align=left |[[:en:Western Armenian language|Western Armenian]] | align=right |14&nbsp;018 | align=right |<small>86</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1062</span>''</small> |- | align=right |162 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-52</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://map-bms.wikipedia.org Basa Banyumasan] | align=left |[[:en:Banyumasan language|Banyumasan]] | align=right |13&nbsp;975 | align=right |<small>3</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1175</span>''</small> |- | align=right |163 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-9</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ie.wikipedia.org Interlingue] | align=left |[[:en:Interlingue language|Interlingue]] | align=right |13&nbsp;729 | align=right |<small>51</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1086</span>''</small> |- | align=right |164 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>56</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ace.wikipedia.org Acèh] | align=left |[[:en:Acehnese language|Acehnese]] | align=right |13&nbsp;073 | align=right |<small>3</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1176</span>''</small> |- | align=right |165 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>100</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Валонская мова|Валонская]] | align=left |[https://wa.wikipedia.org Walon] | align=left |[[:en:Walloon language|Walloon]] | align=right |13&nbsp;004 | align=right |<small>42</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1094</span>''</small> |- | align=right |166 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>78</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Санскрыт|Санскрыт]] | align=left |[https://sa.wikipedia.org संस्कृतम्] | align=left |[[:en:Sanskrit language|Sanskrit]] | align=right |12&nbsp;522 | align=right |<small>14</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1132</span>''</small> |- | align=right |167 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>122</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Зулу|Зулу]] | align=left |[https://zu.wikipedia.org isiZulu] | align=left |[[:en:Zulu language|Zulu]] | align=right |12&nbsp;474 | align=right |<small>92</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1060</span>''</small> |- | align=right |168 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1070</span>''</small> | align=right |+7 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Самалійская мова|Самалійская]] | align=left |[https://so.wikipedia.org Soomaali] | align=left |[[:en:Somali language|Somali]] | align=right |12&nbsp;441 | align=right |<small>1&nbsp;195</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>> 250 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-12</span>''</small> |- | align=right |169 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-6</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Фіджыйскі хіндзі|Фіджыйскі хіндзі]] | align=left |[https://hif.wikipedia.org Fiji Hindi] | align=left |[[:en:Fiji Hindi language|Fiji Hindi]] | align=right |12&nbsp;406 | align=right |<small>66</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1075</span>''</small> |- | align=right |170 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1049</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://bjn.wikipedia.org Bahasa Banjar] | align=left |[[:en:Banjar language|Banjar]] | align=right |12&nbsp;262 | align=right |<small>296</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1027</span>''</small> |- | align=right |171 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-50</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://zgh.wikipedia.org ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ ⵜⴰⵏⴰⵡⴰⵢⵜ] | align=left |[[:en:Standard Moroccan Tamazight language|Standard Moroccan Tamazight]] | align=right |12&nbsp;245 | align=right |<small>7</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1153</span>''</small> |- | align=right |172 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-48</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Кхмерская мова|Кхмерская]] | align=left |[https://km.wikipedia.org ភាសាខ្មែរ] | align=left |[[:en:Khmer language|Khmer]] | align=right |12&nbsp;154 | align=right |<small>17</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1125</span>''</small> |- | align=right |173 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-22</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Шона, мова|Шона, мова]] | align=left |[https://sn.wikipedia.org chiShona] | align=left |[[:en:Shona language|Shona]] | align=right |11&nbsp;716 | align=right |<small>14</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1133</span>''</small> |- | align=right |174 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-13</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://lij.wikipedia.org Líguru] | align=left |[[:en:Ligurian language|Ligurian]] | align=right |11&nbsp;578 | align=right |<small>31</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1105</span>''</small> |- | align=right |175 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1048</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Кашмірская мова|Кашмірская]] | align=left |[https://ks.wikipedia.org कश्मीरी / كشميري] | align=left |[[:en:Kashmiri language|Kashmiri]] | align=right |11&nbsp;327 | align=right |<small>287</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1028</span>''</small> |- | align=right |176 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-55</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Марыйская мова|Марыйская]] | align=left |[https://mhr.wikipedia.org Олык Марий (Olyk Marij)] | align=left |[[:en:Meadow Mari language|Meadow Mari]] | align=right |11&nbsp;326 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1214</span>''</small> |- | align=right |177 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>55</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://shi.wikipedia.org Taclḥit ] | align=left |[[:en:Shilha language|Shilha]] | align=right |10&nbsp;893 | align=right |<small>3</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1177</span>''</small> |- | align=right |178 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>62</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://mni.wikipedia.org ꯃꯤꯇꯩꯂꯣꯟ ] | align=left |[[:en:Meitei language|Meitei]] | align=right |10&nbsp;548 | align=right |<small>5</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1163</span>''</small> |- | align=right |179 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>93</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://hak.wikipedia.org Hak-kâ-fa / 客家話] | align=left |[[:en:Hakka language|Hakka]] | align=right |10&nbsp;470 | align=right |<small>34</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1102</span>''</small> |- | align=right |180 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>38</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://mrj.wikipedia.org Кырык Мары (Kyryk Mary)] | align=left |[[:en:Hill Mari language|Hill Mari]] | align=right |10&nbsp;431 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1215</span>''</small> |- | align=right |181 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>79</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Русінская мова|Русінская]] | align=left |[https://rue.wikipedia.org Русиньскый] | align=left |[[:en:Rusyn language|Rusyn]] | align=right |10&nbsp;279 | align=right |<small>16</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1127</span>''</small> |- | align=right |182 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>37</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Капампанганская мова|Капампанганская]] | align=left |[https://pam.wikipedia.org Kapampangan] | align=left |[[:en:Kapampangan language|Kapampangan]] | align=right |10&nbsp;220 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1216</span>''</small> |- | align=right |183 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>82</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://tly.wikipedia.org tolışi] | align=left |[[:en:Talysh language|Talysh]] | align=right |10&nbsp;165 | align=right |<small>20</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1118</span>''</small> |- | align=right |184 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>114</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://rw.wikipedia.org Ikinyarwanda] | align=left |[[:en:Kinyarwanda language|Kinyarwanda]] | align=right |9&nbsp;899 | align=right |<small>78</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1070</span>''</small> |- | align=right |185 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>29</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Уйгурская мова|Уйгурская]] | align=left |[https://ug.wikipedia.org ئۇيغۇر تىلى] | align=left |[[:en:Uyghur language|Uyghur]] | align=right |9&nbsp;723 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1217</span>''</small> |- | align=right |186 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>44</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Таранцінская мова|Таранцінская]] | align=left |[https://roa-tara.wikipedia.org Tarandíne] | align=left |[[:en:Tarantino language|Tarantino]] | align=right |9&nbsp;509 | align=right |<small>2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1192</span>''</small> |- | align=right |187 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>112</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://co.wikipedia.org Corsu] | align=left |[[:en:Corsican language|Corsican]] | align=right |9&nbsp;293 | align=right |<small>69</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1074</span>''</small> |- | align=right |188 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>113</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://bh.wikipedia.org भोजपुरी] | align=left |[[:en:Bihari language|Bihari]] | align=right |9&nbsp;170 | align=right |<small>73</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1071</span>''</small> |- | align=right |189 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>85</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://nso.wikipedia.org Sepedi] | align=left |[[:en:Northern Sotho language|Northern Sotho]] | align=right |8&nbsp;959 | align=right |<small>24</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1114</span>''</small> |- | align=right |190 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>67</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://vls.wikipedia.org West-Vlams] | align=left |[[:en:West Flemish language|West Flemish]] | align=right |8&nbsp;361 | align=right |<small>9</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1149</span>''</small> |- | align=right |191 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>61</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://nds-nl.wikipedia.org Nedersaksisch] | align=left |[[:en:Dutch Low Saxon language|Dutch Low Saxon]] | align=right |8&nbsp;107 | align=right |<small>4</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1168</span>''</small> |- | align=right |192 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>36</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://bo.wikipedia.org བོད་སྐད] | align=left |[[:en:Tibetan language|Tibetan]] | align=right |8&nbsp;072 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1218</span>''</small> |- | align=right |193 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>28</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Маары, мова|Маары, мова]] | align=left |[https://mi.wikipedia.org Māori] | align=left |[[:en:Māori language|Māori]] | align=right |8&nbsp;053 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1219</span>''</small> |- | align=right |194 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>27</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Паўночнасаамская мова|Паўночнасаамская]] | align=left |[https://se.wikipedia.org Sámegiella] | align=left |[[:en:Northern Sami language|Northern Sami]] | align=right |7&nbsp;907 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1220</span>''</small> |- | align=right |195 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>54</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Мальтыйская мова|Мальтыйская]] | align=left |[https://mt.wikipedia.org Malti] | align=left |[[:en:Maltese language|Maltese]] | align=right |7&nbsp;888 | align=right |<small>3</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1178</span>''</small> |- | align=right |196 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>53</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Эрзянская мова|Эрзянская]] | align=left |[https://myv.wikipedia.org Эрзянь (Erzjanj Kelj)] | align=left |[[:en:Erzya language|Erzya]] | align=right |7&nbsp;873 | align=right |<small>3</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1179</span>''</small> |- | align=right |197 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>76</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Сардзінская мова|Сардзінская]] | align=left |[https://sc.wikipedia.org Sardu] | align=left |[[:en:Sardinian language|Sardinian]] | align=right |7&nbsp;831 | align=right |<small>13</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1136</span>''</small> |- | align=right |198 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>26</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://mdf.wikipedia.org Мокшень (Mokshanj Kälj)] | align=left |[[:en:Moksha language|Moksha]] | align=right |7&nbsp;629 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1221</span>''</small> |- | align=right |199 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>96</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://zea.wikipedia.org Zeêuws] | align=left |[[:en:Zeelandic language|Zeelandic]] | align=right |7&nbsp;408 | align=right |<small>35</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1100</span>''</small> |- | align=right |200 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>108</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Корнская мова|Корнская]] | align=left |[https://kw.wikipedia.org Kernewek/Karnuack] | align=left |[[:en:Cornish language|Cornish]] | align=right |7&nbsp;265 | align=right |<small>61</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1078</span>''</small> |- | align=right |201 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>72</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Туркменская мова|Туркменская]] | align=left |[https://tk.wikipedia.org تركمن / Туркмен] | align=left |[[:en:Turkmen language|Turkmen]] | align=right |7&nbsp;209 | align=right |<small>10</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1145</span>''</small> |- | align=right |202 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>71</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://kab.wikipedia.org Taqbaylit] | align=left |[[:en:Kabyle language|Kabyle]] | align=right |7&nbsp;153 | align=right |<small>10</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1146</span>''</small> |- | align=right |203 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1028</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Мэнская мова|Мэнская]] | align=left |[https://gv.wikipedia.org Gaelg] | align=left |[[:en:Manx language|Manx]] | align=right |7&nbsp;114 | align=right |<small>5</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1164</span>''</small> |- | align=right |204 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-34</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Вепская мова|Вепская]] | align=left |[https://vep.wikipedia.org Vepsän] | align=left |[[:en:Vepsian language|Vepsian]] | align=right |7&nbsp;112 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1222</span>''</small> |- | align=right |205 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>3</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://fiu-vro.wikipedia.org Võro] | align=left |[[:en:Võro language|Võro]] | align=right |6&nbsp;910 | align=right |<small>-10</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1223</span>''</small> |- | align=right |206 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>35</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://gan.wikipedia.org 贛語] | align=left |[[:en:Gan language|Gan]] | align=right |6&nbsp;817 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1224</span>''</small> |- | align=right |207 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>81</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Інары-саамская мова мова|Інары-саамская мова]] | align=left |[https://smn.wikipedia.org Anarâškielâ ] | align=left |[[:en:Inari Sami language|Inari Sami]] | align=right |6&nbsp;722 | align=right |<small>20</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1119</span>''</small> |- | align=right |208 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>125</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Абхазская мова|Абхазская]] | align=left |[https://ab.wikipedia.org Аҧсуа] | align=left |[[:en:Abkhazian language|Abkhazian]] | align=right |6&nbsp;716 | align=right |<small>117</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1055</span>''</small> |- | align=right |209 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>60</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://pcd.wikipedia.org Picard] | align=left |[[:en:Picard language|Picard]] | align=right |6&nbsp;127 | align=right |<small>4</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1169</span>''</small> |- | align=right |210 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>34</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://gn.wikipedia.org Avañe'ẽ] | align=left |[[:en:Guarani language|Guarani]] | align=right |6&nbsp;033 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1225</span>''</small> |- | align=right |211 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>16</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Удмурцкая мова|Удмурцкая]] | align=left |[https://udm.wikipedia.org Удмурт кыл] | align=left |[[:en:Udmurt language|Udmurt]] | align=right |5&nbsp;915 | align=right |<small>-1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1226</span>''</small> |- | align=right |212 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>15</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://frp.wikipedia.org Arpitan] | align=left |[[:en:Franco-Provençal language|Franco-Provençal]] | align=right |5&nbsp;829 | align=right |<small>-1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1227</span>''</small> |- | align=right |213 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>52</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Комі (мова)|Комі (мова)]] | align=left |[https://kv.wikipedia.org Коми] | align=left |[[:en:Komi language|Komi]] | align=right |5&nbsp;821 | align=right |<small>3</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1180</span>''</small> |- | align=right |214 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>124</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Кашубская мова|Кашубская]] | align=left |[https://csb.wikipedia.org Kaszëbsczi] | align=left |[[:en:Kashubian language|Kashubian]] | align=right |5&nbsp;737 | align=right |<small>109</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1056</span>''</small> |- | align=right |215 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>131</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://lg.wikipedia.org Luganda] | align=left |[[:en:Luganda language|Luganda]] | align=right |5&nbsp;709 | align=right |<small>149</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1046</span>''</small> |- | align=right |216 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1044</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Пап'ямента|Пап'ямента]] | align=left |[https://pap.wikipedia.org Papiamentu] | align=left |[[:en:Papiamentu language|Papiamentu]] | align=right |5&nbsp;639 | align=right |<small>98</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1058</span>''</small> |- | align=right |217 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-12</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Лаоская мова|Лаоская]] | align=left |[https://lo.wikipedia.org ລາວ] | align=left |[[:en:Lao language|Lao]] | align=right |5&nbsp;594 | align=right |<small>39</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1096</span>''</small> |- | align=right |218 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>116</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://gpe.wikipedia.org Ghanaian Pidgin] | align=left |[[:en:Ghanaian Pidgin language|Ghanaian Pidgin]] | align=right |5&nbsp;546 | align=right |<small>81</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1067</span>''</small> |- | align=right |219 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1068</span>''</small> | align=right |+6 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Тсвана, мова|Тсвана, мова]] | align=left |[https://tn.wikipedia.org Setswana] | align=left |[[:en:Tswana language|Tswana]] | align=right |5&nbsp;529 | align=right |<small>508</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1018</span>''</small> |- | align=right |220 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-7</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Мадурская мова|Мадурская]] | align=left |[https://mad.wikipedia.org Madhurâ] | align=left |[[:en:Madurese language|Madurese]] | align=right |5&nbsp;407 | align=right |<small>54</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1085</span>''</small> |- | align=right |221 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1059</span>''</small> | align=right |+2 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Фрыульская мова|Фрыульская]] | align=left |[https://fur.wikipedia.org Furlan] | align=left |[[:en:Friulian language|Friulian]] | align=right |5&nbsp;356 | align=right |<small>291</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1029</span>''</small> |- | align=right |222 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-53</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Аймара, мова|Аймара, мова]] | align=left |[https://ay.wikipedia.org Aymar] | align=left |[[:en:Aymara language|Aymara]] | align=right |5&nbsp;287 | align=right |<small>2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1193</span>''</small> |- | align=right |223 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-18</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ln.wikipedia.org Lingala] | align=left |[[:en:Lingala language|Lingala]] | align=right |5&nbsp;233 | align=right |<small>19</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1123</span>''</small> |- | align=right |224 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-58</span>''</small> | align=right |-3 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ang.wikipedia.org Englisc] | align=left |[[:en:Old English language|Old English]] | align=right |5&nbsp;230 | align=right |<small>15</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1128</span>''</small> |- | align=right |225 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-41</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://nrm.wikipedia.org Nouormand/Normaund] | align=left |[[:en:Norman language|Norman]] | align=right |5&nbsp;060 | align=right |<small>-1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1228</span>''</small> |- | align=right |226 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>89</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://olo.wikipedia.org Karjalan] | align=left |[[:en:Livvi-Karelian language|Livvi-Karelian]] | align=right |5&nbsp;025 | align=right |<small>27</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1112</span>''</small> |- | align=right |227 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>14</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://tw.wikipedia.org Twi] | align=left |[[:en:Twi language|Twi]] | align=right |4&nbsp;735 | align=right |<small>-1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1229</span>''</small> |- | align=right |228 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>95</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Лінгва франка нова мова|Лінгва франка нова]] | align=left |[https://lfn.wikipedia.org Lingua franca nova] | align=left |[[:en:Lingua Franca Nova language|Lingua Franca Nova]] | align=right |4&nbsp;677 | align=right |<small>35</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1101</span>''</small> |- | align=right |229 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1062</span>''</small> | align=right |+3 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://fon.wikipedia.org fɔ̀ngbè] | align=left |[[:en:Fon language|Fon]] | align=right |4&nbsp;631 | align=right |<small>329</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1024</span>''</small> |- | align=right |230 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>130</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Такіпона|Такіпона]] | align=left |[https://tok.wikipedia.org toki pona] | align=left |[[:en:Toki Pona language|Toki Pona]] | align=right |4&nbsp;516 | align=right |<small>140</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1049</span>''</small> |- | align=right |231 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-56</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://lez.wikipedia.org Лезги чІал (Lezgi č’al)] | align=left |[[:en:Lezgian language|Lezgian]] | align=right |4&nbsp;476 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1230</span>''</small> |- | align=right |232 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-20</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://mwl.wikipedia.org Mirandés] | align=left |[[:en:Mirandese language|Mirandese]] | align=right |4&nbsp;340 | align=right |<small>15</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1129</span>''</small> |- | align=right |233 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1067</span>''</small> | align=right |+6 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://mnw.wikipedia.org မန် ] | align=left |[[:en:Mon language|Mon]] | align=right |4&nbsp;319 | align=right |<small>436</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1020</span>''</small> |- | align=right |234 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-32</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ext.wikipedia.org Estremeñu] | align=left |[[:en:Extremaduran language|Extremaduran]] | align=right |4&nbsp;241 | align=right |<small>2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1194</span>''</small> |- | align=right |235 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-27</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://stq.wikipedia.org Seeltersk] | align=left |[[:en:Saterland Frisian language|Saterland Frisian]] | align=right |4&nbsp;195 | align=right |<small>7</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1154</span>''</small> |- | align=right |236 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>7</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Тувінская мова|Тувінская]] | align=left |[https://tyv.wikipedia.org Тыва] | align=left |[[:en:Tuvan language|Tuvan]] | align=right |4&nbsp;124 | align=right |<small>-4</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1231</span>''</small> |- | align=right |237 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>83</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://lad.wikipedia.org Dzhudezmo] | align=left |[[:en:Ladino language|Ladino]] | align=right |4&nbsp;086 | align=right |<small>23</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1116</span>''</small> |- | align=right |238 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>25</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Аварская мова|Аварская]] | align=left |[https://av.wikipedia.org Авар] | align=left |[[:en:Avar language|Avar]] | align=right |4&nbsp;016 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1232</span>''</small> |- | align=right |239 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1025</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Рэтараманская мова|Рэтараманская]] | align=left |[https://rm.wikipedia.org Rumantsch] | align=left |[[:en:Romansh language|Romansh]] | align=right |3&nbsp;871 | align=right |<small>4</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1170</span>''</small> |- | align=right |240 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-63</span>''</small> | align=right |-5 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Науатль|Науатль]] | align=left |[https://nah.wikipedia.org Nāhuatl] | align=left |[[:en:Nahuatl language|Nahuatl]] | align=right |3&nbsp;844 | align=right |<small>-284</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1233</span>''</small> |- | align=right |241 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>74</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://dty.wikipedia.org डोटेली] | align=left |[[:en:Doteli language|Doteli]] | align=right |3&nbsp;746 | align=right |<small>11</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1141</span>''</small> |- | align=right |242 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1040</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://tcy.wikipedia.org ತುಳು] | align=left |[[:en:Tulu language|Tulu]] | align=right |3&nbsp;703 | align=right |<small>81</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1068</span>''</small> |- | align=right |243 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-39</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://gom.wikipedia.org गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni] | align=left |[[:en:Goan Konkani language|Goan Konkani]] | align=right |3&nbsp;643 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1234</span>''</small> |- | align=right |244 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>24</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Комі-пермяцкая мова|Комі-пермяцкая]] | align=left |[https://koi.wikipedia.org Перем Коми (Perem Komi)] | align=left |[[:en:Komi-Permyak language|Komi-Permyak]] | align=right |3&nbsp;472 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1235</span>''</small> |- | align=right |245 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1045</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://dga.wikipedia.org Dagaare] | align=left |[[:en:Dagaare language|Dagaare]] | align=right |3&nbsp;462 | align=right |<small>105</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1057</span>''</small> |- | align=right |246 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-29</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://dsb.wikipedia.org Dolnoserbski] | align=left |[[:en:Lower Sorbian language|Lower Sorbian]] | align=right |3&nbsp;448 | align=right |<small>4</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1171</span>''</small> |- | align=right |247 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>43</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://bew.wikipedia.org Betawi] | align=left |[[:en:Betawi language|Betawi]] | align=right |3&nbsp;334 | align=right |<small>2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1195</span>''</small> |- | align=right |248 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>42</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Дывехі, мова|Дывехі, мова]] | align=left |[https://dv.wikipedia.org ދިވެހިބަސް] | align=left |[[:en:Divehi language|Divehi]] | align=right |3&nbsp;220 | align=right |<small>2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1196</span>''</small> |- | align=right |249 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1038</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://blk.wikipedia.org ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏ] | align=left |[[:en:Pa'O language|Pa'O]] | align=right |3&nbsp;110 | align=right |<small>39</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1097</span>''</small> |- | align=right |250 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1013</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Рыпуарская мова|Рыпуарская]] | align=left |[https://ksh.wikipedia.org Ripoarisch] | align=left |[[:en:Ripuarian language|Ripuarian]] | align=right |3&nbsp;038 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1236</span>''</small> |- | align=right |251 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1022</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Чжуанская мова|Чжуанская]] | align=left |[https://za.wikipedia.org Cuengh] | align=left |[[:en:Zhuang language|Zhuang]] | align=right |3&nbsp;020 | align=right |<small>2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1197</span>''</small> |- | align=right |252 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1018</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Гагаузская мова|Гагаузская]] | align=left |[https://gag.wikipedia.org Gagauz] | align=left |[[:en:Gagauz language|Gagauz]] | align=right |3&nbsp;008 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1237</span>''</small> |- | align=right |253 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1021</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Бурацкая мова|Бурацкая]] | align=left |[https://bxr.wikipedia.org Буряад] | align=left |[[:en:Buryat language|Buryat]] | align=right |2&nbsp;920 | align=right |<small>2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1198</span>''</small> |- | align=right |254 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1063</span>''</small> | align=right |+4 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://awa.wikipedia.org अवधी ] | align=left |[[:en:Awadhi language|Awadhi]] | align=right |2&nbsp;918 | align=right |<small>68</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1076</span>''</small> |- | align=right |255 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>51</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://kge.wikipedia.org Kumoring] | align=left |[[:en:Komering language|Komering]] | align=right |2&nbsp;909 | align=right |<small>3</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1181</span>''</small> |- | align=right |256 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-64</span>''</small> | align=right |-7 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://cbk-zam.wikipedia.org Chavacano de Zamboanga] | align=left |[[:en:Zamboanga Chavacano language|Zamboanga Chavacano]] | align=right |2&nbsp;907 | align=right |<small>-196</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1238</span>''</small> |- | align=right |257 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-44</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Гавайская мова|Гавайская]] | align=left |[https://haw.wikipedia.org Hawai`i] | align=left |[[:en:Hawaiian language|Hawaiian]] | align=right |2&nbsp;895 | align=right |<small>-2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1239</span>''</small> |- | align=right |258 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1037</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://krc.wikipedia.org Къарачай-Малкъар (Qarachay-Malqar)] | align=left |[[:en:Karachay-Balkar language|Karachay-Balkar]] | align=right |2&nbsp;885 | align=right |<small>38</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1098</span>''</small> |- | align=right |259 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-54</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://pfl.wikipedia.org Pälzisch] | align=left |[[:en:Palatinate German language|Palatinate German]] | align=right |2&nbsp;865 | align=right |<small>2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1199</span>''</small> |- | align=right |260 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>59</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://szy.wikipedia.org Sakizaya ] | align=left |[[:en:Sakizaya language|Sakizaya]] | align=right |2&nbsp;745 | align=right |<small>4</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1172</span>''</small> |- | align=right |261 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>9</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://pag.wikipedia.org Pangasinan] | align=left |[[:en:Pangasinan language|Pangasinan]] | align=right |2&nbsp;651 | align=right |<small>-2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1240</span>''</small> |- | align=right |262 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>33</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://tay.wikipedia.org Tayal ] | align=left |[[:en:Atayal language|Atayal]] | align=right |2&nbsp;582 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1241</span>''</small> |- | align=right |263 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>70</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Інгушская мова|Інгушская]] | align=left |[https://inh.wikipedia.org Гӏалгӏай] | align=left |[[:en:Ingush language|Ingush]] | align=right |2&nbsp;557 | align=right |<small>10</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1147</span>''</small> |- | align=right |264 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1043</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ki.wikipedia.org Gĩkũyũ] | align=left |[[:en:Kikuyu language|Kikuyu]] | align=right |2&nbsp;553 | align=right |<small>96</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1059</span>''</small> |- | align=right |265 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1041</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://xh.wikipedia.org isiXhosa] | align=left |[[:en:Xhosa language|Xhosa]] | align=right |2&nbsp;507 | align=right |<small>86</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1065</span>''</small> |- | align=right |266 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-47</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://iba.wikipedia.org Jaku Iban] | align=left |[[:en:Iban language|Iban]] | align=right |2&nbsp;500 | align=right |<small>33</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1104</span>''</small> |- | align=right |267 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>23</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://atj.wikipedia.org Atikamekw] | align=left |[[:en:Atikamekw language|Atikamekw]] | align=right |2&nbsp;080 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1242</span>''</small> |- | align=right |268 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>8</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://nov.wikipedia.org Novial] | align=left |[[:en:Novial language|Novial]] | align=right |2&nbsp;069 | align=right |<small>-2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1243</span>''</small> |- | align=right |269 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1012</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://to.wikipedia.org faka Tonga] | align=left |[[:en:Tongan language|Tongan]] | align=right |2&nbsp;047 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1244</span>''</small> |- | align=right |270 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1066</span>''</small> | align=right |+6 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://knc.wikipedia.org Yerwa Kanuri] | align=left |[[:en:Central Kanuri language|Central Kanuri]] | align=right |2&nbsp;046 | align=right |<small>193</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1040</span>''</small> |- | align=right |271 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-57</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://pdc.wikipedia.org Deitsch] | align=left |[[:en:Pennsylvania German language|Pennsylvania German]] | align=right |2&nbsp;029 | align=right |<small>-19</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1245</span>''</small> |- | align=right |272 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1058</span>''</small> | align=right |+2 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://st.wikipedia.org Sesotho] | align=left |[[:en:Sesotho language|Sesotho]] | align=right |1&nbsp;977 | align=right |<small>83</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1066</span>''</small> |- | align=right |273 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1064</span>''</small> | align=right |+4 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[|]] | align=left |[https://dtp.wikipedia.org Kadazandusun] | align=left |[[:en:Central Dusun language|Central Dusun]] | align=right |1&nbsp;972 | align=right |<small>138</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1051</span>''</small> |- | align=right |274 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-62</span>''</small> | align=right |-3 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://om.wikipedia.org Oromoo] | align=left |[[:en:Oromo language|Oromo]] | align=right |1&nbsp;969 | align=right |<small>-10</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1246</span>''</small> |- | align=right |275 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-59</span>''</small> | align=right |-3 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Конга (мова)|Конга (мова)]] | align=left |[https://kg.wikipedia.org KiKongo] | align=left |[[:en:Kongo language|Kongo]] | align=right |1&nbsp;961 | align=right |<small>12</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1140</span>''</small> |- | align=right |276 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-61</span>''</small> | align=right |-3 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Арамейскія мова|Арамейскія мова]] | align=left |[https://arc.wikipedia.org ܐܪܡܝܐ] | align=left |[[:en:Aramaic language|Aramaic]] | align=right |1&nbsp;920 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1247</span>''</small> |- | align=right |277 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1042</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://kcg.wikipedia.org Tyap] | align=left |[[:en:Tyap language|Tyap]] | align=right |1&nbsp;895 | align=right |<small>89</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1063</span>''</small> |- | align=right |278 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1032</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://fat.wikipedia.org mfantse] | align=left |[[:en:Fanti language|Fanti]] | align=right |1&nbsp;802 | align=right |<small>7</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1155</span>''</small> |- | align=right |279 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1020</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://nia.wikipedia.org Nias] | align=left |[[:en:Li Niha language|Li Niha]] | align=right |1&nbsp;778 | align=right |<small>2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1200</span>''</small> |- | align=right |280 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1005</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://wo.wikipedia.org Wolof] | align=left |[[:en:Wolof language|Wolof]] | align=right |1&nbsp;742 | align=right |<small>-1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1248</span>''</small> |- | align=right |281 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1017</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Фіджыйская мова|Фіджыйская]] | align=left |[https://fj.wikipedia.org Na Vosa Vakaviti] | align=left |[[:en:Fijian language|Fijian]] | align=right |1&nbsp;726 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1249</span>''</small> |- | align=right |282 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1011</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://jam.wikipedia.org Jumiekan Kryuol] | align=left |[[:en:Jamaican Patois language|Jamaican Patois]] | align=right |1&nbsp;719 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1250</span>''</small> |- | align=right |283 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1010</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://kbp.wikipedia.org Kabɩyɛ] | align=left |[[:en:Kabiye language|Kabiye]] | align=right |1&nbsp;714 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1251</span>''</small> |- | align=right |284 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1027</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://guw.wikipedia.org gungbe] | align=left |[[:en:Gun language|Gun]] | align=right |1&nbsp;698 | align=right |<small>5</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1165</span>''</small> |- | align=right |285 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1031</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://anp.wikipedia.org अंगिका] | align=left |[[:en:Angika language|Angika]] | align=right |1&nbsp;693 | align=right |<small>7</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1156</span>''</small> |- | align=right |286 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1065</span>''</small> | align=right |+6 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://igl.wikipedia.org Igala] | align=left |[[:en:Igala language|Igala]] | align=right |1&nbsp;671 | align=right |<small>161</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1044</span>''</small> |- | align=right |287 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>22</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Кабардзіна-чаркеская мова|Кабардзіна-чаркеская]] | align=left |[https://kbd.wikipedia.org Адыгэбзэ (Adighabze)] | align=left |[[:en:Kabardian Circassian language|Kabardian Circassian]] | align=right |1&nbsp;669 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1252</span>''</small> |- | align=right |288 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>69</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://pcm.wikipedia.org Naijá] | align=left |[[:en:Nigerian Pidgin language|Nigerian Pidgin]] | align=right |1&nbsp;649 | align=right |<small>10</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1148</span>''</small> |- | align=right |289 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>64</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://nqo.wikipedia.org ߒߞߏ] | align=left |[[:en:N'Ko language|N'Ko]] | align=right |1&nbsp;617 | align=right |<small>6</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1158</span>''</small> |- | align=right |290 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>21</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Калмыцкая мова|Калмыцкая]] | align=left |[https://xal.wikipedia.org Хальмг] | align=left |[[:en:Kalmyk language|Kalmyk]] | align=right |1&nbsp;575 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1253</span>''</small> |- | align=right |291 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>91</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://tet.wikipedia.org Tetun] | align=left |[[:en:Tetum language|Tetum]] | align=right |1&nbsp;544 | align=right |<small>28</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1110</span>''</small> |- | align=right |292 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1069</span>''</small> | align=right |+7 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Араканская мова|Араканская]] | align=left |[https://rki.wikipedia.org ရခိုင်] | align=left |[[:en:Arakanese language|Arakanese]] | align=right |1&nbsp;530 | align=right |<small>143</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1048</span>''</small> |- | align=right |293 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>32</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Біслама|Біслама]] | align=left |[https://bi.wikipedia.org Bislama] | align=left |[[:en:Bislama language|Bislama]] | align=right |1&nbsp;487 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1254</span>''</small> |- | align=right |294 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1039</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://cu.wikipedia.org Словѣньскъ] | align=left |[[:en:Old Church Slavonic language|Old Church Slavonic]] | align=right |1&nbsp;482 | align=right |<small>58</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1082</span>''</small> |- | align=right |295 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-14</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://bbc.wikipedia.org Batak Toba] | align=left |[[:en:Batak Toba language|Batak Toba]] | align=right |1&nbsp;455 | align=right |<small>24</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1115</span>''</small> |- | align=right |296 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1057</span>''</small> | align=right |+2 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Панонска-русінская мова|Панонска-русінская]] | align=left |[https://rsk.wikipedia.org руски] | align=left |[[:en:Pannonian Rusyn language|Pannonian Rusyn]] | align=right |1&nbsp;446 | align=right |<small>57</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1083</span>''</small> |- | align=right |297 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-35</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://tpi.wikipedia.org Tok Pisin] | align=left |[[:en:Tok Pisin language|Tok Pisin]] | align=right |1&nbsp;416 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1255</span>''</small> |- | align=right |298 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-42</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Арумынская мова|Арумынская]] | align=left |[https://roa-rup.wikipedia.org Armãneashce] | align=left |[[:en:Aromanian language|Aromanian]] | align=right |1&nbsp;389 | align=right |<small>-1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1256</span>''</small> |- | align=right |299 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1034</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://gur.wikipedia.org farefare] | align=left |[[:en:Frafra language|Frafra]] | align=right |1&nbsp;385 | align=right |<small>13</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1137</span>''</small> |- | align=right |300 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1036</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://kus.wikipedia.org Kʋsaal] | align=left |[[:en:Kusaal language|Kusaal]] | align=right |1&nbsp;379 | align=right |<small>21</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1117</span>''</small> |- | align=right |301 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1024</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://jbo.wikipedia.org Lojban] | align=left |[[:en:Lojban language|Lojban]] | align=right |1&nbsp;356 | align=right |<small>3</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1182</span>''</small> |- | align=right |302 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1004</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ee.wikipedia.org Eʋegbe] | align=left |[[:en:Ewe language|Ewe]] | align=right |1&nbsp;351 | align=right |<small>-1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1257</span>''</small> |- | align=right |303 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1029</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://mos.wikipedia.org moore] | align=left |[[:en:Mossi language|Mossi]] | align=right |1&nbsp;325 | align=right |<small>6</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1159</span>''</small> |- | align=right |304 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1003</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ty.wikipedia.org Reo Mā`ohi] | align=left |[[:en:Tahitian language|Tahitian]] | align=right |1&nbsp;251 | align=right |<small>-1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1258</span>''</small> |- | align=right |305 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1016</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Сілхецкая мова|Сілхецкая мова]] | align=left |[https://syl.wikipedia.org ꠍꠤꠟꠐꠤ] | align=left |[[:en:Sylheti language|Sylheti]] | align=right |1&nbsp;231 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1259</span>''</small> |- | align=right |306 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1015</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://btm.wikipedia.org Batak Mandailing] | align=left |[[:en:Batak Mandailing language|Batak Mandailing]] | align=right |1&nbsp;230 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1260</span>''</small> |- | align=right |307 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1023</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Самаанская мова|Самаанская]] | align=left |[https://sm.wikipedia.org Gagana Samoa] | align=left |[[:en:Samoan language|Samoan]] | align=right |1&nbsp;211 | align=right |<small>3</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1183</span>''</small> |- | align=right |308 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1009</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://trv.wikipedia.org Taroko ] | align=left |[[:en:Seediq language|Seediq]] | align=right |1&nbsp;201 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1261</span>''</small> |- | align=right |309 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1030</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ss.wikipedia.org SiSwati] | align=left |[[:en:Swati language|Swati]] | align=right |1&nbsp;160 | align=right |<small>7</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1157</span>''</small> |- | align=right |310 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1014</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ltg.wikipedia.org Latgaļu] | align=left |[[:en:Latgalian language|Latgalian]] | align=right |1&nbsp;154 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1262</span>''</small> |- | align=right |311 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1002</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ami.wikipedia.org Pangcah ] | align=left |[[:en:Amis language|Amis]] | align=right |1&nbsp;149 | align=right |<small>-1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1263</span>''</small> |- | align=right |312 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1054</span>''</small> | align=right |+2 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ny.wikipedia.org Chichewa] | align=left |[[:en:Chichewa language|Chichewa]] | align=right |1&nbsp;138 | align=right |<small>14</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1134</span>''</small> |- | align=right |313 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>31</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://srn.wikipedia.org Sranantongo] | align=left |[[:en:Sranan language|Sranan]] | align=right |1&nbsp;133 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1264</span>''</small> |- | align=right |314 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1019</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://alt.wikipedia.org Алтай ] | align=left |[[:en:Southern Altai language|Southern Altai]] | align=right |1&nbsp;112 | align=right |<small>2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1201</span>''</small> |- | align=right |315 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1033</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ts.wikipedia.org Xitsonga] | align=left |[[:en:Tsonga language|Tsonga]] | align=right |1&nbsp;100 | align=right |<small>13</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1138</span>''</small> |- | align=right |316 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1008</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://gcr.wikipedia.org Kriyòl Gwiyannen ] | align=left |[[:en:Guianan Creole language|Guianan Creole]] | align=right |1&nbsp;077 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1265</span>''</small> |- | align=right |317 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1007</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://lbe.wikipedia.org Лакку] | align=left |[[:en:Lak language|Lak]] | align=right |1&nbsp;069 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1266</span>''</small> |- | align=right |318 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1055</span>''</small> | align=right |+2 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://chr.wikipedia.org ᏣᎳᎩ] | align=left |[[:en:Cherokee language|Cherokee]] | align=right |1&nbsp;034 | align=right |<small>32</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1107</span>''</small> |- | align=right |319 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>80</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://got.wikipedia.org 𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺] | align=left |[[:en:Gothic language|Gothic]] | align=right |1&nbsp;030 | align=right |<small>19</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1124</span>''</small> |- | align=right |320 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1056</span>''</small> | align=right |+2 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://nup.wikipedia.org Nupe] | align=left |[[:en:Nupe language|Nupe]] | align=right |977 | align=right |<small>46</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1091</span>''</small> |- | align=right |321 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>13</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://bm.wikipedia.org Bamanankan] | align=left |[[:en:Bambara language|Bambara]] | align=right |930 | align=right |<small>-1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1267</span>''</small> |- | align=right |322 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1026</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ve.wikipedia.org Tshivenda] | align=left |[[:en:Venda language|Venda]] | align=right |905 | align=right |<small>5</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1166</span>''</small> |- | align=right |323 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1006</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Цыганская мова|Цыганская]] | align=left |[https://rmy.wikipedia.org romani - रोमानी] | align=left |[[:en:Romani language|Romani]] | align=right |758 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1268</span>''</small> |- | align=right |324 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1001</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://rn.wikipedia.org Kirundi] | align=left |[[:en:Kirundi language|Kirundi]] | align=right |729 | align=right |<small>-1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1269</span>''</small> |- | align=right |325 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-65</span>''</small> | align=right |-50 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://chy.wikipedia.org Tsetsêhestâhese] | align=left |[[:en:Cheyenne language|Cheyenne]] | align=right |718 | align=right |<small>-1&nbsp;140</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1270</span>''</small> |- | align=right |326 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>50</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://guc.wikipedia.org wayuunaiki] | align=left |[[:en:Wayuu language|Wayuu]] | align=right |705 | align=right |<small>3</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1184</span>''</small> |- | align=right |327 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>63</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://pnt.wikipedia.org Ποντιακά] | align=left |[[:en:Pontic language|Pontic]] | align=right |672 | align=right |<small>6</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1160</span>''</small> |- | align=right |328 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>20</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Адыгейская мова|Адыгейская]] | align=left |[https://ady.wikipedia.org Адыгэбзэ] | align=left |[[:en:Adyghe language|Adyghe]] | align=right |646 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1271</span>''</small> |- | align=right |329 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>41</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ik.wikipedia.org Iñupiak] | align=left |[[:en:Inupiak language|Inupiak]] | align=right |597 | align=right |<small>2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1202</span>''</small> |- | align=right |330 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>12</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ch.wikipedia.org Chamoru] | align=left |[[:en:Chamorro language|Chamorro]] | align=right |581 | align=right |<small>-1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1272</span>''</small> |- | align=right |331 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>11</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://tdd.wikipedia.org ᥖᥭᥰ ᥖᥬᥲ ᥑᥨᥒᥰ] | align=left |[[:en:Tai Nuea language|Tai Nuea]] | align=right |448 | align=right |<small>-1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1273</span>''</small> |- | align=right |332 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>30</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Старажытнаанглійская мова|Старажытнаанглійская]] | align=left |[https://ann.wikipedia.org Obolo] | align=left |[[:en:Obolo language|Obolo]] | align=right |436 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1274</span>''</small> |- | align=right |333 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>4</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Інуктытут|Інуктытут]] | align=left |[https://iu.wikipedia.org ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ / inuktitut] | align=left |[[:en:Inuktitut language|Inuktitut]] | align=right |425 | align=right |<small>-9</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1275</span>''</small> |- | align=right |334 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1035</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://pwn.wikipedia.org Paiwan ] | align=left |[[:en:Paiwan language|Paiwan]] | align=right |394 | align=right |<small>17</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1126</span>''</small> |- | align=right |335 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-36</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Дзонг-кэ|Дзонг-кэ]] | align=left |[https://dz.wikipedia.org ཇོང་ཁ] | align=left |[[:en:Dzongkha language|Dzongkha]] | align=right |383 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1276</span>''</small> |- | align=right |336 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>10</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://sg.wikipedia.org Sängö] | align=left |[[:en:Sango language|Sango]] | align=right |374 | align=right |<small>-1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1277</span>''</small> |- | align=right |337 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>19</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ti.wikipedia.org ትግርኛ] | align=left |[[:en:Tigrinya language|Tigrinya]] | align=right |365 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1278</span>''</small> |- | align=right |338 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>49</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://din.wikipedia.org Dinka] | align=left |[[:en:Thuɔŋjäŋ language|Thuɔŋjäŋ]] | align=right |340 | align=right |<small>3</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1185</span>''</small> |- | align=right |339 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>48</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://nr.wikipedia.org isiNdebele seSewula] | align=left |[[:en:South Ndebele language|South Ndebele]] | align=right |328 | align=right |<small>3</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1186</span>''</small> |- | align=right |340 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>40</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Палі, мова мова|Палі, мова]] | align=left |[https://pi.wikipedia.org पाऴि] | align=left |[[:en:Pali language|Pali]] | align=right |304 | align=right |<small>2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1203</span>''</small> |- | align=right |341 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>18</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://bdr.wikipedia.org Bajau Sama] | align=left |[[:en:West Coast Bajau language|West Coast Bajau]] | align=right |242 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1279</span>''</small> |- | align=right |342 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>17</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://tig.wikipedia.org ትግሬ] | align=left |[[:en:Tigre language|Tigre]] | align=right |62 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1280</span>''</small> |} </center> === Гл. таксама === * [https://stats.wikimedia.org Статыстыкі праектаў Вікімедыя] * [[:en:Wikipedia:Multilingual statistics|міжмоўная статыстыка (гістарычная старонка закінутая ў кастрычніку 2008 г.).)]] и [http://stats.wikimedia.org/EN/Sitemap.htm Агульная статыстыка Вікіпэдыі (да сьнежня 2019 г. )] * бягучая статыстыка Вікіпэдыі [[:ru:Википедия:Список_Википедий|па групах]] <br> <br> <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Статыстыка і прагнозы]] [[be-tarask:Вікіпэдыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2026-08-01]] [[pl:Wikipedia:Podstawowy ranking międzyjęzykowy 2026-08-01]] [[ru:Википедия:Рейтинг википедий по числу статей]] [[uk:Вікіпедія:Основний міжмовний ренкінг 2026-08-01]] </noinclude> 3ul5nl0reiqxja20b8lampqcwykmbqh 0 811996 5174411 2026-08-02T05:19:35Z DobryBrat 5701 Перасылае да [[Віктар Сямёнавіч Абакумаў]] 5174411 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Віктар Сямёнавіч Абакумаў]] q9bqzld577y91zqhg4q1dnqb3ql64j7 0 811997 5174412 2026-08-02T05:20:05Z StarDeg 16311 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Маргарэта Хааген''' (29 лістапада 1889 г. — 19 лістапада 1966 г.) — нямецкая актрыса тэатра і кіно. За сваю кар’еру Хааген знялася больш чым у ста фільмах, пераважна ў характарных ролях. Яна спецыялізавалася на ролі добразычлівых пажылых жанчын. Пас...» 5174412 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Маргарэта Хааген''' (29 лістапада 1889 г. — 19 лістапада 1966 г.) — нямецкая актрыса тэатра і кіно. За сваю кар’еру Хааген знялася больш чым у ста фільмах, пераважна ў характарных ролях. Яна спецыялізавалася на ролі добразычлівых пажылых жанчын. Пасля Другой сусветнай вайны яна знялася ў некалькіх фільмах пра руіны, такіх як «У тыя дні» (1947).[1] У 1950-я гады яна часта здымалася ў хатніх фільмах і касцюміраваных фільмах. i01iiv8owpz3ho1l4ea30mvhs1npzim 5174414 5174412 2026-08-02T05:22:49Z StarDeg 16311 5174414 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Маргарэта Хааген''' ([[29 лістапада]] [[1889]] — [[19 лістапада]] [[1966]]) — нямецкая актрыса тэатра і кіно. За сваю кар’еру Хааген знялася больш чым у ста фільмах, пераважна ў характарных ролях. Яна спецыялізавалася на ролі добразычлівых пажылых жанчын. Пасля Другой сусветнай вайны яна знялася ў некалькіх фільмах пра руіны, такіх як «У тыя дні» (1947). У 1950-я гады яна часта здымалася ў хатніх фільмах і касцюміраваных фільмах. {{Бібліяінфармацыя}} p2lze3dknegmfqyeyf02o6z86qlcfw3 5174415 5174414 2026-08-02T05:23:57Z StarDeg 16311 5174415 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Маргарэта Хааген''' ([[29 лістапада]] [[1889]] — [[19 лістапада]] [[1966]]) — нямецкая актрыса тэатра і кіно. За сваю кар’еру Хааген знялася больш чым у ста фільмах, пераважна ў характарных ролях. Яна спецыялізавалася на ролі добразычлівых пажылых жанчын. Пасля Другой сусветнай вайны яна знялася ў некалькіх фільмах пра руіны, такіх як «У тыя дні» (1947). У 1950-я гады яна часта здымалася ў хатніх фільмах і касцюміраваных фільмах. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Актрысы Германіі]] dpby3euepw1r1s8shl3ha7h9qky1rde 5174416 5174415 2026-08-02T05:24:50Z StarDeg 16311 5174416 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Маргарэта Хааген''' ([[29 лістапада]] [[1889]] — [[19 лістапада]] [[1966]]) — нямецкая актрыса тэатра і кіно. За сваю кар’еру Хааген знялася больш чым у ста фільмах, пераважна ў характарных ролях. Яна спецыялізавалася на ролі добразычлівых пажылых жанчын. Пасля Другой сусветнай вайны яна знялася ў некалькіх фільмах пра руіны, такіх як «У тыя дні» (1947). У 1950-я гады яна часта здымалася ў хатніх фільмах і касцюміраваных фільмах. == Фільмаграфія == * (1959) «[[Анёл на зямлі]]»  {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Актрысы Германіі]] ovm2bcznflhpaflcwrjn84nmnsier12 5174418 5174416 2026-08-02T05:26:37Z StarDeg 16311 5174418 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Маргарэта Хааген''' ({{lang-de|Margarete Haagen}}; [[29 лістапада]] [[1889]] — [[19 лістапада]] [[1966]]) — нямецкая актрыса тэатра і кіно. За сваю кар’еру Хааген знялася больш чым у ста фільмах, пераважна ў характарных ролях. Яна спецыялізавалася на ролі добразычлівых пажылых жанчын. Пасля Другой сусветнай вайны яна знялася ў некалькіх фільмах пра руіны, такіх як «У тыя дні» (1947). У 1950-я гады яна часта здымалася ў хатніх фільмах і касцюміраваных фільмах. == Фільмаграфія == * (1959) «[[Анёл на зямлі]]»  {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Актрысы Германіі]] q1ijbfscf6sbs4i568vtzvncmy47gjb 5174419 5174418 2026-08-02T05:27:40Z StarDeg 16311 5174419 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Маргарэта Хааген''' ({{lang-de|Margarete Haagen}}; [[29 лістапада]] [[1889]] — [[19 лістапада]] [[1966]]) — нямецкая актрыса тэатра і кіно. За сваю кар’еру Хааген знялася больш чым у ста фільмах, пераважна ў характарных ролях. Яна спецыялізавалася на ролі добразычлівых пажылых жанчын. Пасля Другой сусветнай вайны яна знялася ў некалькіх фільмах пра руіны, такіх як «У тыя дні» (1947). У 1950-я гады яна часта здымалася ў хатніх фільмах і касцюміраваных фільмах. == Фільмаграфія == * (1959) «[[Анёл на зямлі]]» {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Актрысы Германіі]] 8f9tynsrdfb2ks4qlawf5wmiybgg1m1