Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 0 293 5199111 5108989 2026-09-14T16:43:45Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5199111 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на верасень}}</noinclude> __NOTOC__ '''14 верасня''' — дзвесце пяцьдзясят сёмы (дзвесце пяцьдзясят восьмы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Nas dol1.JPG|thumb|150px|Нумар «Нашай долі»]] * [[775]]: [[Леў IV Хазар|Леў IV]] становіцца [[Імператар Візантыі|імператарам Візантыі]]. * [[786]]: [[Харун ар-Рашыд]] з дынастыі [[Абасіды|Абасідаў]] стаў [[халіф]]ам. * [[1066]]: Заваяванне [[Англія|Англіі]] [[Нарманы|нарманамі]]: у бітве пад Гасцінгсам нарманы на чале з [[Вільгельм Заваёўнік|Вільгельмам Заваёўнікам]] перамагаюць [[Англасаксы|англасаксонскую]] армію [[Гаральд II Годвінсан|Гаральда Годвінсана]]. * [[1408]]: Заключэнне «вечнага міру» паміж вялікім князём літоўскім [[Вітаўт]]ам і вялікім князём маскоўскім [[Васіль I Дзмітрыевіч|Васілём I]] (стаянне на Угры 1408 — канец [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1406—1408)|вайны 1406—1408 гадоў]]). * [[1557]]: Паміж [[ВКЛ]] і [[Інфлянты|Інфлянтамі]] заключаны [[Пазвольскі дагавор, 1557|Пазвольскі дагавор]]. * [[1752]]: Брытанія і яе калоніі перайшлі на [[грыгарыянскі каляндар]]. * [[1791]]: [[Папская дзяржава]] і [[Авіньён]] уключаны ў склад [[Францыя|Францыі]]. * [[1794]]: Корпус расійскіх ваойскаў [[Аляксандр Сувораў|А. Суворава]] нанес паразу польскай арміі пад Дзівінам. * [[1811]]: У Прусіі адменена феадальная сістэма. * [[1812]]: Войскі [[Напалеон]]а увайшлі ў [[Масква|Маскву]]. * [[1853]]: [[Асманская імперыя|Турцыя]] абвясціла вайну [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], пачалася [[Крымская вайна]]. * [[1857]]: Англійскія войскі пачалі штурм [[Дэлі]], які яны захапілі пад час паўстання сіпаеў. * [[1865]]: Увядзенне ў Расійскай імперыі закона аб адмене папярэдняй цэнзуры. * [[1867]]: Выйшаў у свет першы том «Капітала» [[Карл Маркс|Карла Маркса]]. * [[1906]]: У [[Вільнюс|Вільні]] выйшаў першы нумар «[[Наша доля (1906)|Нашай долі]]». * [[1911]]: У [[Кіеў|Кіеве]] смяротна паранены [[Пётр Сталыпін]]. * [[1913]] [[Першая краёвая выстаўка дробнага промыслу i народнага мастацтва Літвы i Беларусі]] адкрылася ў [[Вільня|Вільні]]. * [[1917]]: Расія аб’яўлена Часовым урадам рэспублікай. * [[1920]]: Пачаў сваю дзейнасць [[Беларускі дзяржаўны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы]] ў [[Мінск]]у. * [[1921]]: У [[Вільнюс|Вільні]] выйшаў першы нумар штотыднёвіка «[[Беларускія ведамасці (1921)|Беларускія ведамасці]]» (рэд. [[Максім Гарэцкі|М. Гарэцкі]]). * [[1927]]: У [[Ніца|Ніцы]] з-за таго, что шарф наматаўся на кола аўтамабілю, загінула амерыканская танцоўшчыца [[Айседора Дункан]]. * [[1936]]: На сакрэтнай нарадзе НКУС СССР приняў рашэнне аб масавай засылцы сваіх супрацоўнікаў у [[Іспанія|Іспанію]] для ўдзелу ў грамадзянскай вайне. * [[1939]]: У [[ЗША]] ў паветра ўзняўся першы верталёт [[Ігар Іванавіч Сікорскі|І. І. Сікорскага]] — VS-300. * [[1954]]: На Тоцкім палігоне (Расія) праведзены вайсковыя вучэнні ва ўмовах рэальнага ядзернага выбуху з удзелам да 45 тысяч вайскоўцаў. * [[1957]]: [[ААН]] асудзіла ўвод савецкіх войскаў у [[Венгрыя|Венгрыю]]. * [[1960]]: Заснавана Арганізацыя краін-экспарцёраў [[нафта|нафты]] ([[АПЕК]]). У яё ўвайшлі [[Ірак]], [[Іран]], [[Кувейт]], [[Саудаўская Аравія]] і [[Венесуэла]]. * [[1972]]: Папа Рымскі [[Павел VI]] адмяніў пострыг валасоў на галаве каталіцкіх святароў (танзуру), што было абавязковым з V ст. * [[1973]]: [[Керч]]ы і [[Наварасійск]]у нададзена званне горад-герой. * [[1974]]: Адкрыўся [[метрапалітэн Сан-Паўлу]]. * [[1984]]: Першы ў свеце пералёт праз [[Атлантычны акіян]] на паветраным шары выкананы амерыканскім ваеным лётчыкам у адстаўцы Джо Кітынджэрам. * [[2003]]: [[Швецыя]] ў выніку рэферэндуму адмовілася ад переходу на агульнаеўрапейскую грашовую адзінку [[еўра]]. * [[2003]]: У выніку рэферэндуму [[Эстонія]] далучылася да [[ЕС|Еўрапейскага Саюза]]. * [[2015]]: Навукоўцамі ўпершыню зарэгістравана [[гравітацыйная хваля]], яна была выклікана зліццём дзвюх [[чорная дзіра|чорных дзірак]] на адлегласці 1,36 мільярдаў [[светлавы год|светлавых гадоў]] ад Зямлі. == Нарадзіліся == [[Файл:Luigi cherubini.jpg|thumb|120px|left|Луіджы Керубіні]] * [[953]]: [[Го Цзунсюнь]], апошні імператар Позняй Чжоу * [[1618]]: [[Пітэр Лелі]], англійскі мастак * [[1737]]: [[Іаган Міхаэль Гайдн]], аўстрыйскі [[кампазітар]] * [[1760]]: [[Луіджы Керубіні]], італьянскі кампазітар * [[1769]]: [[Аляксандр Гумбальт]], нямецкі натураліст (пам. 6.5.1859) * [[1864]]: [[Роберт Сесіл]], брытанскі юрыст, парламенцкі, грамадскі і дзяржаўны дзеяч, ідэолаг [[Ліга Нацый|Лігі Нацый]] (пам. 24.11.[[1958]]) * [[1876]]: [[Цэзар Клейн]], нямецкі мастак * [[1884]]: [[Фабіян Абрантовіч]], беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч, [[Каталіцызм|каталіцкі]] святар, прыхільнік беларусізацыі касцёла (пам. [[1946]]) * [[1912]]: [[Эдгар Ваалгамаа]], ліўскі пісьменнік і перакладчык * [[1920]]: [[Альберта Кальдэрон]], аргенцінскі матэматык * [[1938]]: [[Леанід Левановіч]], беларускі [[пісьменнік]] * [[1951]]: [[Уладзімір Мікалаевіч Мельнікаў|Уладзімір Мельнікаў]], украінскі [[паэт]], [[празаік]], [[кампазітар]] * [[1960]]: [[Меліса Леа]], амерыканская актрыса * [[1965]]: [[Лявон Вольскі]], беларускі рок-музыкант * [[1967]]: [[Енс Ліен]], нарвежкі кінарэжысёр == Памерлі == [[File:Isadora Duncan 2.jpg|thumb|right|120px|Айседора Дункан]] * [[258]]: [[Кіпрыян Карфагенскі]], айцец царквы * [[407]]: [[Іаан Златавуст]] * [[1164]]: [[Імператар Сутоку]] * [[1321]]: [[Дантэ Аліг'еры]], італьянскі паэт [[Адраджэнне|эпохі Адраджэння]] * [[1523]]: [[Адрыян VI|Адрыян VI, Папа Рымскі]] (нар. 2.3.1459) * [[1712]]: [[Джавані Даменіка Касіні]], італьянскі і французскі [[астраном]] * [[1743]]: [[Нікала Ланкрэ]], французскі мастак * [[1820]]: [[Франсуа Жазеф Лефеўр]], маршал [[Францыя|Францыі]] * [[1891]]: [[Ёханес Босбам]], нідэрландскі мастак * [[1905]]: [[П'ер Саварн'ян дэ Браза]], італа-французскі падарожнік * [[1927]]: [[Айседора Дункан]], амерыканская танцоўшчыца * [[1937]]: [[Сяргей Астрэйка]], беларускі [[паэт]] (нар. 9.7.1912) * [[1942]]: [[Ёакім Пухк]], эстонскі дзяржаўны дзеяч * [[1964]]: [[Язэп Пушча]], беларускі паэт, настаўнік, адзін з заснавальнікаў [[літаратурнае аб'яднанне Узвышша|літаб'яднання «Узвышша»]] (нар. 20.5.1902) * [[2000]]: [[Ежы Гедройц]], польскі публіцыст, выдавец і рэдактар польскага часопісу «Kultura» у [[Парыж]]ы == Святкуюць == <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|914]] </noinclude> [[Катэгорыя:14 верасня| ]] j96cxvd6hpc0thgs3f3e8dfo33g62zb 5199113 5199111 2026-09-14T16:47:19Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ [[14 кастрычніка]] 5199113 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на верасень}}</noinclude> __NOTOC__ '''14 верасня''' — дзвесце пяцьдзясят сёмы (дзвесце пяцьдзясят восьмы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Nas dol1.JPG|thumb|150px|Нумар «Нашай долі»]] * [[775]]: [[Леў IV Хазар|Леў IV]] становіцца [[Імператар Візантыі|імператарам Візантыі]]. * [[786]]: [[Харун ар-Рашыд]] з дынастыі [[Абасіды|Абасідаў]] стаў [[халіф]]ам. * [[1408]]: Заключэнне «вечнага міру» паміж вялікім князём літоўскім [[Вітаўт]]ам і вялікім князём маскоўскім [[Васіль I Дзмітрыевіч|Васілём I]] (стаянне на Угры 1408 — канец [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1406—1408)|вайны 1406—1408 гадоў]]). * [[1557]]: Паміж [[ВКЛ]] і [[Інфлянты|Інфлянтамі]] заключаны [[Пазвольскі дагавор, 1557|Пазвольскі дагавор]]. * [[1752]]: Брытанія і яе калоніі перайшлі на [[грыгарыянскі каляндар]]. * [[1791]]: [[Папская дзяржава]] і [[Авіньён]] уключаны ў склад [[Францыя|Францыі]]. * [[1794]]: Корпус расійскіх ваойскаў [[Аляксандр Сувораў|А. Суворава]] нанес паразу польскай арміі пад Дзівінам. * [[1811]]: У Прусіі адменена феадальная сістэма. * [[1812]]: Войскі [[Напалеон]]а увайшлі ў [[Масква|Маскву]]. * [[1853]]: [[Асманская імперыя|Турцыя]] абвясціла вайну [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], пачалася [[Крымская вайна]]. * [[1857]]: Англійскія войскі пачалі штурм [[Дэлі]], які яны захапілі пад час паўстання сіпаеў. * [[1865]]: Увядзенне ў Расійскай імперыі закона аб адмене папярэдняй цэнзуры. * [[1867]]: Выйшаў у свет першы том «Капітала» [[Карл Маркс|Карла Маркса]]. * [[1906]]: У [[Вільнюс|Вільні]] выйшаў першы нумар «[[Наша доля (1906)|Нашай долі]]». * [[1911]]: У [[Кіеў|Кіеве]] смяротна паранены [[Пётр Сталыпін]]. * [[1913]] [[Першая краёвая выстаўка дробнага промыслу i народнага мастацтва Літвы i Беларусі]] адкрылася ў [[Вільня|Вільні]]. * [[1917]]: Расія аб’яўлена Часовым урадам рэспублікай. * [[1920]]: Пачаў сваю дзейнасць [[Беларускі дзяржаўны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы]] ў [[Мінск]]у. * [[1921]]: У [[Вільнюс|Вільні]] выйшаў першы нумар штотыднёвіка «[[Беларускія ведамасці (1921)|Беларускія ведамасці]]» (рэд. [[Максім Гарэцкі|М. Гарэцкі]]). * [[1927]]: У [[Ніца|Ніцы]] з-за таго, что шарф наматаўся на кола аўтамабілю, загінула амерыканская танцоўшчыца [[Айседора Дункан]]. * [[1936]]: На сакрэтнай нарадзе НКУС СССР приняў рашэнне аб масавай засылцы сваіх супрацоўнікаў у [[Іспанія|Іспанію]] для ўдзелу ў грамадзянскай вайне. * [[1939]]: У [[ЗША]] ў паветра ўзняўся першы верталёт [[Ігар Іванавіч Сікорскі|І. І. Сікорскага]] — VS-300. * [[1954]]: На Тоцкім палігоне (Расія) праведзены вайсковыя вучэнні ва ўмовах рэальнага ядзернага выбуху з удзелам да 45 тысяч вайскоўцаў. * [[1957]]: [[ААН]] асудзіла ўвод савецкіх войскаў у [[Венгрыя|Венгрыю]]. * [[1960]]: Заснавана Арганізацыя краін-экспарцёраў [[нафта|нафты]] ([[АПЕК]]). У яё ўвайшлі [[Ірак]], [[Іран]], [[Кувейт]], [[Саудаўская Аравія]] і [[Венесуэла]]. * [[1972]]: Папа Рымскі [[Павел VI]] адмяніў пострыг валасоў на галаве каталіцкіх святароў (танзуру), што было абавязковым з V ст. * [[1973]]: [[Керч]]ы і [[Наварасійск]]у нададзена званне горад-герой. * [[1974]]: Адкрыўся [[метрапалітэн Сан-Паўлу]]. * [[1984]]: Першы ў свеце пералёт праз [[Атлантычны акіян]] на паветраным шары выкананы амерыканскім ваеным лётчыкам у адстаўцы Джо Кітынджэрам. * [[2003]]: [[Швецыя]] ў выніку рэферэндуму адмовілася ад переходу на агульнаеўрапейскую грашовую адзінку [[еўра]]. * [[2003]]: У выніку рэферэндуму [[Эстонія]] далучылася да [[ЕС|Еўрапейскага Саюза]]. * [[2015]]: Навукоўцамі ўпершыню зарэгістравана [[гравітацыйная хваля]], яна была выклікана зліццём дзвюх [[чорная дзіра|чорных дзірак]] на адлегласці 1,36 мільярдаў [[светлавы год|светлавых гадоў]] ад Зямлі. == Нарадзіліся == [[Файл:Luigi cherubini.jpg|thumb|120px|left|Луіджы Керубіні]] * [[953]]: [[Го Цзунсюнь]], апошні імператар Позняй Чжоу * [[1618]]: [[Пітэр Лелі]], англійскі мастак * [[1737]]: [[Іаган Міхаэль Гайдн]], аўстрыйскі [[кампазітар]] * [[1760]]: [[Луіджы Керубіні]], італьянскі кампазітар * [[1769]]: [[Аляксандр Гумбальт]], нямецкі натураліст (пам. 6.5.1859) * [[1864]]: [[Роберт Сесіл]], брытанскі юрыст, парламенцкі, грамадскі і дзяржаўны дзеяч, ідэолаг [[Ліга Нацый|Лігі Нацый]] (пам. 24.11.[[1958]]) * [[1876]]: [[Цэзар Клейн]], нямецкі мастак * [[1884]]: [[Фабіян Абрантовіч]], беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч, [[Каталіцызм|каталіцкі]] святар, прыхільнік беларусізацыі касцёла (пам. [[1946]]) * [[1912]]: [[Эдгар Ваалгамаа]], ліўскі пісьменнік і перакладчык * [[1920]]: [[Альберта Кальдэрон]], аргенцінскі матэматык * [[1938]]: [[Леанід Левановіч]], беларускі [[пісьменнік]] * [[1951]]: [[Уладзімір Мікалаевіч Мельнікаў|Уладзімір Мельнікаў]], украінскі [[паэт]], [[празаік]], [[кампазітар]] * [[1960]]: [[Меліса Леа]], амерыканская актрыса * [[1965]]: [[Лявон Вольскі]], беларускі рок-музыкант * [[1967]]: [[Енс Ліен]], нарвежкі кінарэжысёр == Памерлі == [[File:Isadora Duncan 2.jpg|thumb|right|120px|Айседора Дункан]] * [[258]]: [[Кіпрыян Карфагенскі]], айцец царквы * [[407]]: [[Іаан Златавуст]] * [[1164]]: [[Імператар Сутоку]] * [[1321]]: [[Дантэ Аліг'еры]], італьянскі паэт [[Адраджэнне|эпохі Адраджэння]] * [[1523]]: [[Адрыян VI|Адрыян VI, Папа Рымскі]] (нар. 2.3.1459) * [[1712]]: [[Джавані Даменіка Касіні]], італьянскі і французскі [[астраном]] * [[1743]]: [[Нікала Ланкрэ]], французскі мастак * [[1820]]: [[Франсуа Жазеф Лефеўр]], маршал [[Францыя|Францыі]] * [[1891]]: [[Ёханес Босбам]], нідэрландскі мастак * [[1905]]: [[П'ер Саварн'ян дэ Браза]], італа-французскі падарожнік * [[1927]]: [[Айседора Дункан]], амерыканская танцоўшчыца * [[1937]]: [[Сяргей Астрэйка]], беларускі [[паэт]] (нар. 9.7.1912) * [[1942]]: [[Ёакім Пухк]], эстонскі дзяржаўны дзеяч * [[1964]]: [[Язэп Пушча]], беларускі паэт, настаўнік, адзін з заснавальнікаў [[літаратурнае аб'яднанне Узвышша|літаб'яднання «Узвышша»]] (нар. 20.5.1902) * [[2000]]: [[Ежы Гедройц]], польскі публіцыст, выдавец і рэдактар польскага часопісу «Kultura» у [[Парыж]]ы == Святкуюць == <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|914]] </noinclude> [[Катэгорыя:14 верасня| ]] cw67yr2b1cg1xiyjt5qcy4kbpfjxsbq 0 303 5199439 5163267 2026-09-15T07:55:49Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5199439 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на студзень}} </noinclude>__NOTOC__ '''14 студзеня''' — чатырнаццаты дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == [[Файл:Laocoon Pio-Clementino Inv1059-1064-1067.jpg|thumb|right|120px|«[[Лаакоан і яго сыны]]»]] * [[1506]]: На вінаградніках [[Эсквілін]]а знойдзена антычная скульптурная група «[[Лаакоан і яго сыны]]» ''(на выяве)''. * [[1814]]: Падпісаны [[Кільскія мірныя дагаворы (1814)|Кільскія мірныя дагаворы]], якія паклалі канец [[Англа-дацкая вайна|Англа-дацкай вайне 1807—1814 гадоў]]. * [[1962]]: Пачалася эксплуатацыя [[Нафтаправод Дружба|нафтаправода «Дружба»]]. * [[1990]]: У [[Мінск]]у заснаваны [[Беларускі гуманітарны ліцэй імя Якуба Коласа|Нацыянальны гуманітарны ліцэй]]. * [[1993]]: [[Беларусь]] устанавіла [[Беларуска-славацкія адносіны|дыпламатычныя адносіны са Славакіяй]]. * [[2004]]: Зацверджаны дзяржаўны [[сцяг Грузіі]]. * [[2005]]: Касмічны зонд [[Касіні-Гюйгенс|«Гюйгенс»]] дасягнуў [[Тытан (спадарожнік)|Тытана]] і выканаў паспяховы спуск у яго атмасферы. == Нарадзіліся == * [[83 да н.э.]]: [[Марк Антоній]], рымскі палітык (пам. 30 да н.э.) * [[1705]]: [[Жан-Батыст Шарль Бувэ дэ Лазье]], французскі мараплаўца * [[1770]]: [[Адам Ежы Чартарыйскі]], польскі і расійскі дзяржаўны дзеяч, пісьменнік (пам. 15.7.1861) * [[1841]]: [[Берта Марызо]], французская мастачка (пам. 2.3.1895) * [[1875]]: [[Альберт Швейцэр]], нямецкі тэолаг, філосаф, музыкант, урач; лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (пам. 4.9.1965) * [[1883]]: [[Ніна Рычы]], французскі мадэльер * [[1893]]: [[Канстанцыя Буйло]], беларуская паэтэса (пам. 4.6.1986) * [[1916]]: [[Уладзіслаў Чарняўскі]], беларускі каталіцкі святар (пам. 22.12.2001) * [[1920]]: [[Мікола Аўрамчык]], беларускі пісьменнік, перакладчык * [[1930]]: [[Эдгар Аганесян]], армянскі кампазітар * [[1933]]: [[Айварс Гулбіс]], латвійскі скульптар * [[1941]]: [[Мілан Кучан]], першы прэзідэнт [[Славенія|Славеніі]] * [[1942]]: [[Вера Вярба]], беларуская паэтэса * [[1944]]: [[Карл Рональд Кан]], амерыканскі ўрач і навуковец * [[1948]]: [[Валерый Барысавіч Харламаў|Валерый Харламаў]], выдатны савецкі хакеіст (пам. 27.8.1981) * [[1948]]: [[Навум Якаўлевіч Гальпяровіч|Навум Гальпяровіч]], беларускі пісьменнік, журналіст * [[1953]]: [[Надзея Анатолеўна Мікуліч|Надзея Мікуліч]], эстрадная спявачка, заслужаная артыстка Беларусі * [[1967]]: [[Эмілі Уотсан]], англійская актрыса * [[1973]]: [[Джанкарла Фізікела]], гоншчык [[Формула-1|Формулы-1]] * [[1980]]: [[Андрэй Уладзіміравіч Курэйчык|Андрэй Курэйчык]], драматург, рэжысёр, тэатральны крытык * [[1990]]: [[Аран Сіладзьі]], венгерскі фехтавальшчык * [[1993]]: [[Марыя Аляксандраўна Ласіцкенэ]], расійская скакуха ў вышыню, алімпійская чэмпіёнка * [[1995]]: [[Элеанор Харві]], канадская фехтавальшчыца == Памерлі == [[File:Edmund Halley.gif|thumb|100px|[[Эдмунд Галей]]]] * [[1301]]: [[Андраш III]], апошні кароль [[Каралеўства Венгрыя|Венгрыі]] з дынастыі [[Арпад]]аў * [[1742]]: [[Эдмунд Галей]], англійскі астраном і дэмограф * [[1753]]: [[Джордж Берклі]] англійскі тэолаг і філосаф (нар. 12.3.[[1685]]) * [[1865]]: [[Мары-Анн Лібер]], бельгійскі батанік і міколаг * [[1867]]: [[Жан Агюст Дамінік Энгр]], французскі мастак * [[1887]]: [[Фрыдрых фон Амерлінг]], аўстрыйскі мастак * [[1929]]: [[Сяргей Нілус]], рускі духоўны пісьменнік, публіцыст (нар. [[1862]]) * [[1947]]: [[Альберт Брус Джэксан]], брытанскі батанік * [[1947]]: [[Вацлаў Міхневіч]], літоўскі і беларускі архітэктар (нар. [[1866]]) * [[1976]]: [[Абдул Разак бін Хусейн]], 2-гі прэм'ер-міністр Малайзіі * [[1985]]: [[Алан Шыверс]], амерыканскі палітык * [[1999]]: [[Алда ван Эйк]], нідэрландскі архітэктар * [[2004]]: [[Ута Хаген]], амерыканская актрыса * [[2006]]: [[Шэлі Уінтэрс]], амерыканская актрыса * [[2008]]: [[Джуда Фолкман]], амерыканскі цытолаг і анколаг * [[2016]]: [[Алан Рыкман]], брытанскі акцёр (нар [[21 лютага|21.2]].[[1946]]) * [[2021]]: [[Леанід Дзмітрыевіч Шчамялёў|Леанід Шчамялёў]], беларускі мастак (нар. [[5 лютага|5.2]].[[1923]]) * [[2026]]: [[Фелікс Фёдаравіч Гумен]], беларускі мастак == Святкуюць == * {{GEO}} Дзень дзяржаўнага сцяга * {{USA}} Дзень ратыфікаці * {{RUS}} Дзень стварэння трубаправодных войскаў * {{THA}} Нацыянальны дзень захавання лясоў * {{TUN}} Дзень рэвалюцыі і моладзі * {{UZB}} Дзень абаронцаў Радзімы <noinclude> {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|114]] </noinclude> [[Катэгорыя:14 студзеня| ]] o1footzzfn3ens84ojoor156q43fclc 0 612 5198954 5134363 2026-09-14T12:15:19Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5198954 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на сакавік}} </noinclude> '''26 сакавіка''' — 85-ы (86-ы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[752]]: [[Стэфан (II) III]] становіцца 92-м [[Папа рымскі|Папам Рымскім]] * [[1027]]: [[Конрад II (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Конрад II]] быў каранаваны ў [[Рым]]е як [[Імператары Свяшчэннай Рымскай імперыі|імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі]]. * [[1111]]: Войскі рускіх князёў пад кіраўніцтвам [[Уладзімір Манамах|Уладзіміра Манамаха]] разбілі [[полаўцы|полаўцаў]] на рацэ Салніца. * [[1162]]: [[Фрыдрых I Барбароса]] захапіў і разбурыў [[Мілан]] пасля гадавой аблогі. * [[1329]]: Вялікі князь уладзімірскі [[Іван I Данілавіч Каліта]] узведзены на [[Ноўгарад|наўгародскі]] стол. * [[1807]]: У [[Расійская імперыя|Расіі]] створаны Дваранскі полк — навучальная ўстанова для пачатковай вайсковай адукацыі. * [[1828]]: Імператар [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалай I]] выдаў маніфест аб вайне з [[Асманская імперыя|Турцыяй]]. * [[1944]]: У [[Мінск]]у ў гарадскім тэатры адбылася прэм’ера оперы «Усяслаў Чарадзей» [[Мікалай Шчаглоў-Куліковіч|М. Шчаглова-Куліковіча]] на вершы [[Наталля Арсеннева|Н. Арсенневай]]. * 1944: У ходзе [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] савецкія войскі ля горада [[Бельцы]] выйшлі да дзяржаўнай мяжы [[СССР]]. * 1944: Каля 600 савецкіх самалётаў здзейснілі самы моцны за ўсю вайну [[СССР]] з [[Фінляндыя]]й налёт на [[Хельсінкі]]. * [[1953]]: [[Джонас Солк]] абвяшчае стварэнне [[Вакцына|вакцыны]] ад [[поліяміэліт]]а. * [[1971]]: [[Бангладэш]] (Усходні Пакістан) абвяшчае сваю незалежнасць ад [[Пакістан]]а. * [[1988]]: Утварэнне заснавальніцкага камітэту [[БАС|Беларускага Аб’яднання Студэнтаў (БАС)]] у [[Польшча|Польшчы]]. * [[1995]]: Пачынае дзейнічаць [[Шэнгенскае пагадненне]]. * [[2000]]: [[Уладзімір Пуцін]] абраны Прэзідэнтам [[Расія|Расіі]]. * [[2013]]: Выпушчаны шутар ад першай асобы «[[BioShock Infinite]]». * [[2025]]: У ходзе [[Канфлікт у Судане (з 2023)|канфлікту ў Судане]] ўрадавыя войскі [[Бітва за Хартум (2023—2025)|аднавілі поўны кантроль]] над сталіцай краіны [[Хартум]]ам. == Нарадзіліся == * [[1516]]: [[Конрад Геснер]], швейцарскі прыродазнавец * [[1794]]: [[Юліус Шнор фон Каральсфельд]], нямецкі мастак * [[1846]]: [[Эрнст Пфіцэр]], нямецкі батанік * [[1868]]: [[Ахмед Фуад I]], кароль [[Егіпет|Егіпта]] * [[1874]]: [[Роберт Фрост]], амерыканскі літаратар * [[1911]]: [[Тэнесі Уільямс]], амерыканскі літаратар * [[1913]]: [[Пал Эрдзёш]], венгерскі матэматык * [[1916]]: [[Стэрлінг Хэйдэн]], амерыканскі акцёр * [[1934]]: [[Алан Аркін]], амерыканскі акцёр, рэжысёр і сцэнарыст * [[1940]]: [[Міхаіл Касцюк]], беларускі гісторык, акадэмік [[НАНБ]] * [[1942]]: [[Іван Арабейка]], беларускі паэт * [[1948]]: [[Стывен Тайлер]], амерыканскі спявак * [[1949]]: [[Патрык Зюскінд]], нямецкі пісьменнік і кінасцэнарыст * [[1957]]: [[Шырын Нешат]], іранская мастачка * [[1959]]: [[Кэтрын Кінер]], амерыканская актрыса * [[1960]]: [[Віктар Шніп]], беларускі паэт * [[1965]]: [[Джонатан Глейзер]], брытанскі кінарэжысёр * [[1976]]: [[Эмі Смарт]], амерыканская актрыса * [[1985]]: [[Кіра Найтлі]], актрыса == Памерлі == * [[1212]]: [[Саншу I]], 2-і кароль [[Партугалія|Партугаліі]] * [[1326]]: [[Алесандра Джыліяні]], першая жанчына-анатам * [[1827]]: [[Людвіг ван Бетховен]], нямецкі [[кампазітар]] * [[1910]]: [[Агюст Шарлуа]], французская астраном * [[1923]]: [[Сара Бернар]], французская актрыса (нар. 23.10.[[1844]]) * [[1932]]: [[Зігмунд Лазінскі]], беларускі каталіцкі рэлігійны дзеяч, біскуп * [[1987]]: [[Георг Мухэ]], нямецкі мастак * [[1989]]: [[Марыс-Рудольф Эдуардавіч Ліепа|Марыс-Рудольф Ліепа]], латвійскі артыст балета * [[1992]]: [[Бруна Касінары]], італьянскі мастак * [[2007]]: [[Міхаіл Ульянаў]], рускі акцёр, тэатральны дзеяч * [[2017]]: [[Май Вольфавіч Данцыг]], беларускі мастак == Святкуюць == * Дзень народзінаў [[Заратустра|Заратустры]] * {{Сцяг Бангладэш}} [[Бангладэш]]: Дзень незалежнасці <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|326]] </noinclude> [[Катэгорыя:26 сакавіка| ]] 1yb1haklzpme8dnptfz8hnvudq45n9d 0 659 5199440 5177517 2026-09-15T07:56:18Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ 5199440 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на снежань}}</noinclude> '''28 снежня''' — трыста шэсцьдзесят другі (трыста шэсцьдзесят трэці ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[484]]: [[Аларых II]] стаў каралём [[Каралеўства вестготаў|вестготаў]]. * [[1612]]: [[Галілеа Галілей]] упершыню назіраў планету [[Нептун (планета)|Нептун]], але прыняў яе за нерухомую зорку. * [[1835]]: Правадыр [[семінолы|семінолаў]] [[Ацэола]] арганізаваў паўстанне супраць улад [[ЗША]]. * [[1908]]: Здарылася землетрасенне з эпіцэнтрам у [[Месінскі праліў|Месінскім праліве]]. * [[1908]]: У [[Вільня|Вільні]] заснавана кнігавыдавецкае таварыства «[[Наша хата]]». * [[1920]]: Скончыліся баявыя дзеянні [[Слуцкае паўстанне|Слуцкага паўстання]]. * [[1927]]: У Вільні пачаўся I з’езд [[Таварыства беларускай школы]]. * [[1985]]: Уведзены ў эксплуатацыю [[Новасібірскі метрапалітэн]]. * [[1991]]: [[Беларусь]] устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[ЗША]]. * [[2011]]: Заснавана [[літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця]]. == Нарадзіліся == * [[1619]]: [[Антуан Фюрэцьер]], французскі [[пісьменнік]] і лексікограф (пам. 14.5.1688) * [[1856]]: [[Томас Вудра Вільсан]], 28-ы [[прэзідэнт ЗША|прэзідэнт]] [[ЗША]] (пам. 3.2.1924) * [[1858]]: [[Рыхард Берг]], шведскі мастак * [[1896]]: [[Роджэр Сешнс]], амерыканскі кампазітар * [[1925]]: [[Хільдэгард Кнеф]], нямецкая актрыса * [[1944]]: [[Кэры Муліс]], амерыканскі біяхімік * [[1955]]: [[Лю Сяабо]], [[кітай]]скі праваабаронца. Лаўрэат [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]] 2010 года * [[1958]]: [[Жыль Леруа]], французскі пісьменнік і драматург * [[1965]]: [[Юрый Уладзіміравіч Якавенка|Юрый Якавенка]], беларускі мастак-графік * [[1969]]: [[Лінус Торвальдс]], фінскі праграміст, пачынальнік стварэння [[Аперацыйная сістэма|аперацыйнай сістэмы]] [[Linux]] * [[1973]]: [[Ідс Постма]], нідэрландскі канькабежац * [[1989]]: [[Джэсі Баклі]], ірландская актрыса * [[1996]]: [[Ніколас Оліслагерс]], аўстралійская лёгкаатлетка == Памерлі == * [[1622]]: [[Францыск Сальскі]], каталіцкі святы * [[1656]]: [[Ларан дэ Ла Ір]], французскі мастак * [[1694]]: [[Марыя II (каралева Англіі)|Марыя II, каралева Англіі]] (нар. 30.4.1662) * [[1706]]: [[П'ер Бейль]], французскіх мысляр і філосаф-багаслоў (нар. 18.11.1647) * [[1864]]: [[Эдвард Жалігоўскі]], польскі паэт, [[філосаф]], грамадскі дзеяч (нар. 20.7.1816) * [[1923]]: [[Аляксандр Эйфель]], французскі інжынер (нар. 15.12.1832) * [[1925]]: [[Сяргей Ясенін]], рускі [[паэт]] (нар. 21.9(3.10).1895) * [[1937]]: [[Марыс Равель]], французскі [[кампазітар]] (нар. 7.3.1875) * [[1945]]: [[Тэадор Драйзер]], амерыканскі пісьменнік (нар. 27.7.1871) * [[1953]]: [[Эдвін Паўэл Хабл]], амерыканскі [[астраном]] (нар. 20.11.1889) * [[1971]]: [[Дамінік Аніська]], беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч, публіцыст (нар. 7.1.1888) * [[1976]]: [[Фрэдзі Кінг]], блюзавы гітарыст і спявак * [[1981]]: [[Брам ван Велдэ]], нідэрландскі мастак * [[1984]]: [[Мікола Лобан]], беларускі празаік і мовазнавец * [[1998]]: [[Эдгар Аганесян]], армянскі кампазітар * [[2025]]: [[Брыжыт Бардо]] [[Францыя|французская]] актрыса, спявачка, [[фотамадэль]], абаронца жывёл, (нар. 27.9.1934) == Святкуюць == * Міжнародны дзень кіно <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|С28]] </noinclude> [[Катэгорыя:28 снежня| ]] oh3tjnwk6n3hgr2e1utkxclaanyplgk 0 3057 5199606 5113122 2026-09-15T11:32:56Z Ueschar 151377 5199606 wikitext text/x-wiki {{Перанесці|Яндзы}} {{Рака |Назва = Янцзы |Нацыянальная назва = zh/长江 |Выява = Yangtze-Ships.JPG |Шырыня выявы = |Подпіс выявы = |Даўжыня = 6300 |Плошча вадазбору = 1808500 |Расход вады = 31900 |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытока = |Вышыня вытока = 5600 |Каардынаты вытока = |Вусце = Усходне-Кітайскае мора |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = |Каардынаты вусця = |Ухіл ракі = |Басейн = |Карта = |Подпіс карты = |Краіна = |Рэгіён = |Раён = |Пазіцыйная карта = |Пазіцыйная карта 1 = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Янцзы́''' — [[рака]] ў [[Азія|Азіі]]. Самая доўгая рака [[Кітай|Кітая]] і [[Еўразія|Еўразіі]]. Даўжыня 6300 км. [[Вадазбор]] 1808 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў [[Вусце (частка ракі)|вусці]] 34 тыс. м³/сек. Пачынаецца на ўсходзе [[Тыбецкае нагор’е|Тыбецкага нагор’я]], дзе назвай Муруй-Ус, цячэ ў шырокай забалочанай [[Даліна|даліне]]. Спускаецца з нагор’я, пераразае [[Сіна-Тыбецкія горы]] (пад назвай Цзіньшацзян), утварае глыбокія цясніны з парогамі і вадаскатамі (падзенне ракі ў верхнім цячэнні каля 5 тыс. м). У сярэднім цячэнні перасякае паўднёвую частку [[Сычуанская катлавіна|Сычуаньскай катлавіны]], ніжэй якой утварае 3 цясніны са стромкім сценамі. Ніжняе цячэнне (пад назвай Чанцзян) у межах Цзянханьскай і [[Вялікая Кітайская раўніна|Вялікай Кітайскай]] раўнін, дзе шырыня асноўнага рэчышча да 2 км, шмат рукавоў, [[Пратока|праток]]. Упадае ва [[Усходне-Кітайскае мора]], утварае [[Дэльта (рака)|дэльту]] (плошча каля 80 тыс. км²). Асноўныя прытокі: [[Ялунцзян]], [[Міньцзян (прыток Янцзы)|Міньцзян]], [[Цзялінцзян]], [[Ханьшуй]] (злева). На правым беразе — буйныя азёры [[Дунтынху]], [[Паянху]], [[Тайху]], якія рэгулююць сцёк ракі. Асноўнае жыўленне ад [[мусон]]ных дажджоў, у верхнім цячэнні — ад раставання горных [[Снег|снягоў]] і [[ледавік]]оў. Летнія [[Паводка|паводкі]] з пад’ёмамі ўзроўню вады на [[раўніна]]х да 10—15 м, у цяснінах да 30—40 м. Сярэдні расход вады ў вусці 34 тыс. м³/с, найбольшы — да 70—100 тыс. м³/с. У мінулым на Янцзы былі катастрафічныя паводкі, для аховы ад якіх уздоўж рэчышча пабудаваны [[Дамба|дамбы]] (даўжыня 2,7 тыс. км). Уплыў марскіх [[Прылівы і адлівы|прыліваў]] на 700 км ад вусця. Цвёрды сцёк 280—300 млн т за год. На большай частцы рэчышча воды ракі маюць жоўтае адценне (назва «Блакітная рака», якую далі еўрапейцы, не адпавядае рэчаіснасці). Значныя гідрарэсурсы. Шырока выкарыстоўваецца для арашэння (пераважна [[рыс]]авых палёў). Гэчжоўбаскі гідравузел, [[ГЭС Тры цясніны]]. Суднаходная на 2850 км (ад падножжа Сіна-Тыбецкіх гор), для марскіх [[судна]]ў — ад горада [[Ухань]]. Агульная даўжыня водных шляхоў у яе басейне каля 70 тыс. км. Рыбалоўства: прамысловае значэнне маюць [[карп]], [[лешч]], кітайскі акунь, таўсталобік і інш. У басейне Янцзы жыве болыш за 1/3 насельніцтва Кітая. Буйныя гарады: [[Ібінь]], [[Чунцын]], [[Ухань]], [[Нанкін]], у дэльце — горад [[Шанхай]]. == Назва == У Кітаі Янцзы называюць ракою '''Чан''' — «Доўгай ракой». Янцзы — назва ніжняга басейну Чану, а не ўсёй ракі. У еўрапейскіх мовах назва «Янцзы» замацавалася за Чанам праз памылку першых еўрапейскіх адкрывальнікаў Кітаю. Назва ''Янцзы'' паходзіць ад '''Янцзы Цзян''', мясцовай назвы часткі ніжняга цячэння Янцзы ля [[Янчжоў]]. «Янцзы» была назвай селішча і месца старажытнай пераправы. «Цзян» — адно з кітайскіх слоў, што абазначаюць рэчку. У [[13 стагоддзе|13 стагоддзі]] выдатны афіцер [[Сун|дынастыі Сун]] [[Вэнь Цяньсянь]] напісаў [[паэма|паэму]] пад назвай «Янцзы Цзян». Пазней заходнія [[місіянер]]ы пачулі гэтую назву і ўжылі яе да ўсёй ракі. === Кітайскія назвы === Перад імперскімі часамі кітайская назва ракі была проста ''Цзян'' ({{lang-zh|江}}) — хутчэй за ўсё, запазычанне з [[аўстраазіяцкія мовы|аўстразіяцкіх моў]]. За часамі [[Імперыя Хань|дынастіыі Хань]] слова ''Цзян'' ужо ўжывалася ў адносінах да іншых вялікіх водных шляхоў. Сучасная назва '''Чан Цзян''' ({{lang-en|Chang Jiang}}, {{lang-zh|长/長江}}), дзе слова ''Чан'' ({{lang-zh|长/長}}) азначае «доўгі», выкарыстоўваецца пачынаючы з перыяду [[Шэсць дынастый|Шасці дынастый]]. Увесь Чан Цзян суднаходны і таксама вядомы як «Залаты водны шлях». Кітайцы таксама выкарыстоўваюць розныя назвы для розных частак ракі. * Часткі ''Чан Цзян'' маюць мясцовыя назвы, такія як ''Чуаньцзян'' ({{lang-en|Chuanjiang}}, {{lang-zh|川江}}) для часткі ракі ў правінцыі [[Сычуань]] ад горада [[Ібінь]] да горада [[Ічан]]), ''Цзіньцзян'' ({{lang-en|Jingjiang}}, {{lang-zh|荆江}}) ля [[Цзінчжоў]] і ''Янцзы Цзян'' паблізу [[Янчжоў]]. * ''Цзіньша,'' або «Рака Залатых Пяскоў» ({{lang-en|Gold Sands River}}, {{lang-zh|[[:zh:金沙江|金沙江]]}}) — назва ўжываеца да часткі Янцзы 2308 км вышэй за цячэнне ад горада [[Ібінь]] да зліцця з ракою Батан, непадалёк ад [[Юйшу-Тыбецкая аўтаномная акруга|Юйшу]]. * ''Тунцянь'' ({{lang-en||Tongtian River}}, {{lang-zh|通天河}}, літ. «Рака, што праходзіць праз неба») — назва адносіцца да часткі Янцзы, якая цягнецца на 813 км ад Юйшу да зліцця рэчак Тото ({{lang-en|Tuotuo}}) і Данцюй ({{lang-en|Dangqu}}), якія разам фарміруюць Тунцянь. * ''Тото'' ({{lang-en|Tuotuo}}, {{lang-zh|沱沱河}}) — назва адносіцца да аднаго з верхніх цячэнняў Янцзы. Рака Тото пачынаецца ў ледавіках на поўдзень ад гары Геладаньдун ({{lang-en|Geladandong}}) у правінцыі [[Цынхай]] і працякае на захад 343 км, дзе сустракаецца з Данцюй ({{lang-en|Dangqu}}) і фарміруе Тунцянь. === Тыбецкія назвы === Вытокі і верхняе цячэнне Янцзы размешчаны ў раёнах пражывання этнічных тыбетцаў у правінцыі [[Цынхай]]<ref>Yang W, Zheng D. Tibetan Geography. China Intercontinental Press, 2004, ISBN 7-5085-0665-0, p. 73</ref>. У [[тыбецкая мова|тыбецкай мове]] выток Тото называецца ''Начынчу'' ({{lang-en|Naqinqu}}). Сама ж Тото вядомая ў тыбецкай мове як ''Мачу'' ({{lang-en|Maqu}}, «Чырвоная рэчка»). Тунцянь вядомая в тыбецкай мове як ''Дрычу'' ({{lang-en|Drichu}}, {{lang-bo|འབྲི་ཆུ་}}<ref>{{Cite web |url=http://www.khoryug.org/id63.html |title=Архіваваная копія |access-date=26 ліпеня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726220025/http://www.khoryug.org/id63.html |archive-date=26 ліпеня 2011 |url-status=dead }}</ref>). ''Данцюй'' ({{lang-en|Dangqu}}, {{lang-zh|当 曲}}), яшчэ адна вялікая плынь вярхоўяў Янцзы, у тыбецкай мове мае значэнне «балотная рэчка». == Геаграфія == Выток Янцзы размешчаны на захад ад гары Геладандун Тангла, ва ўсходняй частцы [[Тыбецкае нагор’е|Тыбецкага нагор’я]] на вышыні прыкладна 5600 м над узроўнем мора. Рака працякае праз усходнія акругі правінцыі [[Цынхай]], а потым паварочвае на поўдзень, і па глыбокай даліне, што служыць мяжой паміж [[Сычуань|Сычуанем]] і [[Тыбет]]ам, дасягае правінцыі [[Юньнань]]. У гэтай даліне, размешчанай у [[Сіна-Тыбецкія горы|Сіна-Тыбецкіх гарах]], адбываецца асноўнае скіданне вышыні — з 5 тыс. да 1 тыс. м. Тут рака некалькі разоў мяняе напрамак і ўтварае глыбокія цясніны. Навігацыя рачных суднаў пачынаецца ад павета Шуйфу правінцыі Юньнань<ref>[http://www.nettour.ru/?c=articles&arid=2236 Янцзы падаўжаюць на 28 км]</ref>. Бліжэй да горада Ібінь, які размешчаны на ўваходзе ракі ў Сычуаньскую катлавіну, рака апускаецца да вышыні 305 м, а ля горада [[Чунцын]] вышыня ракі над узроўнем мора становіцца роўнай 192 м. Працякаючы праз Сычуаньскую катлавін, Янцзы зліваецца з вялікімі прытокамі [[Міньцзян]] і [[Цзялінцзян]], якія значна напаўняюць яе. На 320-кіламетровым участку ад Чунцына да [[Ічан]]а Янцзы скідае вышыню дп 40 м, працякаючы глыбокімі цяснінамі, якія вядомыя сваёй прыгажосцю і складанасцю навігацыі. Прабіваючыся далей праз горы Ушань, рака служыць прыроднай мяжой паміж між правінцыямі [[Чунцын]] і [[Хубэй]] і утварае знакамітыя «Тры цясніны» («Санься»). Іменна тут пабудавана і дзейнічае найбуйнейшая ў свеце [[ГЭС Тры цясніны]]. На тэрыторыі правінцыі Хубэй Янцзы папаўняецца водамі шматлікіх азер, найбольшае з якіх, [[Дунцінху]], размяшчаецца на мяжы правінцый [[Хунань]] і Хубэй. У горадзе [[Ухань]] Янцзы зліваецца са сваім найбольшым прытокам — ракою [[Ханьшуй]]. У паўночнай частцы правінцыі [[Цзянсі]] Янцзы прымае воды найбольшага ў Кітаі праснаводнага возера [[Паянху]]. Потым рака працякае праз прпвінцыі [[Аньхой]] і [[Цзянсу]] і, нарэшцк, ўпадае ва [[Усходне-Кітайскае мора]] ля [[Шанхай|Шанхаю]]. Ніжняе цячэнне Янцзы праходзіць праз Цзянханскую раўніну і паўднёвую частку [[Вялікая Кітайская раўніна|Вялікай Катайскай раўніны]], дзе рака часта падзяляецца на рукавы, прычым шырыня асноўнага рэчышча дасягане 2 і больш км. У раёне ўпадзення ва Усходне-Кітайскае мора Янцзы вялізную дэльту плошчай больш за 80 тыс. км². Чатыры з пяці асноўных праснаводных азёр Кітая сцякаюць у Янцзы. === Галерэя === <gallery widths="221px" heights="150px" perrow="4"> File:长江源头.jpg|Ледавікі на гарах [[Тангла]], вытоку Янцзы File:Yangtze at First Bridge.jpg|Рака Тото File:1 changjiang yangtze aerial pano first turn shigu 2018.jpg|Першы паварот ракі ля Шыгу (石鼓), [[Юньнань-Гуйчжоўскае нагор’е]], дзе рака паварочвае на 180 градусаў з поўдня на поўнач File:Jinshajiang River Ravine - 32229429768.jpg|Рака Цзіньша, Юньнань File:Qutang Gorge on Changjiang.jpg|Цясніна Цюйтанся, адна з Трох цяснін (Санься) File:Wu Gorge on Yangtze.jpg|Цясніна Уся, адна з Трох цяснін (Санься) File:Xiling Gorge along Yangtze.jpg|Цясніна Сілінся, адна з Трох цяснін (Санься) File:ดินดอนปากแม่น้ำแยงซี.jpg|[[Дэльта Янцзы]] на спадарожнікавым здымку </gallery> == Гідралагічны рэжым == Сярэдні расход вады ў вусці складае 34 000 м³/с, а гадавы сцёк ацэньваецца ў 1070 км³ (4-е месца ў свеце). Цвёрды сцёк ракі Янцзы перавышае 280 млн тон у год, што прыводзіць да хуткага росту дэльты — у сярэднім на 1 км за 35-40 гадоў. Жоўты колер рачных вод таксама тлумачыцца вялікай колькасцю прымешак. Рэжым ракі [[мусон]]ны, раней летам узровень вады ў [[Сычуанская катлавіна|Сычуанскай катлавіне]] падымаўся на 20 м, а на раўнінах — да 10-15 м. Марскія прылівы распаўсюджваюцца ракой за 700 км ад вусця (да горада [[Цзюцзян]]). Для абароны ад пастаянных разбуральных паводак у мінулым была створана сістэма дамб агульнай працягласцю больш за 2,7 тыс. км. У некаторай ступені сілу паводкі зніжаюць азёры Паянху і Дунцінху, куды паступаюць велізарныя колькасці паводкавых вод Янцзы. Моцныя паводкі былі ў [[1870]], [[1896]], [[1931]], [[1931]], [[1949]], [[1954]] і [[1998]] гадоў. Рэжым Янцзы складаны. Рака разліваецца не толькі з-за мусонных дажджоў і [[тайфун]]аў (канец лета — пачатак восені), але і ў канцы вясны — пачатку лета, калі ў горах растаюць ледавікі і снег. У ніжнім цячэнні сцёк рэгулюецца шматлікімі азёрамі. Рака ўпадае ў [[Ціхі акіян]]. {| width="520" cellpadding="10" align="center" ! '''Сярэднія штомесячныя [[расход вады|расходы вады]] (у м³/с), вызначаныя на гідрапосце [[Датун]] за перыяд 1923—1986 гг.'''<ref name="GRDC">{{cite web |url = http://www.grdc.sr.unh.edu/html/Polygons/P2181900.html |url-status = live |title = Chang Jiang - Datong |publisher = www.grdc.sr.unh.edu |access-date = 2019-11-13}}</ref>. |- |<timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.8) id:darkgrey value:gray(0.3) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9) ImageSize = width:600 height:300 PlotArea = left:40 bottom:40 top:20 right:20 DateFormat = x.y Period = from:0 till:50000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:lightgrey increment:5000 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:Jan text:Стд bar:Fév text:Лют bar:Mar text:Скв bar:Avr text:Крс bar:Mai text:Тра bar:Jun text:Чэр bar:Jul text:Ліп bar:Aoû text:Жнв bar:Sep text:Вер bar:Oct text:Кст bar:Nov text:Ліс bar:Déc text:Снж PlotData= color:barra width:30 align:left bar:Jan from:0 till: 10099 bar:Fév from:0 till: 11265 bar:Mar from:0 till: 15300 bar:Avr from:0 till: 23208 bar:Mai from:0 till: 34947 bar:Jun from:0 till: 40641 bar:Jul from:0 till: 49266 bar:Aoû from:0 till: 44572 bar:Sep from:0 till: 41568 bar:Oct from:0 till: 35547 bar:Nov from:0 till: 24515 bar:Déc from:0 till: 14808 PlotData= bar:Jan at: 10099 fontsize:S text: 10&nbsp;099 shift:(-10,5) bar:Fév at: 11265 fontsize:S text: 11&nbsp;265 shift:(-10,5) bar:Mar at: 15300 fontsize:S text: 15&nbsp;300 shift:(-10,5) bar:Avr at: 23208 fontsize:S text: 23&nbsp;208 shift:(-10,5) bar:Mai at: 34947 fontsize:S text: 34&nbsp;947 shift:(-10,5) bar:Jun at: 40641 fontsize:S text: 40&nbsp;641 shift:(-10,5) bar:Jul at: 49266 fontsize:S text: 49&nbsp;266 shift:(-10,5) bar:Aoû at: 44572 fontsize:S text: 44&nbsp;572 shift:(-10,5) bar:Sep at: 41568 fontsize:S text: 41&nbsp;568 shift:(-10,5) bar:Oct at: 35547 fontsize:S text: 35&nbsp;547 shift:(-10,5) bar:Nov at: 24515 fontsize:S text: 24&nbsp;515 shift:(-10,5) bar:Déc at: 14808 fontsize:S text: 14&nbsp;808 shift:(-10,5) </timeline> </center> |} == Жывёльны свет == Рака Янцзы мае вялікую біяразнастайнасць, уключаючы мноства [[эндэмізм|эндэмічных]] відаў. Многія з іх знаходзяцца ў сур’ёзнай небяспецы з-за дзейнасці чалавека.<ref name="FishDiversity">Ye, S.; Li, Z.; Liu, J; Zhang, T.; and Xie, S. (2011). ''Distribution, Endemism and Conservation Status of Fishes in the Yangtze River Basin, China.'' pp. 41 — 66 in: Ecosystems Biodiversity, InTech. ISBN 978-953-307-417-7.</ref> === Рыба === [[Файл:Acipenser sinensis.JPG|міні|Адна з дзвюх [[асятровыя|асятровых]] рыб у Янцзы, ''[[Acipenser sinensis]]''.]] [[Файл:ChineseAlligator15.JPG|міні|Крытычна ўразлівы [[кітайскі алігатар]] — адзін з найменшых [[кракадзілы|кракадзілаў]], дасягае максімальнай даўжыні ў 2 м<ref>Xing, J.H. (2010). ''[http://www.iucncsg.org/365_docs/attachments/protarea/02_A-aae9ca58.pdf Chinese Alligator Alligator sinensis].'' pp. 5 — 9 in: Manolis, S.C., and Stevenson, C., eds. (2010). ''Crocodiles. Status Survey and Conservation Action Plan.'' Third Edition. IUCN/SSC Crocodile Specialist Group: Darwin.</ref>]] [[Файл:2009 Andrias davidianus.JPG | міні | Саламандра '' [[Andrias davidianus]] '' з’яўляецца самай вялікай амфібіяй у свеце, дасягае 1,8 м у даўжыню.<ref name=AmphWebAndrias>AmphibiaWeb (2013). ''[http://amphibiaweb.org/cgi-bin/amphib_query?table=amphib&special=one_record&where-genus=Andrias&where-species=davidianus Andrias davidianus].''</ref>]] Па стане на 2011 год у басейне ракі Янцзы вядома 416 відаў рыб, з іх 362 віды, якія з’яўляюцца строга прэснаводнымі. Астатнія могуць жыць у салёнай вадзе ў вусці ракі або ва Усходне-Кітайскім моры. Гэта робіць раку адной з самых багатых відаў у Азіі і самай багатай у Кітаі (для параўнання, [[Жамчужная рака]] налічвае амаль 300 відаў, а [[Жоўтая рака]] — 160 відаў).<ref name="FishDiversity"/> 178 відаў рыб, якія жывуць у басейне ракі, з’яўляюцца эндэмічнымі.<ref name="FishDiversity"/> Многія з іх сустракаюцца толькі ў некаторых частках ракі, асабліва ў вярхоўях. У гэтай мясцовасці налічваецца 97 эндэмікаў, у той час як у самым верхнім участку ракі (вышэй 4500 м над узроўнем мора) сустракаецца толькі 8 эндэмікаў. Найбольш буйныя класы рыб, якія сустракаюцца ў рацэ — [[карпападобныя]] (280 відаў, з іх 150 эндэмікі), [[сомападобныя]] (40 відаў, 20 эндэмікаў), [[акунепадобныя]] (50 відаў, 4 эндэмікі), [[скалазубападобныя]] (12 відаў, 1 эндэмік) і [[корушкападобныя]] (8 відаў, 1 эндэмік). У рацэ няма іншых парадкаў з больш чым чатырма відамі і адным эндэмікам.<ref name="FishDiversity"/> Многія віды рыбы ў рацэ Янцзы рэзка змяншаюцца, прычым 65 відаў рыб абвешчаны ў Кітаі [[Чырвоная кніга|чырвонакніжнымі]], якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення.<ref name=ThreatenedFish>Wang, S.; and Xie, Y. (2009). ''China species red list.'' Vol. II Vertebrates — Part 1. High Education Press, Beijing, China.</ref> Да іх адносяцца два віды, якія цяпер лічацца цалкам [[Вымерлы від|вымерлымі]] ([[Anabarilius liui liui]] і [[Atrilinea macrolepis]]), два з якіх ўразлівыя ([[Anabarilius polylepis]] і [[Schizothorax parvus]]) і пяць, якія з’яўляюцца крытычна ўразлівымі відамі ([[Psephurus gladius]], [[Euchiloglanis kishinouyei]], [[Megalobrama elongata]], [[Schizothorax longibarbus]] і [[Leiocassis longibarbus]]. Акрамя таго, два віды [[асятровыя|асятровых]] — [[Acipenser dabryanus]] і [[Acipenser sinensis]] — лічацца крытычна ўразлівымі. Выжыванне гэтых двух відаў можа залежаць ад пастаяннага выпуску ў прыроду штучна выведзеных асобнікаў. Гэта самая буйная рыба ў рацэ і адна з самых буйных прэснаводных рыб у свеце, якія дасягаюць у даўжыню 5 — 7 м.<ref>Meadows, D.; and Coll, H. (2013). ''[http://www.nmfs.noaa.gov/pr/pdfs/statusreviews/sturgeon_5foreign.pdf Status Review Report of Five Foreign Sturgeon].'' National Marine Fisheries Service, Report to Office of Protected Resources.</ref> Апошні асобнік ''Psephurus gladius'' быў злоўлены браканьерамі ў 2007 годзе і мае даўжыню 3,6 м. Нягледзячы на ​​намаганні, каб захаваць яго ў жывых, ён памёр неўзабаве пасля гэтага.<ref>Xinhua (12 January 2007). ''[http://english.cri.cn/2946/2007/01/12/272@184212.htm Chinese Paddlefish Dies in Illegal Fishing] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304042335/http://english.cri.cn/2946/2007/01/12/272%40184212.htm |date=4 сакавіка 2016 }}.'' CRIENGLISH.com (China Radio International).</ref> Найбольшай пагрозай для мясцовай рыбы ў Янцзы з’яўляюцца празмерны вылоў і страта асяроддзя пражывання (напрыклад, пры будаўніцтве плацін), але таксама забруджванне вады, разбуральныя метады лоўлі (такія як дынамітны промысел) і [[інтрадукцыя]] новых відаў.<ref name="FishDiversity"/> Прыкладна дзве траціны з усіх прэснаводных рыбных сажалак у Кітаі з’яўляюцца басейнам ракі Янцзы,<ref>Liu, J.; and Cao, W. (1992). ''Fish resources in the Yangtze basin and the strategy for their conservation.'' Resources and environment in the Yangtze Valley, 1: 17 — 23.</ref> але назіраецца рэзкае зніжэнне памераў некалькіх важных відаў.<ref name="FishDiversity"/> Некаторыя эксперты прапануюць увесці 10-гадовы [[мараторый]] на рыбалоўства, каб дазволіць іншым папуляцыям аднавіцца.<ref name=FishingMoratorium>Yiman, L.; and Zhouyang, D. (4 January 2013). ''[https://www.chinadialogue.net/article/show/single/en/5572-Expert-calls-for-1-year-fishing-moratorium-on-Yangtze-River Expert calls for 10-year fishing moratorium on Yangtze River] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304100207/https://www.chinadialogue.net/article/show/single/en/5572-Expert-calls-for-1-year-fishing-moratorium-on-Yangtze-River |date=4 сакавіка 2016 }}.'' ChinaDialogue.</ref> Сцены плацін з’яўляюцца сур’ёзнай праблемай, паколькі многія віды ў рацэ мігруюць падчас размнажэння, і большая частка з іх не можа скакаць, а гэта азначае, што стандартныя рыбапраходныя збудаванні, прызначаныя для ласося, неэфектыўныя. Спрабуючы паменшыць уздзеянне сцен плаціны, на [[ГЭС Тры цясніны]] спрабуюць адвесці ваду такім чынам, каб імітаваць натуральнае затапленне, і гэта спрыяла таму, што карпы ў ніжнім цячэнні пачалі размнажацца.<ref name=NatureConservancy>The Nature Conservancy: ''[http://www.nature.org/ourinitiatives/regions/asiaandthepacific/china/placesweprotect/china-yangtze-river.xml China, Places We Protect: The Yangtze River] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151114185049/http://www.nature.org/ourinitiatives/regions/asiaandthepacific/china/placesweprotect/china-yangtze-river.xml |date=14 лістапада 2015 }}.''</ref> Тым не менш, плаціны працягваюцца будавацца на рацэ, што можа прывесці да дадатковых праблем для мясцовай фаўны.<ref name="NatureConservancy"/> 26 мясцовых відаў рыб маюць камерцыйнае значэнне,<ref name = FishingMoratorium /> найбольш важныя з якіх: [[белы амур]], [[чорны амур]], [[белы таўсталобік]] і [[пярэсты таўсталобік]].<ref name="FishDiversity"/> === Іншыя жывёлы === З-за камерцыйнага выкарыстання ракі, турызму і забруджвання навакольнага асяроддзя Янцзы, акрамя рыбы, з’яўляецца домам для некалькіх жывёл, якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення: [[кітайскі рачны дэльфін]], [[кітайскі алігатар]], [[усходнеазіяцкая марская свіння]], [[шанхайская мягкапалая чарапаха]] і [[кітайская вялізная саламандра]]. Гэта адзінае месца за межамі [[ЗША]], дзе сустракаюцца [[алігатары]]. Кітайскі рачны дэльфін быў абвешчаны вымерлым у снежні 2006 года пасля таго, як працяглыя пошукі ў рацэ не знайшлі слядоў дэльфіна.<ref>{{cite news |title=The Chinese river dolphin was functionally extinct |url=http://www.baiji.org/expeditions/1.html |publisher=baiji.org |date=13 снежня 2006 |access-date=13 снежня 2006 |archive-date=4 студзеня 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070104192730/http://www.baiji.org/expeditions/1.html |url-status=bot: unknown }}</ref> Таксама існуе шмат відаў наземных жывёл, але большасць з іх не мае непасрэднага дачынення да ракі. Выключэнне складаюць [[выдра]], [[вадзяны алень]] і [[алень айца Давіда]].<ref>Smith, A.T.; and Xie, Y. (2008). ''A Guide to the Mammals of China.'' Princeton University Press, New Jersey. ISBN 978-0-691-09984-2.</ref> У дадатак да вялікай і надзвычай рэдкай шанхайскай чарапахі з мяккім панцырам, у басейне ракі, вусці і далінах сустракаюцца некалькі відаў дробных чарапах: [[кітайская трыоніка]], [[чарапаха Рыўза]], [[Cuora flavomarginata]], [[Cuora aurocapitata]], [[Cuora yunnanensis]], [[Mauremys mutica]] i [[Ocadia sinensis]]. Усе лічацца відамі, якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення.<ref>van Dijk, P.P.; Iverson, J.B.; Rhodin, A.G.J.; Shaffer, H.B.; and Bour, R. (2014). ''[http://www.iucn-tftsg.org/wp-content/uploads/file/Accounts/crm_5_000_checklist_v7_2014.pdf Turtles of the World, 7th Edition: Annotated Checklist of Taxonomy, Synonymy, Distribution with Maps, and Conservation Status].'' IUCN/SSC Turtle Taxonomy Working Group.</ref> У басейне ракі Янцзы было ідэнтыфікавана больш за 160 амфібій, у тым ліку самая вялікая ў свеце саламандра і земнаводная, ''[[Andrias davidianus]]'', якая знаходзіцца пад крытычнай пагрозай.<ref name=WWFYangtze>WWF Global: ''[http://wwf.panda.org/about_our_earth/about_freshwater/freshwater_problems/river_decline/10_rivers_risk/yangtze/ Yangtze River] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171210091429/http://wwf.panda.org/about_our_earth/about_freshwater/freshwater_problems/river_decline/10_rivers_risk/yangtze/ |date=10 снежня 2017 }}.''</ref> Яе папуляцыя рэзка скарацілася з-за ўловаў (у Кітаі яе лічылі дэлікатэсам), страты і забруджвання месца пражывання.<ref name=AmphWebAndrias/> Аднак [[Hypselotriton orientalis]], які жыве ў ніжнім цячэнні ракі, з’яўляецца адным з нямногіх відаў кітайскай саламандры, які не знаходзіцца пад пагрозай знікнення.<ref name="ThreatenedAmphibians">Stuart, S.; Hoffman, M.; Chanson, J.; Cox, N.; Berridge, R.; Ramani, P., and Young, B. (2008). ''Threatened Amphibians of the World.'' Lynx Edicions, Barcelona. ISBN 978-84-96553-41-5</ref><ref>{{IUCN| id = 59442| taxon = ''Hypselotriton orientalis''| assessor = Yang Datong |assessor2=Michael Wai Neng Lau| assessment_year = 2004| version = 2015.2| accessdate = 12 ноември 2015}}</ref><ref>AmphibiaWeb (2008). ''[http://amphibiaweb.org/cgi/amphib_query?where-genus=Cynops&where-species=orientalis Cynops orientalis]''.</ref> У басейне ракі жыве вялікая колькасць прэснаводных крабаў, у тым ліку некалькі эндэмікаў.<ref>{{cite journal | last1 = Neil Cumberlidge | first1 = N. | last2 = Ng | first2 = P.K.L. | last3 = Yeo | first3 = D.C.J. | last4 = Naruse | first4 = T. | last5 = Meyer | first5 = K.S. | last6 = Esser | first6 = L.J. | year = 2011 | title = Diversity, endemism and conservation of the freshwater crabs of China (Brachyura: Potamidae and Gecarcinucidae) | journal = Integrative Zoology | volume = 6 | issue = 1| pages = 45 – 55 | doi = 10.1111/j.1749-4877.2010.00228.x | pmid = 21392361 |issn = 1749-4869}}</ref> [[Eriocheir sinensis]] мігруе паміж прэснай і салёнай вадой і знаходзіцца ў 1400 км вышэй па цячэнні ракі.<ref name=Eriocheir2007>Veilleux, É; and de Lafontaine, Y. (2007). ''Biological Synopsis of the Chinese Mitten Crab (Eriocheir sinensis).'' Canadian Manuscript Report of Fisheries and Aquatic Sciences 2812.</ref> Прэснаводная медуза [[Craspedacusta sowerbii]], інвазіўны від, зараз вядомы ўва многіх кутках свету, бярэ свой пачатак іменна тут, у басейне ракі Янцзы.<ref name = NOBANIS>{{cite web |url=http://www.nobanis.org/files/factsheets/Craspedacusta_sowerbyi.pdf |title=NOBANIS – Invasive Alien Species Fact Sheet – ''Craspedacusta sowerbyi'' |last=Didžiulis |first=Viktoras |access-date=28 верасня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517210230/http://www.nobanis.org/files/factsheets/Craspedacusta_sowerbyi.pdf |archive-date=17 мая 2014 }}</ref> == Гісторыя == Жыхары Кітая паважліва завуць Янцзы, як і [[Хуанхэ]], «маці-ракой» ({{lang-zh|母亲河|}} mǔqīnhé). У кітайскую мову таксама ўвайшоў выраз «задняя хваля Янцзы падштурхоўвае пярэднюю хвалю» ({{lang-zh|长江后浪推前浪|}} Cháng Jiāng hòulàng tuī qiánlàng), што вобразна азначае пастаянныя змены чалавека або аб’екта, калі старое змяняецца новым <ref>Гл. слоўнікавыя артыкулы «mǔqīnhé» і «Cháng Jiāng hòulàng tuī qiánlàng» у крыніцы: {{кніга |загаловак = 现代汉语词典 (Сяньдай ханьюй цыдзянь) |выдавецтва = Шану іньшугуань |места = Пекін |мова = zh |год = 2010 |выданне = 5-е выд. (2005) |isbn = 9787100043854 |старонкі = 152, 968}}</ref>. Раён дэльты ракі Янцзы з’яўляецца адным з цэнтраў узнікнення кітайскай цывілізацыі. У перыяд з 5000 да 3000 года да н. э. у раёне дэльты размяшчалася [[неаліт]]ычная культура Мацзябан, а ў эпоху позняга неаліту — культура Лянчжу (3400-2250 гадоў да н.э.). У Перыяд Вясны і Восені тэрыторыя дэльты ўваходзіла ў [[У (царства)|царства У]], якое было заваявана [[Чу (царства)|царствам Чу]] у 334 годзе да н. э. У 223 годзе да н.э. э. дэльта Янцзы ўвайшла ў склад аб’яднанай імперыі дынастыі [[Дынастыя Цынь|Цынь]]. У перыяд магутнай дынастыі [[Імперыя Тан|Тан]] дэльта ракі Янцзы пачала інтэнсіўна [[Сельская гаспадарка|апрацоўвацца]] і засяляцца. Рэгіён, які ўключае вялікую (правабярэжную) частку дэльты, быў з тых часоў вядомы як Цзяннань (гэта значыць землі «на поўдзень ад ракі»). Пачынаючы з часоў [[Паўднёвыя і Паўночныя Дынастыі|Паўднёвых і Паўночных Дынастый]] дэльта Янцзы з’яўляецца галоўным культурным і эканамічным цэнтрам Кітая. Асноўныя заснаваныя ў старажытнасці гарады рэгіёна: [[Сучжоў]], [[Нанкін]], [[Ханчжоў]] і [[Шаасін]]. У часы дынастый [[Юань (імперыя)|Юань]] і ранняй [[Імперыя Мін|Мін]] важным марскім портам у рэгіёне быў [[Люцзяган]] (у г. [[Тайцан]]), але пасля, з-за заглейвання гэтай гавані рачнымі наносамі, роля галоўнага марскога порта перайшла да [[Шанхай|Шанхая]]. Старшыня [[КНР]] [[Маа Цзэдун]] неаднаразова здзяйсняў заплывы у Янцзы. Згодна паведамленням афіцыйных СМІ, [[16 ліпеня]] [[1966]] года ён праплыў 15 км за 65 хвілін, што паслужыла сігналам да пачатку [[Культурная рэвалюцыя ў Кітаі|Культурнай рэвалюцыі ў Кітаі]]<ref>[http://www.time.com/time/asia/magazine/99/0927/wuhan.html «The Chairman’s Historic Swim»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100206100926/http://www.time.com/time/asia/magazine/99/0927/wuhan.html |date=6 лютага 2010 }}, by RICHARD H. SOLOMON. (Time Magazine, SEPTEMBER 27, 1999 VOL. 154 NO. 12)</ref> == Гаспадарчае выкарыстанне == Воды ракі шырока выкарыстоўваюцца для арашэння рысавых палёў, асабліва ў Сычуанскай катлавіне і ў ніжнім цячэнні. Янцзы — галоўны водны шлях Кітая. Суднаходны ўчастак пачынаецца ад падножжа Сіна-Тыбьецкіх гор і працягваецца на 2850 км да Усходне-Кітайскага мора. Караблі з танажам да 10 000 тон могуць падымацца ў [[Ухань]]. Агульная працягласць водных шляхоў у басейне ракі Янцзы перавышае 17 тыс. км. Рака з’яўляецца адной з самых ажыўленых водных шляхоў у свеце. Грузавыя перавозкі ў [[2005]] дасягнулі 795 млн т.<ref>[http://news.xinhuanet.com/english/2006-01/23/content_4089542.htm Суднаходнасць ракі Янцзы павялічваецца]</ref> Уздоўж узбярэжжа Кітая знаходзіцца [[Вялікі канал Кітая]], які злучае Янцзы з [[Жоўтае мора|Жоўтым морам]]. Акрамя таго, з 2002 Кітай пачаў праект па пераносе вады з поўдня на поўнач басейна ракі Янцзы ў Хуанхэ. [[Файл:Yangtze longitudinal profile upstream.JPG|600px|right|Схема каскаду ГЭС на Янцзы]] Каскад [[гідраэлектрастанцыя|гідраэлектрастанцый]] на рэчцы Янцзы мае даўжыню 6 300 км, з плошчай вадазбору 1 808 500 км² і расходам вады ў вусці ракі — 31 900 м³/с або 1070 км³/год. Янцзы з’яўляецца чацвёртай ракой у свеце па паўнаводнасці. Такім чынам, пры стварэнні ставіліся наступныя мэты: * выраб электраэнергіі; * зніжэнне паводак; * паляпшэнне суднаходства; * змяншэнне эрозіі рэчышча; * паляпшэння водакарыстання. Па стане на пачатак 2015 каскад уключаў у сябе 4 ГЭС агульнай магутнасцю каля 45 тысяч МВт. Яшчэ 5 гідраэлектрастанцый каскаду агульнай магутнасцю не менш за 35 тыс. МВт у верхнім цячэнні рэчкі знаходзіліся на стадыі будаўніцтва і праектавання. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|18-1}} * {{крыніцы/БСГН|Янцзы́|779—780}} * Grover, David H. 1992 ''American Merchant Ships on the Yangtze, 1920—1941''. Wesport, Conn.: Praeger Publishers. * Van Slyke, Lyman P. 1988. ''Yangtze: nature, history, and the river''. A Portable Stanford Book. ISBN 0-201-08894-0 * Winchester, Simon. 1996. ''The River at the Center of the World: A Journey up the Yangtze & Back in Chinese Time'', Holt, Henry & Company, 1996, hardcover, ISBN 0-8050-3888-4; trade paperback, Owl Publishing, 1997, ISBN 0-8050-5508-8; trade paperback, St. Martins, 2004, 432 pages, ISBN 0-312-42337-3 * Simon Winchester: ''Der wilde Strom&nbsp;— Eine Reise auf dem Yangtse''. Goldmann Verlag, München 2002, ISBN 3-442-72966-1. * Philip Wilkinson, Ed Nathan: ''Yang Tseu Kiang'', 2005. * Danielson, Eric N. 2004. ''Nanjing and the Lower Yangzi, From Past to Present, The New Yangzi River Trilogy, Vol. II''. Singapore: Times Editions/Marshall Cavendish. {{ISBN|981-232-598-0}}. * Danielson, Eric N. 2005. ''The Three Gorges and The Upper Yangzi, From Past to Present, The New Yangzi River Trilogy, Vol. III''. Singapore: Times Editions/Marshall Cavendish. {{ISBN|981-232-599-9}}. == Спасылкі == * [http://asiasociety.org/onthinnerice ON THINNER ICE: signs of trouble from the Water Tower of Asia, where headwaters feed into all the great rivers of Asia (by GRIP, Asia Society and MediaStorm)] * [https://web.archive.org/web/20090723035752/http://hk.geocities.com/flooding1998/index2.html 1998: Jangtse-Flutung] * [http://www.discoveryangtze.com/Yangtzediscovery/index.htm Discovery of Yangtze River] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140409114705/http://www.discoveryangtze.com/Yangtzediscovery/index.htm |date=9 красавіка 2014 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэкі Кітая]] [[Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Ціхі акіян]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Янцзы| ]] mi3o7tdfdd31k8dzpphj16idhslcl2n 0 9693 5199342 4386435 2026-09-15T06:22:51Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ 5199342 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * * [[Піпін Кароткі]] здзейсніў паход у [[Італія|Італію]] і вымусіў [[Лангабарды|лангабардаў]] вярнуць [[Папа рымскі|Папе Рымскаму]] захопленную раней [[Равенскі экзархат|Равену]] == Нарадзіліся == * == Памерлі == * [[Абу Муслім]] — кіраўнік паўстання * [[Хільдэрык III]] — кароль [[Франкі|франкаў]] {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:755| ]] 8zo3vy2klo8y4xs4ixl4ny2r1zm4mgl 0 9724 5199112 4384358 2026-09-14T16:44:58Z JerzyKundrat 174 5199112 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[14 верасня]]: [[Харун ар-Рашыд]] з дынастыі [[Абасіды|Абасідаў]] стаў [[халіф]]ам. * Да 786 года адносіцца скарб арабскіх манет, знойдзены ў [[Старая Ладага|Старой Ладазе]]. Гэта першае выкарыстоўванне арабскіх манет у [[Еўропа|Еўропе]] == Нарадзіліся == * == Памерлі == * {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:786| ]] 08fdojxzjafvyxwq9szrcq99hzhopuu 0 9983 5199075 5198799 2026-09-14T14:51:25Z M.L.Bot 261 вфтр 5199075 wikitext text/x-wiki {{цёзкі|Жыгімонт}} {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Жыгімонт III Ваза | арыгінал імя = Sigismund | выява = Sigismund at horse.jpg | апісанне выявы = Жыгімонт Ваза. Карціна [[Пітэр Паўль Рубенс|Пітэра Паўля Рубенса]] | пасада = [[Спіс каралёў Польшчы|кароль польскі]] і [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь літоўскі]] | парадак = | сцяг2 = Herb Rzeczypospolitej Obojga Narodow.svg | каранацыя = [[снежань]] [[1587]] | перыядпачатак = [[жнівень]] [[1587]] | перыядканец = [[19 красавіка]] [[1632]] | папярэднік = [[Стэфан Баторый]] | пераемнік = [[Уладзіслаў IV]] | пасада_3 = [[кароль Швецыі|кароль шведаў]], готаў і вандалаў | сцяг2_3 = Coat of arms of Sweden.svg | дэвіз_3 = {{langi|la|Pro jure et populo}}<br />(''За справядлівасць і народ'') | каранацыя_3 = [[19 лютага]] [[1594]] | перыядпачатак_3 = [[17 лістапада]] [[1592]] | перыядканец_3 = [[24 ліпеня]] [[1599]] | папярэднік_3 = [[Юхан III]] | пераемнік_3 = [[Карл IX (кароль Швецыі)|Карл IX]] | веравызнанне = [[Каталіцтва]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | род = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | дзеці = | аўтограф = Sigismundus III Rex - signature.png }} '''Жыгімонт Ваза''', у [[Польшча|Польшчы]] '''Зыгмунт III''' ({{ДН|20|6|1566}} — {{ДС|30|4|1632}}) — кароль польскі і вялікі князь літоўскі ([[1587]]—[[1632]]), кароль шведскі ([[1592]]—[[1599]]). Сын караля [[Швецыя|Швецыі]] [[Юхан III|Юхана III Вазы]] і [[Кацярына Ягелонка|Кацярыны Ягелонкі]], дачкі [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]]. Нарадзіўся ў горадзе [[Грыпсгольм]] у Швецыі. 3 [[1568]] года спадчыннік шведскага трона. Абраны польскім каралём на элекцыйным сойме 1587 года, пасля смерці [[Стэфан Баторый|Стэфана Баторыя]], дзякуючы падтрымцы [[Ганна Ягелонка|Ганны Ягелонкі]], канцлера і вялікага гетмана кароннага [[Ян Замойскі|Яна Замойскага]]. Перамог іншага кандыдата, аўстрыйскага эрцгерцага [[Максіміліян III Габсбург|Максіміліяна]]. Але на элекцыйным сойме не было паслоў ад [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]. Каб дамагчыся падтрымкі сваёй кандыдатуры ў ВКЛ, [[28 студзеня]] [[1588]] года зацвердзіў новую рэдакцыю [[Статуты ВКЛ|Статута]]. == Унутраная палітыка == Намагаўся аднавіць пазіцыі каталіцкай царквы ў Рэчы Паспалітай, але гэта не дало жаданых вынікаў. Падтрымаў [[Берасцейская унія|Берасцейскую унію]] [[1596]] года. Аднак, вымушаны быў спрыяць прыняццю пастаноў соймаў Рэчы Паспалітай [[1609]], [[1618]] і [[1631]] гадоў, якія гарантавалі правы [[праваслаўе|праваслаўных]]. Збліжэнне Жыгімонта Вазы з [[Габсбургі|Габсбургамі]] выклікала ў Польшчы незадавальненне большасці [[шляхта|шляхты]]. Кароль акружыў сябе [[ордэн езуітаў|езуітамі]], іншаземцамі і вузкім колам магнатаў. Cярод яго фаварытаў з ВКЛ былі [[Леў Сапега|Л. Сапега]] і [[Ян Караль Хадкевіч|Я. К. Хадкевіч]]. Жыгімонта Вазы ўвесці ў Рэчы Паспалітай [[абсалютная манархія|абсалютную манархію]], спадчыннасць трона, зменшыць ролю соймавых паслоў выклікалі незадавальненне шляхты. Партыі рэгалістаў і лаялістаў падтрымалі караля ў яго палітыцы па змяншэні ролі біржанскіх [[Радзівілы|Радзівілаў]] і [[Ян Замойскі|Замойскага]] ва ўнутранай палітыцы, аднак ў вырашальны момант пасля Гузаўскай бітвы і летам 1608 г. заблакавалі намаганні па іх фізічнай ліквідацыі і ўсталяванні абсалютнай улады. Пасля [[Рокаш Зебжыдоўскага|рокашу 1606 −1609 года]] пад маршалкоўствам [[Януш Радзівіл (1579—1620)|Я. Радзівіла]] ракашане былі разбітыя, але Сойм 1609 абвесціў амністыю і зацвердзіў шляхецкія вольнасці, непарушнасць абрання караля і пастаянную прысутнасць сенатараў дзеля кантролю за яго дзеяннямі<ref>{{Кніга|загаловак=Якубаў, В. У. Магнатэрыя ВКЛ у ракашовых падзеях 1606—1609 гг. // В. У. Якубаў. — Вялікае Княства Літоўскае : палітыка эканоміка, культура: зб. навук. артыкулаў у 2 ч. Ч.1./ Нац. Акад. навук Беларусі, Ін-т гісторыі : уклад. А. А. Скеп’ян. — Мінск. Беларуская навука, 2017. — с. 253—269}}</ref>. Хаця войны, якія веў Жыгімонт Ваза былі наступальнымі і вяліся на чужой тэрыторыі, або перыферыях Рэчы Паспалітай, але яны працягнуліся тры дзесяцігоддзі, на іх патрабаваліся фінасаванне (падаткі браліся з шляхты і гарадоў па ухвале сойма), пастаянная мабілізацыя шляхты. Паколькі войны вяліся на усходзе, поўначы і поўдні краіны войскі і іх [[Канфедэрацыя (Рэч Паспалітая)|канфедэрацыі]] пры маршах і пастоях рабавалі насельніцтва, што выклікала абурэнне насельніцтва ВКЛ і шэраг палітычных крызісаў. == Замежная палітыка == Арыентаваўся на Габсбургаў і [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэнную Рымскую імперыю]], што было замацавана дзвюма шлюбамі з аўстрыйскімі эрцгерцагінямі, сёстрамі, Ганнай і Канстанцыяй. У [[1592]] годзе пасля смерці [[Юхан III ВАЗА|Юхана III]] заняў шведскі трон. Палітыка аднаўлення пазіцый [[каталіцызм|каталіцкай царквы]] ў Швецыі цалкам правалілася. У [[1599]] годзе шведская пратэстанцкая групоўка скінула яго з трона і абрала [[рэгент]]ам, а з [[1604]] года і каралём, яго дзядзьку [[Карл IX (кароль Швецыі)|Карла IX]]. Да канца свайго жыцця Жыгімонт Ваза імкнуўся вярнуць сабе шведскую карону, уцягнуў Рэч Паспалітую ў доўгі канфлікт са Швецыяй. Падтрымліваў прапанову групоўкі магнатаў і шляхты аб ажыццяўленні аб’яднання [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] з Рэччу Паспалітай. Статус партнёра пачаткова прадугледжваўся, як трэцяга ўдзельніка федэрацыі разам з Польшчай і ВКЛ, але спачатку баяры потым дыпламаты пачалі схіляцца да дынастычнай уніі. Падтрымаў [[Ілжэдзмітрый I|Ілжэдзмітрыя I]], [[Ілжэдзмітрый II|Ілжэдзмітрыя II]], даваў ім дапамогу і дазволіў вербаваць войска ў ВКЛ і Польшчы<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/145484387/%D0%A3%D0%94%D0%97%D0%95%D0%9B_%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%9C%D0%90%D0%94%D0%97%D0%AF%D0%9D_%D0%92%D0%AF%D0%9B%D0%86%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%9A%D0%9D%D0%AF%D0%A1%D0%A2%D0%92%D0%90_%D0%9B%D0%86%D0%A2%D0%9E%D0%8E%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%8E_%D0%92%D0%90%D0%95%D0%9D%D0%9D%D0%AB%D0%A5_%D0%9A%D0%90%D0%9C%D0%9F%D0%90%D0%9D%D0%86%D0%AF%D0%A5_%D0%A0%D0%AD%D0%A7%D0%AB_%D0%9F%D0%90%D0%A1%D0%9F%D0%90%D0%9B%D0%86%D0%A2%D0%90%D0%99_%D0%9D%D0%90_%D0%A2%D0%AD%D0%A0%D0%AB%D0%A2%D0%9E%D0%A0%D0%AB%D0%86_%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%8E%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%99_%D0%94%D0%97%D0%AF%D0%A0%D0%96%D0%90%D0%92%D0%AB_1609_1613_%D0%93%D0%93|загаловак=Якубаў В.У. Удзел Грамадзян ВКЛ у войску ІІ Ілжэдзмітрыя 1608-1610 г. // Przegąd Środkowo-Wschodni –№ 9, Warszawa, 2024.- s. 9-49}}</ref>. Пасля няўдалай інтэрвенцыі у Швецыю 1598 г. і грамадзянскай вайны там з [[1600]] годзе распачалася [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1629)|вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй 1600—1629 гадоў]]. Войска Рэчы Паспалітай здабыла перамогу ў [[Бітва пад Кірхгольмам|Кірхгольмскай бітве 1605]], аднак скарыстаць з поспеху з-за рокашу і немагчымасці сканцэнтраваць дзяржаўныя рэсурсы на вырашэнні менавіта гэтай праблемы не здолела, і вайна зацягнулася. Пасля запрашэння царом [[Васіль Шуйскі|Васілём Шуйскім]] у Маскоўскае княства шведскага корпуса дзеля барацьбы з войскамі Ілжэдзмітрыя II пачаў [[Вайна Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай 1609—1618 гадоў|вайну Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай 1609—1618 гг.]]<ref>{{Cite web|url=https://www.academia.edu/145484387/%D0%A3%D0%94%D0%97%D0%95%D0%9B_%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%9C%D0%90%D0%94%D0%97%D0%AF%D0%9D_%D0%92%D0%AF%D0%9B%D0%86%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%9A%D0%9D%D0%AF%D0%A1%D0%A2%D0%92%D0%90_%D0%9B%D0%86%D0%A2%D0%9E%D0%8E%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%8E_%D0%92%D0%90%D0%95%D0%9D%D0%9D%D0%AB%D0%A5_%D0%9A%D0%90%D0%9C%D0%9F%D0%90%D0%9D%D0%86%D0%AF%D0%A5_%D0%A0%D0%AD%D0%A7%D0%AB_%D0%9F%D0%90%D0%A1%D0%9F%D0%90%D0%9B%D0%86%D0%A2%D0%90%D0%99_%D0%9D%D0%90_%D0%A2%D0%AD%D0%A0%D0%AB%D0%A2%D0%9E%D0%A0%D0%AB%D0%86_%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%8E%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%99_%D0%94%D0%97%D0%AF%D0%A0%D0%96%D0%90%D0%92%D0%AB_1609_1613_%D0%93%D0%93|title=Якубаў В. УДЗЕЛ ГРАМАДЗЯН ВЯЛІКАГА КНЯСТВА ЛІТОЎСКАГА Ў ВАЕННЫХ КАМПАНІЯХ РЭЧЫ ПАСПАЛІТАЙ НА ТЭРЫТОРЫІ МАСКОЎСКАЙ ДЗЯРЖАВЫ 1609–1613 ГГ. (2025), Intercultural Studies of Central and Eastern Europe Volume: 18, s.3-40}}</ref>. У выніку паражэння маскоўскага войска каля Клушына ў 1610 годзе Васіль Шуйскі быў скінуты з трона, маскоўскія баяры і гараджане абвясцілі царом сына Жыгімонта Вазы — Уладзіслава. Абодва расійскія народныя апаўчэнні абіралі сваім будучым царом шведскага прынца Карла Філіпа — сына [[Карл IX (кароль Швецыі)#Літаратура|Карла ІХ]], а значыць і яго персанальнага і дзяржаўнага ворага Рэчы Паспалітай. Аднак, як і ўдовая шведская каралева, так і Жыгіімонт Ваза не адпусцілі сваіх сыноў у Маскву, дзе была палітычная тарбулентнасць. Узброенным чынам Уладыслаў не здолеў замацавацца на пасадзе маскоўскага цара, хоць і захаваў за сабой тытул да [[Смаленская вайна|1634 г.]], бо ў выніку [[Смутны час|Смуты]] і [[Вайна Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай 1609—1618 гадоў|вайны]] паводле [[Дэулінскае перамір’е|Дэўлінскага міра]] да ВКЛ была вернута [[Смаленскае ваяводства]], а Кароне — [[Чарнігаўскае ваяводства|Чарнігаўскае]] — Рэч Папалітая у апошні раз пашырыла свае межы. Жыгімонт Ваза спрабаваў праводзіць актыўную палітыку на поўдні. Падтрымліваў імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі супраць [[Чэхія|Чэхіі]] і [[Трансільванія|Трансільваніі]], што выклікала пастаянныя напады на [[Украіна|Украіну]] і поўдзень Польшчы саюзнікаў Трансільваніі — [[Крымскае ханства|крымскіх татараў]] і [[Асманская імперыя|туркаў]]. У [[1620]] годзе польскае войска было разбіта туркамі каля Цацоры. У [[Бітва пад Хацінам (1621)|Хоцінскай бітве 1621 года]] войска Рэчы Паспалітай абапершыся на ВКЛ, запарожскіх казакоў і нямецкіх наймітаў атрымала перамогу над імі, якая аднак, з-за таго што войска, якое ужо два дзесяцігоддзі амаль безперапынна ваявала у Інфлянтах і Маскве, разглядала сябе як найманае<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/31058028/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4_%D0%B4%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%9E_%D0%92%D0%9A%D0%9B_przej%C5%9Bcie_do_armii_najemnej_w_Wielkim_Ksi%C4%99stwie_Litewskim_Transition_to_a_mercenary_army_in_the_Grand_Duchy_of_Lithuania|загаловак=Якубаў В. Пераход да найманага войска ў ВКЛ / przejście do armii najemnej w Wielkim Księstwie Litewskim / Архэ, 2014}}</ref>. Большасць з жаўнераў была шляхтай, або наймалася магнатамі — кароль і дзяржава была ім павінна грошы за службу, а агулам, шляхта не жадала плаціць сталыя і павышаныя падаткі. Да таго ж шведы, скарыстаўшыся з вайны Рэчы Паспалітай на поўдні ў 1621 г. занялі Рыгу і высадзіліся ў Прусіі таму перамога пад Хоцінам не была выкарыстана. Асноўная мэта замежнай і ўнутранай палітыкі — вяртанне шведскай кароны і стварэнне моцнай спадчынай манархіі з Рэчы Паспалітай не былі рэалізаваныя. Планы Жыгімонта Вазы, прывялі да працяглых канфліктаў з Масквой, Швецыяй, на якія запатрабаваліся выматваючыя фінасавыя высілкі шляхецкага грамадства, якое не ўдалося падпарадкаваць цэнтральнай уладзе і стварыць сітэму пастаянна дзеячай дзяржаўнай адміністрацыі і падаткаў. У расійскай гістарыяграфіі яго праўленне лічыцца пачаткам заняпаду Рэчы Паспалітай. З іншага боку, менавіта Жыгімонт Ваза веў наступальныя войны на чужой, а не абарончыя на сваей тэрыторыі, разграміў Маскоўскую дзяржаву і павялічыў межы краіны за яе кошт, перамог [[Асманская імперыя|Асманскую імперыю]] на сушы на піку яе магутнасці і падчас свайго даўгога праўлення стабілізаваў інстытуты [[Шляхецкая дэмакратыя|шляхецкай дэмакратыі]] ў Рэчы Паспалітай. == Гл. таксама == * [[Калона Жыгімонта III Вазы]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Вялікае княства Літоўскае: энцыклапедыя. У 2 т. Т. 1. — Мінск, 2005. * Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 6. — Мінск, 1998. * Беларусь: энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1995. * Дземідовіч А. В. ''Вялікае Княства Літоўскае ў адносінах'' ''Рэчы Паспалітай з Расіей і Швецыяй у першай трэці XVII ст.'', Мінск 2021 * Якубаў В. Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI — пачатку XVII ст. — Вільня: Ciklonas, 2024. — 348 с. * Якубаў В. У. Удзел Грамадзян ВКЛ у войску ІІ Ілжэдзмітрыя 1608—1610 г. // Przegąd Środkowo-Wschodni.- № 9, Warszawa, 2024. — s. 9-49 * Якубаў В. Удзел грамадзян Вялікага Княства Літоўскага у ваенных кампаніях Рэчы Паспалітай на тэрыторіі Маскоўскай дзяржавы 1609—1613 гг. // Intercultural Studies of Central and Eastern Europe Volume: 18, 2025, s. 3-40 * Filipczak-Kocur A., ''Skarbowość Rzeczy Pospolitej 1587—1648.'' ''Projekty- ustawy — realizacja,'' Warszawa 2006 * Przepiórka A.G., ''Od Staroduba do Moskwy. Działania wojsk Dymitra II Smozwańca 1607—1608'', Zabrze 2007 * Wisner H. Najjaśniejsza Rzeczpospolita. Szkice z czasów Zygmunta III i Władysława IV Wazy. — Warszawa, 2001. * Wisner H. Rzeczpospolita Wazów. — Warszawa, 2004. — T. II : Wojsko WKL. Dyplomacja. Varia. * Żojdź K., ''Wszyscy ludzie króla: Zygmunt III Waza i jego stronnicy w Wielkim Księstwie Litewskim w pierwszych dekadach XVII wieku'', Toruń 2019 == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Вялікія князі літоўскія}} {{Манархі Польшчы}} {{Каралі Швецыі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вялікія князі літоўскія]] [[Катэгорыя:Каралі польскія]] [[Катэгорыя:Ваза (дынастыя)]] dwa8honf26y6hct47f321iug3vkvehj 5199079 5199075 2026-09-14T14:53:59Z M.L.Bot 261 /* Унутраная палітыка */ 5199079 wikitext text/x-wiki {{цёзкі|Жыгімонт}} {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Жыгімонт III Ваза | арыгінал імя = Sigismund | выява = Sigismund at horse.jpg | апісанне выявы = Жыгімонт Ваза. Карціна [[Пітэр Паўль Рубенс|Пітэра Паўля Рубенса]] | пасада = [[Спіс каралёў Польшчы|кароль польскі]] і [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь літоўскі]] | парадак = | сцяг2 = Herb Rzeczypospolitej Obojga Narodow.svg | каранацыя = [[снежань]] [[1587]] | перыядпачатак = [[жнівень]] [[1587]] | перыядканец = [[19 красавіка]] [[1632]] | папярэднік = [[Стэфан Баторый]] | пераемнік = [[Уладзіслаў IV]] | пасада_3 = [[кароль Швецыі|кароль шведаў]], готаў і вандалаў | сцяг2_3 = Coat of arms of Sweden.svg | дэвіз_3 = {{langi|la|Pro jure et populo}}<br />(''За справядлівасць і народ'') | каранацыя_3 = [[19 лютага]] [[1594]] | перыядпачатак_3 = [[17 лістапада]] [[1592]] | перыядканец_3 = [[24 ліпеня]] [[1599]] | папярэднік_3 = [[Юхан III]] | пераемнік_3 = [[Карл IX (кароль Швецыі)|Карл IX]] | веравызнанне = [[Каталіцтва]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | род = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | дзеці = | аўтограф = Sigismundus III Rex - signature.png }} '''Жыгімонт Ваза''', у [[Польшча|Польшчы]] '''Зыгмунт III''' ({{ДН|20|6|1566}} — {{ДС|30|4|1632}}) — кароль польскі і вялікі князь літоўскі ([[1587]]—[[1632]]), кароль шведскі ([[1592]]—[[1599]]). Сын караля [[Швецыя|Швецыі]] [[Юхан III|Юхана III Вазы]] і [[Кацярына Ягелонка|Кацярыны Ягелонкі]], дачкі [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]]. Нарадзіўся ў горадзе [[Грыпсгольм]] у Швецыі. 3 [[1568]] года спадчыннік шведскага трона. Абраны польскім каралём на элекцыйным сойме 1587 года, пасля смерці [[Стэфан Баторый|Стэфана Баторыя]], дзякуючы падтрымцы [[Ганна Ягелонка|Ганны Ягелонкі]], канцлера і вялікага гетмана кароннага [[Ян Замойскі|Яна Замойскага]]. Перамог іншага кандыдата, аўстрыйскага эрцгерцага [[Максіміліян III Габсбург|Максіміліяна]]. Але на элекцыйным сойме не было паслоў ад [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]. Каб дамагчыся падтрымкі сваёй кандыдатуры ў ВКЛ, [[28 студзеня]] [[1588]] года зацвердзіў новую рэдакцыю [[Статуты ВКЛ|Статута]]. == Унутраная палітыка == Намагаўся аднавіць пазіцыі каталіцкай царквы ў Рэчы Паспалітай, але гэта не дало жаданых вынікаў. Падтрымаў [[Берасцейская унія|Берасцейскую унію]] [[1596]] года. Аднак, вымушаны быў спрыяць прыняццю пастаноў соймаў Рэчы Паспалітай [[1609]], [[1618]] і [[1631]] гадоў, якія гарантавалі правы [[праваслаўе|праваслаўных]]. Збліжэнне Жыгімонта Вазы з [[Габсбургі|Габсбургамі]] выклікала ў Польшчы незадавальненне большасці [[шляхта|шляхты]]. Кароль акружыў сябе [[ордэн езуітаў|езуітамі]], іншаземцамі і вузкім колам магнатаў. Cярод яго фаварытаў з ВКЛ былі [[Леў Сапега|Л. Сапега]] і [[Ян Караль Хадкевіч|Я. К. Хадкевіч]]. Жыгімонта Вазы ўвесці ў Рэчы Паспалітай [[абсалютная манархія|абсалютную манархію]], спадчыннасць трона, зменшыць ролю соймавых паслоў выклікалі незадавальненне шляхты. Партыі рэгалістаў і лаялістаў падтрымалі караля ў яго палітыцы па змяншэні ролі біржанскіх [[Радзівілы|Радзівілаў]] і [[Ян Замойскі|Замойскага]] ва ўнутранай палітыцы, аднак ў вырашальны момант пасля Гузаўскай бітвы і летам 1608 г. заблакавалі намаганні па іх фізічнай ліквідацыі і ўсталяванні абсалютнай улады. Пасля [[Рокаш Зебжыдоўскага|рокашу 1606-1609 года]] пад маршалкоўствам [[Януш Радзівіл (1579—1620)|Я. Радзівіла]] ракашане былі разбітыя, але Сойм 1609 абвесціў амністыю і зацвердзіў шляхецкія вольнасці, непарушнасць абрання караля і пастаянную прысутнасць сенатараў дзеля кантролю за яго дзеяннямі<ref>{{Кніга|загаловак=Якубаў, В. У. Магнатэрыя ВКЛ у ракашовых падзеях 1606—1609 гг. // В. У. Якубаў. — Вялікае Княства Літоўскае : палітыка эканоміка, культура: зб. навук. артыкулаў у 2 ч. Ч.1./ Нац. Акад. навук Беларусі, Ін-т гісторыі : уклад. А. А. Скеп’ян. — Мінск. Беларуская навука, 2017. — с. 253—269}}</ref>. Хаця войны, якія веў Жыгімонт Ваза былі наступальнымі і вяліся на чужой тэрыторыі, або перыферыях Рэчы Паспалітай, але яны працягнуліся тры дзесяцігоддзі, на іх патрабаваліся фінасаванне (падаткі браліся з шляхты і гарадоў па ухвале сойма), пастаянная мабілізацыя шляхты. Паколькі войны вяліся на усходзе, поўначы і поўдні краіны войскі і іх [[Канфедэрацыя (Рэч Паспалітая)|канфедэрацыі]] пры маршах і пастоях рабавалі насельніцтва, што выклікала абурэнне насельніцтва ВКЛ і шэраг палітычных крызісаў. == Замежная палітыка == Арыентаваўся на Габсбургаў і [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэнную Рымскую імперыю]], што было замацавана дзвюма шлюбамі з аўстрыйскімі эрцгерцагінямі, сёстрамі, Ганнай і Канстанцыяй. У 1592 годзе пасля смерці [[Юхан III ВАЗА|Юхана III]] заняў шведскі трон. Палітыка аднаўлення пазіцый [[каталіцызм|каталіцкай царквы]] ў Швецыі цалкам правалілася. У 1599 годзе шведская пратэстанцкая групоўка скінула яго з трона і абрала [[рэгент]]ам, а з 1604 года і каралём, яго дзядзьку [[Карл IX (кароль Швецыі)|Карла IX]]. Да канца свайго жыцця Жыгімонт Ваза імкнуўся вярнуць сабе шведскую карону, уцягнуў Рэч Паспалітую ў доўгі канфлікт са Швецыяй. Падтрымліваў прапанову групоўкі магнатаў і шляхты аб ажыццяўленні аб’яднання [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] з Рэччу Паспалітай. Статус партнёра пачаткова прадугледжваўся, як трэцяга ўдзельніка федэрацыі разам з Польшчай і ВКЛ, але спачатку баяры потым дыпламаты пачалі схіляцца да дынастычнай уніі. Падтрымаў [[Ілжэдзмітрый I|Ілжэдзмітрыя I]], [[Ілжэдзмітрый II|Ілжэдзмітрыя II]], даваў ім дапамогу і дазволіў вербаваць войска ў ВКЛ і Польшчы<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/145484387/%D0%A3%D0%94%D0%97%D0%95%D0%9B_%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%9C%D0%90%D0%94%D0%97%D0%AF%D0%9D_%D0%92%D0%AF%D0%9B%D0%86%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%9A%D0%9D%D0%AF%D0%A1%D0%A2%D0%92%D0%90_%D0%9B%D0%86%D0%A2%D0%9E%D0%8E%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%8E_%D0%92%D0%90%D0%95%D0%9D%D0%9D%D0%AB%D0%A5_%D0%9A%D0%90%D0%9C%D0%9F%D0%90%D0%9D%D0%86%D0%AF%D0%A5_%D0%A0%D0%AD%D0%A7%D0%AB_%D0%9F%D0%90%D0%A1%D0%9F%D0%90%D0%9B%D0%86%D0%A2%D0%90%D0%99_%D0%9D%D0%90_%D0%A2%D0%AD%D0%A0%D0%AB%D0%A2%D0%9E%D0%A0%D0%AB%D0%86_%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%8E%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%99_%D0%94%D0%97%D0%AF%D0%A0%D0%96%D0%90%D0%92%D0%AB_1609_1613_%D0%93%D0%93|загаловак=Якубаў В.У. Удзел Грамадзян ВКЛ у войску ІІ Ілжэдзмітрыя 1608-1610 г. // Przegąd Środkowo-Wschodni –№ 9, Warszawa, 2024.- s. 9-49}}</ref>. Пасля няўдалай інтэрвенцыі у Швецыю 1598 г. і грамадзянскай вайны там з [[1600]] годзе распачалася [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1629)|вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй 1600—1629 гадоў]]. Войска Рэчы Паспалітай здабыла перамогу ў [[Бітва пад Кірхгольмам|Кірхгольмскай бітве 1605 года]], аднак скарыстаць з поспеху з-за рокашу і немагчымасці сканцэнтраваць дзяржаўныя рэсурсы на вырашэнні менавіта гэтай праблемы не здолела, і вайна зацягнулася. Пасля запрашэння царом [[Васіль Шуйскі|Васілём Шуйскім]] у Маскоўскае княства шведскага корпуса дзеля барацьбы з войскамі Ілжэдзмітрыя II пачаў [[Вайна Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай 1609—1618 гадоў|вайну Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай 1609—1618 гадоў.]]<ref>{{Cite web|url=https://www.academia.edu/145484387/%D0%A3%D0%94%D0%97%D0%95%D0%9B_%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%9C%D0%90%D0%94%D0%97%D0%AF%D0%9D_%D0%92%D0%AF%D0%9B%D0%86%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%9A%D0%9D%D0%AF%D0%A1%D0%A2%D0%92%D0%90_%D0%9B%D0%86%D0%A2%D0%9E%D0%8E%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%8E_%D0%92%D0%90%D0%95%D0%9D%D0%9D%D0%AB%D0%A5_%D0%9A%D0%90%D0%9C%D0%9F%D0%90%D0%9D%D0%86%D0%AF%D0%A5_%D0%A0%D0%AD%D0%A7%D0%AB_%D0%9F%D0%90%D0%A1%D0%9F%D0%90%D0%9B%D0%86%D0%A2%D0%90%D0%99_%D0%9D%D0%90_%D0%A2%D0%AD%D0%A0%D0%AB%D0%A2%D0%9E%D0%A0%D0%AB%D0%86_%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%8E%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%99_%D0%94%D0%97%D0%AF%D0%A0%D0%96%D0%90%D0%92%D0%AB_1609_1613_%D0%93%D0%93|title=Якубаў В. УДЗЕЛ ГРАМАДЗЯН ВЯЛІКАГА КНЯСТВА ЛІТОЎСКАГА Ў ВАЕННЫХ КАМПАНІЯХ РЭЧЫ ПАСПАЛІТАЙ НА ТЭРЫТОРЫІ МАСКОЎСКАЙ ДЗЯРЖАВЫ 1609–1613 ГГ. (2025), Intercultural Studies of Central and Eastern Europe Volume: 18, s.3-40}}</ref>. У выніку паражэння маскоўскага войска каля Клушына ў 1610 годзе Васіль Шуйскі быў скінуты з трона, маскоўскія баяры і гараджане абвясцілі царом сына Жыгімонта Вазы — Уладзіслава. Абодва расійскія народныя апаўчэнні абіралі сваім будучым царом шведскага прынца Карла Філіпа — сына [[Карл IX (кароль Швецыі)#Літаратура|Карла ІХ]], а значыць і яго персанальнага і дзяржаўнага ворага Рэчы Паспалітай. Аднак, як і ўдовая шведская каралева, так і Жыгіімонт Ваза не адпусцілі сваіх сыноў у Маскву, дзе была палітычная тарбулентнасць. Узброенным чынам Уладыслаў не здолеў замацавацца на пасадзе маскоўскага цара, хоць і захаваў за сабой тытул да [[Смаленская вайна|Смаленскай вайны 1634 года]], бо ў выніку [[Смутны час|Смуты]] і [[Вайна Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай 1609—1618 гадоў|вайны]] паводле [[Дэулінскае перамір’е|Дэўлінскага міра]] да ВКЛ была вернута [[Смаленскае ваяводства]], а Кароне — [[Чарнігаўскае ваяводства|Чарнігаўскае]] — Рэч Папалітая у апошні раз пашырыла свае межы. Жыгімонт Ваза спрабаваў праводзіць актыўную палітыку на поўдні. Падтрымліваў імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі супраць [[Чэхія|Чэхіі]] і [[Трансільванія|Трансільваніі]], што выклікала пастаянныя напады на [[Украіна|Украіну]] і поўдзень Польшчы саюзнікаў Трансільваніі — [[Крымскае ханства|крымскіх татараў]] і [[Асманская імперыя|туркаў]]. У 1620 годзе польскае войска было разбіта туркамі каля Цацоры. У [[Бітва пад Хацінам (1621)|Хоцінскай бітве 1621 года]] войска Рэчы Паспалітай абапершыся на ВКЛ, запарожскіх казакоў і нямецкіх наймітаў атрымала перамогу над імі, якая аднак, з-за таго што войска, якое ужо два дзесяцігоддзі амаль безперапынна ваявала у Інфлянтах і Маскве, разглядала сябе як найманае<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/31058028/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4_%D0%B4%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%9E_%D0%92%D0%9A%D0%9B_przej%C5%9Bcie_do_armii_najemnej_w_Wielkim_Ksi%C4%99stwie_Litewskim_Transition_to_a_mercenary_army_in_the_Grand_Duchy_of_Lithuania|загаловак=Якубаў В. Пераход да найманага войска ў ВКЛ / przejście do armii najemnej w Wielkim Księstwie Litewskim / Архэ, 2014}}</ref>. Большасць з жаўнераў была шляхтай, або наймалася магнатамі — кароль і дзяржава была ім павінна грошы за службу, а агулам, шляхта не жадала плаціць сталыя і павышаныя падаткі. Да таго ж шведы, скарыстаўшыся з вайны Рэчы Паспалітай на поўдні ў 1621 г. занялі Рыгу і высадзіліся ў Прусіі таму перамога пад Хоцінам не была выкарыстана. Асноўная мэта замежнай і ўнутранай палітыкі — вяртанне шведскай кароны і стварэнне моцнай спадчынай манархіі з Рэчы Паспалітай не былі рэалізаваныя. Планы Жыгімонта Вазы, прывялі да працяглых канфліктаў з Масквой, Швецыяй, на якія запатрабаваліся выматваючыя фінасавыя высілкі шляхецкага грамадства, якое не ўдалося падпарадкаваць цэнтральнай уладзе і стварыць сітэму пастаянна дзеячай дзяржаўнай адміністрацыі і падаткаў. У расійскай гістарыяграфіі яго праўленне лічыцца пачаткам заняпаду Рэчы Паспалітай. З іншага боку, менавіта Жыгімонт Ваза веў наступальныя войны на чужой, а не абарончыя на сваей тэрыторыі, разграміў Маскоўскую дзяржаву і павялічыў межы краіны за яе кошт, перамог [[Асманская імперыя|Асманскую імперыю]] на сушы на піку яе магутнасці і падчас свайго даўгога праўлення стабілізаваў інстытуты [[Шляхецкая дэмакратыя|шляхецкай дэмакратыі]] ў Рэчы Паспалітай. == Гл. таксама == * [[Калона Жыгімонта III Вазы]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Вялікае княства Літоўскае: энцыклапедыя. У 2 т. Т. 1. — Мінск, 2005. * Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 6. — Мінск, 1998. * Беларусь: энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1995. * Дземідовіч А. В. ''Вялікае Княства Літоўскае ў адносінах'' ''Рэчы Паспалітай з Расіей і Швецыяй у першай трэці XVII ст.'', Мінск 2021 * Якубаў В. Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI — пачатку XVII ст. — Вільня: Ciklonas, 2024. — 348 с. * Якубаў В. У. Удзел Грамадзян ВКЛ у войску ІІ Ілжэдзмітрыя 1608—1610 г. // Przegąd Środkowo-Wschodni.- № 9, Warszawa, 2024. — s. 9-49 * Якубаў В. Удзел грамадзян Вялікага Княства Літоўскага у ваенных кампаніях Рэчы Паспалітай на тэрыторіі Маскоўскай дзяржавы 1609—1613 гг. // Intercultural Studies of Central and Eastern Europe Volume: 18, 2025, s. 3-40 * Filipczak-Kocur A., ''Skarbowość Rzeczy Pospolitej 1587—1648.'' ''Projekty- ustawy — realizacja,'' Warszawa 2006 * Przepiórka A.G., ''Od Staroduba do Moskwy. Działania wojsk Dymitra II Smozwańca 1607—1608'', Zabrze 2007 * Wisner H. Najjaśniejsza Rzeczpospolita. Szkice z czasów Zygmunta III i Władysława IV Wazy. — Warszawa, 2001. * Wisner H. Rzeczpospolita Wazów. — Warszawa, 2004. — T. II : Wojsko WKL. Dyplomacja. Varia. * Żojdź K., ''Wszyscy ludzie króla: Zygmunt III Waza i jego stronnicy w Wielkim Księstwie Litewskim w pierwszych dekadach XVII wieku'', Toruń 2019 == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Вялікія князі літоўскія}} {{Манархі Польшчы}} {{Каралі Швецыі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вялікія князі літоўскія]] [[Катэгорыя:Каралі польскія]] [[Катэгорыя:Ваза (дынастыя)]] g9bqagdpks7ocmqfbyndiozn2nrm9q4 0 10689 5199598 5172238 2026-09-15T11:01:30Z Ueschar 151377 удакладненне 5199598 wikitext text/x-wiki {{Перанесці|Іярданія}}{{Дзяржава |Родны склон=Іарданіі |Дэвіз={{lang-ar2|الله، الوطن، الملك}} (Бог, Радзіма, Кароль) |Назва гімна={{lang-ar2|السلام الملكي الأردني}} (Ас-салам аль-малакі аль-урдуні) |Форма кіравання=[[Канстытуцыйная манархія]] |Дзяржаўная рэлігія=[[Іслам]] ([[сунізм|суніцкай]] плыні) |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 1|lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 37|lon_sec = 0 |region = JO |Дата незалежнасці=[[25 мая]] [[1946]] |Незалежнасць ад=[[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] |Найбуйнейшы горад=[[Аман (горад)|Аман]], [[Ірбід]], [[Эз-Зарка]] |Пасады кіраўнікоў=[[Кароль Іарданіі|Кароль]]<br />[[Спіс прэм'ер-міністраў Іарданіі|Прэм'ер-міністр]] |Кіраўнікі=[[Абдала II]]<br />[[Амар Разаз]] |Месца па тэрыторыі=110 |Тэрыторыя=92 300 |Працэнт вады=0,01 |Месца па насельніцтве=106 |Насельніцтва=6 259 932<ref>[http://www.dos.gov.jo/dos_home_e/main/index.htm Department of Statistics] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120117225318/http://www.dos.gov.jo/dos_home_e/main/index.htm |date=17 студзеня 2012 }}</ref> |Год перапісу=2012 |Шчыльнасць насельніцтва=68 |ВУП=34 530 млн.<ref name="CIA">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html ЦРУ (2010)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110604195034/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html |date=4 чэрвеня 2011 }}</ref> |Год разліку ВУП=2010 |Месца па ВУП=103 |ВУП на душу насельніцтва=5400 |ІРЧП = {{рост}} 0,698<ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf|title=Human Development Report 2011|year=2011|publisher=United Nations Development Programme|accessdate=August 21, 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/6DnKgBRkb?url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf|archivedate=19 студзеня 2013|url-status=live}}</ref> |Год разліку ІРЧП = 2011 |Месца па ІРЧП = 95 |Узровень ІРЧП = <span style="color:#fc0;">'''сярэдні'''</span> }} '''Іарданія''' або '''Іярданія''' ({{Lang-ar|أردن}} — ''У́рдун''), '''Іарданскае Хашымідскае Каралеўства''' ({{Lang-ar|المملكة الأردنية الهاشمي}} — ''аль-Мамля́ка аль-Урдуні́я аль-Хашымі́я'') — арабская дзяржава ў [[Азія|Азіі]], мяжуе з [[Сірыя]]й, [[Ірак]]ам, [[Саудаўская Аравія|Саудаўскай Аравіяй]], [[Ізраіль|Ізраілем]] і [[Палесціна]]й. Мае выхад да [[Чырвонае мора|Чырвонага мора]] ([[Акаба (заліў)|Акабскі заліў]]). Краіна падзяляецца на 12 губернатарстваў. == Гісторыя == Пасля сканчэння [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] тэрыторыя сучаснай Іарданіі (звалася [[Трансіарданія]]й) была ўключаная ў склад брытанскай [[Брытанскі мандат у Палесціне|падмандатнай тэрыторыі Палесціна]]. Аднак у 1921 годзе [[Вялікабрытанія]] палічыла мэтазгодным стварыць тут арабскую адміністрацыю на чале з эмірам Абдалой, якая каардынавала б сваю дзейнасць з прызначаным [[Лондан]]ам камісарам. 25 мая 1946 года краіна была абвешчаная незалежнай дзяржавай і пераназваная ў Іарданскае Хашымідскае Каралеўства. Падчас [[Араба-ізраільская вайна, 1948-1949|араба-ізраільскай вайны]] (1948—1949) Іарданія заняла тэрыторыю [[Заходні бераг ракі Іардан|Заходняга берагу ракі Іардан]] (5,9 тыс. км²). У чэрвені 1967 года Заходні бераг быў акупіраваны Ізраілем. 31 ліпеня 1988 года Кароль Хусейн абвясціў аб скасаванні адміністрацыйна-юрыдычных сувязяў паміж Іарданіяй і Заходнім берагам. == Дзяржаўны лад == Іарданія — канстытуцыйная манархія. Заканадаўчая ўлада ў адпаведнасці з канстытуцыяй (прынятая [[1 студзеня]] [[1952]]) належыць каралю і Нацыянальнаму сходу (парламенту). З [[11 жніўня]] 1952 года па [[7 лютага]] [[1999]] года пры ўладзе знаходзіўся кароль [[Хусейн бен Талал]]. Пасля яго смерці 7 лютага 1999 г. сталец перайшоў да старэйшага сына ад другога шлюбу — [[Абдала II|Абдале II бен Аль-Хусейну]]. Нацыянальны сход па канстытуцыі складаецца з двух палат. Ніжняя — Палата дэпутатаў — абіраецца на 4 гады шляхам усеагульнага, прамога і таемнага галасавання. Апошні раз выбары праводзіліся ў чэрвені [[2003]] году на аснове прынятай у чэрвені [[2001]] году новай рэдакцыі Закона аб выбарах, у адпаведнасці з якім, у прыватнасці, была павялічана колькасць дэпутацкіх месцаў (з 80 да 110), паніжаны ўзроставы цэнз выбаршчыкаў (з 19 да 18 гадоў). З мэтай далейшай дэмакратызацыі была ўведзеная «жаночая квота» — 6 месцаў у парламенце. У [[снежань|снежні]] 2003 г. старшынёй палаты абраны А. Маджалі. Верхняя палата — Сенат (тэрмін паўнамоцтваў 4 гады, аднак у выпадку роспуску Палаты дэпутатаў сесіі Сенату таксама перапыняюцца) складаецца з 55 членаў, прызначаных персанальна каралём. Старшыня Сената (з чэрвеня 1997) — З. Рыфаі. Унутрыпалітычнае становішча ў Іарданіі на працягу апошніх гадоў застаецца стабільным. З 1988 года ў каралеўстве здзяйсняецца праграма паэтапнай «[[дэмакратызацыя|дэмакратызацыі]]» грамадства. У [[1992]]—[[1993]] гг. былі скасаваныя [[надзвычайны закон|надзвычайныя законы]], легалізаваная дзейнасць палітычных партый. Найбуйнейшая апазіцыйная партыя Фронт ісламскага дзеяння прадстаўленая ў ніжняй палаце парламента самастойнай фракцыяй (17 дэпутатаў). З канца 2003 года Абдала II ініцыяваў рэалізацыю маштабнага праекту агульнанацыянальнага дыялогу па пытаннях дэмакратычнага развіцця краіны, уключаючы такія тэмы, як пашырэнне грамадзянскіх праў і свабод, у тым ліку падвышэнне ролі жанчын у сацыяльна-палітычнага жыцці, лібералізацыя СМІ, барацьба з [[карупцыя]]й. Традыцыйна павышаную ўвагу кароль надае ўмацаванню сілавых структураў. Зараз узброеныя сілы Іарданіі складаюць каля 90 тысяч чалавек. == Знешняя палітыка == Прыярытэтным напрамкам вонкавай палітыкі Іарданіі з’яўляецца блізкаўсходняе ўрэгуляванне. З [[1991]] яна актыўна ўдзельнічае ў мірным працэсе. [[26 кастрычніка]] [[1994]] каралеўства падпісала мірную дамову з Ізраілем. Галоўны вектар высілкаў іарданцаў у палесціна-ізраільскіх справах накіраваны на спыненне гвалту, стабілізацыю становішчы і хутчэйшае выкананне «дарожнай карты». У пытаннях урэгулявання вакол Ірака Аман зыходзіць з неабходнасці пасоўвання наперад згодна з [[Рэзалюцыя 1546 СБ ААН|рэзалюцыяй 1546 СБ ААН]], і дасягнення нацыянальнай згоды ў гэтай краіне. У каралеўстве выказваюць сур’ёзную занепакоенасць з нагоды магчымай маргіналізацыі [[суніты|сунітаў]] у Іраку, а таксама верагоднасці дэзынтэграцыі іракскай дзяржавы. Значная ўвага надаецца далейшаму ўмацаванню палітыка-эканамічнага ўзаемадзеяння з арабскімі краінамі, у першую чаргу [[Егіпет|Егіптам]], Сірыяй, дзяржавамі [[Персідскі заліў|Персідскага заліву]]. [[ЗША]] і Вялікабрытанія разглядаюцца ў Іарданіі ў якасці важкіх знешнепалітычных партнёраў. У [[2000]] Іарданія стала чацвёртай дзяржавай у свеце, якая падпісалі дамову аб вольным гандлі з ЗША. У апошнія гады Іарданія ўдзельнічае ў дыялогу [[НАТА]] побач з краінамі паўднёвага [[Міжземнамор'е|Міжземнамор’я]]. Наладжваецца яе супрацоўніцтва з [[Турцыя]]й у сферы бяспекі, вайсковых сувязяў. У 1997 годзе паміж Іарданіяй і [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскім Саюзам]] складзена дамова аб асацыяцыі (ратыфікавана ў 1999). У снежні 1999 Іарданія ўступіла ў СГА. Іарданія — член [[ААН]] (з [[1955]]), [[Ліга арабскіх дзяржаў|ЛАД]] (з [[1945]]), [[АІК]]. == Геаграфія == == Эканоміка == З прыродных багаццяў Іарданія валодае толькі значнымі радовішчамі [[фасфаты|фасфатаў]], па запасах якіх (больш за 1,5 млрд тон) займае чацвёртае месца ў свеце. Галоўны галіны эканомікі — горназдабыўчая, банкаўска-фінансавая, [[сельская гаспадарка]], [[турызм]], [[сфера паслуг]]. З 1999 у каралеўстве пад патранажам [[МВФ]] рэалізуецца праграма эканамічнага аздараўлення. У яе межах праводзіцца [[рэструктурызацыя]] і [[прыватызацыя]] [[дзяржсектар]]а, вага якога ў нацыянальнай гаспадарцы складала да 80 %, карэнная мадэрнізацыя эканамічнага заканадаўства. Асноўныя гандлёвыя партнёры каралеўства — ЗША, [[Кітай]], Саудаўская Аравія, [[Германія]], Ірак, [[Індыя]] і Ізраіль. Да пачатку ЗША і іх саюзнікамі вайсковай аперацыі ў Іраку ў [[сакавік]]у 2003 г. гэтая краіна з’яўлялася найбуйнейшым гандлёва-эканамічным партнёрам Іарданіі ў рэгіёне, практычна цалкам забяспечвала каралеўства энерганосьбітамі па танным кошце. Пасля звяржэння рэжыму [[Садам Хусейн|Садама Хусейна]] аб’ёмы супрацоўніцтва з [[Багдад]]ам значна знізіліся. Грашовая адзінка — [[іарданскі дынар]], прыблізна роўная 1,4 долара ЗША. == Дэмаграфія == Насельніцтва — 5,76 млн чалавек ([[2005]]). Штогадовы прырост — 2,8 %. Больш за 50 % насельніцтва — [[арабы]]-[[палесцінцы]], у тым ліку 1,57 млн. — афіцыйна зарэгістраваныя палесцінскія ўцекачы. Астатняя частка — арабы-[[іарданцы]], [[чаркесы]] (каля 35 тыс.), [[чачэнцы]] (4 тыс.), [[армяне]] (3 тыс.) і іншыя. Найбуйнейшыя гарады: [[Аман (горад)|Аман]] (больш за 1,5 млн.), [[Ірбід]] (950 тыс.), [[Зарка]] (601 тыс.). == Рэлігія == Дзяржаўная рэлігія — іслам суніцкага толку. 93 % насельніцтва — [[мусульмане]], 7 % — [[хрысціяне]]. == Культура == Нацыянальныя святы: 25 мая — Дзень незалежнасці ([[1946]]); 10 ліпеня — Дзень арабскай рэвалюцыі ([[1916]]), [[9 чэрвеня]] — Дзень каранацыі караля Абдалы II ([[1999]]). Адзначаюцца асноўныя рэлігійныя мусульманскія святы. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2 == Спасылкі == {{Commons|Category:Jordan}} {{Саюз для Міжземнамор'я}} {{Краіны Азіі}} {{Ліга арабскіх дзяржаў}} {{АІК}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Іарданія| ]] [[Катэгорыя:Канстытуцыйныя манархіі]] 6hkwz5pgp7gg5f0xfbx7qfc475emyz9 0 11732 5198945 4971822 2026-09-14T12:04:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5198945 wikitext text/x-wiki {{Крэпасць |Беларуская назва = |Арыгінальная назва = |Выява = [[Выява:Grodno fortress (Гродзенская крэпасць).jpg|250px]] |Подпіс выявы = Нямецкая марка з выявай Гродзенскай крэпасці |Шырыня выявы = 300px |Сучасны статус = |Краіна = |Архітэктурны стыль = |Назва месцазнаходжання = |Месцазнаходжанне = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |Аўтар праекта = |Архітэктар = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Стан = |Сайт = |Commons = }} '''Гродзенская крэпасць''' — комплекс [[Фартыфікацыя|фартыфікацыйных]] умацаванняў, якія былі збудаваныя навокал г. [[Гродна]] ў канцы 19 ст. (7 [[Форт|фартоў]]) і ў пачатку 20 ст. (13 [[Форт|фартоў]], недабудаваныя). [[Каменная фартыфікацыя]] ў Гродне існавала з 12 ст. (сцены [[Дзядзінец|дзядзінца]]), што было рэдкай з’явай на тагачаснай [[Русь|Русі]]. Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай, неадпаведнасць старых умацаванняў новым патрабаванням, разам са стратэгічнай важнасцю горада, прывялі да распрацоўкі шэрагу планаў будовы сучаснай [[крэпасць|крэпасці]] (кан. [[19 стагоддзе|19]]—пач. [[20 стагоддзе|20]] ст., [[1807]], [[1831]]). Палітычныя падзеі і недахоп сродкаў не далі гэтым планам ажыццявіцца. Адзначаецца, што няўдача гэтых планаў выратавала ад разбурэння гарадзенскі стары горад — на месцы [[Новы замак (Гродна)|Новага]] і [[Стары замак (Гродна)|Старога]] замкаў планавалася будова артылерыйскіх батарэй, на месцы Францішканскага манастыра — перадмастовага ўмацавання «[[тэт-дэ-пон]]», на Гарадніцы — чатырох плацін з магчымасцю затаплення мясцовасці. Нарастанне канфлікту інтарэсаў [[Расійская імперыя|Расіі]] і [[Германія|Германіі]] ажывіла планы далейшага ўмацавання Гродна. Была прынятая пастанова ([[1873]]) і праведзены палявыя працы; у [[1879]] [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандр II]] зацвердзіў даклад [[Д. Мілюцін]]а аб умацаванні [[Коўна]], Гродна, [[Асавецкая крэпасць|Асаўца]]. Але тады гэты план не ажыццяўлялі, а вярнуліся да яго пасля дакладу [[М. Обручаў|М. Обручава]] аб планах вядзення вайны ([[1880]]). У 1887—1889 былі збудаваныя пяць [[Форт|фартоў]] (форт № 1 на правым беразе [[Нёман]]а, ва ўрочышчы [[Пышкі]], фарты № 2—5 складалі занёманскую [[абарончая пазіцыя|пазіцыю]] ўздоўж занёманскага [[фарштат]]а). Адразу ж іх колькасць была прызнаная недастатковай, і ў 1890-х гг. былі збудаваныя яшчэ два, № 6, 7, на правым беразе Нёмана, каля вёсак [[Дзевятоўка]] і [[Грандзічы]]. Фарты мелі драўляна-земляную канструкцыю, з мінімальным выкарыстаннем [[бетон]]у, кожны з іх быў разлічаны на тры [[Рота|роты]] пяхоты і чатыры гарматы. Агульная працягласць пазіцыі склала 14 км. Гэтыя фарты ўвайшлі ў гарадскую тапаніміку Гродна. Войска практычна не карысталася гэтымі фартамі, і яны мелі характар перадмастовай пазіцыі часовага характару, а на пачатку 1900-х гг. страцілі баявое значэнне. Пасля руска-японскай вайны і ўвядзення новых мабілізацыйных планаў, былі распрацаваныя планы мадэрнізацыі шэрагу крэпасцяў (зацверджаны 4(17).8.[[1912]]). У выпадку Гродзенскай, гэта фактычна былі планы перабудовы крэпасці. Меркавалася збудаваць 13 тыповых фартоў, 23 [[Нумарны апорны пункт|нумарных апорных пунктаў]], 19 [[Літарны апорны пункт|літарных апорных пунктаў]], а таксама пляцоўкі для буйнакалібернай артылерыі, [[аэрадром]], [[Плаціна, будова|плаціны]], дарогі і інш. Меркаваная працягласць [[эліпс]]авіднай у плане [[абарончая пазіцыя|пазіцыі]] складала каля 60 км. Будаўніком{{заўвага|Тагачасная назва пасады кіраўніка ўсіх будаўнічых работ.}} крэпасці быў прызначаны [[Дзмітрый Паўлавіч Каласоўскі|Д. Каласоўскі]] (1912). [[Файл:Grodna District, Belarus - panoramio (50).jpg|thumb|Форт № 9 каля [[Вёска Пагараны, Гродзенскі раён|вёскі Пагараны]]]] Да пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] аніводзін з фартоў не быў дабудаваны, хоць працы працягваліся амаль да эвакуацыі 20.8.[[1915]]. Працы па збудаванні бетонных бруствераў былі праведзены на фартах № 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 і 13.{{заўвага|Бруствер фарта № 10 не захаваўся. Ёсць звесткі, што ён быў знішчаны пры будаўніцтве дарогі ўздоўж прадпрыемства «[[Гродна Азот]]».}} Таксама было пачатае будаўніцтва бетонных бруствераў на літарных пунктах: А, Б, В, Д, Е, К. Гарнізон крэпасці быў узмоцнены японскімі гарматамі. З іх устаноўкай і навучаннем эксплуатацыі дапамагалі [[Японскія інструктары-артылерысты ў Расіі|японскія інструктары-артылерысты]]<ref>{{Кніга|ref=Д.Б Павлов|аўтар=Д.Б. Павлов|загаловак=Русско-японские отношения в годы Первой мировой войны|год=2014|месца=М.|выдавецтва=Политическая энциклопедия|старонак=261}}</ref>. У час германскага наступлення ў 1915 расійскія гарнізоны абараняліся ў недабудаваных умацаваннях, пасля ўзарвалі іх. Непашкоджанымі засталіся яшчэ раней занятыя немцамі фарты № 4 (каля в. Стрэльчакі), а таксама так званы «малы» форт, што недалёка ад фарта № 4. Ёсць інфармацыя што неўзарваным застаўся і форт № 12 (каля в. Чашчаўляны). Але будаўніцтва гэтага фарта было на стадыі толькі земляных работ. [[File:Horadnia- fort 2 1.JPG|thumb|злева|Гродзенская крэпасць у наш час]] У [[1916]]—[[1917]] немцы спрабавалі ўмацаваць усходнюю частку фартовай пазіцыі. З 1919 года Гродзенская крэпасць перайшла да Польшчы. Першым камендантам стаў генерал [[Войцех Карлавіч Фалевіч]]<ref>[https://viupetra2.3dn.ru/publ/falevich_v_k/13-1-0-3276 ФАЛЕВИЧ Войцех Карлович] {{ref-ru}}</ref>. Былі вылучаныя часткі гарнізона крэпасці. У ходзе [[Савецка-польская вайна|савецка-польскай вайны]] ўмацаванні Гродзенскай крэпасці выкарыстоўваліся як польскімі, так і савецкімі войскамі. У [[1919]]—[[1920]] палякі спрабавалі ўмацоўваць крэпасць. У час будаўніцтва [[Гродзенскі УР|Гродзенскага УР]] [[Карбышаў|Карбышавым]] было загадана ([[1941]]) ўключыць рэшткі крэпасці ў структуру УРа. У гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] форт № 2 быў месцам масавага знішчэння гітлераўцамі мірных жыхароў, раён форту № 1 быў месцам спробы савецкіх войскаў утрымаць [[плацдарм]] на левым беразе Нёмана ў час наступу [[1944]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Нарэль Дз., Піваварчык С. Невядомая крэпасць. — Гродна, 2004. * [[Сяргей Піваварчык]]. Беларусь у фартыфікацыйным ўмацаванні Расійскай Імперыі. ― Гродна, 2004. * Лютик Дмитрий. Гродненская крепость и её роль в Первой мировой войне. Артыкул з некалькіх частак на сайце http://harodnia.com/be/uczora/rasijskaja-impieryja/463-grodnenskaya-krepost-1{{Недаступная спасылка}} == Спасылкі == {{ГККРБ|412Д000677}} {{Commons|Category:Hrodna Fortress}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Крэпасці Беларусі]] [[Катэгорыя:Гродзенскі раён]] [[Катэгорыя:Абарончыя збудаванні Гродна]] [[Катэгорыя:Крэпасці Расійскай імперыі]] 2y7fq3fm0dq3hmn6b3zin5vyi5xkkig 0 14974 5199155 5197808 2026-09-14T18:15:01Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Ацэнкі */ 5199155 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Гарэцкі}} {{Пісьменнік | Дзеці = * Леанід Максімавіч Гарэцкі (1922—1944) * [[Галіна Максімаўна Гарэцкая]] (1921—2006) | Дэбют = «У лазні» (1913) }} '''Максі́м Іва́навіч Гарэ́цкі''' ({{lang-be-latin|Maksim Harecki|1}}; [[18 лютага|6 (18) лютага]] [[1893]], [[Багацькаўка|в. Малая Багацькаўка]], [[Мсціслаўскі павет]], [[Магілёўская губерня]] — [[10 лютага]] [[1938]], [[Вязьма]], [[Смаленская вобласць]], [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]]) — беларускі пісьменнік, [[Літаратуразнаўства|літаратуразнаўца]], [[Лексікаграфія|лексікограф]], [[Фалькларыстыка|фалькларыст]]<ref name="БС">{{кніга |частка = Горецкий Максим Иванович |загаловак = Биографический справочник |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 163—164 |старонак = 737 }}</ref>, [[Публіцыстыка|публіцыст]], палітык і грамадскі дзеяч. Удзельнік [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускага нацыянальна-вызваленчага руху]] пачатку XX стагоддзя. Адзін з пачынальнікаў беларускай нацыянальнай мастацкай прозы{{Sfn|БелЭн|1997|с=81}}. Аўтар аповесці «[[Дзве душы]]», дакументальна-мастацкіх запісак «На імперыялістычнай вайне», раманаў «Віленскія камунары» і «Камароўская хроніка». Напісаў першую «Гісторыю беларускае літаратуры», аўтар літаратурна-крытычнай працы «„Маладняк“ за пяць гадоў. 1923—1928», «Хрэстаматыі беларускае літаратуры. XI век — 1905 г.», «Руска-беларускага слоўніка» (з [[Гаўрыла Іванавіч Гарэцкі|Гаўрылам Гарэцкім]]), «Беларуска-расійскага слоўнічка», «Практычнага маскоўска-беларускага слоўніка» (з [[Мікола Байкоў|Міколам Байковым]]). Карыстаўся літаратурнымі псеўданімамі ''Максім Беларус'', ''М. Б. Беларус'', ''М. Г.'', ''А. Мсціслаўскі'', ''Дзед Кузьма'', ''Мацей Мышка'', ''Мізэрыус Монус'' і іншымі; у сваіх творах таксама выступаў як ''Кузьма Батура'' і ''Лявон Задума''. == Біяграфія == [[Файл:Baćki Hareckich.jpg|міні|злева|250px|Бацькі Максіма — Іван Кузьміч і Ахрасіння Міхайлаўна Гарэцкія.]] === Паходжанне === Максім Гарэцкі нарадзіўся ў сялянскай малазямельнай сям’і. Бацька — Іван Кузьміч Гарэцкі (1856—1945), многія гады служыў кухарам у пана Цэкерта ў [[Лонніца (Краснінскі раён)|Лонніцы]] на Смаленшчыне. Маці — Ахрасіння Іванаўна, па нараджэнні Папова (1864—1935), дачка панскага ткача са [[Слаўнае (Мсціслаўскі раён)|Слаўнага]], сям’я лічылася заможнай. Калі адбыўся шлюб, Івану Кузьмічу было 28, а Ахрасінні Іванаўне — 20 гадоў. Абое былі непісьменнымі. Іван, які ўвесь час працаваў у паноў, стараўся і навучыўся размаўляць па-руску, Ахрасіння гаварыць па-руску саромелася, і так і не навучылася. Праз кароткі час па шлюбе Іван зноў паехаў служыць да пана Цэкерта. Ахрасіння ездзіла да мужа толькі ў госці, але зрэдку, бо было далёка{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=12}}. У Івана і Ахрасінні нарадзіўся першы сын, якому далі імя Васіль, але крыху больш чым праз год ён памёр. Праз два гады нарадзіўся Іван (1880—1939). Наступнай была Марына, але хутка памерла з [[Дыфтэрыя|водры]]. У 1893 годзе нарадзіўся Максім. Пасля нарадзіліся блізняты Панас (памёр праз 4 тыдні) і Парфір (1896—1980), [[Гаўрыла Іванавіч Гарэцкі|Гаўрыла]] (1900—1988), Ганна (1902—1922){{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=12—13}}. === Раннія гады === Першую навуку Максім Гарэцкі атрымаў у школе граматы ў вёсцы Вялікая Багацькаўка. Потым некалькі гадоў вучыўся ў сяле Вольша [[Аршанскі павет (Расійская імперыя)|Аршанскага павета]] ў царкоўнапрыходскай школе. Ужо ў той час Гарэцкі пачынае цікавіцца [[Беларуская літаратура|беларускай літаратурай]] і пачынае свядома карыстацца [[беларуская мова|беларускай мовай]]. У 1908 годзе Гарэцкі скончыў вучобу ў двухкласнай настаўніцкай школе ў [[Вольша (Смаленскі раён)|Вольшы]] і атрымаў магчымасць быць настаўнікам, вучыць грамаце сялянскіх дзяцей<ref name="старонкі">{{cite web|url = http://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/8290|title = Максім Гарэцкі. Старонкі жыцця.|author = [[Уладзімір Маісеевіч Ліўшыц|Ліўшыц У.]]|date = 25 мая 2012|publisher = arche.by|archive-url = https://web.archive.org/web/20160215224338/http://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/8290|archive-date = 16 лютага 2016|access-date = 16 лютага 2016}} </ref>. Аднак праз малы ўзрост Максім пакуль працуе на бацькоўскай гаспадарцы<ref name="старонкі"/>. У кастрычніку 1908 года прыехаў у [[Горкі]], каб рыхтавацца да паступлення ў вучэльню. Жыў на вуліцы Зялёнай (цяпер вуліца Максіма Гарэцкага), дом Якаўлева<ref name="старонкі"/>. У Горках займаўся з рэпетытарам Крэерам{{Sfn|Дасаева Т.|1993|с=7}}. А. Крэер быў адным з арганізатараў у горадзе групы [[Расійская сацыял-дэмакратычная рабочая партыя|РСДРП]], адзін з актыўных удзельнікаў рэвалюцыйнага руху ў Горках у 1903—1907 гадах, аднак пасля [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў]] адышоў ад руху і заняўся рэпетытарствам. Крэер меў вялікую бібліятэку, якой карысталіся не толькі вучні, але і навучэнцы сельскагаспадарчых вучэльняў, часам у яго праводзіліся літаратурныя вечары<ref name="старонкі"/>. У 1909 годзе Максім Гарэцкі паступіў у каморніцка-агранамічную вучэльню ў [[Горкі|Горы-Горках]]<ref name="БС"/>, якую скончыў у 1913 годзе{{Sfn|Бугаёў Дз.|2003|с=15—17}}. У вучэльні пад кіраўніцтвам Максіма было створана невялікае таварыства аматараў беларускай літаратуры. Сябры гуртка пісалі невялікія допісы ў «[[Наша ніва (1906)|Нашу Ніву]]». Гарэцкі адзін з першых пачаў пісаць па-беларуску карэспандэнцыі і малыя апавяданні з жыцця магілёўскіх сялян<ref name="старонкі"/>. Атрымаў у атэстаце наступныя адзнакі: агульнаадукацыйныя прадметы — выдатна, сельская гаспадарка — выдатна, землеўпарадкаванне — выдатна, прыродазнаўчыя прадметы — добра. У атэстаце таксама адзначаецца, што Максім Гарэцкі праявіў асаблівую цікавасць і аказаўся дасведчаным у [[Геадэзія|геадэзіі]] і карэнным паляпшэнні ўгоддзяў<ref name="старонкі"/>. Па размеркаванні накіраваны ў [[Вільнюс|Вільню]], куды ён едзе ўвосень 1913 года. <center><gallery widths="200" heights="200" perrow="4"> File:Čarnyševič, Harecki, Hmyrak.jpg|Максім Гарэцкі (пасярэдзіне) у часе вучобы ў Горы-Горацкай каморніцка-агранамічнай вучэльні. [[Хведар Іосіфавіч Чарнышэвіч|Хведар Чарнышэвіч]], Максім Гарэцкі (стаіць) і [[Лявон Гмырак]]. File:M. Harecki, 1913.png|У часе вучобы ў Горы-Горацкай вучэльні, [[1913]] г. </gallery></center> === Служба ў войску === [[Файл:M. Harecki ŭ špitali.jpg|міні|250px|У вайсковым шпіталі, 1914 г.]] Чарцёжнік, каморнік землеўпарадкавальных камісій [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] ([[Вільнюс|Вільня]], 1913—1914). На пасадзе каморніка Гарэцкі правёў толькі адзін год<ref name="БС"/>. Ён меў намер авалодаць замежнымі мовамі, атрымаць атэстат сталасці і паступіць на гістарычна-філалагічны факультэт, аднак яму не ўдалося здзейсніць гэтыя планы. На той час адтэрмінаванне ад вайсковай службы каморнікам ужо скасавалі<ref name="БС"/>. Каб не ісці на службу звычайным салдатам на 3 гады, Гарэцкі пачынае адбыванне вайсковай павіннасці як {{Нп5|вальнапісаны|«вальнапісаны»|ru|Вольноопределяющийся}} Рускай імператарскай арміі. 1 ліпеня 1914 года яго накіравалі ў артылерыйскую брыгаду ў Вільню (2-я батарэя 27-й артылерыйскай брыгады){{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=24}}, што супала з пачаткам [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. Максім трапіў на фронт ужо 24 ліпеня і ўдзельнічаў у жорсткіх баях. Найбольш страшны бой быў 27 жніўня пад {{нп3|Пасёлак Дружба, Праўдзінскі раён|Аленбургам|ru|Дружба (Правдинский район)}} ([[Прусія]]), за гэты бой Гарэцкі быў узнагароджаны Георгіеўскім крыжам 4-й ступені{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=25}}. 25 кастрычніка пад Герытэнам быў паранены, ляжаў у шпіталі яўрэйскай абшчыны «Мішмэрэс хойлем» у Вільні, дзе яго наведалі бацька і брат Іван. У той час там працавала міласэрнай сястрой [[Алаіза Сцяпанаўна Пашкевіч|Алаіза Пашкевіч (Цётка)]]{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=25}}. Праляжаў у шпіталі больш за два месяцы. Пасля Новага года паехаў у Багацькаўку. Пасля месяца дома паехаў у [[Мсціслаў]], пазней у [[Масква|Маскву]], дзе працаваў чарцёжнікам. Рана на назе зажывала дрэнна, гнаілася. Быў накіраваны ў шпіталь у {{нп3|Ляфортава|Ляфортаве|ru|Лефортово}}{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=26}}. Атрымаў накіраванне ў шпіталь [[Магілёў|Магілёва]]. Перад тым як легчы ў шпіталь, вырашыў пабыць у Багацькаўцы, дзе пражыў з 3 красавіка да 20 траўня 1915 года. Тры месяцы праляжаў у шпіталі, дзе яму была зробленая аперацыя — хірург без наркозу шчыпцамі выцягнуў асколак з раны{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=28}}. Прыйшоў загад эвакуяваць усіх раненых у Маскву. Максіма Гарэцкага накіравалі ў шпіталь Маскоўскага біржавога і купецкага таварыства, дзе камісія прызнала яго здаровым і накіравала на фронт. З Масквы павезлі ў [[Пскоў]], дзе ён пражыў тры тыдні. У канцы кастрычніка пагналі праз [[Старая Руса|Старую Русу]], [[Гомель]], [[Жлобін]], [[Бабруйск]], [[Асіповічы]] да [[Урэчча (Любанскі раён)|Урэчча]], а адтуль пехатой у [[Слуцк]] і далей — па 20 км у дзень — у сваю батарэю, куды дабраўся 15 лістапада{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=28}}. У студзені [[1916]] года пасланы вучыцца ў [[Паўлаўскае ваеннае вучылішча]] ў [[Санкт-Пецярбург|Петраградзе]], дзе атрымаў чын прапаршчыка. Па заканчэнні вучылішча (пачатак чэрвеня) накіраваны ў [[Іркуцк]]. Па дарозе на некалькі дзён заехаў у Малую Багацькаўку, пасля ў Смаленск да брата Парфіра, якога тут рыхтавалі на фронт. Адпраўлены ў [[Гагарын (Смаленская вобласць)|Гжацк]], дзе тры месяцы чакаў адпраўкі на пазіцыю{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=29}}. У канцы 1916 года адпраўлены на фронт, трапіў у раён [[Прыпяцкія балоты|пінскіх балот]], дзе сустрэў [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскую рэвалюцыю]]. Там быў прызначаны ў камісію па рэквізіцыі сена ў сялян, але не любіў гэтай працы і адпрасіўся ў акопы. Вясной 1917 года захварэў на востры [[гастрыт]], месяц быў у палявым шпіталі, потым эвакуяваны ў [[Арол (горад)|Арол]], адтуль у Маскву, дзе праляжаў усё лета, а ўвосень адпраўлены на лячэнне ў [[Жалезнаводск]]{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=29}}{{Sfn|Пшыркоў Ю.|1965|с=7}}. У лістападзе 1917 года прыехаў у [[Смаленск]], дзе камісіяй вызначаны нестраявым{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=34}}. Тут сустрэў [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкую рэвалюцыю]]. Па сумяшчальніцтве пачаў працаваць у газеце «Известия Смоленского Совета депутатов», потым перайшоў туды на сталую працу. Лета і пачатак восені прабыў у Багацькаўцы. У кастрычніку вярнуўся ў Смаленск{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=34}}. У Смаленску тады жыў [[Янка Купала]], які часта запрашаў Максіма ў госці. Разам з Янкам Купалам у кастрычніку 1918 года запісаўся слухачом факультэта гісторыі мастацтваў [[Маскоўскі археалагічны інстытут|Смаленскага аддзялення Маскоўскага археалагічнага інстытута]]{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=35}}. Вучобу хутка кінуў, бо не было часу хадзіць на лекцыі. Адзначаецца яго добрае знаёмства з [[Вільгельм Георгіевіч Кнорын|Вільгельмам Кнорыным]] у Смаленскім савеце{{Sfn|Адамовіч А.|1980|с=89}}. Працуе ў Смаленску камендантам жыллёвага аддзела, дзе кіраваў рэквізіцыяй «лішкаў жытла ў буржуазіі» ([[1918]]), паралельна, потым і стала супрацоўнічаў у мясцовых газетах «Западная коммуна», «[[Звязда (газета)|Звязда]]» (са жніўня 1918<ref name="БС"/>, запрошаны на сталую працу ў «Звязду» Кнорыным пасля абвяшчэння [[Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусі|ССРБ]]{{Sfn|Пшыркоў Ю.|1965|с=7}}). Супрацоўнічаў з газетай «[[Дзянніца (газета)|Дзянніца]]». === Віленскі перыяд === [[Файл:M. Harecki z žonkaj i dziećmi.jpg|міні|250px|З жонкай Леанілай, дзецьмі Галінай і Леанідам, 1920-я гг.]] [[Файл:Vypusk 2 1921.jpg|міні|250пкс|Група 2-га выпуску 1-й [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], 1921 год. Максім Гарэцкі — настаўнік гімназіі, сядзіць у першым шэрагу справа.]] Разам з рэдакцыяй «Звязды» пераехаў у [[Мінск|Менск]], потым у [[Вільнюс|Вільню]] (пачатак студзеня 1919). Пры раптоўным захопе Вільні польскім войскам (21 красавіка 1919) апынуўся на акупаванай тэрыторыі<ref name="БС"/>. Настаўнік беларускай мовы і літаратуры [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], таксама выкладчык Беларускіх настаўніцкіх курсаў і Вышэйшых літоўскіх педагагічных курсаў{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=39}}. У гімназіі пазнаёміўся з будучай жонкай, [[Леаніла Усцінаўна Чарняўская|Леанілай Чарняўскай]], настаўніцай пачатковых класаў. 16 ліпеня 1919 года яны павянчаліся ў [[Прачысценскі сабор (Вільнюс)|Прачысценскім саборы]]. Максім спачатку жыў на кватэры ў Леанілы на {{нп3|Антокаль|Антокалі|be-x-old|Антокаль}}, дзе яна жыла з маці, а потым яны атрымалі кватэру на Вастрабрамскай вуліцы каля будынка Беларускай гімназіі{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=40}}. Супрацоўнічаў з газетай «[[Беларускія ведамасці (газета)|Беларускія ведамасці]]»<ref name="БС"/>, «[[Беларускі звон (газета, 1921)|Беларускі звон]]». Рэдактар і выдавец газеты «[[Наша думка]]» (снежань 1920 — ліпень 1921), «Беларускія ведамасці» (з верасня 1921). Максім Гарэцкі быў сябрам [[Таварыства беларускай школы]], [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускага навуковага таварыства]], [[Беларускае выдавецкае таварыства|Беларускага выдавецкага таварыства]]. Разам з [[Сымон Аляксандравіч Рак-Міхайлоўскі|Сымонам Рак-Міхайлоўскім]], [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антонам Луцкевічам]], [[Аркадзь Антонавіч Смоліч|Аркадзем Смолічам]], [[Францішак Аляхновіч|Францішкам Аляхновічам]] і іншымі беларускімі дзеячамі стаў ініцыятарам [[Скаўцкі рух|скаўцкага руху]] ў Віленскай беларускай гімназіі. У 1919 годзе пачала дзейнічаць [[Народная рада БНР]], старшынёй якой стаў [[Пётр Антонавіч Крачэўскі|Пятро Крачэўскі]], а Максім Гарэцкі ўвайшоў у склад прэзідыума{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=41}}. 12 ліпеня 1920 года ў [[Масква|Маскве]] быў падпісаны [[Маскоўскі дагавор РСФСР — Літва (1920)|Маскоўскі дагавор РСФСР з Літвой]], згодна з якім Літве перадаваліся этнаграфічныя беларускія землі: [[Віленскі край]] з Вільняй, а таксама [[Гродна|Горадня]], [[Ліда]], [[Смаргонь]], [[Ашмяны]], [[Нарач (возера)|Нарач]], [[Браслаўская група азёр|Браслаўскія азёры]]. Максім Гарэцкі напісаў «Пісьмо беларускага дзеяча т. [[Вінцас Міцкявічус-Капсукас|Міцкевічу-Капсукасу]]», спадзеючыся, што ён будзе адстойваць беларуская інтарэсы, ведучы змаганне з «ковенскімі імперыялістамі». У стрыманай форме Гарэцкі крытыкуе маскоўскіх бальшавікоў, якія «крамсаюць Беларусь», пры ўсякай нагодзе квапяцца на беларускія землі. Вельмі вострую крытыку аўтар скіроўвае на «ковенскіх імперыялістаў», «літоўскіх акупантаў» і «іх пісак-публіцыстаў, якія цынічна гавораць аб беларускіх адраджэнцах». Гарэцкі даказваў, што ні «ковенскія імперыялісты», ні «польскія паны» не маюць права на беларускія землі{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=41}}. У 1921 годзе найбольш уплывовай беларускай арганізацыяй [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] быў [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)|Віленскі беларускі нацыянальны камітэт]], які імкнуўся да стварэння Вялікага Княства Беларуска-Літоўскага. Сярод найбольш вядомых сяброў лічыўся Максім Гарэцкі. Таксама ў 1921 годзе быў створаны [[Беларускі дзяржаўны камітэт]], старшынёй якога стаў [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антон Луцкевіч]], сакратаром — [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслаў Тарашкевіч]], сябрамі — [[Адам Станкевіч]], [[Фабіян Мацвеевіч Ярэміч|Фабіян Ярэміч]], Максім Гарэцкі, [[Сымон Аляксандравіч Рак-Міхайлоўскі|Сымон Рак-Міхайлоўскі]], [[Аркадзь Антонавіч Смоліч|Аркадзь Смоліч]], [[Эдвард Адамавіч Будзька|Эдвард Будзька]]{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=42}}. Расчараваўшыся, Гарэцкі разам з Сымонам-Рак-Міхайлоўскім выйшаў з Беларускага дзяржаўнага камітэта пасля некалькіх сходаў{{Sfn|Латышонак А.|2014|с=195}}. У студзені 1922 года перад выбарамі ў {{нп3|Віленскі сойм||ru|Виленский сейм}} быў арыштаваны польскімі ўладамі як цяжкі палітычны злачынца. Быў абвінавачаны ў прыналежнасці да партыі камуністаў, арганізацыі замаху на дзяржаўную ўладу, друкаванай і вуснай агітацыі, атрыманні грошай ад камуністаў. Такія дзеянні паводле польскага крымінальнага кодэкса маглі карацца смерцю або катаргай. Зняволены ў [[Лукішская турма|Лукішскай турме]] ў Вільні<ref name="БС"/>. У выніку пратэстаў за мяжой супраць масавых арыштаў беларускіх і [[літоўцы|літоўскіх]] дзеячоў прымусова з іншымі арыштаванымі дзеячамі высланы ў [[Літва|Літву]]. Сябры Беларускага нацыянальнага камітэта Гарэцкі, [[Аляксандр|Карабач]], [[Іван Ігнатавіч Краскоўскі|Краскоўскі]], [[Уладзімір Міхайлавіч Пракулевіч|Пракулевіч]] і іншыя накіраваліся ў [[Каўнас|Коўна]]. Ковенскі ўрад і [[Урад Беларускай Народнай Рэспублікі|ўрад БНР]] [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]] прынялі іх добразычліва. Літоўцы прапанавалі Краскоўскаму заняць пасаду міністра беларускіх спраў пры ковенскім урадзе, але супраць гэтага быў Ластоўскі. На пасадзе беларускага міністра Ластоўскі хацеў бачыць Гарэцкага, але Гарэцкі, так і Краскоўскі не прынялі прапанаванай пасады і выехалі ў [[Латвія|Латвію]]{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=59}}. Максім жыў 4 месяцы ў [[Даўгаўпілс|Дзвінску]], дзе выкладаў на Беларускіх настаўніцкіх курсах. У Дзвінску Максіма паўторна арыштавалі, даставілі ў Вільню, дзе трымалі пад вартай каля трох тыдняў, пасля чаго адпусцілі пад заклад у 10 тыс. польскіх марак{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=59}}. У пачатку 1923 года Гарэцкі як сябра Арганізацыйнага камітэта актыўна ўдзельнічаў у падрыхтоўцы правядзення з’езда беларускіх настаўнікаў сярэдніх школ, які рыхтавала [[Беларуская цэнтральная школьная рада]]. 11—14 красавіка ў памяшканні Віленскай беларускай гімназіі адбыўся з’езд, на якім былі Максім і Леаніла Гарэцкія. На II пленарным пасяджэнні Максім Гарэцкі выступіў з дакладам як выкладчык беларускай мовы і літаратуры Віленскай праваслаўнай духоўнай семінарыі, а на IV пленарным пасяджэнні — як выкладчык Віленскай беларускай гімназіі{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=60}}. === Менскі перыяд === [[Файл:Gor 05.jpg|міні|Максім Гарэцкі (справа) са сваім братам [[Гаўрыла Іванавіч Гарэцкі|Гаўрылам Гарэцкім]], 1926 г.]] У канцы кастрычніка 1923 года Гарэцкі з сям’ёй пераехаў з [[Вільнюс|Вільні]] ў [[Мінск|Менск]]{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=60}}. Сям’я Гарэцкіх пасялілася на [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|Савецкай вуліцы]], насупраць [[Аляксандраўскі сквер (Мінск)|гарадскога сквера]]. Жылі ў невялікай камунальнай кватэры на трэцім паверсе, дзе мелі два пакоі. Па прыездзе ў Менск адразу паехаў у Малую Багацькаўку, вярнуўся ў Менск разам з маці і павёз яе ў Маскву, каб наведаць магілу Ганны (сястры Максіма){{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=83}}. Рэктар [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] [[Уладзімір Іванавіч Пічэта|Уладзімір Пічэта]] запрасіў Максіма Гарэцкага выкладаць беларускую мову і літаратуру на рабочым факультэце, Гарэцкі пачаў працаваць там ў лістападзе 1923 года. Пазней Гарэцкі разам з [[Якуб Колас|Якубам Коласам]], выкладчыкам беларускай мовы і літаратуры педагагічнага факультэта, па жаданні студэнтаў стварае гурток беларускай культуры на рабфаку БДУ. Гарэцкі выкладае беларускую мову і літаратуру ў Камуністычным універсітэце БССР, спачатку па сумяшчальніцтве, а з верасня [[1925]] года як на асноўнай рабоце. Чытае лекцыі па літаратуры ў ветэрынарным тэхнікуме. Ездзіў у [[Віцебск]] і [[Хоцімск]] з лекцыямі па фальклоры, беларускай літаратуры і мове. Друкаваў артыкулы ў «[[Савецкая Беларусь (газета)|Савецкай Беларусі]]» і «Звяздзе»{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=84}}. У 1925 годзе пастановай Наркамасветы БССР зацверджаны новы склад [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульта]], у які ўвайшоў Максім Гарэцкі. Ён узначальвае Слоўнікавую камісію, затым мовазнаўчую і літаратуразнаўчую секцыі, удзельнічаў у працы правапісна-тэрміналагічнай і літаратурнай камісій, чытаў лекцыі на першых Калінінскіх акруговых настаўніцкіх курсах, разам з Якубам Коласам — цыкл лекцый у Мсціслаўскім педагагічным тэхнікуме, на курсах павышэння кваліфікацыі настаўнікаў{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=84}}. Гарэцкі неаднаразова прывозіў у Менску сваю маці, а кампазітары [[Мікалай Ільіч Аладаў|Мікалай Аладаў]] і [[Аляксандр Аляксандравіч Ягораў|Аляксандр Ягораў]] запісалі ад Ахрасінні Міхайлаўны і пераклалі на ноты многія беларускія песні{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=85}}. === Горацкі перыяд === [[Файл:Maksim Harecki. Максім Гарэцкі (1928) (2).jpg|міні|злева|Максім Гарэцкі, 1928 г.]] У лютым 1926 года пераязджае ў [[Горкі]]. Загадчык кафедры беларускай мовы, літаратуры і гісторыі [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Горацкай сельгасакадэміі]]{{Sfn|Каўка А.|1994|с=494}}. Удзельнік [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі|Беларускай акадэмічнай канферэнцыі па рэформе беларускага правапісу і азбукі]] ў Менску, дакладчык па пытаннях мастацкай літаратуры. Улетку 1926 года для збору матэрыялаў ездзіў у [[Сібір]] і на Далёкі Усход. Рэктарам акадэміі яму 24 чэрвеня 1926 года выдадзенае пасведчанне з маршрутам навуковай экспедыцыі: Горкі-[[Масква]]-[[Томск]]-[[Благавешчанск]] і назад<ref name="старонкі"/>. 10 лістапада 1926 года піша ліст-хадатайніцтва ў падтрымку [[Францішак Аляхновіч|Францішка Аляхновіча]]{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=87}}. 15 снежня 1927 года падпісаў разам з вялікай групай прафесараў, дацэнтаў і іншых навуковых супрацоўнікаў Беларускай дзяржаўнай акадэміі сельскай гаспадарскі «Пратэст», які быў пасланы польскаму консулу пра Урадзе БССР, у якім было адзначана, што яны, спачуваючы змаганню працоўных [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] за свае спецыяльныя і нацыянальныя правы, гнеўна пратэстуюць супраць суда над [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай сялянска-работніцкай грамадой]] і пасламі Сейма{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=87}}. У ліпені 1928 года ездзіў на лячэнне ў [[Крым]]. Па дарозе спыняўся ў Смаленску, Маскве, [[Харкаў|Харкаве]]. Па запрашэнні [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Смаленск)|Беларускага студэнцкага зямляцтва ў Смаленску]] наведаў выпускную вечарыну студэнтаў педагагічнага факультэта [[Смаленскі дзяржаўны ўніверсітэт|Смаленскага ўніверсітэта]]{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=88}}. Правадзейны сябра [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульта]], навуковы сакратар Літаратурнай камісіі (да 10 чэрвеня 1925), вучоны спецыяліст (2 кастрычніка 1928) Інстытута навуковай мовы [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульта]]. З сярэдзіны верасня 1928 года жыве і працуе ў Менску{{Sfn|Бугаёў Дз.|2003|с=15—17}}<ref name="старонкі2">{{cite web|url = http://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/8301|title = Максім Гарэцкі. Старонкі жыцця. Працяг.|author = [[Уладзімір Маісеевіч Ліўшыц|Ліўшыц У.]]|date = 28 мая 2012|publisher = arche.by|archive-url = https://web.archive.org/web/20160218134214/http://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/8301|archive-date = 18 лютага 2016|access-date = 18 лютага 2016}} </ref>. === Рэпрэсіі === [[Файл:Harecki, fota sa spravy.jpg|міні|250px|[[Магшот]] з асабістай справы НКУС, 1930 г. Максім Гарэцкі асуджаны за ўдзел у «[[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|Саюзе вызвалення Беларусі]]».]] 10 снежня 1928 года разам з [[Якуб Колас|Якубам Коласам]], [[Змітрок Бядуля|Змітраком Бядулем]], [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Вацлавам Ластоўскім]], [[Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч|Сцяпанам Некрашэвічам]], [[Язэп Дыла|Язэпам Дылам]], [[Уладзіслаў Галубок|Уладзіславам Галубком]], [[Фларыян Паўлавіч Ждановіч|Фларыянам Ждановічам]], [[Міхайла Грамыка|Міхайлам Грамыкам]] напісалі хадайніцтва ў абарону [[Францішак Аляхновіч|Францішка Аляхновіча]], які быў абвінавачаны савецкімі ўладамі ў шпіянажы на карысць Польшчы{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=87}}. Максім Гарэцкі разам з іншымі беларускімі дзеячамі стаў аб’ектам кампаніі «крытыкі» ў друку (1929). Арыштаваны 19 ліпеня 1930 года ў Менску па адрасе: вуліца Заслаўская, д. 5, кв. 1{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=103}}. Абвінавачаны па сфабрыкаванай справе [[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|Саюза вызвалення Беларусі]], у красавіку — траўні 1931 года асуджаны да высылкі на пяць гадоў у горад [[Кіраў (Кіраўская вобласць)|Вятку]]<ref name="БС"/>. У Вятцы спачатку працаваў землякопам, потым чарцёжнікам (17 жніўня 1931 — 1 сакавіка 1932), тэхнікам-каштарыснікам мясцовай фабрыкі вучэбных дапаможнікаў і землеўладкавальнікам{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=141}}. Год жыў адзін. У пачатку лета 1932 года жонка Леаніла Усцінаўна разам з дзецьмі пераехала ў Вятку, і ўжо 3 чэрвеня 1932 года Гарэцкі жыў разам з сям’ёй{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=141}}. Спачатку жылі ў малым (9м²) прахадным пакойчыку, пазней атрымалі яшчэ адзін. Жонка пачала працаваць сакратаркай, а ў хуткім часе перайшла ў дзіцячы сад выхавацелькай{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=141}}. З харчаваннем было цяжка, аднойчы сям’я варыла суп з [[грак]]а{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=141}}. У Вятцы сустракаліся з іншымі сасланымі беларускімі «[[нацдэм]]амі», сасланымі ў Вятку і суседнія месцы: [[Адам Антонавіч Бабарэка|Адамам Бабарэкам]], [[Уладзімір Іванавіч Пічэта|Уладзімірам Пічэтам]], [[Нічыпар Тодаравіч Чарнушэвіч|Нічыпарам Чарнушэвічам]]. 21 ліпеня 1935 года Максіму Гарэцкаму выдадзеная даведка аб яго вызваленні, на наступны дзень ён атрымаў пашпарт. Можна было ехаць бліжэй да граніцы БССР. Ехаць у Менск ён не адважыўся, бо ведаў стаўленне ўладаў да сябе{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=142}}. У жніўні 1935 года Гарэцкі паехаў у [[Смаленск]]. Там атрымаў накіраванне і з 1 верасня 1935 года стаў настаўнікам [[руская мова|рускай мовы]] і літаратуры ў сярэдняй школе № 1 гарадскога пасёлка Пясочня (з 1936 года горад [[Кіраў (Калужская вобласць)|Кіраў]]) [[Заходняя вобласць (1929—1937)|Заходняй]], потым [[Калужская вобласць|Калужскай]] вобласці. Чытаў лекцыі ў заводскім клубе і ваенкамаце, вёў заняткі па лікбезе{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=143}}. Увесь гэты час займаўся літаратурнай працай. Улетку 1936 года разам з дачкой наведаў Багацькаўку. З Багацькаўкі Гарэцкі на адзін дзень завітаў у Менск, каб даведацца пра лёс рукапісу «Віленскіх камунараў». Але была нядзеля, ён нікога не пабачыў апрача [[Аляксандр Сцяпанавіч Вечар|Алеся Вечара]], якога выпадкова сустрэў на вуліцы. Вярнуўся ў Кіраў у прыгнечаным настроі{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=143}}. У канцы жніўня 1936 года з сынам Лёнем ізноў наведаў Багацькаўку, верагодна, у той візіт запісаў «Камароўскі парад» — пералік усіх трыццаці пяці двароў у вёсцы і кароткія звесткі аб гаспадарах і іх сем’ях{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=144}}. [[Файл:Maksim Harecki photo.jpg|міні|справа|Максім Гарэцкі, 1937 г.]] Узімку 1937 года да Гарэцкіх прыехаў пагасцяваць Максімаў бацька. Пісьменнік удакладняў свае запісы «Камароўскай хронікі», распытваючы бацьку пра старадаўняе жыццё. Улетку Гарэцкі накіраваўся ў Смаленск. Падаў заяву ў педінстытут, каб яму дазволілі здаць экстэрнам экзамены на атрыманне дыплома аб сканчэнні інстытута. Ён меў навуковыя працы, але гэта не лічылі за вышэйшую адукацыю{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=147}}. Са Смаленску паехаў у Маскву, зайшоў да [[Уладзімір Іванавіч Пічэта|Уладзіміра Пічэты]], але быў сустрэты сцюдзёна і насцярожана{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=147}}. Улетку ізноў быў у Багацькаўцы. Арыштаваны ў ноч з 3 на 4 лістапада 1937 года. 21 снежня этапаваны ў Вязьму{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=156}}. Абвінавачаны ў варожасці да савецкай улады і контррэвалюцыйнай рабоце, выказванні тэрарыстычных намераў{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=156}}. 5 студзеня 1938 года адбылося пасяджэнне «[[Тройка НКУС|тройкі]]», на якім Максім Гарэцкі прысуджаны да расстрэлу і канфіскацыі маёмасці{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=159}}. Расстраляны 10 лютага 1938 года а 15-й гадзіне{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=160}}. Жонцы паведамілі, што памёр ад кровазліцця ў [[Галаўны мозг|мозг]] 20 сакавіка 1939 года. Месца пахавання невядомае, на месцы турэмных могілак на Дзмітравай гары ў [[Вязьма|Вязьме]] ўсталяваны памятны знак Максіму Гарэцкаму<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/nekropal/breskaja-hareczki.html|title=Брэская — Гарэцкі – Белліт|date=2023-07-14|access-date=2024-08-04}}</ref>. Рэабілітаваны 15 лістапада 1957 года. Першая публікацыя паводле сапраўдных фактаў [[расстрэл]]у 10 лютага 1938 года ў Вязьме з’явілася ў кастрычніку 1992 года ў газеце «[[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і мастацтва]]». == Сям’я == [[Файл:Halina and Leanid Harecki (circa 1925).jpg|thumb|Дачка Галіна і сын Леанід. Здымак сярэдзіны 1920-х гадоў.]] У 1919 годзе ў [[Вільнюс|Вільні]] Максім Гарэцкі пабраўся шлюбам. Жонка, [[Леаніла Усцінаўна Чарняўская|Леаніла Усцінаўна Чарняўская-Гарэцкая]] (1893—1976) — празаік, перакладчык, педагог, працавала настаўніцай у [[Віленская беларуская гімназія|I Віленскай беларускай гімназіі]]. Сын Леанід Гарэцкі (1922—1944), загінуў у баях пад [[Ленінградскі фронт|Ленінградам]]. Вядомыя яго «Пісьмы з фронту» да сям’і. Дачка [[Галіна Максімаўна Гарэцкая|Галіна Гарэцкая]] (1921—2006) — захавальніца літаратурнага архіва сям’і Гарэцкіх, аўтарка шэрагу прац, прысвечаных жыццю і творчасці бацькі і маці, успамінаў пра іх і пра свайго дзядзьку — акадэміка [[Гаўрыла Іванавіч Гарэцкі|Гаўрылу Гарэцкага]]. == Ацэнкі == Пасля [[Рэпрэсіі ў БССР|рэпрэсій 1930-х гадоў]] і далейшага замоўчвання, публікацыі і даследаванні творчасці пісьменніка былі ўзноўленыя ў 1960-х гадах. У іх ліку — [[Манаграфія|манаграфіі]] [[Дзмітрый Якаўлевіч Бугаёў|Дзмітрыя Бугаёва]] «Максім Гарэцкі» (Мінск, 1968), [[Алесь Адамовіч|Алеся Адамовіча]] «Браму скарбаў сваіх адчыняю…» (Мінск, 1980), [[Іван Пятровіч Чыгрын|Івана Чыгрына]] «Паміж былым і будучым» (Мінск, 1994), [[Міхась Мушынскі|Міхася Мушынскага]] «Падзвіжнік з Малой Багацькаўкі: Жыццёвы і творчы шлях Максіма Гарэцкага» (Мінск, 2008; 2013 — 2-е выданне), артыкулы і прадмовы да выданняў Дзмітрыя Бугаёва, [[Максім Лужанін|Максіма Лужаніна]], [[Юльян Сяргеевіч Пшыркоў|Юльяна Пшыркова]], Івана Чыгрына і інш. У наш час Максім Гарэцкі прызнаецца класікам беларускай літаратуры. Фактычна, пачынальнік твораў маральна-этычнай праблематыкі ў беларускай літаратуры{{Sfn|Чыгрын І.|2003|с=70—81}}. Адзін з пачынальнікаў эпічнага жанру, інтэлектуальна-філасофскай, лірычнай, дакументальнай прозы ў беларускай літаратуры{{Sfn|Каўка А.|1994|с=494}}. Пачынальнік даследаванняў гісторыі беларускай літаратуры{{Sfn|Пшыркоў Ю.|1965|с=8}}. Адзначаецца шматграннасць здольнасцей пісьменніка — літаратурных, матэматычных, музычных{{Sfn|Адамовіч А.|1980|с=23}}. [[Файл:Maksim Harecki - On the Imperialist War book cover (Minsk, 1926).jpg|міні|злева|Вокладка кнігі Максіма Гарэцкага «На імпэрыялістычнай вайне». Выдадзена Дзяржаўным выдавецтвам Беларусі ў Менску ў 1926 годзе. ]] Ваенныя творы Гарэцкага былі заўважаны крытыкай за мяжой, напрыклад, Т. Н. Браран (Н. Рандаў) у [[Германская Дэмакратычная Рэспубліка|ГДР]]{{Sfn|Чыгрын І.|2003|с=50}}. У вышыні антываеннага духу апавяданні «Генерал» і «[[Рускі (апавяданне)|Рускі]]» параўноўваюцца крытыкамі з творамі [[Васіль Уладзіміравіч Быкаў|Васіля Быкава]] «Мёртвым не баліць» і «Адна ноч»{{Sfn|Адамовіч А.|1980|с=67}}, аповесць «На імперыялістычнай вайне» — з ваеннымі творамі [[Эрых Марыя Рэмарк|Рэмарка]], [[Анры Барбюс|Барбюса]], {{нп3|Жорж Дзюамель|Дзюамеля|ru|Дюамель, Жорж}}{{Sfn|Чыгрын І.|2003|с=50}}. == Творчасць == [[Файл:M. Harecki, „Ruń“ (vokładka).jpg|міні|Зборнік апавяданняў «Рунь» (1914).]] [[Файл:М. Гарэцкі. Драматычны абразок “Памінкі”..jpg|міні|Рукапіс драматычнага абразка «Памінкі», 1922 г. На аркушы пячатка савецкіх часоў з надпісам «забаронена».]] Літаратурная творчасць Гарэцкага пачалася з невялічкіх твораў, нататак, фельетонаў, якія друкаваліся на старонках «[[Наша ніва (1906)|Нашай Нівы]]». Падпісваўся тады Гарэцкі такімі псеўданімамі: М. Б., Беларус, М. Беларус, Максім Беларус. Першая такая нататка з’явілася ў «Нашай Ніве» 26 верасня 1912 года. Першыя фельетоны выявілі талент Гарэцкага як [[Сатыра|сатырыка]], аднак, у сваёй далейшай творчасці ён рэдка вяртаўся да гэтага{{Sfn|Бугаёў Дз.|2003|с=18}}. Першае апавяданне Гарэцкага «У лазні» было змешчанае ў «Нашай Ніве» 25 студзеня 1913 года пад псеўданімам Максім Беларус, напісанае было 31 снежня 1912 года{{Sfn|Дасаева Т.|1993|с=8}}. Пасля гэтага пачалі з’яўляцца новыя мастацкія творы: апавяданні «Стогны душы», «Роднае карэнне», «У панскім лесе», драматычны абразок «Атрута». Усё гэта было апублікавана на працягу 1913 года ўсё ў той жа «Нашай Ніве» пад псеўданімамі Максім Беларус і М. Г.{{Sfn|Бугаёў Дз.|2003|с=20}}. Сваім сапраўдным прозвішчам Гарэцкі падпісаўся толькі ў 1914 годзе, калі [[Беларускае выдавецкае таварыства|Беларускім выдавецкім таварыствам]] у [[Вільнюс|Вільні]] была выдадзеная кніга «Рунь»{{Sfn|Бугаёў Дз.|2003|с=21}}. Гарэцкі востра адчуваў патрэбы літаратурнага развіцця беларусаў, аб чым сведчаць яго артыкулы «Наш тэатр» і «Развагі і думкі», апублікаваныя ў 1913—1914 гадах. У іх аўтар выявіў сябе як тэарэтык, публіцыст, зацікаўлены праблемамі развіцця нацыянальнай культуры, мовы, тэатру{{Sfn|Бугаёў Дз.|2003|с=29}}. 22 лютага 1914 года была завершаная кніга Гарэцкага «Антон». Надрукаваная яна была толькі ў 1918 годзе ў віленскай газеце «[[Гоман (газета, 1916)|Гоман]]». У 1919 годзе выйшла асобнае выданне. Твор мае падзагаловак «Абразы жыцця» і складаецца з 15 асобных абразкоў{{Sfn|Бугаёў Дз.|2003|с=89}}. Франтавыя ўражанні і назіранні 1916—1917 гадоў пісьменнік акуратна заносіў у дзённік, матэрыялы якога ён пазней выкарыстаў для напісання дакументальна-мастацкай [[Аповесць|аповесці]] «На імперыялістычнай вайне»{{Sfn|Бугаёў Дз.|2003|с=119}}. Пасля 1917 года шмат піша на тэму [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|рэвалюцыі]]. У 1918—1919 гадах у палемічных допісах рэзка крытыкуе «буржуазных беларускіх дзеячоў», услаўляе бальшавізм; адначасова, крытыкуе «новую (камуністычную) буржуазію», кладзе выразны націск на неглыбокую далучанасць «буржуазных дзеячоў» да нацыянальнага руху{{Sfn|Чыгрын І.|2003|с=92—96}}. У 1918 годзе Максім разам з братам [[Гаўрыла Іванавіч Гарэцкі|Гаўрылам]] працаваў над «Руска-беларускім слоўнікам», які быў выдадзены ў [[Смаленск]]у ў 1918 годзе, а ў 1921 годзе ў Вільні. Гэта быў першы беларускі [[слоўнік]] такога тыпу, надрукаваны пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]], і першы вопыт самога пісьменніка ў галіне [[Лексікаграфія|лексікаграфіі]]. Аўтарству Гарэцкага належыць «Невялічкі беларуска-маскоўскі слоўнік», выдадзены ў Вільні ў 1919 годзе, які меў тры выданні, апошняе пад назвай «Беларуска-расійскі слоўнічак» выйшла ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Савецкай Беларусі]] ў 1925 годзе. На год раней у [[Мінск|Менску]] з’явіўся складзены Гарэцкім разам з [[Мікола Байкоў|Міколам Байковым]] «Практычны расійска-беларускі слоўнік», які ахоплівае каля 20000 словаў{{Sfn|Бугаёў Дз.|2003|с=123—124}}. На працягу 1919—1923 гадоў ён напісаў больш за 20 твораў: апавяданні, аповесць «[[Дзве душы]]», крытычныя артыкулы{{Sfn|Бугаёў Дз.|2003|с=127}}. Звяртаўся да жыцця беларускіх перасяленцаў у [[Сібір]]ы («Сібірскія абразкі», апавяданні «Хадзяка», «Моцнае каханне», «Хоцімка» і інш.). У групе апавяданняў, створаных у 1921—1922 гадах, Гарэцкі наблізіўся да асэнсавання вобразу інтэлігента як усвядомленага суб’екта ў гістарычным быцці свайго народа. Здарылася гэта пад уплывам вайны, якая ў 1914 годзе абрынулася на беларускія землі, рэвалюцыяў 1917 года, абвастрэнняў нацыянальнай барацьбы ў краі{{Sfn|Чыгрын І.|2003|с=32}}. У 1926 годзе ў Менску быў выдадзены зборнік апавяданняў «Досвіткі». У гэты час Гарэцкі прымаў удзел у розных дыскусіях, выступаў з навуковымі дакладамі па літаратуразнаўстве і фалькларыстыцы, друкаваў артыкулы пра творчасць многіх савецкіх пісьменнікаў, рабіў фальклорныя запісы{{Sfn|Бугаёў Дз.|2003|с=135}}. У 1928 годзе выйшаў зборнік «Народныя песні з мелодыямі», падрыхтаваны Гарэцкім у суаўтарстве з кампазітарам Ягоравым. Там змешчана 318 беларускіх песень, запісаных Гарэцкім ад маці{{Sfn|Бугаёў Дз.|2003|с=152}}. У канцы 20-х гадоў пісьменнік займаўся таксама перакладамі мастацкай прозы: «Разгром» [[Аляксандр Аляксандравіч Фадзееў|Фадзеева]], апавяданні [[Максім Горкі|Горкага]] «Канавалаў», «Чалкаш». Пераклады былі падпісаныя псеўданімам А. Мсціслаўскі, але іх прыналежнасць Гарэцкаму не выклікае сумнення{{Sfn|Бугаёў Дз.|2003|с=154}}. У 1928 годзе Гарэцкі падрыхтаваў да выдання вялікую кнігу сваіх выбраных твораў, нанова адрэдагаваўшы некаторыя з іх. Гэтая кніга не была надрукаваная{{Sfn|Бугаёў Дз.|2003|с=154}}. Гарэцкі звяртаўся да праблемы ўзаемаадносін інтэлігента і народа, да ролі і місіі інтэлігенцыі ў нацыянальным развіцці (аповесць «Меланхолія», апавяданні «Фантазія» і інш.). Расцэньваў ролю беларускага літаратара як надзвычай адказную і патрабавальную да грамадзянскай і нацыянальнай свядомасці. Выступаў супраць правінцыйнай замкнёнасці маладой беларускай літаратуры. У творчасці Гарэцкага вызначаюцца наступныя перыяды (так, як іх акрэсліў [[Гаўрыла Іванавіч Гарэцкі|Гаўрыла Гарэцкі]] ў лісце да А. Адамовіча{{Sfn|Адамовіч А.|1980|с=41—42}}): * 1912—1913: Горацкі першы * 1913—1914: Віленскі першы * 1914—1917: часу імперыялістычнай вайны * 1917—1919: пачатку Кастрычніцкай рэвалюцыі * 1919—1923: Віленскі другі * 1923—1926: Мінскі першы * 1926—1928: Горацкі другі * 1928—1930: Мінскі другі * 1931—1935: Вяцка-Кіраўскі * 1935—1937: Пясочынска-Кіраўскі. Творы Гарэцкага перакладзеныя на [[англійская мова|англійскую]]<ref>{{Cite web|url=https://bellit.info/roznaje/dzvje-dushy-hareckaha-pa-anhjelsku-nadrukavali-u-kanadzje.html|title=“Дзве душы” Гарэцкага выйшлі па-ангельску ў Канадзе|date=2024-09-13}}</ref>, [[балгарская мова|балгарскую]], [[латышская мова|латышскую]], [[літоўская мова|літоўскую]], [[нямецкая мова|нямецкую]], [[польская мова|польскую]], [[руская мова|рускую]] і [[украінская мова|ўкраінскую]] мовы. [[Файл:M. Harecki, vokładki.png|400px|міні|цэнтр| Вокладкі зборніка апавяданняў «Досвіткі» (1926), кнігі «Ціхія песні» (1926), «Ціхая плынь» (1930).]] === Творы === * «У лазні» (1912, надрукаваная ў 1913), першае апавяданне. * «Антон» (1914, упершыню надрукаваная ў газеце «[[Гоман (газета, 1916)|Гоман]]», 1918; асобна — у 1919), драматызаваная аповесць. * «На імперыялістычнай вайне» (1914—1919, фрагменты друкаваліся ў «Полымі», першае асобнае і цэлае выданне — 1926), ваенныя запіскі. * «Літоўскі хутарок» (1915, надрукаваны ў газеце «[[Беларусь (газета, Мінск)|Беларусь]]», 1920), апавяданне, першая спроба літаратурнага, не дзённікавага твора пра вайну. * «Генерал» (1916, першы раз надрукаваная газетай «[[Вольная Беларусь]]», 1918), апавяданне. * «[[Рускі (апавяданне)|Рускі]]» (1915), апавяданне. * «Чарнічка», апавяданне. * «Хадзяка» (1916), апавяданне. * «На этапе» (1916), апавяданне. * «Меланхолія», (урыўкі друкаваліся ў 1916), аповесць (незавершаная). * «Сібірскія абразкі» (1926—1928, часткова выдадзеныя ў 1973), збор 42 падарожных замалёвак. * «Ціхая плынь», аповесць (першы варыянт, «За што?», напісаны ў 1917—1918, быў надрукаваны ў газеце «Известия Смоленского Совета», май 1918; урыўкі друкаваліся аўтарам у заходнебеларускім друку, асобныя выданні — 1926 і 1930). Называецца крытыкамі адзіным завершаным і скончаным ва ўсіх адносінах буйным творам Гарэцкага{{Sfn|Адамовіч А.|1980|с=111}}. * «[[Дзве душы]]» (1918—1919, у газеце «[[Беларуская думка (газета)|Беларуская думка]]», чэрвень—ліпень 1919, першы раз асобна — Вільня, 1919), аповесць. * «Усебеларускі з’езд 1917-га года» (1922), апавяданне. * «Фантазія», апавяданне. * «Віленскія камунары», раман-кроніка (рукапіс быў адасланы аўтарам у Менск у жніўні 1934 і быў знойдзены ў фондах бібліятэкі АН Літоўскай ССР у лютым 1961; першае выданне ў 1965). Рускі варыянт «Виленские воспоминания» прапаноўваўся да друку ў Маскву ў сакавіку 1935, але не быў прыняты. * «Чырвоныя ружы» (1922), драматычны твор. * «Камароўская кроніка» (1930—1932—1937, апублікаваная 1966), раман-эпапея (незавершаны). * «Меланхолія» * «У чым яго крыўда?» (1926), аповесць. * «Жартаўлівы Пісарэвіч» (1925, апублікавана «[[Полымя]]», 1926), п’еса. * «Лявоніус Задумекус», аўтабіяграфічны твор (пісаўся ў 1930-я гады ў Вятцы, надрукаваны з адзінага чарнавіка ў часопісе «Полымя» 2/1993). * Аўтабіяграфічныя матэрыялы («Храналогія маіх твораў», успаміны, пісьмы); пераклады асобных прац і твораў Леніна, Горкага, А. Фадзеева, Ю. Лібядзінскага; іншыя творы і допісы ў перыядычным друку («Наша Ніва», «Полымя» і інш.) === Кнігі === [[Файл:Maksim Harecki - Chrestomathy of Belarusian Literature (1922).jpg|thumb|Вокладка кнігі Максіма Гарэцкага «Хрыстаматыя беларускае літаратуры. XI век — 1905 год». Выдадзена [[Віленскае беларускае выдавецтва Б. Клецкіна|Віленскім беларускім выдавецтвам Б. Клецкіна]] ў Вільні ў 1922 годзе. ]] * «[[Рунь (зборнік)|Рунь]]»<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Вацлаў Ластоўскі|Власт]].|загаловак=„Рунь“|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Nasa_Niva_1906-1915,1920.zip/1914-39.pdf|выданне=[[Наша ніва (1906)|Наша Ніва]]|год=1914|нумар=39|старонкі=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925125429/https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Nasa_Niva_1906-1915,1920.zip/1914-39.pdf|archive-date=25 верасня 2020}}</ref> (Вільня, 1914), зборнік прозы, першая кніга. * «Расійска-беларускі слоўнік» (Смаленск, 1918, 2-е выд. — Вільня, 1920; разам з [[Гаўрыла Іванавіч Гарэцкі|Гаўрылам Гарэцкім]]). * «Беларуска-расійскі слоўнічак» (Вільня, 1919, 3-е выд. — Менск, 1925). * «Практычны расійска-беларускі слоўнік» (2-е выд. — Менск, 1926; разам з М. Байковым). * «Гісторыя беларускае літаратуры» (Вільня, 1919 і 1920, 4-е выд. — Менск, 1926). * «Хрэстаматыя беларускай літаратуры. XI век — 1905 г.» (Вільня, 1922). * «Народныя песні з мелодыямі» (Менск, 1928; разам з [[Аляксандр Аляксандравіч Ягораў|А. Ягоравым]]), зборнік песень. * «Маладняк за пяць гадоў. 1923—1928» (Менск, 1928). * «Апавяданні», зборнік, рыхтаваўся ў 1928, але не быў выдадзены. Частка матэрыялаў была выдадзеная ў 2-томным зборніку «Выбраныя творы» (Мінск, 1973). * «Люстрадзён», нявыдадзены зборнік, рыхтаваўся ў 1929 годзе. === Архіў === Пасля высылкі Максіма Гарэцкага ў Вятку, ён атрымліваў ад жонкі матэрыялы па пошце, а ў канцы чэрвеня 1932 года ў Вятку быў прывезены і архіў цалкам. Архіў пасля 4 снежня 1937 года перахоўвала жонка Гарэцкага (у Пясочні, [[Кіраў (Кіраўская вобласць)|Кіраве]], [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]]). 12 сакавіка 1971 амаль усе рукапісы былі перададзеныя ў [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі|Фундаментальную бібліятэку]] Акадэміі навук БССР (архіў № 7, 119 адзінак захавання). Рэшта рукапісаў знаходзіцца ў [[Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва|Беларускім дзяржаўным архіве-музеі літаратуры і мастацтва]]. == Ушанаванне памяці == [[Файл:1993. Stamp of Belarus 0035.jpg|міні|Максім Гарэцкі на паштовай марцы Беларусі.]] У 1993 годзе ў роднай вёсцы да 100-годдзя з дня народзінаў пісьменніка, што адзначалася таксама ў рамках [[ЮНЕСКА|Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па пытаннях адукацыі, навукі і культуры]], адкрылі [[Літаратурны музей Максіма Гарэцкага]]<ref>{{Cite web|author=[[Мікалай Віктаравіч Рудкоўскі|Мікалай Рудкоўскі]].|title=Жыву і радуюся, і вы жывіце і радуйцеся|url=http://www.mogved.by/print/sled-v-istorii/493|publisher=[[Газета]] «[[Магілёўскія ведамасці]]»|date=25 лютага 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20160225122356/http://www.mogved.by/print/sled-v-istorii/493|archive-date= 25 лютага 2016| access-date=25 лютага 2016}}</ref>. У 1993 годзе да стагоддзя з дня нараджэння Максіма Гарэцкага беларуская пошта выпусціла ў абарачэнне паштовую марку. З 1997 года дзейнічае Міжнародны фонд братоў Гарэцкіх. Яго імя носяць бібліятэка ў Горках, вуліцы ў Мінску, Мсціславе і Горках. У Мінску і Вязьме пастаўлены помнікі. З 1992 года рэгулярна ладзяцца [[Гарэцкія чытанні]]<ref>{{cite web|author=Жук Т., Ліс М.|title=Рукапісы не гараць. Максім Гарэцкі: «Жыццё праляцела, як адзін дзень»|url=http://news.tut.by/culture/335195_print.html|publisher=[[TUT.BY|Tut.by]]|date=18 лютага 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305021749/http://news.tut.by/culture/335195_print.html|archive-date=5 сакавіка 2016|access-date=25 лютага 2016|url-status=dead}}</ref>. У 2007 годзе была адкрытая памятная дошка на будынку [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]]<ref>{{cite web|url = http://nn.by/?c=ar&i=12029|title = У Вільні ўшанавалі памяць Максіма Гарэцкага і Натальлі Арсеньневай|date = 8 кастрычніка 2007|publisher = Наша Ніва|archive-url = https://web.archive.org/web/20160212120828/http://nn.by/?c=ar&i=12029|archive-date = 12 лютага 2016|access-date = 12 лютага 2016}} </ref>. 24 мая 2013 года ў Кіраве (Расія) на будынку былой Пясочанскай сярэдняй школы № 1 (цяпер у будынку размяшчаецца школа-інтэрнат для дзяцей з праблемамі слыху) адкрыта памятная дошка<ref>{{cite web|url = http://pesochnya.com/news/2013/v-kirove-poyavilas-memorialnaya-doska-klassika-belorusskoy-literatury-maksima-goreckogo|title = В Кирове появилась мемориальная доска классика белорусской литературы Максима Горецкого|date = 25 мая 2013|publisher = pesochnya.com|language = ru|archive-url = https://archive.today/20160211193202/http://pesochnya.com/news/2013/v-kirove-poyavilas-memorialnaya-doska-klassika-belorusskoy-literatury-maksima-goreckogo|archive-date = 11 лютага 2016|access-date = 11 лютага 2016|url-status = live}}</ref>. Таксама памятная дошка ўсталяваная ў Горках на вучэбным корпусе № 4. У гэтым корпусе працуе музей-кабінет Максіма Гарэцкага, а таксама яго імем названа вучэбная аўдыторыя. З 2015 года рэктарат акадэміі ўручае імянную стыпендыю імені Максіма Гарэцкага замежнаму студэнту за поспехі ў вывучэнні мовы. Заір Азгур стварыў скульптурны партрэт Максіма Гарэцкага. У 2012 годзе пры падрыхтоўцы да рэспубліканскага свята «Дажынкі» ў [[Горкі|Горках]], нягледзячы на пратэсты грамадства, быў знесены [[Дом Максіма Гарэцкага (Горкі)|дом]], у якім у 1926—1928 гадах жыў Максім Гарэцкі, на доме была ўсталяваная памятная дошка<ref>{{cite web|url = http://www.svaboda.org/content/article/24905534.html|title = 120-годзьдзе Максіма Гарэцкага: дом зьнесьлі, збор твораў ня выдалі.|author = Аксак В.|date = 18 лютага 2013|publisher = [[Радыё Свабодная Еўропа|Радыё Свабода]]|archive-url = https://archive.today/20160216183658/http://www.svaboda.org/content/article/24905534.html|archive-date = 16 лютага 2016|access-date = 25 лютага 2016|url-status = live}}</ref>. У 2013 годзе кінастудыя [[Беларусьфільм]] прэзентавала кароткаметражны фільм «Рускі» рэжысёра [[Віктар Мікалаевіч Аслюк|Віктара Аслюка]] паводле аднайменнай аповесці Максіма Гарэцкага<ref>{{cite web|url = http://zviazda.by/be/news/20140912/1410555581-brat-na-varozhym-baku|title = Брат на варожым баку|author = Ірэна Кацяловіч.|date = 12-9-2014|publisher = zviazda.by|access-date = 28-6-2019|archive-date = 10 жніўня 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20200810121059/http://zviazda.by/be/news/20140912/1410555581-brat-na-varozhym-baku|url-status = dead}}</ref>. У красавіку 2016 года ў [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы]] адбылася прэм’ера спектакля «Дзве душы» паводле аповесці Максіма Гарэцкага ў пастаноўцы [[Мікалай Мікалаевіч Пінігін|Мікалая Пінігіна]], аўтарамі інсцэніроўкі аповесці з’яўляюцца [[Максім Аляксандравіч Клімковіч|Максім Клімковіч]] і [[Уладзіслаў Ігаравіч Ахроменка|Уладзіслаў Ахроменка]]<ref>{{cite web|url = http://kupalauski.by/teatr/news/jve-souls-abilasha-prem-epa/|title = «Дзве душы». Адбылася прэм'ера|date = 27 красавіка 2016|publisher = kupalauski.by|archive-url = https://web.archive.org/web/20160428151930/http://kupalauski.by/teatr/news/jve-souls-abilasha-prem-epa/|archive-date = 28 красавіка 2016|access-date = 28 красавіка 2016}}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.nv-online.info/by/658/printed/113786/%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E-%D0%90%D0%A5%D0%A0%D0%9E%D0%9C%D0%95%D0%9D%D0%9A%D0%90-%C2%AB%D0%9C%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9-%D0%9F%D1%96%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD-%E2%80%93-%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D1%8D%D1%9E%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B0%D0%BC%D1%8B-%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B-%D1%80%D1%8D%D0%B6%D1%8B%D1%81%D1%91%D1%80%E2%80%A6%C2%BB.htm|title = Уладзіслаў Ахроменка: «Мікалай Пінігін – напэўна, самы патрабавальны рэжысёр…»|author = Дзяніс Марціновіч.|date = 11 лютага 2016|publisher = [[Народная Воля (газета)|Народная Воля]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20160428152305/http://www.nv-online.info/by/658/printed/113786/%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E-%D0%90%D0%A5%D0%A0%D0%9E%D0%9C%D0%95%D0%9D%D0%9A%D0%90-%C2%AB%D0%9C%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9-%D0%9F%D1%96%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD-%E2%80%93-%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D1%8D%D1%9E%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B0%D0%BC%D1%8B-%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B-%D1%80%D1%8D%D0%B6%D1%8B%D1%81%D1%91%D1%80%E2%80%A6%C2%BB.htm|archive-date = 28 красавіка 2016}}</ref>. <center><gallery widths="200" heights="200" perrow="3"> File:Гарэцкі Курапаты.jpg|Крыж Максіму Гарэцкаму ва ўрочышчы [[Курапаты]]. File:Maksim Harecki, pomnik u Miensku.JPG|Помнік у Мінску, па адрасе вул. [[Рэвалюцыйная вуліца (Мінск)|Рэвалюцыйная]], 2. Тут у 1922—1925 гг. месціўся [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульт]]. </gallery></center> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == {{калонкі|2|малы=так}} * {{кніга|аўтар = [[Алесь Адамовіч|Адамовіч А.]]|загаловак = «Браму скарбаў сваіх адчыняю…»|месца = Мінск|выдавецтва = Выд-ва БДУ|год = 1980|старонак = 224 с., іл., 1 л. партр.|ref= Адамовіч А.}} * {{кніга|аўтар = [[Дзмітрый Якаўлевіч Бугаёў|Бугаёў Дз.]]|загаловак = Максім Гарэцкі|выданне = 2-е выд., выпр., дап.|месца = Мінск|выдавецтва = Беларуская навука|год = 2003|старонак = 239|isbn = 985-08-0533-1| ref= Бугаёў Дз.}} * ''Бугаёў Дз.'' Гарэцкі Максім Іванавіч // {{Крыніцы/БелСЭ}} — С. 374. * ''Гарэцкі Р.'' Ахвярую сваім «я» … (Максім і Гаўрыла Гарэцкія). / Р. Гарэцкі; Навуковы рэдактар М. І. Мушынскі. — Мінск: Беларуская навука, 1998. — 287 с. * {{кніга|аўтар = Гарэцкі Р.|загаловак = Браты Гарэцкія|адказны = Шаўлякова І.|месца = Мінск|выдавецтва = Згуртаванне Беларусаў Свету Бацькаўшчына|год = 2008|старонак = 334|isbn = 978-985-6887-21-8|ref= Гарэцкі Р.}} * ''Гарэцкі Р.'' Янка Купала і браты Гарэцкія. // Роднае слова: Навук. і метад. часоп. ― Мн., 2004. ― № 7. ― С. 96―99. * ''Гаўрук, Ю.'' Максім Гарэцкі. Успаміны, артыкулы, дакументы. — Мн., 1984. — С. 87. * {{кніга|аўтар = Дасаева Т.|загаловак = Летапіс жыцця і творчасці Максіма Гарэцкага|месца = Мінск|выдавецтва = Навука і тэхніка|год = 1993|старонак = 87|isbn = 5-343-01432-1|ref= Дасаева Т.}} * ''[[Кажамякін Г.]]'' Максім Гарэцкі і Кузьма Чорны: да праблемы тыпалогіі / Г. Кажамякін // Зборнік Да 100-годдзя Уладзіміра Дубоўкі, Уладзіміра Жылкі, Кузьмы Чорнага: Зборнік навуковых артыкулаў / Пад агульн. рэд. Л. Дз. Сіньковай. — Мінск: БДУ, 2001. — С. 131—134. * {{кніга|аўтар = [[Аляксей Канстанцінавіч Каўка|Каўка А.]]|частка = Гарэцкі Максім Іванавіч|загаловак = Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Беларус. Энцыкл.|адказны = Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч.|месца = Мінск|выдавецтва = БелЭН|год = 1994|старонкі = 494—496|старонак = 537|isbn = 5-85700-142-0|ref= Каўка А.}} * ''Кныш, Л.'' Гутарковая камунікацыя ў прозе Максіма Гарэцкага // Роднае слова. — 2006. — № 2. — С. 32. * ''Кныш, Л.'' Моўныя сродкі ў творах Максіма Гарэцкага // Роднае слова. — 1998. — № 6. — С. 72—81. * ''Корань (Сінькова), Л. Д.'' Максім Гарэцкі // Цукровы пеўнік: літ.-крыт. арт. — Мн.: Маст. літ., 1996. — С. 22—65. * {{Кніга|аўтар = [[Алег Латышонак|Латышонак А.]]|загаловак = Жаўнеры БНР|выданне = 3-е|месца = Смаленск|выдавецтва = Інбелкульт|год = 2014|старонак = 373|isbn = 978-5-00076-003-1|тыраж = 500|ref= Латышонак А.}} * ''Ліўшыц У. М.'' Максім Гарэцкі — жыццё і творчасць. Метадычны матэрыял і парады ў дапамогу прапандыстам кнігі. — Магілёў: абласное таварыства аматараў кнігі, 1993. — 34 с. * ''Ліўшыц У. М.'' Літаратурны музей Максіма Гарэцкага. Кароткі даведнік. — Орша: аддзел культуры Горацкага райвыканкама, 1997. — 69 с. — ISBN 985-6120-13-6. * ''Ліўшыц У. М.'' Максім Гарэцкі : сцежкамі жыцця (да 125-годдзя з дня нараджэння). — Горкі : выдавецтва БДСГА, 2018. — 180 с. : іл. — ISBN 978-985-467-785-9. * {{Кніга|аўтар = Марціновіч А.|загаловак = Брама, адчыненая ў вечнасць: дзецям пра Максіма Гарэцкага: нарысы|месца = Мінск|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]|год = 2013|старонак = 205|серыя = Гісторыя ў асобах|isbn = 978-985-02-1423-2|тыраж = 2000}} * {{Крыніцы/БелЭн|5|Гарэцкі Максім Іванавіч|Мушынскі М.|81}} * ''Мушынскі М.'' Падзвіжнік з малой Багацькаўкі: жыццёвы і творчы шлях Максіма Гарэцкага // Мушынскі М.; навук. Рэд. А. М. Макарэвіч; Нац. Акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. Імя Якуба Коласа і Янкі Купалы. — 2-е выд., выпр. і дап. — Мінск: Беларуская навука, 2013. — 543 с. * ''Новік, М.'' Слова і вобраз у «Скарбах жыцця» Максіма Гарэцкага // Роднае слова. — 2005. — № 4. — С. 12, 66—67. * {{кніга|аўтар = [[Юльян Сяргеевіч Пшыркоў|Пшыркоў Ю.]]|частка = Максім Гарэцкі і яго раман «Віленскія камунары»|загаловак = Гарэцкі Максім. Віленскія камунары. Раман-хроніка|месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 1965|старонкі = 356|ref= Пшыркоў Ю.}} * ''Савіцкая І. І.'' М. Гарэцкі і асноўныя тэндэнцыі развіцця беларускай літаратурнай мовы // Пісьменнік — мова — стыль: Тэз. дакл. і паведамл. міжнар. навук. канф., прысвеч. 70-годдзю з дня нараджэння праф. Л. М. Шакуна (17-19 верас. 1996 г.). — Мінск, 1996. — С. 117—119. * ''Сінькова Л. Д.'' Смехавое як пазнака нацыянальнага ў творах Максіма Гарэцкага / Л. Д. Сінькова // Беларускае літаратуразнаўства: навукова-метадычны зборнік / гал. рэд. Л. Д. Сінькова. — Вып. 6. — Мінск: БДУ, 2008. — С. 47—51. * ''Стральцоў М.'' Чалавек з Малой Багацькаўкі // Стральцоў, М. Л. Ад маладзіка да поўні: апавяданні, аповесці, эсэ / Міхась Стральцоў; уклад. В. Стральцовай. — Мн.: Маст. літ., 2005. — С. 323—336. * ''Тычына М.'' Максім Гарэцкі і праблема «другога» ў яго творах / М. Тычына // Роднае слова. — 2003. — № 2. — С. 5—9. * ''Тычына М.'' На выспе Патмас: Творчасць Максіма Гарэцкага / М. Тычына // Роднае слова. — 1993. — № 2. — С. 15—22. * {{кніга|аўтар = [[Іван Пятровіч Чыгрын|Чыгрын І.]]|загаловак = Паміж былым і будучым: Проза М. І. Гарэцкага|выданне = 2-е выд., выпр.|месца = Мінск|выдавецтва = Беларуская навука|год = 2003|старонкі = 166|isbn = 985-08-0539-0|ref= Чыгрын І.}} * [http://www.slounik.org/80914.html Гарэцкі Максім] // {{Крыніцы/БП 1917-90}} * {{Крыніцы/ЭГБ|2}} Дысертацыі: * ''Атрашкевич, В. И.'' Проблема автобиографизма в белорусской советской художественной прозе 20-х годов: На материале творчества Тишки Гартного, Горецкого, Якуба Коласа: автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата филологических наук. — Мн., 1979. — 24 с. * ''Голуб, Т. С.'' Тэксталогія твораў Максіма Гарэцкага: Прынцыпы выд. Поўнага збору твораў: Аўтарэф. дыс. на атрыманне вучон. ступ. канд. філал. навук: 10.01.11 / Голуб Тэрэса Станіславаўна; Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т літ. імя Я.Купалы. — Мн., 2000. — 20 с. * ''Губская В. М.'' Раман М. Гарэцкага «Віленскія камунары» ў кантэксце беларускай прозы 1920—1930-х гадоў: жанравае наватарства: аўтарэф. дыс. … канд. філал. навук: 10.01.01 / В. М. Губская; БДУ. — Мінск, 2012. — 24 с. * ''Дасаева, Т. Н.'' Паэтыка лірызму ў беларускай публіцыстыцы і мастацкай прозе: Аўтарэф. дыс. на атрым. вучон. ступ. д-ра філал. навук: 10.01.10 ; 10.01.01 / Дасаева Таццяна Мікалаеўна; Бел. дзярж. ун-т. — Мн., 2002. — 39 с. * ''Кажамякін, Г. В.'' Ідэйна-мастацкая эвалюцыя творчасці Максіма Гарэцкага: аўтарэферат дысертацыі на атрыманне вучонай ступені кандыдата філалагічных навук: 10.01.01 / Кажамякін Генадзь Вячаслававіч; Беларускі дзяржаўны універсітэт. — Мінск, 2007. — 21 с. * ''Кныш, Л. С.'' Гутарковая камунікацыя ў мастацкай прозе Максіма Гарэцкага: спосабы стылізацыі: аўтарэферат дысертацыі на атрыманне вучонай ступені кандыдата філалагічных навук: 10.02.01 / Кныш Ларыса Сяргееўна: 29.09.2006. — Мінск, 2006. — 20 с. * ''Коротков, Н. Н.'' Ранняя проза М. Горецкого: проблема стиля: автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата филологических наук: 10.01.03 / Коротков Николай Николаевич; Академия наук Белорусской ССР, Институт литературы им. Я. Купалы. — Минск, 1989. — 21 с. * ''Маханьков, Ю. В.'' Становление белорусской советской прозы и традиции Л. Н. Толстого (Я.Колас, М.Горецкий, К.Чорный): Автореф. дис. на соиск. учен. степ. канд. филол. наук (01.01.02, 01.01.01) / АН РБ, Ин-т лит. им. Я.Купалы. — Мн., 1991. — 19 с. * ''Савіцкая, І. І.'' Лексікаграфічная спадчына М.Гарэцкага: моўна-гістарычны кантэкст, фарміраванне лексікону, нармалізатарская практыка: Аўтарэф. дыс. на атрыманне вучон. ступ. канд. філал. навук: 10.02.01 / Савіцкая Ірына Іванаўна; Беларус. дзярж. ун-т. — Мн., 2002. — 19 с. * ''Сінькова, Л. Д.'' Беларуская проза ХХ стагоддзя: дынаміка жанравых структур: Аўтарэф. дыс. на атрым. вуч. ступ. д-ра філал. навук: 10.01.01 / Беларус. дзярж. ун-т. — Мн., 1996. — 41 с. * ''Смаль, В. М.'' Беларуская аповесць для юнацтва 20-х гадоў XX стагоддзя: стылева-жанравая спецыфіка: Аўтарэф. дыс. на атрыманне вучон. ступ. канд. філал. навук: 10.01.01: 27.04.2004 / Смаль Валянцін Мікалаевіч; [Установа адукацыі «Брэсц. дзярж. ун-т ім. А. С. Пушкіна»]. — Брэст, 2004. — 20 с. * ''Тарасова, Т. Н.'' Проблема «Человек и война» в творчестве Максима Горецкого и Анри Барбюса: Автореф. дис. на соиск. учен. степ. канд. филол. наук: 10.01.03; 10.01.05 / Тарасова Тамара Николаевна; Акад. наук БССР, Ин-т лит. им. Я.Коласа. — Мн., 1986. — 20 с. * ''Уткевич, В. І.'' Тыпалогія нацыянальнага характару ў творчасці Кнута Гамсуна і Максіма Гарэцкага: аўтарэферат дысертацыі на атрыманне вучонай ступені кандыдата філалагічных навук: 10.01.03 ; 10.01.01: 20.02.2006. — Мінск, 2006. — 21 с. * ''Шышко, А. В.'' Мастацкае ўвасабленне нацыянальнага характару ў драматургіі Максіма Гарэцкага: аўтарэферат дысертацыі на атрыманне вучонай ступені кандыдата філалагічных навук: 10.01.01 / Шышко Алена Вікенцьеўна. — Менск, 2009. — 23 с. {{калонкі/канец}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://knihi.com/Maksim_Harecki/ Творы на «Беларускай Палічцы»] * [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=20033 Кніга выбраных твораў на сайце kamunikat.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160813154245/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=20033 |date=13 жніўня 2016 }} * {{cite web|url = https://www.youtube.com/watch?v=_b1gIUYPIng|title = Максім Гарэцкі: рукапісы не гараць|date = 26-06-2019|publisher = Беларусь 3 (youtube.com)}} * {{cite web|url = https://www.youtube.com/kIMYz9TjDiE|title = «Рускі» (2013)|publisher = Беларусьфільм (youtube.com)}} {{добры артыкул|Асоба}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гарэцкі Максім Іванавіч}} [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Лексікографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мсціслаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Крытыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Аршанскі Маладняк]] [[Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Зняволеныя Лукішскай турмы]] [[Катэгорыя:Максім Гарэцкі| ]] [[Катэгорыя:Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] ov0zwhhko4hx0mejtblsj6v3abpnrhh 0 16271 5199213 5174280 2026-09-14T19:37:57Z Peisatai 111348 /* Назва */ 5199213 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Горад |беларуская назва = Жыткавічы |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |першае згадванне = 1500 |ранейшыя назвы = |статус з = 1971 }} '''Жы́ткавічы'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Žytkavičy}}) — горад раённага падпарадкавання ў [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкага раёна]]. За 238 км на захад ад [[Гомель|Гомеля]]; чыгуначная станцыя на лініі Гомель — [[Лунінец]]. Аўтамабільныя дарогі злучаюць Жыткавічы з [[Брэст]]ам і [[Калінкавічы|Калінкавічамі]]. Насельніцтва {{num|16019|чал.}} (2017)<ref name="2017-Estimate"/>. == Назва == Жыткавічы стаяць паабапал рэчкі [[Жыткаўка|Жыткаўкі]], якая выцякае з паўднёва-заходняга ўзбярэжжа [[Чырвонае (возера)|возера Князь або Жыд]]<ref>Геологические исследования на территории бывшей Минской губернии. По данным научной литературы и собственным исследованиям составил профессор и академик П. А. Тутковский. Часть II. Витебск, 1925. С. 241.</ref> (цяпер "Чырвонае"). Паводле географа [[В. А. Жучкевіч|В. Жучкевіч]]а, назва ад прозвішча, што ад слова "[[жыта]]"<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 124.</ref>. == Герб == У чырвоным полі срэбны хвалісты пас, над пасам герб «Сястрынец» срэбнага колеру. Хвалісты срэбны пас сімвалізуе раку [[Гніліца (рака)|Гніліцу]]. Герб «Сястрэнец» — памяць пра род Кучукаў-Сестранцэвічаў, якіх называюць першымі вядомымі уладальнікамі паселішча. Аднак, на праўдзе першымі ўладальнікамі былі [[Кучукі (род)|Кучукі]] герба «Сякера», якіх з Кучакамі-Сестранцэвічамі сталі блытаць пазней. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Упершыню згадваецца ў [[Метрыка Вялікага Княства Літоўскага|Метрыцы]] пад 1500 годам як маёнтак '''Жыдкавічы''' ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], вёска [[Слуцкае княства|Слуцкага княства]], першы вядомы ўладальнік — [[Кучукі (род)|Конрад Кучук]] герба «Сякера». === У складзе Расійскай імперыі === З 1793 года ў складзе Расійскай імперыі (звалася таксама '''Убярэжжэ'''), цэнтр воласці Мазырскага павета Мінскай губерні. Насельніцтва ў асноўным займалася сельскай гаспадаркай і бортніцтвам. З пракладкай [[Палескія чыгункі|Палескіх чыгунак]] і адкрыццём у 1886 годзе чыгуначнай станцыі на месцы вёсак Зарэчча і Бярэжжа пачаў фармавацца рабочы пасёлак Жыткавічы. Пачала развівацца прамысловасць, прадстаўленая ў асноўным прадпрыемствамі па перапрацоўцы драўніны і прадукцыі сельскай гаспадаркі. === Найноўшы час === У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] ў лютым — снежні 1918 года Жыткавічы былі пад акупацыяй войск кайзераўскай Германіі. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Жыткавічы абвешчаны часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі Жыткавічы ўвайшлі ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. Падчас польскай акупацыі 1919—1920 гг. часовы адміністрацыйны цэнтр [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] ў складзе [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх земляў|Грамадзянскага ўпраўлення Усходніх зямель]]<ref>Dz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 26, poz. 275 {{ref-pl}}</ref>. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] акупаваны нацысцкай Германіяй. З 1924 г. цэнтр раёна, з 27 верасня 1938 г. гарадскі пасёлак. З 1954 г. у складзе Гомельскай вобласці. З 19 лістапада 1971 г. — [[горад]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 19 лістапада 1971 г. Аб пераўтварэнні гарадскіх пасёлкаў Жыткавічы Жыткавіцкага раёна і Васілевічы Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці ў гарады раённага падпарадкавання // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 33 (1335).</ref>. У 1990 годзе ў склад Жыткавіч уключаны пасёлак [[Сасновы (Жыткавіцкі раён)|Сасновы]]<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 кастрычніка 1989 г., 23 студзеня, 20 лютага, 19 красавіка і 28 чэрвеня 1990 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1990, № 23 (2009).</ref>, у 2014 годзе — вёскі [[Подаўж]], [[Заброддзе (Жыткавіцкі раён)|Заброддзе]], [[Кажановічы]] і пасёлак [[Западны]]<ref>[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D914g0064525&p1=1 Решение Гомельского областного совета депутатов от 14 мая 2014 г. № 13 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Житковичского района Гомельской области]</ref>. 20 кастрычніка 1995 года адміністрацыйныя адзінкі [[Жыткавіцкі раён]] і горад Жыткавічы, якія маюць агульны адміністрацыйны цэнтр, аб'яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку — [[Жыткавіцкі раён]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|title=Указ Президента Республики Беларусь от 20 октября 1995 года № 434 "Об объединении административных единиц Республики Беларусь, имеющих общий административный центр"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408143508/https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours">{{Graph:Chart|width=300|height=128|type=rect|x=1897,1938,1959,1970,1995,2006,2010,2016,2017|y=1200,4300,5400,7900,17600,16600,15900,15933,16019}}</div> * '''XIX стагоддзе''': 1897 год — 1200 чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XX стагоддзе''': 1938 год — 4300 чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1959 год — 5400 чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1970 год — 7900 чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1995 год — 17,6 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XXI стагоддзе''': 2006 год — 16,6 тыс. чал.; 2010 год — 15,9 тыс. чал.; 2016 год — 15&nbsp;933 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 16&nbsp;019 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2025 год — 15&nbsp;788 чал. == Эканоміка == Прадпрыемствы лясной і дрэваапрацоўчай, харчовай прамысловасці. Метэастанцыя. Гасцініца «Палессе». == Мікрараёны == Жыткавічы падзяляюцца на 5 мікрараёнаў: * Азёрны — паўднёвая частка горада, самы новы мікрараён * БМУ — заходняя частка горада * Зубраня — цэнтральная частка горада * Сельгастэхніка — паўднёва-заходняя частка горада * Усходні — паўночная частка горада == Славутасці == * [[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Жыткавічы)|Свята-Параскева-Пятніцкая царква]], пабудавана на месцы старой. * Каменны крыж, у царкве на могілках. Паводле павер’яў, гэты крыж штогод павялічваецца ў памерах<ref name="Dučyc"/>. * [[Касцёл Святога Юзафа (Жыткавічы)|Касцёл Святога Юзафа]]. === Страчаная спадчына === [[Файл:Žytkavičy, Trajeckaja. Жыткавічы, Траецкая (1941-44).jpg|міні|[[Царква ў імя святой мучаніцы Параскевы Пятніцы (Жыткавічы)|Свята-Троіцкая царква]]]] * [[Царква ў імя святой мучаніцы Параскевы Пятніцы (Жыткавічы)|Свята-Троіцкая царква]], згарэла ў [[1972]] годзе — помнік драўлянага дойлідства. == Вядомыя асобы == * [[Віктар Францавіч Багдановіч]] — [[генерал-лейтэнант]]. * [[Аляксандр Міхайлавіч Беленчык]] — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]] ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. * [[Уладзімір Буднік]] — беларускі кампазітар. * [[Леанід Юр’евіч Марголін]] (1957—2026) — расійскі музыкант-мультыінструменталіст, кампазітар, аранжыроўшчык. * [[Ісаак Якаўлевіч Маўшовіч]] (нар. 1933) — украінскі вучоны ў галіне машынабудавання. Доктар тэхнічных навук, прафесар. Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Украіны<ref>https://esu.com.ua/article-68206</ref>. * [[Міхаіл Сяргеевіч Мірановіч]] — дэпутат ПП НС РБ 2-га склікання. * [[Алесь Таболіч]] (нар. 1979) — музыкант, лідар гурта [[Znich]], дызайнер, мастак. * [[Рыгор Барысавіч Фрайман]] (нар. 1935)<ref>https://slanlib.ru/kraevedenie/galereya-zemlyakov/pochetnyij-grazhdanin/frajman-grigorij-brisovich/</ref> * [[Наталля Арсенцьеўна Чорнагалова]] — сучасны беларускі мастак-неаэкспрэсіяніст. == Гл. таксама == * Футбольны клуб [[ФК ЮАС Жыткавічы|ЮАС]] * [[Новае Палессе (1931)|Новае Палессе]] == Заўвагі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="Dučyc">[[Людміла Дучыц|Дучыц Людміла]]. [http://pawet.net/library/history/bel_history/dk/09/%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%B6%D1%8B.html Каменныя крыжы // З глыбі вякоў. Наш край 2. Мн., 1997. C. 31-46. ]</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Жыткавічы|315}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Žytkavičy|Жыткавічы}} {{OSM relation|5598580|Жыткавічы}} * [http://zhyta.org/ «Жыткавічы: жыта»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071019044826/http://zhyta.org/ |date=19 кастрычніка 2007 }} — сайт горада Жыткавічы {{Жыткавіцкі раён}} {{Гомельская вобласць}} [[Катэгорыя:Жыткавічы| ]] 0gad6rt3gc0dsl8ndxm49my4tamit7s 4 16411 5199552 5197574 2026-09-15T09:49:08Z Emilia Noah 155537 /* Армат (футбольны клуб) */ У арх 5199552 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Палітычны плюралізм]] == Машпераклад невядома чаго. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:54, 11 верасня 2026 (+03) == [[Гарбата кітайская]] == : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. Альбо перанесці ў асабістую прастору рэдактара. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 11:28, 11 верасня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:54, 11 верасня 2026 (+03) == [[Зваротны працэс]] == : {{Выдаліць}} Адсутнасць крыніц на такую назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 09:47, 10 верасня 2026 (+03) == [[Мустафа Ахматовіч]] == : {{Выдаліць}} Без крыніц і афармлення. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 14:52, 6 жніўня 2026 (+03) :: {{Пакінуць}} Значнасць ёсць, артыкул можна дапрацаваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:40, 10 жніўня 2026 (+03) :: Тое-сёе дадаў, галоўнае не блытаць з [https://verbum.by/belen/%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%90%D0%A2%D0%9E%D0%92%D0%86%D0%A7 іншым Мустафой Ахматовічам]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:37, 10 жніўня 2026 (+03) == [[B. В. Шчасная]] == : {{Выдаліць}} Не па-беларуску. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:32, 28 ліпеня 2026 (+03) ::Уважаемые администраторы сайта! Прошу Вашей помощи! К сожалению, не имею ни навыков, ни технической возможности создать статью. Счастная Ольга Васильевна- белорусский филолог и замечательный педагог, имя которого постепенно забывается. Очень хотелось бы в память о ней создать эту статью. Буду благодарен в оказании технической помощи. Все представленные сведения в черновике статьи достоверны [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-42099-27|&#126;2026-42099-27]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-42099-27|размова]]) 14:38, 28 ліпеня 2026 (+03) :::падтрымлiваю! [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 16:29, 28 ліпеня 2026 (+03) ::: Для таго, каб напісаць артыкул пра чалавека ў Вікіпедыю, недастаткова толькі Вашага жадання захаваць памяць пра яго. Ёсць правілы, якія дакладна апісваюць падставы і ўмовы для стварэння артыкулаў. Прапаную азнаёміцца: [[Вікіпедыя:Правяральнасць]], [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]], [[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя]]. Для Вашай сітуацыі лепш пасуюць асабісты блог або вэб-сайт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:45, 28 ліпеня 2026 (+03) :{{Устрымліваюся}}. Пазначу толькі, што [https://verbum.by/belen/%D0%97%D0%90%D0%A1%D0%9B%D0%A3%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%AB%20%D0%9D%D0%90%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%8E%D0%9D%D0%86%D0%9A%20%D0%A0%D0%AD%D0%A1%D0%9F%D0%A3%D0%91%D0%9B%D0%86%D0%9A%D0%86%20%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%AC ёсць крыніца з БелЭн]. Каб артыкул застаўся на вікі, ўкладальніку трэба займацца пошукам звестак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:36, 20 жніўня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} няма доказаў значнасці. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:51, 28 ліпеня 2026 (+03) ::доказ значносцi y старонцы са спicaм заслужаных настаунiкау за 1967 год . Указ Верхоунага Савета БССР ад 01.09.1967. Заслужаны наустаунiк Беларусi нiчога не значыць? [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 23:06, 28 ліпеня 2026 (+03) ::: Пра мужа і ўнука таксама ў спісе заслужаных настаўнікаў можна пачытаць? Ці можа месца пахавання ў спісе заслужаных настаўнікаў адзначана? Хочаце ўшанаваць памяць - стварыце ўласны сайт і там напішыце. Калі пра чалавека няма згадак у газетах, кнігах ці ў ''незалежных'' крыніцах у Інтэрнэце, то і значнасці няма. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:54, 28 ліпеня 2026 (+03) :::: Значнасць, меркавана, ёсць, але. [[Вікіпедыя:Значнасць#Значнасць патрабуе аб’ектыўных доказаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:00, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::: Дык я пра тое і талдычу. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:13, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::Ix убрау з тэкста. У той час не было такiх сродак масавой iнфарцыi. Паспрабую яшчэ пашукаць i дадам калi знайду [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 07:29, 29 ліпеня 2026 (+03) :::::Уважаемые пользователи и модераторы! Не имею технической возможности правильно создать статью. Буду благодарен всем за помощь в её правке, этим Вы сделаете доброе дело. Статья небольшая. Или сделайте шаблон , а дальше я сам всё допишу. С искренней благодарностью! [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 13:21, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::: Звярніце ўвагу на наступныя артыкулы: [[Лідзія Кузьмінічна Тарасевіч]], [[Галіна Раманаўна Кадырка]], [[Галіна Іванаўна Шумская]]. У раздзелах Літаратура ёсць прыклады кніг, якія можна лічыць незалежнымі крыніцамі. Кніга "Памяць" Маладзечанскага раёна была выдадзена ў 2002, то магчыма Вольгу Васільеўну знойдзеце там. Пры наяўнасці такіх крыніц артыкул можна дааформіць, перанесці пад назву ''Вольга Васільеўна Шчасная'' і пакінуць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:45, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::::Шчыра дзякую, паспрабую [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 23:50, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::::Пашукау...няма [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:58, 30 ліпеня 2026 (+03) ::::::Толькi cсылкi самой гiмназii. Есць фота яе, але Яны не падаiсаны ,што гэта яна [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 13:00, 30 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} зместу практычна няма, адны пышныя эпітэты, такім чынам, не вытрыманы [[Вікіпедыя:Значнасць асоб|Агульны крытэрый значнасці]]. Для такіх выпадкаў дастаткова радка ў спісе Заслужаных настаўнікаў або ў раздзеле "Вядомыя асобы" паселішча нараджэння або працы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:50, 30 ліпеня 2026 (+03) ::Нават не ясна як слушна "Счасная" ці "Шчасная", куды ж асобны артыкул. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:25, 30 ліпеня 2026 (+03) :::Счасная. Так трэба. Але у агульным спicу заслужаных настаунiкау ( артыкул есць) значылася як Шасная, як раз у агульным спiсу! У гэтым вот i справа - пачынаюць забываць ! I гэта не пышныя эпiтэты, гэта час , калi мова нават не вывучался у 60 ыя гады! I дырэктар той самой 6 школы, яki 30 гадоу iм быу- таксама заслужаны настаунiк , яшчэ i ганаровы грамадзянiн Маладзэчна - але а нем не каму напiсаць ужо. Нет артыкула! Яна была Яго намеснiкам. :::Справа не у значначцi , a у адносiнах да памяцi. Калi гэты артыкул не выйдзе- памерлы не пакрыудзiцца ужо. А калi гэта беларуская вiкiпедыя - гэтым i трэба занiмацца , паказваць нашу культурную спадчыну i дасягненнi , гысторыю! - спадзяюся, адмiн гэта прачытае. За "у" якое нескладовае па тэксту прашу прабачэння. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:55, 30 ліпеня 2026 (+03) ::::@[[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] дык, шаноўны удзельнік, што ж Вы вымагаеце ад Вікіпедыі, каб нехта нешта рабіў для памяці вартага чалавека. А самі ставіце ў артыкуле пустыя зноскі, на галоўную старонку базы дакументаў, дзе дакумента няма. На сайце школы таксама няма пра тое, што ў артыкуле напісана, толькі адзінкавая згадка, што "О. В. Счастная" "унесла ў капілку". Гэта нармальна? Па-мойму, не. Калі ў Вас ёсць інфармацыя, хай хоць на сайце школы апублікуюць падрабязную нататку пра настаўніцу, схадзіце, пазваніце, напішыце, можа ў школе нешта ведаюць дадатковае. Калі не ведаюць, дапамажыце ім. Хай аўтары-складальнікі падпішуцца пад нататкай, пазначаць крыніцы. А лепей у раённую газету, усё ж Заслужаная настаўніца. Хай гэта будуць нават толькі "успаміны калег і родных", без патэтыкі па фактах, пажада хоць з ускоснай згадкай адкуль факты. Тады можна будзе дадаць гэта ўсё у Вікіпедыю ў нейкай апрацоўцы. Гэта будзе Ваш надзейны уклад у памяць. Пастаўце сабе беларускую раскладку клавіятуры, таксама будзе даніна памяці настаўцы беларускай мовы, калі слушна зразумеў. А пакуль няма ніякай фактуры, пацверджанай хоць якімі крыніцамі, то зместу хапае толькі на пашыраны радок у спісе Заслужаных настаўнікаў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:40, 31 ліпеня 2026 (+03) :::::Я нiколi не рабiў нiякiх артыкулаў у Вiкiпедыi. Гэта мая iнiцыятыва. Але мало засталося дадзенных... Шчыра ўдзячны тым удзельнiкам, якiя ўжо палепшылi гэты артыкул. Я таксама працягваю шукаць iнфармацыю , буду яе выкладaць далей. Спадзяюся, што гэтая справа атрымаецца i гэта нужная справа. Працягваю пошук матэрыялу. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:41, 31 ліпеня 2026 (+03) ::::::Паспрабую зрабiць, дзякую за раду. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:46, 31 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, інфармацыі на старонцы не больш чым на элемент спіса. Невядома, дзе атрымала адукацыю. Пра педагагічныя заслугі ніякай канкрэтыкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:53, 9 жніўня 2026 (+03) ::1 верасня будзе яшчэ iнфармацыя на афiцыйным сайце гiмназыi, яе запрасiлi [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 15:14, 9 жніўня 2026 (+03) == [[Дзяніс Валер’евіч Юрчак]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі: кандыдат навук, дацэнт, гал.спец. аблвыканкама. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:28, 27 ліпеня 2026 (+03) : Пару дадатковых сказаў аб прызнанні асобы ў навуковай супольнасці для пацвярджэння значнасці, думаю, было б дастаткова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 28 ліпеня 2026 (+03) == [[Рэхдок (серыял)]] == Значнасць сумнеўная, якасць перакладу нізкая. З памылкай у назве вісіць ужо 2 месяцы. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:32, 26 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:24, 28 ліпеня 2026 (+03) == [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] == : {{Выдаліць}} Ні публікацый, ні АК. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:30, 23 чэрвеня 2026 (+03) : <s>{{Выдаліць}}</s>. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:17, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Слабае супраць}} З аднаго боку па правілах трэба выдаляць дый крыніца звестак незразумелая. Аднак можа ўсё ж у скарочаным выглядзе уціснуць у [[Хатляны#Вядомыя асобы]]? Як лакальны дзеяч вядомы, узгадкі ў мясцовых крыніцах ёсць: [https://zorkanews.by/25012020/vsyo-slozhilos-tak-kak-nado-pochemu-lyud/ 1], [https://nastavnica.by/mechta-kotoraya-sby-las-muzej/ 2], [https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/ 3]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 27 ліпеня 2026 (+03) == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) :: Паводле інфармацыі: "член президиума '''Минского городского отделения''' Белорусской партии «Белая Русь»", а не прэзідыума ўсёй партыі. Але ганаровы консул (не Пасол) Гамбіі. З іншага боку ў нас ёсць артыкул пра Аляксандра Машэнскага: і тут, і там - генеральны дырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:01, 22 ліпеня 2026 (+03) {{/Падвал}} 3a7j6eobyd8p8ubzgc2a27q2alyqh4j 0 18522 5199280 5176953 2026-09-14T20:30:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5199280 wikitext text/x-wiki {{Хімічны элемент}} '''Дармштатый, Дармштадтый<ref>{{Cite web|url=https://e-padruchnik.adu.by/book-viewer/web/viewer.html?file=https://e-padruchnik.adu.by/books/himija/Himiya_Shimanovich_9kl_bel_2025.pdf|title=Хімія: вучэбны дапаможнік для 9 класа|author=Шымановіч І.Я., Васілеўская А.І., Зураеў А.В., Красіцкі В.А., Сячко В.І.|website=e-padruchnik.adu.by|date=2025|access-date=2026-08-07|archive-date=19 жніўня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250819214519/https://e-padruchnik.adu.by/book-viewer/web/viewer.html?file=https://e-padruchnik.adu.by/books/himija/Himiya_Shimanovich_9kl_bel_2025.pdf|url-status=dead}}</ref>''' ({{lang-la|Darmstadtium}}) '''Ds''' — штучна сінтэзіраваны радыеактыўны [[хімічны элемент]] VIII групы [[Перыядычная сістэма элементаў|перыядычнай сістэмы]]; атамны нумар 110. Упершыню сінтэзіраваны ў [[1994]] у Інстытуце цяжкіх іонаў у [[Дармштат|Дармштаце]]. Афіцыйна ўведзены ў перыядычную сістэму ў [[2003]]. [[Катэгорыя:Хімічныя элементы]] [[Катэгорыя:Металы]] {{Кампактная перыядычная табліца}} {{Бібліяінфармацыя}} o5ynqjy6lgsfoa7on6sjv20hsxszaiq 0 18619 5199549 5185641 2026-09-15T09:46:22Z 5199549 wikitext text/x-wiki {{вучоны}} '''Алякса́ндр Уладзі́міравіч Мілінке́віч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі навуковец, грамадскі дзеяч і [[палітык]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1947 годзе ў [[Гродна|Гродне]]. Скончыў фізіка-матэматычны факультэт [[Гродзенскі педагагічны інстытут|Гродзенскага педінстытута]]. Працаваў настаўнікам (Гродна). Пасля сканчэння аспірантуры [[Інстытут фізікі АН БССР|Інстытута фізікі АН БССР]] (1972) працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам. У 1976—1978 гадах працаваў інжынерам і старшым выкладчыкам Гродзенскага педінстытута. Стажыраваўся ва ўніверсітэце Манпелье ([[Францыя]], [[1980]]) і [[Каліфарнійскі ўніверсітэт|Каліфарнійскім універсітэце]] ([[ЗША]], 1998), прайшоў курс навучання ў Еўрапейскім цэнтры даследавання праблем бяспекі ў Гарміш-Партэнкірхене ([[ФРГ]], 2000). Кандыдат фізіка-матэматычных навук (1976). У 1980—1984 гадах загадваў кафедрай Сеціфскага ўніверсітэта ([[Алжыр]]), быў дацэнтам [[Гродзенскі ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскага ўніверсітэта]] (1978—1980, 1984—2000). Заснавальнік і кіраўнік грамадскай арганізацыі «Ратуша». Кіраўнік праграм «Фонду спрыяння лакальнаму развіццю». У 1996—1997 гадах — прэзідэнт баскетбольнага клуба «[[Гродна-93]]». Кандыдатура Мілінкевіча ў 2014—2015 годзе разглядалася на пасаду рэктара [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт|Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта]]<ref>''Пілецкі А.'' [http://euroradio.fm/u-yakasci-magchymaga-rektara-egu-abmyarkouvaecca-kandydatura-milinkevicha У якасці магчымага рэктара ЕГУ абмяркоўваецца кандыдатура Мілінкевіча?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150711192557/http://euroradio.fm/u-yakasci-magchymaga-rektara-egu-abmyarkouvaecca-kandydatura-milinkevicha |date=11 ліпеня 2015 }} — euroradio.fm, 10.11.2014, 17:02</ref>. У красавіку 2015 года Мілінкевіч прайграў выбары рэктара амерыканцу Дэвіду Поліку, пасля чаго заявіў, што гэты ўніверсітэт «больш не будзе служыць Беларусі»<ref>{{Cite web |url=https://eurobelarus.info/news/society/2015/04/15/alexandr-milinkevich-egu-bol-she-ne-budet-sluzhit-belarusi.html |title=Архіўная копія |access-date=22 студзеня 2019 |archive-date=18 жніўня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190818150613/https://eurobelarus.info/news/society/2015/04/15/alexandr-milinkevich-egu-bol-she-ne-budet-sluzhit-belarusi.html |url-status=dead }}</ref>. Памёр у 2026 годзе, пахаваны на [[Вайсковыя могілкі Павонзкі|Вайсковых Павонзках]] у Варшаве<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/402852|title=У Варшаве развіталіся з Аляксандрам Мілінкевічам|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. == Грамадска-палітычная дзейнасць == Намеснік старшыні Гродзенскага гарвыканкама (1990—1996) па пытаннях адукацыі, культуры, аховы здароўя, моладзі, спорту, СМІ, рэлігіі, міжнародных зносін і аховы гістарычнай спадчыны. Падчас кампаніі па выбарах прэзідэнта Беларусі ў 2001 годзе быў кіраўніком перадвыбарчага штаба [[Сямён Домаш|Сямёна Домаша]]. У 1996—2003 гадах — старшыня гродзенскага абласнога грамадскага аб’яднання «Ратуша», ліквідаванага ўладамі. У 1999—2005 гадах — старшыня Беларускай Асацыяцыі Рэсурсных Цэнтраў. У 2003—2005 гадах — старшыня гродзенскага «[[Таварыства беларускай школы (1996—2021)|Таварыства Беларускай Школы]]». Увосень 2004 года Мілінкевіч быў кандыдатам на парламенцкіх выбарах у [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] — прайграў аднаму з памочнікаў [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]<ref>https://belisrael.info/?p=5280</ref>. У кастрычніку 2005 года на Кангрэсе дэмакратычных сіл быў абраны «адзіным кандыдатам ад дэмакратычных сіл». Удзельнічаў у [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006)|выбарах прэзідэнта Беларусі]] ў 2006 годзе; паводле афіцыйных звестак, набраў 6 % галасоў выбаршчыкаў і заняў 2-е месца пасля Лукашэнкі. [[Файл:Alexander Milinkevich 03.JPG|thumb|left|Аляксандр Мілінкевіч у [[Варшава|Варшаве]], 2006&nbsp;год.]] У 2005—2007 гадах — старшыня Рады Аб’яднаных дэмакратычных сіл. У сакавіку 2007 года, незадоўга да новага Кангрэса дэмакратычных сіл, на якім быў адхілены з пасады старшыні, называў сябе «прэзідэнтам дэмакратычнай часткі грамадства»<ref>https://nashaniva.by/?c=ar&i=7334</ref>. У 2012 годзе не быў зарэгістраваны ў якасці кандыдата на парламенцкіх выбарах<ref>http://dossier.bymedia.net/index.php?option=com_apressdb&view=publications&layout=entry&id=66102{{Недаступная спасылка}}</ref>. У 2006—2016 гадах узначальваў [[За Свабоду (рух)|Рух «За Свабоду»]], у 2008 годзе Рух быў зарэгістраваны беларускімі ўладамі ў якасці праваабарончага грамадска-асветніцкага аб’яднання<ref>http://pyx.by/bel/ruh/dakumanty {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150320010357/http://pyx.by/bel/ruh/dakumanty |date=20 сакавіка 2015 }}</ref>. Заяўляў пра свой магчымы ўдзел у прэзідэнцкіх выбарах 2015 года<ref>http://news.tut.by/politics/420546.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141226174042/http://news.tut.by/politics/420546.html |date=26 снежня 2014 }}</ref>, хаця раней казаў пра тое, што на выбары павінен пайсці малады палітык<ref>http://news.tut.by/politics/373950.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150705235456/http://news.tut.by/politics/373950.html |date=5 ліпеня 2015 }}</ref>. Урэшце не выставіў сваю кандыдатуру і не падтрымаў ніводнага з кандыдатаў. У 2007 годзе ў Еўрапарламенце казаў: «усё, магчыма, зараз будзе анексія Беларусі»<ref name=":0">https://novychas.by/palityka/aljaksandr-milinkevicz-kali-budze-intervencyja</ref>. У лістападзе 2010 года Мілінкевіч прагназаваў, што расійскае кіраўніцтва ў 2011—2012 прыкладзе намаганні, каб адхіліць Лукашэнку ад улады ў Беларусі: маўляў, Маскве патрэбны чалавек, які «цалкам аддасць Беларусь пад кантроль Расіі» і «спыніць любое збліжэнне з Еўропай»: «статус-кво не можа захавацца»<ref>https://news.tut.by/politics/204615.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201020203146/https://news.tut.by/politics/204615.html |date=20 кастрычніка 2020 }}</ref>. У студзені 2019 года, ужо як «канцлер Вольнага беларускага ўніверсітэта», разважаў аб тым, што «падчас кожных выбараў прэзідэнта Беларусі былі расійскія правакацыі»<ref name=":0" />. У верасні 2023 года прызначаны пазаштатным дарадцам [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]] па пытаннях еўрапейскага выбару Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/eurapeyski-vybar-ci-gatovyya-da-yago-belarusy-efir-z-milinkevicham|title=Еўрапейскі выбар: ці гатовыя да яго беларусы — эфір з Мілінкевічам {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|access-date=2023-09-21}}</ref>. == Навуковая і даследчыцкая дзейнасць == Кандыдацкая дысертацыя па тэме «Механізм генерацыі звышмагутных лазерных імпульсаў» (1976). Аўтар 65 навуковых прац і манаграфій па [[квантавая электроніка|квантавай электроніцы]], лазернай тэхніцы, гісторыі, культуры, адукацыі, архітэктуры Беларусі. Краязнавец. У канцы 1980-х знайшоў пахаванне апошняга караля [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста Панятоўскага]] ў [[Воўчын]]е, за што ўзнагароджаны ордэнам «За заслугі перад польскай культурай», напісаў пра гэта ўспаміны. Арганізаваў рэстаўрацыю старажытнага [[Кафедральны касцёл Святога Францішка Ксаверыя#Вежавы гадзіннік|вежавага гадзінніка]] на [[Кафедральны касцёл Святога Францішка Ксаверыя|Фарным касцёле]] ў [[Гродна|Гродне]]<ref>{{Cite web |url=http://vybary.belsat.eu/wp-content/themes/belsat_theme/assets/candidate_description.php?ID=907 |title=belsat.eu |access-date=27 лістапада 2016 |archive-date=27 сакавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220327114013/http://vybary.belsat.eu/wp-content/themes/belsat_theme/assets/candidate_description.php?ID=907 |url-status=dead }}</ref>. == Ацэнкі == Паводле [[Святлана Аляксандраўна Алексіевіч|Святланы Алексіевіч]], Аляксандр Мілінкевіч — прыклад «''беларуска-польскага інтэлігента»''<ref>{{Кніга|аўтар = пад рэд. [[Валер Булгакаў|Валера Булгакава]]|загаловак = Беларусь: ні Эўропа, ні Расея. Меркаваньні беларускіх эліт|спасылка = http://kamunikat.org/?pubid=1750|месца = [[Варшава]]|выдавецтва = Выдавецтва ARCHE|год = 2006|старонкі = 124-125|старонак = 258|isbn = 83-89406-77-2|archive-date = 17 ліпеня 2019|archive-url = https://web.archive.org/web/20190717220855/http://kamunikat.org/?pubid=1750}}</ref>. [[Мікола Бугай]] адзначае, што спакойны, інтэлігентны палітычны стыль Мілінкевіча кантраставаў з папулізмам многіх постсавецкіх палітыкаў. == Прэміі і ўзнагароды == 26 кастрычніка 2006 года ўзнагароджаны [[Еўрапарламент]]ам [[прэмія імя Андрэя Сахарава|прэміяй імя Андрэя Сахарава]] «За свабоду думкі». Лаўрэат польскай прэміі «Рыцар свабоды», якую арганізуе Фонд імя Казіміра Пулаўскага (2007)<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31489300.html|title=Навальны стаў ляўрэатам польскай прэміі «Рыцар свабоды». Раней яе атрымаў беларус|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]}}</ref>. Узнагароджаны [[Медаль 100 гадоў БНР|медалём 100 гадоў БНР]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/29838254.html|title=Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://belarusprofile.com/be/profile/milinkevich-alyaksandr-uladzimiravich/ Старонка на праекце BelarusProfile.] {{Прэмія Сахарава}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мілінкевіч Аляксандр Уладзіміравіч}} [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Беларусі (2006)]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]] [[Катэгорыя:Кандыдаты фізіка-матэматычных навук]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Вайсковых Павонзках]] 9tfgokbwl5csb9stk3odfbfelvab0zp 0 22243 5199386 4648611 2026-09-15T07:10:42Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Нагор’е]] у [[Нагор’е (значэнні)]]: Уніфікацыя назваў 4648611 wikitext text/x-wiki * [[Нагор'е (геаграфія)]] — форма рэльефа Тапонім: == Беларусь == * [[Нагор’е (Драгічынскі раён)|Вёска Нагор’е]] — вёска ў Драгічынскім раёне Брэсцкай вобласці == Расія == * Нагор’е — вёска ў Целегаўскім сельскім паселішчы Краснаборскага раёна Архангельскай вобласці * Нагор’е — вёска ў Чэрэўкоўскім сельскім паселішчы Краснаборскага раёна Архангельскай вобласці * Нагор’е — сяло ў Ровеньскім раёне Белгародскай вобласці * Нагор’е — вёска ў Ляскоўскім сельскім паселішчы Валагодскага раёна Валагодскай вобласці * Нагор’е — вёска ў Нюксенскім сельскім паселішчы Нюксенскага раёна Валагодскай вобласці {{неадназначнасць}} 9syy6bhdio9eqni57ht42vm6yvy3tm4 0 22693 5198992 5198848 2026-09-14T13:09:47Z Peisatai 111348 /* Беларусь */ 5198992 wikitext text/x-wiki Назву '''Ло́ша''' маюць: == Азёры == === [[Беларусь]] === * [[Гомельская вобласць]]: ** [[возера Лоша, Жыткавіцкі раён|Лоша]] — [[возера]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] * [[Мінская вобласць]]: ** [[возера Лоша, Слуцкі раён|Лоша]] — [[возера]] ў [[Слуцкі раён|Слуцкім раёне]] == Населеныя пункты == === [[Беларусь]] === * [[Гродзенская вобласць]]: ** [[Лоша (Астравецкі раён)|Лоша]] — вёска ў [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] * [[Мінская вобласць]]: ** [[Лоша (Уздзенскі раён)|Лоша]] — аграгарадок ва [[Уздзенскі раён|Уздзенскім раёне]] == Рэкі == === [[Беларусь]] === * [[Лоша (прыток Ашмянкі)|Лоша]] — рака ў [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], левы прыток [[Ашмянка|Ашмянкі]] * [[Лоша (прыток Нёмана)|Лоша]] — рака ў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], левы прыток [[Нёман]]а * [[Лоша (прыток Дабранкі)|Лоша]] — рака ў [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], прыток [[Дабранка (рака)|Дабранкі]] * Лоша — рака ў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], правы прыток [[Морач (рака)|Морачы]], і там сама возера Лоша<ref>Геологические исследования на территории бывшей Минской губернии. По данным научной литературы и собственным исследованиям составил профессор и академик П. А. Тутковский. Часть II. Витебск, 1925. С. 218.</ref> == Іншае == * [[Лоша (археалагічныя помнікі)|Лоша]] — курганныя могільнікі каля [[Лоша (Астравецкі раён)|в. Лоша]] ([[Астравецкі раён]]). == Этымалогія == Звыш за дзясятак рэчак з назвай Лоша працякаюць на Верхнім Падняпроўі, на Верхнім Панёманні. У памяншальнай форме назва ракі [[Лошыца (рака)|Лошыца]]. Літоўскі мовазнавец [[Казімерас Буга|К. Буга]], звярнуўшы ўвагу яшчэ на рэчку Лошу далёка на [[Ака|Павоччы]] (прыток тамтэйшай [[:ru:Проня_(приток_Оки)|Проні]]), на гэтай падставе далучаў большасць назваў тых Лошаў (апроч ашмянскай [[Лоша (прыток Ашмянкі)|Лошы]]) да групы гідронімаў, якія мелі быць прынесеныя "з-за Прыпяці, г.зн. са славянскай прарадзімы"<ref>K. Būga. Rinktiniai raštai. III t. Vilnius, 1961. C. 504.</ref>. З Бугам не пагадзіўся пазнейшы даследчык верхнедняпроўскай гідраніміі [[Уладзімір Мікалаевіч Тапароў|Ул. Тапароў]], ён звязваў назву дняпроўскіх Лошаў з літоўскім гідронімам ''Laš-upė''<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 194.</ref>''.'' Гідронімы тыпу ''Laš-upė'' даследчык літоўскай гідраніміі [[А. Ванагас]] звязваў або з літоўскім ''lašis'' "ласось", або ''lašas'' "кропля", ''lašėti'' "сачыцца, капаць"<ref>A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182.</ref>. Этымалагічна гэтыя словы аднаго паходжання, ад індаеўрапейскага *''lak̑- "''апырскваць, пакрываць кроплямі ці плямкамі", адкуль вытворнае *''lak̑-so-s'' "ласось (як рыба плямістая)"<ref>https://verbum.by/esbm/lasos</ref><ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 653.</ref><ref>В. Н. Топоров. Прусский язык. L. Москва, 1990. С. 109.</ref>.{{Неадназначнасць}} nzk16a56ytu7gml844czke1prdxhplz 5199177 5198992 2026-09-14T18:41:11Z Peisatai 111348 /* Беларусь */ 5199177 wikitext text/x-wiki Назву '''Ло́ша''' маюць: == Азёры == === [[Беларусь]] === * [[Гомельская вобласць]]: ** [[возера Лоша, Жыткавіцкі раён|Лоша]] — [[возера]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] * [[Мінская вобласць]]: ** [[возера Лоша, Слуцкі раён|Лоша]] — [[возера]] ў [[Слуцкі раён|Слуцкім раёне]] == Населеныя пункты == === [[Беларусь]] === * [[Гродзенская вобласць]]: ** [[Лоша (Астравецкі раён)|Лоша]] — вёска ў [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] * [[Мінская вобласць]]: ** [[Лоша (Уздзенскі раён)|Лоша]] — аграгарадок ва [[Уздзенскі раён|Уздзенскім раёне]] == Рэкі == === [[Беларусь]] === * [[Лоша (прыток Ашмянкі)|Лоша]] — рака ў [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], левы прыток [[Ашмянка|Ашмянкі]] * [[Лоша (прыток Дабранкі)|Лоша]] — рака ў [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], прыток [[Дабранка (рака)|Дабранкі]] * [[Вярэдаўка|Лоша]] — рака ў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], правы прыток Ушы * [[Лоша (прыток Нёмана)|Лоша]] — рака ў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], левы прыток [[Нёман]]а * Лоша — рака ў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], правы прыток [[Морач (рака)|Морачы]] * Лоша — рака ў [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], правы прыток ракі [[Чэрцень (рака)|Чэрцень]]<ref>Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom V: Kutowa Wola — Malczyce. — Warszawa, 1884. — С. 738.</ref> == Іншае == * [[Лоша (археалагічныя помнікі)|Лоша]] — курганныя могільнікі каля [[Лоша (Астравецкі раён)|в. Лоша]] ([[Астравецкі раён]]). == Этымалогія == Звыш за дзясятак рэчак з назвай Лоша працякаюць на Верхнім Падняпроўі, на Верхнім Панёманні. У памяншальнай форме назва ракі [[Лошыца (рака)|Лошыца]]. Літоўскі мовазнавец [[Казімерас Буга|К. Буга]] адзначаў наяўнасць рэчкі Лошы (інакш "[[:uk:Лош_(річка)|Лош]]") за [[Дзясна|Дзясной]] і на гэтай падставе далучаў большасць лошскіх назваў (апроч ашмянскай [[Лоша (прыток Ашмянкі)|Лошы]]) да групы гідронімаў, якія мелі быць прынесеныя "''з-за Прыпяці, г.зн. са славянскай прарадзімы''"<ref>K. Būga. Rinktiniai raštai. III t. Vilnius, 1961. C. 504.</ref>. З Бугам не пагадзіўся пазнейшы даследчык верхнедняпроўскай гідраніміі [[Уладзімір Мікалаевіч Тапароў|Ул. Тапароў]], ён звязваў назву дняпроўскіх Лошаў з літоўскім гідронімам ''Laš-upė''<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 194.</ref>''.'' Гідронімы тыпу ''Laš-upė'' даследчык літоўскай гідраніміі [[А. Ванагас]] звязваў або з літоўскім ''lašis'' "ласось", або ''lašas'' "кропля", ''lašėti'' "сачыцца, капаць"<ref>A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182.</ref>. Этымалагічна гэтыя словы аднаго паходжання, ад індаеўрапейскага *''lak̑- "''апырскваць, пакрываць кроплямі ці плямкамі", адкуль вытворнае *''lak̑-so-s'' "ласось (як рыба плямістая)"<ref>https://verbum.by/esbm/lasos</ref><ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 653.</ref><ref>В. Н. Топоров. Прусский язык. L. Москва, 1990. С. 109.</ref>.{{Неадназначнасць}} jvce2wfjce7hra08ulmydgf1l5llyvz 5199186 5199177 2026-09-14T18:53:28Z Peisatai 111348 /* Этымалогія */ 5199186 wikitext text/x-wiki Назву '''Ло́ша''' маюць: == Азёры == === [[Беларусь]] === * [[Гомельская вобласць]]: ** [[возера Лоша, Жыткавіцкі раён|Лоша]] — [[возера]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] * [[Мінская вобласць]]: ** [[возера Лоша, Слуцкі раён|Лоша]] — [[возера]] ў [[Слуцкі раён|Слуцкім раёне]] == Населеныя пункты == === [[Беларусь]] === * [[Гродзенская вобласць]]: ** [[Лоша (Астравецкі раён)|Лоша]] — вёска ў [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] * [[Мінская вобласць]]: ** [[Лоша (Уздзенскі раён)|Лоша]] — аграгарадок ва [[Уздзенскі раён|Уздзенскім раёне]] == Рэкі == === [[Беларусь]] === * [[Лоша (прыток Ашмянкі)|Лоша]] — рака ў [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], левы прыток [[Ашмянка|Ашмянкі]] * [[Вярэдаўка|Лоша]] — рака ў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], правы прыток Ушы * [[Лоша (прыток Нёмана)|Лоша]] — рака ў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], левы прыток [[Нёман]]а * [[Лоша (прыток Морачы)|Лоша]] — рака ў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], правы прыток [[Морач (рака)|Морачы]] * [[Лоша (прыток Чэрцені)|Лоша]] — рака ў [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], правы прыток ракі [[Чэрцень (рака)|Чэрцень]]<ref>Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom V: Kutowa Wola — Malczyce. — Warszawa, 1884. — С. 738.</ref> * [[Лоша (прыток Дабранкі)|Лоша]] — рака ў [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], прыток [[Дабранка (рака)|Дабранкі]] == Іншае == * [[Лоша (археалагічныя помнікі)|Лоша]] — курганныя могільнікі каля [[Лоша (Астравецкі раён)|в. Лоша]] ([[Астравецкі раён]]). == Этымалогія == Звыш за дзясятак рэчак з назвай Лоша працякаюць на Верхнім Падняпроўі, на Верхнім Панёманні. У памяншальнай форме назва ракі [[Лошыца (рака)|Лошыца]]. Літоўскі мовазнавец [[Казімерас Буга|К. Буга]] адзначаў наяўнасць рэчкі Лошы (інакш "[[:uk:Лош_(річка)|Лош]]") за [[Дзясна|Дзясной]] і на гэтай падставе далучаў большасць лошскіх назваў (апроч ашмянскай [[Лоша (прыток Ашмянкі)|Лошы]]) да групы гідронімаў, якія мелі быць прынесеныя "''з-за Прыпяці, г.зн. са славянскай прарадзімы''"<ref>K. Būga. Rinktiniai raštai. III t. Vilnius, 1961. C. 504.</ref>. З Бугам не пагадзіўся пазнейшы даследчык верхнедняпроўскай гідраніміі [[Уладзімір Мікалаевіч Тапароў|Ул. Тапароў]], ён звязваў назву дняпроўскіх Лошаў з літоўскім гідронімам ''Laš-upė''<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 194.</ref>''.'' Гідронімы тыпу ''Laš-upis'' даследчык літоўскай гідраніміі [[А. Ванагас]] звязваў або з літоўскім ''lašis'' "ласось", або ''lašas'' "кропля", ''lašėti'' "сачыцца, капаць"<ref>A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182.</ref>. Этымалагічна гэтыя словы аднаго паходжання, ад індаеўрапейскага *''lak̑- "''апырскваць, пакрываць кроплямі ці плямкамі", адкуль вытворнае *''lak̑-so-s'' "ласось (як рыба плямістая)"<ref>https://verbum.by/esbm/lasos</ref><ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 653.</ref><ref>В. Н. Топоров. Прусский язык. L. Москва, 1990. С. 109.</ref>.{{Неадназначнасць}} j6xqwkrh38ve3x3l1a21mgd30tfib3a 5199188 5199186 2026-09-14T18:54:00Z Peisatai 111348 /* Этымалогія */ 5199188 wikitext text/x-wiki Назву '''Ло́ша''' маюць: == Азёры == === [[Беларусь]] === * [[Гомельская вобласць]]: ** [[возера Лоша, Жыткавіцкі раён|Лоша]] — [[возера]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] * [[Мінская вобласць]]: ** [[возера Лоша, Слуцкі раён|Лоша]] — [[возера]] ў [[Слуцкі раён|Слуцкім раёне]] == Населеныя пункты == === [[Беларусь]] === * [[Гродзенская вобласць]]: ** [[Лоша (Астравецкі раён)|Лоша]] — вёска ў [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] * [[Мінская вобласць]]: ** [[Лоша (Уздзенскі раён)|Лоша]] — аграгарадок ва [[Уздзенскі раён|Уздзенскім раёне]] == Рэкі == === [[Беларусь]] === * [[Лоша (прыток Ашмянкі)|Лоша]] — рака ў [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], левы прыток [[Ашмянка|Ашмянкі]] * [[Вярэдаўка|Лоша]] — рака ў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], правы прыток Ушы * [[Лоша (прыток Нёмана)|Лоша]] — рака ў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], левы прыток [[Нёман]]а * [[Лоша (прыток Морачы)|Лоша]] — рака ў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], правы прыток [[Морач (рака)|Морачы]] * [[Лоша (прыток Чэрцені)|Лоша]] — рака ў [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], правы прыток ракі [[Чэрцень (рака)|Чэрцень]]<ref>Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom V: Kutowa Wola — Malczyce. — Warszawa, 1884. — С. 738.</ref> * [[Лоша (прыток Дабранкі)|Лоша]] — рака ў [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], прыток [[Дабранка (рака)|Дабранкі]] == Іншае == * [[Лоша (археалагічныя помнікі)|Лоша]] — курганныя могільнікі каля [[Лоша (Астравецкі раён)|в. Лоша]] ([[Астравецкі раён]]). == Этымалогія == Звыш за дзясятак рэчак з назвай Лоша працякаюць на Верхнім Падняпроўі, на Верхнім Панёманні. У памяншальнай форме назва [[Лошыца (рака)|Лошыца]]. Літоўскі мовазнавец [[Казімерас Буга|К. Буга]] адзначаў наяўнасць рэчкі Лошы (інакш "[[:uk:Лош_(річка)|Лош]]") за [[Дзясна|Дзясной]] і на гэтай падставе далучаў большасць лошскіх назваў (апроч ашмянскай [[Лоша (прыток Ашмянкі)|Лошы]]) да групы гідронімаў, якія мелі быць прынесеныя "''з-за Прыпяці, г.зн. са славянскай прарадзімы''"<ref>K. Būga. Rinktiniai raštai. III t. Vilnius, 1961. C. 504.</ref>. З Бугам не пагадзіўся пазнейшы даследчык верхнедняпроўскай гідраніміі [[Уладзімір Мікалаевіч Тапароў|Ул. Тапароў]], ён звязваў назву дняпроўскіх Лошаў з літоўскім гідронімам ''Laš-upė''<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 194.</ref>''.'' Гідронімы тыпу ''Laš-upis'' даследчык літоўскай гідраніміі [[А. Ванагас]] звязваў або з літоўскім ''lašis'' "ласось", або ''lašas'' "кропля", ''lašėti'' "сачыцца, капаць"<ref>A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182.</ref>. Этымалагічна гэтыя словы аднаго паходжання, ад індаеўрапейскага *''lak̑- "''апырскваць, пакрываць кроплямі ці плямкамі", адкуль вытворнае *''lak̑-so-s'' "ласось (як рыба плямістая)"<ref>https://verbum.by/esbm/lasos</ref><ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 653.</ref><ref>В. Н. Топоров. Прусский язык. L. Москва, 1990. С. 109.</ref>.{{Неадназначнасць}} szhzvp5gtz6rbajeb8x2q5rspereae8 0 31622 5199608 5036023 2026-09-15T11:44:23Z Ueschar 151377 афармленне 5199608 wikitext text/x-wiki {{НП | арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|кітайская|臺北市}} | выява = {{Photomontage| |color=#ffffff |color=#ffffff | photo1a = Taipei Skyline 2022.06.29.jpg | photo2a = Taipei Taiwan Presidential-Office-Building-01a (cropped).jpg | photo2b = Chiang Kai-shek memorial amk.jpg | photo3a = NationalPalace MuseumFrontView.jpg | photo3b = 圓山飯店1.jpg | photo4a = 台北市艋舺龍山寺.jpg | photo4b = Interior of Taipei Dome 20231118 01.jpg | position = center | spacing = 2 | border = 0 | size = 270 | text = }} }} '''Тайбэ́й'''{{sfn|БелЭн|2002}} — [[сталіца]] [[Тайвань|Тайваня]] (уладамі Тайваня афіцыйна завецца «месцам часовага знаходжання ўрада Рэспублікі Кітай на час камуністычнага мяцяжу»). З пункта гледжання кіраўніцтва [[КНР]] Тайбэй — сталіца правінцыі Тайвань у складзе КНР. Насельніцтва 2 630 191 чал. (чэрвень [[2008]]). == Гісторыя == У пачатку XVII стагоддзя на тэрыторыі сучаснага Тайбэя існавалі 3 паселішчы, якія ў сярэдзіне ХІХ стагоддзя ператварыліся ў гандлёвы цэнтр. 3 1875 года горад. Пасля ўтварэння асобнай правінцыі Тайвань — рэзідэнцыя губернатара, з 1891 года — сталіца правінцыі. У час японскага каланіяльнага панавання (1895—1945) перайменаваны у Тайхоку, тут знаходзілася рэзідэнцыя японскага губернатара. Пасля аднаўлення кітайскага суверэнітэту над Тайванем (1945) — цэнтр яго правінцыі. 3 1949 года ў Тайбэі размясціўся ўрад Кітайскай Рэспублікі (пасля паражэння ў грамадзянскай вайне з кітайскімі камуністамі ў мацерыковым Кітаі), у 1958 года афіцыйна абвешчаны месцам яго знаходжання. У 1967 годзе вылучаны ў асобны адміністрацыйны раён пад кіраваннем цэнтральнага ўрада. == Геаграфія == Тайбэй размешчаны ў паўночнай частцы вострава [[Тайвань (востраў)|Тайвань]] і акружаны аднайменным раёнам. Горад знаходзіцца ў горнай мясцовасці, і з трох бакоў — з паўночнай, паўднёвай і ўсходняй — яго атачаюць [[Гара|горы]]. == Экакоміка == Тайбэй — найважнейшы транспартны цэнтр Тайваня, дзе сходзяцца асноўныя чыгункі, кіроўныя на паўднёвы ўсход, у бок порта Дзілун, і на поўдзень, у бок горада [[Гаасюн]], а таксама новая лінія хуткаснай чыгункі Тайбэй — Гаасюн, уведзеная ў эксплуатацыю ў студзені [[2007]] года. У [[2003]] годзе ў Тайбэі быў пабудаваны адзін з самых высокіх [[небаскроб]]аў свету — [[Тайбэй 101]]. Горад абслугоўваюць 2 аэрапорты — міжнародны Тааюань, размешчаны ў раёне Тааюань, і ўнутраных ліній Сунгшан, а таксама марскі порт Дзілун на паўднёва-ўсходнім узбярэжжы вострава. Горад Тайбэй — найважнейшы адукацыйны і ўніверсітэцкі цэнтр Тайваня. Сярод вучэбных устаноў найболей вядомы Тайванскі дзяржаўны ўніверсітэт. Тайбэй — таксама найбуйнейшы цэнтр [[СМІ|сродкаў масавай інфармацыі]] Тайваня. == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Тайбэ́й|Адзярыха В. У. (гісторыя)|384}} * {{крыніцы/ГНМ (2002)|Тайбэ́й|406}} * {{ВСЭ3|Тайбэ́й|том=25|старонкі=209}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Сталіцы Азіі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Сталіцы Азіі]] [[Катэгорыя:Гарады Тайваня]] [[Катэгорыя:Тайбэй| ]] lbkpiu82axxsqci2hhby2qsofks5ao7 0 41722 5199164 5101614 2026-09-14T18:33:39Z Peisatai 111348 /* Геаграфія */ 5199164 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Багрымавічы |арыгінальная назва = Багрымавічы |краіна = Беларусь |вобласць = Гомельская |раён = Петрыкаўскі |сельсавет = Пціцкі |першае згадванне = каля 1432 года |ранейшыя назвы = Багрынавічы }} '''Багры́мавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bahrymavičy}}, {{lang-ru|Багримовичи}}) — [[вёска]] ў [[Петрыкаўскі раён|Петрыкаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Пціцкі сельсавет|Пціцкага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска стаіць на правым беразе ракі [[Пціч (рака)|Пціч]], за 1 км ад яе ўтоку ў [[Прыпяць]]. Тут у Пціч упадае апошні яе правы прыток, на картах цяпер ніяк не абазначаны. У даследчыка дняпроўскай гідраніміі П. Маштакова апошні правы прыток Пцічы мае назву Лошыца<ref>П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 151.</ref>. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Павіннасці сяла Багрынавічы ў 1552 годзе.png|thumb|left|150px|Павіннасці сяла Багрынавічы Бчыцкай воласці ў 1552 годзе.]][[Файл:Заходні анклаў Багрымавіцкага староства ў канцы XVIII ст.png|thumb|left|150px|Заходні анклаў Багрымавіцкага староства ў канцы XVIII ст.]][[Файл:Усходні анклаў багрымавіцкага староства ў канцы XVIII ст.png|thumb|150px|Усходні анклаў староства.]] Вядома, што жыхары сяла Багрынавічы мелі грамату на карыстанне грунтам Піліпаўшчына яшчэ ад вялікага князя Свідрыгайлы і атрымаць яе маглі не пазней 1452 года, калі ён памёр. У апісанні Мазырскага замка 1552 года сказана, што сяло дало сваю назву нядзелі{{efn-ua|Нядзелі альбо чэргі (у складзе кожнай адно вялікае альбо некалькі меншых паселішчаў), на якія падзяляліся воласці, як даводзілася несьці замкавую службу, выконваць работы на карысць замку. Па нядзелях размяркоўваліся і плацёжныя павіннасці<ref>Клепатский П. Г. Очерки по истории Киевской земли / П.Г. Клепатский — Т. 1: Литовский период. — Одесса, 1912. С. 185, 189—190</ref>. Да гэтай адзінкі належала і сяло Капатковічы, большае за самыя Багрынавічы.}} і належала да Бчыцкай воласці. На той час у Багрынавічах налічвалася 12 гаспадарак<ref>Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. VII. T. I. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 639</ref>. У рэвізіі Мазырскага староства, выкананай каралеўскімі камісарамі панамі [[Рыгор Багданавіч Валовіч|Рыгорам Валовічам]] і [[Мікалай Ян Нарушэвіч|Мікалаем Нарушэвічам]] да 8 кастрычніка 1560 года, тэкст якой вядомы з актавай кнігі 1777 года, была вызначана мяжа сяла Бахрынавічы (Bachrynowicze) воласці Пчыцкай (Pczycka) замку ЯКМ Мазырскага. Шырыня таго грунту ўздоўж склала дзве мілі, а ўпоперак — паўтары мілі. Асобна адзначаныя багатыя рыбныя ловы на рэках Прыпяці, Пцічы і азёрах, гоны бабровыя на Пцічы аж да Прыпяці<ref>Архив ЮЗР. Ч. 8. Т. 5. Акты об украинской администрации XVI—XVII вв. — Киев, 1907. С. 490—491</ref>. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў Багрымавічы — у складзе [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскага павета]] [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], пасля падпісання акта [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўлетку 1569 года — у тым жа павеце [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]]. Прынамсі, у XVIII ст. існавала {{падказка|нягродавае|Дзяржаўнае ўладанне, якое даравалася за заслугі або перадавалася ў арэнду і не было звязана з выкананнем абавязкаў гродавага старосты.}}, вылучанае з Мазырскага, Багрымавіцкае староства<ref>{{Крыніцы/ЭВКЛ|том=2|артыкул=Мазырскае стараства|аўтар=[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]]|старонкі=259—260}}</ref>. Недзе ад 1738 года{{efn-ua|На 1742 г. гэта вядома дакладна.}}, паводле кансэнсу караля Аўгуста ІІІ, староства трымаў пан [[Рафал Алойзы Аскерка]]. У 1760 годзе тую каралеўшчыну пераняў яго сын [[Антоні Яўхім Аскерка|Антоні Яўхім]]<ref>Рыбчонак С., Свяжынскі У. Аскеркі гербу Мурдэліо зменены. // Спадчына. 4/1999. С. 203, 205, 206, 211</ref>. На 1789 год у складзе Багрымаўскага староства паноў [[Аскеркі|Аскеркаў]] названыя вёскі Багрымавічы, Рог, Хусна (Хуснае), [[Калінкавічы|Каленкавічы]], Гулевічы, Буда і Бабровічы{{efn-ua|На карце «Вялікага гістарычнага атласа Беларусі» пазначаныя яшчэ Рудзенкі, а таксама ўдакладнена, што Буда тая — Смольгаўская (Смаглаўская?).}}<ref>[https://mozyrxxvek.blogspot.com/2019/02/1789.html Спіс паселішчаў Мазырскага павета на 1789 год. Inwentarz pow. mozyrskiego 1789]</ref>. === Расійская імперыя === [[Файл:Багрымавічы і Скрыгалаў на схематычным плане Мазырскага павета 1800 г.png|thumb|left|Багрымавічы і Скрыгалаў на схематычным плане Мазырскага павета 1800 г.]] Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Багрымавічы — у межах [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. З мая 1795 года сяло знаходзілася ў складзе адноўленага Мазырскага павета Мінскага намесніцтва, са снежня 1796 года — [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]<ref>{{крыніцы/ЭГБ|5|Мазырскі павет|[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч, В]]|41}}</ref>. Паводле энцыклапедыі «Гарады і вёскі Беларусі», у 1795 годзе ў Багрымавічах — 19 двароў, 154 жыхары. У 1816 годзе ў сяле было 22 двары. На 1834 год — 141 жыхар. Да 1842 года тут дзейнічала прыходская царква, вядомая яшчэ з крыніц XVIII ст. У ходзе [[Рэформа дзяржаўнай вёскі|рэформы П. Д. Кісялёва]] ў межах Багрымавіцкага казённага маёнтка была ўтворана воласць{{efn-ua|Не варта блытаць з валасцямі — адміністрацыйнымі адзінкамі ў складзе павета — парэформеннага часу.}} з управай, згаданая ў 1848 годзе. Насельніцтва — 395 дзяржаўных сялян, 2 аднадворцы, 2 пасяленцы «разного звания»<ref>Военно-статистическое обозрение Российской империи. Т. 9. Ч. 4. Минская губерния. — С.-Петербург: Тип. Деп. Ген. штаба, 1848. С. 5, 6</ref>. У 1858 годзе ў паселішчы налічвалася 29 двароў. У парэформенны перыяд Багрымавічы адміністрацыйна належалі да Капаткевіцкай воласці Мазырскага павета. На 1879 год вяскоўцы заставаліся прыхаджанамі Пакроўскай царквы ў Капаткевічах<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. V. Мозырский уезд. — Минск, 1879. С. 82, 84</ref>. У 1886 годзе ў сяле было 40 двароў, 298 жыхароў, царква{{efn-ua|Тут звесткі пра царкву і адпаведна пра статус сяла, магчыма, памылковыя.}}<ref>Волости и важнейшие селения Европейской России. — С.-Петербург, 1886. Вып. 5. С. 106</ref>. Згодна з перапісам 1897 года, у Багрымавічах налічваўся 71 двор з 466 жыхарамі, існавалі [[хлебазапасны магазін]], прыстань, карчма. На 1909 год вёска мела 90 двароў і 692 жыхары<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 5</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 года, яшчэ да падпісання [[Брэсцкі мір|Брэсцкага міру]] з бальшавіцкай Расіяй (3 сакавіка), [[Германская імперыя|Германія]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Багрымавічы, аднак, у складзе Капаткевіцкай воласці апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губерні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 мая тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гетмана [[Павел Скарападскі|Паўла Скарападскага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны)</ref>. 1 студзеня 1919 года, згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі, Багрымавічы ўвайшлі ў склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]]. У 1921 годзе ў вёсцы было 117 гаспадарак і 694 жыхары. З 20 жніўня 1924 года — у межах Пціцкага сельсавета [[Капаткевіцкі раён|Капаткевіцкага раёна]] [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. У 1930 годзе арганізаваны калгас. З 20 лютага 1938 года вёска — у [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]] з цэнтрам у Мазыры. Напярэдадні Другой сусветнай вайны ў Багрымавічах налічвалася 150 двароў з 523 жыхарамі. У сакавіку 1944 года нямецкія акупанты спалілі 102 двары і знішчылі 124 чалавекі<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 446</ref>. 45 вяскоўцаў загінулі на франтах Вялікай Айчыннай вайны. З 8 студзеня 1954 года — у Гомельскай вобласці. Пасля скасавання Капаткевіцкага раёна з 25 снежня 1962 года Пціцкі сельсавет з вёскай Багрымавічы апынуліся ў складзе Петрыкаўскага раёна. Паводле перапісу 1959 года ў вёсцы пражывала 720 жыхароў. Пасля спынення на мяжы 1960-1970-х гадоў сплаву лесу па Пцічы і закрыцця сплаўнога ўчастку, вёска паступова занепадае. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Заўвагі == {{Notelist-ua}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пціцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Пціцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Петрыкаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Багрымавічы| ]] n9wu8fpr7o69e5dsg5rl3q0jnacm8nw 0 45472 5199055 5195180 2026-09-14T14:27:47Z Stephan1000000 88014 178 5199055 wikitext text/x-wiki {{Тэлеперадача2 | назва_перадачы = Футурама | арыгінальная назва = Futurama | выява = [[Выява:Futurama title.jpg|200px]] | жанр = [[Сітуацыйная камедыя|сіткам]] <br />[[навуковая фантастыка|sci-fi]] | камера = | фармат_выявы = | фармат_гуку = | працягласць = 21 хвіліна | аўтар = [[Мэт Гроўнінг]] | вытворчасць = [[Мэт Гроўнінг]]<br />[[Дэвід Сэмюэл Коэн]] | прадзюсар = | выканаўчы_прадзюсар = [[Мэт Гроўнінг]]<br />[[Дэвід Сэмюэл Коэн]] <br />[[Кен Кіілер]] | галоўныя_ролі = [[Білі Уэст]] <br />[[Кейці Сейгал|Кейці Сегал]] <br />[[Джон Дымаджыа]] <br />[[Філ Ламар]] <br />[[Лоўран Том]] <br />[[Морыс Ламарш|Морыс Ламарш]] <br />[[Трэс Макніл]] <br />[[Дэвід Херман]] <br />[[Фрэнк Велкер]] <br />[[Томас Джэймс Кені|Том Кені]] | апавядальнік = | пачатковая_тэма = | завяршальная_тэма = | краіна = {{USA}} | мова = [[англійская мова|англійская]] | канал = [[Fox Broadcasting Company|FOX]] ([[1999]]—[[2003]]) <br />[[Comedy Central]] (2008 — 2013) | першы_выпуск = [[28 сакавіка]] [[1999]] | апошні_выпуск = <br />[[4 верасня]] [[2013]] | сезоны = 11 | серыі = 178 | спіс_выпускаў = Спіс серый тэлесерыяла «Футурама» | chronology = | папярэднія_перадачы = | наступныя_перадачы = | сайт = | imdb_id = 0149460 | tv_com_id = 249 }} '''«Футура́ма»''' ({{lang-en|Futurama}}) — амерыканскі сатырычны мультсерыял, створаны на студзіі «[[20th Century Fox]]» [[Мэт Гроўнінг|Мэтам Гроўнінгам]] і [[Дэвід Коўэн|Дэвідам Коўэнам]] ''([[:en:David X. Cohen|David X. Cohen]])'', аўтарамі мультсерыяла «[[Сімпсаны]]». У бальшыні серыяў дзеянне серыяла праходзіць у Нью-[[Нью-Ёрк]] Сіці ў 3000 годзе (гэта значыць, у далёкай будучыні). Выкарыстоўванне будучага часу дазваляе аўтарам шоу уносіць у яго ідэі і падзеі з папулярнай [[навуковая фантастыка|фантастыкі]] 20 стагоддзя. ''«Футурама»'' атрымала прызнанне крытыкаў і была намінавана на 17 прэмій «[[Эні (прэмія)|Эні]]», выйграўшы дзевяць з іх, і 14 намінацый на прэмію «[[Эмі]]», выйграўшы шэсць<ref>{{cite web|url=https://www.emmys.com/shows/futurama|title=Futurama|publisher=Emmys.com|access-date=2024-11-04|archive-date=2024-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240617211212/https://www.emmys.com/shows/futurama|url-status=live}}</ref>. == Сюжэт == Мультсерыял расказвае аб 20-гадовым разносчыку піцы Фраі, які выпадкова трапіў у крыягенную камеру і замарозіўся на 1000 гадоў. Так ён трапляе ў будучыню, дзе знаходзіць сабе новых сяброў і ўладкоўваецца кур’ерам на працу ў кампанію «Міжпланетны экспрэс». == Персанажы == * '''[[Фрай (Футурама)|Фрай]]''' * '''[[Туранга Ліла|Ліла]]''' * '''[[Бендэр (Футурама)|Бендэр]]''' * Прафесар '''[[Хьюберт Фарнсворт|Хью́берт Фа́рнсворт]]''' * '''[[Гермес Конрад]]''' * Доктар '''[[Зойдберг]]''' * '''[[Эмі Вонг]]''' На сённяшні час выйшлі ў пракат наступныя паўнаметражныя фільмы: # «[[Футурама: Вялікая справа Бендэра]]» ('''«Futurama: Bender’s Big Score»''') — у продажы ў [[ЗША]] [[27 лістапада]] [[2007]] # «[[Футурама: Звер з мільярдам спінаў]]» ('''«Futurama: The Beast with a Billion Backs»''') — [[24 чэрвеня]] [[2008]] # «[[Футурама: Гульня Бендэра]]» ('''«Futurama: Bender’s Game»''') — [[3 лістапада]] 2008 года # «[[Футурама: У дзікую зялёную далечыню]]» ('''«Futurama: Into the Wild Green Yonder»''') — [[23 лютага]] [[2009]] года == Гл. таксама == * [[Сімпсаны]] * [[Расчараванне (тэлесерыял)|Расчараванне]] == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://www.comedycentral.com/shows/futurama/index.jhtml Раздзел «Футурамы»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100120041323/http://www.comedycentral.com/shows/futurama/index.jhtml |date=20 студзеня 2010 }}{{ref-en}} на сайце [[Comedy Central]]. * http://www.ilovebender.com/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120615003624/http://www.ilovebender.com/ |date=15 чэрвеня 2012 }} {{ref-en}} — афіцыйны прома-сайт фільмаў. * [http://theinfosphere.org/ Вікі па Футураме] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110809012526/http://theinfosphere.org/ |date=9 жніўня 2011 }}{{ref-en}} * {{imdb title|id=0149460|title=Футурама}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сатырычныя фільмы]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы 1999 года]] [[Катэгорыя:Фантастычныя мультфільмы]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы Fox Television Studios]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы-сіткомы]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы для дарослых]] 1pgm3t3bt5vh7lc25412r25v5wkdjbh 10 46868 5199114 5153240 2026-09-14T16:48:50Z JerzyKundrat 174 5199114 wikitext text/x-wiki '''[[14 верасня]]''' * [[786]]: [[Харун ар-Рашыд]] з дынастыі [[Абасіды|Абасідаў]] стаў [[халіф]]ам. * [[1408]]: Заключэнне «вечнага міру» паміж вялікім князем літоўскім [[Вітаўт]]ам і маскоўскім [[Васіль I Дзмітрыевіч|Васілём I]]. * [[1752]]: [[Вялікабрытанія|Брытанія]] і яе калоніі перайшлі на [[грыгарыянскі каляндар]]. * [[1812]]: Войскі [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]] ўвайшлі ў [[Масква|Маскву]]. * [[1853]]: [[Асманская імперыя|Турцыя]] абвясціла вайну [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], пачалася [[Крымская вайна]]. * [[1906]]: У [[Вільня|Вільні]] выйшаў першы нумар «[[Наша доля|Нашай долі]]». * [[1911]]: У [[Кіеў|Кіеве]] смяротна паранены [[Пётр Аркадзьевіч Сталыпін|Пётр Сталыпін]]. * [[1917]]: [[Часовы ўрад Расіі|Часовы ўрад]] абвясціў Расію [[рэспубліка]]й. * [[1920]]: Пачаў дзейнасць [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Беларускі дзяржаўны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы]]. * [[1960]]: Заснавана Арганізацыя краін-экспарцёраў [[нафта|нафты]] ([[АПЕК]]). * [[2003]]: [[Эстонія]] далучылася да [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]]. * [[2015]]: Навукоўцамі ўпершыню зарэгістравана [[гравітацыйная хваля]], яна была выклікана зліццём дзвюх [[чорная дзіра|чорных дзірак]]. <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|914]] </noinclude> 1y8z9hckik4szu9zhoalmx5raot9k4q 0 47286 5199110 5046767 2026-09-14T16:31:39Z Voūk12 159072 /* Біяграфія */ 5199110 wikitext text/x-wiki {{Іерарх}} '''Эдвард фон Роп''' ('''Ropp'''; {{ДН|14|12|1851|2}}, маёнтак [[Ліксна]], [[Дынабургскі павет]] [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]], цяпер [[Латвія]] — {{ДС|25|7|1939}}) — рэлігійны і грамадска-палітычны дзеяч Літвы, Беларусі і Польшчы. == Біяграфія == Бацька паходзіў з прыбалтыйскага нямецкага баронскага роду Ропаў, маці — з роду [[Плятэры|Плятэраў]]. У [[1875]] г. скончыў [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Імператарскі Санкт-Пецярбургскі ўніверсітэт]], Ковенскую рымска-каталіцкую духоўную семінарыю (1886), удасканальваў тэалагічную адукацыю ў [[Інсбрукскі ўніверсітэт імя Леапольда і Франца|Інсбрукскім]] і [[Універсітэт Фрайбурга|Фрэйбургскім універсітэтах]]. 3 [[1889]] г. ксёндз у [[Ліепая|Лібаве]], з [[1896]] г. [[канонік]] Жмудскай дыяцэзіі. 3 [[1902]] г. біскуп ціраспальскі, у 1904—1907 гг. — віленскі. Быў супраць атаясамлівання каталіцызму з польскасцю, спрыяў увядзенню літоўскай і беларускай моў у царкоўнае жыццё. Належаў да кансерватыўнага крыла [[краёўцы|краёўцаў]]. Ініцыятар і заснавальнік [[Канстытуцыйна-каталіцкая партыя Літвы і Беларусі|Канстытуцыйна-каталіцкай партыі Літвы і Беларусі]] ([[1906]]). У пачатку 1906 заснаваў газету «Nowine Wilenskie» («Віленскія навіны»), у [[1906]]—[[1909]] валодаў газетай «[[Kurier Litewski (1905)|Kurier Litewski]]». Па ўспамінах, у 1905 годзе думаў пра выданне каталіцкай народнай газеты на беларускай мове, аднак адмовіўся ад гэтага праекта пад уплывам сваіх дарадцаў<ref>{{Артыкул|спасылка=https://elibrary.mab.lt/server/api/core/bitstreams/aef6dddb-d55f-4ff9-9b9e-2c7ebdedd33a/content|аўтар=Poczobko, B.|загаловак="Biełarus" (wspomnienia redaktora)|год=1925|мова=pl|выданне=Przegląd Wileński|тып=czasopismo|месяц=10|чысло=11|нумар=16|старонкі=3-5}}</ref>. Дэпутат I Дзяржаўнай думы (1906), уваходзіў у «Кола тэрытарыяльнае» (аб’ядноўвала польскіх дэпутатаў ад Беларусі, Літвы і Украіны) і ў фракцыю аўтанамістаў. Вельмі прыхільна паставіўся да мясцовых нацыянальных рухаў і пытанняў, што выклікала незадавольненне афіцыйных улад. У кастрычніку [[1907]] г. загадам міністра ўнутраных спраў адхілены ад кіравання дыяцэзіяй па абвінавачанні ў антыдзяржаўнай дзейнасці і патуранні рэвалюцыйнаму руху<ref>Станкевіч, А. З Богам да Беларусі: збор твораў / Адам Станкевіч. — Вільня: Інстытут беларусістыкі, 2008. — 1097 с. — С. 423. — ISBN 978-80-866961-13-3.</ref>. Каля 10 гадоў жыў у маёнтку Нішча [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]] пад наглядам паліцыі. Абавязкі адміністратара Віленскай дыяцэзіі пачаў выконваць мінскі дэкан [[Казімір Мікалай Міхалкевіч|Казімір Міхалкевіч]]<ref>''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю… С. 260.</ref>. Пасля вызвалення са ссылкі ў выніку Лютаўскай рэвалюцыі паехаў на візітацыю парафій Віленскай дыяцэзіі, якія былі на расійскім баку фронту (у Дзісенскім і Віленскім паветах). Падчас візітацыі яго суправаджалі ксяндзы-беларусы, якія прамаўлялі казанні па-беларуску. Скончыўшы візітацыю, выдаў цыркуляр, у якім заклікаў духавенства ўжываць у казаннях і катэхізацыі беларускую мову<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://catholicnews.by/biskup-jedvard-rop-i-belaruskija-kazanni-kascjolah-dzisnenskaga-paveta/|title=Біскуп Эдвард Роп і беларускія казанні ў касцёлах Дзісненскага павета|author=Шыталь, К.|website=Каталіцкі Веснік|date=08.2022}}</ref>. У ліпені [[1917]] г. прызначаны архібіскупам Магілёўскай рымска-каталіцкай архідыяцэзіі з рэзідэнцыяй у [[Петраград]]зе. У пачатку [[1919]] г. арыштаваны Петраградскай ЧК як заложнік. У выніку хадайніцтва [[Папа Рымскі|Папы Рымскага]] і за дазвол праехаць у Расію з Германіі савецкаму партыйнаму дзеячу [[Карл Бернгардавіч Радэк|К. Радэку]] вызвалены і адпраўлены ў Польшчу. Там працягваў рэлігійную і грамадскую дзейнасць. Да [[1931]] г. фармальна лічыўся архібіскупам магілёўскім. Памёр 25 ліпеня 1939 года ў [[Познань|Познані]]. У 1980-х перапахаваны ў сутарэннях [[:pl:Bazylika_archikatedralna_Wniebowzięcia_Najświętszej_Maryi_Panny_w_Białymstoku|касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі]] ў [[Беласток|Беластоку]]. У касцёле ўсталяваная мемарыяльная дошка ў яго гонар. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|Роп|[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук, А. Ф.]]}} * ''[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук, А.]]'' Біскуп Эдвард Роп / А. Смалянчук // Беларускі гістарычны часопіс. 1994. № 3. * ''[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук, А. Ф.]]'' Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. / А. Ф. Смалянчук. — СПб. : Неўскі прасцяг, 2004. — 406 с. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{start box}} {{succession box |before = [[Вінцэнт Ключынскі]] |title = [[Магілёўскія архібіскупы]] |years = [[1917]]—[[1926]] |after = [[ Ян Цепляк]] }} {{end box}} {{Архібіскупы магілёўскія}} {{Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі ад Віленскай губерні}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Роп Эдвард фон}} [[Катэгорыя:Архібіскупы магілёўскія]] [[Катэгорыя:Краёўцы]] [[Катэгорыя:Члены Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі I склікання]] [[Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Літвы]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі ад Віленскай губерні]] igloyt63y74phhply1tc5o81h585828 5199119 5199110 2026-09-14T17:03:49Z Voūk12 159072 /* Біяграфія */ 5199119 wikitext text/x-wiki {{Іерарх}} '''Эдвард фон Роп''' ('''Ropp'''; {{ДН|14|12|1851|2}}, маёнтак [[Ліксна]], [[Дынабургскі павет]] [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]], цяпер [[Латвія]] — {{ДС|25|7|1939}}) — рэлігійны і грамадска-палітычны дзеяч Літвы, Беларусі і Польшчы. == Біяграфія == Бацька паходзіў з прыбалтыйскага нямецкага баронскага роду [[Ропы (род)|Ропаў]], маці — з роду [[Плятэры|Плятэраў]]. У [[1875]] г. скончыў [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Імператарскі Санкт-Пецярбургскі ўніверсітэт]], Ковенскую рымска-каталіцкую духоўную семінарыю (1886), удасканальваў тэалагічную адукацыю ў [[Інсбрукскі ўніверсітэт імя Леапольда і Франца|Інсбрукскім]] і [[Універсітэт Фрайбурга|Фрэйбургскім універсітэтах]]. 3 [[1889]] г. ксёндз у [[Ліепая|Лібаве]], з [[1896]] г. [[канонік]] Жмудскай дыяцэзіі. 3 [[1902]] г. біскуп ціраспальскі, у 1904—1907 гг. — віленскі. Быў супраць атаясамлівання каталіцызму з польскасцю, спрыяў увядзенню літоўскай і беларускай моў у царкоўнае жыццё. Належаў да кансерватыўнага крыла [[краёўцы|краёўцаў]]. Ініцыятар і заснавальнік [[Канстытуцыйна-каталіцкая партыя Літвы і Беларусі|Канстытуцыйна-каталіцкай партыі Літвы і Беларусі]] ([[1906]]). У пачатку 1906 заснаваў газету «Nowine Wilenskie» («Віленскія навіны»), у [[1906]]—[[1909]] валодаў газетай «[[Kurier Litewski (1905)|Kurier Litewski]]». Па ўспамінах, у 1905 годзе думаў пра выданне каталіцкай народнай газеты на беларускай мове, аднак адмовіўся ад гэтага праекта пад уплывам сваіх дарадцаў<ref>{{Артыкул|спасылка=https://elibrary.mab.lt/server/api/core/bitstreams/aef6dddb-d55f-4ff9-9b9e-2c7ebdedd33a/content|аўтар=Poczobko, B.|загаловак="Biełarus" (wspomnienia redaktora)|год=1925|мова=pl|выданне=Przegląd Wileński|тып=czasopismo|месяц=10|чысло=11|нумар=16|старонкі=3-5}}</ref>. Дэпутат I Дзяржаўнай думы (1906), уваходзіў у «Кола тэрытарыяльнае» (аб’ядноўвала польскіх дэпутатаў ад Беларусі, Літвы і Украіны) і ў фракцыю аўтанамістаў. Вельмі прыхільна паставіўся да мясцовых нацыянальных рухаў і пытанняў, што выклікала незадавольненне афіцыйных улад. У кастрычніку [[1907]] г. загадам міністра ўнутраных спраў адхілены ад кіравання дыяцэзіяй па абвінавачанні ў антыдзяржаўнай дзейнасці і патуранні рэвалюцыйнаму руху<ref>Станкевіч, А. З Богам да Беларусі: збор твораў / Адам Станкевіч. — Вільня: Інстытут беларусістыкі, 2008. — 1097 с. — С. 423. — ISBN 978-80-866961-13-3.</ref>. Каля 10 гадоў жыў у маёнтку Нішча [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]] пад наглядам паліцыі. Абавязкі адміністратара Віленскай дыяцэзіі пачаў выконваць мінскі дэкан [[Казімір Мікалай Міхалкевіч|Казімір Міхалкевіч]]<ref>''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю… С. 260.</ref>. Пасля вызвалення са ссылкі ў выніку Лютаўскай рэвалюцыі паехаў на візітацыю парафій Віленскай дыяцэзіі, якія былі на расійскім баку фронту (у Дзісенскім і Віленскім паветах). Падчас візітацыі яго суправаджалі ксяндзы-беларусы, якія прамаўлялі казанні па-беларуску. Скончыўшы візітацыю, выдаў цыркуляр, у якім заклікаў духавенства ўжываць у казаннях і катэхізацыі беларускую мову<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://catholicnews.by/biskup-jedvard-rop-i-belaruskija-kazanni-kascjolah-dzisnenskaga-paveta/|title=Біскуп Эдвард Роп і беларускія казанні ў касцёлах Дзісненскага павета|author=Шыталь, К.|website=Каталіцкі Веснік|date=08.2022}}</ref>. У ліпені [[1917]] г. прызначаны архібіскупам Магілёўскай рымска-каталіцкай архідыяцэзіі з рэзідэнцыяй у [[Петраград]]зе. У пачатку [[1919]] г. арыштаваны Петраградскай ЧК як заложнік. У выніку хадайніцтва [[Папа Рымскі|Папы Рымскага]] і за дазвол праехаць у Расію з Германіі савецкаму партыйнаму дзеячу [[Карл Бернгардавіч Радэк|К. Радэку]] вызвалены і адпраўлены ў Польшчу. Там працягваў рэлігійную і грамадскую дзейнасць. Да [[1931]] г. фармальна лічыўся архібіскупам магілёўскім. Памёр 25 ліпеня 1939 года ў [[Познань|Познані]]. У 1980-х перапахаваны ў сутарэннях [[:pl:Bazylika_archikatedralna_Wniebowzięcia_Najświętszej_Maryi_Panny_w_Białymstoku|касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі]] ў [[Беласток|Беластоку]]. У касцёле ўсталяваная мемарыяльная дошка ў яго гонар. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|Роп|[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук, А. Ф.]]}} * ''[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук, А.]]'' Біскуп Эдвард Роп / А. Смалянчук // Беларускі гістарычны часопіс. 1994. № 3. * ''[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук, А. Ф.]]'' Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. / А. Ф. Смалянчук. — СПб. : Неўскі прасцяг, 2004. — 406 с. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{start box}} {{succession box |before = [[Вінцэнт Ключынскі]] |title = [[Магілёўскія архібіскупы]] |years = [[1917]]—[[1926]] |after = [[ Ян Цепляк]] }} {{end box}} {{Архібіскупы магілёўскія}} {{Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі ад Віленскай губерні}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Роп Эдвард фон}} [[Катэгорыя:Архібіскупы магілёўскія]] [[Катэгорыя:Краёўцы]] [[Катэгорыя:Члены Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі I склікання]] [[Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Літвы]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі ад Віленскай губерні]] pn9jcrjlf9yjbpryyzcmnnvn6no9wih 0 49635 5199030 4975364 2026-09-14T13:33:13Z Voūk12 159072 /* Крыніцы */ 5199030 wikitext text/x-wiki {{Не блытаць|Януш Радзівіл (1612—1655)|Янушам Радзівілам (1612—1655)|вялікім гетманам літоўскім}} {{ДД}} '''Януш Радзівіл''' ([[21 ліпеня]] [[1579]], [[Вільня]] — 6 або 7 лістапада {{ДС|||1620}}), дзяржаўны дзеяч [[ВКЛ]]. == Біяграфія == Сын [[Крыштаф Радзівіл «Пярун»|Крыштафа Радзівіла Перуна]]. Атрымаў [[кальвінізм|кальвінісцкае]] выхаванне, вучыўся ў Страсбургскім і Базельскім універсітэтах, падарожнічаў па Германіі, Чэхіі, Аўстрыі, Венгрыі, Францыі. [[Падчашы вялікі літоўскі]] ў 1599—1619 гадах, [[кашталян віленскі]] з 1618 года, староста барысаўскі. У 1600 годзе ажаніўся з княжной [[Соф'я Алелькаўна|Соф’яй Алелькаўнай]], спадчынніцай Слуцкага і Капыльскага княстваў, якія пасля яе смерці (1612) перайшлі ва ўладанне роду Радзівілаў. Януш заняў месца князёў Слуцкіх у сенаце ВКЛ, дапамагаў слуцкімі гарматамі дзяржаўнаму войску пад [[Аблога Смаленска (1609—1611)|Смаленскам]] у 1611 годзе. Пасля знішчэння Слуцка запарожскімі казакамі, пачаў перабудову горада ў сучасную фартэцыю. У 1600—1602 гадах падчас [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1629)|вайны Рэчы Паспалітай са Швецыяй 1600—1629 гадоў]] удзельнічаў у ваенных дзеяннях супраць шведскіх войск у Інфлянтах, камандуючы коннымі харугвамі. Выбіраўся паслом на сеймы 1603, 1605, 1606, дзе ўзначальваў кальвінісцкую і праваслаўную групоўкі, адстойваў рэлігійныя і палітычныя правы некатолікаў. Выступаў супраць палітыкі караля [[Жыгімонт III Ваза|Жыгімонта III Вазы]], які намагаўся абмежаваць правы некаталіцкай часткі насельніцтва Рэчы Паспалітай. У 1606—1607 гадах разам з ваяводам кракаўскім М. Зэбжыдоўскім узначаліў [[рокаш]] супраць абсалютысцкай палітыкі караля. 5.6.1606 года абвешчаны маршалкам з’езда ракашан у Любліне, а 10.8.1606 — у Сандаміры. Выдаў універсал з абвінавачваннямі караля ў парушэнні шляхецкіх правоў і свабод. 6.8.1607 каля [[Гузаў|Гузава]] / Аранска (паблізу Варшавы) адбылася бітва з каралеўскімі войскамі, у якой Януш Радзівіл камандаваў левым крылом войска ракашан. Нягледзячы на паражэнне, ракашане вымусілі караля пайсці на кампраміс. Жыгімонт Ваза адмовіўся ад рэформы ўлады, ад сваіх абсалютысцкіх намераў, а ракашане адмовіліся ад спробы дэтранізаваць караля. Пад выглядам прыватнай вайны супраць [[Ян Караль Хадкевіч|Я. К. Хадкевіча]] працягваў збіраць сілы васалаў, ракашан і [[Канфедэрацыя (Рэч Паспалітая)|канфедэратаў]]. Праводзіў манеўры ў ВКЛ да лета 1608 года. У адрозенні ад свайго палітычнага партёра па рокашы [[Рокаш Зебжыдоўскага|М. Зэбжыдоўскага]], пачаткова адмаўляўся ад публічнага прызнання віны за рокаш і прабачэння перад каралём, эміграваў у Германію, потым жыў у Гданьску. У 1618 годзе набыў дзяржаву [[Ліхтэнберг (Баварыя)|Ліхтэнберг]] ва Франконіі і стаў не толькі тытулярным князем [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Святой Рымскай імперыі]], але рэальным землеўласнікам і саюзнікам нямецкіх пратэстанцкіх князёў. Януш Радзівіл выступаў супраць вайны Рэчы Паспалітай з Расіяй 1609—1618 гадоў. На сеймах 1611, 1613, 1615, 1618 гадоў бараніў роўныя правы пратэстантаў і праваслаўных з католікамі. Пасля смерці жонкі Сафіі Слуцкай, атрымаў места [[Князі Слуцкія|князёў Слуцкіх]] у [[Рада Вялікага Княства Літоўскага|Сенаце ВКЛ]]. Нягледзячы на стары міжродавы канфлікт [[Радзівілы|Радзівілаў]] з [[Хадкевічы|Хадкевічамі]] і каралём выправіў слуцкую артылерыю пад Смаленск у 1611 г. і разам з [[Ян Караль Хадкевіч|Я. К. Хадкевічам]] і [[Леў Сапега|Л. Сапегам]] выступаў супраць росту ўплыву палякаў пры двары і ў Рэчы Паспалітай<ref>{{Артыкул|спасылка=https://api.sopw.openform.pl/open/journal_article_files/019cd939-e6ca-73b1-a21e-e7e78cbe6e9d/download?v=1|аўтар=Якубаў В.|загаловак=Удзел грамадзян вялікага княства літоўскага ў ваенных кампаніях рэчы паспалітай на тэрыторыі маскоўскай дзяржавы 1609–1613 гг.|год=2025|мова=бел.|выданне=Studia Interkulturowe Europy Środkowo-Wschodniej|том=18, Numer 1|старонкі=с.34 -35}}</ref>. 7.7.1613 года ў [[Берлін]]е ажаніўся з [[Лізавета Соф’я Гогенцолерн|Лізаветай Соф’яй Гогенцолерн]], дачкой [[брандэнбургскі курфюрст|брандэнбургскага курфюрста]] [[Іаган Георг|Іагана (Яна, Ганса) Георга]]; яго спадчыннікі сталі сваякамі [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]]. Меў з ёю 2 дачок, сыноў [[Багуслаў Радзівіл|Багуслава]] і Юрыя. У 1618 годзе вярнуўся з апалы і стаў сенатарам — [[Кашталяны віленскія|віленскім кашталянам]], але ў 1620 годзе памер пасля хрэсьбін сына ў Вільні. Імаверна, ад чумы. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=|артыкул=|аўтар=}} * ''Якубаў, В.'' Права на супраціў тыраніі ў Вялікім Княстве Літоўскім на прыкладзе дзейнасці Льва Сапегі і Януша Радзівіла (канец XVI — пачатак XVII ст.) // Homo Historicus 2023. Гадавік антрапалагічнай гісторыі / Пад рэд. д-ра гіст. н. А. Смаленчука. — Варшава: Полацкія лабірынты, 2023. — С. 163—175. == Спасылкі == {{Commons|Category:Janusz Radziwiłł (1579–1620)}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Радзівіл Януш Крыштафавіч 1579}} [[Катэгорыя:Радзівілы|Януш Крыштафавіч Радзівіл 1579]] [[Катэгорыя:Кашталяны віленскія]] [[Катэгорыя:Падчашыі вялікія літоўскія]] [[Катэгорыя:Старосты барысаўскія]] m4lhr4l192n3wdp19vq5cstjwuwiy01 0 58172 5199080 4421155 2026-09-14T15:01:36Z Voūk12 159072 5199080 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Спасылка=Прусія, значэнні}} {{Гістарычная дзяржава |назва =Герцагства Прусія |саманазва = |статус = |гімн = |сцяг = |апісанне_сцяга = |герб =POL Prusy książęce COA.svg |апісанне_герба = |карта =Prusy 1525 ru.svg |апісанне = |p1 =Дзяржава Тэўтонскага ордэна |flag_p1 =Flag of the Teutonic Order.svg |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |утворана =1525 |ліквідавана =1618 |s1 =Брандэнбург-Прусія |flag_s1 =Wappen Mark Brandenburg.png |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |дэвіз = |сталіца =[[Кёнігсберг]] |гарады = |мова =[[Нямецкая мова|нямецкая]], [[Польская мова|польская]], [[Пруская мова|пруская]] |валюта = |дадатковы_параметр = |змесціва_параметру = |плошча = |насельніцтва = |форма_кіравання =[[манархія]] |дынастыя = |тытул_кіраўнікоў = Герцаг |кіраўнік1 = [[Альбрэхт (герцар Прусіі)|Альбрэхт ]] |год_кіраўніка1 = 1525—1568 |тытул_кіраўнікоў2 = <!--выкарыстоўваецца пры змене тытула наступнага кіраўніка--> |кіраўнік2 = [[Альбрэхт Фрыдрых Гогенцолерн|Альбрэхт Фрыдрых]] |год_кіраўніка2 = 1568—1618 |тытул_кіраўнікоў3 = |кіраўнік3 = |год_кіраўніка3 = |тытул_кіраўнікоў4 = |кіраўнік4 = |год_кіраўніка4 = |тытул_кіраўнікоў5 = |кіраўнік5 = |год_кіраўніка5 = |тытул_кіраўнікоў6 = |кіраўнік6 = |год_кіраўніка6 = |рэлігія =[[Пратэстантызм]] ([[лютэранства]]) |дадатковы_параметр1 = |змесціва_параметру1 = |Этап1 = |Дата1 = |Год1 = |Этап2 = |Дата2 = |Год2 = |Этап3 = |Дата3 = |Год3 = |Этап4 = |Дата4 = |Год4 = |Этап5 = |Дата5 = |Год5 = |Этап6 = |Дата6 = |Год6 = |дадатковы_параметр2 = |змесціва_параметру2 = |да = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |пасля = |п1 = |п2 = |п3 = |п4 = |п5 = |п6 = |п7 = |заўв = }} '''Герцагства Прусія''' ({{lang-de|Herzogtum Preußen}}, {{lang-la|Ducatus Prussiae}}; {{lang-pl|Prusy Książęce}}; {{lang-lt|Prūsijos kunigaikštystė}}) — нямецкае [[герцагства]], створанае ў [[1525]] годзе замест [[Дзяржава Тэўтонскага ордэна|Нямецкага (Тэўтонскага) ордэна]]. Апошні, 37-ы [[Вялікія магістры Тэўтонскага ордэна|вялікі магістр Тэўтонскага ордэна]] [[Альбрэхт (герцаг Прусіі)|Альбрэхт Брандэнбургскі]] (1490—1568), які заступіў на гэтую пасаду ў 1511 годзе, вырашыў пад уплывам ідэй [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] [[Марцін Лютэр|Марціна Лютэра]] стаць свецкім кіраўніком і ператварыў Тэўтонскі Ордэн ў 1525 годзе ў герцагства Прусія. Альбрэхт падпісаў [[8 красавіка]] [[1525]] года ў [[Кракаў|Кракаве]] мірны дагавор з [[Каралеўства Польскае (1385-1569)|Польскім каралеўствам]] і [[10 красавіка]] 1525 года прынёс васальную прысягу каралю Польшчы як [[герцаг Прусіі]] (1525—1568). Пасля гэтага ён выехаў у прускай сталіцу [[Кёнігсберг]] і там [[6 ліпеня]] 1525 года адным з першых нямецкіх князёў абвясціў сябе прыхільнікам Рэфармацыі [[Марцін Лютэр|Лютэра]]. Герцагства Прусія стала [[Лютэранства|лютэранскім]] па веравызнанні. У герцагстве Прусія ўсталявалася дынастыя [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]], да якой належаў [[Альбрэхт (герцаг Прусіі)#Сям’я|Альбрэхт I]]. Яго пераемнік [[Альбрэхт Фрыдрых Прускі|Альбрэхт II Фрыдрых]] (1568—1618) пакутаваў прыдуркаватасцю і таму [[Стэфан Баторый|Стэфан Баторы]] ў [[1577]], за выкуп і падтрымку знешняй палітыкі, прызначыў спачатку апекуна з Ансбахскай галіны роду Гагенцолернаў. У дапамогу рэгенту ў [[Кенігсберг|Кёнегсбергу]] стварылі рэгенцкую раду Княства. [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонт Ваза з]] [[1603]] года дазволіў апеку [[Курфюрст Брандэнбурга|курфюрстам Брандэнбурга]]. Пасля смерці Альбрэхта II Фрыдрыха ў [[1618]] годзе курфюрсты Брандэнбурга, якія таксама належалі да дынастыі Гогенцолернаў і іх спадчыннікі, атрымалі ў спадчыну тытул прускіх герцагаў, аднак Прусія па-ранейшаму лічылася васалам [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Толькі ў [[1657]] годзе, скарыстаўшыся цяжкім становішчам Польшчы ў войнах са [[Швецыя]]й, [[Расія]]й і украінскімі казакамі, Брандэнбург дамогся падпісання [[Веляўска-Быдгашчскі трактат 1657 |Веляўска-Быдгашчскага трактату]] з Польшчай, па якім герцагства Прусія станавілася незалежным і прымыкала да [[Маркграфства Брандэнбург|Брандэнбургу]]. У [[1701]] годзе з абвяшчэннем [[Каралеўства Прусія]] адбылося канчатковае аб'яднанне Прусіі і Брандэнбурга. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{rq|sources|refless}} {{DEFAULTSORT:Прусія герцагства}} [[Катэгорыя:Прусія]] [[Катэгорыя:Гісторыя Германіі]] [[Катэгорыя:Былыя краіны]] 3bc34zbbepe0w55nk87a8znqgztdcbv 5199081 5199080 2026-09-14T15:02:33Z Voūk12 159072 5199081 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Спасылка=Прусія, значэнні}} {{Гістарычная дзяржава |назва =Герцагства Прусія |саманазва = |статус = |гімн = |сцяг = |апісанне_сцяга = |герб =POL Prusy książęce COA.svg |апісанне_герба = |карта =Prusy 1525 ru.svg |апісанне = |p1 =Дзяржава Тэўтонскага ордэна |flag_p1 =Flag of the Teutonic Order.svg |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |утворана =1525 |ліквідавана =1618 |s1 =Брандэнбург-Прусія |flag_s1 =Wappen Mark Brandenburg.png |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |дэвіз = |сталіца =[[Кёнігсберг]] |гарады = |мова =[[Нямецкая мова|нямецкая]], [[Польская мова|польская]], [[Пруская мова|пруская]] |валюта = |дадатковы_параметр = |змесціва_параметру = |плошча = |насельніцтва = |форма_кіравання =[[манархія]] |дынастыя = |тытул_кіраўнікоў = Герцаг |кіраўнік1 = [[Альбрэхт (герцар Прусіі)|Альбрэхт ]] |год_кіраўніка1 = 1525—1568 |тытул_кіраўнікоў2 = <!--выкарыстоўваецца пры змене тытула наступнага кіраўніка--> |кіраўнік2 = [[Альбрэхт Фрыдрых Гогенцолерн|Альбрэхт Фрыдрых]] |год_кіраўніка2 = 1568—1618 |тытул_кіраўнікоў3 = |кіраўнік3 = |год_кіраўніка3 = |тытул_кіраўнікоў4 = |кіраўнік4 = |год_кіраўніка4 = |тытул_кіраўнікоў5 = |кіраўнік5 = |год_кіраўніка5 = |тытул_кіраўнікоў6 = |кіраўнік6 = |год_кіраўніка6 = |рэлігія =[[Пратэстантызм]] ([[лютэранства]]) |дадатковы_параметр1 = |змесціва_параметру1 = |Этап1 = |Дата1 = |Год1 = |Этап2 = |Дата2 = |Год2 = |Этап3 = |Дата3 = |Год3 = |Этап4 = |Дата4 = |Год4 = |Этап5 = |Дата5 = |Год5 = |Этап6 = |Дата6 = |Год6 = |дадатковы_параметр2 = |змесціва_параметру2 = |да = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |пасля = |п1 = |п2 = |п3 = |п4 = |п5 = |п6 = |п7 = |заўв = }} '''Княства Прусія, Княская Прусія''' ({{lang-de|Herzogtum Preußen}}, {{lang-la|Ducatus Prussiae}}; {{lang-pl|Prusy Książęce}}; {{lang-lt|Prūsijos kunigaikštystė}}) — нямецкае [[герцагства]], створанае ў [[1525]] годзе замест [[Дзяржава Тэўтонскага ордэна|Нямецкага (Тэўтонскага) ордэна]]. Апошні, 37-ы [[Вялікія магістры Тэўтонскага ордэна|вялікі магістр Тэўтонскага ордэна]] [[Альбрэхт (герцаг Прусіі)|Альбрэхт Брандэнбургскі]] (1490—1568), які заступіў на гэтую пасаду ў 1511 годзе, вырашыў пад уплывам ідэй [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] [[Марцін Лютэр|Марціна Лютэра]] стаць свецкім кіраўніком і ператварыў Тэўтонскі Ордэн ў 1525 годзе ў герцагства Прусія. Альбрэхт падпісаў [[8 красавіка]] [[1525]] года ў [[Кракаў|Кракаве]] мірны дагавор з [[Каралеўства Польскае (1385-1569)|Польскім каралеўствам]] і [[10 красавіка]] 1525 года прынёс васальную прысягу каралю Польшчы як [[герцаг Прусіі]] (1525—1568). Пасля гэтага ён выехаў у прускай сталіцу [[Кёнігсберг]] і там [[6 ліпеня]] 1525 года адным з першых нямецкіх князёў абвясціў сябе прыхільнікам Рэфармацыі [[Марцін Лютэр|Лютэра]]. Герцагства Прусія стала [[Лютэранства|лютэранскім]] па веравызнанні. У герцагстве Прусія ўсталявалася дынастыя [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]], да якой належаў [[Альбрэхт (герцаг Прусіі)#Сям’я|Альбрэхт I]]. Яго пераемнік [[Альбрэхт Фрыдрых Прускі|Альбрэхт II Фрыдрых]] (1568—1618) пакутаваў прыдуркаватасцю і таму [[Стэфан Баторый|Стэфан Баторы]] ў [[1577]], за выкуп і падтрымку знешняй палітыкі, прызначыў спачатку апекуна з Ансбахскай галіны роду Гагенцолернаў. У дапамогу рэгенту ў [[Кенігсберг|Кёнегсбергу]] стварылі рэгенцкую раду Княства. [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонт Ваза з]] [[1603]] года дазволіў апеку [[Курфюрст Брандэнбурга|курфюрстам Брандэнбурга]]. Пасля смерці Альбрэхта II Фрыдрыха ў [[1618]] годзе курфюрсты Брандэнбурга, якія таксама належалі да дынастыі Гогенцолернаў і іх спадчыннікі, атрымалі ў спадчыну тытул прускіх герцагаў, аднак Прусія па-ранейшаму лічылася васалам [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Толькі ў [[1657]] годзе, скарыстаўшыся цяжкім становішчам Польшчы ў войнах са [[Швецыя]]й, [[Расія]]й і украінскімі казакамі, Брандэнбург дамогся падпісання [[Веляўска-Быдгашчскі трактат 1657 |Веляўска-Быдгашчскага трактату]] з Польшчай, па якім герцагства Прусія станавілася незалежным і прымыкала да [[Маркграфства Брандэнбург|Брандэнбургу]]. У [[1701]] годзе з абвяшчэннем [[Каралеўства Прусія]] адбылося канчатковае аб'яднанне Прусіі і Брандэнбурга. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{rq|sources|refless}} {{DEFAULTSORT:Прусія герцагства}} [[Катэгорыя:Прусія]] [[Катэгорыя:Гісторыя Германіі]] [[Катэгорыя:Былыя краіны]] pvexo6flexatt7dsr5d3jjduq2w34du 5199104 5199081 2026-09-14T15:59:58Z Voūk12 159072 5199104 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Спасылка=Прусія, значэнні}} {{Гістарычная дзяржава |назва =Герцагства Прусія |саманазва = |статус = |гімн = |сцяг = |апісанне_сцяга = |герб =POL Prusy książęce COA.svg |апісанне_герба = |карта =Prusy 1525 ru.svg |апісанне = |p1 =Дзяржава Тэўтонскага ордэна |flag_p1 =Flag of the Teutonic Order.svg |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |утворана =1525 |ліквідавана =1618 |s1 =Брандэнбург-Прусія |flag_s1 =Wappen Mark Brandenburg.png |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |дэвіз = |сталіца =[[Кёнігсберг]] |гарады = |мова =[[Нямецкая мова|нямецкая]], [[Польская мова|польская]], [[Пруская мова|пруская]] |валюта = |дадатковы_параметр = |змесціва_параметру = |плошча = |насельніцтва = |форма_кіравання =[[манархія]] |дынастыя = |тытул_кіраўнікоў = Герцаг |кіраўнік1 = [[Альбрэхт (герцар Прусіі)|Альбрэхт ]] |год_кіраўніка1 = 1525—1568 |тытул_кіраўнікоў2 = <!--выкарыстоўваецца пры змене тытула наступнага кіраўніка--> |кіраўнік2 = [[Альбрэхт Фрыдрых Гогенцолерн|Альбрэхт Фрыдрых]] |год_кіраўніка2 = 1568—1618 |тытул_кіраўнікоў3 = |кіраўнік3 = |год_кіраўніка3 = |тытул_кіраўнікоў4 = |кіраўнік4 = |год_кіраўніка4 = |тытул_кіраўнікоў5 = |кіраўнік5 = |год_кіраўніка5 = |тытул_кіраўнікоў6 = |кіраўнік6 = |год_кіраўніка6 = |рэлігія =[[Пратэстантызм]] ([[лютэранства]]) |дадатковы_параметр1 = |змесціва_параметру1 = |Этап1 = |Дата1 = |Год1 = |Этап2 = |Дата2 = |Год2 = |Этап3 = |Дата3 = |Год3 = |Этап4 = |Дата4 = |Год4 = |Этап5 = |Дата5 = |Год5 = |Этап6 = |Дата6 = |Год6 = |дадатковы_параметр2 = |змесціва_параметру2 = |да = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |пасля = |п1 = |п2 = |п3 = |п4 = |п5 = |п6 = |п7 = |заўв = }} '''Княства Прусія, Княская Прусія''' ({{lang-de|Herzogtum Preußen}}, {{lang-la|Ducatus Prussiae}}; {{lang-pl|Prusy Książęce}}; {{lang-lt|Prūsijos kunigaikštystė}}) — нямецкае [[герцагства]], створанае ў [[1525]] годзе замест [[Дзяржава Тэўтонскага ордэна|Нямецкага (Тэўтонскага) ордэна]]. Мела асноўныя прыбыткі з сельскай гаспадаркі і транзітнага гандлю з ВКЛ ў Еўропу па [[Нёман|Неман]]<nowiki/>е і [[Прэголя|Прэгелі]]. Была цэнтрам пратэстанцкай адукацыі ў рэгіёне (дзякуючы [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Альбрэхціне]]) і вялікай [[Малая Літва|літоўскай кампаненце ў сваім складзе]] - літоўскамоўнага [[Марцінас Мажвідас|друку]]. Апошні, 37-ы [[Вялікія магістры Тэўтонскага ордэна|вялікі магістр Тэўтонскага ордэна]] [[Альбрэхт (герцаг Прусіі)|Альбрэхт Брандэнбургскі]] (1490—1568), які заступіў на гэтую пасаду ў 1511 годзе, вырашыў пад уплывам ідэй [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] [[Марцін Лютэр|Марціна Лютэра]] стаць свецкім кіраўніком і ператварыў Тэўтонскі Ордэн ў 1525 годзе ў герцагства Прусія. Альбрэхт падпісаў [[8 красавіка]] [[1525]] года ў [[Кракаў|Кракаве]] мірны дагавор з [[Каралеўства Польскае (1385-1569)|Польскім каралеўствам]] і [[10 красавіка]] 1525 года прынёс васальную прысягу каралю Польшчы як [[герцаг Прусіі]] (1525—1568). Пасля гэтага ён выехаў у прускай сталіцу [[Кёнігсберг]] і там [[6 ліпеня]] 1525 года адным з першых нямецкіх князёў абвясціў сябе прыхільнікам Рэфармацыі [[Марцін Лютэр|Лютэра]]. Герцагства Прусія стала афіцыйна [[Лютэранства|лютэранскім]] па веравызнанні. У герцагстве Прусія ўсталявалася дынастыя [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]], да якой належаў [[Альбрэхт (герцаг Прусіі)#Сям’я|Альбрэхт I]]. Яго пераемнік [[Альбрэхт Фрыдрых Прускі|Альбрэхт II Фрыдрых]] (1568—1618) пакутаваў прыдуркаватасцю і таму [[Стэфан Баторый|Стэфан Баторы]] ў [[1577]], за выкуп і падтрымку знешняй палітыкі, прызначыў спачатку апекуна з Ансбахскай галіны роду Гагенцолернаў. У дапамогу рэгенту ў [[Кенігсберг|Кёнегсбергу]] стварылі рэгенцкую раду Княства. [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонт Ваза з]] [[1603]] года дазволіў апеку [[Курфюрст Брандэнбурга|курфюрстам Брандэнбурга]]. Пасля смерці Альбрэхта II Фрыдрыха ў [[1618]] годзе курфюрсты Брандэнбурга, якія таксама належалі да дынастыі Гогенцолернаў і іх спадчыннікі, атрымалі ў спадчыну тытул прускіх герцагаў, аднак Прусія па-ранейшаму лічылася васалам [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Толькі ў [[1657]] годзе, скарыстаўшыся цяжкім становішчам Польшчы ў войнах са [[Швецыя]]й, [[Расія]]й і украінскімі казакамі, Брандэнбург дамогся падпісання [[Веляўска-Быдгашчскі трактат 1657 |Веляўска-Быдгашчскага трактату]] з Польшчай, па якім герцагства Прусія ўзамен за выхад з вайны, станавілася незалежным і афіцыйна прызнавалася далучэнне яе да [[Маркграфства Брандэнбург|Брандэнбурга]]. [[Файл:PRVSSIA1576Casparo Henneberg.png|міні|Княства Прусія ў 1576 г. Мапа Каспара Хеннэберга.]] Генеральным намеснікам Княства Прусіі ў 1657–1669 быў [[Багуслаў Радзівіл]]. [[Ян Сабескі|Ян III Сабескі]] пасля падпісання трактату ў Яварове (1675) планаваў вярнуць Прусію [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] ў саюзе са Швецыяй і Францыя . У [[1701]] годзе з абвяшчэннем [[Каралеўства Прусія]] адбылося канчатковае аб'яднанне Прусіі і Брандэнбурга. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{rq|sources|refless}} {{DEFAULTSORT:Прусія герцагства}} [[Катэгорыя:Прусія]] [[Катэгорыя:Гісторыя Германіі]] [[Катэгорыя:Былыя краіны]] f12kanuus352ehn5au95obhrypcjdeo 5199107 5199104 2026-09-14T16:02:57Z Voūk12 159072 /* Спасылкі */ 5199107 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Спасылка=Прусія, значэнні}} {{Гістарычная дзяржава |назва =Герцагства Прусія |саманазва = |статус = |гімн = |сцяг = |апісанне_сцяга = |герб =POL Prusy książęce COA.svg |апісанне_герба = |карта =Prusy 1525 ru.svg |апісанне = |p1 =Дзяржава Тэўтонскага ордэна |flag_p1 =Flag of the Teutonic Order.svg |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |утворана =1525 |ліквідавана =1618 |s1 =Брандэнбург-Прусія |flag_s1 =Wappen Mark Brandenburg.png |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |дэвіз = |сталіца =[[Кёнігсберг]] |гарады = |мова =[[Нямецкая мова|нямецкая]], [[Польская мова|польская]], [[Пруская мова|пруская]] |валюта = |дадатковы_параметр = |змесціва_параметру = |плошча = |насельніцтва = |форма_кіравання =[[манархія]] |дынастыя = |тытул_кіраўнікоў = Герцаг |кіраўнік1 = [[Альбрэхт (герцар Прусіі)|Альбрэхт ]] |год_кіраўніка1 = 1525—1568 |тытул_кіраўнікоў2 = <!--выкарыстоўваецца пры змене тытула наступнага кіраўніка--> |кіраўнік2 = [[Альбрэхт Фрыдрых Гогенцолерн|Альбрэхт Фрыдрых]] |год_кіраўніка2 = 1568—1618 |тытул_кіраўнікоў3 = |кіраўнік3 = |год_кіраўніка3 = |тытул_кіраўнікоў4 = |кіраўнік4 = |год_кіраўніка4 = |тытул_кіраўнікоў5 = |кіраўнік5 = |год_кіраўніка5 = |тытул_кіраўнікоў6 = |кіраўнік6 = |год_кіраўніка6 = |рэлігія =[[Пратэстантызм]] ([[лютэранства]]) |дадатковы_параметр1 = |змесціва_параметру1 = |Этап1 = |Дата1 = |Год1 = |Этап2 = |Дата2 = |Год2 = |Этап3 = |Дата3 = |Год3 = |Этап4 = |Дата4 = |Год4 = |Этап5 = |Дата5 = |Год5 = |Этап6 = |Дата6 = |Год6 = |дадатковы_параметр2 = |змесціва_параметру2 = |да = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |пасля = |п1 = |п2 = |п3 = |п4 = |п5 = |п6 = |п7 = |заўв = }} '''Княства Прусія, Княская Прусія''' ({{lang-de|Herzogtum Preußen}}, {{lang-la|Ducatus Prussiae}}; {{lang-pl|Prusy Książęce}}; {{lang-lt|Prūsijos kunigaikštystė}}) — нямецкае [[герцагства]], створанае ў [[1525]] годзе замест [[Дзяржава Тэўтонскага ордэна|Нямецкага (Тэўтонскага) ордэна]]. Мела асноўныя прыбыткі з сельскай гаспадаркі і транзітнага гандлю з ВКЛ ў Еўропу па [[Нёман|Неман]]<nowiki/>е і [[Прэголя|Прэгелі]]. Была цэнтрам пратэстанцкай адукацыі ў рэгіёне (дзякуючы [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Альбрэхціне]]) і вялікай [[Малая Літва|літоўскай кампаненце ў сваім складзе]] - літоўскамоўнага [[Марцінас Мажвідас|друку]]. Апошні, 37-ы [[Вялікія магістры Тэўтонскага ордэна|вялікі магістр Тэўтонскага ордэна]] [[Альбрэхт (герцаг Прусіі)|Альбрэхт Брандэнбургскі]] (1490—1568), які заступіў на гэтую пасаду ў 1511 годзе, вырашыў пад уплывам ідэй [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] [[Марцін Лютэр|Марціна Лютэра]] стаць свецкім кіраўніком і ператварыў Тэўтонскі Ордэн ў 1525 годзе ў герцагства Прусія. Альбрэхт падпісаў [[8 красавіка]] [[1525]] года ў [[Кракаў|Кракаве]] мірны дагавор з [[Каралеўства Польскае (1385-1569)|Польскім каралеўствам]] і [[10 красавіка]] 1525 года прынёс васальную прысягу каралю Польшчы як [[герцаг Прусіі]] (1525—1568). Пасля гэтага ён выехаў у прускай сталіцу [[Кёнігсберг]] і там [[6 ліпеня]] 1525 года адным з першых нямецкіх князёў абвясціў сябе прыхільнікам Рэфармацыі [[Марцін Лютэр|Лютэра]]. Герцагства Прусія стала афіцыйна [[Лютэранства|лютэранскім]] па веравызнанні<ref>{{Кніга|загаловак=Marian Biskup, Marian Biskup, Roman Czaja, Państwo zakonu krzyżackiego w Prusach: władza i społeczeństwo, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008, ISBN 978-83-01-15526-1}}</ref>. У герцагстве Прусія ўсталявалася дынастыя [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]], да якой належаў [[Альбрэхт (герцаг Прусіі)#Сям’я|Альбрэхт I]]. Яго пераемнік [[Альбрэхт Фрыдрых Прускі|Альбрэхт II Фрыдрых]] (1568—1618) пакутаваў прыдуркаватасцю і таму [[Стэфан Баторый|Стэфан Баторы]] ў [[1577]], за выкуп і падтрымку знешняй палітыкі, прызначыў спачатку апекуна з Ансбахскай галіны роду Гагенцолернаў. У дапамогу рэгенту ў [[Кенігсберг|Кёнегсбергу]] стварылі рэгенцкую раду Княства. [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонт Ваза з]] [[1603]] года дазволіў апеку [[Курфюрст Брандэнбурга|курфюрстам Брандэнбурга]]. Пасля смерці Альбрэхта II Фрыдрыха ў [[1618]] годзе курфюрсты Брандэнбурга, якія таксама належалі да дынастыі Гогенцолернаў і іх спадчыннікі, атрымалі ў спадчыну тытул прускіх герцагаў, аднак Прусія па-ранейшаму лічылася васалам [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Толькі ў [[1657]] годзе, скарыстаўшыся цяжкім становішчам Польшчы ў войнах са [[Швецыя]]й, [[Расія]]й і украінскімі казакамі, Брандэнбург дамогся падпісання [[Веляўска-Быдгашчскі трактат 1657 |Веляўска-Быдгашчскага трактату]] з Польшчай, па якім герцагства Прусія ўзамен за выхад з вайны, станавілася незалежным і афіцыйна прызнавалася далучэнне яе да [[Маркграфства Брандэнбург|Брандэнбурга]]<ref>{{Кніга|загаловак=Janusz Małłek, Dwie części Prus: studia z dziejów Prus Książęcych i Prus Królewskich w XVI i XVII wieku, Olsztyn 1987}}</ref>. [[Файл:PRVSSIA1576Casparo Henneberg.png|міні|Княства Прусія ў 1576 г. Мапа Каспара Хеннэберга.]] Генеральным намеснікам Княства Прусіі ў 1657–1669 быў [[Багуслаў Радзівіл]]. [[Ян Сабескі|Ян III Сабескі]] пасля падпісання трактату ў Яварове (1675) планаваў вярнуць Прусію [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] ў саюзе са Швецыяй і Францыя . У [[1701]] годзе з абвяшчэннем [[Каралеўства Прусія]] адбылося канчатковае аб'яднанне Прусіі і Брандэнбурга. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{rq|sources|refless}} {{DEFAULTSORT:Прусія герцагства}} [[Катэгорыя:Прусія]] [[Катэгорыя:Гісторыя Германіі]] [[Катэгорыя:Былыя краіны]] cn0fx68a3xqr93qd69y6c9p2xl4rhko 5199389 5199107 2026-09-15T07:12:36Z M.L.Bot 261 5199389 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Прусія (значэнні){{!}}Прусія}} {{Гістарычная дзяржава |назва =Герцагства Прусія |саманазва = |статус = |гімн = |сцяг = |апісанне_сцяга = |герб =POL Prusy książęce COA.svg |апісанне_герба = |карта =Prusy 1525 ru.svg |апісанне = |p1 =Дзяржава Тэўтонскага ордэна |flag_p1 =Flag of the Teutonic Order.svg |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |утворана =1525 |ліквідавана =1618 |s1 =Брандэнбург-Прусія |flag_s1 =Wappen Mark Brandenburg.png |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |дэвіз = |сталіца =[[Кёнігсберг]] |гарады = |мова =[[Нямецкая мова|нямецкая]], [[Польская мова|польская]], [[Пруская мова|пруская]] |валюта = |дадатковы_параметр = |змесціва_параметру = |плошча = |насельніцтва = |форма_кіравання =[[манархія]] |дынастыя = |тытул_кіраўнікоў = Герцаг |кіраўнік1 = [[Альбрэхт (герцар Прусіі)|Альбрэхт ]] |год_кіраўніка1 = 1525—1568 |тытул_кіраўнікоў2 = <!--выкарыстоўваецца пры змене тытула наступнага кіраўніка--> |кіраўнік2 = [[Альбрэхт Фрыдрых Гогенцолерн|Альбрэхт Фрыдрых]] |год_кіраўніка2 = 1568—1618 |тытул_кіраўнікоў3 = |кіраўнік3 = |год_кіраўніка3 = |тытул_кіраўнікоў4 = |кіраўнік4 = |год_кіраўніка4 = |тытул_кіраўнікоў5 = |кіраўнік5 = |год_кіраўніка5 = |тытул_кіраўнікоў6 = |кіраўнік6 = |год_кіраўніка6 = |рэлігія =[[Пратэстантызм]] ([[лютэранства]]) |дадатковы_параметр1 = |змесціва_параметру1 = |Этап1 = |Дата1 = |Год1 = |Этап2 = |Дата2 = |Год2 = |Этап3 = |Дата3 = |Год3 = |Этап4 = |Дата4 = |Год4 = |Этап5 = |Дата5 = |Год5 = |Этап6 = |Дата6 = |Год6 = |дадатковы_параметр2 = |змесціва_параметру2 = |да = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |пасля = |п1 = |п2 = |п3 = |п4 = |п5 = |п6 = |п7 = |заўв = }} '''Княства Прусія''', '''Княская Прусія''', '''герцагства Прусія''' ({{lang-de|Herzogtum Preußen}}, {{lang-la|Ducatus Prussiae}}; {{lang-pl|Prusy Książęce}}; {{lang-lt|Prūsijos kunigaikštystė}}) — нямецкае [[герцагства]], створанае ў [[1525]] годзе замест [[Дзяржава Тэўтонскага ордэна|Нямецкага (Тэўтонскага) ордэна]]. Мела асноўныя прыбыткі з сельскай гаспадаркі і транзітнага гандлю з ВКЛ ў Еўропу па [[Нёман|Немане]] і [[Прэголя|Прэголі]]. Была цэнтрам пратэстанцкай адукацыі ў рэгіёне (дзякуючы [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Альбрэхціне]]), мела вялікую [[Малая Літва|літоўскую этнічную кампаненту]] і сталам цэнтрам літоўскамоўнага друку, пачатага [[Марцінас Мажвідас|Марцінасам Мажвідасам]]. Апошні, 37-ы [[Вялікія магістры Тэўтонскага ордэна|вялікі магістр Тэўтонскага ордэна]] [[Альбрэхт (герцаг Прусіі)|Альбрэхт Брандэнбургскі]] (1490—1568), які заступіў на гэтую пасаду ў 1511 годзе, вырашыў пад уплывам ідэй [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] [[Марцін Лютэр|Марціна Лютэра]] стаць свецкім кіраўніком і ператварыў Тэўтонскі Ордэн ў 1525 годзе ў герцагства Прусія. Альбрэхт падпісаў [[8 красавіка]] [[1525]] года ў [[Кракаў|Кракаве]] мірны дагавор з [[Каралеўства Польскае (1385-1569)|Польскім каралеўствам]] і [[10 красавіка]] 1525 года прынёс васальную прысягу каралю Польшчы як [[герцаг Прусіі]] (1525—1568). Пасля гэтага ён выехаў у прускай сталіцу [[Кёнігсберг]] і там [[6 ліпеня]] 1525 года адным з першых нямецкіх князёў абвясціў сябе прыхільнікам Рэфармацыі [[Марцін Лютэр|Лютэра]]. Герцагства Прусія стала афіцыйна [[Лютэранства|лютэранскім]] па веравызнанні<ref>{{Кніга|загаловак=Marian Biskup, Marian Biskup, Roman Czaja, Państwo zakonu krzyżackiego w Prusach: władza i społeczeństwo, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008, ISBN 978-83-01-15526-1}}</ref>. У герцагстве Прусія ўсталявалася дынастыя [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]], да якой належаў [[Альбрэхт (герцаг Прусіі)#Сям’я|Альбрэхт I]]. Яго пераемнік [[Альбрэхт Фрыдрых Прускі|Альбрэхт II Фрыдрых]] (1568—1618) пакутаваў прыдуркаватасцю і таму [[Стэфан Баторый|Стэфан Баторы]] ў [[1577]], за выкуп і падтрымку знешняй палітыкі, прызначыў спачатку апекуна з Ансбахскай галіны роду Гагенцолернаў. У дапамогу рэгенту ў [[Кенігсберг|Кёнегсбергу]] стварылі рэгенцкую раду Княства. [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонт Ваза з]] [[1603]] года дазволіў апеку [[Курфюрст Брандэнбурга|курфюрстам Брандэнбурга]]. Пасля смерці Альбрэхта II Фрыдрыха ў [[1618]] годзе курфюрсты Брандэнбурга, якія таксама належалі да дынастыі Гогенцолернаў і іх спадчыннікі, атрымалі ў спадчыну тытул прускіх герцагаў, аднак Прусія па-ранейшаму лічылася васалам [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Толькі ў [[1657]] годзе, скарыстаўшыся цяжкім становішчам Польшчы ў войнах са [[Швецыя]]й, [[Расія]]й і украінскімі казакамі, Брандэнбург дамогся падпісання [[Веляўска-Быдгашчскі трактат 1657|Веляўска-Быдгашчскага трактату]] з Польшчай, па якім герцагства Прусія ўзамен за выхад з вайны, станавілася незалежным і афіцыйна прызнавалася далучэнне яе да [[Маркграфства Брандэнбург|Брандэнбурга]]<ref>{{Кніга|загаловак=Janusz Małłek, Dwie części Prus: studia z dziejów Prus Książęcych i Prus Królewskich w XVI i XVII wieku, Olsztyn 1987}}</ref>. [[Файл:PRVSSIA1576Casparo Henneberg.png|міні|Княства Прусія ў 1576 годзе, карта Каспара Хенэберга.]] Генеральным намеснікам Княства Прусіі ў 1657—1669 быў [[Багуслаў Радзівіл]]. [[Ян Сабескі|Ян III Сабескі]] пасля падпісання трактату ў Яварове (1675) планаваў вярнуць Прусію [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] ў саюзе са Швецыяй і Францыя . У 1701 годзе з абвяшчэннем [[Каралеўства Прусія]] адбылося канчатковае аб’яднанне Прусіі і Брандэнбурга. == Спасылкі == {{навігацыя}} {{rq|sources|refless}} {{DEFAULTSORT:Прусія герцагства}} [[Катэгорыя:Прусія]] [[Катэгорыя:Гісторыя Германіі]] [[Катэгорыя:Былыя краіны]] c0gi25kipuw0extt7akiniwtjei0mxb 5199391 5199389 2026-09-15T07:13:19Z M.L.Bot 261 афармленне 5199391 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Прусія (значэнні){{!}}Прусія}} {{Гістарычная дзяржава |назва =Герцагства Прусія |саманазва = |статус = |гімн = |сцяг = |апісанне_сцяга = |герб =POL Prusy książęce COA.svg |апісанне_герба = |карта =Prusy 1525 ru.svg |апісанне = |p1 =Дзяржава Тэўтонскага ордэна |flag_p1 =Flag of the Teutonic Order.svg |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |утворана =1525 |ліквідавана =1618 |s1 =Брандэнбург-Прусія |flag_s1 =Wappen Mark Brandenburg.png |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |дэвіз = |сталіца =[[Кёнігсберг]] |гарады = |мова =[[Нямецкая мова|нямецкая]], [[Польская мова|польская]], [[Пруская мова|пруская]] |валюта = |дадатковы_параметр = |змесціва_параметру = |плошча = |насельніцтва = |форма_кіравання =[[манархія]] |дынастыя = |тытул_кіраўнікоў = Герцаг |кіраўнік1 = [[Альбрэхт (герцар Прусіі)|Альбрэхт ]] |год_кіраўніка1 = 1525—1568 |тытул_кіраўнікоў2 = <!--выкарыстоўваецца пры змене тытула наступнага кіраўніка--> |кіраўнік2 = [[Альбрэхт Фрыдрых Гогенцолерн|Альбрэхт Фрыдрых]] |год_кіраўніка2 = 1568—1618 |тытул_кіраўнікоў3 = |кіраўнік3 = |год_кіраўніка3 = |тытул_кіраўнікоў4 = |кіраўнік4 = |год_кіраўніка4 = |тытул_кіраўнікоў5 = |кіраўнік5 = |год_кіраўніка5 = |тытул_кіраўнікоў6 = |кіраўнік6 = |год_кіраўніка6 = |рэлігія =[[Пратэстантызм]] ([[лютэранства]]) |дадатковы_параметр1 = |змесціва_параметру1 = |Этап1 = |Дата1 = |Год1 = |Этап2 = |Дата2 = |Год2 = |Этап3 = |Дата3 = |Год3 = |Этап4 = |Дата4 = |Год4 = |Этап5 = |Дата5 = |Год5 = |Этап6 = |Дата6 = |Год6 = |дадатковы_параметр2 = |змесціва_параметру2 = |да = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |пасля = |п1 = |п2 = |п3 = |п4 = |п5 = |п6 = |п7 = |заўв = }} '''Княства Прусія''', '''Княская Прусія''', '''герцагства Прусія''' ({{lang-de|Herzogtum Preußen}}, {{lang-la|Ducatus Prussiae}}; {{lang-pl|Prusy Książęce}}; {{lang-lt|Prūsijos kunigaikštystė}}) — нямецкае [[герцагства]], створанае ў [[1525]] годзе замест [[Дзяржава Тэўтонскага ордэна|Нямецкага (Тэўтонскага) ордэна]]. Мела асноўныя прыбыткі з сельскай гаспадаркі і транзітнага гандлю з ВКЛ ў Еўропу па [[Нёман|Немане]] і [[Прэголя|Прэголі]]. Была цэнтрам пратэстанцкай адукацыі ў рэгіёне (дзякуючы [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Альбрэхціне]]), мела вялікую [[Малая Літва|літоўскую этнічную кампаненту]] і сталам цэнтрам літоўскамоўнага друку, пачатага [[Марцінас Мажвідас|Марцінасам Мажвідасам]]. Апошні, 37-ы [[Вялікія магістры Тэўтонскага ордэна|вялікі магістр Тэўтонскага ордэна]] [[Альбрэхт (герцаг Прусіі)|Альбрэхт Брандэнбургскі]] (1490—1568), які заступіў на гэтую пасаду ў 1511 годзе, вырашыў пад уплывам ідэй [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] [[Марцін Лютэр|Марціна Лютэра]] стаць свецкім кіраўніком і ператварыў Тэўтонскі Ордэн ў 1525 годзе ў герцагства Прусія. Альбрэхт падпісаў [[8 красавіка]] [[1525]] года ў [[Кракаў|Кракаве]] мірны дагавор з [[Каралеўства Польскае (1385-1569)|Польскім каралеўствам]] і [[10 красавіка]] 1525 года прынёс васальную прысягу каралю Польшчы як [[герцаг Прусіі]] (1525—1568). Пасля гэтага ён выехаў у прускай сталіцу [[Кёнігсберг]] і там [[6 ліпеня]] 1525 года адным з першых нямецкіх князёў абвясціў сябе прыхільнікам Рэфармацыі [[Марцін Лютэр|Лютэра]]. Герцагства Прусія стала афіцыйна [[Лютэранства|лютэранскім]] па веравызнанні<ref>{{Кніга|загаловак=Marian Biskup, Marian Biskup, Roman Czaja, Państwo zakonu krzyżackiego w Prusach: władza i społeczeństwo, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008, ISBN 978-83-01-15526-1}}</ref>. У герцагстве Прусія ўсталявалася дынастыя [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]], да якой належаў [[Альбрэхт (герцаг Прусіі)#Сям’я|Альбрэхт I]]. Яго пераемнік [[Альбрэхт Фрыдрых Прускі|Альбрэхт II Фрыдрых]] (1568—1618) пакутаваў прыдуркаватасцю і таму [[Стэфан Баторый|Стэфан Баторы]] ў [[1577]], за выкуп і падтрымку знешняй палітыкі, прызначыў спачатку апекуна з Ансбахскай галіны роду Гагенцолернаў. У дапамогу рэгенту ў [[Кенігсберг|Кёнегсбергу]] стварылі рэгенцкую раду Княства. [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонт Ваза з]] [[1603]] года дазволіў апеку [[Курфюрст Брандэнбурга|курфюрстам Брандэнбурга]]. Пасля смерці Альбрэхта II Фрыдрыха ў [[1618]] годзе курфюрсты Брандэнбурга, якія таксама належалі да дынастыі Гогенцолернаў і іх спадчыннікі, атрымалі ў спадчыну тытул прускіх герцагаў, аднак Прусія па-ранейшаму лічылася васалам [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Толькі ў [[1657]] годзе, скарыстаўшыся цяжкім становішчам Польшчы ў войнах са [[Швецыя]]й, [[Расія]]й і украінскімі казакамі, Брандэнбург дамогся падпісання [[Веляўска-Быдгашчскі трактат 1657|Веляўска-Быдгашчскага трактату]] з Польшчай, па якім герцагства Прусія ўзамен за выхад з вайны, станавілася незалежным і афіцыйна прызнавалася далучэнне яе да [[Маркграфства Брандэнбург|Брандэнбурга]]<ref>{{Кніга|загаловак=Janusz Małłek, Dwie części Prus: studia z dziejów Prus Książęcych i Prus Królewskich w XVI i XVII wieku, Olsztyn 1987}}</ref>. [[Файл:PRVSSIA1576Casparo Henneberg.png|міні|Княства Прусія ў 1576 годзе, карта Каспара Хенэберга.]] Генеральным намеснікам Княства Прусіі ў 1657—1669 быў [[Багуслаў Радзівіл]]. [[Ян Сабескі|Ян III Сабескі]] пасля падпісання трактату ў Яварове (1675) планаваў вярнуць Прусію [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] ў саюзе са Швецыяй і Францыя . У 1701 годзе з абвяшчэннем [[Каралеўства Прусія]] адбылося канчатковае аб’яднанне Прусіі і Брандэнбурга. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{rq|sources|refless}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Прусія герцагства}} [[Катэгорыя:Прусія]] [[Катэгорыя:Гісторыя Германіі]] [[Катэгорыя:Былыя краіны]] d2ilyig95a7hb59net7rqm9d2fyt1md 8 60841 5199234 5055234 2026-09-14T19:56:38Z Neriah 104068 [[phab:T298199]] 5199234 wikitext text/x-wiki * common-action-edit[default|hidden|type=general|actions=edit|dependencies=user.options]|common-action-edit.js|common-action-edit.css * common-action-history[default|hidden|rights=minoredit|actions=history]|common-action-history.js * common-special-movepage[hidden]|common-special-movepage.js * common-special-newpages[hidden|type=general|dependencies=mediawiki.util]|common-special-newpages.js|common-special-newpages.css * common-special-upload[hidden|type=general|dependencies=mediawiki.util]|common-special-upload.js|common-special-upload.css * libJQuery[hidden]|libJQuery.js|libJQuery.css * SettingsManager[hidden|dependencies=mediawiki.user,user.options,mediawiki.api,mediawiki.util]|SettingsManager.js * registerTool[hidden|dependencies=mediawiki.util,user.options]|registerTool.js == editing == * edittop[default|skins=vector,vector-2022,monobook,timeless,modern,cologneblue|dependencies=site,mediawiki.util]|edittop.js * HotCat|HotCat.js * GoogleTrans[dependencies=mediawiki.util]|GoogleTrans.js * wikificator[default|hidden|type=general|actions=edit|dependencies=ext.gadget.registerTool,jquery.client]|wikificator.js|wikificator.css * wfTypos|wfTypos.js * wfTyposUpdate[hidden|supportsUrlLoad]|wfTyposUpdate.js * refToolbar[actions=edit|dependencies=user.options,mediawiki.util]|refToolbar.js * wikilinker[dependencies=ext.gadget.registerTool]|wikilinker.js * refToolbarBase[hidden]|refToolbarBase.js * DotsSyntaxHighlighter|DotsSyntaxHighlighter.js * summaryButtons[default|hidden|type=general|actions=edit|dependencies=mediawiki.util]|summaryButtons.js|summaryButtons.css * attribution[default|hidden|type=general|actions=edit]|attribution.js == patrolling == * NewPagePatrol|NewPagePatrol.js == reading == * BKL[default|type=general|rights=minoredit|dependencies=site]|disambiguationLinks.js|disambiguationLinks.css * collapserefs[default|type=general|dependencies=mediawiki.storage,mediawiki.util]|collapserefs.js|collapserefs.css * shiftrefs|shiftrefs.js == users == * markadmins[package]|markadmins.js|markadmins.json|markadmins.css * markblocked[dependencies=mediawiki.api,mediawiki.util]|markblocked.js == wikidata == * wikidataInfoboxExport[dependencies=mediawiki.util]|wikidataInfoboxExport.js * StructuredCategories|StructuredCategories.js == interface == * HighlightRedirects|Highlightredirects.css * popups[dependencies=mediawiki.util]|popups.js * ReferenceTooltips[type=general|skins=vector,vector-2022,monobook,timeless,modern,cologneblue |dependencies=jquery.client,mediawiki.cookie,mediawiki.util]|ReferenceTooltips.js|ReferenceTooltips.css * osm[dependencies=mediawiki.util]|osm.js * wikibugs[default|hidden]|Wikibugs.js * navboxNavigation[default|dependencies=site,mediawiki.util]|navboxNavigation.js|navboxNavigation.css * directLinkToCommons[default|dependencies=mediawiki.util]|directLinkToCommons.js * navboxFeaturedArticles[dependencies=site,mediawiki.util,mediawiki.ForeignApi,jquery.makeCollapsible] |navboxFeaturedArticles.js|navboxFeaturedArticles.css * dropdown-menus[dependencies=mediawiki.api,mediawiki.util,mediawiki.Title,user.options|peers=dropdown-menus-pagestyles]|dropdown-menus.js * dropdown-menus-pagestyles[hidden]|dropdown-menus-pagestyles.css * dark-mode-toggle [ResourceLoader | targets = desktop, mobile | dependencies = mediawiki.util, mediawiki.api, mediawiki.Uri, mediawiki.storage | peers = dark-mode-toggle-pagestyles] | dark-mode-toggle.js * dark-mode-toggle-pagestyles [hidden| skins=vector,vector-2022,minerva,monobook] | dark-mode-toggle-pagestyles.css * dark-mode [ResourceLoader | targets = desktop, mobile] | dark-mode.css == external-tools == * Statistics[default|dependencies=mediawiki.util]|Statistics.js * XTools-ArticleInfo|XTools-ArticleInfo.js g82tskgmdmd8vnaxpyjtybo8qepygnc 0 65387 5199167 5198850 2026-09-14T18:34:27Z Peisatai 111348 /* Назва */ 5199167 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|2=Лошыца}} {{Рака |Назва = Лошыца |Нацыянальная назва = <!-- у фармаце "en/River", стары варыянт {{lang-en|River}} дасць памылку --> |Выява = |Шырыня выявы = |Подпіс выявы = |Даўжыня = 9,2 |Плошча вадазбору = |Расход вады = |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытока = каля жылога раёна [[Малінаўка (жылы раён)|Малінаўка]] |Вышыня вытока = |Каардынаты вытока = |Вусце = Свіслач (прыток Бярэзіны) |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = |Каардынаты вусця = |Ухіл ракі = |Басейн = Свіслач (прыток Бярэзіны)/Бярэзіна/Дняпро/Чорнае мора |Карта = |Подпіс карты = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Мінск |Раён = |Пазіцыйная карта = |Пазіцыйная карта 1 = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Ло́шыца''' — [[рака]] ў [[Мінск]]у, правы прыток [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслачы]]. Даўжыня 9,2 км<ref name="бел">[http://poseidon.by/content/reka-loshitsa река Лошица] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140818024601/http://poseidon.by/content/reka-loshitsa |date=18 жніўня 2014 }} {{ref-be}}</ref>. == Назва == Назва засведчаная ў памяншальнай форме (як Дубна і [[Дубніца (Лагойскі раён)|Дубніца]] ў гэтым жа рэгіёне). Звыш за дзясятак рэчак з назвай [[Лоша]] (гл. этымалогію) працякаюць на Верхнім Падняпроўі, на Верхнім Панёманні. Географ [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіч]] назву Лошыца звязваў са словамі "лош, лашак", якія ён падаваў як беларускія назвы рыбы лох, або ласось.<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Минск, 1974. С. 210.</ref> Беларуская мова не ведае слоў ''лох, лашак'' у значэнні рыбы<ref>https://verbum.by/esbm?q=%D0%BB%D0%BE%D1%85</ref><ref>https://verbum.by/esbm/lashak</ref>, але яны ёсць у паўночных гаворках расійскай мовы, дзе лічацца запазычаннямі з фінскага<ref>https://gufo.me/dict/dal/%D0%BB%D0%BE%D1%85</ref><ref>[https://nrd.iling.spb.ru/index.php/ru/node/200 Соболев А.И. Ихтиологическая лексика в свете славяно-финских этноязыковых связей] // Севернорусские говоры: межвуз. сб. Вып. 15 / Отв. ред. А.С. Герд, Е.В. Пурицкая. СПб.: Нестор-История, 2016. С. 97.</ref>. Так жа сама і паводле гомельскага філолага [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|А. Рогалева]] назва Лошыца ад "''геаграфічнага тэрміна лоша (лошыца) — паглыбленне, нізіна, лагчына''"<ref>А. Ф. Рогалеў. Назвы Бацькаўшчыны (тапанімія Беларусі). Гомель, 2008. С. 156.</ref>, але ў беларускай мове слова ''лоша'' ў такім значэнні не засведчана<ref>https://verbum.by/esbm?q=%D0%BB%D0%BE%D1%88%D0%B0</ref>. Яшчэ адна Лошыца ''—'' апошні правы прыток [[Пціч (рака)|Пцічы]]<ref>П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 151.</ref>. == Гідраграфія == На сучасных картах пазначана, што рэчка Лошыца пачынаецца ў раёне цяперашняга мінскага мікрараёна "Малінаўка", а ў раёне мікрараёна [[Брылевічы (жылы раён)|Брылевічы]] зліваецца са сваім левым прытокам — ракой [[Мышка]]й. У мікрараёне [[Курасоўшчына (жылы раён, Мінск)|Курасоўшчына]] рэчка ўтварае [[вадасховішча Лошыца]], на беразе якога размешчаны [[парк Курасоўшчына]]. У сярэднім цячэнні ракі ў межах Мінска створаны 2 [[сажалка|сажалкі]]<ref name="бел" />. Распрацоўваецца план рэканструкцыі Лошыцкай воднай сістэмы, які прадугледжвае стварэнне водна-паркавай сістэмы, якая стане зонай адпачынку для жыхароў Мінска<ref>[http://ais.by/story/2602 Водно-зеленая ландшафтно-рекреационная зона вдоль рек Лошица и Мышка]</ref>. == Лакалізацыя == Дакумент 1557 года (размежаванне земляў менскіх гарадскіх і земляў шляхецкіх) Лошыцай называе менавіта тую, якую цяпер прынята называць лошыцкім прытокам Мышкай і якая цячэ праз Пятроўшчыну ("двор Пятроўскі"), перасякае [[Койданаўскі тракт]], а пачынаецца каля Сухарава ("двор Сухараўскі"), паблізу рэчкі Дзівівелкі:<blockquote>«''Далей уверхъ тоеж речки до дороги, которая лежит з Менска до Койданова. (...) Тою ж речкою Лошицою уверхъ, которая делит кгрунты местские до прудца [[Пятроўшчына (Мінск)|Петровского]], где и двор за речкою. От того прудца через дорогу, тою ж речкою, которая идет з Менска до [[Воўкавічы (Мінскі раён)|Вовъчкович]]. Через тую дорогу переехавши по двор [[Сухарава (жылы раён)|Сухоровский]] пана Коревича до [[Выток|узникля]] тоеж речки Лошыцы. От узникли пошли логом ажъ до [[Чортаў камень (Мінск)|Чортова каменя]], на котором знаки ест, от каменя Чорътова логомъ ку узречью вверхъ речки [[Парк Дзівівелка|Дививелки]], прозываемой Тарасовки''»<ref>Менскія акты. Выпуск першы (XV—XVIII ст.). — Менск, 1931. — С. 22.</ref>.</blockquote>Там сама згадваецца і "двор Сухой Лошыцы" (пазней вёска [[Лошыца 2-я]]): "''А от того мостка по дорогу, которая идет з Менска до Слуцка, до двора Сухое Лошицы князя Одинцовы, до прудца''". У басейне [[Дзвіна|Дзвіны]] ёсць падобнага ўтварэння гідронім [[Сухадроўка]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Ло́шыца||353}} * {{Крыніцы/Блакітная|Ло́шыца|225}} == Спасылкі == * [http://minchanin.esmasoft.com/walks/loshitsa/index.html Выявы] {{Рэкі Мінска}} {{Свіслач (прыток Бярэзіны)}} {{Вілейска-Мінская водная сістэма}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прытокі Свіслачы (прыток Бярэзіны)]] [[Катэгорыя:Рэкі Мінска]] icoex2ilmiyqpdw1yulclfdsnycgf2h 0 65773 5199198 4437853 2026-09-14T19:11:02Z Peisatai 111348 5199198 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Мнюта, значэнні}} {{Возера2 |Назва = Мнюта |Нацыянальная назва = |Выява = Возера Мнюта.jpg |Подпіс = Возера Мнюты каля [[Азёркі (Глыбоцкі раён)|Азёркаў]]. Бачны курган і [[Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Задарожжа)|касцёл]] у в. [[Задарожжа (Глыбоцкі раён)|Задарожжа]] |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 15|lat_sec = 32.99 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 56|lon_sec = 8.3 |region = |CoordScale = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Віцебская вобласць |Вышыня над узроўнем мора = |Даўжыня = 1,31 |Шырыня = 1,15 |Плошча = 0,96 |Аб'ём = 0,0049 |Даўжыня берагавой лініі = 4,7 |Найбольшая глыбіня = 14,1 |Сярэдняя глыбіня = |Тып мінералізацыі = |Салёнасць = 0,24—0,26 |Празрыстасць = |Плошча вадазбору = 601 |Упадаюць = [[Мнюта (рака)|рака Мнюта]] |Выцякаюць = рака Мнюта |Пазіцыйная карта 1 = Беларусь |Пазіцыйная карта 2 = Віцебская вобласць |Катэгорыя на Вікісховішчы= }} '''Мнюта''' — [[возера]] ў [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] Беларусі. Знаходзіцца ў басейне ракі [[Мнюта (рака)|Мнюта]] (цячэ праз возера), за 20 км на паўночны ўсход ад горада [[Глыбокае]] каля вёскі [[Вялец (Глыбоцкі раён)|Вялец]]. Плошча паверхні [[возера]] 0,96 км². Найбольшая глыбіня 14,1 м. Даўжыня 1,31 км. Найбольшая шырыня 1,15&nbsp;км. Даўжыня берагавой лініі 4,7&nbsp;км. Аб’ём вады 4,9 млн.&nbsp;м³. Плошча [[вадазбор]]у 601 км². [[Катлавіна]] возера амаль круглай формы эвразійнага тыпу<ref name="epr">{{кніга|загаловак=Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.3|адказны=Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ|год=1985|том=3|старонкі=398|старонак=599|тыраж=10&nbsp;000}}</ref>. Схілы катлавіны вышынёй 7—20 м, параслі лесам і хмызняком, на ўсход і паўднёвы ўсход 3—5 м, пад лугам ці разараныя. [[Бераг]]і нізкія, [[Пясок|пясчаныя]]. Зона мелкаводдзя шырынёй 20—40 м, на поўнач да 90—120 м. Дно [[Глей|ілістае]]. На возеры [[востраў]] плошчай 0,3&nbsp;га. Шырыня паласы надводнай расліннасці 10—30 м, на [[захад]]зе і [[поўнач]]ы 50—100 м. У паўночнай частцы ракой Мнюта возера злучаецца з возерам [[Вялец (возера)|Вялец]]. Каля возера — вёскі [[Вялец (Глыбоцкі раён)|Вялец]], [[Азёркі (Глыбоцкі раён)|Азёркі]]. Яшчэ адно возера з назвай Мнюта, бумерангападобнай формы, пазначалася паміж рэкамі [[Морач (рака)|Морач]] і [[Лань (рака)|Лань]] (цяпер на тэрыторыі [[Гідралагічныя заказнікі мясцовага значэння Беларусі|гідралагічнага заказніка]] "Вялічкавічы"). {{зноскі}} == Літаратура == * Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Г. Пашкоў і інш. — Мн., 2007. — С. 284. * {{Крыніцы/БелЭн|10}} — С. 502. * {{кніга|загаловак=Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.3|адказны=Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ|год=1985|том=3|старонкі=398|старонак=599|тыраж=10&nbsp;000}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2010|старонкі=18|старонак=72|isbn=978-985-508-136-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Витебская область. Глубокский район: карта. Глубокое: план|месца=Мн.|выдавецтва=Белкартография|год=2012|тыраж=3000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD3/vit_mo.pdf Морфометрические параметры озёр Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306113156/http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD3/vit_mo.pdf |date=6 сакавіка 2016 }}{{ref-ru}} [[Катэгорыя:Азёры Глыбоцкага раёна]] 56g1vwlbpx0825uyioszh4x1hhsx3ym 5199200 5199198 2026-09-14T19:12:08Z Peisatai 111348 5199200 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Мнюта, значэнні}} {{Возера2 |Назва = Мнюта |Нацыянальная назва = |Выява = Возера Мнюта.jpg |Подпіс = Возера Мнюты каля [[Азёркі (Глыбоцкі раён)|Азёркаў]]. Бачны курган і [[Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Задарожжа)|касцёл]] у в. [[Задарожжа (Глыбоцкі раён)|Задарожжа]] |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 15|lat_sec = 32.99 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 56|lon_sec = 8.3 |region = |CoordScale = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Віцебская вобласць |Вышыня над узроўнем мора = |Даўжыня = 1,31 |Шырыня = 1,15 |Плошча = 0,96 |Аб'ём = 0,0049 |Даўжыня берагавой лініі = 4,7 |Найбольшая глыбіня = 14,1 |Сярэдняя глыбіня = |Тып мінералізацыі = |Салёнасць = 0,24—0,26 |Празрыстасць = |Плошча вадазбору = 601 |Упадаюць = [[Мнюта (рака)|рака Мнюта]] |Выцякаюць = рака Мнюта |Пазіцыйная карта 1 = Беларусь |Пазіцыйная карта 2 = Віцебская вобласць |Катэгорыя на Вікісховішчы= }} '''Мнюта''' — [[возера]] ў [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] Беларусі. Знаходзіцца ў басейне ракі [[Мнюта (рака)|Мнюта]] (цячэ праз возера), за 20 км на паўночны ўсход ад горада [[Глыбокае]] каля вёскі [[Вялец (Глыбоцкі раён)|Вялец]]. Плошча паверхні [[возера]] 0,96 км². Найбольшая глыбіня 14,1 м. Даўжыня 1,31 км. Найбольшая шырыня 1,15&nbsp;км. Даўжыня берагавой лініі 4,7&nbsp;км. Аб’ём вады 4,9 млн.&nbsp;м³. Плошча [[вадазбор]]у 601 км². [[Катлавіна]] возера амаль круглай формы эвразійнага тыпу<ref name="epr">{{кніга|загаловак=Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.3|адказны=Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ|год=1985|том=3|старонкі=398|старонак=599|тыраж=10&nbsp;000}}</ref>. Схілы катлавіны вышынёй 7—20 м, параслі лесам і хмызняком, на ўсход і паўднёвы ўсход 3—5 м, пад лугам ці разараныя. [[Бераг]]і нізкія, [[Пясок|пясчаныя]]. Зона мелкаводдзя шырынёй 20—40 м, на поўнач да 90—120 м. Дно [[Глей|ілістае]]. На возеры [[востраў]] плошчай 0,3&nbsp;га. Шырыня паласы надводнай расліннасці 10—30 м, на [[захад]]зе і [[поўнач]]ы 50—100 м. У паўночнай частцы ракой Мнюта возера злучаецца з возерам [[Вялец (возера)|Вялец]]. Каля возера — вёскі [[Вялец (Глыбоцкі раён)|Вялец]], [[Азёркі (Глыбоцкі раён)|Азёркі]]. Яшчэ адно возера з назвай [[Мнюта (Салігорскі раён)|Мнюта]] на карце 1846 г. пазначалася паміж рэкамі [[Морач (рака)|Морач]] і [[Лань (рака)|Лань]] (цяпер на тэрыторыі [[Гідралагічныя заказнікі мясцовага значэння Беларусі|гідралагічнага заказніка]] "Вялічкавічы"). {{зноскі}} == Літаратура == * Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Г. Пашкоў і інш. — Мн., 2007. — С. 284. * {{Крыніцы/БелЭн|10}} — С. 502. * {{кніга|загаловак=Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.3|адказны=Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ|год=1985|том=3|старонкі=398|старонак=599|тыраж=10&nbsp;000}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2010|старонкі=18|старонак=72|isbn=978-985-508-136-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Витебская область. Глубокский район: карта. Глубокое: план|месца=Мн.|выдавецтва=Белкартография|год=2012|тыраж=3000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD3/vit_mo.pdf Морфометрические параметры озёр Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306113156/http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD3/vit_mo.pdf |date=6 сакавіка 2016 }}{{ref-ru}} [[Катэгорыя:Азёры Глыбоцкага раёна]] 9yd6afhkjghugu60ysuwwwkhyizs6cj 5199201 5199200 2026-09-14T19:12:56Z Peisatai 111348 5199201 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Мнюта, значэнні}} {{Возера2 |Назва = Мнюта |Нацыянальная назва = |Выява = Возера Мнюта.jpg |Подпіс = Возера Мнюты каля [[Азёркі (Глыбоцкі раён)|Азёркаў]]. Бачны курган і [[Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Задарожжа)|касцёл]] у в. [[Задарожжа (Глыбоцкі раён)|Задарожжа]] |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 15|lat_sec = 32.99 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 56|lon_sec = 8.3 |region = |CoordScale = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Віцебская вобласць |Вышыня над узроўнем мора = |Даўжыня = 1,31 |Шырыня = 1,15 |Плошча = 0,96 |Аб'ём = 0,0049 |Даўжыня берагавой лініі = 4,7 |Найбольшая глыбіня = 14,1 |Сярэдняя глыбіня = |Тып мінералізацыі = |Салёнасць = 0,24—0,26 |Празрыстасць = |Плошча вадазбору = 601 |Упадаюць = [[Мнюта (рака)|рака Мнюта]] |Выцякаюць = рака Мнюта |Пазіцыйная карта 1 = Беларусь |Пазіцыйная карта 2 = Віцебская вобласць |Катэгорыя на Вікісховішчы= }} '''Мнюта''' — [[возера]] ў [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] Беларусі. Знаходзіцца ў басейне ракі [[Мнюта (рака)|Мнюта]] (цячэ праз возера), за 20 км на паўночны ўсход ад горада [[Глыбокае]] каля вёскі [[Вялец (Глыбоцкі раён)|Вялец]]. Плошча паверхні [[возера]] 0,96 км². Найбольшая глыбіня 14,1 м. Даўжыня 1,31 км. Найбольшая шырыня 1,15&nbsp;км. Даўжыня берагавой лініі 4,7&nbsp;км. Аб’ём вады 4,9 млн.&nbsp;м³. Плошча [[вадазбор]]у 601 км². [[Катлавіна]] возера амаль круглай формы эвразійнага тыпу<ref name="epr">{{кніга|загаловак=Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.3|адказны=Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ|год=1985|том=3|старонкі=398|старонак=599|тыраж=10&nbsp;000}}</ref>. Схілы катлавіны вышынёй 7—20 м, параслі лесам і хмызняком, на ўсход і паўднёвы ўсход 3—5 м, пад лугам ці разараныя. [[Бераг]]і нізкія, [[Пясок|пясчаныя]]. Зона мелкаводдзя шырынёй 20—40 м, на поўнач да 90—120 м. Дно [[Глей|ілістае]]. На возеры [[востраў]] плошчай 0,3&nbsp;га. Шырыня паласы надводнай расліннасці 10—30 м, на [[захад]]зе і [[поўнач]]ы 50—100 м. У паўночнай частцы ракой Мнюта возера злучаецца з возерам [[Вялец (возера)|Вялец]]. Каля возера — вёскі [[Вялец (Глыбоцкі раён)|Вялец]], [[Азёркі (Глыбоцкі раён)|Азёркі]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Г. Пашкоў і інш. — Мн., 2007. — С. 284. * {{Крыніцы/БелЭн|10}} — С. 502. * {{кніга|загаловак=Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.3|адказны=Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ|год=1985|том=3|старонкі=398|старонак=599|тыраж=10&nbsp;000}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2010|старонкі=18|старонак=72|isbn=978-985-508-136-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Витебская область. Глубокский район: карта. Глубокое: план|месца=Мн.|выдавецтва=Белкартография|год=2012|тыраж=3000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD3/vit_mo.pdf Морфометрические параметры озёр Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306113156/http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD3/vit_mo.pdf |date=6 сакавіка 2016 }}{{ref-ru}} [[Катэгорыя:Азёры Глыбоцкага раёна]] c2zkdfnqsc4iztq09ittt2e76l21wzt 5199224 5199201 2026-09-14T19:47:31Z JerzyKundrat 174 5199224 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Мнюта, значэнні}} {{Возера2 |Назва = Мнюта |Нацыянальная назва = |Выява = Возера Мнюта.jpg |Подпіс = Возера Мнюты каля [[Азёркі (Глыбоцкі раён)|Азёркаў]]. Бачны курган і [[Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Задарожжа)|касцёл]] у в. [[Задарожжа (Глыбоцкі раён)|Задарожжа]] |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 15|lat_sec = 32.99 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 56|lon_sec = 8.3 |region = |CoordScale = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Віцебская вобласць |Вышыня над узроўнем мора = |Даўжыня = 1,31 |Шырыня = 1,15 |Плошча = 0,96 |Аб'ём = 0,0049 |Даўжыня берагавой лініі = 4,7 |Найбольшая глыбіня = 14,1 |Сярэдняя глыбіня = |Тып мінералізацыі = |Салёнасць = 0,24—0,26 |Празрыстасць = |Плошча вадазбору = 601 |Упадаюць = [[Мнюта (рака)|рака Мнюта]] |Выцякаюць = рака Мнюта |Пазіцыйная карта 1 = Беларусь |Пазіцыйная карта 2 = Віцебская вобласць }} '''Мнюта''' — [[возера]] ў [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] Беларусі. Знаходзіцца ў басейне ракі [[Мнюта (рака)|Мнюта]] (цячэ праз возера), за 20 км на паўночны ўсход ад горада [[Глыбокае]] каля вёскі [[Вялец (Глыбоцкі раён)|Вялец]]. Плошча паверхні [[возера]] 0,96 км². Найбольшая глыбіня 14,1 м. Даўжыня 1,31 км. Найбольшая шырыня 1,15&nbsp;км. Даўжыня берагавой лініі 4,7&nbsp;км. Аб’ём вады 4,9 млн.&nbsp;м³. Плошча [[вадазбор]]у 601 км². [[Катлавіна]] возера амаль круглай формы эвразійнага тыпу<ref name="epr">{{кніга|загаловак=Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.3|адказны=Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ|год=1985|том=3|старонкі=398|старонак=599|тыраж=10&nbsp;000}}</ref>. Схілы катлавіны вышынёй 7—20 м, параслі лесам і хмызняком, на ўсход і паўднёвы ўсход 3—5 м, пад лугам ці разараныя. [[Бераг]]і нізкія, [[Пясок|пясчаныя]]. Зона мелкаводдзя шырынёй 20—40 м, на поўнач да 90—120 м. Дно [[Глей|ілістае]]. На возеры [[востраў]] плошчай 0,3&nbsp;га. Шырыня паласы надводнай расліннасці 10—30 м, на [[захад]]зе і [[поўнач]]ы 50—100 м. У паўночнай частцы ракой Мнюта возера злучаецца з возерам [[Вялец (возера)|Вялец]]. Каля возера — вёскі [[Вялец (Глыбоцкі раён)|Вялец]], [[Азёркі (Глыбоцкі раён)|Азёркі]]. == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Г. Пашкоў і інш. — Мн., 2007. — С. 284. * {{Крыніцы/БелЭн|10}} — С. 502. * {{кніга|загаловак=Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.3|адказны=Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ|год=1985|том=3|старонкі=398|старонак=599|тыраж=10&nbsp;000}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2010|старонкі=18|старонак=72|isbn=978-985-508-136-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Витебская область. Глубокский район: карта. Глубокое: план|месца=Мн.|выдавецтва=Белкартография|год=2012|тыраж=3000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD3/vit_mo.pdf Морфометрические параметры озёр Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306113156/http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD3/vit_mo.pdf |date=6 сакавіка 2016 }}{{ref-ru}} [[Катэгорыя:Азёры Глыбоцкага раёна]] [[Катэгорыя:Басейн Мнюты]] 5zv65gn3dhw3z0i0y9l1wgvq2xckv0l 0 66896 5198957 5198939 2026-09-14T12:20:43Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5198957 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кідман}} {{Кінематаграфіст}} '''Ніколь Мэры Кідман''' ({{lang-en|Nicole Mary Kidman}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Аўстралія|аўстралійская]] і [[ЗША|амерыканская]] {{кінаактрыса|ЗША|Аўстраліі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}, {{спявачка|ЗША|XXI стагоддзя}}, адна з самых высокааплатных выканаўцаў Галівуда. Лаўрэат прэміі «Оскар» 2003 года, трохразовая уладальніца прэміі «[[Залаты глобус]]» (1996, 2002, 2003). == Біяграфія == === Дзяцінства і юнацтва === Дзяцінства і юнацтва Нарадзілася ў Ганалулу, першай з двух дзяцей [[Энтані Кідман|Энтані]] (1938—2014) і Джанель Кідман (1940—2024). Яе гавайскае імя — Хакулані. Яе бацька, псіхолаг і біяхімік, пасля праводзіў даследаванні ў Вашынгтоне (акруга Калумбія), потым сям’я вярнулася ў Аўстралію ў 1970 годзе. У тым жа годзе нарадзілася сястра Кідман, [[Антонія Кідман|Антонія]]. Затым Кідманы пасяліліся ў [[Лонгвіль (Новы Паўднёвы Уэльс)|Лонгвілі]], прыгарадзе Сіднея. Першы раз на сцэну Ніколь выйшла ў шэсць гадоў у школьнай каляднай пастаноўцы, дзе сыграла ролю авечкі, што выклікала ў цікавасць да акцёрскага майстэрства, спачатку ў Маладзёжным тэатры Святога Марціна ў Мельбурне, затым у Аўстралійскім тэатры для моладзі і, пазней, у тэатры Філіп-стрыт у Сіднеі. Ніколь Кідман з чатырох да дванацццаці год займалася балетам. На кастынгу моды ў бікіні, ва ўзросце 14 год яна пазнаёмілася са сваёй найлепшай сяброўкай, актрысай [[Наомі Уотс]]. == Фільмаграфія == * (1989) «[[Бангкок Хілтан]]» — Катрына Стэнтан (Фолкнер), дачка Хэла Стэнтана * (2001) «[[Мулен Руж!]]» — Сацін * (2003) «[[Халодная гара (фільм)|Халодная гара]]» — Ада Манро * (2015) «[[Чужая краіна]]» — Кэтрын Паркер * (2016) «[[Леў (фільм, 2016)|Леў]]» — Сьюзен == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == {{commons|Nicole Kidman}} * {{imdb name|0000173|Ніколь Кідман}} * {{facebook|NicoleKidman|Ніколь Кідман}} * {{youtube user|nicolekidmanofficial|Ніколь Кідман}} * {{myspace|nicolekidman|Ніколь Кідман}} {{DEFAULTSORT:Кідман Ніколь}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую жаночую ролю}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю — драма}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю — камедыя ці мюзікл}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю — міні-серыял ці тэлефільм}} {{Прэмія BAFTA за найлепшую жаночую ролю}} {{Прэмія «Эмі» за найлепшую жаночую ролю ў міні-серыяле ці тэлефільме}} {{Прэмія «Спадарожнік» за найлепшую жаночую ролю — кінафільм}} {{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую жаночую ролю ў міні-серыяле ці тэлефільме}} {{Прэмія «Сатурн» найлепшай кінаактрысе}} {{Прэмія «Выбар тэлевізійных крытыкаў» за найлепшую жаночую ролю ў міні-серыяле ці тэлефільме}} {{Прэмія MTV Movie & TV Awards за найлепшае выкананне ў кіно}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сярэбраны мядзведзь»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сатурн»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA]] [[Катэгорыя:Галівудская алея славы]] eaiqeagkk25kpwoottqzfupx7ep1raq 5198962 5198957 2026-09-14T12:24:41Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5198962 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кідман}} {{Кінематаграфіст}} '''Ніколь Мэры Кідман''' ({{lang-en|Nicole Mary Kidman}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Аўстралія|аўстралійская]] і [[ЗША|амерыканская]] {{кінаактрыса|ЗША|Аўстраліі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}, {{спявачка|ЗША|XXI стагоддзя}}, адна з самых высокааплатных выканаўцаў Галівуда. Лаўрэат прэміі «Оскар» 2003 года, трохразовая уладальніца прэміі «[[Залаты глобус]]» (1996, 2002, 2003). == Біяграфія == === Дзяцінства і юнацтва === Дзяцінства і юнацтва Нарадзілася ў Ганалулу, першай з двух дзяцей [[Энтані Кідман|Энтані]] (1938—2014) і Джанель Кідман (1940—2024). Яе гавайскае імя — Хакулані. Яе бацька, псіхолаг і біяхімік, пасля праводзіў даследаванні ў Вашынгтоне (акруга Калумбія), потым сям’я вярнулася ў Аўстралію ў 1970 годзе. У тым жа годзе нарадзілася сястра Кідман, [[Антонія Кідман|Антонія]]. Затым Кідманы пасяліліся ў [[Лонгвіль (Новы Паўднёвы Уэльс)|Лонгвілі]], прыгарадзе [[Сідней|Сіднея]]. Першы раз на сцэну Ніколь выйшла ў шэсць гадоў у школьнай каляднай пастаноўцы, дзе сыграла ролю авечкі, што выклікала ў цікавасць да акцёрскага майстэрства, спачатку ў Маладзёжным тэатры Святога Марціна ў Мельбурне, затым у Аўстралійскім тэатры для моладзі і, пазней, у тэатры Філіп-стрыт у Сіднеі. Ніколь Кідман з чатырох да дванацццаці год займалася балетам. На кастынгу моды ў бікіні, ва ўзросце 14 год яна пазнаёмілася са сваёй найлепшай сяброўкай, актрысай [[Наомі Уотс]]. == Фільмаграфія == * (1989) «[[Бангкок Хілтан]]» — Катрына Стэнтан (Фолкнер), дачка Хэла Стэнтана * (2001) «[[Мулен Руж!]]» — Сацін * (2003) «[[Халодная гара (фільм)|Халодная гара]]» — Ада Манро * (2015) «[[Чужая краіна]]» — Кэтрын Паркер * (2016) «[[Леў (фільм, 2016)|Леў]]» — Сьюзен == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == {{commons|Nicole Kidman}} * {{imdb name|0000173|Ніколь Кідман}} * {{facebook|NicoleKidman|Ніколь Кідман}} * {{youtube user|nicolekidmanofficial|Ніколь Кідман}} * {{myspace|nicolekidman|Ніколь Кідман}} {{DEFAULTSORT:Кідман Ніколь}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую жаночую ролю}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю — драма}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю — камедыя ці мюзікл}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю — міні-серыял ці тэлефільм}} {{Прэмія BAFTA за найлепшую жаночую ролю}} {{Прэмія «Эмі» за найлепшую жаночую ролю ў міні-серыяле ці тэлефільме}} {{Прэмія «Спадарожнік» за найлепшую жаночую ролю — кінафільм}} {{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую жаночую ролю ў міні-серыяле ці тэлефільме}} {{Прэмія «Сатурн» найлепшай кінаактрысе}} {{Прэмія «Выбар тэлевізійных крытыкаў» за найлепшую жаночую ролю ў міні-серыяле ці тэлефільме}} {{Прэмія MTV Movie & TV Awards за найлепшае выкананне ў кіно}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сярэбраны мядзведзь»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сатурн»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA]] [[Катэгорыя:Галівудская алея славы]] aour5h762z5vmk5q2aolp0247i64ok5 0 67172 5199412 5198569 2026-09-15T07:39:11Z KrBot 24355 - {{Underlinked|date=верасень 2026}} 5199412 wikitext text/x-wiki {{Горная сістэма |Тып = хрыбет |Назва = Баварскі Лес |Нацыянальная назва = de/Bayrischer Wald |Выява = Bayerischer wald1.jpg |Подпіс = |Горная сістэма = |Плошча = |Даўжыня = |Шырыня = |Найвышэйшая вяршыня = |Вышыня = |Краіна = Германія |Рэгіён = Баварыя |Пазіцыйная карта = |Пазіцыйная карта 1 = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Баварскі Лес''' ({{lang-de|Bayrischer Wald}}; {{Audio|De-Bayerischer_Wald.ogg|Bayerischer Wald}}) — складкава-глыбавы крышталічны хрыбет на паўднёвым усходзе [[Германія|Германіі]]. Даўжыня каля 90 км, вышыня да 1121 м (г. Эйнёдрыгель). Паверхня згладжаная, з асобнымі завостранымі вяршынямі. Паўночна-ўсходнія схілы адносна пакатыя, паўднёва-заходнія стромка спадаюць да даліны р. [[Дунай]]. Да вышыні 800 м укрыты ялова-букавымі, вышэй — ялова-піхтавымі лясамі. == Спасылкі == {{Commons category|Nationalpark Bayerischer Wald}} * [http://www.nationalpark-bayerischer-wald.de Афіцыйны сайт] * [http://www.naturpark-bayer-wald.de Афіцыйны сайт] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Лясы]] [[Катэгорыя:Горныя хрыбты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Горы Германіі]] [[Катэгорыя:Геаграфія Баварыі]] rr1fcp43maewd9dungx2buztv3smjru 0 70021 5199586 4219225 2026-09-15T10:30:50Z Ciepiersia 162280 афармленне, вікіфікацыя 5199586 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} [[Файл:UnderwoodKeyboard.jpg|thumb|400px]] '''Журналі́стыка''' — [[Літаратура|літаратурная]] дзейнасць [[журналіст]]а ў [[СМІ|сродках масавай інфармацыі]]. Спачатку журналістыка абмяжоўвалася толькі друкаванымі выданнямі, затым, са з’яўленнем новых сродкаў масавай інфармацыі, распаўсюдзілася на [[радыё]] і [[тэлебачанне]], а да канца [[20 стагоддзе|XX стагоддзя]] з’явіліся і інтэрнэт-выданні, якія цяпер альбо дапаўняюць ужо існыя друкаваныя выданні, альбо складаюць ім канкурэнцыю. У наступным, у сувязі з ростам карыстачоў сеткі [[інтэрнэт]], журналістыка будзе арыентаваная на інтэрнэт-выданні, а друкаваная журналістыка будзе рэфармаваная. На сённяшні дзень гэтая «эвалюцыя журналістыкі» ўжо назіраецца ў краінах з вялікай колькасцю карыстальнікаў інтэрнэту. == Віды журналістыкі == * газетная * тэлевізійная * радыёжурналістыка * інтэрнэт-журналістыка * фотажурналістыка Магчымыя змешванні гэтых відаў, напрыклад, фотажурналістыка можа быць газетнай, радыёпраграмы могуць перадавацца па інтэрнэце ў гукавым і тэкставым выглядзе, інтэрнэт-выданні могуць рыхтаваць праграмы для радыё і г. д. == Жанры журналістыкі == Існуе тры групы жанраў: '''Інфармацыйныя''' (нататка, інфармацыйны допіс, інфармацыйная справаздача, інфармацыйнае інтэрв’ю, бліц-апытанне, пытанне — адказ, рэпартаж, некралог) '''Аналітычныя''' (аналітычная справаздача, аналітычны допіс, аналітычнае інтэрв’ю, аналітычнае апытанне, гутарка, каментар, сацыялагічнае рэзюмэ, анкета, маніторынг, рэйтынг, рэцэнзія, артыкул, журналісцкае расследаванне, агляд, агляд СМІ, прагноз, версія, эксперымент, ліст, споведзь, рэкамендацыя (рада), аналітычны прэс-рэліз) '''Мастацка-публіцыстычныя''' (эсэ, нарыс, замалёўка, фельетон, памфлет, т.зв. [[гонза-журналістыка]] і інш.) Журналістыка як прафесія прадугледжвае спецыялізацыю па абласцях: * [[палітычная журналістыка]] * [[сацыяльная журналістыка]] * [[міжнародная журналістыка]] * [[галіновая журналістыка]] * [[спартыўная журналістыка]] * [[навуковая журналістыка]] * [[тэхналагічная журналістыка]] * [[дзелавая журналістыка]] і інш. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://www.zpu-journal.ru/e-zpu/2008/4/Trykov/ Трыкаў У. П. Антычная протажурналістыка]{{ref-ru}} {{Журналістыка}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Журналістыка| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] 7xyqugzeypbe5d03ws7wks6t1pqgnb4 0 70682 5199530 4404707 2026-09-15T08:57:29Z Lanasviat 174097 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5199530 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Імперыя Хань |саманазва = |статус = імперыя |сцяг = |апісанне_сцяга = |герб = |апісанне_герба = |карта = Han commanderies and kingdoms CE 2.jpg |апісанне = Тэрыторыя Ханьскай імперыі ў II ст. н. э. |p1 = Дынастыя Цынь |flag_p1 = |p2 = Дынастыя Чу |flag_p2 = |p3 = Намв'ет |flag_p3 = |утворана = 206 да н. э. |ліквідавана = 220 н. э. |s1 = Вэй (Троецарства) |flag_s1 = |s2 = Чампа |flag_s2 = |дэвіз = |гімн = |у_складзе = |сталіца = [[Чанань]], [[Лаян]], [[Сюйчан]] |гарады = |мова = [[старажытнакітайская мова|старажытнакітайская]] |рэлігія = [[даасізм]], [[канфуцыянства]], [[кітайскія традыцыйныя вераванні]] |валюта = |плошча = |насельніцтва = |форма_кіравання = манархія |дынастыя = Хань }} '''Хань''' ([[206 да н.э.]] — [[220]]) — кітайская дынастыя і перыяд гісторыі [[Кітай|Кітая]] пасля [[Дынастыя Цынь|дынастыі Цынь]] перад эпохай Троецарства. Сведчаннем поспеху ханьскай унутранай палітыкі стала тое, што яна праіснавала даўжэй за любую іншую кіруючую дынастыю ў кітайскай гісторыі. Кіраванне і інстытуты гэтай дынастыі паслужылі ўзорам для ўсіх наступных. Больш таго, асноўная этнічная група кітайцаў па імені дынастыі стала называцца хань. Дынастыю заснаваў [[Лю Бан]]. Пачатковы перыяд ([[206 да н.э.]]—[[9]] н.э.) са сталіцай [[Чанань]] (цяперашні [[Сіянь]]) носіць назву «Ранняй дынастыі Хань» альбо «Заходняй дынастыі Хань». Гісторыя гэтай дынастыі выкладзена ў хроніцы [[Ханьшу]]. Уладаранне дынастыі перапынілася на 16 гадоў у [[8]]—[[23]] гадах у выніку захопу ўлады ўзурпатарам [[Ван Ман]]ам. Другі перыяд ([[25]]—[[220]]) са сталіцай [[Лаян]] называецца «Позняй дынастыяй Хань» альбо «Усходняй дынастыяй Хань». Гісторыя гэтай дынастыі выкладаецца ў хроніцы [[Хоў Ханьшу]]. == Гісторыя == === Заходняя Хань === Крах вельмі непапулярнай [[дынастыя Цынь|дынастыі Цынь]] быў выкліканы мноствам паралельных сялянскіх паўстанняў, накіраваных супраць бязлітаснага прыгнёту. Падставай паслужыў выпадак з 900 рабочымі, якія з-за моцных дажджоў спазняліся на працу па пабудове [[Вялікая кітайская сцяна|Вялікай кітайскай сцяны]]<ref>Черницкий А.М. История исчезнувших цивилизаций. Ростов-Дон: Феникс, 2007</ref>. Па тагачасных законах гэта каралася смерцю. Замест таго, каб з'явіцца да месца працы і быць там пакаранымі, яны ўтварылі паўстанцкі атрад, які вельмі хутка вырас да 300 тысяч чалавек. Заснавальнік дынастыі [[Лю Бан]] паходзіў з сялян. Лю Бан стаў на чале паўстанцаў, якім удалося ўзяць сталіцу [[Сян-ян|Сяньян]] і зрынуць дынастыю Цынь. Ён заснаваў новую дынастыю. Яна ўвайшла ў гісторыю пад імем Першай ці Старэйшай або Заходняй дынастыі Хань. Сістэма кіравання дзяржавай пры першых ханскіх імператарах была вельмі цэнтралізаваная і прытрымлівалася ўзораў, устаноўленых [[Цынь Шыхуандзі]]. Краіна была падзелена на адміністрацыйныя адзінкі, якімі кіравалі прызначаныя імператарам чыноўнікі. Апошнім плацілі заробак, а прасоўванне па службе было заснавана не на знатнасці, а на адукаванасці і на паспяховым праходжанні чаргі экзаменаў. У адрозненне ад папярэдняй дынастыі, ханскія імператары паднялі на шчыт патэрналісцкую ідэалогію [[канфуцыянства]], якая аб'ядноўвала народ вакол імператара і дазваляла ажыццяўляць такія маштабныя праекты, як будаўніцтва Вялікай сцяны, закліканай абараніць імперыю ад набегаў качэўнікаў [[хуну]]. Трэці імператар [[У-дзі]] панаваў даўжэй за ўсіх іншых прадстаўнікоў дынастыі. Ён увайшоў у гісторыю як энергічны і доблесны кіраўнік, які здолеў на час спыніць набегі качавых плямёнаў. Краевугольнымі камянямі дзяржавы былі абвешчаныя канфуцыянская вучонасць і грамадзянская служба. Для ўстанаўлення дыпламатычных сувязей з народамі [[Сярэдняя Азія|Сярэдняй Азіі]] У-дзі арганізаваў місіі [[Чжан Цянь|Чжан Цяня]], якія істотна пашырылі веды кітайцаў аб заходнім свеце. === Крызіс === [[Выява:Bronze horse with lead saddle, Han Dynasty.jpg|thumb|200px|справа|Бронзавая статуэтка часоў дынастыі Хань]] Пастаяннае супрацьстаянне з качэўнікамі і клопаты аб пашырэнні заходніх меж імперыі спусташалі рэсурсы краіны, падштурхоўвалі да павышэння [[падатак|падаткаў]]. Між тым кожнае новае пакаленне імператараў надавала ўсё меней увагі надзённым пытанням дзяржаўнага жыцця, знаходзячыся ў палоне палацавых плётак і інтрыг. Панаванні [[Чэн-дзі]] і [[Пін-дзі]] былі азмрочаныя саперніцтвам паміж жонкамі імператараў і адсутнасцю відавочнага спадчынніка. Слабасць імператараў дайшла да таго, што Чэн-дзі, каб дагадзіць новай наложніцы загадаў забіць сыноў ад іншых жанчын. Смерць абодвух імператараў наступіла нечакана і спарадзіла мноства чутак. Пасля смерці Пін-дзі рэгентам быў прызначаны яго цесць [[Ван Ман]], які належаў да магутнага клана Ванаў. Ван Ман узяўся за выратаванне дзяржавы ад блізкай ужо прорвы шляхам правядзення цэлага рада пераўтварэнняў. Ён прыняў тытул імператара і паспрабаваў прыцягнуць на свой бок найбяднейшыя слаі насельніцтва. Імкнучыся абмежаваць прыватнае зямле- і рабаўладанне, узурпатар настроіў супраць сябе шляхту. Эканамічныя рэформы, закліканыя пакрыць велізарныя выдаткі на баявыя дзеянні супраць [[хуну]], не прыносілі адчувальных пладоў. Ван Ман апраўдваў свае пераўтварэнні вяртаннем да традыцый даімперскай эпохі, аднак іх вынікам стаў палітычны хаос. У правінцыях панавалі шайкі паўстанцаў, іх верхаводы прысвоілі сабе імператарскі тытул. Нарэшце самыя дзёрзкія з паўстанцаў, якія звалі сябе [[паўстанне чырвонабровых|чырвонабровымі]], увайшлі ў імператарскую сталіцу. Ван Ман быў узяты ў палон, яго абезгаловілі, а цела пасеклі на кавалкі. === Усходняя Хань === У выніку перамогі руху «чырвонабровых» ў [[25]] годзе імператару [[Лю Сю]] ўдалося вярнуць уладу роду Лю. Нягледзячы на тое, што спачатку на прастол прэтэндавалі розныя асобы, адноўленая дынастыя Хань праіснавала да [[220]] года пад назвай Позняй Хань. Ранейшая сталіца пасля перыяду паўстанняў знаходзілася ў руінах, і імператары замест яе аднаўлення палічылі за лепшае перабрацца ў [[Лаян]], дзе ў [[68]] годзе быў заснаваны першы ў Кітаі [[будызм|будыйскі]] храм, [[Баймасы]]. Разам са сталіцай ханскія кіраўнікі пакінулі ў мінулым бясконцыя інтрыгі жонак імператара і іх сваякоў. Дзяржава ўзмацнілася да такой ступені, што нанесла рашучыя паражэнні качэўнікам і распачало спробы зацвердзіцца ў [[Сярэдняя Азія|Сярэдняй Азіі]]. У Кітай («Серэс») прыбывалі пасольствы з [[Міжземнамор’е|Міжземнамор'я]], а ханскі разведвальны атрад на чале з [[Гань Ін]]ам дабраўся да [[Міжрэчча]]. Салдаты [[Бань Чаа]], як лічыцца, дасягнулі [[Каспійскае мора|Каспійскага мора]], так далёка кітайскія войскі больш не заходзілі да [[Імперыя Тан|танскага перыяду]]. === Адносіны з Рымскай імперыяй === Ханьская і [[Рымская імперыя]] былі гегемонію процілеглых канцоў Еўразійскага мацерыка, аднак у сілу значнай аддаленасці звесткі адзін пра аднаго ў іх былі даволі бедныя. Кітайцы паважліва называлі Рым (а потым і Візантыю) «Дацынь», што значыць «Вялікі Кітай». Рымляне называлі Кітай і кітайцаў seres, што значыць «шаўковы» або «краіна шоўка». Верагодней за ўсё, гэта слова паходзіць ад кітайскага «сы» (絲, 丝 — шоўк). Ад гэтай назвы адбылося і лацінскае слова «serica» — «шоўк». Аб вытворчасці і вытворцах шоўка піша, у прыватнасці, [[Пліній Старэйшы]] ў «Натуральнай гісторыі». Найстаражытныя звесткі аб кантактах Кітая з Рымам прыводзіць гісторык Луцый Аней Флор. Ён паведамляе, што да двара Актавіяна Аўгуста прыбыло, у ліку іншых, пасольства з Кітая, якое правяло ў дарозе чатыры гады, і што колер іх скуры служыў пераканаўчым доказам таго, што жывуць яны пад іншым небам, чым рымляне. У I стагоддзі н. э. ўсталяваўся марскі гандлёвы шлях паміж Еўропай і Кітаем, пасярэднікамі на якім выступалі ханьскія даннікі Цзяачжы і кхмерская дзяржава Фунань. У пацверджанне гэтага прыводзяць знаходкі старажытнарымскіх манет у дэльце Меконга (старажытная гавань, згаданая Пталямеем як Катыгара). [[Файл:Ptolemy_Asia_detail.jpg|thumb|225px|Кітай (''Sinae'') на карце Пталямея.]] Па паведамленні Плінія, чацвёртая частка з 40 тысяч рымскіх салдат, пацярпелых пад кіраўніцтвам Краса поўную паразу ад парфян пад Карамі, была сагнана пераможцамі ў Маргіяну. На думку Л. Н. Гумілёва, менавіта яны прынялі ўдзел у першай Таласкай бітве з хунамі (36 г. да н. э.) і былі пасля паселены ў межах Кітая. Гэты довад пацвярджаецца нядаўнімі знаходкамі ва Узбекістане рымскіх таблічак, пакінутых салдатамі легіёну «Апалінарыс». У 97 годзе 70000-я ханьская армія на чале з Бань Чаа, маючы намер пакараць стэпнякоў, пераваліла Цянь-Шань і разарыла Сярэднюю Азію аж да Мервы. Мяркуючы па ўсім, яны дзейнічалі ў саюзе з парфянскім царом. У Рым быў накіраваны пасланнік па імі Гань Ян, аднак, уведзены ў зман парфянамі адносна працягласці марскога шляху ў Рым, ён не прасунуўся далей Месапатаміі. У «Хоу Ханьшу» прыведзены сабраныя ім звесткі аб Дацыне, у прыватнасці, гаворка ідзе пра вырабы і аб назначаемых імператараў ў эпоху Нервы. З сачынення Пталямея даведваемся пра падарожжа да Ташкургана ў цяперашнім Сіньцзяне, якая было здзейснена неўзабаве пасля таго шляхетным рымлянінам Тацыянам. Пра тое, што некаторыя марскія амбасады дасягалі і самой сталіцы ханьскіх імператараў, вядома з «Хоу Ханьшу», якая згадвае аб прыбыцці паслоў з Дацыня у 161, 284 і 230-х гг. Зрэшты, апісанні іх прынашэнняў імператару (напрыклад, вырабы з косці насарога) сведчаць аб тым, што набываліся яны дзе-то па дарозе, хутчэй за ўсё, у Індакітаі. === Распад імперыі === З дванаццаці імператараў Усходняй Хань восем ўзышлі на пасад яшчэ дзецьмі, што забяспечвала знаходжанне ўлады ў руках іх маці і іншых сваякоў. З праўлення Хэ-ды прынята адлічваць перыяд дынастычнага заняпаду. Стырно праўлення дзяржавай зноў трымалі еўнухі і іншыя набліжаныя, якія прызначалі і змяшчалі манархаў па сваёй волі. У 184 годзе ў краіне ўспыхнула паўстанне жоўтых павязак. Сіл для падаўлення паўстання ўрад не меў, таму стварэннем армій заняліся найбольш магутныя арыстакраты. Пасля падаўлення паўстання рэальная ўлада апынулася ў руках камандзіраў гэтых армій, паміж якімі разгарнулася барацьба за трон. У 196 годзе палкаводзец [[Цаа Цаа]] ўгаварыў імператара Сянь-дзі перабрацца з разбуранай сталіцы Лаяна у сваю сталіцу Сюй ў Інчуані. Пасля гэтага Цаа Цаа фактычна стаў кіраўніком Кітая, захоўваючы бачнасць праўлення дынастыі Хань. Аднак пасля смерці Цаа Цаа ў 220 годзе яго сын Цаа Пэй вымусіў імператара Сянь-дзі зрачыся ад пасады, даўшы яму тытул Шаньянскага Гуна. Цао Пі заснаваў дынастыю Вэй, з якой пачаўся перыяд Троецарствія ў гісторыі Кітая. == Адміністрацыйны падзел == [[Файл:Han provinces-zh-classical.png|міні|справа|250пкс]] Правінцыі: {|class=nice |- |[[правінцыя Бін|Бін]] |({{zh|c=并州|p=bīngzhōu, бінчжоу}}, «аб'яднаная») |на ўсходзе вялікага закруту [[Хуанхе]] |- |[[правінцыя І|І]] |({{zh|c=益州|p=yìzhōu, ічжоу}}, «прыбутковая») |[[Сычуань]] і [[Ханьчжун]], у даліне ракі Хань, паўночней Сычуані. |- |[[правінцыя Лян|Лян]] |({{zh|c=涼州|p=liángzhōu, лянчжоу}}, «прахолодная») |паўночны захад. |- |[[правінцыя Сі|Сі]] |({{zh|c=司州|p=sīzhōu, січжоу}}, «кіраўная») |раён вялікага закруту [[Хуанхэ]] |- |[[правінцыя Сюй|Сюй]] |({{zh|c=徐州|p=xúzhōu, сюйчжоу}}, «ціхая») |усход Цэнтральнай раўніны, поўнач ніжняй плыні Хуанхэ |- |[[правінцыя Цзі|Цзі]] |({{zh|c=冀州|p=jìzhōu, цзічжоу}}, «бажаная») |поўнач ніжняй плыні Хуанхэ |- |[[правінцыя Цзін|Цзін]] |({{zh|c=荊州|p=jīngzhōu, цзінчжоу}}, «пладовая») |сярэдняя плынь Янцзы |- |[[правінцыя Цін|Цін]] |({{zh|c=青州|p=qīngzhōu, цінчжоу}}, «сіняя») |узбярэжжа паўднёвей эстуарыю Хуанхэ, [[Шаньдун]] |- |[[правінцыя Цзяа|Цзяа]] |({{zh|c=交州|p= jiāozhōu, цзяачжоу}}, «перакрыжная») |крайні поўдзень |- |[[правінцыя Ю|Ю]] |({{zh|c=幽州|p=yōuzhōu, ючжоу}}, «спакойная») |паўночны ўсход, [[Ляадун]] |- |[[правінцыя Юй|Юй]] |({{zh|c=豫州|p=yùzhōu, юйчжоу}}, «зручная») |на захадзе [[Цэнтральная раўніна|Цэнтральнай раўніны]], паміж [[Хуанхэ]] і [[Хуайхэ]] |- |[[правінцыя Юн|Юн]] |({{zh|c=邕州|p=yōngzhōu, юнчжоу}}, «юнская») |на захадзе, уздоўж ракі Вэй, правага прытокц Хуанхэ |- |[[правінцыя Ян|Ян]] |({{zh|c=揚州|p= yángzhōu, янчжоу}}, «слаўная») |на поўдзень ад ніжняй плыні Янцзы |- |[[правінцыя Янь|Янь]] |({{zh|c=兗州|p=yǎnzhōu, яньчжоу}}, «заснаваная») |на поўдзень ад ніжняй плыні Хуанхэ |- |} == Культурны росквіт == Дынастыя Хань адзначылася культурным і гаспадарчым росквітам Кітая. Ранняя Заходняя Хань адначасова абапіралася на [[легізм]], [[даасізм]] і [[канфуцыянства]] пры прыняцці дзяржаўных рашэнняў і фарміраванні палітыкі<ref>Csikszentmihalyi (2006), 24-25; Loewe (1994), 128—130.</ref>. Аднак імператар [[У-дзі]] зрабіў дзяржаўнай рэлігіяй канфуцыянства. Ён закрыў у 136 г. да н. э. усе філасофскія школы і кафедры (''boshi'' 博士), не звязаныя з гэтым вучэннем і падтрымліваў канфуцыянскую акадэмію [[Тай сюэ]], якую ён заснаваў у 124 г. да н. э.<ref>Kramers (1986), 754—756; Csikszentmihalyi (2006), 7-8; Loewe (1994), 121—125; Ch’en (1986), 769.</ref> У гэты перыяд развівалася кітайскае садовае мастацтва. == Эканоміка == Дынастыя Хань атрымала ў спадчыну ад дынастыі Цынь манеты ban liang (半兩). На пачатку царавання дынастыі імператар Лю Бан зачыніў дзяржаўны манетны двор і дазволіў чаканку манет прыватным асобам. Яго рашэнне было адменена ў 186 годзе да нашай эры яго ўдавой, імператрыцай Люй-хоў, якая забараніла прыватную чаканку<ref name="nishijima 1986 586">Nishijima (1986), 586.</ref>. У 182 годзе да н. э. Люй-хоў выпусціла бронзавую манету, якая была значна лягчэй, чым папярэднія. Гэта выклікала інфляцыю, якая распаўсюдзілася амаль па ўсёй краіне, якая доўжылася да 175 года да н. э., калі імператар Вэнь-ды дазволіў прыватным чаканшчыкі рабіць манеты масай прыкладна 2,6 грама<ref name="nishijima 1986 586"/>. У 144 годзе да н. э. імператар Цзін-дзі зноў адмяніў прыватную чаканку на карысць цэнтральнага ўрада і ваеначальнікаў. Таксама ён увёў новы від манеты<ref name="nishijima 1986 586 587">Nishijima (1986), 586—587.</ref>. Імператар У-дзі ў 120 годзе да н. э. таксама выпускае новую манету, а год пазней адмяняе ban liang па ўсёй краіне, замяніўшы яе манетай wushu (五銖) вагой 3,2 грама<ref name="nishijima 1986 587">Nishijima (1986), 587.</ref>. Гэтая манета становіцца кітайскім стандартам аж да царавання дынастыі Тан (619-907 гады). Яе выкарыстанне некалькі разоў перарывалася на кароткі тэрмін з-за выпуску новых відаў грошай у часы праўлення Ван Мана, пакуль не было канчаткова зацверджана ў 40 годзе імператарам Гуан У-дзі<ref>Ebrey (1986), 609; Bielenstein (1986), 232—233; Nishijima (1986), 587—588.</ref>. Так як манеты, чаканіліся прыватным чынам ваеначальнікамі былі часцяком дрэннай якасці і менш па масе, цэнтральнага ўрад закрыў іх чаканныя двары і манапалізавала выпуск манет у 113 годзе да н. э. Выпуск манет урадам быў перагледжаны суперінтэндантам водных шляхоў і паркаў ({{lang-en|Superintendent of Waterways and Parks}}), які перадаў гэтую прэрагатыву ў рукі Міністэрства фінансаў у часы Усходняй Хань<ref>Nishijima (1986), 587—588; Bielenstein (1980), 47, 83.</ref>. === Падаткаабкладанне і ўласнасць === Не ўлічваючы зямельны падатак, які землеўладальнікі плацілі ў залежнасці ад іх ўраджаю, таксама насельніцтва павінна было плаціць падушны аклад і падатак на ўласнасць ({{lang-en|Property tax}}), якія выплачваюцца наяўнымі<ref name="nishijima 1986 600 601">Nishijima (1986), 600—601.</ref>. Гадавая велічыня падушнага акладу складала для дарослых мужчын і жанчын 120 манет, а для дзяцей 20 манет. Гандляры былі абавязаныя плаціць па больш высокай стаўцы ў 240 манет<ref>Nishijima (1986), 598.</ref>. Подушный аклад стымуляваў грашовую эканоміку, што пацягнула выпуск больш 28 мільярдаў манет з перыяду 118 год да н. э. — 5 год н. э., гэта значыць у сярэднім 220 мільёнаў манет у год<ref>Nishijima (1986), 588.</ref>. Шырокі зварот наяўнасці ў выглядзе манет дазволіла паспяховым гандлярам укладваць грошы ў куплю зямель, забяспечваючы тым самым развіццё гандлёвага класа, нягледзячы на адначасовыя спробы ўрада паставіць яго прадстаўнікоў у жорсткія ўмовы шляхам ўвядзення вялікіх гандлёвых і маёмасных падаткаў<ref>Nishijima (1986), 601.</ref>. Імператар У-дзі нават увёў законы, якія забаранялі зарэгістраваным купцам валодаць зямлёй, але буйныя гандляры маглі абыйсці рэгістрацыю і валодалі вялікімі зямельнымі ўчасткамі<ref>Nishijima (1986), 577; Ch'ü (1972), 113—114.</ref>. Вялікія масы сялян, якія валодалі невялікімі ўчасткамі, сталі асноўнай крыніцай падаткаў дынастыі Хань. Праблемы пачаліся ў другой палове Усходняй Хань, калі многія сяляне ўлезлі ў даўгі і былі вымушаныя працаваць на багатых землеўладальнікаў<ref>Nishijima (1986), 558—601; Ebrey (1974), 173 174; Ebrey (1999), 74-75.</ref>. Урад Хань распачаў рэформы, каб вызваліць дробных землеўладальнікаў ад даўгоў і даць ім магчымасць працаваць на ўласных землях. Гэтыя рэформы ўключалі ў сябе памяншэнне падаткаў, часовыя вызвалення ад выплаты падаткаў, выдачу пазык, а таксама забеспячэнне беззямельных сялян часовым жыллём і працай да выплаты даўгоў на спецыяльных зямельных участках, з якіх яны павінны былі аддаваць палову ўраджаю, а ўрад забяспечваў іх прыладамі працы<ref>Ebrey (1999), 75; Ebrey (1986), 619—621.</ref>. У 168 годзе стаўка падатку на зямлю была паменшаная з адной пятнаццатай часткі ўраджаю да адной трыццатай<ref>Loewe (1986), 149—150; Nishijima (1986), 596—598.</ref>, а пазней да адной сотай (у апошнія дзесяцігоддзі дынастыі Хань). Страты ў тых паступаючых сродках былі кампенсаваныя павышэннем падаткаў на ўласнасць<ref>Nishijima (1986), 596—598.</ref>. Працоўны падатак прыняў форму вайсковага абавязку, які трэба было адбываць адзін месяц у год, для мужчын ва ўзросце ад 15 да 56 гадоў. У часы Усходняй Хань можна было пазбегнуць службы шляхам выплаты замяшчаючага падатку, так як наёмная праца станавілася ўсё больш папулярнай<ref>Nishijima (1986), 599; de Crespigny (2007), 564—565.</ref>. === Прыватныя вытворчасці і дзяржаўныя манаполіі === У часы ранняй Заходняй Хань заможныя вытворцы, якія займаліся металам або саляным бізнесам, багатыя гандляры, а таксама кіраўнікі мясцовага маштабу маглі пахваліцца накапленняў, параўнальнымі па аб'ёме з дзяржаўнай казной, і колькасцю сялян да тысячы душ. З-за таго, што многія сяляне не працавалі на сваіх палях, урад пазбаўляўся буйной часткі падатковых паступленняў<ref>Needham (1986c), 22; Nishijima (1986), 583—584.</ref>. Для таго каб абмежаваць магчымасці такіх багатыроў, імператар У-дзі нацыяналізаваў саляную і металургічную галіны ў 117 годзе да н. э., дазволіўшы пры гэтым многім былым прамыслоўцам стаць афіцыйнымі адміністрацыйнымі кіраванцамі манаполій<ref>Nishijima (1986), 584; Wagner (2001), 1-2; Hinsch (2002), 21-22.</ref>. У часы Усходняй Хань цэнтральнае ўрад адмяніў дзяржаўныя манаполіі, аддаўшы іх ваеначальнікам і мясцовай адміністрацыі, а таксама прыватным прадпрымальнікам<ref>Nishijima (1986), 584; Wagner (2001), 15-17.</ref>. Вытворчасць моцных спіртных напояў было яшчэ адной прыбытковай галіной прыватнага бізнесу, якая была нацыяналізаваная цэнтральным урадам у 98 годзе. Аднак, гэта адменена ў 81 годзе і быў уведзены падатак у дзве манеты за кожныя 0,2 літра прадукцыі для прыватнікаў<ref>Nishijima (1986), 600; Wagner (2001), 13-14.</ref>. У 110 годзе да н. э. імператар У-дзі быў таксама замешаны ў справе прыбытковай гандлю алкаголем, калі ажыццяўляў продаж дзяржаўных запасаў збожжа па цэнах ніжэй, чым у гандляроў<ref name="ebrey 1999 75">Ebrey (1999), 75.</ref>. За выключэннем стварэння на кароткі перыяд падчас кіравання імператара Мін-ды Упраўлення па цэнавым рэгуляванні і стабілізацыі ў 68 годзе, рэгуляванне коштаў цэнтральным урадам практычна не ажыццяўлялася на працягу ўсёй Усходняй Хань<ref>de Crespigny (2007), 605.</ref>. == Зноскі == {{reflist|2}} == Літаратура == * Ch'en, Ch'i-Yün. (1986). "Confucian, Legalist, and Taoist Thought in Later Han," in Cambridge History of China: Volume I: the Ch'in and Han Empires, 221 B.C. – A.D. 220, 766–806. Edited by Denis Twitchett and Michael Loewe. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24327-0. * Csikszentmihalyi, Mark. (2006). Readings in Han Chinese Thought. Indianapolis and Cambridge: Hackett Publishing Company, Inc. ISBN 0-87220-710-2. * de Crespigny, Rafe. (2007). A Biographical Dictionary of Later Han to the Three Kingdoms (23-220 AD). Leiden: Koninklijke Brill. ISBN 90-04-15605-4. * Ebrey, Patricia Buckley. "Estate and Family Management in the Later Han as Seen in the Monthly Instructions for the Four Classes of People, " Journal of the Economic and Social History of the Orient, Vol. 17, No. 2 (May 1974): pp. 173—205. * Ebrey, Patricia Buckley. (1986). "The Economic and Social History of Later Han, " in Cambridge History of China: Volume I: the Ch’in and Han Empires, 221 B.C. — A.D. 220, 608—648. Edited by Denis Twitchett and Michael Loewe. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24327-0. * Ebrey, Patricia Buckley. (1999). The Cambridge Illustrated History of China. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-66991-X. * Hinsch, Bret. (2002). Women in Imperial China. Lanham: Rowman & Littlefield Publishers, Inc. ISBN 0-7425-1872-8. * Kramers, Robert P. (1986). "The Development of the Confucian Schools," in Cambridge History of China: Volume I: the Ch'in and Han Empires, 221 B.C. – A.D. 220, 747–756. Edited by Denis Twitchett and Michael Loewe. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24327-0. * Loewe, Michael. (1986). "The Former Han Dynasty, " in The Cambridge History of China: Volume I: the Ch’in and Han Empires, 221 B.C. — A.D. 220, 103—222. Edited by Denis Twitchett and Michael Loewe. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24327-0. * Nishijima, Sadao. (1986). "The Economic and Social History of Former Han, " in Cambridge History of China: Volume I: the Ch’in and Han Empires, 221 B.C. — A.D. 220, 545—607. Edited by Denis Twitchett and Michael Loewe. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24327-0. * Wagner, Donald B. (2001). The State and the Iron Industry in Han China. Copenhagen: Nordic Institute of Asian Studies Publishing. ISBN 87-87062-83-6. == Спасылкі == {{Commons|Category:Han Dynasty}} * [http://www.mnsu.edu/emuseum/prehistory/china/early_imperial_china/han.html Дынастыя Хань] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090710041505/http://www.mnsu.edu/emuseum/prehistory/china/early_imperial_china/han.html |date=10 ліпеня 2009 }}. Універсітэт Мінесоты. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Дынастыя Хань]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] 0uz5bipvxvwjyagjpew4d6t2uwysmwr 0 77740 5199160 5031923 2026-09-14T18:26:21Z Peisatai 111348 /* Назва */ 5199160 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Лоск |выява = Гарадзішча_1.jpg |подпіс = Від на гарадзішча XI—XVI стагоддзяў |вобласць = Мінская |раён = Валожынскі |сельсавет = Гародзькаўскі |першае згадванне = кан. 14 ст. |ранейшыя назвы = Лошаск }} '''Лоск'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ло́ская, ж.'''</ref> ({{lang-be-trans|Losk}}) — [[вёска]] ў [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гародзькаўскі сельсавет|Гародзькаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 28 км на паўночны захад ад [[Валожын]]а, за 5 км ад чыгуначнай станцыі [[Валожын (станцыя)|Валожын]] на лініі Маладзечна — Ліда, за 95 км ад Мінска. Рэльеф раўнінна-ўзгорысты, на захадзе цячэ рака Буянка (правы прыток [[Заходняя Бярэзіна|Бярэзіны]]). Планіровачна складаецца з працяглай амаль просталінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі з завулкамі, забудаванай двухбакова, шчыльна, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. Частка забудовы адмежавана ва ўсходнім баку, у зарэчнай частцы. Грамадскія будынкі — у цэнтры вёскі. Вытворчы сектар — на паўднёвай ускраіне. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе праз в. [[Малое Запруддзе]] і далей па шашы [[Гародзькі]] — Валожын. == Назва == Упершыню згадваецца пад назвай «Лошеск», сярод «літоўскай» часткі гарадоў у «Спісе гарадоў рускіх блізкіх і далёкіх» (ХIV ст.). Рэчка, на вярхах якой стаіць Лоск, называецца ўжо не "Лоша", але [[Буянка (рака)|Буянка]]. Ніжэй па рэчцы ў пачатку ХХ ст. фіксавалася вёска [[Буянец]], а ў XVIII ст. у Лоску фіксавалася прозвішча Буяноўскі<ref>{{Cite web|url=https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=3590&search_lastname=bujan*&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=&ordertable=|title=Geneteka}}</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Гарадзішча_4.jpg|thumb|left|Гарадзішча]] У вёсцы на паўночна-ўсходнім мысе ўзвышша, на правым беразе р. Буянка захавалася гарадзішча (мясцовая назва Замчышча), якое сведчыць аб засяленні гэтых месц у далёкай старажытнасці. У выніку археалагічных раскопак у перадмацерыковым пласце знойдзены фрагменты ляпнога посуду балцкай культуры штрыхаванай керамікі. Вышэй залягаюць раннесярэдневяковыя напластаванні. Знойдзены рэшткі гаршкоў (ёсць донцы са [[свастыка]]й), шматлікія жалезныя вырабы, асабліва цыліндрычныя замкі, кавалачкі керамічных плітак падлогі (XI—XIII ст). Сабрана больш за 100 фрагментаў рознакаляровых шкляных бранзалетаў кіеўскай і візантыйскай вытворчасці (гладкіх, гранёных і вітых), шкляныя пярсцёнкі і пацеркі, блізкія да візантыйскіх тыпаў, загатоўкі і пацеркі з бурштыну, самшытавыя грабеньчыкі, шмат шыферных прасліц і кавалкі амфар, сярэбраныя нацельныя крыжыкі, касцяныя вырабы. Загатоўкі і абрэзкі косці і рога сведчаць пра наяўнасць касцярэзнай вытворчасці. У пласце XII—XIII ст. ускрыты рэшткі драўляных пабудоў — спаленыя і струхлелыя зрубы хат. У XIV—XVIII ст. існаваў [[Лоскі замак]]. У познасярэдневяковых пластах выяўлены кухонны і сталовы посуд XIV—XVII ст. (у большасці непаліваныя гаршкі, міскі, макотры, рынкі, збаны і інш.), фрагменты кафлі (з зялёнай палівай і паліхромныя), жалезныя вырабы (нажы, шпоры і іншы рыштунак конніка), рэшткі рэйнскай каменнай вазы, багаты астэалагічны матэрыял — рогі тураў, аленяў, ласёў, іклы дзікоў і інш. Бліжэй да замкавага вала выяўлены груды рознапамерных камянёў. У XV ст. у складзе Вялікім Княстве Літоўскім. Да 1444 г. маёнтак ва ўладанні князя [[Фёдар Карыбутавіч|Фёдара Карыбутавіча]], пасля 1447 г. земскага маршалка ВКЛ [[Пётр Мантыгірдавіч|Пятра Мантыгердавіча]]. У 1489 маёнтак і мястэчка, уладальніца якога Ганна Карыбутаўна (Лоская) заснавала тут у 1493 парафіяльны касцёл Божага Цела, святых Пятра і Ганны і карчму. У 1505—1590-я гады маёнтак і замак ва ўладанні [[Кішкі|роду Кішкаў]]. Згадваецца ў Карамзіна: «''В августе 1519 года Воеводы наши, Князья Василий Шуйский из Смоленска, Горбатый из Пскова, Курбский из Стародуба ходили до самой Вильны и далее, опустошая, как обыкновенно, всю землю; разбили несколько отрядов и шли прямо на большую Литовскую рать, которая стояла в Креве, но удалилась за Лоск, в места тесные и непроходимые. Россияне удовольствовались добычею и пленом, несметным, как говорит Летописец.''» У дакументах 1538 г. згадваецца айцец Герасім, лоскі архімандрыт (настаяцель праваслаўнага манастыра-архімандрыі) і святар Мікалаеўскай царквы. Каля 1549 маёмасць манастыра перайшла ва ўласнасць П. Кішкі. У 1559 каталіцкая парафія і касцёл валодалі тут 15 дымамі падданых сялян. Паблізу Лоска ў 1567 з’явіўся дробнашляхецкі маёнтак ва ўласнасці ашмянскага зямяніна М. Чыжа. У 1567 мястэчка ў Ашмянскім павеце, дзейнічала [[Лоская друкарня|друкарня]] (належала Я. Кішку, які ў 1572 купіў яе ў братоў Кавячынскіх і перавёз з Нясвіжа ў Лоск), якая размяшчалася ў замку. У 1573 сюды прыехалі друкар [[Даніэль Ланчыцкі|Д. Ланчыцкі]] і прапаведнік [[С. Будны]], які ў 1574 надрукаваў перакладзены ім «[[Новы Запавет]]» з прадмовай і заўвагамі. У 1576 была выдадзена кніга С. Буднага «Аб галоўных палажэннях хрысціянскай веры» з прадмовай і трактат [[Цыцэрон]]а «Пра абавязкі», у 1577 — вядомага польскага мысліцеля [[А. Фрыч-Маджэўскі|А. Фрыч-Маджэўскага]] «Аб удасканаленні Рэчы Паспалітай», у 1583 — кнігі С. Буднага «Аб чыне, які выкарыстоўвае меч», «Аб свецкай уладзе», у 1586 г. — падручнік па логіцы на лацінскай мове «Дапаможнік для авалодання вучэннем Арыстоцеля». Выходзілі тут і іншыя кнігі. 3 1574 друкаром працаваў [[Ян Карцан|Я. Карцан]] (выдаў 7 кніг), а ў 1586—1589 друкарняй кіраваў [[Ф. Бесямоўскі]]. С. Будны адсюль напісаў ліст англійскаму дзеячу Рэфармацыі і гісторыку [[Д. Фокс]]у. Гэты ліст меў значэнне ў рэфармацыйным друку. У 1983 на будынку школы ў памяць аб дзейнасці друкарні XVI ст. устаноўлена мемарыяльная дошка. [[Файл:Losk Лоск (2024) 04.jpg|міні|Лоскі касцёл, 2024 г.]] З 1793 года ў Расійскай імперыі. З XIX ст. у Забрэжскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. Падчас Першай сусветнай вайны праз Лоск была пракладзена чыгунка, якая ўжывалася для транспарціроўкі вялікіх карабельных гармат, з якіх бамбардзіравалі нямецкія ўмацаванні, у тым ліку Крэўскага замка. З 1921 у складзе Польшчы ў Забрэжскай гміне Валожынскага павета Навагрудскага ваяводства. З 1939 у складзе БССР. З 1940 у Валожынскім раёне Баранавіцкай, з 1944 — Маладзечанскай, з 1960 — Мінскай вобласці. У 1940—1954 гадах цэнтр [[Лоскаўскі сельсавет|Лоскаўскага сельсавета]]. == Насельніцтва == * 1861 год — 165 жыхароў * кан. XIX ст. — 504 жыхары * 1940 год — 966 жыхароў * 1959 год — 940 жыхароў * 1972 год — 820 чал. * 1994 год — 479 жыхароў, 210 гаспадарак * 2008 год — 280 жыхароў, 141 гаспадарка == Славутасці == [[Файл:Лоск. Царква (02).jpg|thumb|right|Георгіеўская царква]] [[Файл:Losk Лоск (2024) 01.jpg|thumb|left|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса з боку апсіды]] * [[Лоскі замак|Гарадзішча]] XI—XVI стагоддзяў. * [[Свята-Георгіеўская царква (Лоск)|Георгіеўская царква]] (1856) * [[Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Лоск)|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса]] (1930) == Вядомыя асобы == * [[Сымон Будны]] — беларускі асветнік, дзеяч Рэфармацыі * [[Лізавета Трафімаўна Валадкевіч]] — [[Герой Сацыялістычнай Працы]] * [[Уладзімір Брылеўскі]] (1917—2002) — беларускі грамадскі дзеяч, журналіст. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя. — Мн., 1993. * {{Крыніцы/ЭГБ|4}} * {{Крыніцы/БелЭн|9}} * Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 8. Мінская вобласць. Кн. 1. — Мн., 2010. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гародзькаўскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Лоск| ]] [[Катэгорыя:Гародзькаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] 43q17rjcwd9vqdnbodgie7ik0hwrs0k 5199202 5199160 2026-09-14T19:13:31Z JerzyKundrat 174 5199202 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Лоск |выява = Гарадзішча_1.jpg |подпіс = Від на гарадзішча XI—XVI стагоддзяў |вобласць = Мінская |раён = Валожынскі |сельсавет = Гародзькаўскі |першае згадванне = кан. 14 ст. |ранейшыя назвы = Лошаск }} '''Лоск'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ло́ская, ж.'''</ref> ({{lang-be-trans|Losk}}) — [[вёска]] ў [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гародзькаўскі сельсавет|Гародзькаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 28 км на паўночны захад ад [[Валожын]]а, за 5 км ад чыгуначнай станцыі [[Валожын (станцыя)|Валожын]] на лініі Маладзечна — Ліда, за 95 км ад Мінска. Рэльеф раўнінна-ўзгорысты, на захадзе цячэ рака Буянка (правы прыток [[Заходняя Бярэзіна|Бярэзіны]]). Планіровачна складаецца з працяглай амаль просталінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі з завулкамі, забудаванай двухбакова, шчыльна, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. Частка забудовы адмежавана ва ўсходнім баку, у зарэчнай частцы. Грамадскія будынкі — у цэнтры вёскі. Вытворчы сектар — на паўднёвай ускраіне. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе праз в. [[Малое Запруддзе]] і далей па шашы [[Гародзькі]] — Валожын. == Назва == Упершыню згадваецца пад назвай «Лошеск», сярод «літоўскай» часткі гарадоў у «Спісе гарадоў рускіх блізкіх і далёкіх» (ХIV ст.). Рэчка, на вярхах якой стаіць Лоск, называецца ўжо не «Лоша», але [[Буянка (рака)|Буянка]]. Ніжэй па рэчцы ў пачатку ХХ ст. фіксавалася вёска [[Буянец]], а ў XVIII ст. у Лоску фіксавалася прозвішча Буяноўскі<ref>{{Cite web|url=https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=3590&search_lastname=bujan*&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=&ordertable=|title=Geneteka}}</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Гарадзішча_4.jpg|thumb|left|Гарадзішча]] У вёсцы на паўночна-ўсходнім мысе ўзвышша, на правым беразе р. Буянка захавалася гарадзішча (мясцовая назва Замчышча), якое сведчыць аб засяленні гэтых месц у далёкай старажытнасці. У выніку археалагічных раскопак у перадмацерыковым пласце знойдзены фрагменты ляпнога посуду балцкай культуры штрыхаванай керамікі. Вышэй залягаюць раннесярэдневяковыя напластаванні. Знойдзены рэшткі гаршкоў (ёсць донцы са [[свастыка]]й), шматлікія жалезныя вырабы, асабліва цыліндрычныя замкі, кавалачкі керамічных плітак падлогі (XI—XIII ст). Сабрана больш за 100 фрагментаў рознакаляровых шкляных бранзалетаў кіеўскай і візантыйскай вытворчасці (гладкіх, гранёных і вітых), шкляныя пярсцёнкі і пацеркі, блізкія да візантыйскіх тыпаў, загатоўкі і пацеркі з бурштыну, самшытавыя грабеньчыкі, шмат шыферных прасліц і кавалкі амфар, сярэбраныя нацельныя крыжыкі, касцяныя вырабы. Загатоўкі і абрэзкі косці і рога сведчаць пра наяўнасць касцярэзнай вытворчасці. У пласце XII—XIII ст. ускрыты рэшткі драўляных пабудоў — спаленыя і струхлелыя зрубы хат. У XIV—XVIII ст. існаваў [[Лоскі замак]]. У познасярэдневяковых пластах выяўлены кухонны і сталовы посуд XIV—XVII ст. (у большасці непаліваныя гаршкі, міскі, макотры, рынкі, збаны і інш.), фрагменты кафлі (з зялёнай палівай і паліхромныя), жалезныя вырабы (нажы, шпоры і іншы рыштунак конніка), рэшткі рэйнскай каменнай вазы, багаты астэалагічны матэрыял — рогі тураў, аленяў, ласёў, іклы дзікоў і інш. Бліжэй да замкавага вала выяўлены груды рознапамерных камянёў. У XV ст. у складзе Вялікім Княстве Літоўскім. Да 1444 г. маёнтак ва ўладанні князя [[Фёдар Карыбутавіч|Фёдара Карыбутавіча]], пасля 1447 г. земскага маршалка ВКЛ [[Пётр Мантыгірдавіч|Пятра Мантыгердавіча]]. У 1489 маёнтак і мястэчка, уладальніца якога Ганна Карыбутаўна (Лоская) заснавала тут у 1493 парафіяльны касцёл Божага Цела, святых Пятра і Ганны і карчму. У 1505—1590-я гады маёнтак і замак ва ўладанні [[Кішкі|роду Кішкаў]]. Згадваецца ў Карамзіна: «''В августе 1519 года Воеводы наши, Князья Василий Шуйский из Смоленска, Горбатый из Пскова, Курбский из Стародуба ходили до самой Вильны и далее, опустошая, как обыкновенно, всю землю; разбили несколько отрядов и шли прямо на большую Литовскую рать, которая стояла в Креве, но удалилась за Лоск, в места тесные и непроходимые. Россияне удовольствовались добычею и пленом, несметным, как говорит Летописец.''» У дакументах 1538 г. згадваецца айцец Герасім, лоскі архімандрыт (настаяцель праваслаўнага манастыра-архімандрыі) і святар Мікалаеўскай царквы. Каля 1549 маёмасць манастыра перайшла ва ўласнасць П. Кішкі. У 1559 каталіцкая парафія і касцёл валодалі тут 15 дымамі падданых сялян. Паблізу Лоска ў 1567 з’явіўся дробнашляхецкі маёнтак ва ўласнасці ашмянскага зямяніна М. Чыжа. У 1567 мястэчка ў Ашмянскім павеце, дзейнічала [[Лоская друкарня|друкарня]] (належала Я. Кішку, які ў 1572 купіў яе ў братоў Кавячынскіх і перавёз з Нясвіжа ў Лоск), якая размяшчалася ў замку. У 1573 сюды прыехалі друкар [[Даніэль Ланчыцкі|Д. Ланчыцкі]] і прапаведнік [[С. Будны]], які ў 1574 надрукаваў перакладзены ім «[[Новы Запавет]]» з прадмовай і заўвагамі. У 1576 была выдадзена кніга С. Буднага «Аб галоўных палажэннях хрысціянскай веры» з прадмовай і трактат [[Цыцэрон]]а «Пра абавязкі», у 1577 — вядомага польскага мысліцеля [[А. Фрыч-Маджэўскі|А. Фрыч-Маджэўскага]] «Аб удасканаленні Рэчы Паспалітай», у 1583 — кнігі С. Буднага «Аб чыне, які выкарыстоўвае меч», «Аб свецкай уладзе», у 1586 г. — падручнік па логіцы на лацінскай мове «Дапаможнік для авалодання вучэннем Арыстоцеля». Выходзілі тут і іншыя кнігі. 3 1574 друкаром працаваў [[Ян Карцан|Я. Карцан]] (выдаў 7 кніг), а ў 1586—1589 друкарняй кіраваў [[Ф. Бесямоўскі]]. С. Будны адсюль напісаў ліст англійскаму дзеячу Рэфармацыі і гісторыку [[Д. Фокс]]у. Гэты ліст меў значэнне ў рэфармацыйным друку. У 1983 на будынку школы ў памяць аб дзейнасці друкарні XVI ст. устаноўлена мемарыяльная дошка. [[Файл:Losk Лоск (2024) 04.jpg|міні|Лоскі касцёл, 2024 г.]] З 1793 года ў Расійскай імперыі. З XIX ст. у Забрэжскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. Падчас Першай сусветнай вайны праз Лоск была пракладзена чыгунка, якая ўжывалася для транспарціроўкі вялікіх карабельных гармат, з якіх бамбардзіравалі нямецкія ўмацаванні, у тым ліку Крэўскага замка. З 1921 у складзе Польшчы ў Забрэжскай гміне Валожынскага павета Навагрудскага ваяводства. З 1939 у складзе БССР. З 1940 у Валожынскім раёне Баранавіцкай, з 1944 — Маладзечанскай, з 1960 — Мінскай вобласці. У 1940—1954 гадах цэнтр [[Лоскаўскі сельсавет|Лоскаўскага сельсавета]]. == Насельніцтва == * 1861 год — 165 жыхароў. * кан. XIX ст. — 504 жыхары. * 1940 год — 966 жыхароў. * 1959 год — 940 жыхароў. * 1972 год — 820 жыхароў. * 1994 год — 479 жыхароў, 210 гаспадарак. * 1999 год — 399 жыхароў. * 2008 год — 280 жыхароў, 141 гаспадарка. * 2008 год — 153 жыхары. == Славутасці == [[Файл:Лоск. Царква (02).jpg|thumb|right|Георгіеўская царква]] [[Файл:Losk Лоск (2024) 01.jpg|thumb|left|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса з боку апсіды]] * [[Лоскі замак|Гарадзішча]] XI—XVI стагоддзяў. * [[Свята-Георгіеўская царква (Лоск)|Георгіеўская царква]] (1856) * [[Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Лоск)|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса]] (1930) == Вядомыя асобы == * [[Сымон Будны]] — беларускі асветнік, дзеяч Рэфармацыі * [[Лізавета Трафімаўна Валадкевіч]] — [[Герой Сацыялістычнай Працы]] * [[Уладзімір Брылеўскі]] (1917—2002) — беларускі грамадскі дзеяч, журналіст. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя. — Мн., 1993. * {{Крыніцы/ЭГБ|4}} * {{Крыніцы/БелЭн|9}} * Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 8. Мінская вобласць. Кн. 1. — Мн., 2010. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гародзькаўскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Лоск| ]] [[Катэгорыя:Гародзькаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] 4bks84cp90ot6af3l2f5fcwax8h0nkh 5199203 5199202 2026-09-14T19:14:01Z JerzyKundrat 174 /* Насельніцтва */ удакладненне 5199203 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Лоск |выява = Гарадзішча_1.jpg |подпіс = Від на гарадзішча XI—XVI стагоддзяў |вобласць = Мінская |раён = Валожынскі |сельсавет = Гародзькаўскі |першае згадванне = кан. 14 ст. |ранейшыя назвы = Лошаск }} '''Лоск'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ло́ская, ж.'''</ref> ({{lang-be-trans|Losk}}) — [[вёска]] ў [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гародзькаўскі сельсавет|Гародзькаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 28 км на паўночны захад ад [[Валожын]]а, за 5 км ад чыгуначнай станцыі [[Валожын (станцыя)|Валожын]] на лініі Маладзечна — Ліда, за 95 км ад Мінска. Рэльеф раўнінна-ўзгорысты, на захадзе цячэ рака Буянка (правы прыток [[Заходняя Бярэзіна|Бярэзіны]]). Планіровачна складаецца з працяглай амаль просталінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі з завулкамі, забудаванай двухбакова, шчыльна, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. Частка забудовы адмежавана ва ўсходнім баку, у зарэчнай частцы. Грамадскія будынкі — у цэнтры вёскі. Вытворчы сектар — на паўднёвай ускраіне. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе праз в. [[Малое Запруддзе]] і далей па шашы [[Гародзькі]] — Валожын. == Назва == Упершыню згадваецца пад назвай «Лошеск», сярод «літоўскай» часткі гарадоў у «Спісе гарадоў рускіх блізкіх і далёкіх» (ХIV ст.). Рэчка, на вярхах якой стаіць Лоск, называецца ўжо не «Лоша», але [[Буянка (рака)|Буянка]]. Ніжэй па рэчцы ў пачатку ХХ ст. фіксавалася вёска [[Буянец]], а ў XVIII ст. у Лоску фіксавалася прозвішча Буяноўскі<ref>{{Cite web|url=https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=3590&search_lastname=bujan*&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=&ordertable=|title=Geneteka}}</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Гарадзішча_4.jpg|thumb|left|Гарадзішча]] У вёсцы на паўночна-ўсходнім мысе ўзвышша, на правым беразе р. Буянка захавалася гарадзішча (мясцовая назва Замчышча), якое сведчыць аб засяленні гэтых месц у далёкай старажытнасці. У выніку археалагічных раскопак у перадмацерыковым пласце знойдзены фрагменты ляпнога посуду балцкай культуры штрыхаванай керамікі. Вышэй залягаюць раннесярэдневяковыя напластаванні. Знойдзены рэшткі гаршкоў (ёсць донцы са [[свастыка]]й), шматлікія жалезныя вырабы, асабліва цыліндрычныя замкі, кавалачкі керамічных плітак падлогі (XI—XIII ст). Сабрана больш за 100 фрагментаў рознакаляровых шкляных бранзалетаў кіеўскай і візантыйскай вытворчасці (гладкіх, гранёных і вітых), шкляныя пярсцёнкі і пацеркі, блізкія да візантыйскіх тыпаў, загатоўкі і пацеркі з бурштыну, самшытавыя грабеньчыкі, шмат шыферных прасліц і кавалкі амфар, сярэбраныя нацельныя крыжыкі, касцяныя вырабы. Загатоўкі і абрэзкі косці і рога сведчаць пра наяўнасць касцярэзнай вытворчасці. У пласце XII—XIII ст. ускрыты рэшткі драўляных пабудоў — спаленыя і струхлелыя зрубы хат. У XIV—XVIII ст. існаваў [[Лоскі замак]]. У познасярэдневяковых пластах выяўлены кухонны і сталовы посуд XIV—XVII ст. (у большасці непаліваныя гаршкі, міскі, макотры, рынкі, збаны і інш.), фрагменты кафлі (з зялёнай палівай і паліхромныя), жалезныя вырабы (нажы, шпоры і іншы рыштунак конніка), рэшткі рэйнскай каменнай вазы, багаты астэалагічны матэрыял — рогі тураў, аленяў, ласёў, іклы дзікоў і інш. Бліжэй да замкавага вала выяўлены груды рознапамерных камянёў. У XV ст. у складзе Вялікім Княстве Літоўскім. Да 1444 г. маёнтак ва ўладанні князя [[Фёдар Карыбутавіч|Фёдара Карыбутавіча]], пасля 1447 г. земскага маршалка ВКЛ [[Пётр Мантыгірдавіч|Пятра Мантыгердавіча]]. У 1489 маёнтак і мястэчка, уладальніца якога Ганна Карыбутаўна (Лоская) заснавала тут у 1493 парафіяльны касцёл Божага Цела, святых Пятра і Ганны і карчму. У 1505—1590-я гады маёнтак і замак ва ўладанні [[Кішкі|роду Кішкаў]]. Згадваецца ў Карамзіна: «''В августе 1519 года Воеводы наши, Князья Василий Шуйский из Смоленска, Горбатый из Пскова, Курбский из Стародуба ходили до самой Вильны и далее, опустошая, как обыкновенно, всю землю; разбили несколько отрядов и шли прямо на большую Литовскую рать, которая стояла в Креве, но удалилась за Лоск, в места тесные и непроходимые. Россияне удовольствовались добычею и пленом, несметным, как говорит Летописец.''» У дакументах 1538 г. згадваецца айцец Герасім, лоскі архімандрыт (настаяцель праваслаўнага манастыра-архімандрыі) і святар Мікалаеўскай царквы. Каля 1549 маёмасць манастыра перайшла ва ўласнасць П. Кішкі. У 1559 каталіцкая парафія і касцёл валодалі тут 15 дымамі падданых сялян. Паблізу Лоска ў 1567 з’явіўся дробнашляхецкі маёнтак ва ўласнасці ашмянскага зямяніна М. Чыжа. У 1567 мястэчка ў Ашмянскім павеце, дзейнічала [[Лоская друкарня|друкарня]] (належала Я. Кішку, які ў 1572 купіў яе ў братоў Кавячынскіх і перавёз з Нясвіжа ў Лоск), якая размяшчалася ў замку. У 1573 сюды прыехалі друкар [[Даніэль Ланчыцкі|Д. Ланчыцкі]] і прапаведнік [[С. Будны]], які ў 1574 надрукаваў перакладзены ім «[[Новы Запавет]]» з прадмовай і заўвагамі. У 1576 была выдадзена кніга С. Буднага «Аб галоўных палажэннях хрысціянскай веры» з прадмовай і трактат [[Цыцэрон]]а «Пра абавязкі», у 1577 — вядомага польскага мысліцеля [[А. Фрыч-Маджэўскі|А. Фрыч-Маджэўскага]] «Аб удасканаленні Рэчы Паспалітай», у 1583 — кнігі С. Буднага «Аб чыне, які выкарыстоўвае меч», «Аб свецкай уладзе», у 1586 г. — падручнік па логіцы на лацінскай мове «Дапаможнік для авалодання вучэннем Арыстоцеля». Выходзілі тут і іншыя кнігі. 3 1574 друкаром працаваў [[Ян Карцан|Я. Карцан]] (выдаў 7 кніг), а ў 1586—1589 друкарняй кіраваў [[Ф. Бесямоўскі]]. С. Будны адсюль напісаў ліст англійскаму дзеячу Рэфармацыі і гісторыку [[Д. Фокс]]у. Гэты ліст меў значэнне ў рэфармацыйным друку. У 1983 на будынку школы ў памяць аб дзейнасці друкарні XVI ст. устаноўлена мемарыяльная дошка. [[Файл:Losk Лоск (2024) 04.jpg|міні|Лоскі касцёл, 2024 г.]] З 1793 года ў Расійскай імперыі. З XIX ст. у Забрэжскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. Падчас Першай сусветнай вайны праз Лоск была пракладзена чыгунка, якая ўжывалася для транспарціроўкі вялікіх карабельных гармат, з якіх бамбардзіравалі нямецкія ўмацаванні, у тым ліку Крэўскага замка. З 1921 у складзе Польшчы ў Забрэжскай гміне Валожынскага павета Навагрудскага ваяводства. З 1939 у складзе БССР. З 1940 у Валожынскім раёне Баранавіцкай, з 1944 — Маладзечанскай, з 1960 — Мінскай вобласці. У 1940—1954 гадах цэнтр [[Лоскаўскі сельсавет|Лоскаўскага сельсавета]]. == Насельніцтва == * 1861 год — 165 жыхароў. * кан. XIX ст. — 504 жыхары. * 1940 год — 966 жыхароў. * 1959 год — 940 жыхароў. * 1972 год — 820 жыхароў. * 1994 год — 479 жыхароў, 210 гаспадарак. * 1999 год — 399 жыхароў. * 2008 год — 280 жыхароў, 141 гаспадарка. * 2019 год — 153 жыхары. == Славутасці == [[Файл:Лоск. Царква (02).jpg|thumb|right|Георгіеўская царква]] [[Файл:Losk Лоск (2024) 01.jpg|thumb|left|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса з боку апсіды]] * [[Лоскі замак|Гарадзішча]] XI—XVI стагоддзяў. * [[Свята-Георгіеўская царква (Лоск)|Георгіеўская царква]] (1856) * [[Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Лоск)|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса]] (1930) == Вядомыя асобы == * [[Сымон Будны]] — беларускі асветнік, дзеяч Рэфармацыі * [[Лізавета Трафімаўна Валадкевіч]] — [[Герой Сацыялістычнай Працы]] * [[Уладзімір Брылеўскі]] (1917—2002) — беларускі грамадскі дзеяч, журналіст. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя. — Мн., 1993. * {{Крыніцы/ЭГБ|4}} * {{Крыніцы/БелЭн|9}} * Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 8. Мінская вобласць. Кн. 1. — Мн., 2010. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гародзькаўскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Лоск| ]] [[Катэгорыя:Гародзькаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] csi9oxy40xfmiz5kkboj8t0sti13yvb 5199205 5199203 2026-09-14T19:14:59Z JerzyKundrat 174 /* Літаратура */ 5199205 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Лоск |выява = Гарадзішча_1.jpg |подпіс = Від на гарадзішча XI—XVI стагоддзяў |вобласць = Мінская |раён = Валожынскі |сельсавет = Гародзькаўскі |першае згадванне = кан. 14 ст. |ранейшыя назвы = Лошаск }} '''Лоск'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ло́ская, ж.'''</ref> ({{lang-be-trans|Losk}}) — [[вёска]] ў [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гародзькаўскі сельсавет|Гародзькаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 28 км на паўночны захад ад [[Валожын]]а, за 5 км ад чыгуначнай станцыі [[Валожын (станцыя)|Валожын]] на лініі Маладзечна — Ліда, за 95 км ад Мінска. Рэльеф раўнінна-ўзгорысты, на захадзе цячэ рака Буянка (правы прыток [[Заходняя Бярэзіна|Бярэзіны]]). Планіровачна складаецца з працяглай амаль просталінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі з завулкамі, забудаванай двухбакова, шчыльна, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. Частка забудовы адмежавана ва ўсходнім баку, у зарэчнай частцы. Грамадскія будынкі — у цэнтры вёскі. Вытворчы сектар — на паўднёвай ускраіне. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе праз в. [[Малое Запруддзе]] і далей па шашы [[Гародзькі]] — Валожын. == Назва == Упершыню згадваецца пад назвай «Лошеск», сярод «літоўскай» часткі гарадоў у «Спісе гарадоў рускіх блізкіх і далёкіх» (ХIV ст.). Рэчка, на вярхах якой стаіць Лоск, называецца ўжо не «Лоша», але [[Буянка (рака)|Буянка]]. Ніжэй па рэчцы ў пачатку ХХ ст. фіксавалася вёска [[Буянец]], а ў XVIII ст. у Лоску фіксавалася прозвішча Буяноўскі<ref>{{Cite web|url=https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=3590&search_lastname=bujan*&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=&ordertable=|title=Geneteka}}</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Гарадзішча_4.jpg|thumb|left|Гарадзішча]] У вёсцы на паўночна-ўсходнім мысе ўзвышша, на правым беразе р. Буянка захавалася гарадзішча (мясцовая назва Замчышча), якое сведчыць аб засяленні гэтых месц у далёкай старажытнасці. У выніку археалагічных раскопак у перадмацерыковым пласце знойдзены фрагменты ляпнога посуду балцкай культуры штрыхаванай керамікі. Вышэй залягаюць раннесярэдневяковыя напластаванні. Знойдзены рэшткі гаршкоў (ёсць донцы са [[свастыка]]й), шматлікія жалезныя вырабы, асабліва цыліндрычныя замкі, кавалачкі керамічных плітак падлогі (XI—XIII ст). Сабрана больш за 100 фрагментаў рознакаляровых шкляных бранзалетаў кіеўскай і візантыйскай вытворчасці (гладкіх, гранёных і вітых), шкляныя пярсцёнкі і пацеркі, блізкія да візантыйскіх тыпаў, загатоўкі і пацеркі з бурштыну, самшытавыя грабеньчыкі, шмат шыферных прасліц і кавалкі амфар, сярэбраныя нацельныя крыжыкі, касцяныя вырабы. Загатоўкі і абрэзкі косці і рога сведчаць пра наяўнасць касцярэзнай вытворчасці. У пласце XII—XIII ст. ускрыты рэшткі драўляных пабудоў — спаленыя і струхлелыя зрубы хат. У XIV—XVIII ст. існаваў [[Лоскі замак]]. У познасярэдневяковых пластах выяўлены кухонны і сталовы посуд XIV—XVII ст. (у большасці непаліваныя гаршкі, міскі, макотры, рынкі, збаны і інш.), фрагменты кафлі (з зялёнай палівай і паліхромныя), жалезныя вырабы (нажы, шпоры і іншы рыштунак конніка), рэшткі рэйнскай каменнай вазы, багаты астэалагічны матэрыял — рогі тураў, аленяў, ласёў, іклы дзікоў і інш. Бліжэй да замкавага вала выяўлены груды рознапамерных камянёў. У XV ст. у складзе Вялікім Княстве Літоўскім. Да 1444 г. маёнтак ва ўладанні князя [[Фёдар Карыбутавіч|Фёдара Карыбутавіча]], пасля 1447 г. земскага маршалка ВКЛ [[Пётр Мантыгірдавіч|Пятра Мантыгердавіча]]. У 1489 маёнтак і мястэчка, уладальніца якога Ганна Карыбутаўна (Лоская) заснавала тут у 1493 парафіяльны касцёл Божага Цела, святых Пятра і Ганны і карчму. У 1505—1590-я гады маёнтак і замак ва ўладанні [[Кішкі|роду Кішкаў]]. Згадваецца ў Карамзіна: «''В августе 1519 года Воеводы наши, Князья Василий Шуйский из Смоленска, Горбатый из Пскова, Курбский из Стародуба ходили до самой Вильны и далее, опустошая, как обыкновенно, всю землю; разбили несколько отрядов и шли прямо на большую Литовскую рать, которая стояла в Креве, но удалилась за Лоск, в места тесные и непроходимые. Россияне удовольствовались добычею и пленом, несметным, как говорит Летописец.''» У дакументах 1538 г. згадваецца айцец Герасім, лоскі архімандрыт (настаяцель праваслаўнага манастыра-архімандрыі) і святар Мікалаеўскай царквы. Каля 1549 маёмасць манастыра перайшла ва ўласнасць П. Кішкі. У 1559 каталіцкая парафія і касцёл валодалі тут 15 дымамі падданых сялян. Паблізу Лоска ў 1567 з’явіўся дробнашляхецкі маёнтак ва ўласнасці ашмянскага зямяніна М. Чыжа. У 1567 мястэчка ў Ашмянскім павеце, дзейнічала [[Лоская друкарня|друкарня]] (належала Я. Кішку, які ў 1572 купіў яе ў братоў Кавячынскіх і перавёз з Нясвіжа ў Лоск), якая размяшчалася ў замку. У 1573 сюды прыехалі друкар [[Даніэль Ланчыцкі|Д. Ланчыцкі]] і прапаведнік [[С. Будны]], які ў 1574 надрукаваў перакладзены ім «[[Новы Запавет]]» з прадмовай і заўвагамі. У 1576 была выдадзена кніга С. Буднага «Аб галоўных палажэннях хрысціянскай веры» з прадмовай і трактат [[Цыцэрон]]а «Пра абавязкі», у 1577 — вядомага польскага мысліцеля [[А. Фрыч-Маджэўскі|А. Фрыч-Маджэўскага]] «Аб удасканаленні Рэчы Паспалітай», у 1583 — кнігі С. Буднага «Аб чыне, які выкарыстоўвае меч», «Аб свецкай уладзе», у 1586 г. — падручнік па логіцы на лацінскай мове «Дапаможнік для авалодання вучэннем Арыстоцеля». Выходзілі тут і іншыя кнігі. 3 1574 друкаром працаваў [[Ян Карцан|Я. Карцан]] (выдаў 7 кніг), а ў 1586—1589 друкарняй кіраваў [[Ф. Бесямоўскі]]. С. Будны адсюль напісаў ліст англійскаму дзеячу Рэфармацыі і гісторыку [[Д. Фокс]]у. Гэты ліст меў значэнне ў рэфармацыйным друку. У 1983 на будынку школы ў памяць аб дзейнасці друкарні XVI ст. устаноўлена мемарыяльная дошка. [[Файл:Losk Лоск (2024) 04.jpg|міні|Лоскі касцёл, 2024 г.]] З 1793 года ў Расійскай імперыі. З XIX ст. у Забрэжскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. Падчас Першай сусветнай вайны праз Лоск была пракладзена чыгунка, якая ўжывалася для транспарціроўкі вялікіх карабельных гармат, з якіх бамбардзіравалі нямецкія ўмацаванні, у тым ліку Крэўскага замка. З 1921 у складзе Польшчы ў Забрэжскай гміне Валожынскага павета Навагрудскага ваяводства. З 1939 у складзе БССР. З 1940 у Валожынскім раёне Баранавіцкай, з 1944 — Маладзечанскай, з 1960 — Мінскай вобласці. У 1940—1954 гадах цэнтр [[Лоскаўскі сельсавет|Лоскаўскага сельсавета]]. == Насельніцтва == * 1861 год — 165 жыхароў. * кан. XIX ст. — 504 жыхары. * 1940 год — 966 жыхароў. * 1959 год — 940 жыхароў. * 1972 год — 820 жыхароў. * 1994 год — 479 жыхароў, 210 гаспадарак. * 1999 год — 399 жыхароў. * 2008 год — 280 жыхароў, 141 гаспадарка. * 2019 год — 153 жыхары. == Славутасці == [[Файл:Лоск. Царква (02).jpg|thumb|right|Георгіеўская царква]] [[Файл:Losk Лоск (2024) 01.jpg|thumb|left|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса з боку апсіды]] * [[Лоскі замак|Гарадзішча]] XI—XVI стагоддзяў. * [[Свята-Георгіеўская царква (Лоск)|Георгіеўская царква]] (1856) * [[Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Лоск)|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса]] (1930) == Вядомыя асобы == * [[Сымон Будны]] — беларускі асветнік, дзеяч Рэфармацыі * [[Лізавета Трафімаўна Валадкевіч]] — [[Герой Сацыялістычнай Працы]] * [[Уладзімір Брылеўскі]] (1917—2002) — беларускі грамадскі дзеяч, журналіст. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя. — Мн., 1993. * {{Крыніцы/ЭГБ|4}} * {{Крыніцы/БелЭн|9}} * {{Крыніцы/ГВБ|8-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гародзькаўскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Лоск| ]] [[Катэгорыя:Гародзькаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] oe4ey0k935wjjta1ufl7ii196wl25q2 5199206 5199205 2026-09-14T19:17:27Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5199206 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Лоск |выява = Гарадзішча_1.jpg |подпіс = Від на гарадзішча XI—XVI стагоддзяў |вобласць = Мінская |раён = Валожынскі |сельсавет = Гародзькаўскі |першае згадванне = кан. 14 ст. |ранейшыя назвы = Лошаск }} '''Лоск'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ло́ская, ж.'''</ref> ({{lang-be-trans|Losk}}) — [[вёска]] ў [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гародзькаўскі сельсавет|Гародзькаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 28 км на паўночны захад ад [[Валожын]]а, за 5 км ад чыгуначнай станцыі [[Валожын (станцыя)|Валожын]] на лініі Маладзечна — Ліда, за 95 км ад Мінска. Рэльеф раўнінна-ўзгорысты, на захадзе цячэ рака Буянка (правы прыток [[Заходняя Бярэзіна|Бярэзіны]]). Планіровачна складаецца з працяглай амаль просталінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі з завулкамі, забудаванай двухбакова, шчыльна, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. Частка забудовы адмежавана ва ўсходнім баку, у зарэчнай частцы. Грамадскія будынкі — у цэнтры вёскі. Вытворчы сектар — на паўднёвай ускраіне. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе праз в. [[Малое Запруддзе]] і далей па шашы [[Гародзькі]] — Валожын. == Назва == Упершыню згадваецца пад назвай «Лошеск», сярод «літоўскай» часткі гарадоў у «Спісе гарадоў рускіх блізкіх і далёкіх» (ХIV ст.). Рэчка, на вярхах якой стаіць Лоск, называецца ўжо не «Лоша», але [[Буянка (рака)|Буянка]]. Ніжэй па рэчцы ў пачатку ХХ ст. фіксавалася вёска [[Буянец]], а ў XVIII ст. у Лоску фіксавалася прозвішча Буяноўскі<ref>{{Cite web|url=https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=3590&search_lastname=bujan*&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=&ordertable=|title=Geneteka}}</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Гарадзішча_4.jpg|thumb|left|Гарадзішча]] У вёсцы на паўночна-ўсходнім мысе ўзвышша, на правым беразе р. Буянка захавалася гарадзішча (мясцовая назва Замчышча), якое сведчыць аб засяленні гэтых месц у далёкай старажытнасці. У выніку археалагічных раскопак у перадмацерыковым пласце знойдзены фрагменты ляпнога посуду балцкай культуры штрыхаванай керамікі. Вышэй залягаюць раннесярэдневяковыя напластаванні. Знойдзены рэшткі гаршкоў (ёсць донцы са [[свастыка]]й), шматлікія жалезныя вырабы, асабліва цыліндрычныя замкі, кавалачкі керамічных плітак падлогі (XI—XIII ст). Сабрана больш за 100 фрагментаў рознакаляровых шкляных бранзалетаў кіеўскай і візантыйскай вытворчасці (гладкіх, гранёных і вітых), шкляныя пярсцёнкі і пацеркі, блізкія да візантыйскіх тыпаў, загатоўкі і пацеркі з бурштыну, самшытавыя грабеньчыкі, шмат шыферных прасліц і кавалкі амфар, сярэбраныя нацельныя крыжыкі, касцяныя вырабы. Загатоўкі і абрэзкі косці і рога сведчаць пра наяўнасць касцярэзнай вытворчасці. У пласце XII—XIII ст. ускрыты рэшткі драўляных пабудоў — спаленыя і струхлелыя зрубы хат. У XIV—XVIII ст. існаваў [[Лоскі замак]]. У познасярэдневяковых пластах выяўлены кухонны і сталовы посуд XIV—XVII ст. (у большасці непаліваныя гаршкі, міскі, макотры, рынкі, збаны і інш.), фрагменты кафлі (з зялёнай палівай і паліхромныя), жалезныя вырабы (нажы, шпоры і іншы рыштунак конніка), рэшткі рэйнскай каменнай вазы, багаты астэалагічны матэрыял — рогі тураў, аленяў, ласёў, іклы дзікоў і інш. Бліжэй да замкавага вала выяўлены груды рознапамерных камянёў. У XV ст. у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Да 1444 г. маёнтак ва ўладанні князя [[Фёдар Карыбутавіч|Фёдара Карыбутавіча]], пасля 1447 г. земскага маршалка ВКЛ [[Пётр Мантыгірдавіч|Пятра Мантыгердавіча]]. У 1489 маёнтак і мястэчка, уладальніца якога Ганна Карыбутаўна (Лоская) заснавала тут у 1493 парафіяльны касцёл Божага Цела, святых Пятра і Ганны і карчму. У 1505—1590-я гады маёнтак і замак ва ўладанні [[Кішкі|роду Кішкаў]]. Згадваецца ў Карамзіна: «''В августе 1519 года Воеводы наши, Князья Василий Шуйский из Смоленска, Горбатый из Пскова, Курбский из Стародуба ходили до самой Вильны и далее, опустошая, как обыкновенно, всю землю; разбили несколько отрядов и шли прямо на большую Литовскую рать, которая стояла в Креве, но удалилась за Лоск, в места тесные и непроходимые. Россияне удовольствовались добычею и пленом, несметным, как говорит Летописец.''» У дакументах 1538 г. згадваецца айцец Герасім, лоскі архімандрыт (настаяцель праваслаўнага манастыра-архімандрыі) і святар Мікалаеўскай царквы. Каля 1549 маёмасць манастыра перайшла ва ўласнасць П. Кішкі. У 1559 каталіцкая парафія і касцёл валодалі тут 15 дымамі падданых сялян. Паблізу Лоска ў 1567 з’явіўся дробнашляхецкі маёнтак ва ўласнасці ашмянскага зямяніна М. Чыжа. У 1567 мястэчка ў Ашмянскім павеце, дзейнічала [[Лоская друкарня|друкарня]] (належала Я. Кішку, які ў 1572 купіў яе ў братоў Кавячынскіх і перавёз з Нясвіжа ў Лоск), якая размяшчалася ў замку. У 1573 сюды прыехалі друкар [[Даніэль Ланчыцкі|Д. Ланчыцкі]] і прапаведнік [[С. Будны]], які ў 1574 надрукаваў перакладзены ім «[[Новы Запавет]]» з прадмовай і заўвагамі. У 1576 была выдадзена кніга С. Буднага «Аб галоўных палажэннях хрысціянскай веры» з прадмовай і трактат [[Цыцэрон]]а «Пра абавязкі», у 1577 — вядомага польскага мысліцеля [[А. Фрыч-Маджэўскі|А. Фрыч-Маджэўскага]] «Аб удасканаленні Рэчы Паспалітай», у 1583 — кнігі С. Буднага «Аб чыне, які выкарыстоўвае меч», «Аб свецкай уладзе», у 1586 г. — падручнік па логіцы на лацінскай мове «Дапаможнік для авалодання вучэннем Арыстоцеля». Выходзілі тут і іншыя кнігі. 3 1574 друкаром працаваў [[Ян Карцан|Я. Карцан]] (выдаў 7 кніг), а ў 1586—1589 друкарняй кіраваў [[Ф. Бесямоўскі]]. С. Будны адсюль напісаў ліст англійскаму дзеячу Рэфармацыі і гісторыку [[Д. Фокс]]у. Гэты ліст меў значэнне ў рэфармацыйным друку. У 1983 на будынку школы ў памяць аб дзейнасці друкарні XVI ст. устаноўлена мемарыяльная дошка. [[Файл:Losk Лоск (2024) 04.jpg|міні|Лоскі касцёл, 2024 г.]] З 1793 года ў Расійскай імперыі. З XIX ст. у Забрэжскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. Падчас Першай сусветнай вайны праз Лоск была пракладзена чыгунка, якая ўжывалася для транспарціроўкі вялікіх карабельных гармат, з якіх бамбардзіравалі нямецкія ўмацаванні, у тым ліку Крэўскага замка. З 1921 у складзе Польшчы ў Забрэжскай гміне Валожынскага павета Навагрудскага ваяводства. З 1939 у складзе БССР. З 1940 у Валожынскім раёне Баранавіцкай, з 1944 — Маладзечанскай, з 1960 — Мінскай вобласці. У 1940—1954 гадах цэнтр [[Лоскаўскі сельсавет|Лоскаўскага сельсавета]]. == Насельніцтва == * 1861 год — 165 жыхароў. * кан. XIX ст. — 504 жыхары. * 1940 год — 966 жыхароў. * 1959 год — 940 жыхароў. * 1972 год — 820 жыхароў. * 1994 год — 479 жыхароў, 210 гаспадарак. * 1999 год — 399 жыхароў. * 2008 год — 280 жыхароў, 141 гаспадарка. * 2019 год — 153 жыхары. == Славутасці == [[Файл:Лоск. Царква (02).jpg|thumb|right|Георгіеўская царква]] [[Файл:Losk Лоск (2024) 01.jpg|thumb|left|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса з боку апсіды]] * [[Лоскі замак|Гарадзішча]] XI—XVI стагоддзяў. * [[Свята-Георгіеўская царква (Лоск)|Георгіеўская царква]] (1856) * [[Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Лоск)|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса]] (1930) == Вядомыя асобы == * [[Сымон Будны]] — беларускі асветнік, дзеяч Рэфармацыі * [[Лізавета Трафімаўна Валадкевіч]] — [[Герой Сацыялістычнай Працы]] * [[Уладзімір Брылеўскі]] (1917—2002) — беларускі грамадскі дзеяч, журналіст. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя. — Мн., 1993. * {{Крыніцы/ЭГБ|4}} * {{Крыніцы/БелЭн|9}} * {{Крыніцы/ГВБ|8-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гародзькаўскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Лоск| ]] [[Катэгорыя:Гародзькаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] ifqi7kcekivc6whlu33sz20bis9c4xb 5199207 5199206 2026-09-14T19:18:59Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5199207 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Лоск |выява = Гарадзішча_1.jpg |подпіс = Від на гарадзішча XI—XVI стагоддзяў |вобласць = Мінская |раён = Валожынскі |сельсавет = Гародзькаўскі |першае згадванне = кан. 14 ст. |ранейшыя назвы = Лошаск }} '''Лоск'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ло́ская, ж.'''</ref> ({{lang-be-trans|Losk}}) — [[вёска]] ў [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гародзькаўскі сельсавет|Гародзькаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 28 км на паўночны захад ад [[Валожын]]а, за 5 км ад чыгуначнай станцыі [[Валожын (станцыя)|Валожын]] на лініі Маладзечна — Ліда, за 95 км ад Мінска. Рэльеф раўнінна-ўзгорысты, на захадзе цячэ рака Буянка (правы прыток [[Заходняя Бярэзіна|Бярэзіны]]). Планіровачна складаецца з працяглай амаль просталінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі з завулкамі, забудаванай двухбакова, шчыльна, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. Частка забудовы адмежавана ва ўсходнім баку, у зарэчнай частцы. Грамадскія будынкі — у цэнтры вёскі. Вытворчы сектар — на паўднёвай ускраіне. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе праз в. [[Малое Запруддзе]] і далей па шашы [[Гародзькі]] — Валожын. == Назва == Упершыню згадваецца пад назвай «Лошеск», сярод «літоўскай» часткі гарадоў у «Спісе гарадоў рускіх блізкіх і далёкіх» (ХIV ст.). Рэчка, на вярхах якой стаіць Лоск, называецца ўжо не «Лоша», але [[Буянка (рака)|Буянка]]. Ніжэй па рэчцы ў пачатку ХХ ст. фіксавалася вёска [[Буянец]], а ў XVIII ст. у Лоску фіксавалася прозвішча Буяноўскі<ref>{{Cite web|url=https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=3590&search_lastname=bujan*&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=&ordertable=|title=Geneteka}}</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Гарадзішча_4.jpg|thumb|left|Гарадзішча]] У вёсцы на паўночна-ўсходнім мысе ўзвышша, на правым беразе р. Буянка захавалася гарадзішча (мясцовая назва Замчышча), якое сведчыць аб засяленні гэтых месц у далёкай старажытнасці. У выніку археалагічных раскопак у перадмацерыковым пласце знойдзены фрагменты ляпнога посуду балцкай культуры штрыхаванай керамікі. Вышэй залягаюць раннесярэдневяковыя напластаванні. Знойдзены рэшткі гаршкоў (ёсць донцы са [[свастыка]]й), шматлікія жалезныя вырабы, асабліва цыліндрычныя замкі, кавалачкі керамічных плітак падлогі (XI—XIII ст). Сабрана больш за 100 фрагментаў рознакаляровых шкляных бранзалетаў кіеўскай і візантыйскай вытворчасці (гладкіх, гранёных і вітых), шкляныя пярсцёнкі і пацеркі, блізкія да візантыйскіх тыпаў, загатоўкі і пацеркі з бурштыну, самшытавыя грабеньчыкі, шмат шыферных прасліц і кавалкі амфар, сярэбраныя нацельныя крыжыкі, касцяныя вырабы. Загатоўкі і абрэзкі косці і рога сведчаць пра наяўнасць касцярэзнай вытворчасці. У пласце XII—XIII ст. ускрыты рэшткі драўляных пабудоў — спаленыя і струхлелыя зрубы хат. У XIV—XVIII ст. існаваў [[Лоскі замак]]. У познасярэдневяковых пластах выяўлены кухонны і сталовы посуд XIV—XVII ст. (у большасці непаліваныя гаршкі, міскі, макотры, рынкі, збаны і інш.), фрагменты кафлі (з зялёнай палівай і паліхромныя), жалезныя вырабы (нажы, шпоры і іншы рыштунак конніка), рэшткі рэйнскай каменнай вазы, багаты астэалагічны матэрыял — рогі тураў, аленяў, ласёў, іклы дзікоў і інш. Бліжэй да замкавага вала выяўлены груды рознапамерных камянёў. У XV ст. у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Да 1444 г. маёнтак ва ўладанні князя [[Фёдар Карыбутавіч|Фёдара Карыбутавіча]], пасля 1447 г. земскага маршалка ВКЛ [[Пётр Мантыгірдавіч|Пятра Мантыгердавіча]]. У 1489 маёнтак і мястэчка, уладальніца якога Ганна Карыбутаўна (Лоская) заснавала тут у 1493 парафіяльны касцёл Божага Цела, святых Пятра і Ганны і карчму. У 1505—1590-я гады маёнтак і замак ва ўладанні [[Кішкі|роду Кішкаў]]. Згадваецца ў Карамзіна: «''В августе 1519 года Воеводы наши, Князья Василий Шуйский из Смоленска, Горбатый из Пскова, Курбский из Стародуба ходили до самой Вильны и далее, опустошая, как обыкновенно, всю землю; разбили несколько отрядов и шли прямо на большую Литовскую рать, которая стояла в Креве, но удалилась за Лоск, в места тесные и непроходимые. Россияне удовольствовались добычею и пленом, несметным, как говорит Летописец.''» У дакументах 1538 г. згадваецца айцец Герасім, лоскі архімандрыт (настаяцель праваслаўнага манастыра-архімандрыі) і святар Мікалаеўскай царквы. Каля 1549 маёмасць манастыра перайшла ва ўласнасць П. Кішкі. У 1559 каталіцкая парафія і касцёл валодалі тут 15 дымамі падданых сялян. Паблізу Лоска ў 1567 з’явіўся дробнашляхецкі маёнтак ва ўласнасці ашмянскага зямяніна М. Чыжа. У 1567 мястэчка ў Ашмянскім павеце, дзейнічала [[Лоская друкарня|друкарня]] (належала [Ян Станіслававіч Кішка[|Яну Кішку]], які ў 1572 купіў яе ў братоў Кавячынскіх і перавёз з Нясвіжа ў Лоск), якая размяшчалася ў замку. У 1573 сюды прыехалі друкар [[Даніэль Ланчыцкі|Д. Ланчыцкі]] і прапаведнік [[С. Будны]], які ў 1574 надрукаваў перакладзены ім «[[Новы Запавет]]» з прадмовай і заўвагамі. У 1576 была выдадзена кніга С. Буднага «Аб галоўных палажэннях хрысціянскай веры» з прадмовай і трактат [[Цыцэрон]]а «Пра абавязкі», у 1577 — вядомага польскага мысліцеля [[А. Фрыч-Маджэўскі|А. Фрыч-Маджэўскага]] «Аб удасканаленні Рэчы Паспалітай», у 1583 — кнігі С. Буднага «Аб чыне, які выкарыстоўвае меч», «Аб свецкай уладзе», у 1586 г. — падручнік па логіцы на лацінскай мове «Дапаможнік для авалодання вучэннем Арыстоцеля». Выходзілі тут і іншыя кнігі. 3 1574 друкаром працаваў [[Ян Карцан|Я. Карцан]] (выдаў 7 кніг), а ў 1586—1589 друкарняй кіраваў [[Ф. Бесямоўскі]]. С. Будны адсюль напісаў ліст англійскаму дзеячу Рэфармацыі і гісторыку [[Д. Фокс]]у. Гэты ліст меў значэнне ў рэфармацыйным друку. У 1983 на будынку школы ў памяць аб дзейнасці друкарні XVI ст. устаноўлена мемарыяльная дошка. [[Файл:Losk Лоск (2024) 04.jpg|міні|Лоскі касцёл, 2024 г.]] З 1793 года ў Расійскай імперыі. З XIX ст. у Забрэжскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. Падчас Першай сусветнай вайны праз Лоск была пракладзена чыгунка, якая ўжывалася для транспарціроўкі вялікіх карабельных гармат, з якіх бамбардзіравалі нямецкія ўмацаванні, у тым ліку Крэўскага замка. З 1921 у складзе Польшчы ў Забрэжскай гміне Валожынскага павета Навагрудскага ваяводства. З 1939 у складзе БССР. З 1940 у Валожынскім раёне Баранавіцкай, з 1944 — Маладзечанскай, з 1960 — Мінскай вобласці. У 1940—1954 гадах цэнтр [[Лоскаўскі сельсавет|Лоскаўскага сельсавета]]. == Насельніцтва == * 1861 год — 165 жыхароў. * кан. XIX ст. — 504 жыхары. * 1940 год — 966 жыхароў. * 1959 год — 940 жыхароў. * 1972 год — 820 жыхароў. * 1994 год — 479 жыхароў, 210 гаспадарак. * 1999 год — 399 жыхароў. * 2008 год — 280 жыхароў, 141 гаспадарка. * 2019 год — 153 жыхары. == Славутасці == [[Файл:Лоск. Царква (02).jpg|thumb|right|Георгіеўская царква]] [[Файл:Losk Лоск (2024) 01.jpg|thumb|left|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса з боку апсіды]] * [[Лоскі замак|Гарадзішча]] XI—XVI стагоддзяў. * [[Свята-Георгіеўская царква (Лоск)|Георгіеўская царква]] (1856) * [[Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Лоск)|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса]] (1930) == Вядомыя асобы == * [[Сымон Будны]] — беларускі асветнік, дзеяч Рэфармацыі * [[Лізавета Трафімаўна Валадкевіч]] — [[Герой Сацыялістычнай Працы]] * [[Уладзімір Брылеўскі]] (1917—2002) — беларускі грамадскі дзеяч, журналіст. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя. — Мн., 1993. * {{Крыніцы/ЭГБ|4}} * {{Крыніцы/БелЭн|9}} * {{Крыніцы/ГВБ|8-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гародзькаўскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Лоск| ]] [[Катэгорыя:Гародзькаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] d1uwk6mlown8rdblsc6570tgi346xvy 5199208 5199207 2026-09-14T19:22:21Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5199208 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Лоск |выява = Гарадзішча_1.jpg |подпіс = Від на гарадзішча XI—XVI стагоддзяў |вобласць = Мінская |раён = Валожынскі |сельсавет = Гародзькаўскі |першае згадванне = кан. 14 ст. |ранейшыя назвы = Лошаск }} '''Лоск'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ло́ская, ж.'''</ref> ({{lang-be-trans|Losk}}) — [[вёска]] ў [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гародзькаўскі сельсавет|Гародзькаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 28 км на паўночны захад ад [[Валожын]]а, за 5 км ад чыгуначнай станцыі [[Валожын (станцыя)|Валожын]] на лініі Маладзечна — Ліда, за 95 км ад Мінска. Рэльеф раўнінна-ўзгорысты, на захадзе цячэ рака Буянка (правы прыток [[Заходняя Бярэзіна|Бярэзіны]]). Планіровачна складаецца з працяглай амаль просталінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі з завулкамі, забудаванай двухбакова, шчыльна, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. Частка забудовы адмежавана ва ўсходнім баку, у зарэчнай частцы. Грамадскія будынкі — у цэнтры вёскі. Вытворчы сектар — на паўднёвай ускраіне. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе праз в. [[Малое Запруддзе]] і далей па шашы [[Гародзькі]] — Валожын. == Назва == Упершыню згадваецца пад назвай «Лошеск», сярод «літоўскай» часткі гарадоў у «Спісе гарадоў рускіх блізкіх і далёкіх» (ХIV ст.). Рэчка, на вярхах якой стаіць Лоск, называецца ўжо не «Лоша», але [[Буянка (рака)|Буянка]]. Ніжэй па рэчцы ў пачатку ХХ ст. фіксавалася вёска [[Буянец]], а ў XVIII ст. у Лоску фіксавалася прозвішча Буяноўскі<ref>{{Cite web|url=https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=3590&search_lastname=bujan*&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=&ordertable=|title=Geneteka}}</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Гарадзішча_4.jpg|thumb|left|Гарадзішча]] У вёсцы на паўночна-ўсходнім мысе ўзвышша, на правым беразе р. Буянка захавалася гарадзішча (мясцовая назва Замчышча), якое сведчыць аб засяленні гэтых месц у далёкай старажытнасці. У выніку археалагічных раскопак у перадмацерыковым пласце знойдзены фрагменты ляпнога посуду балцкай культуры штрыхаванай керамікі. Вышэй залягаюць раннесярэдневяковыя напластаванні. Знойдзены рэшткі гаршкоў (ёсць донцы са [[свастыка]]й), шматлікія жалезныя вырабы, асабліва цыліндрычныя замкі, кавалачкі керамічных плітак падлогі (XI—XIII ст). Сабрана больш за 100 фрагментаў рознакаляровых шкляных бранзалетаў кіеўскай і візантыйскай вытворчасці (гладкіх, гранёных і вітых), шкляныя пярсцёнкі і пацеркі, блізкія да візантыйскіх тыпаў, загатоўкі і пацеркі з бурштыну, самшытавыя грабеньчыкі, шмат шыферных прасліц і кавалкі амфар, сярэбраныя нацельныя крыжыкі, касцяныя вырабы. Загатоўкі і абрэзкі косці і рога сведчаць пра наяўнасць касцярэзнай вытворчасці. У пласце XII—XIII ст. ускрыты рэшткі драўляных пабудоў — спаленыя і струхлелыя зрубы хат. У XIV—XVIII ст. існаваў [[Лоскі замак]]. У познасярэдневяковых пластах выяўлены кухонны і сталовы посуд XIV—XVII ст. (у большасці непаліваныя гаршкі, міскі, макотры, рынкі, збаны і інш.), фрагменты кафлі (з зялёнай палівай і паліхромныя), жалезныя вырабы (нажы, шпоры і іншы рыштунак конніка), рэшткі рэйнскай каменнай вазы, багаты астэалагічны матэрыял — рогі тураў, аленяў, ласёў, іклы дзікоў і інш. Бліжэй да замкавага вала выяўлены груды рознапамерных камянёў. У XV ст. у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Да 1444 г. маёнтак ва ўладанні князя [[Фёдар Карыбутавіч|Фёдара Карыбутавіча]], пасля 1447 г. земскага маршалка ВКЛ [[Пётр Мантыгірдавіч|Пятра Мантыгердавіча]]. У 1489 маёнтак і мястэчка, уладальніца якога Ганна Карыбутаўна (Лоская) заснавала тут у 1493 парафіяльны касцёл Божага Цела, святых Пятра і Ганны і карчму. У 1505—1590-я гады маёнтак і замак ва ўладанні [[род Кішкаў|роду Кішкаў]]. Згадваецца ў Карамзіна: «''В августе 1519 года Воеводы наши, Князья Василий Шуйский из Смоленска, Горбатый из Пскова, Курбский из Стародуба ходили до самой Вильны и далее, опустошая, как обыкновенно, всю землю; разбили несколько отрядов и шли прямо на большую Литовскую рать, которая стояла в Креве, но удалилась за Лоск, в места тесные и непроходимые. Россияне удовольствовались добычею и пленом, несметным, как говорит Летописец.''» У дакументах 1538 г. згадваецца айцец Герасім, лоскі архімандрыт (настаяцель праваслаўнага манастыра-архімандрыі) і святар Мікалаеўскай царквы. Каля 1549 маёмасць манастыра перайшла ва ўласнасць [[Пётр Станіслававіч Кішка|Пятра Кішкі]]. У 1559 каталіцкая парафія і касцёл валодалі тут 15 дымамі падданых сялян. Паблізу Лоска ў 1567 з’явіўся дробнашляхецкі маёнтак ва ўласнасці ашмянскага зямяніна М. Чыжа. У 1567 мястэчка ў Ашмянскім павеце, дзейнічала [[Лоская друкарня|друкарня]] (належала [[Ян Станіслававіч Кішка|Яну Кішку]], які ў 1572 купіў яе ў братоў Кавячынскіх і перавёз з Нясвіжа ў Лоск), якая размяшчалася ў замку. У 1573 сюды прыехалі друкар [[Даніэль Ланчыцкі|Д. Ланчыцкі]] і прапаведнік [[С. Будны]], які ў 1574 надрукаваў перакладзены ім «[[Новы Запавет]]» з прадмовай і заўвагамі. У 1576 была выдадзена кніга С. Буднага «Аб галоўных палажэннях хрысціянскай веры» з прадмовай і трактат [[Цыцэрон]]а «Пра абавязкі», у 1577 — вядомага польскага мысліцеля [[А. Фрыч-Маджэўскі|А. Фрыч-Маджэўскага]] «Аб удасканаленні Рэчы Паспалітай», у 1583 — кнігі С. Буднага «Аб чыне, які выкарыстоўвае меч», «Аб свецкай уладзе», у 1586 г. — падручнік па логіцы на лацінскай мове «Дапаможнік для авалодання вучэннем Арыстоцеля». Выходзілі тут і іншыя кнігі. 3 1574 друкаром працаваў [[Ян Карцан|Я. Карцан]] (выдаў 7 кніг), а ў 1586—1589 друкарняй кіраваў [[Ф. Бесямоўскі]]. С. Будны адсюль напісаў ліст англійскаму дзеячу Рэфармацыі і гісторыку [[Д. Фокс]]у. Гэты ліст меў значэнне ў рэфармацыйным друку. У 1983 на будынку школы ў памяць аб дзейнасці друкарні XVI ст. устаноўлена мемарыяльная дошка. [[Файл:Losk Лоск (2024) 04.jpg|міні|Лоскі касцёл, 2024 г.]] З 1793 года ў Расійскай імперыі. З XIX ст. у Забрэжскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. Падчас Першай сусветнай вайны праз Лоск была пракладзена чыгунка, якая ўжывалася для транспарціроўкі вялікіх карабельных гармат, з якіх бамбардзіравалі нямецкія ўмацаванні, у тым ліку Крэўскага замка. З 1921 у складзе Польшчы ў Забрэжскай гміне Валожынскага павета Навагрудскага ваяводства. З 1939 у складзе БССР. З 1940 у Валожынскім раёне Баранавіцкай, з 1944 — Маладзечанскай, з 1960 — Мінскай вобласці. У 1940—1954 гадах цэнтр [[Лоскаўскі сельсавет|Лоскаўскага сельсавета]]. == Насельніцтва == * 1861 год — 165 жыхароў. * кан. XIX ст. — 504 жыхары. * 1940 год — 966 жыхароў. * 1959 год — 940 жыхароў. * 1972 год — 820 жыхароў. * 1994 год — 479 жыхароў, 210 гаспадарак. * 1999 год — 399 жыхароў. * 2008 год — 280 жыхароў, 141 гаспадарка. * 2019 год — 153 жыхары. == Славутасці == [[Файл:Лоск. Царква (02).jpg|thumb|right|Георгіеўская царква]] [[Файл:Losk Лоск (2024) 01.jpg|thumb|left|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса з боку апсіды]] * [[Лоскі замак|Гарадзішча]] XI—XVI стагоддзяў. * [[Свята-Георгіеўская царква (Лоск)|Георгіеўская царква]] (1856) * [[Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Лоск)|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса]] (1930) == Вядомыя асобы == * [[Сымон Будны]] — беларускі асветнік, дзеяч Рэфармацыі * [[Лізавета Трафімаўна Валадкевіч]] — [[Герой Сацыялістычнай Працы]] * [[Уладзімір Брылеўскі]] (1917—2002) — беларускі грамадскі дзеяч, журналіст. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя. — Мн., 1993. * {{Крыніцы/ЭГБ|4}} * {{Крыніцы/БелЭн|9}} * {{Крыніцы/ГВБ|8-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гародзькаўскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Лоск| ]] [[Катэгорыя:Гародзькаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] lwuzlhw1ykjy3nbyowxkiisiba52est 5199210 5199208 2026-09-14T19:30:54Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5199210 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Лоск |выява = Гарадзішча_1.jpg |подпіс = Від на гарадзішча XI—XVI стагоддзяў |вобласць = Мінская |раён = Валожынскі |сельсавет = Гародзькаўскі |першае згадванне = кан. 14 ст. |ранейшыя назвы = Лошаск }} '''Лоск'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ло́ская, ж.'''</ref> ({{lang-be-trans|Losk}}) — [[вёска]] ў [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гародзькаўскі сельсавет|Гародзькаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 28 км на паўночны захад ад [[Валожын]]а, за 5 км ад чыгуначнай станцыі [[Валожын (станцыя)|Валожын]] на лініі Маладзечна — Ліда, за 95 км ад Мінска. Рэльеф раўнінна-ўзгорысты, на захадзе цячэ рака Буянка (правы прыток [[Заходняя Бярэзіна|Бярэзіны]]). Планіровачна складаецца з працяглай амаль просталінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі з завулкамі, забудаванай двухбакова, шчыльна, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. Частка забудовы адмежавана ва ўсходнім баку, у зарэчнай частцы. Грамадскія будынкі — у цэнтры вёскі. Вытворчы сектар — на паўднёвай ускраіне. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе праз в. [[Малое Запруддзе]] і далей па шашы [[Гародзькі]] — Валожын. == Назва == Упершыню згадваецца пад назвай «Лошеск», сярод «літоўскай» часткі гарадоў у «Спісе гарадоў рускіх блізкіх і далёкіх» (ХIV ст.). Рэчка, на вярхах якой стаіць Лоск, называецца ўжо не «Лоша», але [[Буянка (рака)|Буянка]]. Ніжэй па рэчцы ў пачатку ХХ ст. фіксавалася вёска [[Буянец]], а ў XVIII ст. у Лоску фіксавалася прозвішча Буяноўскі<ref>{{Cite web|url=https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=3590&search_lastname=bujan*&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=&ordertable=|title=Geneteka}}</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Гарадзішча_4.jpg|thumb|left|Гарадзішча]] У вёсцы на паўночна-ўсходнім мысе ўзвышша, на правым беразе р. Буянка захавалася гарадзішча (мясцовая назва Замчышча), якое сведчыць аб засяленні гэтых месц у далёкай старажытнасці. У выніку археалагічных раскопак у перадмацерыковым пласце знойдзены фрагменты ляпнога посуду балцкай культуры штрыхаванай керамікі. Вышэй залягаюць раннесярэдневяковыя напластаванні. Знойдзены рэшткі гаршкоў (ёсць донцы са [[свастыка]]й), шматлікія жалезныя вырабы, асабліва цыліндрычныя замкі, кавалачкі керамічных плітак падлогі (XI—XIII ст). Сабрана больш за 100 фрагментаў рознакаляровых шкляных бранзалетаў кіеўскай і візантыйскай вытворчасці (гладкіх, гранёных і вітых), шкляныя пярсцёнкі і пацеркі, блізкія да візантыйскіх тыпаў, загатоўкі і пацеркі з бурштыну, самшытавыя грабеньчыкі, шмат шыферных прасліц і кавалкі амфар, сярэбраныя нацельныя крыжыкі, касцяныя вырабы. Загатоўкі і абрэзкі косці і рога сведчаць пра наяўнасць касцярэзнай вытворчасці. У пласце XII—XIII ст. ускрыты рэшткі драўляных пабудоў — спаленыя і струхлелыя зрубы хат. У XIV—XVIII ст. існаваў [[Лоскі замак]]. У познасярэдневяковых пластах выяўлены кухонны і сталовы посуд XIV—XVII ст. (у большасці непаліваныя гаршкі, міскі, макотры, рынкі, збаны і інш.), фрагменты кафлі (з зялёнай палівай і паліхромныя), жалезныя вырабы (нажы, шпоры і іншы рыштунак конніка), рэшткі рэйнскай каменнай вазы, багаты астэалагічны матэрыял — рогі тураў, аленяў, ласёў, іклы дзікоў і інш. Бліжэй да замкавага вала выяўлены груды рознапамерных камянёў. У XV ст. у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Да 1444 г. маёнтак ва ўладанні князя [[Фёдар Карыбутавіч|Фёдара Карыбутавіча]], пасля 1447 г. земскага маршалка ВКЛ [[Пётр Мантыгірдавіч|Пятра Мантыгердавіча]]. У 1489 маёнтак і мястэчка, уладальніца якога Ганна Карыбутаўна (Лоская) заснавала тут у 1493 парафіяльны касцёл Божага Цела, святых Пятра і Ганны і карчму. У 1505—1590-я гады маёнтак і замак ва ўладанні [[род Кішкаў|роду Кішкаў]]. Згадваецца ў Карамзіна: «''В августе 1519 года Воеводы наши, Князья Василий Шуйский из Смоленска, Горбатый из Пскова, Курбский из Стародуба ходили до самой Вильны и далее, опустошая, как обыкновенно, всю землю; разбили несколько отрядов и шли прямо на большую Литовскую рать, которая стояла в Креве, но удалилась за Лоск, в места тесные и непроходимые. Россияне удовольствовались добычею и пленом, несметным, как говорит Летописец.''» У дакументах 1538 г. згадваецца айцец Герасім, лоскі архімандрыт (настаяцель праваслаўнага манастыра-архімандрыі) і святар Мікалаеўскай царквы. Каля 1549 маёмасць манастыра перайшла ва ўласнасць [[Пётр Станіслававіч Кішка|Пятра Кішкі]]. У 1559 каталіцкая парафія і касцёл валодалі тут 15 дымамі падданых сялян. Паблізу Лоска ў 1567 з’явіўся дробнашляхецкі маёнтак ва ўласнасці ашмянскага зямяніна М. Чыжа. У 1567 мястэчка ў [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўска)|Ашмянскім павеце]], дзейнічала [[Лоская друкарня|друкарня]] (належала [[Ян Станіслававіч Кішка|Яну Кішку]], які ў 1572 купіў яе ў братоў Кавячынскіх і перавёз з [[Нясвіж]]а ў Лоск), якая размяшчалася ў замку. У 1573 сюды прыехалі друкар [[Даніэль Ланчыцкі]], а таксама прапаведнік, удзельнік рэфармацыйнага руху [[Сымон Будны]], які ў 1574 надрукаваў перакладзены ім «[[Новы Запавет]]» з прадмовай і заўвагамі. У 1576 годзе была выдадзена кніга С. Буднага «Аб галоўных палажэннях хрысціянскай веры» з прадмовай і трактат [[Цыцэрон]]а «Пра абавязкі», у 1577 г. — польскага мысліцеля [[А. Фрыч-Маджэўскі|А. Фрыч-Маджэўскага]] «Аб удасканаленні Рэчы Паспалітай», у 1583 г. — кнігі С. Буднага «Аб чыне, які выкарыстоўвае меч», «Аб свецкай уладзе», у 1586 г. — падручнік па логіцы на лацінскай мове «Дапаможнік для авалодання вучэннем Арыстоцеля». Выходзілі тут і іншыя кнігі. 3 1574 годзе друкаром працаваў [[Ян Карцан|Я. Карцан]] (выдаў 7 кніг), а ў 1586—1589 гады друкарняй кіраваў [[Ф. Бесямоўскі]]. С. Будны адсюль напісаў ліст англійскаму дзеячу Рэфармацыі і гісторыку [[Д. Фокс]]у. Гэты ліст меў значэнне ў рэфармацыйным друку. У 1983 годзе на будынку школы ў памяць аб дзейнасці друкарні ўстаноўлена мемарыяльная дошка. Пасля таго як род Кішкаў пачаў вяртацца ў [[каталіцтва]], у 1630-я гады біскуп жамойцкі Станіслаў Кішка перадаў Лоск у валоданне Віленскай капітуле, пасля чаго маёнтак перастаў быць уласнасцю гэтага роду<ref>[https://spadchyna.info/belarus/miensk-region/valozyn-district/losk/ spadchyna.info]</ref>. [[Файл:Losk Лоск (2024) 04.jpg|міні|Лоскі касцёл, 2024 г.]] З 1793 года ў Расійскай імперыі. З XIX ст. у Забрэжскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. Падчас Першай сусветнай вайны праз Лоск была пракладзена чыгунка, якая ўжывалася для транспарціроўкі вялікіх карабельных гармат, з якіх бамбардзіравалі нямецкія ўмацаванні, у тым ліку Крэўскага замка. З 1921 года ў складзе Польшчы ў Забрэжскай гміне Валожынскага павета Навагрудскага ваяводства. З 1939 у складзе БССР. З 1940 у Валожынскім раёне Баранавіцкай, з 1944 — Маладзечанскай, з 1960 — Мінскай вобласці. У 1940—1954 гадах цэнтр [[Лоскаўскі сельсавет|Лоскаўскага сельсавета]]. == Насельніцтва == * 1861 год — 165 жыхароў. * кан. XIX ст. — 504 жыхары. * 1940 год — 966 жыхароў. * 1959 год — 940 жыхароў. * 1972 год — 820 жыхароў. * 1994 год — 479 жыхароў, 210 гаспадарак. * 1999 год — 399 жыхароў. * 2008 год — 280 жыхароў, 141 гаспадарка. * 2019 год — 153 жыхары. == Славутасці == [[Файл:Лоск. Царква (02).jpg|thumb|right|Георгіеўская царква]] [[Файл:Losk Лоск (2024) 01.jpg|thumb|left|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса з боку апсіды]] * [[Лоскі замак|Гарадзішча]] XI—XVI стагоддзяў. * [[Свята-Георгіеўская царква (Лоск)|Георгіеўская царква]] (1856) * [[Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Лоск)|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса]] (1930) == Вядомыя асобы == * [[Сымон Будны]] — беларускі асветнік, дзеяч Рэфармацыі * [[Лізавета Трафімаўна Валадкевіч]] — [[Герой Сацыялістычнай Працы]] * [[Уладзімір Брылеўскі]] (1917—2002) — беларускі грамадскі дзеяч, журналіст. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя. — Мн., 1993. * {{Крыніцы/ЭГБ|4}} * {{Крыніцы/БелЭн|9}} * {{Крыніцы/ГВБ|8-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гародзькаўскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Лоск| ]] [[Катэгорыя:Гародзькаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] psnx4eouv05fzmgja8vqtn96sqgrgmk 5199211 5199210 2026-09-14T19:31:28Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5199211 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Лоск |выява = Гарадзішча_1.jpg |подпіс = Від на гарадзішча XI—XVI стагоддзяў |вобласць = Мінская |раён = Валожынскі |сельсавет = Гародзькаўскі |першае згадванне = кан. 14 ст. |ранейшыя назвы = Лошаск }} '''Лоск'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ло́ская, ж.'''</ref> ({{lang-be-trans|Losk}}) — [[вёска]] ў [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гародзькаўскі сельсавет|Гародзькаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 28 км на паўночны захад ад [[Валожын]]а, за 5 км ад чыгуначнай станцыі [[Валожын (станцыя)|Валожын]] на лініі Маладзечна — Ліда, за 95 км ад Мінска. Рэльеф раўнінна-ўзгорысты, на захадзе цячэ рака Буянка (правы прыток [[Заходняя Бярэзіна|Бярэзіны]]). Планіровачна складаецца з працяглай амаль просталінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі з завулкамі, забудаванай двухбакова, шчыльна, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. Частка забудовы адмежавана ва ўсходнім баку, у зарэчнай частцы. Грамадскія будынкі — у цэнтры вёскі. Вытворчы сектар — на паўднёвай ускраіне. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе праз в. [[Малое Запруддзе]] і далей па шашы [[Гародзькі]] — Валожын. == Назва == Упершыню згадваецца пад назвай «Лошеск», сярод «літоўскай» часткі гарадоў у «Спісе гарадоў рускіх блізкіх і далёкіх» (ХIV ст.). Рэчка, на вярхах якой стаіць Лоск, называецца ўжо не «Лоша», але [[Буянка (рака)|Буянка]]. Ніжэй па рэчцы ў пачатку ХХ ст. фіксавалася вёска [[Буянец]], а ў XVIII ст. у Лоску фіксавалася прозвішча Буяноўскі<ref>{{Cite web|url=https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=3590&search_lastname=bujan*&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=&ordertable=|title=Geneteka}}</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Гарадзішча_4.jpg|thumb|left|Гарадзішча]] У вёсцы на паўночна-ўсходнім мысе ўзвышша, на правым беразе р. Буянка захавалася гарадзішча (мясцовая назва Замчышча), якое сведчыць аб засяленні гэтых месц у далёкай старажытнасці. У выніку археалагічных раскопак у перадмацерыковым пласце знойдзены фрагменты ляпнога посуду балцкай культуры штрыхаванай керамікі. Вышэй залягаюць раннесярэдневяковыя напластаванні. Знойдзены рэшткі гаршкоў (ёсць донцы са [[свастыка]]й), шматлікія жалезныя вырабы, асабліва цыліндрычныя замкі, кавалачкі керамічных плітак падлогі (XI—XIII ст). Сабрана больш за 100 фрагментаў рознакаляровых шкляных бранзалетаў кіеўскай і візантыйскай вытворчасці (гладкіх, гранёных і вітых), шкляныя пярсцёнкі і пацеркі, блізкія да візантыйскіх тыпаў, загатоўкі і пацеркі з бурштыну, самшытавыя грабеньчыкі, шмат шыферных прасліц і кавалкі амфар, сярэбраныя нацельныя крыжыкі, касцяныя вырабы. Загатоўкі і абрэзкі косці і рога сведчаць пра наяўнасць касцярэзнай вытворчасці. У пласце XII—XIII ст. ускрыты рэшткі драўляных пабудоў — спаленыя і струхлелыя зрубы хат. У XIV—XVIII ст. існаваў [[Лоскі замак]]. У познасярэдневяковых пластах выяўлены кухонны і сталовы посуд XIV—XVII ст. (у большасці непаліваныя гаршкі, міскі, макотры, рынкі, збаны і інш.), фрагменты кафлі (з зялёнай палівай і паліхромныя), жалезныя вырабы (нажы, шпоры і іншы рыштунак конніка), рэшткі рэйнскай каменнай вазы, багаты астэалагічны матэрыял — рогі тураў, аленяў, ласёў, іклы дзікоў і інш. Бліжэй да замкавага вала выяўлены груды рознапамерных камянёў. У XV ст. у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Да 1444 г. маёнтак ва ўладанні князя [[Фёдар Карыбутавіч|Фёдара Карыбутавіча]], пасля 1447 г. земскага маршалка ВКЛ [[Пётр Мантыгірдавіч|Пятра Мантыгердавіча]]. У 1489 маёнтак і мястэчка, уладальніца якога Ганна Карыбутаўна (Лоская) заснавала тут у 1493 парафіяльны касцёл Божага Цела, святых Пятра і Ганны і карчму. У 1505—1590-я гады маёнтак і замак ва ўладанні [[род Кішкаў|роду Кішкаў]]. Згадваецца ў Карамзіна: «''В августе 1519 года Воеводы наши, Князья Василий Шуйский из Смоленска, Горбатый из Пскова, Курбский из Стародуба ходили до самой Вильны и далее, опустошая, как обыкновенно, всю землю; разбили несколько отрядов и шли прямо на большую Литовскую рать, которая стояла в Креве, но удалилась за Лоск, в места тесные и непроходимые. Россияне удовольствовались добычею и пленом, несметным, как говорит Летописец.''» У дакументах 1538 г. згадваецца айцец Герасім, лоскі архімандрыт (настаяцель праваслаўнага манастыра-архімандрыі) і святар Мікалаеўскай царквы. Каля 1549 маёмасць манастыра перайшла ва ўласнасць [[Пётр Станіслававіч Кішка|Пятра Кішкі]]. У 1559 каталіцкая парафія і касцёл валодалі тут 15 дымамі падданых сялян. Паблізу Лоска ў 1567 з’явіўся дробнашляхецкі маёнтак ва ўласнасці ашмянскага зямяніна М. Чыжа. У 1567 мястэчка ў [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскім павеце]], дзейнічала [[Лоская друкарня|друкарня]] (належала [[Ян Станіслававіч Кішка|Яну Кішку]], які ў 1572 купіў яе ў братоў Кавячынскіх і перавёз з [[Нясвіж]]а ў Лоск), якая размяшчалася ў замку. У 1573 сюды прыехалі друкар [[Даніэль Ланчыцкі]], а таксама прапаведнік, удзельнік рэфармацыйнага руху [[Сымон Будны]], які ў 1574 надрукаваў перакладзены ім «[[Новы Запавет]]» з прадмовай і заўвагамі. У 1576 годзе была выдадзена кніга С. Буднага «Аб галоўных палажэннях хрысціянскай веры» з прадмовай і трактат [[Цыцэрон]]а «Пра абавязкі», у 1577 г. — польскага мысліцеля [[А. Фрыч-Маджэўскі|А. Фрыч-Маджэўскага]] «Аб удасканаленні Рэчы Паспалітай», у 1583 г. — кнігі С. Буднага «Аб чыне, які выкарыстоўвае меч», «Аб свецкай уладзе», у 1586 г. — падручнік па логіцы на лацінскай мове «Дапаможнік для авалодання вучэннем Арыстоцеля». Выходзілі тут і іншыя кнігі. 3 1574 годзе друкаром працаваў [[Ян Карцан|Я. Карцан]] (выдаў 7 кніг), а ў 1586—1589 гады друкарняй кіраваў [[Ф. Бесямоўскі]]. С. Будны адсюль напісаў ліст англійскаму дзеячу Рэфармацыі і гісторыку [[Д. Фокс]]у. Гэты ліст меў значэнне ў рэфармацыйным друку. У 1983 годзе на будынку школы ў памяць аб дзейнасці друкарні ўстаноўлена мемарыяльная дошка. Пасля таго як род Кішкаў пачаў вяртацца ў [[каталіцтва]], у 1630-я гады біскуп жамойцкі Станіслаў Кішка перадаў Лоск у валоданне Віленскай капітуле, пасля чаго маёнтак перастаў быць уласнасцю гэтага роду<ref>[https://spadchyna.info/belarus/miensk-region/valozyn-district/losk/ spadchyna.info]</ref>. [[Файл:Losk Лоск (2024) 04.jpg|міні|Лоскі касцёл, 2024 г.]] З 1793 года ў Расійскай імперыі. З XIX ст. у Забрэжскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. Падчас Першай сусветнай вайны праз Лоск была пракладзена чыгунка, якая ўжывалася для транспарціроўкі вялікіх карабельных гармат, з якіх бамбардзіравалі нямецкія ўмацаванні, у тым ліку Крэўскага замка. З 1921 года ў складзе Польшчы ў Забрэжскай гміне Валожынскага павета Навагрудскага ваяводства. З 1939 у складзе БССР. З 1940 у Валожынскім раёне Баранавіцкай, з 1944 — Маладзечанскай, з 1960 — Мінскай вобласці. У 1940—1954 гадах цэнтр [[Лоскаўскі сельсавет|Лоскаўскага сельсавета]]. == Насельніцтва == * 1861 год — 165 жыхароў. * кан. XIX ст. — 504 жыхары. * 1940 год — 966 жыхароў. * 1959 год — 940 жыхароў. * 1972 год — 820 жыхароў. * 1994 год — 479 жыхароў, 210 гаспадарак. * 1999 год — 399 жыхароў. * 2008 год — 280 жыхароў, 141 гаспадарка. * 2019 год — 153 жыхары. == Славутасці == [[Файл:Лоск. Царква (02).jpg|thumb|right|Георгіеўская царква]] [[Файл:Losk Лоск (2024) 01.jpg|thumb|left|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса з боку апсіды]] * [[Лоскі замак|Гарадзішча]] XI—XVI стагоддзяў. * [[Свята-Георгіеўская царква (Лоск)|Георгіеўская царква]] (1856) * [[Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Лоск)|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса]] (1930) == Вядомыя асобы == * [[Сымон Будны]] — беларускі асветнік, дзеяч Рэфармацыі * [[Лізавета Трафімаўна Валадкевіч]] — [[Герой Сацыялістычнай Працы]] * [[Уладзімір Брылеўскі]] (1917—2002) — беларускі грамадскі дзеяч, журналіст. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя. — Мн., 1993. * {{Крыніцы/ЭГБ|4}} * {{Крыніцы/БелЭн|9}} * {{Крыніцы/ГВБ|8-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гародзькаўскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Лоск| ]] [[Катэгорыя:Гародзькаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] 8fyndmetj46c4r4dpkqbldw3eagu0w5 5199212 5199211 2026-09-14T19:33:54Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5199212 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Лоск |выява = Гарадзішча_1.jpg |подпіс = Від на гарадзішча XI—XVI стагоддзяў |вобласць = Мінская |раён = Валожынскі |сельсавет = Гародзькаўскі |першае згадванне = кан. 14 ст. |ранейшыя назвы = Лошаск }} '''Лоск'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ло́ская, ж.'''</ref> ({{lang-be-trans|Losk}}) — [[вёска]] ў [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гародзькаўскі сельсавет|Гародзькаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 28 км на паўночны захад ад [[Валожын]]а, за 5 км ад чыгуначнай станцыі [[Валожын (станцыя)|Валожын]] на лініі Маладзечна — Ліда, за 95 км ад Мінска. Рэльеф раўнінна-ўзгорысты, на захадзе цячэ рака Буянка (правы прыток [[Заходняя Бярэзіна|Бярэзіны]]). Планіровачна складаецца з працяглай амаль просталінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі з завулкамі, забудаванай двухбакова, шчыльна, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. Частка забудовы адмежавана ва ўсходнім баку, у зарэчнай частцы. Грамадскія будынкі — у цэнтры вёскі. Вытворчы сектар — на паўднёвай ускраіне. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе праз в. [[Малое Запруддзе]] і далей па шашы [[Гародзькі]] — Валожын. == Назва == Упершыню згадваецца пад назвай «Лошеск», сярод «літоўскай» часткі гарадоў у «Спісе гарадоў рускіх блізкіх і далёкіх» (ХIV ст.). Рэчка, на вярхах якой стаіць Лоск, называецца ўжо не «Лоша», але [[Буянка (рака)|Буянка]]. Ніжэй па рэчцы ў пачатку ХХ ст. фіксавалася вёска [[Буянец]], а ў XVIII ст. у Лоску фіксавалася прозвішча Буяноўскі<ref>{{Cite web|url=https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=3590&search_lastname=bujan*&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=&ordertable=|title=Geneteka}}</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Гарадзішча_4.jpg|thumb|left|Гарадзішча]] У вёсцы на паўночна-ўсходнім мысе ўзвышша, на правым беразе р. Буянка захавалася гарадзішча (мясцовая назва Замчышча), якое сведчыць аб засяленні гэтых месц у далёкай старажытнасці. У выніку археалагічных раскопак у перадмацерыковым пласце знойдзены фрагменты ляпнога посуду балцкай культуры штрыхаванай керамікі. Вышэй залягаюць раннесярэдневяковыя напластаванні. Знойдзены рэшткі гаршкоў (ёсць донцы са [[свастыка]]й), шматлікія жалезныя вырабы, асабліва цыліндрычныя замкі, кавалачкі керамічных плітак падлогі (XI—XIII ст). Сабрана больш за 100 фрагментаў рознакаляровых шкляных бранзалетаў кіеўскай і візантыйскай вытворчасці (гладкіх, гранёных і вітых), шкляныя пярсцёнкі і пацеркі, блізкія да візантыйскіх тыпаў, загатоўкі і пацеркі з бурштыну, самшытавыя грабеньчыкі, шмат шыферных прасліц і кавалкі амфар, сярэбраныя нацельныя крыжыкі, касцяныя вырабы. Загатоўкі і абрэзкі косці і рога сведчаць пра наяўнасць касцярэзнай вытворчасці. У пласце XII—XIII ст. ускрыты рэшткі драўляных пабудоў — спаленыя і струхлелыя зрубы хат. У XIV—XVIII ст. існаваў [[Лоскі замак]]. У познасярэдневяковых пластах выяўлены кухонны і сталовы посуд XIV—XVII ст. (у большасці непаліваныя гаршкі, міскі, макотры, рынкі, збаны і інш.), фрагменты кафлі (з зялёнай палівай і паліхромныя), жалезныя вырабы (нажы, шпоры і іншы рыштунак конніка), рэшткі рэйнскай каменнай вазы, багаты астэалагічны матэрыял — рогі тураў, аленяў, ласёў, іклы дзікоў і інш. Бліжэй да замкавага вала выяўлены груды рознапамерных камянёў. У XV ст. у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Да 1444 г. маёнтак ва ўладанні князя [[Фёдар Карыбутавіч|Фёдара Карыбутавіча]], пасля 1447 г. земскага маршалка ВКЛ [[Пётр Мантыгірдавіч|Пятра Мантыгердавіча]]. У 1489 маёнтак і мястэчка, уладальніца якога Ганна Карыбутаўна (Лоская) заснавала тут у 1493 парафіяльны касцёл Божага Цела, святых Пятра і Ганны і карчму. У 1505—1590-я гады маёнтак і замак ва ўладанні [[род Кішкаў|роду Кішкаў]]. Згадваецца ў Карамзіна: «''В августе 1519 года Воеводы наши, Князья Василий Шуйский из Смоленска, Горбатый из Пскова, Курбский из Стародуба ходили до самой Вильны и далее, опустошая, как обыкновенно, всю землю; разбили несколько отрядов и шли прямо на большую Литовскую рать, которая стояла в Креве, но удалилась за Лоск, в места тесные и непроходимые. Россияне удовольствовались добычею и пленом, несметным, как говорит Летописец.''» У дакументах 1538 г. згадваецца айцец Герасім, лоскі архімандрыт (настаяцель праваслаўнага манастыра-архімандрыі) і святар Мікалаеўскай царквы. Каля 1549 маёмасць манастыра перайшла ва ўласнасць [[Пётр Станіслававіч Кішка|Пятра Кішкі]]. У 1559 каталіцкая парафія і касцёл валодалі тут 15 дымамі падданых сялян. Паблізу Лоска ў 1567 з’явіўся дробнашляхецкі маёнтак ва ўласнасці ашмянскага зямяніна М. Чыжа. У 1567 мястэчка ў [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскім павеце]], дзейнічала [[Лоская друкарня|друкарня]] (належала [[Ян Станіслававіч Кішка|Яну Кішку]], які ў 1572 купіў яе ў братоў Кавячынскіх і перавёз з [[Нясвіж]]а ў Лоск), якая размяшчалася ў замку. У 1573 сюды прыехалі друкар [[Даніэль Ланчыцкі]], а таксама прапаведнік, удзельнік рэфармацыйнага руху [[Сымон Будны]], які ў 1574 надрукаваў перакладзены ім «[[Новы Запавет]]» з прадмовай і заўвагамі. У 1576 годзе была выдадзена кніга С. Буднага «Аб галоўных палажэннях хрысціянскай веры» з прадмовай і трактат [[Цыцэрон]]а «Пра абавязкі», у 1577 г. — польскага мысліцеля [[А. Фрыч-Маджэўскі|А. Фрыч-Маджэўскага]] «Аб удасканаленні Рэчы Паспалітай», у 1583 г. — кнігі С. Буднага «Аб чыне, які выкарыстоўвае меч», «Аб свецкай уладзе», у 1586 г. — падручнік па логіцы на лацінскай мове «Дапаможнік для авалодання вучэннем Арыстоцеля». Выходзілі тут і іншыя кнігі. 3 1574 годзе друкаром працаваў [[Ян Карцан|Я. Карцан]] (выдаў 7 кніг), а ў 1586—1589 гады друкарняй кіраваў [[Ф. Бесямоўскі]]. С. Будны адсюль напісаў ліст англійскаму дзеячу Рэфармацыі і гісторыку [[Д. Фокс]]у. Гэты ліст меў значэнне ў рэфармацыйным друку. У 1983 годзе на будынку школы ў памяць аб дзейнасці друкарні ўстаноўлена мемарыяльная дошка. Пасля таго як род Кішкаў пачаў вяртацца ў [[каталіцтва]], у 1630-я гады біскуп жамойцкі [[Станіслаў Кішка (біскуп жамойцкі)|Станіслаў Кішка]] перадаў Лоск у валоданне Віленскай капітуле, пасля чаго маёнтак перастаў быць уласнасцю гэтага роду<ref>[https://spadchyna.info/belarus/miensk-region/valozyn-district/losk/ spadchyna.info]</ref>. [[Файл:Losk Лоск (2024) 04.jpg|міні|Лоскі касцёл, 2024 г.]] З 1793 года ў Расійскай імперыі. З XIX ст. у Забрэжскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. Падчас Першай сусветнай вайны праз Лоск была пракладзена чыгунка, якая ўжывалася для транспарціроўкі вялікіх карабельных гармат, з якіх бамбардзіравалі нямецкія ўмацаванні, у тым ліку Крэўскага замка. З 1921 года ў складзе Польшчы ў Забрэжскай гміне Валожынскага павета Навагрудскага ваяводства. З 1939 у складзе БССР. З 1940 у Валожынскім раёне Баранавіцкай, з 1944 — Маладзечанскай, з 1960 — Мінскай вобласці. У 1940—1954 гадах цэнтр [[Лоскаўскі сельсавет|Лоскаўскага сельсавета]]. == Насельніцтва == * 1861 год — 165 жыхароў. * кан. XIX ст. — 504 жыхары. * 1940 год — 966 жыхароў. * 1959 год — 940 жыхароў. * 1972 год — 820 жыхароў. * 1994 год — 479 жыхароў, 210 гаспадарак. * 1999 год — 399 жыхароў. * 2008 год — 280 жыхароў, 141 гаспадарка. * 2019 год — 153 жыхары. == Славутасці == [[Файл:Лоск. Царква (02).jpg|thumb|right|Георгіеўская царква]] [[Файл:Losk Лоск (2024) 01.jpg|thumb|left|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса з боку апсіды]] * [[Лоскі замак|Гарадзішча]] XI—XVI стагоддзяў. * [[Свята-Георгіеўская царква (Лоск)|Георгіеўская царква]] (1856) * [[Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Лоск)|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса]] (1930) == Вядомыя асобы == * [[Сымон Будны]] — беларускі асветнік, дзеяч Рэфармацыі * [[Лізавета Трафімаўна Валадкевіч]] — [[Герой Сацыялістычнай Працы]] * [[Уладзімір Брылеўскі]] (1917—2002) — беларускі грамадскі дзеяч, журналіст. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя. — Мн., 1993. * {{Крыніцы/ЭГБ|4}} * {{Крыніцы/БелЭн|9}} * {{Крыніцы/ГВБ|8-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гародзькаўскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Лоск| ]] [[Катэгорыя:Гародзькаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] 8gpzs4ediepkk9rhg6k4n7iq8z1kvtl 0 81530 5199301 4883951 2026-09-14T22:28:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5199301 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Джыда |арыгінальная назва = جدة |падначаленне = |краіна = Саудаўская Аравія |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = N|lat_deg = 21|lat_min = 32|lat_sec = 34 |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 10|lon_sec = 22 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 3,6 млн. |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Jeddah |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} {{Значэнні2|Джыда (значэнні)}} '''Джыда''' ({{lang-ar|جدة}}) — [[горад]] у заходняй частцы [[Саудаўская Аравія|Саудаўскай Аравіі]], у адміністрацыйным раёне [[Мекка (правінцыя)|Мекка]]‎. Колькасць насельніцтва — 4,697 мільёнаў чалавек (2021), другі па велічыні горадам у краіне. Плошча — 1,320 тыс. км². Горад размешчаны на ўзбярэжжы [[Чырвонае мора|Чырвонага мора]]. Трэці па велічыні порт у Саудаўскай Аравіі: грузаабарот 55,2 млн т (у асноўным прадукты харчавання, будаўнічыя матэрыялы, нафта і нафтапрадукты) і 4,4 млн [[ISO-кантэйнер|кантэйнераў]] (2019). Міжнародны аэрапорт імя караля Абд аль-Азіза. Вузел аўтамабільных дарог<ref>[https://bigenc.ru/c/dzhidda-fab379 Джидда] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241209020058/https://bigenc.ru/c/dzhidda-fab379 |date=9 снежня 2024 }}{{ref-ru}}</ref>. == Гісторыя == Горад вядомы з VII ст. як порт на шляху [[Хадж|мусульманскіх паломнікаў]] у [[Мекка|Мекку]] і [[Медзіна|Медзіну]]; у 1916 годзе захоплены брытанцамі, з 1925 года ў складзе [[Хіджаз (каралеўства)|Каралеўства Хіджаз]], султанату Нэджда і далучаных абласцей; з 1932 года — Каралеўства Саудаўская Аравія. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} <center> <gallery> Image:Jeddah-seaport-saudiarabia.PNG </gallery> </center> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Саудаўскай Аравіі]] [[Катэгорыя:Джыда| ]] q1h6z09tg2ary7melkkaf430mojcclu 10 84878 5199574 1584517 2026-09-15T10:05:12Z Ueschar 151377 Перасылае да [[Шаблон:Іншамоўны тэкст]] 5199574 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Іншамоўны тэкст]] o3ceh9rxd97yj22jbrkr3ilam968i8g 0 87247 5199333 4405681 2026-09-15T06:11:10Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Абу Бакр]] у [[Абу-Бекр]]: паводле БЭ 4405681 wikitext text/x-wiki {{ДД}} [[Выява:Arabische Rijk.jpg|thumb|right|300px|Ісламскія заваяванні пры праведных халіфах. I — тэрыторыя, кантралюемая ісламскай палітыяй на момант смерці Мухамада; II — заваяванні пры Абу Бакры; III — заваяванні пры Умары; IV — заваяванні пры Усмане]] '''Абу Бакр Абдала ібн Усман ібн Амір ібн Абд-уль-Уза ібн Амр ібн Кааб ібн Саад ібн Тамім ібн Мура ат-Таі''' (каля 573 — [[23 жніўня]] [[634]]) — першы халіф, паплечнік і адзін з цесця [[Магамет|Мухамада]]. Нарадзіўся ў сям’і Усман (больш вядомы як Абу Кухафа) і Сальма (больш вядомая як Ум аль-Хайр). Да прыняцця [[іслам]]у быў адным з найбагацейшых купцоў [[Мекка|Мекі]]. Склаў сабе значны дастатак гандлёвымі прадпрыемствамі; займаў месца суддзі, карыстаўся ў Мецы вялікай павагай, дзякуючы грунтоўнаму знаёмству з гісторыяй свайго племя і майстэрскаму тлумачэнню сноў. Адрозніваўся непахіснай верай у місію Мухамада, за што прарок абяцаў яму [[рай]] яшчэ пры жыцці. У [[623]] годзе выдаў сваю дачку Аішу замуж за Мухамада. Пасля смерці прарока ў 632 годзе, супакоіў мусульман і быў абраны халіфам (намеснікам), паколькі яшчэ пры жыцці прарока па яго даручэнню не раз быў імамам. Паміраючы, паказаў на свайго сябра Умара, як на свайго пераемніка. Абу Бакра апісваюць чалавекам мяккага нораву, але з цвёрдымі маральнымі правіламі. Ён сабраў рассеяныя месцы [[Каран]]а; пачаў заваяванне [[Сірыя|Сірыі]]. Пахаваны побач з прарокам. {{зноскі}} {{Праведныя халіфы}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Праведныя халіфы]] lrxq9ebb553pe8cdma1v711hhydz1um 0 88960 5199370 5158413 2026-09-15T07:00:08Z Autumndancer 168015 5199370 wikitext text/x-wiki {{Таксон |name = {{вымер}} Гейдэльбергскі чалавек |image file = |image title = |image descr = Рэканструкцыя аблічча Гейдэльбергскага чалавека |regnum = Жывёлы |parent = Homo |ref = |comment = |rang = Від |latin = Homo heidelbergensis |author = [[Schoetensack]], 1908 |syn = |typus = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = Homo heidelbergensis |commons = Homo heidelbergensis |itis = |ncbi = |eol = 4454115 }} [[Файл:Map of pre-Neandertal fossil sites.jpg|thumb|Знаходкі ''Homo heidelbergensis'']] '''Гейдэльбергскі чалавек''' (''Homo heidelbergensis'') — выкапнёвы від [[чалавек|людзей]], еўрапейская разнавіднасць чалавека прамаходзячага (роднасны да ўсходнеазіяцкага [[сінантрап]]а і інданезійскага [[пітэкантрап]]а), жыў у Еўропе (ад Іспаніі і Брытаніі да [[Беларусь|Беларусі]]<ref>[http://minsk-old-new.com/minsk-2987-ru.htm И в Минске были мамонты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110913170843/http://minsk-old-new.com/minsk-2987-ru.htm |date=13 верасня 2011 }}</ref>) 700—345 тыс. гадоў таму<ref>[http://www.svobodanews.ru/news/2006/07/26.html?id=16592 Гейдельбергский человек был каннибалом?]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://primeinfo.net.ru/news2035.html |title=Самые древние человеческие следы |access-date=26 лістапада 2017 |archive-date=27 сакавіка 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090327221152/http://primeinfo.net.ru/news2035.html |url-status=dead }}</ref>. Хутчэй за ўсё, з’яўляецца нашчадкам еўрапейскага ''[[Homo antecessor]]'' (да пераходнай формы можна аднесці ''[[Homo cepranensis]]'') і непасрэдным папярэднікам [[неандэрталец|неандэртальца]]. Відавое адзінства таксона ''Homo heidelbergiensis'' прызнаецца не ўсімі антраполагамі. Першая знаходка датуецца [[1907]] годам, калі блізу горада [[Гайдэльберг]]а<ref name="BRE">{{БРЭ|Гейдельбергский человек|id=2348011|аўтар=Зубов А. А.|6|489-490}}</ref> была выяўленая сківіца, падобная да малпавай, але з зубамі, падобнымі да велізарных зубоў чалавека. Апісана і вылучана ў асобны від прафесарам [[Ота Шэтэнзак]]ам. Узрост знаходкі быў вызначаны ў 400 тыс. гадоў. Культура знойдзенай паблізу зброі (каменныя рубілы і адшчэпы) ахарактарызаваная як [[Абэвільская культура|абэвільская]] (шэльская)<ref>{{Cite web |url=http://medbiol.ru/medbiol/antrop/0015ec3.htm |title=Гейдельбергский человек Homo heidelbergensis |access-date=26 лістапада 2017 |archive-date=27 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127131207/http://medbiol.ru/medbiol/antrop/0015ec3.htm |url-status=dead }}</ref>. {{нп3|Шэнінгенскія дзіды||ru|Шёнингенские копья}} дазваляюць выказаць здагадку, што гейдэльбергскія людзі палявалі з дапамогай драўляных дзід нават на сланоў, аднак мяса елі сырым, бо слядоў [[агонь|агню]] на стаянках не выяўлена<ref>[http://www.svobodanews.ru/Article/2006/07/03/2006073151344347.html 400 тысяч лет в Европе жили охотники за слонами]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Выяўленне слядоў гейдэльбергскага чалавека на поўдні Італіі дазволіла навукоўцам зрабіць выснову, што ён быў прамаходзячы, а яго рост не перавышаў 1,5 м.<ref>[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/news/newsid_2846000?2846139.stm Найдены древнейшие следы человека]{{Недаступная спасылка}}</ref> Згодна з меркаваннем [[Анры дэ Люмле]], гейдэльбергскі чалавек мог будаваць прымітыўныя хаціны і карыстацца агнём — аб гэтым, як ён лічыць, сведчыць помнік [[Тэра-Амата]]. Інакш інтэрпрэтуе гэты помнік Паола Вілья з інстытута Каларада (ЗША), датуючы яго больш познім перыядам (230 тысяч гадоў таму) і адносячы адпаведна да больш позняга віду — [[неандэрталец|неандэртальцаў]]. == Гісторыя знаходак == [[Файл:Homo heidelbergensis-Cranium -5.jpg|thumb|left|Чэрап гейдэльбергскага чалавека (без ніжняй сківіцы)]] Першая знаходка рэшткаў гэтага віду была зроблена 21 кастрычніка 1907 года, падчас раскопак у [[Маўэр (Бадэн)|Маўэры]], калі рабочы Даніэль Хартман знайшоў у раскопе сківіцу. Сківіца ([[:en:Mauer 1]]) была ў добрым стане, за выключэннем зубоў-прэмаляраў, якія адсутнічалі і былі знойдзены пазней, паблізу ад сківіцы. Рабочы перадаў знаходку прафесару [[Ота Шэтэнзак]]у з [[Гайдэльбергскі ўніверсітэт|Гайдэльбергскага ўніверсітэта]], які ідэнтыфікаваў знаходку і даў ёй назву. Наступныя ўзоры рэшткаў гейдэльбергскага чалавека былі знойдзены і ў Еўропе: [[Штайнхам-на-Муры|Штайнхаме-на-Муры]] ([[Германія]], [[штэйнгемскі чалавек]]), [[Араго (пячоры)|Араго]] ([[Францыя]], [[Чалавек з Татавеля|Татавельскі чалавек]]), [[Петралона|Петралоне]] ([[Грэцыя]]), [[Чампате-дэль-Дз'явала]] ([[Італія]])<ref>[http://historic.ru.news/item/f00/s05/n0000521/index.shtml Массовая резня 350 тысяч лет назад?]{{Недаступная спасылка}}</ref>, Сіма-дэ-лос-Уэсас ([[Сьера-дэ-Атапуэрка|Атапуэрка]] ([[Іспанія]]), Ароэйра (Галерыя Песада, [[Партугалія]])<ref>''Дробышевский С. В.'' [http://antropogenez.ru/single-news/article/670/ Ароэйра 3 — лобастый португалец]</ref>, [[Боксгроў|Боксгрове]] ([[Вялікабрытанія]])<ref>{{Cite web |url=http://www.gzt.ru/science/2005/12/19/210515.html |title=следы первобытного человека на побережье Британии |access-date=6 красавіка 2008 |archive-date=6 красавіка 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406000841/http://www.gzt.ru/science/2005/12/19/210515.html |url-status=dead }}</ref> і ў Афрыцы: Бода (Аваш, Афар, [[Эфіопія]])<ref>[http://antropogenez.ru/location/88/ Бодо / Bodo]</ref> Ндуту ([[Серэнгеці]], [[Танзанія]])<ref>[http://antropogenez.ru/location/92/ Ндуту / Ndutu scull locality]</ref>, [[Радэзійскі чалавек|Брокен-Хіле]] ([[Замбія]])<ref>[http://antropogenez.ru/location/194/ Брокен-Хилл, Кабве / Broken Hill, Kabwe]</ref>, [[Сале]] ([[Марока]])<ref>[http://antropogenez.ru/location/95/ Сале 1 / Sale 1]</ref>. Найбольш старажытная знаходка — чэрап з Бода (Эфіопія), яго ўладальнік жыў каля 600 000 гадоў таму<ref name="BRE"/>. А. М. Хрысанфава лічыць ''H. heidelbergensis'' выключна еўрапейскай формай, продкавай для неандэртальцаў<ref>''Зубов А. А., Васильев С. В.'' [http://antromercury.ru/doc/26_2013.pdf Восточный центр эволюции рода Homo: путь «навстречу восходящему солнцу»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180403121642/http://antromercury.ru/doc/26_2013.pdf |date=3 красавіка 2018 }}</ref>. == Палеагенетыка == Пасля вывучэння ядзернай [[ДНК]] трох узораў з іспанскай пячоры Сіма-дэ-лос-Уэсас у [[Сьера-дэ-Атапуэрка (раскопкі)|Атапуэрцы]] высветлілася, што гейдэльбергцы знаходзіліся на лініі, якая вядзе да [[Неандэртальцы|неандэртальцаў]]<ref name="ESHE">[http://www.eshe.eu/static/eshe/files/PESHE/PESHE/_4_2015_London.pdf European Society for the study of Human Evolution (ESHE). 5th Annual Meeting. London, UK: Nuclear DNA sequences from the hominin 10 — 10 September. 2015]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[http://www.sbras.info/news/drevnie-zhiteli-evropy-obladavshie-znachitelnym-geneticheskim-naslediem-denisovtsev-okazalis-ra Древние жители Европы, обладавшие значительным генетическим наследием денисовцев, оказались ранними неандертальцами. 15 марта 2006.]</ref>. Эвалюцыйнае разыходжанне галіны [[Дзянісаўскі чалавек|дзянісаўцаў]] з галіной, агульнай для неандэртальцаў і гейдэльбергцаў з пячоры Сіма-дэ-лос-Уэсас, адбылося, паводле ядзернай ДНК, каля 500 000 гадоў таму (раней за 430 000 гадоў таму). Агульны продак Homo heidelbergensis і [[Homo sapiens]] жыў 700—765 000 гадоў таму<ref name="ESHE"/><ref>[http://ria.ru/science/20150918/1260788848.html Учёные: предки людей и неандертальцев разделились неожиданно рано. 18.09.2015]</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == {{CommonsCat}} * [http://science.compulenta.ru/609008/ Гейдельбергский человек, возможно, был общим предком людей и неандертальцев] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110508103429/http://science.compulenta.ru/609008/ |date=8 мая 2011 }} * [http://antropogenez.ru/species/23/ Гейдэльбергскі чалавек на Antropogenez.ru] {{Антрапагенез}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Антрапагенез]] [[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1908 годзе]] [[Катэгорыя:Гейдэльбергскі чалавек| ]] jz1s4a7sk2ekdfr3kqk2ykfis3azheg 4 90386 5199290 5197696 2026-09-14T20:43:35Z JerzyKundrat 174 5199290 wikitext text/x-wiki ''Новыя факты, калі ласка, дадавайце зверху, каб не было блытаніны :)'' * У прыродзе '''[[аксід алюмінію]]''' існуе як мінерал [[карунд]], а таксама як [[рубін]] і [[сапфір]]. ''[[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка/Архіў|Архіў]]'' [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты|Ці ведаеце вы]] 79asbiict8cj2ukupvyxtgzc1exyge8 10 90741 5199292 5193510 2026-09-14T20:45:52Z JerzyKundrat 174 5199292 wikitext text/x-wiki <noinclude> <!-- Калі ласка, новыя элементы дадавайце зверху, пасля папярэдняга абмеркавання --> <!-- паказ залежыць ад каляндарнай даты --> <!-- 1 — самы новы збор фактаў --> <br /></noinclude> {{#switch: {{ #expr: {{CURRENTDAY}} mod 10 | }} |1 = * '''[[Абугіда]]''' займае прамежкавае структурнае становішча паміж [[алфавіт]]ам і [[складовае пісьмо|складовым пісьмом]]. * Закаханы ў '''[[Еўропа (міфалогія)|Еўропу]]''' [[Зеўс]] пад выглядам быка выкраў яе і пераплыў на [[Крыт]]. * Асаблівасцю '''[[беларусазнаўства ў Вялікабрытаніі]]''' стала ўзаемадзеянне прафесійнай брытанскай [[Славістыка|славістыкі]] з асяроддзем [[беларусы ў Вялікабрытаніі|беларускай эміграцыі]]. * Для перавозак і бяспекі астранаўтаў [[НАСА]] выкарыстоўваецца '''[[Roshel Senator|канадскі бронеаўтамабіль]]'''. * Пры награванні ў асяроддзі [[кісларод]]у ці [[вадарод]]у ў паверхневых слаях [[сталь|сталяў]] і [[сплаў|сплаваў]] адбываецца '''[[абезвугляроджванне]]'''. * Чым большая доля '''[[абаротны капітал|абаротнага капіталу]]''' ў авансаваным, тым меншы час абароту ўсяго [[капітал]]у і большы [[прыбытак]]. |2 = * На фоне [[Млечны Шлях|Млечнага Шляху]] ў [[Паўднёвае паўшар’е|Паўднёвым паўшар’і]] добра бачная '''[[Туманнасць Вугальны Мяшок|самая блізкая]]''' да [[Зямля|Зямлі]] [[цёмная туманнасць]]. * Мінерал '''[[калумбіт]]''' з’яўляецца рудой [[ніобій|ніобію]]. * Большасць відаў [[кітападобныя|кітападобных]] належыць да сямейства '''[[дэльфінавыя|дэльфінавых]]'''. * [[Белы бусел]] '''[[Белы бусел у Беларусі|з’явіўся ў Беларусі]]''' некалькі стагоддзяў таму, выцесніўшы [[Чорны бусел|чорнага бусла]]. * Тэкст '''[[Канстытуцыя Невады|Канстытуцыі Невады]]''' ў [[Вашынгтон]] высылалі па [[тэлеграф]]е двое сутак. * '''[[Усерасійскі Устаноўчы сход]]''' быў разагнаны паводле рашэння [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК Саветаў рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў]]. * Як асноўны прамысловы працэс атрымання [[этылен]]у, [[прапілен]]у і [[бензол]]у выкарыстоўваецца '''[[піроліз]]'''. |3 = * Горны масіў '''[[Вацман]]''' афіцыйна ўключаны ў спіс найпрыгажэйшых мясцін [[Баварыя|Баварыі]]. * '''[[Панцырныя жгуціканосцы]]''' з’яўляюцца аднымі з найбольш важных прадуцэнтаў арганічных рэчываў у [[біяцэноз]]ах. * Калісці '''[[Крывы горад (Вільня)|Крывы горад]]''' размяшчаўся на правым беразе рэчкі [[Вільня (рака)|Вільні]] ў яе сутоках з [[Вілія]]й. * У ходзе '''[[Вучэнні «Тыгр»|рэпетыцыі]]''' [[Высадка ў Нармандыі|высадкі ў Нармандыі]] загінула некалькі соцень амерыканскіх вайскоўцаў. * [[Руанда]] і [[Уганда]] падчас [[Другая кангалезская вайна|Другой кангалезскай вайны]] здолелі '''[[Аперацыя «Кітана»|перакінуць паветраны дэсант]]''' на адлегласць 1900 км. * У пачатку XXI стагоддзя [[Міністэрства культуры Літоўскай Рэспублікі|Міністэрства культуры Літвы]] ўзначальваў '''[[Уладзімір Уладзіміравіч Пруднікаў|віленскі беларус]]'''. |4 = * Аб’яднанне '''[[Яўдхея]]''' займала землі [[Індыя|Індыі]], якія ў старажытныя часы лічыліся асабліва ўрадлівымі. * Самы вядомы на [[Беларусь|Беларусі]] экзэмпляр [[арэх чорны|чорнага арэха]] расце ў '''[[Палаца-паркавы ансамбль (Нача)|сядзібным парку]]''' ў [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкім раёне]]. * Паводле рашэння [[Венскі кангрэс|Венскага кангрэса]] з частак [[Варшаўскае герцагства|Варшаўскага герцагства]] ў складзе [[Каралеўства Прусія|Прусіі]] было створана '''[[Вялікае Княства Пазнанскае]]'''. * Школьныя падручнікі '''[[Дзмітрый Іванавіч Ілавайскі (гісторык)|дарэвалюцыйнага расійскага гісторыка]]''' перавыдаваліся звыш 30 разоў. * Адзін з '''[[Tiocfaidh ár lá|ірландскіх патрыятычных лозунгаў]]''' парушае граматыку [[Ірландская мова|ірландскай мовы]]. * '''[[Пажарная аўтаматыка]]''' складаецца з сістэм [[пажарная сігналізацыя|пажарнай сігналізацыі]] і аўтаматычных установак пажаратушэння. |5 = * '''[[Лінія Кармана]]''' служыць умоўнай мяжой паміж [[Атмасфера Зямлі|атмасферай Зямлі]] і [[Касмічная прастора|касмічнай прасторай]]. * Прадстаўнікі [[біялагічны род|роду]] '''[[рабкі (род птушак)|рабкоў]]''' маюць афарбоўку, прыстасаваную да маскіроўкі. * Асноўным матэрыялам для будаўніцтва абарончых замкаў часоў [[Гедымін]]а і [[Альгерд]]а была '''[[цэгла-пальчатка]]'''. * '''[[Філіп Фрэно|Паэт Амерыканскай рэвалюцыі]]''' славіў [[ром (напой)|алкагольны напой]] [[Вест-Індыя|Вест-Індыі]], як ключавы тавар амерыканскага гандлю. * '''[[Легенда Соннай Лагчыны]]''' вядома сваёй атмасферай жаху, спалучэннем [[фальклор]]у і [[гумар]]у. * Адной з галоўных прыстаней на [[Нёман]]е ў [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] з’яўлялася '''[[Мікалаева (Іўеўскі раён)|Мікалаева]]'''. * [[Магілёў]]скі '''[[Беларускі нацыянальны камітэт (Магілёў)|Беларускі нацыянальны камітэт]]''' падтрымаў стварэнне [[БНР]]. |6 = * Вынікам [[рассейванне святла|рассейвання святла]] на завіслых часціцах і [[малекула]]х [[паветра]] з’яўляецца '''[[смуга (надвор’е)|смуга]]'''. * [[Папа Рымскі]] '''[[Віталіян]]''' у 666 годзе ўвёў у літургічны ўжытак [[арган]]. * Упершыню [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|савецкія войскі]] '''[[Афганскі паход Чырвонай арміі (1929)|ўвайшлі ў Афганістан]]''' у 1929 годзе. * Для працы над сцэнарам '''[[Мець і не мець (фільм)|фільма]]''', намінальна заснаванага на [[Мець і не мець|рамане]] [[Эрнэст Хемінгуэй|Эрнэста Хэмінгуэя]], быў прыцягнуты іншы [[Уільям Катберт Фолкнер|нобелеўскі лаўрэат]]. * На тэрыторыі стадыёна '''«[[Лакаматыў (стадыён, Гомель)|Лакаматыў]]»''' у [[Гомель|Гомелі]] існавала першая ў [[БССР]] [[Дзіцячая чыгунка (Гомель)|Дзіцячая чыгунка]]. * Жыхары [[Мінск]]а могуць назіраць за жывой прыродай у '''[[Лебядзіны (заказнік)|заказніку]]''' ў межах горада. * Адна са '''[[Святая Марыя (станцыя метро)|станцый метро]]''' ў [[Тэгеран]]е ўпрыгожана выявамі і скульптурамі з хрысціянскімі вобразамі. |7 = * [[Вавілон]]яне перанялі ў [[шумер]]аў '''[[Шасцідзесятковая сістэма злічэння|сістэму злічэння]]''' з асновай 60 і паклалі яе ў аснову сваёй [[Вавілонская астраномія|астраноміі]]. * Афіцыйнай мяжой [[Масква|Масквы]] да 1960 года была '''[[Малое кальцо Маскоўскай чыгункі|кальцавая чыгунка]]'''. * Пасля ўстанаўлення пабрацімскіх адносін з горадам [[Кіёта]] ў [[Кіеў|Кіеве]] быў закладзены '''[[Парк Кіёта (Кіеў)|парк]]''', аформлены ў [[Японскі сад|японскім стылі]]. * [[Кракадзіл]] стаў прычынай '''[[Катастрофа Let L-410 у Бандунду|авіякатастрофы]]''' ў [[ДР Конга]]. * Пункт дыслакацыі '''[[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане|расійскіх міратворцаў]]''' у [[Паўднёвы Судан|Паўднёвым Судане]] быў празваны Міхайлаўкай. * Штогод у першую суботу [[май|мая]] [[садоўнік]]і ўсяго свету '''[[Сусветны дзень голага садоўніка|яднаюцца з прыродай]]'''. |8 = * Аснова плаўніка '''[[кісцяпёрыя рыбы|кісцяпёрых рыб]]''' уяўляе сабой мускулістую лопасць, унутры якой знаходзіцца моцны [[шкілет]]. * '''[[Балтыйская града]]''' цягнецца ад [[Данія|Даніі]] на захадзе да [[Дзвіна|Дзвіны]] на ўсходзе. * У анамальна засушлівае і гарачае лета з [[Дзвіна|Дзвіны]] ўдалося дастаць '''[[Барысаў камень (Друя)|Барысаў камень]]''', які лічыўся страчаным. * Пасля [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду савецкіх войск]] з [[Афганістан]]а ў краіне заставалася група '''[[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане|ваенных спецыялістаў]]'''. * Падчас прэзідэнцтва [[Джордж Уокер Буш|Джорджа Буша-малодшага]] ў [[Белы дом|Белым доме]] жыла '''[[Індыя (котка)|Індыя]]'''. * '''[[Пустынныя ваўкі|Калумбійскіх наймітаў]]''' на [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане|вайну ў Судане]] вербавалі падманам. * Сэрвіс '''[[Discord]]''' быў папулярызаваны [[геймер]]амі. |9 = * Самым далёкі ад [[Зямля|Зямлі]] '''[[(486958) Аракат|аб’ект]]''', які наведаў [[New Horizons|касмічны зонд]], знаходзіцца на адлегласці 6,5&nbsp;млрд&nbsp;км. * '''[[Звычайны лапатанос]]''' найлепш сярод [[асятровыя|асятровых]] адаптаваўся да жыцця ў рэках з моцнай плынню. * Толькі '''[[Віцебскі звон (1605)|адзіны звон]]''' [[Віцебск]]а перажыў пакаранне за забойства [[Іасафат Кунцэвіч|Іасафата Кунцэвіча]]. * Пры '''[[Парафіяльныя спісы (1857—1858)|спробе вызначыць]]''' этнічны склад [[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга краю]] выявілі '''[[Чарнарусы|чарнарусаў]]''', '''[[Бужане (этнаграфічная група)|бужан]]''', [[яцвягі|яцвягаў]] ды [[Крывічы|крывічоў]]. * '''[[Верфольф (апалчэнне)|Нацысцкае падполле]]''' выкарыстоўвала пераклад дапаможніка [[Савецкі партызанскі рух (1941—1944)|савецкіх партызан]]. * У творчасці [[Рыгор Барадулін|Рыгора Барадуліна]] асабліва часта сустракаецца вобраз '''[[Акуліна Андрэеўна Барадуліна|маці]]'''. |0 = * Да [[Блакітная крыніца|Блакітнай крыніцы]], што паблізу [[Слаўгарад]]а, здзяйсняецца '''[[Паломніцтва і пакланенне «Блакітнай крыніцы»|пілігрымка]]'''. * '''[[Спаская царква (Вільня)|Спаская царква]]''' з’яўлялася важным элементам усходнехрысціянскай тапаграфіі старажытнай [[Вільня|Вільні]]. * Гістарычна тэрыторыя [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]] падзялялася на «[[Вялікаросы|вялікарускую]]» і '''«[[беларусы на Смаленшчыне|беларускую]]»''' часткі. * Першая на [[Беларусь|Беларусі]] '''[[Паўднёва-Беларуская гідралагічная станцыя|гідралагічная станцыя]]''' працавала на вадазборы ракі [[Ведрыч (рака)|Ведрыч]]. * Мексіканская мастачка [[Фрыда Кало]] намалявала на адным палатне адразу '''[[Дзве Фрыды|дзве версіі]]''' [[аўтапартрэт]]а. * У [[Скірмантава|Скірмантаве]] на Міншчыне штогод '''«[[ката пячы|пякуць ката]]»'''. }}<noinclude> [[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка|Падрыхтоўка]] · [[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка/Архіў|Архіў]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Галоўная старонка]] </noinclude> 3ixnvn1f82ltlbpd875c21sdsd09cy2 4 90742 5199291 5193508 2026-09-14T20:44:03Z JerzyKundrat 174 5199291 wikitext text/x-wiki <noinclude> == 15 верасня 2026 года == * '''[[Абугіда]]''' займае прамежкавае структурнае становішча паміж [[алфавіт]]ам і [[складовае пісьмо|складовым пісьмом]]. * Закаханы ў '''[[Еўропа (міфалогія)|Еўропу]]''' [[Зеўс]] пад выглядам быка выкраў яе і пераплыў на [[Крыт]]. * Асаблівасцю '''[[беларусазнаўства ў Вялікабрытаніі]]''' стала ўзаемадзеянне прафесійнай брытанскай [[Славістыка|славістыкі]] з асяроддзем [[беларусы ў Вялікабрытаніі|беларускай эміграцыі]]. * Для перавозак і бяспекі астранаўтаў [[НАСА]] выкарыстоўваецца '''[[Roshel Senator|канадскі бронеаўтамабіль]]'''. * Пры награванні ў асяроддзі [[кісларод]]у ці [[вадарод]]у ў паверхневых слаях [[сталь|сталяў]] і [[сплаў|сплаваў]] адбываецца '''[[абезвугляроджванне]]'''. * Чым большая доля '''[[абаротны капітал|абаротнага капіталу]]''' ў авансаваным, тым меншы час абароту ўсяго [[капітал]]у і большы [[прыбытак]]. == 6 верасня 2026 года == * На фоне [[Млечны Шлях|Млечнага Шляху]] ў [[Паўднёвае паўшар’е|Паўднёвым паўшар’і]] добра бачная '''[[Туманнасць Вугальны Мяшок|самая блізкая]]''' да [[Зямля|Зямлі]] [[цёмная туманнасць]]. * Мінерал '''[[калумбіт]]''' з’яўляецца рудой [[ніобій|ніобію]]. * Большасць відаў [[кітападобныя|кітападобных]] належыць да сямейства '''[[дэльфінавыя|дэльфінавых]]'''. * [[Белы бусел]] '''[[Белы бусел у Беларусі|з’явіўся ў Беларусі]]''' некалькі стагоддзяў таму, выцесніўшы [[Чорны бусел|чорнага бусла]]. * Тэкст '''[[Канстытуцыя Невады|Канстытуцыі Невады]]''' ў [[Вашынгтон]] высылалі па [[тэлеграф]]е двое сутак. * '''[[Усерасійскі Устаноўчы сход]]''' быў разагнаны паводле рашэння [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК Саветаў рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў]]. * Як асноўны прамысловы працэс атрымання [[этылен]]у, [[прапілен]]у і [[бензол]]у выкарыстоўваецца '''[[піроліз]]'''. == 27 жніўня 2026 года == * Горны масіў '''[[Вацман]]''' афіцыйна ўключаны ў спіс найпрыгажэйшых мясцін [[Баварыя|Баварыі]]. * '''[[Панцырныя жгуціканосцы]]''' з’яўляюцца аднымі з найбольш важных прадуцэнтаў арганічных рэчываў у [[біяцэноз]]ах. * Калісці '''[[Крывы горад (Вільня)|Крывы горад]]''' размяшчаўся на правым беразе рэчкі [[Вільня (рака)|Вільні]] ў яе сутоках з [[Вілія]]й. * У ходзе '''[[Вучэнні «Тыгр»|рэпетыцыі]]''' [[Высадка ў Нармандыі|высадкі ў Нармандыі]] загінула некалькі соцень амерыканскіх вайскоўцаў. * [[Руанда]] і [[Уганда]] падчас [[Другая кангалезская вайна|Другой кангалезскай вайны]] здолелі '''[[Аперацыя «Кітана»|перакінуць паветраны дэсант]]''' на адлегласць 1900 км. * У пачатку XXI стагоддзя [[Міністэрства культуры Літоўскай Рэспублікі|Міністэрства культуры Літвы]] ўзначальваў '''[[Уладзімір Уладзіміравіч Пруднікаў|віленскі беларус]]'''. == 5 жніўня 2026 года == * Аб’яднанне '''[[Яўдхея]]''' займала землі [[Індыя|Індыі]], якія ў старажытныя часы лічыліся асабліва ўрадлівымі. * Самы вядомы на [[Беларусь|Беларусі]] экзэмпляр [[арэх чорны|чорнага арэха]] расце ў '''[[Палаца-паркавы ансамбль (Нача)|сядзібным парку]]''' ў [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкім раёне]]. * Паводле рашэння [[Венскі кангрэс|Венскага кангрэса]] з частак [[Варшаўскае герцагства|Варшаўскага герцагства]] ў складзе [[Каралеўства Прусія|Прусіі]] было створана '''[[Вялікае Княства Пазнанскае]]'''. * Школьныя падручнікі '''[[Дзмітрый Іванавіч Ілавайскі (гісторык)|дарэвалюцыйнага расійскага гісторыка]]''' перавыдаваліся звыш 30 разоў. * Адзін з '''[[Tiocfaidh ár lá|ірландскіх патрыятычных лозунгаў]]''' парушае граматыку [[Ірландская мова|ірландскай мовы]]. * '''[[Пажарная аўтаматыка]]''' складаецца з сістэм [[пажарная сігналізацыя|пажарнай сігналізацыі]] і аўтаматычных установак пажаратушэння. == 9 ліпеня 2026 года == * '''[[Лінія Кармана]]''' служыць умоўнай мяжой паміж [[Атмасфера Зямлі|атмасферай Зямлі]] і [[Касмічная прастора|касмічнай прасторай]]. * Прадстаўнікі [[біялагічны род|роду]] '''[[рабкі (род птушак)|рабкоў]]''' маюць афарбоўку, прыстасаваную да маскіроўкі. * Асноўным матэрыялам для будаўніцтва абарончых замкаў часоў [[Гедымін]]а і [[Альгерд]]а была '''[[цэгла-пальчатка]]'''. * '''[[Філіп Фрэно|Паэт Амерыканскай рэвалюцыі]]''' славіў [[ром (напой)|алкагольны напой]] [[Вест-Індыя|Вест-Індыі]], як ключавы тавар амерыканскага гандлю. * '''[[Легенда Соннай Лагчыны]]''' вядома сваёй атмасферай жаху, спалучэннем [[фальклор]]у і [[гумар]]у. * Адной з галоўных прыстаней на [[Нёман]]е ў [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] з’яўлялася '''[[Мікалаева (Іўеўскі раён)|Мікалаева]]'''. * [[Магілёў]]скі '''[[Беларускі нацыянальны камітэт (Магілёў)|Беларускі нацыянальны камітэт]]''' падтрымаў стварэнне [[БНР]]. == 18 чэрвеня 2026 года == * Вынікам [[рассейванне святла|рассейвання святла]] на завіслых часціцах і [[малекула]]х [[паветра]] з’яўляецца '''[[смуга (надвор’е)|смуга]]'''. * [[Папа Рымскі]] '''[[Віталіян]]''' у 666 годзе ўвёў у літургічны ўжытак [[арган]]. * Упершыню [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|савецкія войскі]] '''[[Афганскі паход Чырвонай арміі (1929)|ўвайшлі ў Афганістан]]''' у 1929 годзе. * Для працы над сцэнарам '''[[Мець і не мець (фільм)|фільма]]''', намінальна заснаванага на [[Мець і не мець|рамане]] [[Эрнэст Хемінгуэй|Эрнэста Хэмінгуэя]], быў прыцягнуты іншы [[Уільям Катберт Фолкнер|нобелеўскі лаўрэат]]. * На тэрыторыі стадыёна '''«[[Лакаматыў (стадыён, Гомель)|Лакаматыў]]»''' у [[Гомель|Гомелі]] існавала першая ў [[БССР]] [[Дзіцячая чыгунка (Гомель)|Дзіцячая чыгунка]]. * Жыхары [[Мінск]]а могуць назіраць за жывой прыродай у '''[[Лебядзіны (заказнік)|заказніку]]''' ў межах горада. * Адна са '''[[Святая Марыя (станцыя метро)|станцый метро]]''' ў [[Тэгеран]]е ўпрыгожана выявамі і скульптурамі з хрысціянскімі вобразамі. == 29 мая 2026 года == * [[Вавілон]]яне перанялі ў [[шумер]]аў '''[[Шасцідзесятковая сістэма злічэння|сістэму злічэння]]''' з асновай 60 і паклалі яе ў аснову сваёй [[Вавілонская астраномія|астраноміі]]. * Афіцыйнай мяжой [[Масква|Масквы]] да 1960 года была '''[[Малое кальцо Маскоўскай чыгункі|кальцавая чыгунка]]'''. * Пасля ўстанаўлення пабрацімскіх адносін з горадам [[Кіёта]] ў [[Кіеў|Кіеве]] быў закладзены '''[[Парк Кіёта (Кіеў)|парк]]''', аформлены ў [[Японскі сад|японскім стылі]]. * [[Кракадзіл]] стаў прычынай '''[[Катастрофа Let L-410 у Бандунду|авіякатастрофы]]''' ў [[ДР Конга]]. * Пункт дыслакацыі '''[[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане|расійскіх міратворцаў]]''' у [[Паўднёвы Судан|Паўднёвым Судане]] быў празваны Міхайлаўкай. * Штогод у першую суботу [[май|мая]] [[садоўнік]]і ўсяго свету '''[[Сусветны дзень голага садоўніка|яднаюцца з прыродай]]'''. == 8 мая 2026 года == * Аснова плаўніка '''[[кісцяпёрыя рыбы|кісцяпёрых рыб]]''' уяўляе сабой мускулістую лопасць, унутры якой знаходзіцца моцны [[шкілет]]. * '''[[Балтыйская града]]''' цягнецца ад [[Данія|Даніі]] на захадзе да [[Дзвіна|Дзвіны]] на ўсходзе. * У анамальна засушлівае і гарачае лета з [[Дзвіна|Дзвіны]] ўдалося дастаць '''[[Барысаў камень (Друя)|Барысаў камень]]''', які лічыўся страчаным. * Пасля [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду савецкіх войск]] з [[Афганістан]]а ў краіне заставалася група '''[[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане|ваенных спецыялістаў]]'''. * Падчас прэзідэнцтва [[Джордж Уокер Буш|Джорджа Буша-малодшага]] ў [[Белы дом|Белым доме]] жыла '''[[Індыя (котка)|Індыя]]'''. * '''[[Пустынныя ваўкі|Калумбійскіх наймітаў]]''' на [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане|вайну ў Судане]] вербавалі падманам. * Сэрвіс '''[[Discord]]''' быў папулярызаваны [[геймер]]амі. == 19 сакавіка 2026 года == * Самым далёкі ад [[Зямля|Зямлі]] '''[[(486958) Аракат|аб’ект]]''', які наведаў [[New Horizons|касмічны зонд]], знаходзіцца на адлегласці 6,5&nbsp;млрд&nbsp;км. * '''[[Звычайны лапатанос]]''' найлепш сярод [[асятровыя|асятровых]] адаптаваўся да жыцця ў рэках з моцнай плынню. * Толькі '''[[Віцебскі звон (1605)|адзіны звон]]''' [[Віцебск]]а перажыў пакаранне за забойства [[Іасафат Кунцэвіч|Іасафата Кунцэвіча]]. * Пры '''[[Парафіяльныя спісы (1857—1858)|спробе вызначыць]]''' этнічны склад [[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга краю]] выявілі '''[[Чарнарусы|чарнарусаў]]''', '''[[Бужане (этнаграфічная група)|бужан]]''', [[яцвягі|яцвягаў]] ды [[Крывічы|крывічоў]]. * '''[[Верфольф (апалчэнне)|Нацысцкае падполле]]''' выкарыстоўвала пераклад дапаможніка [[Савецкі партызанскі рух (1941—1944)|савецкіх партызан]]. * У творчасці [[Рыгор Барадулін|Рыгора Барадуліна]] асабліва часта сустракаецца вобраз '''[[Акуліна Андрэеўна Барадуліна|маці]]'''. == 11 сакавіка 2026 года == * Да [[Блакітная крыніца|Блакітнай крыніцы]], што паблізу [[Слаўгарад]]а, здзяйсняецца '''[[Паломніцтва і пакланенне «Блакітнай крыніцы»|пілігрымка]]'''. * '''[[Спаская царква (Вільня)|Спаская царква]]''' з’яўлялася важным элементам усходнехрысціянскай тапаграфіі старажытнай [[Вільня|Вільні]]. * Гістарычна тэрыторыя [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]] падзялялася на «[[Вялікаросы|вялікарускую]]» і '''«[[беларусы на Смаленшчыне|беларускую]]»''' часткі. * Першая на [[Беларусь|Беларусі]] '''[[Паўднёва-Беларуская гідралагічная станцыя|гідралагічная станцыя]]''' працавала на вадазборы ракі [[Ведрыч]]. * Мексіканская мастачка [[Фрыда Кало]] намалявала на адным палатне адразу '''[[Дзве Фрыды|дзве версіі]]''' [[аўтапартрэт]]а. * У [[Скірмантава|Скірмантаве]] на Міншчыне штогод '''«[[ката пячы|пякуць ката]]»'''. == 8 сакавіка 2026 года == * '''[[Я|Апошняя літара]]''' [[Беларускі алфавіт|беларускага алфавіта]] абазначае нелабіялізаваны [[галосныя|галосны]] [[гук (мова)|гук]] сярэдняга рада ніжняга пад’ёму. * Паводле адной з версій, правобразам [[Пагоня|герба «Пагоня»]] сталі выявы бога '''[[Пяркунас]]а''', які скакаў па небе. * Перакананне аўтарытэтных астраномоў аб тым, што [[астэроід]]аў існуе толькі чатыры, развянчаў '''[[Карл Людвіг Хенке|аматар]]'''. * '''[[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе|Савецкія вайскоўцы]]''' ў [[Ангола|Анголе]] дамагаліся паразумення з саюзнікамі праз святы. * Спрэчны характар '''[[Смерць Джэфры Эпштэйна|смерці]]''' [[Джэфры Эпштэйн]]а спарадзіў [[інтэрнэт-мем]]. * '''[[Абу Лулу|Суданскі генерал]]''' выхваляўся [[Разня ў Эль-Фашыры (2025)|масавымі забойствамі]] на прамой трансляцыі ў [[TikTok]]. * '''[[Гродзенскія вербы]]''' ў адрозненне ад '''[[Віленскія вербы|віленскіх]]''' маюць характэрную плоскую форму. == 9 лютага 2026 года == * Пераламляльную здольнасць [[аптычная сістэма|аптычнай сістэмы]] характарызуе '''[[аптычная сіла]]'''. * Ананімнае '''«[[Пасланне да латын з іх жа кніг]]»''' накіравана супраць [[каталіцызм]]у і яго прапаведнікаў. * '''[[Мемарыяльны музей Халакоста (ЗША)|Мемарыяльны музей Халакоста]]''' ў [[Вашынгтон]]е з’яўляецца самым наведвальным гістарычным музеем свету. * Некаторы час на '''[[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі|базе ВМФ Расіі]]''' ў [[Сірыя|сірыйскім]] [[Тартус]]е знаходзіўся толькі грамадзянскі персанал. * Напярэдадні буйных мерапрыемстваў у [[Рыа-дэ-Жанэйра]] звычайна праводзяцца '''[[Аперацыя «Стрымліванне»|паліцэйскія аперацыі]]'''. * Cучасныя '''[[чат-бот]]ы''' могуць выкарыстоўваць сістэмы [[Генератыўны штучны інтэлект|генератыўнага штучнага інтэлекту]], каб падтрымліваць размову. == 8 студзеня 2026 года == * Аўтарам першай вядомай [[Геліяцэнтрычная сістэма свету|геліяцэнтрычнай мадэлі]] быў '''[[Арыстарх Самоскі]]'''. * '''[[Дубовыя лясы]]''' ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]] ўтварае [[дуб чырвоны]]. * '''[[Насір ад-Дзін Тусі]]''' пабудаваў у горадзе [[Мераге|Марага]] найбуйнейшую астранамічную абсерваторыю свайго часу. * Лічыцца, што першая камерцыйна паспяховая '''[[пішучая машынка]]''' была сканструявана ў [[ЗША]] ў 1867 годзе. * Брытанскі '''[[Марш палкоўніка Боўгі|вайсковы марш]]''' 1914 года стаў вельмі папулярны ў [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] дзякуючы яго жартаўлівай версіі. * Адметныя рысы '''[[беларускі арнамент|беларускага арнаменту]]''' ў [[Вышыўка|вышыўцы]] і [[Ткацтва|ткацтве]] — упарадкаванасць формы і [[чырвоны колер|чырвона]]-[[чорны колер|чорная]] каляровая гама на [[белы колер|белым]] фоне. == 4 студзеня 2026 года == * '''[[Доказ (логіка)|Доказ]]''' у [[логіка|логіцы]] не стварае ісціннасці выказвання, а з’яўляецца спосабам яе выяўлення. * [[Касмалогія|Касмолагі]] мяркуюць, што '''[[цёпла-гарачае міжгалактычнае асяроддзе|разрэджаная плазма]]''' запаўняе прастору паміж [[Галактыка|галактыкамі]]. * У [[Беларусь|Беларусі]] сустракаецца толькі адзін '''[[кароўка дваццацічатырохкропкавая|раслінаедны від]]''' [[божыя кароўкі|божых каровак]]. * Першая '''[[Агатка, або Прыезд пана|прафесійная опера]]''', галоўнымі героямі якой сталі беларусы, была паказана ў 1784 годзе ў [[Нясвіж]]ы. * Зборнік [[Шляхецкая гавэнда|шляхецкіх гавэндаў]] аўтарства [[Генрык Жавускі|Генрыка Жавускага]] лічыцца '''[[Успаміны Сапліцы|эталонным узорам]]''' гэтага жанру. * Пасля выхада фільма '''«[[І бог стварыў жанчыну]]»''' актрыса [[Брыжыт Бардо]] набыла вядомасць. * '''«[[Вялікі слоўнік беларускай мовы]]»''' змяшчае каля 223 тысяч [[слова|слоў]]. == 17 снежня 2025 года == * [[Палеаліт|Самую старажытную эпоху]] ў гісторыі чалавецтва адкрыў '''[[Жак Бушэ дэ Перт|французскі археолаг]]'''. * На [[хрысціянства|хрысціянскіх]] надмагіллях часта сустракаецца '''[[Deo Optimo Maximo|лацінскае выслоўе]]''', напачатку адрасаванае [[Юпітэр (міфалогія)|Юпітэру]]. * Назва '''[[пінгвін Адэлі|пінгвінаў Адэлі]]''' ўзыходзіць да імя жонкі [[Жуль Себасцьен Сезар Дзюмон-Дзюрвіль|французскага мараплаўцы]]. * Літаратурная [[Ганкураўская прэмія]] можа быць прысуджана аўтару толькі адзін раз, але '''[[Рамэн Гары]]''' атрымаў яе двойчы. * У часткі [[пацыент]]аў, якія перанеслі аперацыю пратэзавання [[сэрца|сардэчных клапанаў]], развіваецца '''[[сіндром Скуміна|памежнае псіхічнае захворванне]]'''. * Шматтомная '''«[[Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі]]»''' ўключае больш за пятнаццаць тысяч артыкулаў. == 20 лістапада 2025 года == * [[Камета]] '''[[3I/ATLAS]]''' валодае самым вялікім [[Эксцэнтрысітэт арбіты|эксцэнтрысітэтам арбіты]] з усіх адкрытых міжзоркавых аб’ектаў. * '''[[Град]]''' выпадае з магутных [[кучава-дажджавыя воблакі|кучава-дажджавых воблакаў]]. * '''[[Грыбная скала]]''' ў [[Мальтыйскі архіпелаг|Мальтыйскім архіпелагу]] насамарэч назвай не звязана [[грыбы|грыбамі]]. * Імкненне грэчаскіх дзяржаў вызваліцца ад гегемоніі [[Спарта|Спарты]] выклікала '''[[Карынфская вайна|Карынфскую вайну]]'''. * '''[[Беларускія гаворкі ў Літве|Рэгіянальныя гаворкі]]''' на [[Віленшчына|Віленшчыне]] захавалі шмат старажытных рыс [[Беларуская мова|беларускай мовы]]. * Бясконцая паводле задумы [[відэагульня]] '''«[[Pac-Man]]»''' з-за праграмнай памылкі абрываецца на 256 узроўні. * У [[2018]] годзе камандай з двух лётчыкаў быў здзейснены '''[[першы беларускі кругасветны пералёт]]'''. == 27 кастрычніка 2025 года == * Найбольшая тоўшча [[сапрапель|сапрапелю]] на [[Беларусь|Беларусі]] '''[[Судаблеўскае радовішча сапрапелю|назапасілася]]''' ў возеры [[Судабле]]. * Стомлены кавальскай працай '''[[Хадльгрымюр П’етурсан|ісландзец]]''' на вуліцы [[Глюкштат|нямецкага горада]] слаў праклёны на [[ісландская мова|роднай мове]], але дзякуючы гэтаму стаў затым паважаным прапаведнікам. * Самай вядомай '''[[эўкатастрофа]]й''' у творах [[Джон Рональд Руэл Толкін|Джона Р. Р. Толкіна]] з’яўляецца развязка рамана «[[Валадар Пярсцёнкаў]]». * Самая вялікая колькасць [[кавер-версія|кавер-версій]] у гісторыі была зроблена на песню '''«[[Yesterday]]»''' гурта «[[The Beatles]]». * Побач з [[Кёльнскі сабор|Кёльнскім саборам]] знаходзіцца адзін з найбольш значных '''[[Музей Людвіга|музейных збораў]]''' сучаснага мастацтва. * Яшчэ да пачатку [[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі|афіцыйнага ўдзелу]] ў [[Грамадзянская вайна ў Сірыі|сірыйскім канфлікце]] ля берагоў [[Сірыя|Сірыі]] дзейнічаў '''[[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры|расійскі флот]]'''. == 23 кастрычніка 2025 года == * У выніку не­ка­ва­лент­ных узаемадзеянняў [[бялкі|бялкоў]] і [[нуклеінавыя кіслоты|нуклеінавых кіслот]] утвараюцца '''[[нуклеапратэіды]]'''. * Рака '''[[Купер-Крык (Аўстралія)|Купер-Крык]]''' у [[Аўстралія|Аўстраліі]] ў час па­водак дасягае бяссцёкавага возера [[Эйр (возера)|Эйр]]. * '''[[Махаяна]]''' разглядае мэту стаць [[Буда (тытул)|Будай]] як магчымую для кожнага. * '''[[Ашэр са Століна]]''' заснаваў найбуйнейшую [[хасідызм|хасідскую]] дынастыю на Палессі. * '''[[Барыс Леанідавіч Пастарнак|Барыс Пастарнак]]''' у канцы [[раман]]а {{нп3|Доктар Жывага|«Доктар Жывага»|ru|Доктор Живаго}} змясціў [[верш]]ы галоўнага героя. * Заснавальнікі кампаніі '''«[[Prada]]»''' пачыналі з гандлю ў [[Мілан]]е імпартаванымі з [[Англія|Англіі]] вырабамі. * У канструкцыях, якія не [[зварка|зварваюцца]] або не дапускаюць награвання, можна прымяніць '''[[заклёпачнае злучэнне]]'''. == 19 кастрычніка 2025 года == * У [[каменнавугальны перыяд]] прадстаўнікі класа '''[[палушнікавыя (клас)|палушнікавых]]''' складалі асноўны раслінны покрыў планеты. * Сярэднявечны '''[[Шэнь Куо|кітайскі навукоўца]]''' па шматграннасці супастаўляецца з выдатнымі [[Універсальны чалавек|ўніверсалістамі]] [[Рэнесанс]]у. * У многіх [[жывапіс]]ных творах '''[[Хасэ дэ Рыбера]]''' падкрэсліваў перамогу волі над фізічнымі пакутамі. * '''[[Анры Жыфар]]''' стварыў першы ў свеце [[дырыжабль]] з [[Парасілавая ўстаноўка|паравым рухавіком]]. * Паўстанцкі атрад [[Вінцэнт Козел-Паклеўскі|Козел-Паклеўскага]] фактычна перастаў існаваць пасля '''[[Бой пад Уладыкамі|бою пад Уладыкамі]]'''. * Фундатарам '''[[Касцёл Усіх Святых (Свянцяны)|каталіцкага храма]]''' ў [[Свянцяны|Свянцянах]] быў [[Казімір Чаховіч|афіцэр расійскай арміі]]. * У [[музыка|музыцы]] '''[[тэмп (музыка)|тэмп]]''' можа абазначацца спалучэннем тэрміналагічных і метранамічных паказчыкаў. == 8 кастрычніка 2025 года == * Першасную структуру '''[[Рыбануклеінавыя кіслоты|РНК]]''' вызначае паслядоўнасць размяшчэння [[нуклеатыды|монануклеатыдаў]] у поліпептыдным ланцугу. * На лясных абшарах [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] ў [[Архаічны перыяд у Паўночнай Амерыцы|Архаічны перыяд]] існаваў самастойны '''[[Усходні сельскагаспадарчы комплекс|цэнтр узнікнення]]''' [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадаркі]] і [[Культурныя расліны|культурных раслін]]. * Адным з асноўных відаў ежы [[інкі|інкаў]] нароўні з [[кукуруза]]й і [[бульба]]й было '''[[кіноа]]'''. * '''[[Вераніка Остэн-Сакен|Віленская арыстакратка]]''' з’ехала да ссыльнага жанатага [[Адам Рымша|шляхціча]] ў [[Вяцкая губерня|Вяцкую губерню]] і таемна абвянчалася з ім. * [[Максім Багдановіч]] асабліва адзначаў '''[[А. Новіч|празаіка]]''', які ўпершыню паспрабаваў напісаць вялікую рэч па-беларуску. * Пасля завяршэння праграмы [[Спейс шатл]]аў '''[[Выратавальны карабель НАСА|выратавальныя караблі]]''' [[НАСА]] апынуліся без работы. * [[Інвестыцыя|Інвестарам]] пры аналізе цэн на [[Акцыя (фінансы)|акцыі]] дапамагае '''[[фондавы індэкс]]'''. == 9 чэрвеня 2025 года == * Пры генетычным аналізе з дапамогай '''[[анеўплаідыя|анеўплаідыі]]''' можна вызначыць лакалізацыю [[ген]]аў у [[храмасома]]х. * У [[Жанчына|жанчыны]] са з’яўленнем [[дзіця]]ці складваецца '''[[Сузор’е мацярынства|асаблівы стан]]''' [[Свядомасць|свядомасці]]. * Паводле ірландскага фальклору, '''[[лепрыкон]]ы''' жывуць адасоблена, займаюцца вырабам [[абутак|абутку]], і іх прысутнасць выдае стук [[малаток|малатка]]. * Адзін з '''[[Маці Божая Ружанцовая|марыйных тытулаў і заклікаў]]''', які выкарыстоўваюць [[каталікі]], звязаны з [[малітва]]й і ружанцовай пабожнасцю. * Да з’яўлення твораў '''[[Марыя Французская|франкамоўнай пісьменніцы]]''' літаратура Францыі стваралася пераважна на [[Лацінская мова|лаціне]]. * '''[[Пётр Сцыпіён дэль Кампа|Каралеўскі сакратар]]''' [[Бона Сфорца|Боны Сфорцы]] паводле афіцыйнай версіі быў нашчадкам рымскіх [[Сцыпіён]]аў. * '''[[Дэбет і крэдыт]]''' — асноўныя паняцці двайнога бухгалтарскага запісу, які выкарыстоўваецца ў [[бухгалтарскі ўлік|бухгалтарскім уліку]]. == 16 мая 2025 года == * [[Алелі]] могуць распаўсюджвацца '''[[Генетычны аўтастоп|аўтастопам]]'''. * [[Від, біялогія|Від]] '''[[Bagheera kiplingi|павукоў-вегетарыянцаў]]''' быў названы ў гонар [[Джозеф Рэдзьярд Кіплінг|пісьменніка]] і {{нп3|Багіра|выдуманай|en|Bagheera}} [[пантэры]]. * Сярод фігур манумента «'''[[Тысячагоддзе Расіі]]'''» ёсць чацвёра [[Вялікі князь літоўскі|вялікіх князёў літоўскіх]]. * Ля вытокаў [[Сацыяльная псіхалогія|сацыяльнай]] і карэкцыйнай псіхалогіі ў [[Бразілія|Бразіліі]] стаяла '''[[Алена Уладзіміраўна Анціпава|ўраджэнка Гродна]]'''. * У выніку '''[[Паводка на Хуанхэ 1938 года|найбуйнейшага акту экалагічнай вайны ў гісторыі]]''' загінула прынамсі пяцьсот тысяч чалавек. * Асновай '''[[кейнсіянства]]''' з’яўляецца ідэя, што рынкі не заўсёды здольныя самастойна забяспечыць [[Поўная занятасць|поўную занятасць]] і стабільны эканамічны рост. * У [[Рэспубліка Карэя|Паўднёвай Карэі]] арганізавалі '''[[Кампанія па зборы золата|кампанію па зборы]]''' [[золата]] дзеля пераадолення {{нп3|Азіяцкі фінансавы крызіс|фінансавага крызісу|en|1997 Asian financial crisis}}. == 15 мая 2025 года == * Ёсць меркаванне, што бацькам [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]] быў '''[[Альбер Прэцыозі|лётчык]]''' палка «[[Нармандыя-Нёман|Нармандыя—Нёман]]». * Песню «'''[[Сігма Бой]]'''» абвінавацілі адначасова і ў прапагандзе, і ў падрыве традыцыйных [[патрыярхат|патрыярхальных]] каштоўнасцей. * На выбар: ** У перадсвяточны вечар Новага года беларусы глядзяць '''[[Навагодні зварот Святланы Ціханоўскай|два звароты]]'''. ** '''[[Навагодні зварот Святланы Ціханоўскай|Навагодні зварот]]''' лідаркі беларускай апазіцыі стаў прычынай адключэння [[YouTube]] ва ўсёй краіне. ** Феноменам беларускай палітыкі сталі '''[[Навагодні зварот Святланы Ціханоўскай|навагоднія звароты]]''' двух лідараў краіны. == 18 студзеня 2025 года == * Ствалы [[хвоя звычайная|хвоі]] часта ўкрывае лішайнік '''[[гіпагімнія ўздутая]]'''. * '''[[Кроква (геральдыка)|Геральдычная фігура]]''', што служыла абазначэннем [[Раненне|ранення]], стала знакам, які надаваўся будаўнікам [[Фартэцыя|фартэцый]]. * Каб абыйсці забарону на пераклад [[Каран]]а, мінскі імам назваў свой '''[[Мінскі тафсір|манускрыпт]]''' каментаром. * '''[[Лінкальнскі ўніверсітэт (Новая Зеландыя)|Лінкальнскі ўніверсітэт]]''' у [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]] — найстарэйшая [[Сельская гаспадарка|сельскагаспадарчая]] навучальная ўстанова [[Паўднёвае паўшар’е|Паўднёвага паўшар’я]]. * '''[[Бой за Тынзауатэн|Бой на алжырска-малійскай мяжы]]''' прывёў да разрыву дыпламатычных адносін [[Малі]] і [[Нігер]]а з [[Украіна]]й. * Да свайго юбілею [[Каталіцкая царква]] прадставіла '''[[Лючэ (талісман)|мульцяшнага маскота]]''', падобнага на персанажаў [[анімэ]]. == 19 снежня 2024 года == * У [[венд]]скі перыяд '''[[Валына-Аршанскі прагін|марскі басейн]]''' ахопліваў больш за 80&nbsp;% тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]]. * У апытанні на любімую кветку ў [[Вялікабрытанія|Брытаніі]] '''[[Hyacinthoides non-scripta|адзін варыянт]]''' быў выключаны са спісу, паколькі паўсюль перамагаў. * Хан [[Залатая Арда|Залатой Арды]] '''[[Менгу-Цімур]]''' у знак самастойнасці ад [[Мангольская імперыя|Мангольскай імперыі]] чаканіў на манетах уласнае імя. * Этнакультурную сітуацыю ў '''[[Беларуска-польска-літоўскае памежжа|беларуска-польска-літоўскім памежжы]]''' характарызуюць, як «плавільны кацёл». * У [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] ёсць зала, прысвечаная '''[[воіны-інтэрнацыяналісты ў Беларусі|воінам-інтэрнацыяналістам]]'''. * Самым доўгім [[пасажырскі самалёт|пасажырскім самалётам]] у свеце з’яўляецца '''«[[Boeing 747-8]]»'''. * [[Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Кіраўніцтву справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] належыць '''[[Беларусь (санаторый, Місхор)|санаторый у Крыме]]'''. == 9 лістапада 2024 года == * '''[[Тэарэма Паскаля]]''' ўстанаўлівае важныя праектыўныя ўласцівасці [[канічнае сячэнне|канічных сячэнняў]]. * '''[[Гідрастатычны парадокс]]''' заключаецца ў несупадзенні [[вага|вагі]] [[вадкасць|вадкасці]], налітай у пасудзіну, з сілай [[ціск]]у на дно гэтай пасудзіны. * У генах [[Эўгленавыя водарасці|эўгленавых пратыстаў]] знойдзены '''[[інтроны III групы]]'''. * На '''[[З’езд у Луцку|з’езд еўрапейскіх манархаў]]''' у [[Луцк]] прыбыло ў некалькі разоў больш людзей, чым насельніцтва горада. * Пілігрымы прынеслі да '''[[Абраз Маці Божай Чэнстахоўскай|абраза Маці Божай Чэнстахоўскай]]''' шматлікія ахвяраванні і дары. * Тастамент '''[[Ян Уладзіслаў Саламярэцкі|апошняга з роду]]''' князёў [[Саламярэцкія|Саламярэцкіх]] быў прызнаны несапраўдным. * '''[[Ваенна-паветраныя сілы Катангі]]''' выкарыстоўвалі самаробныя авіябомбы з гранат і бутэлек. == 20 верасня 2024 года == * На [[фазавая дыяграма|дыяграме стану]] [[рэчыва]] існуе '''[[трайны пункт|пункт]]''', дзе ў раўнавазе знаходзяцца адразу тры яго [[Фазавы пераход|фазы]]. * '''[[Rickettsia prowazekii|Узбуджальнік]]''' [[Эпідэмічны сыпны тыф|эпідэмічнага сыпнога тыфу]] з’яўляецца найбліжэйшым родзічам [[Мітахондрыя|мітахондрый]]. * Некаторыя '''[[Costasiella kuroshimae|марскія малюскі]]''' здольныя [[Клептапластыя|ўскосна выконваць]] працэс [[фотасінтэз]]у. * У '''[[траецкія песні|траецкіх песнях]]''' асабліва персаніфікаваны вобраз [[бяроза|бярозы]]. * У Сярэднявеччы '''[[Познань]]''' была адной з галоўных рэзідэнцый польскіх князёў. * '''[[Станіслаў Свяневіч|Польскі прафесар]]''' даваў паказанні камісіі [[Кангрэс ЗША|Кангрэса ЗША]] па расследаванні [[Катынскі расстрэл|Катынскага расстрэлу]] ў масцы з меркаванняў бяспекі. * Самы поўны ў свеце '''[[Ethnologue|каталог моў]]''' выдае амерыканская [[Евангельскія хрысціяне|евангельская]] хрысціянская арганізацыя. == 9 жніўня 2024 года == * [[Біялюмінесцэнцыя]] з’яўляецца асобным выпадкам '''[[хемілюмінесцэнцыя|хемілюмінесцэнцыі]]'''. * [[Неандэрталец|Неандэртальцы]] валодалі тэхнікай '''[[Ручное прадзенне|прадзення]]'''. * У [[Ведычная рэлігія|ведыйскай рэлігіі]] '''[[Адзіці]]''' выступае ўвасабленнем жаночага пачатку і мацярынства. * Фламандскі картограф [[Герард Меркатар]] назваў свой '''[[геаграфічны атлас|збор карт]]''' у гонар міфічнага караля Лівіі. * Пахавальная працэсія '''[[Жуань Лін’юй|актрысы нямога кіно]]''' сабрала трыста тысяч чалавек. * Часовы рабоча-сялянскі ўрад Украіны да пачатку 1919 года размяшчаўся ў '''[[Суджа|Суджы]]'''. * [[ЗША]] праз [[Балгарыя|Балгарыю]] ў [[Беларусь|Беларусі]] набывалі '''[[Timber Sycamore|супрацьтанкавыя ракеты]]''' для [[Сірыйская апазіцыя|сірыйскіх паўстанцаў]]. == 20 ліпеня 2024 года == * '''[[Мас-спектраметрыя]]''' заснавана на вызначэнні масы часціц, што ўтвараюцца пры [[іанізацыя|іанізацыі]] малекул. * Для рыб [[атрад, біялогія|атрада]] '''[[гімнотападобныя|гімнотападобных]]''' характэрна наяўнасць электрычных органаў. * У XIX стагоддзі выявілася, што '''[[аксіёма Архімеда]]''' выконваецца не заўсёды. * Адным з самых вядомых выпадкаў {{нп5|Літаратурная інквізіцыя|літаратурнай інквізіцыі|d|Q1203086}} стала пакаранне нашчадкаў і цела '''[[Люй Люлян|кітайскага паэта]]'''. * Гарадскія ўлады [[Сан-Францыска]] аплачвалі жыллё для '''[[Нортан I|самаабвешчанага імператара]]''' [[ЗША|Злучаных Штатаў]]. * Першым эстонскім нацыянальным балетам стаў '''«[[Дамавік (балет)|Дамавік]]»'''. * У фантастычным фільме «[[Назад у будучыню]]» пад машыну часу быў мадыфікаваны '''[[DeLorean DMC-12|аўтамабіль]]'''. == 12 чэрвеня 2024 года == * Мерай таго, наколькі моцна [[аптычная сістэма]] збірае або рассейвае [[святло]], з’яўляецца '''[[фокусная адлегласць]]'''. * '''[[Тапаграфічныя ўмоўныя знакі]]''' на [[тапаграфічная карта|картах]] рознага [[маштаб]]у маюць адзіную аснову паводле малюнка, колеру і шрыфтоў. * '''[[Абсалютная вільготнасць паветра]]''' на [[Беларусь|Беларусі]] летам значна большая, чым зімой. * Чукоцкае [[пісьмо]], створанае '''[[Тэневіль|Тэневілем]]''', выступае прыкладам зараджэння пісьмовый традыцыі пры мінімальным уздзеянні звонку. * '''[[Бібліятэка Вільнюскага ўніверсітэта]]''' найстарэйшая і адна з самых буйных у [[Літва|Літве]]. * '''[[Другаснае закісанне (віна)|Другаснае закісанне]]''' [[віно|віна]] мае адбывацца ў іншым посудзе, а не ў тым, які выкарыстоўваўся для пачатку працэсу. * Для візуальнай праверкі якасці [[яйка (харчовы прадукт)|яек]] выкарыстоўваецца '''[[аваскоп]]'''. == 24 мая 2024 года == * Прасторавае размяшчэнне [[атам]]аў [[вуглярод]]у ў малекуле '''[[адамантан]]а''' паўтарае размяшчэнне атамаў у [[крышталічная рашотка|крышталічнай рашотцы]] [[алмаз]]а. * [[Жывёлы]] '''[[абісаль|абісальнай зоны]]''' акіяна часта валодаюць [[біялюмінесцэнцыя]]й. * Карэйскі мастак '''[[Чон Сон]]''' адмовіўся ад канонаў [[Кітайскі жывапіс|кітайскага стылю жывапісу]] і набыў шматлікіх паслядоўнікаў. * '''[[Абсерваторыя Вільнюскага ўніверсітэта|Астранамічная абсерваторыя]]''', заснаваная ў [[Віленская акадэмія|Віленскай акадэміі]] ў 1753 годзе, стала чацвёртай па ліку ў Еўропе. * [[Вялікабрытанія]], каб прадухіліць уступленне [[Іспанія|Іспаніі]] ў [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]], падкупіла '''[[Валянцін Галарса Марантэ|асабістага сябра]]''' [[Франсіска Франка]]. * '''[[Ульрых Шнафт|Былы вайсковец]]''' [[Вафен-СС]] даслужыўся да афіцэра ў арміі [[Ізраіль|Ізраіля]], выдаючы сябе за [[яўрэі|яўрэя]]. * '''[[Пары-Ла-Дэфанс Арэна|Найбуйнейшая канцэртная зала]]''' [[Еўропа|Еўропы]] знаходзіцца ў французскім [[Нантэр]]ы. == 28 красавіка 2024 года == * '''[[Талочныя песні]]''' суправаджалі працу беларускага [[земляроб]]а і на сяўбе, і на [[Жніво|жніве]]. * '''[[Сібусава Эіці|Бацька японскага капіталізму]]''' прымаў удзел у стварэнні звыш ста кампаній і каля трыццаці каледжаў і ўніверсітэтаў. * Першы нацыянальны манумент у [[ЗША]], прысвечаны не прэзідэнту, быў адкрыты ў гонар '''[[Джордж Вашынгтан Карвер|вучонага-батаніка]]'''. * '''[[Чжэн Цзасінь|Заснавальніку]]''' сучаснай кітайскай [[Арніталогія|арніталогіі]] паступіць ва ўніверсітэт дапамог [[Тамат звычайны|памідор]]. * '''[[Савецкія ваенныя спецыялісты за мяжой|Замежныя камандзіроўкі]]''' [[Ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[Ваенны спецыяліст|ваенспецоў]] спрыялі іх кар’ернаму росту ва [[Узброеныя сілы СССР|Узброеных сілах СССР]]. * Папулярнасці [[Локшына хуткага прыгатавання|локшыны хуткага прыгатавання]] ў [[Японія|Японіі]] спрыялі '''[[Інцыдэнт Асама-Санса|захоп закладніцы]]''' і яго асвятленне ў [[Сродкі масавай інфармацыі|СМІ]]. == 20 красавіка 2024 года == * '''[[Засуха 2100-х гадоў да н.э.]]''' была адной з найбольш цяжкіх, па выкліканых ёю сацыяльных узрушэннях, кліматычных падзей [[галацэн]]у. * '''[[Тамборская мова]]''' з інданезійскага вострава [[Сумбава]] цалкам загінула падчас вывяржэння [[Тамбора|вулкана]]. * [[Ацтэкі]] лячылі жываты і сэрцы '''[[Chiranthodendron|рукамі д’ябла]]'''. * Першы ў гісторыі начны паветраны таран здзейснены на самалёце '''[[І-15]]'''. * Апошні прысуд па справе аб '''[[Хатынская трагедыя|знішчэнні Хатыні]]''' вынесены ў 2024 годзе. * У амерыканскім '''[[Карбандэйл (Ілінойс)|Карбандэйле]]''' можна было назіраць два поўных [[сонечнае зацьменне|сонечных зацьменні]] з інтэрвалам у сем гадоў. * '''[[Уінсарскі ўніверсітэт]]''' з’яўляецца самым паўднёвым у [[Канада|Канадзе]]. == 3 красавіка 2024 года == * Адзіны ў свеце падводны '''[[Psathyrella aquatica|пласціністы грыб]]''' расце ў верхнім басейне ракі [[Роўг (рака)|Роўг]] у [[ЗША]]. * Паводле генетычных даследаванняў сучасная [[Свойскі бык|буйная рагатая жывёла]] паходзіць ад васьмідзесяці '''[[Тур (жывёла)|тураў]]''', {{нп5|Прыручэнне|прыручаных||Tame animal}} у [[Анатолія|Анатоліі]] і [[Сірыя|Сірыі]]. * У многіх раёнах [[Аўстралія|Аўстраліі]] сустракаюцца '''[[Брамбі|здзічэлыя коні]]'''. * Пасля далучэння зямель Беларусі да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] пачаліся масавыя '''[[падараванні сялян]]''' чыноўнікам. * '''[[Ліда (аэрадром)|Лідскі аэрадром]]''' з’яўляецца адным з найстарэйшых у свеце. * Беларускія спецслужбы дапамаглі літоўскім уладам затрымаць кіраўніка '''[[Камуністычная партыя Літвы|Камуністычнай партыі Літвы]]'''. * Ужыванне '''[[Трусінае малако|трусінага малака]]''' можа дапамагчы людзям пасля [[Трансплантацыя|трансплантацыі]]. == 14 сакавіка 2024 года == * Паблізу [[Лафатэнскія астравы|Лафатэнскіх астравоў]] у [[Нарвежскае мора|Нарвежскім моры]] фарміруецца сістэма '''[[Маскстрэумен|магутных віроў]]'''. * Спосаб, якім японскія [[рыбак]]і запісвалі ўлоў, стаў самастойным '''[[Гётаку|відам мастацтва]]'''. * '''[[Абарона Смаргоні]]''' ў час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] працягвалася васямсот дзесяць дзён. * '''[[Ян Фрыцавіч Фабрыцыус|Першы кавалер]]''' чатырох [[ордэн Чырвонага Сцяга|ордэнаў Чырвонага Сцяга]] два з іх атрымаў у час [[савецка-польская вайна|савецка-польскай вайны]] на тэрыторыі Беларусі. * '''[[Ада Блэкджэк|Маладая жанчына]]''' была пакінута на [[Востраў Урангеля|востраве Урангеля]] і здолела выжываць там амаль два гады разам з [[Кот свойскі|коткай]]. * Двухтысячагадовую гісторыю [[Чанша|Чаншы]] знішчыў '''[[Пажар у Чаншы (1938)|пажар]]''', учынены людзьмі, якія хацелі зберагчы горад ад захопу. * На '''[[Спецыяльная Алімпіяда|Спецыяльнай Алімпіядзе]]''' няма мэты выявіць наймацнейшага і зафіксаваць спартыўныя рэкорды. == 29 лютага 2024 года == * '''[[Эктапічная рэкамбінацыя]]''' часта прыводзіць да храмасомнай перабудовы. * На паўднёвым захадзе [[Мадагаскар]]а ўтварыўся ўнікальны '''[[Мадагаскарскія калючыя зараснікі|калючы лес]]'''. * '''[[Мангольскае заваяванне Харэзма|Заваяванне Харэзма]]''' [[Мангольская імперыя|манголамі]] пачалося з '''[[Атрарская катастрофа|аблогі]]''' гарнізонаў і ўмацаванняў на рацэ [[Сырдар’я|Сырдар’і]]. * Літара '''[[Ŭ]]''' была першы раз выкарыстана ў беларускамоўных дыялогах герояў кнігі [[Габрыэль Асоўскі|Габрыэля Асоўскага]]. * '''[[Земская рэформа]]''' ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] прадугледжвала стварэнне органаў [[Мясцовае самакіраванне|мясцовага самакіравання]] ў сельскай мясцовасці. * Дачка '''[[Цілсан Харысан|канадскага лекара]]''' засведчыла, што ён быў прататыпам [[Індыяна Джонс|Індыяны Джонса]]. * У '''[[Эл Ортэр|чатырохразовага алімпійскага чэмпіёна]]''' па [[Кіданне дыска|кіданні дыска]] на працягу ўсёй кар’еры не было трэнера. == 20 лютага 2024 года == * Некалькі '''[[Падзеі Міяке|скачкоў]]''' канцэнтрацыі ізатопу [[Вуглярод-14|вугляроду-14]] у [[атмасфера Зямлі|атмасферы]] дапамагаюць датаваць падзеі мінулага. * '''[[Hippomane mancinella|Самае атрутнае]]''' дрэва ў свеце мае [[Плод|плады]] вельмі падобныя на звычайныя [[яблык]]і. * З [[Гемалімфа|гемалімфы]] '''[[Мечахвосты|мечахвостаў]]''' атрымліваюць рэактыў для праверкі [[Стэрылізацыя|стэрыльнасці]] медыцынскіх прэпаратаў. * '''[[Вайна шымпанзэ Гомбе|Чатырохгадовы канфлікт]]''' у [[Танзанія|Танзаніі]] стаў першай зарэгістраванай вайной [[Малпы|малпаў]]. * За часамі кіравання імператара [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалая I]] у [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] праводзілася '''[[інвентарная рэформа]]'''. * У гісторыю [[Казахстан]]а '''[[Фаціма Зайнулінаўна Габітава|Фаціма Габітава]]''' ўвайшла як жонка і муза трох выбітных асоб. * '''[[Нью-Мексіканскі высакагорны ўніверсітэт]]''' мае галоўны кампус у [[Лас-Вегас (Нью-Мексіка)|Лас-Вегасе]]. == 9 лютага 2024 года == * '''[[Cosmos atrosanguineus|Кветкавая расліна]]''' сямейства [[Астравыя|астравых]] знікла ў прыродзе, бо пахла [[шакалад]]ам. * Некаторыя '''[[Regimbartia|жукі]]''' здольныя жыўцом праходзіць праз [[Страўнікава-кішачны тракт|стрававальную сістэму]] [[Звычайныя жабы|жаб]]. * Адно з найбольш значных '''[[галацэнавае выміранне|масавых выміранняў]]''' з’яўляецца амаль выключна вынікам чалавечай дзейнасці. * [[Лабары|Зборшчыкі]] ахвяраванняў для цэркваў з [[Іванава]] мелі сваю '''[[Лабарская гаворка|сакрэтную гаворку]]'''. * '''[[Олівер Голдэн|Сын]]''' былога [[Афраамерыканцы|афраамерыканскага]] раба стаяў ля вытокаў развіцця навуковага [[бавоўніцтва]] ва [[Узбекістан]]е. * Вынікам мядовага месяца '''[[Джэні Дарлінгтан|амерыканскай даследчыцы]]''' сталі першая жаночая зімоўка і цяжарнасць у [[Антарктыда|Антарктыдзе]]. * Самая высакагорная '''[[Каракарумская шаша|міжнародная шаша]]''' ў свеце злучае [[Пакістан]] і [[Кітай]]. == 27 студзеня 2024 года == * Найбольш распаўсюджаным тыпам [[галактыка|зорных сістэм]] з’яўляюцца '''[[дыскавая галактыка|дыскавыя галактыкі]]'''. * Самкі '''[[Eresidae|некаторых павукоў]]''' кормяць дзіцянят уласнымі вантробамі. * '''[[Капраліт з Лойд-банка|Самы вялікі]]''' з захаваных [[капраліты|калцеш]] знойдзены на паселішча [[Вікінгі|вікінгаў]] у [[Англія|Англіі]]. * Арнамент німба на іконе '''«[[Маці Божая Адзігітрыя (Слуцкі раён)|Маці Божая Адзігітрыя]]»''' са [[Слуцкі раён|Слуцкага раёна]] ўласцівы італа-крыцкай школе жывапісу. * '''[[Гродзенскі гадзіннік]]''' на вежы [[Кафедральны касцёл Святога Францішка Ксаверыя|касцёла Святога Францыска Ксаверыя]] лічыцца самым старым у [[Еўропа|Еўропе]] з тых, чый механізм працуе па сёння. * '''[[Сельскі стараста]]''' быў галоўнай апорай улады на вёсцы ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] пасля 1861 года. * Для аднаўлення месца свайго дзяцінства '''[[Себасцьян Салгаду|фатограф]]''' з жонкай арганізавалі высадку двух з паловай мільёнаў дрэў. == 10 студзеня 2024 года == * Знакам князёў старажытнай [[Кіеўская Русь|Кіеўскай дзяржавы]] з уладарнага роду [[Рурыкавічы|Рурыкавічаў]] быў '''[[Трызуб (геральдыка)|трызуб]]'''. * На пачатку XVII стагоддзя [[менск]]і магістрат абураўся, што кальвінская грамада збудавала сваю '''«[[Кальвінскі збор (Мінск)|царкву]]»''', а павіннасцей на карысць горада не нясе. * Кошт маёмасці '''[[Хэшэнь|найвялікшага карупцыянера]]''' ў [[Гісторыя Кітая|гісторыі Кітая]] быў супастаўны з даходамі дзяржавы за восем гадоў. * Першым савецкім аўтамабілем, удастоеным дзяржаўнага знака якасці, стаў '''[[БелАЗ-540А]]'''. * Упершыню паспяховую пасадку на [[Марс]] здзейсніў амерыканскі касмічны апарат '''«[[Вікінг-1]]»'''. * Рэсурсы [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] ў час '''[[Другая кангалезская вайна|Другой кангалезскай вайны]]''' эксплуатаваліся іншымі афрыканскімі краінамі. == 20 снежня 2023‎ года == * '''[[Школа Тоса]]''' развіла традыцыі японскага сярэднявечнага жывапісу [[Ямато-э]]. * Адным з камандуючых «'''[[Атака мерцвякоў|атакі мерцвякоў]]'''» у [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] быў [[Уладзіслаў Максімілянавіч Страмінскі|польска-беларускі мастак]]. * '''[[Ён Рабэ|Нямецкі прадпрымальнік]]''' дзякуючы членству ў [[Нацыянал-сацыялістычная нямецкая рабочая партыя|НСДАП]] здолеў [[Нанкінская разня|выратаваць ад гібелі]] дзвесце тысяч чалавек. * Пасаду міністра знешняга гандлю [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] займала '''[[Андрэ Касонга Ілунга|выдуманая асоба]]'''. * [[Венесуэла]] прэтэндуе на '''[[Гаянска-венесуэльскі крызіс (2023)|большую частку тэрыторыі]]''' [[Гаяны]]. * Горад '''[[Чэнду]]''' з’яўляецца сусветным цэнтрам даследавання і аховы [[вялікая панда|вялікіх панд]]. * '''[[Міжнародны саюз беларускіх пісьменнікаў]]''' мае мэтай пашырэнне прасторы [[Беларуская літаратура|беларускай літаратуры]] ў свеце. == 30 лістапада 2023‎ года == * Ураган '''«[[Оціс (ураган)|Оціс]]»''', што абрынуўся на [[Мексіка|Мексіку]], лічыцца самым моцным [[трапічны цыклон|трапічным цыклонам]] у [[Заходняе паўшар’е|Заходнім паўшар’і]] з пачатку метэаназіранняў. * У год першай згадкі [[Маладзечна]] ў '''[[Бітва пры Буйр-Нууры|бітве пры Буйр-Нууры]]''' ў палон захапілі звыш 70 тысяч чалавек і ўдвая больш свойскай жывёлы * '''[[Джозеф Баерлі|Бацька]]''' аднаго з паслоў [[ЗША]] ў [[Расія|Расіі]] служыў і ў [[Армія ЗША|амерыканскай]], і ў [[РСЧА|савецкай]] арміях. * Студэнты з [[ГДР]], якія '''[[Беларуска-ўсходнегерманскія адносіны|вывучалі]]''' [[руская мова|рускую мову]] ў [[БССР]], ужывалі [[беларусізмы]]. * '''[[A23a|Самы вялікі ў свеце]]''' [[айсберг]] адкалоўся ад [[Шэльфавы ледавік Фільхнера|шэльфавага ледавіка Фільхнера]] ў [[Антарктыка|Антарктыцы]]. * Аргенцінец '''[[Ліянель Месі]]''' восем разоў атрымоўваў [[футбол]]ьны «[[Залаты мяч]]». * У [[Нідэрланды|нідэрландскім]] [[Хардэрвейк]]у дарогу могуць пераходзіць '''[[Акведук Велювемеер|судны]]'''. * '''[[Now and Then (песня The Beatles)|Апошняя песня]]''' «[[The Beatles]]» была створана пры дапамозе [[штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]]. == 19 лістапада 2023‎ года == * '''[[Астраўная экалогія|Відаўтварэнне на астравах]]''' адбываецца хутчэй, чым на мацерыках. * Першай краінай [[Еўропа|Еўропы]], дзе жанчыны атрымалі [[жаночае выбарчае права|выбарчае права]], стала '''[[Вялікае Княства Фінляндскае]]'''. * [[Змітрок Бядуля|Змітрака Бядулю]] заахвоціў пісаць па-беларуску '''[[Вульф Сосенскі|збіральнік яўрэйскага фальклору]]''' з [[Даўгінава]]. * Каўказская '''[[Каўказская Краёвая Беларуская Рада|Беларуская Рада]]''' адну з галоўных сваіх задач бачыла ў эвакуацыі беларусаў на радзіму. * Падчас '''[[Кумульскае паўстанне|Кумульскага паўстання]]''' чырвонаармейцы і белаэмігранты змагаліся на адным баку. * Званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] '''[[Іван Паўлавіч Серада|армейскі кухар]]''' атрымаў за тое, што з [[сякера]]й і [[вінтоўка]]й паланіў экіпаж нямецкага танка. * '''[[Маямскі ўніверсітэт]]''' знаходзіцца ў горадзе [[Оксфард (Агая)|Оксфард]], а назвай звязаны з [[Маямі (народ)|племем індзейцаў]]. == 20 кастрычніка 2023‎ года == * '''[[Модуль сцёку]]''' вылічваецца шляхам дзялення расходу вады на плошчу [[вадазбор]]у. * Даследчыкі эвалюцыйных, біягеаграфічных і экалагічных працэсаў даказалі, што часамі '''[[заснавальнік забірае ўсё]]'''. * Прыхільнікі '''[[Індахецкая гіпотэза|індахецкай гіпотэзы]]''' мяркуюць, што [[анаталійскія мовы]] аддзяліліся ад астатніх [[індаеўрапейскія мовы|індаеўрапейскіх]] задоўга да з’яўлення [[Праіндаеўрапейская мова|праіндаеўрапейскай мовы]]. * '''[[Рускія добраахвотніцкія атрады ў Югаславіі|Рускія добраахвотнікі]]''', якія прымалі ўдзел у канфліктах падчас [[Распад Югаславіі|распаду Югаславіі]], выкарыстоўвалі манархічныя сімвалы. * Аховай амерыканскіх баз у [[Ірак]]у займаліся '''[[Прыватныя ваенныя кампаніі ў Іракскай вайне|прыватныя ваенныя кампаніі]]'''. * '''[[Міслаў Калакушыч|Дэпутат]]''' [[Еўрапарламент]]а ад [[Харватыя|Харватыі]] патрабаваў прызнаць [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|СААЗ]] тэрарыстычнай арганізацыяй. * '''[[Раз’яднальнік]]і''' [[электрычны ланцуг|электрычных ланцугоў]] высокага напружання часта прыводзяцца ў дзеянне [[электрычны рухавік|электрычнымі рухавікамі]]. == 9 кастрычніка 2023‎ года == * Калі [[выпадковая велічыня]] мае аднолькавы шанец прыняць кожнае з канечнага набору значэнняў, узнікае '''[[раўнамернае дыскрэтнае размеркаванне|раўнамернае дыскрэтнае]]''' [[размеркаванне імавернасцей]]. * У [[Старажытныя Афіны|Старажытных Афінах]] перад народным сходам штогод ставілася пытанне аб '''[[астракізм|выгнанні з горада]]''' асобных грамадзян. * '''[[Аль-Акса|Адна з галоўных святынь]]''' [[іслам]]а ў [[Іерусалім]]е неаднаразова разбуралася землетрасеннямі і аднаўлялася. * Супраць '''[[Вайна за незалежнасць Алжыра|алжырскіх партызан]]''' французы будавалі загараджальныя лініі. * '''[[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура|Былыя дарфурскія паўстанцы]]''' выступілі міратворцамі ў [[Канфлікт у Судане (2023)|канфлікце]] двух суданскіх генералаў. * Для пераўтварэння [[Пераменны ток|пераменнага току]] ў [[Пастаянны ток|пастаянны]] выкарыстоўваецца '''[[дыёдны мост]]'''. * '''[[Палац (фільм)|Апошні фільм]]''' [[Раман Паланскі|лаўрэата прэстыжных кінапрэмій]] сусветная крытыка назвала безгустоўным. == 1 кастрычніка 2023‎ года == * Самае старажытнае знойдзенае '''[[Збудаванне Каламба|драўлянае збудаванне]]''' папярэднічае з’яўленню ''[[Homo sapiens]]'' на сто тысяч гадоў. * Гісторык '''[[Бартальд Георг Нібур]]''' прапанаваў тэорыю пра паходжанне [[патрыцыі|патрыцыяў]] і [[плебеі|плебеяў]] у выніку заваявання рымскімі царамі лацінскіх пасяленняў. * '''[[Сокі цаліны|Першы беларускамоўны раман]]''' пісаўся на працягу 1914—1929 гадоў. * Пасля закрыцця '''[[Навагрудская чыгунка|чыгункі]]''' станцыю ў [[Навагрудак|Навагрудку]] перапрафілявалі ў аўтамабільную. * Ад буйнога [[нафта]]- і [[прыродны газ|газаноснага]] басейна, што знаходзіцца сярод адкладаў [[пермскі перыяд|пермскага перыяду]], атрымаў назву '''[[Тэхаскі ўніверсітэт Пермскага басейна|ўніверсітэт]]''' у [[Тэхас]]е. * '''[[Біл Шумейкер|Амерыканскі жакей]]''' дваццаць дзевяць гадоў валодаў сусветным рэкордам па колькасці прафесійных перамог у скачках. * Пераважная колькасць ахвяр [[Даніэль (шторм)|цыклона «Даніэль»]] загінула ад '''[[Абвальванне плацін у Дэрне|абвальвання дзвюх плацін]]'''. == 20 верасня 2023‎ года == * '''[[Platanthera obtusata|Адзін з відаў чараўнікоў]]''' прываблівае крывасмокаў водарам, падобным на пах чалавечага цела. * Рыбы сямейства '''[[панцырнікавыя|панцырнікавых]]''' здольны выкарыстоўваць для дыхання атмасферны кісларод. * Прозвішча '''[[Радзівілы|Радзівілаў]]''' паходзіць ад старабалцкага двухасноўнага імя. * Працэдура асвячэння '''[[Мядзельская Кальварыя|Мядзельскай Кальварыі]]''' доўжылася чатыры дні. * '''[[Гамбійскі полк]]''' Каралеўскіх заходнеафрыканскіх пагранічных сіл [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] пачаў і скончыў сваю гісторыю як [[рота]]. * Звяржэнню [[Манархія|манархіі]] ў [[Эфіопія|Эфіопіі]] паспрыяў '''[[Вайна за незалежнасць Эрытрэі|эрытрэйскі сепаратызм]]'''. * '''[[Гульнявы рухавік|Гульнявыя рухавікі]]''' звычайна ўключаюць адпаведныя [[Бібліятэка (праграмаванне)|бібліятэкі]] і выкарыстоўваюцца для іншых відаў інтэрактыўных праграм. == 19 жніўня 2023‎ года == * Апынуўшыся ў безабаронным горадзе, '''[[Чжугэ Лян|кітайскі палкаводзец]]''' перамог ворага, адкрыўшы перад ім вароты. * '''[[Патсдамскі эдыкт]]''' заклікаў [[Пратэстанцтва|пратэстантаў]] пераехаць у [[Брандэнбург]]. * '''[[Ян Зумбах|Польскі лётчык]]''' узначальваў [[ваенна-паветраныя сілы]] двух самаабвешчаных дзяржаў у [[Афрыка|Афрыцы]]. * '''[[Міністэрства энергетыкі ЗША]]''' было створана як рэакцыя на [[нафтавы крызіс 1973 года]]. * '''[[Марсаход]]ы''' дэманструюць шэраг пераваг перад стацыянарнымі [[Пасадачны модуль|пасадачнымі апаратамі]]. * У назве папулярнай '''[[MySQL|сістэмы кіравання]]''' [[база даных|базамі даных]] спалучаецца імя дачкі распрацоўшчыка і назва [[SQL|мовы запытаў]]. * Фармат выявы '''[[16:9]]''' стаў найбольш распаўсюджаным варыянтам суадносін бакоў для [[Тэлебачанне|тэлевізараў]] і [[Манітор (прылада)|камп’ютэрных манітораў]]. == 9 жніўня 2023‎ года == * У лясах [[Барнеа]] вядомы '''[[Pinanga subterranea|від пальм]]''', які цвіце і плоданасіць пад зямлёй. * Рэцэпт {{нп5|Качка па-пекінску|качкі па-пекінску|en|Peking duck}} з’явіўся ў сярэднявечным дыетычным настаўленні, напісаным '''[[Ху Сыхуэй|прыдворным медыкам]]'''. * «Альгамбрскі дэкрэт» прадпісваў [[яўрэі|яўрэям]] [[Іспанія|Іспаніі]] або перайсці ў [[хрысціянства]], або '''[[Выгнанне яўрэяў з Іспаніі|пакінуць краіну]]'''. * Папярэднік '''[[Алабамскі дзяржаўны ўніверсітэт|Алабамскага ўніверсітэта]]''' стаў першай у [[ЗША]] навучальнай установай для [[афраамерыканцы|афраамерыканцаў]], фінансаванай дзяржавай. * На мяжы [[Егіпет|Егіпта]] і [[Судан]]а ляжыць '''[[Бір Тавіль|тэрыторыя]]''', на якую ніводная з гэтых дзяржаў не прэтэндуе. * Першы [[патэнт]] на '''[[Судна на падводных крылах|судна з падводнымі крыламі]]''' быў выдадзены ў [[Францыя|Францыі]]. * '''[[Клептакацяня Дасці|«Клептакацяня» Дасці]]''' прынесла дадому больш за 600 рэчаў пасля сваіх начных вылазак. == 30 ліпеня 2023‎ года == * Адным з першых стаў прымяняць каардынатную сетку на картах «'''[[Пей Сю|бацька]]'''» кітайскай традыцыйнай [[Картаграфія|картаграфіі]]. * Здольнасць '''[[Physarum polycephalum|прасцейшага арганізма]]''' выбіраць самы кароткі шлях прапануюць выкарыстоўваць для пошуку яшчэ не адкрытых [[Рымскія дарогі|рымскіх дарог]]. * '''[[Цяа Вэйюэ|Вынаходнік]]''' першага ў свеце [[шлюз]]а сучаснага тыпу працаваў на [[Вялікі канал Кітая|Вялікім канале Кітая]]. * '''[[Адольф Уунона|Цёзка]]''' [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]] выступаў супраць [[апартэід]]у і перамог на мясцовых выбарах у [[Намібія|Намібіі]]. * '''[[Партызанскае садоўніцтва]]''' звычайна прадугледжвае неардынарны падыход да [[азеляненне|азелянення]]. * Кінатрылогія '''«[[Уладар пярсцёнкаў (кінатрылогія)|Уладар пярсцёнкаў]]»''' уваходзіць у лік самых касавых фільмаў усіх часоў. == 19 ліпеня 2023‎ года == * У бразільскіх штатах [[Амазонас]] і [[Рандонія]] сустракаюцца '''[[Coccoloba gigantifolia|дрэвы]]''' з паўтараметровым [[лісце]]м. * Некаторыя '''[[Elysia marginata|бруханогія малюскі]]''' здольныя аддзяліць [[галава|галаву]] і вырасціць новае цела. * Адна з самых кравапралітных '''[[Бітва пры Чанпіне|бітваў]]''' у гісторыі адбылася ў Старажытным Кітаі дваццаць тры стагоддзі таму. * Канкурэнцыя '''[[Людвік Міхал Пац|Людвіка Паца]]''' з [[Адам Ежы Чартарыйскі|Адамам Чартарыйскім]] за руку і сэрца дзяўчыны мела палітычны падтэкст. * Апошняя завершаная карціна '''[[Густаў Клімт|Густава Клімта]]''' была прададзена на лонданскім аўкцыёне за рэкордную для Еўропы суму. * Першая легальная '''[[Executive Outcomes|прыватная ваенная кампанія]]''' стваралася для абыходу міжнароднага эмбарга супраць [[апартэід]]у. * В’етнамскія жанчыны на святочных мерапрыемствах носяць '''[[аазай]]'''. == 11 ліпеня 2023‎ года == * Адным з галоўных фактараў фарміравання [[Зямная кара|зямной кары]] з’яўляецца '''[[магматызм]]'''. * '''[[Жоўцевыя кіслоты]]''' належаць да класа [[стэроіды|стэроідаў]]. * Высаджванне шматлікіх [[Вярба|вербаў]] дапамагло стварыць адно з найбуйнейшых '''[[Вярбовы палісад|фартыфікацыйных збудаванняў]]''' у гісторыі. * На '''[[Закарпацкая нізіна|Закарпацкай нізіне]]''' для барацьбы з [[паводка]]мі ўздож рэк узведзены дамбы. * Пасля смерці [[Чынгісхан]]а была складзена '''«[[Тайная гісторыя манголаў]]»'''. * Праз высокую патрабавальнасць да сваіх твораў '''[[Мілан Ракіч|пачынальнік]]''' сербскай літаратуры ХХ стагоддзя надрукаваў толькі дзве кнігі. * «'''[[Паляўнічыя на ІДІЛ]]'''» большую частку страт панеслі ад амерыканскай авіяцыі. == 4 ліпеня 2023‎ года == * '''[[Метад выпадковага лесу]]''' заключаецца ў выкарыстанні ансамбля дрэў рашэнняў. * У [[Новае царства (Егіпет)|Старажытным Егіпце]] за вайсковую доблесць узнагароджвалі '''[[Залатыя мухі (узнагарода)|залатымі мухамі]]'''. * Адначасовае '''[[Цзінканскі інцыдэнт|выкраданне двух імператараў]]''' паўплывала на прозвішчы, эканоміку і сексуальныя нормы Старажытнага Кітая. * '''[[Пудзелі|Сабакі-пудзелі]]''' атрымалі сваю назву таму, што выкарыстоўваліся ў паляванні на [[вадаплаўныя птушкі|вадаплаўных птушак]]. * Слова «'''[[манкурт]]'''» упершыню з’явілася ў рамане кіргізскага пісьменніка [[Чынгіз Тарэкулавіч Айтматаў|Чынгіза Айтматава]], перакладзенага ў [[1987]] годзе на беларускую мову. * Вытворчасць [[піва]] і [[гарэлка|гарэлкі]] ў [[Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка|Цэнтральна-Афрыканскай Рэспубліцы]] трапіла пад кантроль '''[[Дзейнасць ПВК «Вагнер» у ЦАР|расійскіх наймітаў]]'''. * Сербскі [[тэніс]]іст '''[[Новак Джокавіч]]''' здабыў рэкордныя дваццаць тры тытулы [[Вялікі шлем|Вялікага шлема]]. == 25 чэрвеня 2023 года == * За чатырохтысячагадовую [[гісторыя Кітая|гісторыю Кітая]] толькі '''[[У Цзэцянь|адзіная жанчына]]''' валодала вярхоўным тытулам імператара. * '''[[Пяць паверхаў|Мастацкая стужка]]''', у якой адбыўся акцёрскі дэбют [[Юрый Віктаравіч Тарыч|заснавальніка]] беларускай кінематаграфіі, была закапана ў зямлю і згінула. * Першая кітайская '''[[Лінь Хуэінь|жанчына-архітэктар]]''' была музай [[Сюй Чжымо|паэта]], іграла ў спектаклі для [[Рабіндранат Тагор|нобелеўскага лаўрэата]], пісала літаратурныя творы і выявіла найстарэйшы драўляны будынак. * '''[[Паштовая адміністрацыя ААН]]''' выпускае [[Паштовая марка|маркі]] з пазнакай [[намінал]]у ў [[Долар ЗША|доларах]] для офіса ў [[Нью-Ёрк]]у, [[Швейцарскі франк|швейцарскіх франках]] для офіса ў [[Жэнева|Жэневе]] і [[еўра]] — у [[Вена|Вене]]. * Класіфікацыя [[воблакі|воблакаў]] '''[[Asperitas|была дапоўнена]]''' дзякуючы ўдзелу [[Грамадзянская навука|грамадзянскай навукі]] і добраахвотных непрафесійных памочнікаў. * Іспанскі [[тэніс]]іст '''[[Карлас Алькарас]]''' стаў самым маладым лідарам сусветнага рэйтынга ў гісторыі. == 14 чэрвеня 2023 года == * Самы вялікі '''[[Ду (востраў)|востраў]]''' [[Беларусь|Беларусі]] знаходзіцца на [[Асвейскае|Асвейскім возеры]]. * У назве горада '''[[Барысаў#Назва|Барысава]]''' можна адшукаць [[балцкія мовы|балцкія]] карані. * Слова «'''[[грубіян]]'''» паходзіць ад імя персанажа нямецкага фальклору. * '''[[Бішэр Амін Халіль аль-Раві|Інфарматар]]''' брытанскай [[Сакрэтная разведвальная служба|сакрэтнай разведкі]] трапіў у зняволенні ў [[Сакрэтныя турмы ЦРУ|сакрэтныя турмы]] амерыканскага [[ЦРУ]]. * [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]] мае адразу '''[[Спіс краін з некалькімі сталіцамі|тры афіцыйныя сталіцы]]'''. * Рэкорд па перамогах на этапах Кубка свету па [[гарналыжны спорт|гарналыжным спорце]] належыць амерыканцы '''[[Мікаэла Шыфрын|Мікаэле Шыфрын]]'''. * У '''[[палатно|палатнянай тканіне]]''' ніткі [[Аснова (ткацтва)|асновы]] і [[Уток|ўтка]] чаргуюцца ў шахматным парадку. == 26 мая 2023 года == * Непасрэдных сведчанняў існавання '''[[праіндаеўрапейская мова|праіндаеўрапейскай мовы]]''' няма, але навуковая супольнасць пераканана ў гэтым. * [[Зменная велічыня|Зменныя велічыні]] ў матэматычным мадэляванні і [[Эксперымент|эксперыментальных навуках]] могуць быць '''[[Залежныя і незалежныя зменныя|залежныя ці незалежныя]]'''. * '''[[Фізаліс сунічны|Сунічны фізаліс]]''' шырока ўжываюць у кулінарыі. * Некаторыя '''[[Gorgone macarea|матылі]]''' сілкуюцца [[слёзы|слязамі]] птушак. * Стыль '''[[Цянь-цуй|старадаўняга кітайскага мастацтва]]''' з пёрамі [[зімародкавыя|зімародка]] спрыяў багаццю [[Кхмерская імперыя|Кхмерскай дзяржавы]], але давёў да гібелі шэраг [[від, біялогія|відаў]]. * Тэрмін «'''[[Найменне беларускай дзяржавы на рускай мове|Беларусія]]'''» ўпершыню ўжыў паплечнік [[Багдан Хмяльніцкі|Багдана Хмяльніцкага]]. * [[Фінляндыя]] стала трыццаць першым членам '''[[НАТА]]'''. == 19 красавіка 2023 года == * '''[[Ураўненне Бернулі]]''' звязвае [[скорасць]] і [[ціск]] у патоку вадкасці пры ўстойлівым цячэнні. * Рагавыя паясы і шчыты '''[[браняносцы|браняносцаў]]''' змацаваныя [[злучальная тканка|злучальнай тканкай]], што забяспечвае рухомасць іх панцыра. * '''[[Васіль Васілевіч Шахновіч|Нашчадак]]''' слуцкіх [[выбранцы|выбранцаў]] заклаў асновы армій [[Ангола|Анголы]] і [[Самалі]]. * На працягу тыдня на [[Каморскія Астравы|Каморскіх астравах]] '''[[Аперацыя «Азалі»|кіравалі]]''' замежныя найміты. * У [[Беларусь|Беларусі]] каляровую шкалу ўзроўня небяспекі ў [[Прагноз надвор’я|прагнозы надвор’я]] ўключылі пасля '''[[Хаўер (цыклон)|цыклона «Хаўер»]]'''. == 18 сакавіка 2023 года == * Паколькі [[Кветка|кветкі]] розных [[Травяністыя расліны|травяністых раслін]] распускаюцца і закрываюцца ў пэўны час [[суткі|сутак]], можна стварыць '''[[кветкавы гадзіннік]]'''. * Карміць птушанят па{{націск}}ры '''[[сініца-апалоўнік|сініц-апалоўнікаў]]''' дапамагаюць асобіны, якія не размнажаліся. * Вядомая з XVIII стагоддзя папулярная '''[[Каток — скок на платок|польская дзіцячая песня]]''' часта прыпісваецца беларускаму паэту [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіславу Сыракомлю]]. * Нарвежскі палярны даследчык і дзяржаўны дзеяч [[Фрыцьёф Нансен]] ажыццявіў ідэю выдачы '''[[пашпарт Нансена|замежных пашпартоў]]''' уцекачам. * Цэнтральнае тэлеграфнае агенцтва [[КНДР]] адзначыла паспяховае супрацоўніцтва з [[ЗША]] ў '''[[Інцыдэнт з суднам «Дай Хун Дан»|вызваленні судна]]''', захопленага піратамі. == 18 лютага 2023 года == * Неад’емнай уласцівасцю [[вадкасць|вадкасці]] ў стане спакою з’яўляецца '''[[паверхневае нацяжэнне]]'''. * Знойдзеная ў [[Брэтань|Брэтані]] каменная '''[[пліта Сен-Белек]]''' адлюстроўвае, як лічаць, прастору ўладарства [[бронзавы век|бронзавага веку]] і прызнаецца самай ранняй картай у Еўропе. * Галоўным храмам [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіева-Пячэрскай лаўры]] з’яўляецца '''[[Успенскі сабор (Кіева-Пячэрская лаўра)|Успенскі сабор]]''', месца пахавання [[Вялікія князі кіеўскія|вялікіх князёў кіеўскіх]]. * Манах-[[Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)|базыльянін]] з [[Баруны (Ашмянскі раён)|Барунаў]] захаваў у рукапісе '''[[Барунскія вершы|беларускія камічныя маналогі]]''' XVIII стагоддзя. * [[Эфіопа-эрытрэйскі канфлікт|Пагранічная вайна]] 1998—2000 гадоў паміж [[Эфіопія]]й і [[Эрытрэя]]й завяршылася '''[[Алжырскае пагадненне (2000)|Алжырскім мірным пагадненнем]]'''. == 18 студзеня 2023 года == * Насенне '''[[Ceratocaryum argenteum|паўднёваафрыканскай расліны]]''' [[мімікрыя|падобнае]] на [[Кал|экскрыменты]] [[Антылопы|антылоп]], чым падманвае жукоў-гнаевікоў. * '''[[Найміты ў Анголе|Наймітаў]]''' на [[грамадзянская вайна ў Анголе|вайну]] ў [[Ангола|Анголе]] набіралі праз аб’явы ў [[часопіс]]е. * Верш [[Янка Купала|Янкі Купалы]] '''«[[А хто там ідзе?]]»''' перакладзены на сто адну мову свету. * '''[[Міжнароднае брацтва кіроўцаў грузавікоў]]''' аб’ядноўвае больш за мільён членаў. * Для ацэнкі адпаведнасці паверхняў вертыкальнай ці гарызантальнай плоскасці выкарыстоўваецца '''[[грунтвага]]'''. == 18 снежня 2022 года == * Галоўная функцыя [[лялька|лялькі]] '''[[Берагіня|Берагіні]]''' быць заступніцай і абаронцай ад злых духаў і суроку, прыносіць дастатак. * '''[[Мсціслаўскі гісторыка-археалагічны музей]]''' — адзіны ў [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], значная частка экспанатаў якога атрымана падчас раскопак. * Брытанскія адмыслоўцы назвалі найвялікшым '''[[Фантан (Дзюшан)|творам]]''' дваццатага стагоддзя [[пісуар]], створаны [[Марсель Дзюшан|франка-амерыканскім мастаком]]. * Колькасць праглядаў песні '''«''[[Despacito]]''»''' большая, чым [[насельніцтва Зямлі]]. * '''[[Хакатон]]''' ладзіцца, каб сумесна і згуртавана вырашыць складаную задачу за кароткі час. == 12 лістапада 2022 года == * Сплаў [[рэдказямельныя элементы|рэдказямельных элементаў]] называюць '''[[мішметал]]ам'''. * Насавыя адтуліны ў '''[[кітападобныя|кітападобных]]''' размешчаны на цемені. * Першая ў еўрапейскай навуцы пра мову сістэматычная [[граматыка]] з’явілася дзякуючы '''[[Дыянісій Фракійскі|Дыянісію Фракійскаму]]'''. * Пісьменніца Людвіка Сівіцкая ў '''[[Зоська Верас|псеўданіме]]''' зашыфравала дзень уласнага нараджэння. * Першая беларуская сетка [[фаст-фуд]]у ў [[Мінск]]у насіла назву '''«[[Хутка-смачна]]»'''. == 4 кастрычніка 2022 года == * Невялікі [[астэроід]] '''[[(243) Іда|Іда]]''' мае ўласны [[спадарожнік астэроіда|спадарожнік]]. * [[Дзяржынская (гара)|Найвышэйшы пункт]] [[Беларусь|Беларусі]] знаходзіцца на '''[[Івянецкае ўзвышша|Івянецкім узвышшы]]'''. * Паводле легенды, велічны храм, які меў з’явіцца ў горадзе [[Дубна (Украіна)]], быў з-за памылкі '''[[Свята-Мікалаеўская царква (Дубна)|ўзведзены]]''' ў аднайменнай [[Дубна (Мастоўскі раён)|беларускай вёсцы]]. * У '''[[Бой пры Сесеньі і Эсківіясе|адным баі]]''' ўпершыню прыменены танк [[Т-26]], адбыўся [[танкавы таран]] і здзейсніў подзвіг першы [[Герой Савецкага Саюза]] з Беларусі. * '''[[Помнік Уладзіміру Караткевічу (Кіеў)|Помнік]]''' [[Уладзімір Караткевіч|аўтару]] «[[Зямля пад белымі крыламі|Зямлі пад белымі крыламі]]» ў [[Кіеў|Кіеве]] быў выраблены коштам Беларусі, а ўсталяваны дзякуючы ўкраінскім мецэнатам. == 4 верасня 2022 года == * Даліна [[Прыпяць|Прыпяці]] ў межах '''[[Лунінецкая нізіна|Лунінецкай нізіны]]''' ў шырыню перасягае семдзесят кіламетраў. * На '''[[Царскія вароты з Ялова|беларускім абразе XVI стагоддзя]]''' рэзалі хлеб і сала — менавіта гэта і дапамагло яго выявіць. * Грамадзяне [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|даваеннай Польшчы]] з ліку '''[[XIII інтэрбрыгада імя Яраслава Дамброўскага|ўдзельнікаў]]''' [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|вайны ў Іспаніі]] былі пазбаўлены польскага [[грамадзянства]], але атрымалі ганаровае іспанскае. * '''[[Сяргей Аляксандравіч Астроўскі|Ураджэнец]]''' [[Баранавічы|Баранавічаў]] узначальваў [[6-я асобная механізаваная брыгада (Украіна)|украінскую механізаваную брыгаду]] ў [[Ірак]]у. * [[Беларусь]] стала першай краінай, якая '''[[Дэкрэт аб развіцці лічбавай эканомікі|юрыдычна ўзаконіла]]''' [[смарт-кантракт]]ы. == 5 жніўня 2022 года == * Падчас [[Апошні ледавіковы максімум|апошняга ледавіковага максімуму]] найбольшым па плошчы [[біём]]ам Зямлі быў '''[[тундрастэп]]'''. * Першая амерыканская друкаваная кніга [[верш]]аў апублікавана '''[[Эн Брэдстрыт|жанчынай]]'''. * '''[[Міхал Стафан Аскерка|Шляхціц з Беларусі]]''' напісаў эканамічны трактат пра асваенне пусткавых земляў у [[Маркграфства Брандэнбург|Брандэнбургскай марцы]]. * Музыку да пастаноўкі «[[Паўлінка|Паўлінкі]]», якую ў 1913 годзе зладзіў [[Беларускі навукова-літаратурны гурток]] студэнтаў у [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]], стварыў '''[[Стасіс Шымкус|літоўскі кампазітар]]'''. * [[Ісландыя]], не маючы ўласных [[Узброеныя сілы Ісландыі|узброеных сіл]], '''[[Атрад рэагавання на крызісныя сітуацыі|прыняла ўдзел]]''' у некалькіх місіях [[Міратворчыя сілы ААН|міратворчых сіл ААН]] і [[НАТА]]. * '''[[Паўночна-Усходні Грэнландскі нацыянальны парк|Самы вялікі]]''' [[нацыянальны парк]] свету размяшчаецца на [[Грэнландыя|Грэнландыі]]. == 5 ліпеня 2022 года == * Найвышэйшыя нерухомыя [[Дзюна|дзюны]] на Зямлі знаходзяцца ў пустыні '''[[Бадын-Джаран]]''' у [[Кітай|Кітаі]]. * Згодна легендзе, [[Ангкор|сталіца]] '''[[Кхмерская імперыя|Кхмерскай імперыі]]''' была заснавана непадалёк [[Танлесап|возера]] на месцы, дзе спыніўся [[слон]] манарха. * Княгіня '''[[Алогія]]''', жонка [[Уладзімір Святаславіч|Уладзіміра Святаславіча]], мела асобны двор у [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарадзе]] і [[Дружына|дружыну]], роўную княжацкай. * З развіццём [[артылерыя|артылерыі]] на змену сярэднявечнай фартыфікацыі прыйшла '''[[бастыённая сістэма ўмацаванняў]]'''. * Беларускіх літаратараў на чужыне па [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]] задзіночыла аб’яднанне '''«[[Шыпшына (літаратурнае аб’яднанне)|Шыпшына]]»'''. == 5 чэрвеня 2022 года == * Адзіным узорам дагістарычнага наскальнага мастацтва на тэрыторыі [[Грузія|Грузіі]] з’яўляюцца '''[[Трыялецкія петрогліфы]]'''. * На [[Тыбет|Тыбеце]] распаўсюджана асаблівая '''[[Тыбецкі будызм|форма практыкі]]''' [[Будызм|будысцкай рэлігіі]]. * '''[[Уверцюра]]''' ўзнікла ў [[Італія|Італіі]] XVII стагоддзя як уступ да [[опера|оперы]]. * У [[Стамбул]]е знаходзіцца '''[[Музей Адама Міцкевіча (Стамбул)|Музей Адама Міцкевіча]]''' з [[кенатаф|сімвалічнай магілай]] паэта. * Падчас [[эфіопа-эрытрэйскі канфлікт|эфіопа-эрытрэйскага канфлікту]] супрацьстаялі '''[[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі|расійскія]]''' і '''[[Група ўкраінскіх ваенных спецыялістаў у Эрытрэі|ўкраінскія]]''' вайскоўцы. * '''[[Клён ясенялісты]]''', завезены з [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], сфарміраваў у [[Еўразія|Еўразіі]] другасны арэал і праяўляе інвазійныя ўласцівасці. == 3 мая 2022 года == * У выніку спалучэння старажытных культаў [[Тыбецкая мова|тыбецкіх]] народаў з [[будызм]]ам узнікла '''[[Бон (рэлігія)|сінкрэтычная рэлігія]]'''. * '''[[Новая Швецыя]]''' з’явілася на берагах ракі [[Дэлавэр (рака)|Дэлавэр]] на тэрыторыі сучасных амерыканскіх штатаў [[Дэлавэр]], [[Нью-Джэрсі]] і [[Пенсільванія]]. * [[Каралеўства Італія (1861—1946)|Каралеўства Італія]] было абвешчана на чале з апошнім '''[[Сардзінскае каралеўства|сардзінскім]]''' каралём. * Адзіная '''[[Пратэст на Розенштрасэ|масавая дэманстрацыя немцаў]]''' у [[Трэці рэйх|Трэцім рэйху]] супраць дэпартацыі [[яўрэі|яўрэяў]] дамаглася выканання сваіх патрабаванняў. * Чалавечыя [[Кал|фекаліі]] ў бляшанцы былі прададзены на аўкцыёне за 220 тыс. еўра як '''[[Гаўно мастака|твор мастацтва]]'''. == 2 красавіка 2022 года == * [[Лічынка|Лічынкі]]-лептацэфалы '''[[вугрападобныя|вугрападобных]]''' марфалагічна вельмі адрозніваецца ад дарослых рыб. * '''[[Acta diurna|Пліты]]''' з напісанымі на іх паведамленнямі, якія штодзённа выстаўляліся на [[Рымскі форум|Рымскім форуме]], былі папярэднікамі [[Газета|газет]]. * Разам са Святым Мікалаем у дні [[Нараджэнне Хрыстова|Раства]] да благіх дзяцей прыходзіць '''[[Крампус|адмоўны персанаж]]''', каб пакараць іх за паводзіны. * Горад '''[[Отэпя]]''' носіць неафіцыйны тытул «зімовай сталіцы» [[Эстонія|Эстоніі]]. * '''[[Парашутны спорт]]''' уключае між іншым скачкі на дакладнасць прызямлення. == 20 студзеня 2022 года == * '''[[Сент-Чарльз (мыс)|Самы ўсходні пункт]]''' мацерыка [[Паўночная Амерыка]] знаходзіцца на паўвостраве [[Лабрадор (паўвостраў)|Лабрадор]]. * Некаторыя віды '''[[браканіды|наезнікаў-браканідаў]]''' выкарыстоўваюцца ў біялагічнай барацьбе са шкоднымі насякомымі. * Разбойнік Бармалей з казак [[Карней Іванавіч Чукоўскі|Карнея Чукоўскага]] атрымаў імя сугучнае назве '''[[Бармалеева вуліца|вуліцы]]''' ў [[Санкт-Пецярбург]]у. * Дыснееўскі [[Папялушка (мультфільм, 1950)|мультфільм]] 1950 года пра Папялушку стаў асновай рамантычнага фэнтэзійнага '''[[Папялушка (фільм, 2015)|рэмэйка]]''', агучанага і па-беларуску. * У вызваленні '''[[Вячаслаў Міхайлавіч Качура|беларуса]]''' з лівійскага палону ўдзельнічаў [[Рамзан Ахматавіч Кадыраў|кіраўнік]] [[Чачня|Чачэнскай Рэспублікі]]. == 27 лістапада 2021 года == * '''[[Choanoflagellate|Тып]]''' аднаклетачных жгуціканосцаў разглядаецца як сястрынскі [[таксон]] да шматклетачных [[жывёлы|жывёл]]. * У [[самец|самцоў]] мушак '''[[дразафілы|дразафілаў]]''' шлюбныя паводзіны ўключаюць тан­цы і «пес­ні». * '''[[Радзівілаўская карта]]''' зямель [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] выдзяляецца незвычайнай для свайго часу дакладнасцю і багаццем дэталей. * Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] амерыканскі '''[[Віктар Гаральд Крулак|марскі пехацінец]]''' паабяцаў бутэльку [[віскі]] [[Джон Фіцджэральд Кенэдзі|Джону Кенэдзі]], а выканаў сваё абяцанне, калі той ужо быў [[Прэзідэнт ЗША|прэзідэнтам]]. * Чэмпіёнам '''[[УЕХЛ у сезоне 1995/1996|першага сезона]]''' [[Усходне-еўрапейская хакейная ліга|Усходне-Еўрапейскай хакейнай лігі]] стаў клуб «[[ХК Нёман Гродна|Нёман]]» з [[Гродна]]. == 19 кастрычніка 2021 года == * Сярод [[карпавыя|карпавых]] рыб ёсць '''[[жэрах|адзіны]]''' тыповы [[драпежнік]]. * '''[[Глыбоцкія скамарохі-мядзведнікі|Глыбоцкія скамарохі]]''' прывучалі танцаваць [[буры мядзведзь|мядзведзяў]], перад тым абуваючы іх. * Беларуская памешчыца прайграла ў карты шмат грошай рускаму афіцэру і аддала замуж за яго сваю '''[[Аляксандра Свечына|дачку]]''', а завяршылася гісторыя пабудовай [[Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вярэйкі)|касцёла]] ў вёсцы [[Вярэйкі]]. * Пераход у [[праваслаўе]] і заручыны з губернатарскай дачкой не выратавалі '''[[Аляксандр Біспінг|беларускага памешчыка]]''' ад рэпрэсій. * Суд заняў бок '''[[Ян Каміль Біспінг|барона]]''', які забіў князя і беларускіх сялян. == 19 верасня 2021 года == * '''[[Фаралонавы астравы]]''', што ляжаць на захад ад [[Сан-Францыска]], з’яўляюцца месцам навуковых даследаванняў. * У гонар багіні [[Гера|Геры]] кожныя чатыры гады ладзіліся '''[[Герайскія гульні|спартыўныя спаборніцтвы]]''' ў бегу сярод дзяўчат. * Вядомы ліст [[Запарожская Сеч|запарожцаў]] турэцкаму султану па легендзе быў напісаны кашавым атаманам '''[[Іван Сірко|Іванам Сірко]]'''. * Каб не атрымаць статусу аса, '''[[Роберт Олдс|амерыканскі лётчык]]''' спецыяльна не збіваў варожыя самалёты. * У '''[[беларуска-літвінскія шахматы|беларуска-літвінскіх шахматах]]''' выкарыстоўваецца дошка памерам дзевяць на дзевяць клетак, а дадатковай фігурай стаў княжыч. == 13 жніўня 2021 года == * У '''[[Спіс ключоў Кансі|сістэме сімвалаў]]''' [[кітайскае пісьмо|кітайскага пісьма]] знакі расстаўлены ў парадку павелічэння колькасці [[рыса ў іерагліфіцы|рыс]]. * Вылучэнне '''[[перыяд фарміравання|перыяду фарміравання]]''' ў амерыканскай археалогіі з’яўляецца альтэрнатывай традыцыйнай перыядызацыі [[археалагічная культура|археалагічных культур]]. * Астравы '''[[Трындады-э-Марцін-Вас]]''' са складу бразільскага штата [[Эспірыту-Санту]] знаходзяцца ў акіяне больш як за 1100 км ад яго [[Віторыя (Бразілія)|сталіцы]]. * '''[[Гродзенскі палац Тызенгаўза|Палац Тызенгаўза]]''', які быў кампазіцыйным цэнтрам [[Гарадніца|Гарадніцы]], разбурылі ў 1915 годзе. * У былой '''[[Ваўчынае логава|сакрэтнай штаб-кватэры]]''' [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]] зараз знаходзіцца музейная ўстанова. == 8 ліпеня 2021 года == * Навучэнцамі '''[[Шклоўская балетная школа|Шклоўскай балетнай школы]]''' былі прыгонныя з навакольных вёсак і мясцовыя кадэты. * '''[[Пуанты]]''' ўпершыню скарыстала італьянская балерына [[Марыя Тальёні]]. * '''[[Славамір Равіч|Беларускі падарожнік]]''' сустрэў у [[Гімалаі|Гімалаях]] {{нп5|снежны чалавек|снежнага чалавека|en|Yeti}}, аднак страціў жонку. * Жонка '''[[Флойд Джэймс Томпсан|амерыканскага афіцэра]]''', які трапіў у [[Амерыканскія ваеннапалонныя падчас вайны ў В’етнаме|в’етнамскі палон]], палічыла мужа нябожчыкам і знайшла сабе іншага. * '''[[Юань Лунпін|Кітайскага вучонага]]''' называюць «бацькам» гібрыднага [[рыс]]у. * Брат беларускага рэжысёра [[Валерый Яўгенавіч Мазынскі|Валерыя Мазынскага]] загінуў у '''[[Расстрэлы ў Сане (2013)|тэракце ў Емене]]'''. == 8 чэрвеня 2021 года == * '''[[Шасціпрамянёвыя каралы]]''' ў выкапнёвым стане вядомы з [[ардовікскі перыяд|ардовікскага перыяду]], а, магчыма, і раней. * Вандроўныя '''[[павукі-ваўкі]]''' не будуюць лоўчых сетак, а здабычу даганяюць скачкамі. * Месца пахавання '''[[Выкраданне расійскіх дыпламатаў у Іраку|выкрадзеных расійскіх дыпламатаў]]''' шукалі амаль шэсць гадоў. * Прадстаўнікі бакоў [[Грамадзянская вайна ў Лівіі (2014—2020)|грамадзянскай вайны ў Лівіі]] неаднаразова '''[[Напады на пасольства Лівіі ў Мінску|ўступалі ў сутыкненні]]''' ў [[Мінск]]у. * Беларускія ўлады мэтанакіравана знішчаюць '''[[Дзік у Беларусі|папуляцыю]]''' [[дзік]]оў у краіне. == 28 сакавіка 2021 года == * Спелымі пладамі '''[[люфа|люфы]]''' карыстаюцца як мачалкамі. * Наскальны малюнак [[бабіруса|свінні-бабірусы]] ў '''[[Карставыя пячоры ў Маросе і Панкепе|карставых пячорах]]''' вострава [[Сулавесі (востраў)|Сулавесі]] прызнаны найстаражытнейшым узорам выяўленчага мастацтва. * '''[[Эліэзер Бэн-Егуда|Адраджальнік іўрыта]]''' нарадзіўся на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]]. * '''[[Абу Тахсін Аль-Салхі|Вядомы іракскі снайпер]]''', які змагаўся з [[ІДІЛ]], у маладосці наведаў [[БССР]]. * '''[[Ход каралевы (міні-серыял)|Найпапулярнейшы міні-серыял]]''' у гісторыі стрымінгавай платформы [[Netflix]] пра [[шахматы]]. == 7 лютага 2021 года == * У прыродзе вядомы '''[[глаўкацысціс|прыклад]]''' цеснага сімбіёзу бясколернай і [[сіне-зялёныя водарасці|сіне-зялёнай]] водарасцей. * У кіраўніцтва '''[[Арганізацыя вызвалення Палесціны|Арганізацыі вызвалення Палесціны]]''' ўваходзіў '''[[Ілан Галеві|яўрэй]]'''. * Па колькасці ахвяр '''[[Бхапальская катастрофа]]''' пераўзыходзіць [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскую]]. * Пошукі [[хімічная зброя|хімічнай зброі]] для '''[[Польскі вайсковы кантынгент у Іраку|польскага кантынгента]]''' ў [[Ірак]]у скончыліся выяўленнем французскіх ракет. * Лік 39 у [[Афганістан]]е '''[[Боязь ліку 39|асацыюецца]]''' з [[прастытуцыя]]й. * У двух [[курды|курдскіх]] аўтаномных рэгіёнаў склаліся '''[[Адносіны паміж Іракскім Курдыстанам і Сірыйскім Курдыстанам|няпростыя адносіны]]'''. * '''[[Польскае Радыё]]''' вяшчае таксама і на [[беларуская мова|беларускай мове]]. == 15 снежня 2020 года == * '''[[Геня Жытамірскі|Яўрэйскі хлопчык]]''', які загінуў у канцэнтрацыйным лагеры падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], меў свой профіль у [[Facebook]]. * '''[[Джон Абізаід|Амерыканец]]''' напісаў навуковую працу аб [[Саудаўская Аравія|Саудаўскай Аравіі]], а праз шмат гадоў стаў паслом [[ЗША]] у гэтай краіне. * [[Футбол]]ьны клуб '''«[[ФК Рывер Плэйт|Рывер Плэйт]]»''' трыццаць пяць разоў станавіўся чэмпіёнам [[Аргенціна|Аргенціны]]. * У '''[[Мяне клічуць Чырвоны|рамане]]''' турэцкага пісьменніка [[Архан Памук|Архана Памука]] апавяданне вядуць труп, намаляваная манета і [[чырвоны колер]]. * У 2008 годзе адну з цэнтральных '''[[Вуліца Леніна (Полацк)|вуліц]]''' [[Полацк|самага старажытнага горада Беларусі]] перайменавалі ў гонар [[Ленін]]а. * Узнагароджанне [[Сі Цзіньпін|кітайскага лідара]] '''[[Ордэн «За ўмацаванне міру і дружбы»|беларускім ордэнам]]''' адбылося за паўгода да яго заснавання. == 15 лістапада 2020 года == * На [[Беларусь|Беларусі]] сустракаюцца прадстаўнікі дваццаці [[род, біялогія|родаў]] '''[[Спіс карапузікаў Беларусі|карапузікаў]]'''. * '''[[Аперацыя «Катэдж»|Вызваленне]]''' цалкам пустога ад ворага [[Кыска|вострава]] забрала жыцці трохсот амерыканскіх [[Ваенны|байцоў]]. * '''«[[Саліван Рой|Чалавек-грамаадвод]]»''' перажыў сем удараў [[Маланка|маланкі]]. * '''[[Акадэмічны асяродак|Беларускія дысідэнты]]''' ажыццяўлялі дзейнасць між іншым у [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэміі навук БССР]]. * Заснавальнікам [[Сірыя|сірыйскіх]] «[[Белыя каскі|Белых касак]]» стаў '''[[Джэймс Ле Мезур’е|брытанец французскага паходжання]]''' з [[Сінгапур]]а. * Афіцыйным гарадскім святам [[Мінск]]а з’яўляецца '''[[Дзень танкіста (фестываль)|фестываль аматараў]]''' камп’ютарнай гульні «[[World of Tanks]]». == 11 кастрычніка 2020 года == * Ірландцы [[Патрык Куінлан]] і [[Майкл Хоар]] '''[[Аблога Жадавіля|змагаліся]]''' супраць адзін аднаго ў далёкім афрыканскім [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Конга]]. * '''[[Васіль Шаўчэнка|Атамана з Магілёўшчыны]]''' савецкія ўлады знішчылі толькі на пяты год. * Самы доўгі '''[[Дар Паможа|парусны карабель]]''' у свеце стаіць на прычале ў [[Гдыня|Гдыні]]. * П’еса '''«[[Белая хвароба (п’еса)|Белая хвароба]]»''' [[Карэл Чапек|Карэла Чапека]] прадказала і [[Пратэктарат Багеміі і Маравіі|акупацыю Чэхаславакіі]], і [[Пандэмія COVID-19|пандэмію каранавіруса]]. * Беларускі '''[[Анатоль Нарцысавіч Занеўскі|графічны дызайнер]]''' стаў сааўтарам [[Герб Таджыкістана|герба]] і [[Сцяг Таджыкістана|сцяга]] [[Таджыкістан]]а. * '''[[Уладзімір Уладзіміравіч Парфяновіч|Трохразовы алімпійскі чэмпіён]]''' удзельнічаў у галадоўцы, каб дамагчыся разгляду ў [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|беларускім парламенце]] змяненняў у выбарчы кодэкс. == 14 ліпеня 2020 года == * '''[[Камчацкі краб]]''' мае масу да 7 кг. * '''[[Рыба-нож]]''' здольная заплываць ва ўкрыцці «заднім ходам». * '''[[Ліпічанская пушча]]''' атрымала назву ад колішняга [[Ліпічна|двара Чацвярцінскіх]]. * Заблукалыя [[Перапіс насельніцтва|перапісчыкі]] паслужылі падставай да '''[[Агашэрская вайна|ваеннага канфлікту]]''' паміж [[Малі]] і [[Буркіна-Фасо]]. * На '''[[падляшская мікрамова|падляшскім дыялекце]]''' беларускай мовы адбываюцца тэатральныя паказы. * '''[[Паца-Ваца|Папулярны вядучы]]''' тэлеканала [[Беларусь 1|БТ]] згодна з легендай выпадкова трапіў на [[зямля (планета)|Зямлю]] і адкрыў для сабе свет [[Мультыплікацыя|анімацыі]]. == 14 чэрвеня 2020 года == * '''[[Хмызняковы смоўж]]''' улоўлівае пах корму на адлегласпі да 1,5—2 м. * Сярод усіх вандроўных [[жывёлы|жывёл]] cамыя далёкія міграцыі робіць '''[[крачка палярная|палярная крачка]]'''. * Доказам віны '''[[Антон Прушынскі|пачынальніка беларускай фатаграфіі]]''', высланага ў [[Сібір]] пасля [[Паўстанне 1863 года|паўстання 1863 года]], было [[крэсла]]. * '''[[VI летнія Алімпійскія гульні]]''' не былі праведзены з-за выбуху [[Першая сусветная вайна|вайны]]. * Практычна ўся [[нафта]] і прадукты з яе, што вырабляюцца ў [[ЗША]], праходзяць праз інфраструктуру горада '''[[Кушынг (Аклахома)|Кушынга]]'''. * [[Камета]] '''[[C/2019 Y4 (ATLAS)]]''' магла стаць адным з самых яркіх аб’ектаў на небасхіле ў маі 2020 года, калі б не разбурылася ў красавіку. == 29 красавіка 2020 года == * '''[[Нільская гусь]]''' уваходзіць у спіс самых небяспечных відаў-інтрадуцэнтаў у [[Еўропа|Еўропе]]. * Статус '''[[Пагірай (Воранаўскі раён)|колішняга эксклава]]''' [[Літва|Літвы]] на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] дакладна не вызначаны. * Сярод [[беларусы ЗША|беларусаў ЗША]] мелася спроба стварэння '''[[Беларуская праваслаўна-каталіцкая субожня|альтэрнатыўнай царквы]]''', арыентаванай на яднанне [[праваслаўе|праваслаўных]] і [[каталіцызм|католікаў]]. * '''[[Украінскія міратворцы ў Іраку|Украінскія міратворцы]]''' ў [[Ірак]]у зараблялі менш за іншых [[Міжнародныя кааліцыйныя сілы ў Іраку|членаў кааліцыі]] і пры гэтым мелі самыя працяглыя камандзіроўкі. * Цэнтральнай сілай для пабудовы дэмакратычнай дзяржавы ў [[Туніс]]е пасля [[Рэвалюцыя ў Тунісе (2010—2011)|рэвалюцыі]] стала група з '''[[Квартэт нацыянальнага дыялогу ў Тунісе|чатырох арганізацый]]'''. * '''[[Гістарычны слоўнік беларускай мовы|Гістарычны слоўнік]]''' [[беларуская мова|беларускай мовы]] ўключае 37 выпускаў, якія выходзілі на працягу 35 гадоў. == 19 сакавіка 2020 года == * Самыя старыя '''[[дасонечныя зярняты|цвёрдыя рэчывы]]''' на [[планета Зямля|Зямлі]] паводле ўзросту пераўзыходзяць [[Сонечная сістэма|Сонечную сістэму]]. * [[Грыбы]] '''[[Драпежныя грыбы|палююць]]''' на [[Нематоды|жывёл]] не толькі ў [[Фантастыка|фантастычных кнігах]]. * Часам '''[[Гульня ненапраўду|такія дзеянні]]''', як '''[[Бабкі (гульня з пяском)|гульня з пяском]]''', лічаць формай зносін з духамі ці д’ябламі. * '''[[Старажытныя пуэбла]]''' — адна з найбольш славутых дакалумбавых [[археалагічная культура|археалагічных культур]] [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]]. * Варыяцыя «[[герб «Пагоня»|Пагоні]]», калі яздок трымае дзіду ўперавес, вядома толькі на '''[[герб Ліпнішак|гарадскім гербе]]''' [[Ліпнішкі|Ліпнішак]]. * '''[[Квакіютль|Яскравых прадстаўнікоў]]''' дыянісійскага тыпу культуры антраполаг [[Рут Бенедыкт]] знайшла ў [[Брытанская Калумбія|Брытанскай Калумбіі]]. * Яўрэяў-стваральнікаў '''[[Яма (мемарыял)|помніка ахвярам]]''' [[Мінскае гета|Мінскага гета]] саслалі за яго ў [[ГУЛАГ]]. == 16 лютага 2020 года == * Можна арганізаваць кіраваную [[Тэрмаядзерная рэакцыя|тэрмаядзерную рэакцыю]] ў '''[[Фузар Фарнсуорта — Хірша|хатніх умовах]]'''. * У атачэнні '''[[Галактыка Андрамеды|Туманнасці Андрамеды]]''' выяўлены дзясятак карлікавых [[галактыка|галактык]]-спадарожнікаў. * '''[[Юравіцкае ўзвышша]]''' аддзялілася ад [[Мазырская града|Мазырскай грады]] ў выніку прарыву яе водамі ракі [[рака Прыпяць|Прыпяць]]. * З’яўленне ў '''[[імхі|імхоў]]''' [[тканка|тканак]] — гэта вынік іх прыстасавання да наземнага спосабу жыцця. * Адна з найбуйнейшых '''[[кітайскі весланос|прэснаводнах рыб]]''' у свеце была прызнана вымерлай. * [[Вуліца Камісара Крылова (Віцебск)|Вуліца]] ў цэнтры [[Віцебск]]а названая ў гонар '''[[Сямён Мікалаевіч Крылоў|камісара]]''', які дабіваўся, каб [[Віцебская губерня|Віцебшчына]] выйшла са складу [[ССРБ|Беларусі]]. == 17 студзеня 2020 года == * Адрозніваецца каля 1600 [[від, біялогія|відаў]] '''[[бягонія|бягоній]]'''. * На [[меданосная пчала|меданосных пчол]] палюе '''[[пчаліны воўк]]'''. * '''[[Стары будынак Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі|Стары будынак]]''' [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]] цяпер займае [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савет Рэспублікі]]. * Самы выніковы [[ЗША|амерыканскі]] [[снайпер]] '''[[Крыс Кайл]]''' атрымаў сваю першую вінтоўку ў падарунак ад бацькі ва ўзросце васьмі гадоў. == 19 снежня 2019 года == * На '''[[Ксавер’еўскія могілкі|полацкіх могілках]]''' пахаваныя два баварскія генералы. * Амерыканскі прафесар матэматыкі '''[[Стэфан Варшаўскі]]''' нарадзіўся ў беларускім горадзе [[Ліда]]. * У гонар [[Бялыніцкі абраз Божай Маці|Бялыніцкага абраза Божай Маці]] быў пабудаваны '''[[Царква ў гонар Іконы Бялыніцкай Божай Маці|праваслаўны храм]]'''. * Песня «[[Бу-бу]]» належыць творчасці рок-гурта '''«[[Ы.Ы.Ы.]]»''' == 7 лістапада 2019 года == * Расліны не толькі [[Геатрапізм|накіроўваюць]] і '''[[каранёвы чахольчык|абараняюць]]''' свае [[корань расліны|карані]] ад механічных пашкоджванняў, але і змазваюць іх для лепшага прасоўвання ў [[глеба|глебе]]. * У хроніцы «[[Дзеянні данаў]]» апісваецца '''[[захоп Полацка Фродзі І|легендарная падзея]]''', калі дзякуючы ваеннай хітрасці быў захоплены [[Полацк]]. * Доўгі час [[Бывайце здаровы|песню]] [[Адам Герасімавіч Русак|беларускага аўтара]] лічылі ці то народнай, ці то прыпісвалі '''[[Міхаіл Васільевіч Ісакоўскі|рускаму паэту]]'''. * У 1950-х гадах у [[Косіна (Лагойскі раён)|вёсцы]] пад [[Лагойск]]ам хадзіў '''[[Косінскі тралейбус|тралейбус]]'''. == 12 верасня 2019 года == * '''[[Масляк летні|Летнія грыбы-маслякі]]''' не маюць характэрнага кольца на ножцы. * У XVIII стагоддзі '''[[Налібоцкая шкляная мануфактура]]''' была па-за канкурэнцыяй у [[ВКЛ]] ды прадавала свае вырабы за мяжу. * '''[[Джон Мішук|Першы хакеіст]]''' з [[Беларусь|Беларусі]] дэбютаваў у [[НХЛ]] у 1961 годзе. * З 1969 па 1972 год у межах праграмы «[[Апалон (касмічная праграма)|Апалон]]» на [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]] высаджваліся '''[[Спіс людзей, якія пабывалі на Месяцы|12 астранаўтаў]]''' [[ЗША]]. * '''[[Дхарахара|Галоўная славутасць]]''' [[Катманду]] была ў 2015 годзе разбурана [[землетрасенне]]м. == 2 ліпеня 2019 года == * Для барацьбы з [[тлі|тлямі]] ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]] былі інтрадукаваны '''[[кароўка сямікропкавая|божыя кароўкі]]'''. * '''[[Цытадэль Брэсцкай крэпасці|Цытадэль]]''' [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]] размешчана на месцы вакольнага горада летапіснага [[Берасце|Берасця]]. * Прэзідэнт [[Чылі]] [[Сальвадор Альендэ]] пазнаёміўся з '''[[Артэнсія Бусі дэ Альендэ|будучай жонкай]]''' падчас землятрусу ў [[Сант’яга]]. * [[Гродна|Гродзенскія]] [[хіпі]] правялі ўнікальную для [[БССР]] '''[[Дэманстрацыя хіпі ў Гродне|акцыю грамадзянскага непадпарадкавання]]'''. == 20 мая 2019 года == * У [[стракозы|стракоз]] '''[[прыгажуня-дзяўчына|прыгажунь-дзяўчын]]''' [[самец|самцы]] сіняга колеру. * Свойскія '''[[палескія коні]]''' паходзяць ад [[тарпан]]аў. * '''[[Даньян-Куньшаньскі віядук|Самы доўгі мост]]''' свету ўзведзены як частка высакахуткаснай чыгункі ў [[Кітай|Кітаі]]. * [[Евангельскія хрысціяне]] [[Украіна|Украіны]] маюць уласную '''[[Львоўская багаслоўская семінарыя|вышэйшую навучальную ўстанову]]'''. == 9 красавіка 2019 года == * '''[[Сыраежка шэрая|Шэрыя сыраежкі]]''' растуць пераважна ў сухіх хвойных лясах. * Плады '''[[манстэра прывабная|манстэры прывабнай]]''' можна ўжываць у ежу. * Лічынкі насякомых '''''[[Helaeomyia petrolei]]''''' здольныя жыць у нафтавых лужынах і праглынаць у вялікай колькасці [[Нафта|нафту]] і [[асфальт]]. * У жыцці '''[[Давыд Львовіч Глінскі|ваеннага ўрача]]''' аб’ядналіся семінарыя, вопыты з сабакамі [[Іван Пятровіч Паўлаў|Паўлава]], кавалерыя і падарожжы па Індыі і Эфіопіі. == 21 лютага 2019 года == * Характэрнай асаблівасцю [[клетка|клетак]] водарасці '''[[зігнема|зігнемы]]''' з’яўляюцца буйныя, зоркападобныя [[хларапласт]]ы. * Першая ў гісторыі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] '''[[Саламея Русецкая|жанчына-лекарка]]''' працавала пры гарэме турэцкага султана, расійскім і аўстрыйскім імператарскіх дварах. * Салістка [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі]] '''[[Барбара Вержбаловіч]]''' жыла з 1944 года ў эміграцыі. * У 2018 годзе адбылася першая цырымонія ўзнагароджання [[кінематограф|кінематаграфістаў]] '''«[[I Рэспубліканскі конкурс «Нацыянальная кінапрэмія Беларусі»|беларускім Оскарам]]»'''. == 8 студзеня 2019 года == * [[Ганконг (востраў)|Востраў Ганконг]] — '''[[Лантау|не самы вялікі]]''' востраў [[Ганконг|раёна Ганконг]]. * Старажытныя індусы '''[[Індыйская каліграфія|прыгожа пісалі]]''' і на [[Калоны Ашокі|калонах]], і на бяросце, і на пальмавым лісці. * Супрацоўнік у [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|беларускім аддзеле радыёстанцыі «Свабода»]] '''[[Сымон Кандыбовіч]]''' быў раней членам ЦК КП(б)Б. * [[Архан Памук|Пісьменнік]] атрымаў [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|адну]] прэмію дзякуючы пошуку душы [[Стамбул|роднага горада]], а [[:en:Prix Médicis|іншую]] — за '''[[Снег (раман)|раман]]''' пра няродны яму [[Карс|горад]]. * '''[[Кабус бен Саід|Султан Амана]]''' два гады праслужыў у брытанскiм пяхотным батальёне. == 4 снежня 2018 года == * Вядомая '''[[Аціках бінт Язід|толькі адзіная жанчына]]''', якая была ў сваяцкіх адносінах адразу з 12 халіфамі. * У '''«[[Скарбніца таямніц|Скарбніцы таямніц]]»''' [[Нізамі Гянджэві|Нізамі]] раскрыў містыку водару [[ружа|ружы]]. * Беларускае біблейскае таварыства было заснавана ў [[1816]] годзе '''[[Роберт Пінкертон|англійскім місіянерам]]'''. * Эмігрант '''[[Юрый Жывіца]]''' заснаваў у [[Германія|Германіі]] '''[[Беларускі музей (Ляймен)|беларускі музей]]''' і ўсталяваў помнік загінулым у 1939—1945 беларусам. * Сям’я '''[[Аслан Аліевіч Масхадаў|Аслана Масхадава]]''' цяпер жыве ў [[Фінляндыя|Фінляндыі]], там жа жыве [[Мікаэль Стуршо|галоўны спонсар]] '''«[[Каўказ-цэнтр|Каўказ-Цэнтра]]»'''. * Стары аўтамабіль «Пежо», няспраўны халадзільнік, тры гітары і чатыры веласіпеды — уся ўласная маёмасць '''[[Томас Санкарэ|першага прэзiдэнта Буркіна-Фасо]]'''. == 4 лістапада 2018 года == * '''[[Серабрыстыя воблакі]]''' з’яўляюцца ў верхняй частцы [[мезасфера|мезасферы]] на вышыні больш за 70 км. * [[Лічынка|Лічынкі]] '''[[дрывасек-скурнік|дрывасека-скурніка]]''' аддаюць перавагу драўніне [[дуб]]а і [[граб]]а. * Для [[археалогія|археолагаў]] і [[Палеанталогія|палеантолагаў]] сляды сур’ёзных захворванняў на {{нп3|Захаванне і аднаўленне чалавечых астанкаў|касцявых парэштках||Conservation and restoration of human remains}} '''[[Астэалагічны парадокс|могуць быць сведчаннем]]''' выдатнага [[імунітэт]]у і выключнага [[Здароўе|здароўя]] і наадварот. * Больш за два стагоддзі вядзецца спрэчка аб тым, дзе знаходзіцца '''[[геаграфічны цэнтр Еўропы]]'''. == 5 жніўня 2018 года == * Для стварэння [[каламбур]]аў, [[эпіграма|эпіграм]] і жартаў часта выкарыстоўваецца '''[[амонім|аманімія]]'''. * '''[[Папяровая фабрыка Дзяржзнака]]''' [[Беларусь|Беларусі]] знаходзіцца ў горадзе [[Барысаў|Барысаве]]. * '''[[XII Рэспубліканскі фестываль нацыянальных культур|Рэспубліканскі фестываль]]''' паказвае, што сярод [[Насельніцтва Беларусі|жыхароў Беларусі]] налічваецца больш за 40 нацыянальнасцей. * [[Нігерыя]] на сёняшні дзень першая краіна [[Афрыка|Афрыкі]] па памерах '''[[эканоміка Нігерыі|гаспадаркі]]'''. == 24 чэрвеня 2018 года == * Рыба '''[[анабас]]''' поўзае па сушы, дыхае атмасферным паветрам, а ў сухі сезон упадае ў спячку. * '''[[Нетапыр-карлік|Самы дробны від]]''' [[рукакрылыя|рукакрылых]] Беларусі на зімоўку адлятае ў Цэнтральную Еўропу і Закарпацце. * Узамен драўляных фігур святых, забраных з '''[[Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Квасоўка)|касцёла]]''' ў [[Квасоўка|Квасоўцы]] ў [[Гродзенскі музея гісторыі рэлігіі|гродзенскі музей]], былі выкананы новыя. * Да праваабарончай дзейнасці '''[[Таццяна Сяргееўна Процька|першы старшыня]]''' [[Беларускі Хельсінкскі камітэт|БХК]] ішла праз [[фізіка|фізіку]] і [[філасофія|філасофію]]. == 22 мая 2018 года == * [[Вока|Вочы]] '''[[вертуны|жукоў-вертуноў]]''' падзелены на дзве палавіны, каб бачыць і над вадой, і пад вадой. * Пачатак [[прамянёвапёрыя рыбы|прамянёвапёрым рыбам]], магчыма, далі прымітыўныя '''[[акантоды]]'''. * На '''[[Мсцібаўскае гарадзішча|Мсцібаўскім гарадзішчы]]''' ў сярэднявеччы існаваў [[замак]]. * Пабудова, якую называюць '''«[[Сядзібна-паркавы комплекс Вадэйкаў (Галавічполе)|домам Вадэйкаў]]»''' у [[Галавічполе|Галавічполі]], насамрэч належала [[Ежы Іваноўскі|Ежы Іваноўскаму]]. * У нямецкіх [[канцлагер]]ах трымалі ў тым ліку членаў '''[[Род Вітэльсбахаў|каралеўскага дому]]''', які выступаў супраць [[нацысты|нацысцкага рэжыму]]. == 22 красавіка 2018 года == * [[Куст]]ы '''[[жаўталоз]]у''' выкарыстоўваюцца для жывых агароджаў, прут ідзе па тонкае пляценне. * Калі '''[[касцёл Святога Юрыя (Беліца)|касцёл Святога Юрыя]]''' ў [[Беліца (Лідскі раён)|Беліцы]] быў забраны пад праваслаўную царкву, функцыю каталіцкай святыні выконвала '''[[капліца Маці Божай Ружанцовай (Беліца)|капліца Маці Божай Ружанцовай]]'''. * [[Іван Люцыянавіч Неслухоўскі|Іван Неслухоўскі]] ў вітальным слове трупе '''[[Міхаіл Пятровіч Старыцкі|ўкраінскага рэжысёра]]''' ўпершыню падпісаўся [[Янка Лучына|псеўданімам]], з якім увайшоў у гісторыю беларускай літаратуры. * '''[[Вайна за незалежнасць Мазамбіка|Вайна за незалежнасць]]''' [[Мазамбік]]а насiла партызанскі характар. == 24 сакавіка 2018 года == * '''[[Склепавы павук|Склепавыя павукі]]''' селяцца ў трубцы з павуціны, а перад уваходамі раскідваюць лоўчыя сеці. * '''[[Шумеры|Вынаходнікі]]''' [[Ганчарства|ганчарнага]] кола, [[плуг]]а, [[арка|аркі]] і [[купал]]а жылі ў [[Старажытная Месапатамія|Старажытнай Месапатаміі]]. * [[Сілі|Астравы]] ля [[Корнуал]]а і [[Нідэрланды]] '''[[Трохсоттрыццаціпяцігадовая вайна|«ваявалі» 335 гадоў]]'''. * '''[[Камерунская кампанія]]''' [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] часам перакідвалася на тэрыторыю суседняй [[Нігерыя|Нігерыі]]. == 24 лютага 2018 года == * Калі хочаце, каб сорак дзён зліліся ў адзін, паспрабуйце напісаць '''[[Кніга Дзімы|кнігу]]'''. * '''[[B-мезон]]ы''' складаюцца з [[b-кварк|b-антыкварка]] і [[u-кварк|верхняга]], [[d-кварк|ніжняга]], [[s-кварк|дзіўнага]] ці [[c-кварк|чароўнага]] [[кварк]]а. * У індыйскага '''[[шкляны акунь|шклянога акуня]]''' скрозь празрыстае цела бачны [[пазваночнік]] і [[плавальны пузыр]]. * '''[[Кумдах|Прапрабацька]]''' сучаснай {{нп3|Супервокладка|супервокладкі|ru|Суперобложка}} з’явіўся болей за тысячагоддзе таму, багата ўпрыгожваўся, мог насіцца на поясе або шыі і прыносіў выгоды. == 15 студзеня 2018 года == * Часам добра складзены '''[[Ліндская храмавая хроніка|спіс падарункаў]]''' становіцца больш каштоўным, чым самі падарункі. * '''[[Шклянніцы|Матылі-шклянніцы]]''' вельмі падобныя да джалячых [[перапончатакрылыя|перапончатакрылых]]. * [[Мядзведзь белы|Белыя мядзведзі]], якія адседзелі свой тэрмін у '''[[Турма для белых мядзведзяў|турме]]''', могуць праляцець на [[Верталёт|верталёце]] над [[Гудзонаў заліў|Гудзонавым залівам]]. * Савецкі навуковец лічыў, што [[Нізамі Гянджэві|сярэдневяковы паэт]] '''[[Іскандэр-намэ|прадказаў]]''' з’яўленне [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]. * Цяперашні '''[[Сааранбай Шарыпавіч Жаэнбекаў|Прэзідэнт]]''' [[Кыргызстан]]а стаў аўтарам Інтэрнэт-мема. * '''[[Курт Расел|Амерыканскага акцёра]]''' для ролі ў '''[[Вартавыя Галактыкі 2|фільме 2017 года]]''' камп’ютарна амаладзілі выкарыстаннем кадраў з '''[[Ужываныя аўтамабілі|фільма 1980 года]]'''. * У 2017 годзе ў [[Абу-Дабі|сталіцы]] [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты|Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў]] адкрыўся '''[[Луўр Абу-Дабі|свой Луўр]]'''. == 15 снежня 2017 года == * '''[[Варацішын крыж|Адзін]]''' з [[Барысавы камяні|Барысавых камянёў]] цяпер знаходзіцца ў прыватным двары. * '''[[Дывановая старонка|Дыванамі]]''' можна ўпрыгожыць не толькі сцены і падлогу, але і старонкі кніг. * '''[[Маргіналіі|Чытацкія паметы]]''' [[Вальтэр]]а былі надрукаваныя асобным выданнем у некалькі тамоў. * Найбуйнейшы нямецкі '''[[Tirpitz (1939)|лінкар]]''' часоў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] (''на фота'') не здзейсніў ніводнага выстралу па суднах праціўніка. * Да 200-годдзя смерці [[Тадэвуш Касцюшка|Тадэвуша Касцюшкі]] '''[[Помнік Тадэвушу Касцюшку (Золатурн)|помнік яму]]''' быў усталяваны ў [[Швейцарыя|швейцарскім]] [[Золатурн]]е. == 17 лістапада 2017 года == * У '''[[юкагірская мова|юкагірскай мове]]''' адсутнічаюць [[прыметнік]]і. * Дрэвы ўмеюць '''[[Сарамлівасць кроны|саромецца]]'''. * [[Лісце]] '''[[арэх шэры|шэрага арэха]]''' дасягае паўметровай даўжыні. * Шыпы '''[[хвастаколавыя|скатаў-хвастаколаў]]''' небяспечныя для чалавека. * [[камсамол|Маладыя камуністы]] [[беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі|беларускага ВНУ]] зладзілі першы ў [[саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|краіне]] '''[[першы фестываль біт-ансамбляў Мінска|рок-фестываль]]'''. == 17 кастрычніка 2017 года == * Самыя старажытныя '''[[страматаліты|арганічныя рэшткі]]''' на [[Планета Зямля|Зямлі]] — прадукты жыццядзейнасці [[сіне-зялёныя водарасці|сіне-зялёных водарасцей]]. * '''[[Цукровыя грыбы]]''' маюць вялікае практычнае значэнне. * [[Янка Купала]] прысвяціў адзін з вершаў '''[[Карзюкі|вёсцы]]''' ў сучасных межах [[Горад Мінск|Мінска]]. * П’яны вадзіцель грузавіка збіў '''[[Дрэва Тэнерэ|самае самотнае дрэва]]''' на Зямлі. == 19 жніўня 2017 года == * Згодна [[Беларуская міфалогія|беларускай міфалогіі]] '''[[Папараць-кветка|чароўная расліна]]''', што з’яўляецца ў [[Купалле|купальскую ноч]], надае [[чалавек]]у здольнасць разумець мову [[жывёлы|жывёл]] і [[дрэва|дрэў]] * На поўдні [[Бразілія|Бразіліі]] сустракаецца '''[[Regnellidium diphyllum|земнаводная папараць]]''', якая мае толькі два лісткі * Першым даследчыкам [[беларускае народнае мастацтва|беларускага народнага мастацтва]] стаў '''[[Альберт Іпель|нямецкі археолаг]]''' * '''[[Лявон Белы|Два]] [[Міхась Белы|пляменнікі]]''' [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] былі асуджаны да лагераў за выступленні супраць [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыі Беларусі]] * '''[[Б’ярні Бенедыктсан (1970)|Дзеючы прэм’ер-міністр]]''' [[Ісландыя|Ісландыі]] нарадзіўся ў [[1970|год]] смерці свайго '''[[Б’ярні Бенедыктсан (1908—1970)|поўнага цёзкі]]''', які займаў [[Прэм’ер-міністр Ісландыі|тую ж пасаду]] == 17 чэрвеня 2017 года == * У [[Індыя|Індыі]] і [[Бірма|Бірме]] водзяцца '''[[лябіёза|рыбы]]''', у якіх [[блакітны колер|блакітныя]] плаўнікі маюць [[самка|самкі]], а чырванаватыя — [[самец|самцы]]. * Ад старажытнай [[Вялікая Маравія|славянскай дзяржавы]] засталася толькі '''[[Царква Святой Маргарыты Антыяхійскай, Копчаны|цэркаўка]]'''. * Да 1000-годдзя [[Полацкая епархія|Полацкай епархіі]] была рэканструявана '''[[Брама-званіца Спаса-Ефрасіннеўскага манастыра|брама-званіца]]''' [[Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр|Спаса-Ефрасіннеўскага манастыра]]. * '''[[Галодная зіма 1944 года, Нідэрланды|Масавы голад]]''' у [[Нідэрланды|высакаразвітай еўрапейскай краіне]] зрабіў вялікі ўнёсак у медыцынскія даследаванні. * '''[[Подых навальніцы, фільм|Навальніца]]''' [[Віктар Цімафеевіч Тураў|народнага артыста]] амаль не адрозніваецца ад навальніцы [[Іван Паўлавіч Мележ|народнага пісьменніка]]. == 15 мая 2017 года == * Бляск '''[[пераменная зорка|некаторых зорак]]''' перыядычна змяняецца. * З пункту погляду '''[[пазнанне|пазнання]]''' [[любоў]] сцвярджае каштоўнасць таго, на каго накіравана гэта пачуццё. * '''[[Егішэ Чарэнц|Класік]]''' [[Армянская літаратура|армянскай літаратуры]] назваў свой раман пра жыццё армянскага народа ў гонар '''[[Наіры, народ|урарцкага племя]]'''. * '''[[Пачакун|Скульптура сучаснай галандскай мастачкі]]''' стала ўвасабленнем усеагульнага застою і згалення ў краінах [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]]. * '''[[Армянская сакрэтная армія вызвалення Арменіі|Тэрарыстычная арганізацыя]]''' каля 20 гадоў змагалася за прызнанне [[Турцыя]]й факту [[Генацыд армян|генацыду армян]]. == 15 красавіка 2017 года == * Рэліктавая '''[[глейная рыба]]''' з [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] можа дыхаць атмасферным паветрам. * Шчотачка на канцы языка дапамагае '''[[лоры|папугаям лоры]]''' збіраць з кветак [[пылок]] і [[нектар, цукрысты сок|нектар]]. * '''[[Роберт Гвіскар|Правадыр]]''' [[нарманы|нарманаў]] у сярэдзіне XI ст. валодаў Паўднёвай Італіяй і [[Сіцылія]]й. * '''[[Браты Райт|Вынаходнікі]]''' [[самалёт]]а пачыналі з вытворчасці [[ровар]]аў. * Каб атрымаць сусветную вядомасць '''[[Аляксандра Аляксандраўна Белінг|опернай спявачцы]]''', давялося пагуляцца ў лялькі. == 9 лютага 2017 года == * '''[[Зааспоры|Споры]]''' [[водарасці|водарасцей]] і некаторых [[грыбы|грыбоў]] перамяшчаюцца ў вадзе з дапамогай жгуцікаў. * Існуе гістарычная '''[[Армянская сістэма злічэння|сістэма злічэння]]''', створаная з выкарыстаннем [[маюскул|вялікіх літар]] '''[[армянскі алфавіт|армянскага алфавіта]]'''. * '''[[Замкавая царква, Мінск|Першы храм]]''' [[Мінск|сталіцы Беларусі]] так і не быў дабудаваны. * '''[[Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі, Сар'я|Неагатычны касцёл]]''' у [[Аграгарадок Сар'я|Сар’і]] быў канфіскаваны ўладамі з фармулёўкай «за хараство». * У акваторыі [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]], на [[экватар]]ы, каля [[Востраў Кірыцімаці|вострава Калядаў]] размяшчаецца '''[[Марскі старт|плавучы касмадром]]'''. == 9 студзеня 2017 года == * Імёны ахвярадаўцаў, на сродкі якіх быў узведзены '''[[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла, Старыя Васілішкі|каталіцкі храм]]''' у вёсцы [[Старыя Васілішкі]] на Гродзеншчыне, пасля замазалі [[цэмент]]ам. * Штаб-кватэра '''[[Расійская фашысцкая партыя|расійскіх фашыстаў]]''' размяшчалася за {{нп5|Горад Маньчжурыя|3 км|ru|Маньчжурия (город)}} па іншы бок ад савецка-кітайскай граніцы. * Перыяд кіравання венгерскага '''[[Янаш Кадар|палітычнага дзеяча]]''' называлі {{нп5|Кадарызм|гуляш-камунізмам|ru|Кадаризм}}. * '''[[Людзі на балоце, фільм|Беларускі фільм]]''' пра [[Палессе]] быў зняты ў [[Горад Ялта|Крыме]] і на [[Вёска Домжарыцы|Віцебшчыне]]. == 9 снежня 2016 года == * Меркаванне, што на [[Беларусь|Беларусі]] жывуць '''[[вожык звычайны|звычайныя вожыкі]]''', аспрэчваецца апошнімі навуковымі дадзенымі. * '''[[Ганна Давія Бернуцці|Італьянская оперная спявачка]]''' выступала ў [[Слонімскі тэатр Агінскага|Слоніме]], [[Тэатр Антонія Тызенгаўза|Гродне]] і [[Горад Магілёў|Магілёве]], акруціла {{нп3|Аляксандр Андрэевіч Безбародка|рускага князя|ru|Безбородко, Александр Андреевич}} і была выслана з [[Расійская імперыя|Расіі]]. * Пасля закрыцця на [[Лідскі павет|Лідчыне]] царскімі ўладамі кляштара [[дамініканцы|дамініканцаў]] заняпала і знікла '''[[Урочышча Ельня, Лідскі раён|прылеглае паселішча]]'''. * Загадка знікнення '''[[Марцін Борман|нацысцкага злачынца]]''' 50 гадоў была прадметам для спрэчак. == 31 жніўня 2016 года == * [[Шарль Кулон|Французскі вучоны]] ўстанавіў '''[[закон Кулона|залежнасць]]''' сіл электрычнага ўзаемадзеяння цел з дапамогай вынайдзеных ім [[круцільныя вагі|адмысловых шаляў]]. * Найбольш проста арганізаваная '''[[рыніяфіты|група вышэйшых раслін]]''' не мела [[лісце|лісця]] і [[корань расліны|каранёў]]. * '''[[Эчміядзінскі кафедральны сабор|Галоўны храм]]''' [[Армянская апостальская царква|Армянскай апостальскай царквы]] лічыцца адным з самых старажытных [[хрысціянства|хрысціянскіх]] храмаў у свеце. * Адзін з [[Томас Джэферсан|заснавальнікаў]] [[ЗША|дзяржавы ў Паўночнай Амерыцы]] памёр роўна праз 50 год пасля прыняцця [[Дэкларацыя незалежнасці ЗША|Дэкларацыі аб незалежнасці]]. * У [[горад Смаргонь|беларускім горадзе]] ўпершыню пачалі рабіць папулярны '''[[Абаранкі|хлебабулачны выраб]]''' і стварылі '''[[Смаргонская акадэмія|школу дрэсіроўкі мядзведзяў]]'''. * '''[[Генрых Мхітаран|Прадстаўнік армянскай футбольнай дынастыі]]''' з’яўляецца лепшым бамбардзірам [[Украінская Прэм'ер-ліга|чэмпіянату Украіны па футболе]]. == 26 мая 2016 года == * У асяроддзях з рэзка выражанымі неаднароднасцямі назіраецца '''[[дыфракцыя|з’ява адхілення хваль]]'''. * Спеў '''[[чаротаўка балотная|балотнай чаротаўкі]]''' ўключае мноства імітацый іншых [[біялагічны від|відаў]]. * '''[[Дабрылава Евангелле|Кніга XII стагоддзя]]''', пакінуўшы [[бібліятэка Івана Грознага|бібліятэку Івана Грознага]], праз 250 гадоў знайшлася ў [[горад Гомель|Гомелі]]. * Дом '''[[Валянцін Бакфарк|найвялікшага лютніста]]''' свайго часу ў [[Горад Вільнюс|Вільні]] быў знесены за яго [[шпіянаж]] на карысць [[Герцагства Прусія|прускага герцага]]. * '''[[Емяльян Іванавіч Пугачоў|Адзін з самых вядомых рускіх бунтаўшчыкоў]]''', рыхтуючы [[паўстанне Пугачова|паўстанне]], заязджаў маліцца ў '''[[Ільінская царква, Гомель|гомельскую царкву]]'''. * '''[[Чыгуначны мост цераз Енісей, Краснаярск|Сенсацыя]]''' [[Сусветная выстаўка, 1900|Сусветнай выстаўкі]] канца [[XIX]] стагоддзя ў [[Расія|сучаснай Расіі]] пайшла на металалом. * Паводле думак некаторых даследчыкаў, '''[[Міхаіл Аляксандравіч, сын Аляксандра III|апошні расійскі імператар]]''' правіў [[Адрачэнне Міхаіла Аляксандравіча|адзін дзень]]. * Заснавальнікам [[Славакія|славацкай]] [[геалогія|геалогіі]] быў '''[[Дзмітрый Андрусаў|рускі ўнук]]''' [[Генрых Шліман|першаадкрывальніка]] [[Троя|Троі]]. == 20 красавіка 2016 года == * [[Джэймс Максвел|Брытанскі фізік]] вывеў '''[[Размеркаванне Максвела|заканамернасць]]''' размеркавання па скарасцях [[малекула|малекул]] газу. * Усе '''[[метэаралагічная станцыя|метэастанцыі]]''' абсталёўваюцца стандартнай апаратурай і праводзяць назіранні ў вызначаныя тэрміны. * Сінтэз [[бялкі|бялкоў]] і [[вугляводы|вугляводаў]] у [[клетка]]х жывых арганізмаў адбываецца на '''[[эндаплазматычная сетка|эндаплазматычнай сетцы]]'''. * У лясах і садах растуць '''[[Кілішак, грыб|кілішкі]]''', а ў падземных вадаёмах [[Мексіка|Мексікі]] жыве '''[[сляпая рыба]]'''. * '''[[Храм вялебнай Параскевы Полацкай|Адзіны дзеючы]]''' [[Уніяцтва|ўніяцкі]] храм у [[Беларусь|Беларусі]] названы ў гонар [[Параскева Полацкая|полацкай князёўны]] (якой, магчыма, не існавала). * '''[[Аляксандр Васільевіч Калчак|Вярхоўны кіраўнік Расіі]]''' быў удзельнікам '''[[Руская палярная экспедыцыя|трох]] [[Палярная экспедыцыя А. В. Калчака|арктычных]] [[Гідраграфічная экспедыцыя Паўночнага Ледавітага акіяна, 1910—1915|экспедыцый]]''', '''[[Палярная экспедыцыя А. В. Калчака|адну]]''' з якіх узначальваў. * Самы прыбытковы ў нацыянальным пракаце '''[[ГараШ|беларускі фільм]]''' распавядае аб падзеях у мінскім раёне [[Шабаны, мікрараён|Шабаны]]. == 1 сакавіка 2016 года == * '''[[Рэчыцкае радовішча нафты|Першую крыніцу]]''' «[[нафта|чорнага золата]]» ў [[Беларусь|Беларусі]] адкрылі ў [[1964]] годзе. * '''[[Аспергіл|Палівачкавы грыб]]''' найлепш развіваецца пры тэмпературы вышэй 30 °C. * У [[кішэчнік]]у чалавека можа пасяліцца трохметровы '''[[Свіны цэпень|паразітычны чарвяк]]''', узброены кручкамі і прысоскамі. * У возеры [[возера Нарач|Нарач]] трапляецца '''[[Чашачка рачная|рачная чашачка]]''' з вачыма ля асновы шчупальцаў. * Песня '''[[салавей звычайны|найлепшых спевакоў]]''' сярод [[птушкі|птушак]] налічвае да дванаццаці кален. * Першая згадка пра '''[[Царква Святой Марыі, Берлін|найстаражытнейшую з дзеючых цэркваў]]''' [[Берлін]]а датуецца [[1292]] годам. * На востраве ля сутокаў [[Рака Дзісна|Дзісны]] і [[Рака Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіны]] ў XIV—XVIII стагоддзях існаваў '''[[Дзісенскі замак|замак]]'''. * '''[[Міхаіл Аляксандравіч, сын Аляксандра III|Рускі князь]]''' гаварыў на [[Англійская мова|англійскай мове]] лепш за свайго '''[[Мікалай Мікалаевіч Джонсан|сакратара-англічаніна]]'''. == 2 лютага 2016 года == * Птушкі са '''[[Медумскія гусі|старажытнаегіпецкага шэдэўра]]''' ўжо чатыры з паловай тысячагоддзі пасвяцца на сцяне грабніцы '''[[Нефермаат|егіпецкага прынца]]'''. * '''[[Рускі Сцэвала|Сюжэт]]''' пра [[членашкодніцтва]] быў такім папулярным у [[Расійская імперыя|Расіі]] падчас [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]], што трапіў нават на чайны сервіз. * Гісторыя кахання і смерці '''[[Людвік Шпіцнагель|вундэркінда-паліглота]]''' натхніла [[Юльюш Славацкі|польскага паэта]] і '''[[Крык рабіны|драматурга]]'''. * '''[[Канстанцін Тадэвуш Рдултоўскі|Ураджэнец Снова]]''', які сябраваў з [[Адам Міцкевіч|Адамам Міцкевічам]], стаў першым аўтарам працы пра творчасць [[Шата Руставелі|класіка]] {{нп3|Грузінская літаратура|грузінскай літаратуры|ru|Грузинская литература}} на адной з еўрапейскіх моў. * '''[[Антон Іванавіч Дзянікін|Адзін з галоўных кіраўнікоў]]''' [[Белы рух|Белага руху]] '''[[Быхаўскае сядзенне|сядзеў у турме]]''' ў [[Горад Быхаў|Быхаве]] падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. * Гісторыя [[Джон Дэвісан Ракфелер|амерыканскага мільярдэра]] стала часткай сюжэта '''[[BioShock|камп’ютарнай гульні]]'''. == 8 студзеня 2016 года == * '''[[Martialis heureka|Знаходку з Марса]]''' можна сустрэць у [[Горад Манаус|марскім порце]], які знаходзіцца за паўтары тысячы кіламетраў ад мора. * У '''[[Першазвяры|найбольш старажытных]]''' з сучасных [[млекакормячыя|млекакормячых]] адсутнічаюць [[губы]]. * Нумізматычная калекцыя цэнтральнага '''[[Дзяржаўны гістарычны музей, Масква|дзяржаўнага музея]]''' гісторыі [[Расія|Расіі]] налічвае каля 1,5 млн адзінак. * Пісьменнік [[Алан Аляксандр Мілн|Алан Мілн]] сцвярджаў, што любімыя заняткі '''[[Віні-Пух|плюшавага мішкі]]''' яго сына — складаць вершы і есці [[мёд]]. * '''[[Катастрофа A321 над Сінайскім паўвостравам|Найбуйнейшая авіякатастрофа]]''' ў [[Егіпет|Егіпце]] адбылася роўна праз 16 гадоў пасля [[Катастрофа Boeing 767 пад Нантакетам|папярэдняй]]. == 2 снежня 2015 года == * '''[[Лопу Суарыш ды Албергарыя|Партугальскі мараплавец]]''' падчас экспедыцыі [[1504]] года [[Партугалія|на радзіму]] вярнуўся з большай колькасцю караблёў, чым меў пры адплыцці. * На '''[[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі|акадэмічнай канферэнцыі]]''' ў [[Мінск]]у ў [[1926]] годзе сутыкнуліся думкі прыхільнікаў радыкальнай рэформы [[беларуская мова|беларускай мовы]] і паслядоўнікаў памяркоўнага вырашэння праблем. * Адбудове [[БАПЦ|Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы]] ў пасляваеннай Германіі садзейнічаў '''[[Сергій (Ахатэнка)|украінскі епіскап]]'''. * [[Гальшаны]] сталі першай вёскай у [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], якая атрымала '''[[герб Гальшан|свой герб]]'''. * За [[секс]] з непаўналетнімі вучнямі '''[[Джэніфер Фіхтэр|амерыканскую настаўніцу]]''' пасадзілі ў турму на 22 гады. * '''[[Ту Юю|Спецыяліст у галіне традыцыйнай кітайскай медыцыны]]''' стала лаўрэатам [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі]]. == 7 кастрычніка 2015 года == * Хаця [[Фізічная антрапалогія|антрапалогія]] і [[культура]] '''[[меланезійцы|меланезійцаў]]''' вывучаюцца ўжо другое стагоддзе, пытанне аб іх паходжанні застаецца дыскусійным * '''[[Звеніслава Барысаўна|Стрыечная сястра]]''' [[Ефрасіння Полацкая|Ефрасінні Полацкай]] свае грошы і каштоўнасці, што прызначаліся на пасаг, перадала ў казну [[Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр|манастыра]] * Імем '''[[Міхаіл Васільевіч Фрунзэ|першага начальніка]]''' [[мінск]]ай міліцыі была названа [[горад Фрунзэ|сталіца]] [[Кіргізская ССР|Савецкай Кіргізіі]] * '''[[Надзея Рыгораўна Грэкава|Першаму старшыні]]''' [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] на момант абрання было ўсяго 28 гадоў * Два [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскія лаўрэаты]] па фізіцы ('''[[Макс Планк]]''' і '''[[Альберт Эйнштэйн]]''') пасварыліся з-за стаўлення да [[нацызм]]у * Сярод кандыдатаў на пасаду кіраўніка '''«[[Укрнафта|Укрнафты]]»''' быў '''[[Яўген Аляксандравіч Чычваркін|расійскі бізнесмен-эмігрант]]''' * '''[[Гімн Вануату|Гімн]]''' [[Вануату|адной з ціхаакіянскіх дзяржаў]] пачынаецца словамі «Юмі, юмі, юмі…» == 24 ліпеня 2015 года == * '''[[Гара Замкавая, Пуцэвічы|Найвышэйшы пункт]]''' [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] размяшчаецца на захад ад [[Навагрудак|Навагрудка]] * У [[возера|азёрах]] [[Віцебская вобласць|Віцебшчыны]], як заносная або рэліктавая, знойдзена '''[[гідрыла|расліна]]''', пашыраная ў трапічных раёнах * У [[акіян]]е адкрыта '''[[Loricifera|група беспазваночных]]''', якія пастаянна могуць існаваць у цалкам [[анаэробныя арганізмы|анаэробных]] умовах * Да сярэдзіны XIX ст. на [[Пінскія балоты|Пінскіх балотах]] гнездавалася '''[[Коўпіца|птушка]]''' сямейства [[ібісавыя|ібісавых]] * '''[[Нарвежская арктычная экспедыцыя, 1898—1902|Нарвежская палярная экспедыцыя 1898—1902 гадоў]]''' праходзіла на тэрыторыі [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскага арктычнага архіпелага]] == 14 чэрвеня 2015 года == * Цэнтральнае месца на выстаўцы да 750-годдзя каранацыі [[Міндоўг]]а займаў '''[[Пячатка Міндоўга|артэфакт]]''' з адзінай прыжыццёвай выявай манарха. * Існуе '''[[Шэкспіраўскае пытанне|праблема]]''' аўтарства твораў, якія прыпісваюцца [[Уільям Шэкспір|Уільяму Шэкспіру]]. * Першай у Антарктыцы зазімавала '''[[Экспедыцыя на «Паўднёвым Крыжы»|брытанская экспедыцыя]]''', якой кіраваў '''[[Карстэн Борхгрэвінк|нарвежац]]'''. * [[Джэф Брыджэс]] у фільме «'''[[Трон: Спадчына]]'''» — першы акцёр кіно, які з’яўляецца на экране камп’ютарна амалоджаным. * Раз у чатыры гады праводзіцца '''[[Джамбары|сусветны скаўцкі злёт]]'''. == 30 красавіка 2015 года == * [[Дрыбін]]скія [[Шапавальства|шапавалы]], каб трымаць у сакрэце тое, пра што гавораць, карысталіся '''[[Катрушніцкі лемезень|адмысловай моваю]]'''. * У мінскім жылым раёне '''[[Жылы раён Паўднёвы Захад, Мінск|Паўднёвы Захад]]''' захаваўся [[курган]], які датуецца [[XI стагоддзе|XI ст]]. <!--Курган быў абследаваны ў [[1978]] і [[1980]] гадах.--> * Да '''[[Помнік Гедзіміну, Вільнюс|літоўскага помніка]]''' [[Гедзімін|заснавальніку]] [[Вільнюс|Вільні]] маюць дачыненне [[Беларусь]] і [[Украіна]]. * '''[[Стывен Чу|Фізік-лаўрэат Нобелеўскай прэміі]]''' ўзначальвае [[міністр энергетыкі ЗША|Міністэрства энергетыкі ЗША]]. * '''[[Хіндустані|Адна]]''' з самых распаўсюджаных моў [[Індыя|Індыі]] мае '''[[хіндзі|індуісцкі]]''' і '''[[урду|мусульманскі]]''' варыянт. * Толькі [[самка|самкі]] '''[[камар звычайны|звычайных камароў]]''' з’яўляюцца крывасмокамі, [[самец|самцы]] ж кормяцца сокам і нектарам раслін. == 7 сакавіка 2015 года == * У паходах за [[кукалка]]мі будучых «рабоў» удзельнічае да дзвюх тысяч '''[[мурашка-амазонка|мурашак-амазонак]]'''. * '''[[Пячора Кра-Маньён|Пячора]]''' на паўднёвым захадзе [[Францыя|Францыі]] дала назву [[Краманьёнец|людзям]] эпохі верхняга [[палеаліт]]у. * У вёсцы [[Вёска Юравічы, Калінкавіцкі раён|Юравічы]] ([[Калінкавіцкі раён]]) захаваўся '''[[Касцёл і калегіум езуітаў, Юравічы|сакральны комплекс]]''', узведзены [[езуіты|езуітамі]]. * Прататыпам для першых '''«[[Тыпавыя серыі жылых дамоў|хрушчовак]]»''' сталі {{нп3|Plattenbau|блокавыя будынкі|de|Plattenbau}} ў [[Берлін]]е і [[Дрэздэн]]е, якія будаваліся з [[1920-я|1920-x]] гадоў. * Першая чарга '''[[Мінскі тралейбус|тралейбуснай лініі]]''' ў [[Мінск]]у была запушчана ў эксплуатацыю [[19 верасня]] [[1952]] г., яна звязвала [[Мінскі чыгуначны вакзал|чыгуначны вакзал]] з [[Плошча Перамогі, Мінск|Круглай плошчай]]. * '''[[Tokyo Sky Tree|Другі па вышыні будынак у свеце]]''' знаходзіцца ў [[Токіа|сталіцы Японіі]]. == 17 студзеня 2015 года == * Доступ у '''[[Элія Капіталіна|рымскі горад]]''', пабудаваны на месцы [[Іерусалім]]а, быў забаронены ўсім [[абразанне|абрэзаным]] мужчынам, а першым парушыў гэта правіла [[Філіп Араб|імператар]]. * У [[1928]] г. была распрацавана першая ў свеце ўстаноўка сінхроннага перакладу для VI кангрэсу [[Камінтэрн]]а ў [[Масква|Маскве]], якая выкарыстоўвала '''[[правадное вяшчанне]]'''. * '''[[Канстанцін Васілевіч Герчык|Жыхар Слуцкага раёна]]''' здолеў застацца жывым у час {{нп3|Катастрофа на Байкануры, 1960|катастрофы|ru|Катастрофа на Байконуре (1960)}} з выбухам ракеты {{нп3|Р-16||ru|Р-16}}, хоць і знаходзіўся ў непасрэднай блізкасці каля яе. * За ўвесь час вытворчасці (з [[1970]] па [[1988]] гады) [[АўтаВАЗ|ВАЗ]] вырабіў 4,85 млн аўтамабіляў '''[[ВАЗ-2101]]''' усіх мадыфікацый з кузавам [[седан]]. * [[Ватыкан]] не з’яўляецца самастойнай [[дзяржава]]й, а толькі суверэннай тэрыторыяй '''[[Святы Прастол|Святога Прастола]]'''. == 4 снежня 2014 года == * На '''[[Планета Нептун|восьмай]]''' [[Планета|планеце]] [[Сонечная сістэма|Сонечнай сістэмы]] цяплей, чым на '''[[Планета Уран|сёмай]]'''. * Найстаражытнейшая вядомая па дакументах '''[[Сафала|гавань]]''' [[Паўднёвае паўшар'е|Паўднёвага паўшар’я]], верагодна, з’яўляецца радзімай [[біблія|біблейскай]] [[Царыца Саўская|царыцы]]. * Тэхналогія [[Bluetooth]] названа ў гонар '''[[Харальд I Сінязубы|караля]]''', які аб’яднаў народы на тэрыторыі сучасных [[Данія|Даніі]] і [[Сконэ]]. * Традыцыя біць у званы апоўдні ўзнікла '''[[Аблога Бялграда, 1456|пасля цудоўнага вызвалення]]''' [[Каралеўства Венгрыя|венграмі]] ад [[Асманская імперыя|асманскай]] аблогі [[Бялград|сучаснай сербскай сталіцы]]. * Насельніцтва '''[[горад Мантпіліер|самай маленькай са сталіц штатаў ЗША]]''' складае 7855 чалавек. * Перад смерцю [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] была зачынена '''[[Нясвіжскі дзяржаўны каледж імя Якуба Коласа|навучальная ўстанова яго імя]]''', зноў адкрыта ў [[1984]] годзе, а імя вернута ў [[2008]] годзе. == 6 кастрычніка 2014 года == * [[Самец]] '''[[колюшка дзевяцііголкавая|рыбы]]''' з сямейства [[Колюшкападобныя|колюшкавых]] будуе гняздо сярод водных раслін спачатку для ікрынак, а потым — для малявак. * '''[[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга БССР|Першы беларускі ордэн]]''' з’явіўся яшчэ ў [[1924]] годзе. * На тэрыторыі [[Федэратыўная Рэспубліка Германіі, 1949—1990|Заходняй Германіі]] да [[1998]] года дзейнічала '''[[Фракцыя Чырвонай Арміі|камуністычная тэрарыстычная арганізацыя]]'''. * [[Злучаныя Штаты Амерыкі]] адкрыта перашкаджаюць дзейнасці '''[[Міжнародны крымінальны суд|Міжнароднага крымінальнага суда]]'''. * '''[[RT|Расійскі ўрадавы тэлеканал]]''' мае самы папулярны канал навін на [[YouTube]]. == 22 жніўня 2014 года == * '''[[Махавік паразітны|Адзіны паразітны грыб]]''' сярод сямейства [[балетавыя|балетавых]] сустракаецца ў [[шыракалістыя лясы|шыракалістых лясах]] * [[Шаблон:Чалавек года (Time) 1927-1950|Чалавек года]] ў [[1931]], '''[[П'ер Лаваль|французскі прэм’ер]]''', сацыяліст і пацыфіст, вядомы за антыгерманскія погляды, быў расстраляны за супрацоўніцтва з [[рэжым Вішы|нацыстамі]] * Упершыню выраз '''«[[халодная вайна]]»''' ўжыў [[Джордж Оруэл|самы вядомы пісьменнік-антыўтапіст]] * У [[2012]] годзе [[Рэспубліка Беларусь]] змяніла '''[[сцяг Беларусі|дзяржаўны сцяг]]''' * У [[2014]] годзе [[Зборная Германіі па футболу|еўрапейская зборная]] ўпершыню ў гісторыі выйграла '''[[Чэмпіянат свету па футболу 2014|чэмпіянат свету]]''' па [[футбол]]у на тэрыторыі [[Амерыка|Амерыкі]] == 15 ліпеня 2014 года == * Пад '''[[сцяг Ліберыі|сцягам]]''' [[Ліберыя|старэйшай афрыканскай рэспублікі]] ходзіць самы вялікі гандлёвы флот у свеце * Структура [[земляробства|галоўнага]] з '''[[Гаспадарчыя заняткі беларусаў|гаспадарчых заняткаў]]''' [[беларусы|беларусаў]] на працягу стагодзяў істотна не мянялася * У [[Балгарыя|Балгарыі]] '''[[Найдзен Вылчаў|Чык Чырык]]''' атрымаў {{нп3|Ордэн «Святыя Роўнаапостальныя Кірыл і Мяфодзій»|другую па значнасці дзяржаўную ўзнагароду|bg|Св. св. Кирил и Методий (орден)}} * У '''[[Інданезія|Інданезіі]]''' знялі '''[[Рэйд, фільм|фільм]]''', які [[крытык]]і прызнаюць адным з лепшых баевікоў дзесяцігоддзя * У [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] жыве '''[[ірландцы|ірландцаў]]''' больш за [[Ірландыя|абедзве]] [[Паўночная Ірландыя|Ірландыі]] разам == 3 чэрвеня 2014 года == * '''[[Мэнская мова]]''' была адноўленая, калі яе носьбітаў заставалася ўсяго некалькі чалавек * [[Крысціян X|Ісландскі кароль]] віншаваў сваю краіну з '''[[Рэферэндум у Ісландыі, 1944|усталяваннем рэспублікі]]''' * '''[[Джані Радары|Аўтар «Прыгод Чыпаліна»]]''' і '''[[Гульельма Марконі|вынаходнік радыё]]''' былі членамі фашысцкай партыі * '''[[Паўночнаафрыканскі слон|Афрыканскія жывёлы]]''' (''гл. іл.''), якія спусціліся з [[Альпы|Альпаў]], наганялі жах на [[Старажытны Рым]] * Прадстаўнікам '''[[Савойскі дом|старажытнага роду]]''', пад уладай якіх была [[Рысарджымента|аб’яднана]] [[Італія]], [[Канстытуцыя Італіі|канстытуцыяй]] забаронены ўезд на яе тэрыторыю * '''[[Замак герцагаў Урбінскіх|Няскончаны герцагскі палац]]''' лічыўся ідэальнай рэзідэнцыяй для [[Асветніцтва|асвечанага]] [[манарх]]а * Месцам пахавання '''[[Патрыярх Канстанцінопальскі|Канстанцінопальскіх патрыярхаў]]''' з’яўляецца '''[[Храм Жываноснай Крыніцы|жаночы манастыр]]''' == 17 красавіка 2014 года == * Для падтрымкі гістарычных моў і моў нацыянальных меншасцей у [[1992]] годзе была прынята спецыяльная '''[[Еўрапейская хартыя рэгіянальных моў|еўрапейская хартыя]]''' * Самы вялікі [[дыван]] у свеце знаходзіцца ў '''[[Мячэць шэйха Зайда|галоўным храме Абу-Дабі]]''' * Першую [[энцыклапедыя|энцыклапедыю]] надрукаваў '''[[Іаган Авенцін|баварскі гісторык]]''' * Першым мастацкім кіраўніком [[БДТ-2]] быў '''[[Сурэн Ільіч Хачатуран|старэйшы брат]]''' аднаго з [[Арам Хачатуран|найбуйнейшых кампазітараў XX стагоддзя]] * '''[[Сям'я Януш|Даваенны беларускі фільм]]''' зняў '''[[Сігізмунд Францавіч Наўроцкі|былы мінскі пракурор]]''' == 20 сакавіка 2014 года == * Найбольш вядомая [[Чэшская мова|чэха]]-[[Славацкая мова|славацкая]] '''[[Strč prst skrz krk|скорагаворка]]''' не мае [[галосныя|галосных]] * Існуе '''[[Графіс|род лішайнікаў]]''', пладовыя целы якога ўтвараюць малюнак, што нагадвае невядомыя старажытныя пісьмёны * '''[[Андрэя скальная|Адзіны прадстаўнік]]''' старажытай '''[[андрэевыя імхі|групы імхоў]]''' на [[Беларусь|Беларусі]] сутракаецца толькі ў [[Белавежская пушча|Белавежскай пушчы]] * '''[[Дыяцэзія Хельсінкі, каталіцкая|Адзіная каталіцкая дыцэзія]]''' [[Фінляндыя|Фінляндыі]] была вылучана са складу [[Магілёўская архідыяцэзія|Магілёўскай архідыяцэзіі]]. * У [[Фінляндыя|Фінляндыі]] можна пакаштаваць '''[[Калакука|калакуку]]''' == 5 лютага 2014 года == * '''[[Архілох|Першы еўрапейскі лірык]]''' нарадзіўся на [[Парас|невялічкім востраве]] ў [[Міжземнае мора|Міжземным моры]] * Напярэдадні [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] рускае камандаванне завербавала '''[[Альфрэд Рэдль|кіраўніка аўстрыйскай контрразведкі]]''', пагражаючы раскрыць яго [[гомасексуальнасць|нетрадыцыйную сексуальную арыентацыю]] * У Беларусі з [[1949]] года гадуюць '''[[Ньюфаўндленд, парода сабак|чатырохногіх выратавальнікаў]]''' * Зона выпрабаванняў [[ядзерная зброя|ядзернай зброі]] на '''[[атол Бікіні|ціхаакіянскім атоле]]''' ўнесена ў спіс [[сусветная спадчына|сусветнай спадчыны]] [[ЮНЕСКА]] * '''[[Віктар Ніканавіч Вінаградаў|Беларускі матэматык]]''' напісаў кнігу, перакладзеную на 20 моў свету * [[Брыжыт Бардо|Французская мадэль]] зрабіла '''[[Бікіні, вопратка|адкрыты купальны строй]]''' абавязковай рэччу ў арсенале еўрапейскіх модніц == 24 снежня 2013 года == * '''[[Карона Святога Іштвана|Карона]]''', якой каранавалася 55 [[Каралі Венгрыі|венгерскіх манархаў]], і сёння лічыцца свяшчэннай. * Самым надзейным у свеце сховішчам лічыцца '''[[Форт-Нокс|амерыканская ваенная база]]'''. * Галоўным прапагандыстам [[Арабскія лічбы|арабскай сістэмы лічбаў]] стаў '''[[Сільвестр II|Папа Рымскі]]''', якому прыпісвалі сувязь з [[д'ябал|д’яблам]]. * На [[Планета Марс|Марсе]] ёсць чатыры вялізныя гары: [[Алімп (гара, Марс)|Алімп]], '''[[Гара Аскрыйская|Аскрыйская]]''', '''[[Гара Паўліна|Паўліна]]''' і '''[[Гара Арсія|Арсія]]'''. * Самы папулярны ў свеце '''[[Boeing 737|лайнер]]''' 110 разоў захопліваўся [[тэрарызм|тэрарыстамі]]. == 2 снежня 2013 года == * Навакол [[Сонечныя плямы|сонечных плям]] існуюць '''[[Сонечны факел|факелы]]'''. * Беларусы ўваходзяць у топ-10 '''[[Посткросінг|міжнароднага праекта]]''', які ахоплівае 218 краін свету. * '''[[Гэльская ліга]]''' больш за 100 год займаецца захаваннем [[ірландская мова|ірландскай мовы]]. * [[Крымскія татары|Татарын]]-[[парашут]]ыст '''[[Мухашат Хусяінавіч Шаіпаў|паставіў]]''' у [[Мінскі аэраклуб|Мінскім аэраклубе]] 12 сусветных рэкордаў. * У [[1869]] годзе амерыканскі дантыст запатэнтаваў '''[[Жавальная гумка|кулінарны выраб]]''' з неядомай эластычнай асновы, смакавых і араматычных дадаткаў. * [[Беларускі аўтамабільны завод|Беларускі]] '''[[БелАЗ-75710|кар’ерны самазвал]]''' — самы вялікі ў свеце. == 24 кастрычніка 2013 года == * [[Піфагор|Старажытнагрэчаскі матэматык]] заснаваў філасофскую школу, '''[[Піфагарызм|вучэнне]]''' якой засяродзіла ўвагу на значэнні [[лік]]аў. * '''[[Маніфест Кіра|Маніфест]]''' [[Кір Вялікі|цара]] [[Старажытная Персія|Старажытнай Персіі]], запісаны на гліняным [[цыліндр]]ы, стаў першай у гісторыі «[[Усеагульная дэкларацыя правоў чалавека|дэкларацыяй]] [[правы чалавека|правоў чалавека]]». * У '''[[фаўна Беларусі|фаўне Беларусі]]''' найбольшай відавой разнастайнасцю вызначаюцца [[насякомыя]]. * Каб пабудаваць '''[[Горад Хум|самы маленькі ў свеце горад]]''', спатрэбілася некалькі [[волат]]аў. * Адзіны ў гісторыі [[танкавы таран]] [[бронецягнік]]а быў здзейснены '''[[Міхаіл Арцёмавіч Бухтуеў|ўраджэнцам Тувы]]''' ля [[Вёска Чорныя Брады|беларускай вёскі]]. * '''[[Горад Кавасакі|Японскі горад]]''' вядомы '''[[Канамара-мацуры|фестывалем жалезных пенісаў]]'''. == 19 верасня 2013 года == * '''[[Эргасфера|Вобласць прасторы-часу]]''', размешчаная паблізу [[Чорная дзірка|чорнай дзіркі]], круціцца разам з ёй. * Сучасны '''[[герб Аўстрыі]]''' ўпрыгожваюць серп і молат. * '''[[Возера Чхонджы|Нябеснае возера]]''' занесена ў [[Кніга рэкордаў Гінеса|Кнігу рэкордаў Гінеса]] * '''[[Калібры|Самыя дробныя птушкі на Зямлі]]''' могуць завісаць у паветры і даваць задні ход. * Хоць [[пратон]] доўгі час лічыўся абсалютна стабільнай часціцай, відаць, не існуе фундаментальнага закона [[фізіка|фізікі]], які забараняў бы яго '''[[распад пратона|распад]]'''. == 29 ліпеня 2013 года == * [[Мінск|Сталіца Беларусі]] — дзясяты горад [[Еўропа|Еўропы]] '''[[Спіс гарадоў-мільянераў Еўропы|паводле колькасці насельніцтва]]'''. * На [[Месяц, спадарожнік Зямлі|Месяцы]] пахаваны адзін з '''[[Юджын Шумейкер|першаадкрывальнікаў]]''' '''[[Камета Шумейкераў — Леві 9|каметы]]''', якая сутыкнулася з [[планета Юпітэр|Юпітэрам]]. * 25500 [[граніт]]ных блокаў '''[[Трыўмфальная арка, Пхеньян|помніка]]''' [[КНДР|ўсходнеазіяцкай краіны]] сімвалізуюць колькасць дзён жыцця яе [[Кім Ір Сен|лідара]]. * '''[[Каралеўства Венгрыя, 1920—1944|Каралеўствам без караля]]''' кіраваў '''[[Міклаш Хорці|адмірал без флоту]]'''. * На [[дрэва]]х можна сустрэць '''[[вярблюдкі|насякомых]]''', сілуэт цела якіх вельмі нагадвае [[вярблюд]]а. * '''[[Фундаментальная бібліятэка БДУ|Першая навуковая бібліятэка Беларусі]]''' вядзе сваю гісторыю з [[1921]] года. * У перыяд [[Каляды|Каляд]] у [[Фінляндыя|Фінляндыі]], [[Швецыя|Швецыі]] і [[Эстонія|Эстоніі]] ўжываюць '''[[глёг|гарачы напой]]''' з чырвонага [[віно|віна]] з даданнем рэзкіх прыпраў. == 14 чэрвеня 2013 года == * [[Жан-Мішэль Жар]] прысвяціў тры песні '''[[Каліпса, карабель|караблю Ж.-І. Кусто]]''' * '''[[Гіперыён, дрэва|Самае высокае дрэва на Зямлі]]''' дасягае ў вышыню 115,5 метраў * '''[[Нацыянальны атлас Беларусі|Беларускі фаліянт XXI стагоддзя]]''' вагой 5 кілаграм стваралі 450 спецыялістаў з 60 арганізацый * '''[[Італьянская энцыклапедыя]]''' выходзіла пры непасрэдным удзеле [[Беніта Мусаліні]] * У [[Віцебск|горадзе першага беларускага трамвая]] ў [[1915]] годзе вырабілі першыя '''[[кансервы]]''' * Бацькі '''[[Шэлдан Лі Глэшау|фізіка]]''', які ўвёў у навуковы ўжытак чацвёрты тып [[кварк]]аў, паходзілі з [[Бабруйск]]а == 29 красавіка 2013 года == * '''[[Касачы, карціна ван Гога|Вясёлкавыя кветкі]]''' былі прададзены за 53.900.000 [[долар ЗША|долараў ЗША]] * Адзін з першых падручнікаў па [[Дыферэнцыяльная геаметрыя|дыферэнцыяльнай геаметрыі]] на [[беларуская мова|беларускай мове]] напісаў '''[[Цэлясцін Лявонавіч Бурстын|выпускнік]]''' [[Венскі ўніверсітэт|Венскага ўніверсітэта]] * '''[[Франц Феліксавіч Блус|Царскаму агітатару]]''' супраць [[Паўстанне ў Польшчы, Літве і Беларусі, 1863—1864|паўстання Кастуся Каліноўскага]] «аддзячылі» высылкай у [[Бузулук]] і звальненнем * '''[[Транспланталогія ў Беларусі|Беларускія медыкі]]''' першыя ў свеце ажыццявілі '''[[Ксенатрансплантацыя|міжвідавую перасадку]]''' тканкі [[шчытападобная залоза|шчытападобнай залозы]] * Адну з [[Ірландская мова|кельцкіх моў]], [[Брадвейскі тэатр|вуліцу ў Нью-Ёрку]] і [[Мікалай Мікалаевіч Пінігін|беларускага рэжысёра]] аб’ядналі «'''[[Translations|Пераклады]]'''» * Зрок [[Дзмітрый Іванавіч Мендзялееў|Мендзялееву]] вярнуў '''[[Ерафей Васілевіч Касценіч|хірург з Беларусі]]''' * Рэцэптуру сучасных '''[[сасіска|сасісак]]''' вынайшаў '''[[Іаган Георг Ланер|венскі мяснік]]''' * '''[[S/2003 J 12|Самы маленькі спадарожнік]]''' у [[Сонечная сістэма|Сонечнай сістэме]] мае дыяметр не большы за кіламетр == 26 сакавіка 2013 года == * Больш за ўсё гэты '''[[Piaractus brachypomus|сваяк піранняў]]''' любіць [[арэхі]] * '''[[Якаў Барысавіч Зяльдовіч|Сын мінскага адваката]]''' быў адным са стваральнікаў '''[[Тэрмаядзерная зброя|вадароднай бомбы]]''' * У сучаснай [[беларуская мова|беларускай мове]] '''10''' '''[[Знакі прыпынку|знакаў прыпынку]]''' * '''[[Вёска Маляцічы|Вёску на Крычаўшчыне]]''' да прыходу [[бальшавікі|бальшавікоў]] упрыгожвала '''[[Касцёл Святога Станіслава, Маляцічы|копія]]''' [[Сабор Святога Пятра|Сабора Святога Пятра]] ў [[Горад Рым|Рыме]] * Адзін з [[Другі пачатак тэрмадынамікі|законаў тэрмадынамікі]] можа стаць прычынай [[Энтрапія#Энтрапія, як прычына цеплавой смерці Сусвету|цеплавой смерці Сусвету]] * [[Іўрыт|Афіцыйная мова]] гэтай [[Ізраіль|сучаснай дзяржавы]] была [[Мёртвая мова|мёртвай]] больш за 1000 гадоў == 25 лютага 2013 года == * '''[[Максімільян Станіслаў Рыла|Шляхціц з Ваўкавыскага павета]]''' стаў першым, хто даследаваў руіны старажытнага [[Вавілон]]а * '''[[Амар аль-Башыр|Прэзідэнт]]''' [[Судан|паўночнаафрыканскай краіны]] з’яўляецца першым дзеючым кіраўніком дзяржавы, на арышт якога [[Міжнародны крымінальны суд]] выдаў ордар * На схіле '''[[Гара Рашмор|гары «шасці прабацькоў»]]''' высечаны партрэты чатырох [[ЗША|амерыканскіх]] [[Спіс прэзідэнтаў ЗША|прэзідэнтаў]] * '''[[Трыдакна гіганцкая|Самыя вялікія малюскі]]''' «гадуюць» самыя '''[[Жамчужына Лаа-Цзы|вялікія жамчужыны]]''' * '''[[Святы Хрыстафор|Святы заступнік]]''' [[Вільня|Вільні]] меў [[кінацэфалы|галаву сабакі]] * Існуе '''[[Карбаранавая кіслата|кіслата]]''' ў мільёны разоў мацнейшая за канцэнтраваную [[серная кіслата|серную кіслату]] * У [[Мінск|беларускай сталіцы]] «'''[[Ля Траецкага|Эйфелева вежа]]'''» налічвае толькі 25 паверхаў * '''[[Ісус Хрыстос|Заснавальнік]]''' [[Хрысціянства|сусветнай рэлігіі]] таксама прызнаецца паслядоўнікамі [[іслам|іншай сусветнай рэлігіі]], і ў іх [[Каран|галоўнай кнізе]] згадваецца нават часцей за [[Мухамед|ўласнага заснавальніка]] == 2 лютага 2013 года == * '''[[Даніэл Карлтан Гайдузек|Амерыканскі вірусолаг і эпідэміёлаг]]''', жывучы сярод абарыгенаў [[Новая Гвінея|Новай Гвінеі]], адкрыў невядомыя раней механізмы паходжання і распаўсюджвання інфекцыйных захворванняў і стаў лаўрэатам [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі]]. * [[Асвейская града]] на [[Беларусь|Беларусі]] лічыцца ўсходнім адгор’ем '''[[Латгальскае ўзвышша|узвышша]]''', асноўная частка якога знаходзіцца ў межах [[Латвія|Латвіі]]. * '''[[Зоф'я Налкоўская|Польская пісьменніца]]''' ў [[1926]] годзе прысвяціла [[эсэ]] [[Гродна]], а ў [[1934]] — [[Нёман]]у. * На тэрыторыі савецкага ваеннага гарадка ў [[Шчучын]]е знаходзіўся сапраўдны '''[[Шчучынскі палац|панскі палац]]'''. * У [[1981]] годзе з-за актыўнасці мясцовага [[вулкан]]а насельніцтва '''[[востраў Паган|невялікага Ціхаакіянскага вострава]]''' было эвакуіравана, з таго часу востраў незаселены. * '''[[Марцін Мікалай Кароль Радзівіл|Адзін]]''' са [[слуцк]]іх [[Радзівіл]]аў займаўся [[алхімія]]й, меў [[гарэм]] і збіраўся перайсці ў [[іўдаізм]]. == 5 студзеня 2013 года == * '''[[Даніла Галіцкі|Першы кароль Русі]]''' адбудаваў [[Галіцка-Валынскае княства|дзяржаву]], мяжа якой праходзіла па [[Карпаты|Карпатах]], [[Дняпро|Дняпры]] і [[Дунай|Дунаі]] * [[Мірскі замак]] быў выяўлены на срэбранай '''[[Памятная манета «Мірскі замак»|манеце]]''' * '''[[Кантрабас|Найбуйнейшы са струнных смычковых інструментаў]]''' даў назву раману [[Патрык Зюскінд|нямецкага пісьменніка]] * Малую колькасць ападкаў на заходнім узбярэжжы [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]] абумоўлівае халоднае '''[[Перуанскае цячэнне|марское цячэнне]]''' * На месцы '''[[Сярэдненёманская нізіна|нізіны]]''' ў басейне [[Нёман]]а некалькі тысяч год назад існавалі вялікія прыледавіковыя [[возера|азёры]] * Асноўнае насельніцтва індыйскага штата [[Карнатака]] складае '''[[Канада, народ|народ дравідыйскага паходжання]]''' == 3 снежня 2012 года == * [[Янка Купала|Беларускі пясняр]] завяршыў у 1913 годзе ‎'''[[Магіла льва, паэма|паэму]]''', што стала разгадкай крыўд і бедаў народа напярэдадні рэвалюцыйных падзей * У XII стагоддзі ў [[Гродна|Гродне]] існавала самабытная '''[[Гродзенская школа дойлідства|архітэктурная школа]]''' * Некаторыя '''[[паруснікавыя|рыбы]]''' могуць развіваць хуткасць да 130 км/гадз. * Амерыканскія [[эсперантыст]]ы кожныя тры гады арганізуюць '''[[Усеамерыканскі кангрэс эсперанта|кангрэс]]''' * [[Панамскі канал|Лацінаамерыканская водная артэрыя]] дала назву '''[[Панама, капялюш|нацыянальнаму галаўному ўбору Эквадора]]''' * [[Беларусь]] з’яўляецца адзінай краінай у [[Еўропа|Еўропе]] і [[СНД]], дзе практыкуецца '''[[Смяротная кара ў Беларусі|смяротная кара]]''' == 12 лістапада 2012 года == * Назвы '''[[Mars Exploration Rover|амерыканскім марсаходам]]''' дала дзевяцігадовая дзяўчынка-сібірачка * Продкі [[Іван Грозны|Івана Грознага]] ў '''[[Кулікоўская бітва|бітве]]''' паміж [[русь|рускімі княствамі]] і [[Залатая Арда|ардынцамі]] ўзначальвалі абодва войскі * '''[[Буда Вясенняга Храма|Самая вялікая статуя]]''' ў свеце знаходзіцца ў кітайскай [[правінцыя Хэнань|правінцыі Хэнань]] * '''[[Касцёл Святога Варфаламея, Вільнюс|Храм]]''' у '''[[Ужупіс|старажытным раёне]]''' [[Вільнюс|літоўскай сталіцы]] ў [[1997]] годзе быў перададзены [[беларусы|беларусам]]-каталікам * За выратаванне [[Горад Мінск|Мінска]] ад вясновай паводкі гарадскі галава '''[[Плябанскія млыны|быў засуджаны і зняты з пасады]]''' мінскім архіепіскапам * '''[[Каміла Марцінкевіч|Дачку]]''' [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|заснавальніка беларускай драматургіі]] за выпады супраць [[самадзяржаўе|самадзяржаўя]] змясцілі ў псіхіятрычную бальніцу * На '''[[Старадворскі валун|паўночнабеларускім валуне]]''' прысутнічае люстраная выява [[Сузор'е Вялікая Мядзведзіца|сузор’я]], якой больш за 2000 год * Гэты '''[[Канстанцін Заслонаў, п'еса|лаўрэат Дзяржаўнай прэміі]]''' аб’яднаў [[Саламон Міхайлавіч Міхоэлс|арганізатара яўрэйскага нацыянальнага тэатра]] і [[Канстанцін Сяргеевіч Заслонаў|беларускага падпольшчыка]] * Бандыты хацелі знішчыць цэлы '''[[Горад Слюдзянка|горад]]''' з насельніцтвам у 20 тысяч чалавек дзеля 11 мільёнаў [[Савецкі рубель|рублёў]] == 16 кастрычніка 2012 года == * На апошніх '''[[Парламенцкія выбары ў Беларусі, 2012|парламенцкіх выбарах]]''' у [[Беларусь|Беларусі]] цалкам спраўдзіўся прагноз адной з [[Наша ніва (1991)|найстарэйшых газет]] краіны * Больш намінацый на [[Оскар|прэмію Оскар]], чым у '''[[Джон Таўнер Уільямс|гэтага амерыканскага кінакампазітара]]''', мае толькі [[Уолт Дысней]] * '''[[Нявіннасць мусульман]]''' стала прычынай [[Напады на дыпламатычныя місіі ЗША, 2012|забойства]] [[ЗША|амерыканскага]] [[Крыстафер Стывенс|пасла]] і хваляванняў у [[Арабскі свет|арабскім свеце]] * Невялікая [[Прыбалтыка|прыбалтыйская]] [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|краіна]] мела сваю '''[[Востраў Джэймс, Гамбія|калонію]]''' ў [[Афрыка|Афрыцы]] * '''[[Караль Бжастоўскі|Стваральнік]]''' [[Штабінская рэспубліка|рэспублікі]] на польска-беларускай мяжы быў відным рэфарматарам, але '''[[Virtuti Militari|самы ганаровы польскі ваенны ордэн]]''' ён атрымаў не за гэта * [[Літва|Літоўскае]] сяло яшчэ ў XVIII стагоддзі займела '''[[Паўлаўская рэспубліка|дзвюхпалатны парламент]]''' * З-за памылкі [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|рэдактара]] на вокладцы '''[[Жалейка, зборнік|першага зборніка]]''' [[Янка Купала|маладога паэта]] з’явіўся ўсім знаёмы псеўданім == 25 верасня 2012 года == * Каб адвесці ад [[Данія|Даніі]] [[Бог|Божую]] кару за забойства '''[[Кнуд IV Святы|караля]]''' ў царкве, '''[[Олаф I, кароль Даніі|іншы кароль]]''' прынёс сябе ў ахвяру. * Праз [[Гібралтарская скала|адзін]] з [[Геркулесавы слупы|Геркулесавых слупоў]] '''[[Пячора Святога Міхаіла|можна спусціцца]]''' ў [[пекла]], а ўзлезшы '''[[Гара Ача|на іншы]]''' — патрапіць у манастыр. * Майстрыхі гэтага '''[[Аршанская фабрыка мастацкіх вырабаў|паўночнабеларускага прадпрыемства]]''' саткалі васьміметровы абрус для [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]], а таксама расшылі золатам сталовую бялізну для рэзідэнцыі [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]]. * '''[[Фядосій Арцёмавіч Смалячкоў|Беларускі снайпер]]''' быў ініцыятарам стварэння спецыяльнай школы ў [[Блакада Ленінграда|блакадным Ленінградзе]], а яго памяці [[Пятрусь Броўка]] прысвяціў паэму. * '''[[Алена Лукрэцыя Карнара Піскапія|Першая жанчына-доктар навук]]''' скончыла той жа '''[[Падуанскі ўніверсітэт|ўніверсітэт]]''', што і [[Францыск Скарына|беларускі першадрукар]]. == 4 верасня 2012 года == * '''[[Іван Кандратавіч Бялькевіч|Складальнік]]''' абласнога слоўніка налічыў на [[Магілёўская вобласць|Магілёўшчыне]] каля 20 тысяч беларускіх словаў. * Выпускнікамі беларускага '''[[Равеснік|дзіцячага музычнага калектыву]]''', які заснавала '''[[Марына Мікалаеўна Бяльзацкая|масквічка]]''', можна амаль чатыры разы засяліць [[Горад Дзісна|самы маленькі горад]] Беларусі. * Ядомасць '''[[Пецыца ярка-чырвоная|бабуліных вушэй]]''' пакуль не вызначана, але парашком з іх можна спыніць [[кроў]]. * [[Елізавета II|Брытанскі манарх]] можа наведаць '''[[Сіці, Лондан|цэнтр]]''' [[Горад Лондан|Лондана]] толькі з дазволу лорда-мэра. * '''[[Іосіф Бенцыянавіч Сіманоўскі|Першы дырэктар]]''' [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]] скончыў [[Бернскі ўніверсітэт]]. * '''[[Карлуш I|Муж]]''' і '''[[Луіш Філіпэ, герцаг Браганса|старэйшы сын]]''' былі '''[[Партугальскае царазабойства|застрэлены тэрарыстамі]]''', але '''[[Мануэл II|малодшага]]''' гэта '''[[Амелія Арлеанская|адважная жанчына]]''' ўратавала, адбіваючыся [[букет]]ам. * [[4 ліпеня]] [[2012]] '''[[Jodel D11|самалёт]]''' са [[Швецыя|Швецыі]] бамбардзіраваў [[Горад Мінск|Мінск]] плюшавымі [[цацка]]мі. == 10 жніўня 2012 года == * Дамы, пабудаваныя '''[[New Line Cinema|Фрэдзі]]''' і '''[[Atlantic Records|Рут]]''', знакаміты зусім не сваёй архітэктурай. * Найбольшую колькасць узнагарод прэстыжнай '''[[BRIT Awards|брытанскай прэміі]]''' ў вобласці [[Поп-музыка|поп-музыкі]] мае «'''[[Робі Уільямс|Фрэнк Сінатра XXI стагоддзя]]'''». * Для [[Парнаграфія|порнастужак]] існуе свая '''[[AVN Awards|прэмія «Оскар»]]'''. * '''[[World of Tanks|Беларуская камп’ютарная гульня]]''' патрапіла ў [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігу рэкордаў Гінэса]], паставіўшы рэкорд па адначасовым знаходжанні ігракоў на [[сервер]]ы. * '''[[Касцёл Святых Пятра і Паўла, Вільнюс|Віленскі касцёл]]''' па багаццю аздаблення [[інтэр'ер]]у не мае сабе роўных на прасторы былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. * '''[[Вялікі Камень|Самы вялікі валун Беларусі]]''' важыць амаль як тры [[141 R|амерыканскія паравозы]]. * На '''[[Святы камень Сянежыцкі|адным і тым жа месцы]]''' пакінулі свае сляды і [[Багародзіца]] і [[чорт]]. * «{{нп3|Найпрыгажэйшая кніга свету|Найпрыгажэйшай кнігай свету|de|Schönste Bücher aus aller Welt}}» ў 1968 стала выданне «[[Новая зямля, паэма|энцыклапедыі жыцця беларускага сялянства]]» з ілюстрацыямі '''[[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|беларускага акадэміка]]'''. * Для '''[[Codex Gigas|адной з самых вялікіх кніг чалавецтва]]''' (яе вага складае 75 кг) у XIII стагоддзі спатрэбілася 160 асліных скур. == 15 ліпеня 2012 года == * У [[Млечны Шлях|нашай галактыкі]] ёсць уласны '''[[Спіральная галактыка з перамычкай|бар]]'''. * [[Беларусь]] займае '''[[Спіс краін паводле колькасці самагубстваў|4-е месца па колькасці самагубстваў у свеце]]''' на 100 тыс. чалавек. * Да таго як стаць першым [[бібліятэкар]]ам [[Ватыканская апостальская бібліятэка|апостальскай бібліятэкі]], '''[[Барталамеа Плаціна|італьянскі філосаф]]''' быў асуджаны за пагрозы ў адрас [[Папы Рымскія|Папы]]. * Большасць артыстаў адной з першых [[Вялікая Айчынная вайна 1941-1945|паваенных]] '''[[Алеся, опера|оперных пастановак]]''' былі апранутыя ва ўласныя касцюмы, у якіх яны [[Партызанскі рух у Беларусі падчас Вялікай Айчыннай вайны|партызанілі]]. * '''[[Пакт Рэрыха|Пакт]]''', распрацаваны [[Мікалай Канстанцінавіч Рэрых|вядомым мастаком і падарожнікам]], забараняў чыніць шкоду аб’ектам культурнай спадчыны нават пры ваеннай неабходнасці. * '''[[Ганна Адамаўна Барысевіч|Самая старая жанчына і адначасовы самы стары апераваны пацыент]]''' не была занесеная ў [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігу рэкордаў Гінеса]] з-за спазнення. == 22 чэрвеня 2012 года == * У '''[[Санта-Марыя-ін-Віа-Лата|рымскай царкве]]''', дзе [[апостал Павел]] пісаў свае пасланні, пахаваны [[Жазеф Банапарт|два]] [[Люсьен Банапарт|браты]] [[Напалеон I Банапарт|Банапарта]]. * Дзякуючы '''[[Юльюш Клос|гэтаму чалавеку]]''' беларускаму [[Браслаў|курорту]] далі мянушку Паўночная [[Ніца]]. * Для '''[[Сусветная выстаўка, 1851|першай Сусветнай выстаўкі]]''' быў пабудаваны '''[[Крыштальны палац]]''', а для '''[[Сусветная выстаўка, 1889|дзясятай]]''' — [[Эйфелева вежа]] (''на іл.'') * Першым на [[Антарктыда|Антарктыду]] ступіў '''[[Карстэн Борхгрэвінк|нарвежац]]''' пад [[Брытанская імперыя|брытанскім сцягам]]. * '''[[Аляксандр Ільіч Гінцбург|Беларускі рэжысёр]]''' за фільм «Яго клічуць Сухэ-Батар» атрымаў мангольскі ордэн «Палярная зорка». * '''[[Антон Адамавіч Аляхновіч|Лётчык]]''' са [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёна]] стаў адзіным лётчыкам у [[Авіяцыя далёкага дзеяння СССР|АДД]], які ўсю вайну пралятаў на адным і тым жа далёкім бамбардзіроўшчыку [[Іл-4]] і з адным і тым жа экіпажам. * За крадзеж кніг з '''[[Эскарыял|бібліятэкі гэтага палаца]]''' было прадугледжана адлучэнне ад [[Рымска-каталіцкі Касцёл|царквы]]. * Праз '''[[Катэгат|каціную дзірку]]''' цяжка правесці карабель. == 8 мая 2012 года == * У чылійскім Сан-Антоніа нарадзіўся '''[[Сяргей Альбертавіч Картэс|беларускі кампазітар]]''', які напісаў араторыю на словы [[Янка Купала|Я. Купалы]] і балет «Апошні інка» * Акрамя «ветэрынарнага кодэкса БССР» '''[[Яўген Піліпавіч Алонаў|віцебскі ўрач]]''' стварыў '''[[Віцебская дзяржаўная акадэмія ветэрынарнай медыцыны|унікальны інстытут]]''', а таксама батанічны сад, музей анатоміі, арніталогіі і энтамалогіі * Губернатарам [[Ленінградская вобласць|Ленінградскай вобласці]] з’яўляецца '''[[Валерый Паўлавіч Сердзюкоў|ўраджэнец Гомельскага Палесся]]''' * Ініцыятарам '''[[Венецыянскі кінафестываль|найстарэйшага кінафестывалю]]''' быў [[Беніта Мусаліні|італьянскі дыктатар]] * Рэкорд [[Акіянія|Акіяніі]] па скачках у вышыню (5,95 м) усталяваў '''[[Дзмітрый Маркаў|беларус]]''' * '''[[Ісер Харэль|Адзін з першых кіраўнікоў]]''' службаў разведкі і бяспекі Ізраіля паходзіў з [[Горад Віцебск|віцебскіх]] [[яўрэі|яўрэяў]] == 21 красавіка 2012 года == * Першым дэсантнікам у [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] быў '''[[Васіль Піліпавіч Маргелаў|беларус]]''' з [[Горад Днепрапятроўск|Днепрапятроўска]]. * '''[[Сяргей Барысавіч Іваноў|Цяперашні кіраўнік]]''' Адміністрацыі [[Прэзідэнт РФ|Прэзідэнта РФ]] вучыўся на [[Вышэйшыя курсы КДБ|вышэйшых курсах КДБ]] у [[Горад Мінск|Мінску]]. * Рэкорд хуткасці на Зямлі (10 325 км/г) ўсталявалі '''[[ракетныя сані|санкі]]'''. * З-за [[Данія|дацкага]] '''[[Карыкатурны скандал 2005—2006 гадоў|карыкатурнага скандала]]''' больш за ўсіх пацярпеў [[Аляксандр Міхайлавіч Здвіжкоў|беларус]]: яго газету зачынілі, а самога асудзілі на 3 гады строга рэжыму. * Чэмпіёнам Іспаніі па [[гандбол]]е ў складзе каманды «Тэка» два гады запар быў '''[[Міхаіл Іванавіч Якімовіч|беларускі алімпійскі чэмпіён]]'''. * Заснавальнікам [[акушэрства]] ў [[Расія|Расіі]] з’яўляецца '''[[Эдуард-Антон Якаўлевіч Красоўскі|ўраджэнец Слуцка]]'''. * Першынства па [[шахматы|шахматах]] у '''[[Кафэ дэ ля Рэжанс|парыжскім кафэ]]''' атрымаў '''[[Давід Маркелавіч Яноўскі|журналіст з Ваўкавыску]]'''. == 23 сакавіка 2012 года == * '''[[Аляксандра Іванаўна Александровіч|Сястра]]''' [[Андрэй Іванавіч Александровіч|паэта]] паспела і ў хоры [[Уладзімір Васільевіч Тэраўскі|вядомага кампазітара]] для [[Янка Купала|класіка]] паспяваць, і галоўную ролю ў '''[[На Купалле|спектаклі]]''' на [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|сцэне]] адыграць, і падручнікі з чытанкамі скласці. * '''[[Мікалай Мікалаевіч Аляксандраў|Былы ваенны медык]]''' прыехаў у Мінск змагацца з [[Анкалогія|ракам]], а заснаваў [[Аграгарадок Лясны|пасёлак]] * Прыжыццёвае выданне «[[Новая зямля, паэма|Новай зямлі]]» [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] афармляў '''[[Алексантэры Ахола-Вало|фінскі мастак]]''', які працаваў у [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульце]] * '''[[Царква Санта-Стэфана|Венецыянская царква]]''' за 250 гадоў сваёй гісторыі была шэсць разоў асвечана нанова з-за крыві, якая пралівалася ў яе сценах. * '''[[Апаладор Дамаскі|Вядомы архітэктар і канструктар]]''' [[Старажытны Рым|Старажытнага Рыма]] быў пазбаўлены жыцця за крытыку чарцяжоў [[Адрыян|імператара]] == 10 сакавіка 2012 года == * На гэтым '''[[Берынгія|мосце]]''' тэарэтычна маглі адначасова сустрэцца [[маманты]] і [[вярблюды]], [[Леў|львы]] і [[Буры мядзведзь|мядзведзі]] * '''[[Белае распяцце|Карціна]]''', напісаная ў 1938 годзе, стала прадчуваннем [[Масавае знішчэнне яўрэйскага насельніцтва, 1933-1945|Халакосту]] * '''[[Міцкевіч на скале Аю-Даг|Партрэт]]''' [[Адам Міцкевіч|вядомага польскага паэта]] беларускага паходжання набыў значэнне маніфесту [[рамантызм]]у ў беларускім [[жывапіс]]е (на іл.) * '''[[Джозеф Кітынгер|Афіцэр]]''' [[Ваенна-паветраныя сілы ЗША|ВПС ЗША]] з '''[[горад Тампа|горада Тампа]]''' здзейсніў самы высокі ў гісторыі скачок з [[парашут]]ам (31300 метраў) * '''[[Уітні Х'юстан|Амерыканская спявачка і былая фотамадэль]]''' з’яўляецца артысткай з самай вялікай колькасцю ўзнагарод * У '''[[Вёска Вялікія Лётцы|вясковы батанічны сад]]''' пад Віцебскам насенне дастаўлялася з [[Горад Санкт-Пецярбург|Пецярбурга]], [[Горад Варшава|Варшавы]], [[Горад Парыж|Парыжа]], [[Горад Жэнева|Жэневы]] і іншых месцаў == 27 лютага 2012 года == * '''[[Жоўтагаловы каралёк|Самая маленькая птушка Беларусі]]''' з’яўляецца нацыянальным сімвалам [[Люксембург]]а * Аркуш '''[[Біблія Гутэнберга|не самай рэдкай інкунабулы]]''' з [[Майнц]]а каштуе 80 тысяч [[долар ЗША|долараў ЗША]] * Сімвалам [[Мадагаскар]]а з’яўляецца '''[[дрэва падарожнікаў]]''' * Сын прапаведніка з [[штат Алабама|Алабамы]] стаў «'''[[Уільям Крыстафер Хэндзі|бацькам блюза]]'''», а дачка фермера — «'''[[Ціна Цёрнер|каралевай рок-н-ролу]]'''» * Да [[1975]] года ў [[Фінляндыя|Фінляндыі]] магчыма было пабачыць '''[[Vr1|жалезных курыц]]''' * Колькасць '''[[Volkswagen Käfer|металакрылых жукоў]]''' складае звыш 20 мільёнаў == 7 лютага 2012 года == * '''[[Горад Брэдфард|Горад]]''' у '''[[Графства Заходні Іаркшыр|Заходнім Іаркшыры]]''' з’яўляецца сусветнай сталіцай гандлю [[воўна|ваўняным]] [[тэкстыль|тэкстылем]]. * У [[Ліван]]е размяшчаецца адзіны пераважна [[Каталіцкая царква|каталіцкі]] '''[[Горад Захле|горад]]''' на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]] * '''[[Антыгітлераўская кааліцыя|Саюзнікі]]''', якія цалкам знішчылі культурны [[Горад Дрэздэн|Дрэздэн]], па памылцы '''[[Бамбардзіроўка Прагі|разбамбілі і Прагу]]''' * '''[[Nestlé|Швейцарская кампанія]]''' адным махам пазбавілася ад птушаняці * '''[[Мініяцюра|Маленькія мастацкія творы]]''' атрымалі назву ад чырвонай фарбы * '''[[Валянцін Мікалаевіч Аўдзееў|Вынаходнік без сістэматычнай адукацыі]]''' стаў членам-карэспандэнтам [[АН СССР]] * '''[[Панамерыканская шаша|Найбуйнейшая ў свеце шаша]]''' аб’ядноўвае нацыянальныя сеткі дарог [[Амерыка|двух кантынентаў]] == 25 студзеня 2012 года == * '''[[Антаніна Іванаўна Абрамава|Жыхарка Барысава]]''' перанесла на в{{*|а}}зы і «[[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкую крэпасць]]», і «юбілейны салют» * У '''[[Вёска Паланечка|вёсцы пад Баранавічамі]]''' адразу 3 гістарычныя каштоўнасці: '''[[Юр'еўскі касцёл, Паланечка|неагатычны мадэрновы касцёл]]''' (на выяве), [[Свята-Антоніеўская царква, Паланечка|царква пачатка XIX стагоддзя]] і [[Палац Радзівілаў, Паланечка|Палац Радзівілаў]] * Вызваленне [[Горад Віцебск|Віцебска]] пачалося з вышыні ля '''[[Вёска Шульцава|спаленай фашыстамі вёскі]]''' * '''[[Осаму Тэдзука|Японскі доктар медыцыны]]''' стаў культавым аўтарам [[Манга, мастацтва|мангі]] і [[анімэ]] * Сімвалам [[штат Аляска|Аляскі]] з’яўляецца '''[[Аляскінскі маламут|ездавы сабака]]''', а іншыя '''[[Грэнландскі сабака|чатырохлапыя сябры чалавека]]''' дапамаглі [[Руаль Амундсен|Руалю Амундсену]] прыйсці першым на [[Паўднёвы полюс]] == 20 студзеня 2012 года == * У перыяд распаду [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]] ўзнік новы '''[[Неаплатанізм|кірунак антычнай філасофіі]]''' * Багаццем і разнастайнасцю '''[[Бібліятэка Полацкай езуіцкай акадэміі|бібліятэкі Полацкай езуіцкай акадэміі]]''' быў узрушаны імператар [[Аляксандр I, імператар расійскі|Аляксандр І]] * Лічыцца, што карціна '''«[[Дама з гарнастаем]]»''' належыць пэндзлю [[Леанарда да Вінчы]], а выяўлена на ёй '''[[Чэчылія Галерані]]''' * '''[[Уолтэр Брунінг|Найстарэйшы чыгуначнік ЗША]]''' пражыў больш за 114 год * '''[[Эрнест Сетан-Томпсан|Канадскі пісьменнік-натураліст]]''' сам ілюстраваў свае кнігі * '''[[Марскія сланы|Найбольш буйныя драпежныя звяры]]''' сваёй назвай абавязаны хобатападобнаму носу самцоў * '''[[Нільс Улаф|Пярнаты рыцар]]''' з’яўляецца талісманам '''«[[Каралеўская гвардыя Нарвегіі|Чорных д’яблаў]]»''' * '''[[Трасуха|Назва вядомага беларускага танца]]''' паходзіць ад {{Не перакладзена 3|Ліхаманка, міфалогія|ліхаманкі|ru|Лихорадка (мифология)}} == 6 студзеня 2012 года == * Паводле '''[[Парменід|Парменіда з Элеі]]''', крыніцай праўдзівых ведаў аб свеце можа быць толькі розум, а пачуцці прыводзяць да непраўдзівых і супярэчлівых меркаванняў * [[Арганізацыя ААН па пытаннях адукацыі, навукі і культуры (ЮНЕСКА)|ЮНЕСКА]] ўнесла ў [[2007]] годзе '''[[Рыг-Веда|помнік старажытнаіндыйскай літаратуры]]''' ў «Памяць свету» * Каля 50 сюжэтных тыпаў '''[[Беларускія казкі|беларускіх казак]]''' не маюць аналагаў у {{Не перакладзена 3|Паказальнік сюжэтаў фальклорнай казкі|фальклоры іншых народаў|ru|Указатель сюжетов фольклорной сказки}} * [[Крывіцкае (Беларускае) навуковае таварыства]] ў [[Нью-Ёрк]]у выдавала ўласны '''[[Веда (1951)|навукова-літаратурны часопіс]]''' * '''[[Анджэй Цеханавецкі|Польскі навуковец-беларусіст]]''' прысвяціў кнігу [[Міхал Казімір Агінскі|Міхалу Агінскаму]] і яго «сядзібе музаў» у [[Слонім]]е * За пераклад «[[Боская камедыя|Боскай камедыі]]» [[Дантэ]] '''[[Уладзімір Скарынкін|беларускі паэт]]''' атрымаў Нацыянальную прэмію [[Італія|Італіі]] * '''[[Ласла Пап]]''', '''[[Фелікс Савон]]''', '''[[Тэафіла Стывенсан]]''' з’яўляюцца трохразовымі алімпійскімі чэмпіёнамі па [[бокс]]е * Прычынай смерці '''[[Аляксандр I, кароль Грэцыі|грэчаскага манарха]]''' стала [[малпа]] == 2 студзеня 2012 года == * «[[Горад Прага|Маці ўсіх гарадоў]]» мае, верагодна, '''[[Страгаўскі стадыён|найбуйнейшы па плошчы стадыён]]''' у свеце. * '''[[Самец|Мужчынскі пол]]''' [[арганізм]]а вызначаецца толькі адной '''[[Y-храмасома|храмасомай]]'''. * '''[[Нёшатэль, сыр|Самы старажытны сыр Нармандыі]]''' робіцца ў '''[[Горад Нёшатэль-ан-Брэ|Нёшатэль-ан-Брэ]]'''. * '''[[TF1|Прыватны французскі тэлеканал]]''' з’яўляецца найбуйнейшым у [[Еўропа|Еўропе]] паводле аўдыторыі. * '''[[Johnson & Johnson|Буйная касметалагічная кампанія]]''' стала аб’ектам {{Не перакладзена 3|Чыкагскі атрутнік|шантажу атрутніка|ru|Чикагский отравитель}}, ад рукі якога загінула 7 чалавек, а сам ён не знойдзены дагэтуль. * Вады ў '''[[Возера Лак-дзю-Буржэ|самым вялікім і глыбокім возеры Францыі]]''' хопіць, каб паіць усіх французаў цэлы год. * '''[[Артэйха|Невялікі галісійскі муніцыпалітэт]]''' з’яўляецца домам сусветна вядомай '''[[Zara|моднай гандлёвай маркі]]'''. == 23 снежня 2011 года == * Больш за 30 гадоў у [[Горад Лондан|Лондане]] выдаваўся '''[[The Journal of Byelorussian Studies|часопіс беларускіх даследаванняў]]''' * Больш за 40 гадоў да назвы '''[[Горад Фероль|гэтага горада]]''' дадавалі эпітэт-напамін пра яго [[Франсіска Франка|самага вядомага ўраджэнца]] * '''[[Рыяс Ла-Карунья|Самы брудны вадаём Еўропы]]''' падобны на [[фіёрд]], але адносіцца да зусім '''[[Рыяс|іншага тыпу заліваў]]''' * Адну з '''[[Рыяс Альтас|частак]]''' турыстычнага [[Іспанія|іспанскага]] '''[[узбярэжжа|ўзбярэжжа]]''' называюць '''«[[Бераг смерці|Берагам смерці]]»''' * Самы паўночны пункт Іспаніі — мыс {{Не перакладзена 3|Мыс Артэгаль|Артэгаль|es|Cabo Ortegal}} — знаходзіцца ў '''[[Правінцыя Ла-Карунья|гэтай правінцыі]]''' * У невялікім '''[[Горад Ла-Карунья|галісійскім горадзе]]''' сярод іншага знаходзяцца '''[[Вежа Геркулеса|самы стары ў свеце маяк]]''', {{Не перакладзена 3|Марская набярэжная Ла-Каруньі|самая доўгая ў свеце набярэжная|gl|Paseo marítimo da Coruña}} і {{Не перакладзена 3|Дом-музей Пікаса|Дом-музей Пікаса|gl|Casa Museo Picasso}}. == 7 снежня 2011 года == * Аховай і абаронай фундаментальных прынцыпаў мовы [[эсперанта]] займаецца спецыяльная '''[[Акадэмія эсперанта|моўная ўстанова]]''' * У [[Лондан]]е знаходзяцца '''[[Беларуская бібліятэка і музей імя Францыска Скарыны|бібліятэка і музей]]''', якія афіцыйна з’яўляюцца «ўласнасцю ўсіх беларусаў» * '''[[Руперт Брук|Англійскі паэт]]''' у 1912 г. напісаў п’есу «Літва», падзеі якой адбываюцца ў сялянскай хаце каля [[Магілёў|Магілёва]] * Беларускі Памір знаходзіцца ля '''[[Вёска Сюлкі|вёскі]]''' ў [[Камянецкі раён|Камянецкім раёне]] * '''[[Малайскі архіпелаг|Найбуйнейшы архіпелаг на Зямлі]]''' размяшчаецца між [[Азія]]й і [[Аўстралія]]й * Даўжыня '''[[апатазаўр|брантазаўра]]''' магла дасягаць 20—23 метраў * Вершы '''[[Рудакі|заснавальніка паэзіі на мове фарсі]]''' на беларускую мову пераклаў [[Сяргей Грахоўскі]] == 1 снежня 2011 года == * Існуюць '''[[слізевікі|арганізмы]]''', падобныя на [[грыбы]] і на [[жывёлы|жывёл]] адначасова * '''[[Сулейманавы горы]]''' знаходзяцца большай часткай у [[Пакістан]]е * '''[[Джамі|Выдатны персідскі і таджыкскі паэт]]''', настаўнік [[Наваі|Алішэра Наваі]] ўсё дарослае жыццё пражыў у горадзе [[Герат (горад)|Гераце]] * У 1935 годзе ў вадаёмы [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] быў завезены '''[[Сомік амерыканскі|амерыканскі сомік]]''' * '''[[Тунэль Холанда]]''' ў [[Нью-Ёрк]]у стаў першым у свеце падводным тунэлем для аўтамабіляў * [[Браніслаў Тарашкевіч]] «уваскрасае» на [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа|коласаўскай сцэне]] дзякуючы '''[[Валянцін Мікалаевіч Салаўёў|гэтаму акцёру]]''' * '''[[Carcharhinus longimanus|Трапічныя акулы]]''' здольныя ўлоўліваць і дыферэнцаваць [[пах]]і ў [[Паветра|паветры]] == 16 лістапада 2011 года == * '''[[Антон Іосіфавіч Гурын|Капітан 1-га рангу Паўночнага флоту, беларус па паходжанні]]''', атрымаў узнагароду [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] «Марскі Крыж» за эскорт саюзных палярных канвояў у гады [[Вялікая Айчынная вайна 1941-1945|Вялікай Айчыннай вайны]] * Адной з каштоўнасцяў Навуковай бібліятэкі Літвы з’яўляецца '''[[Жыровіцкае Евангелле|беларускі рукапісны помнік XV стагоддзя]]''' з дарчым подпісам [[Леў Іванавіч Сапега|Льва Сапегі]], зробленым [[беларуская мова|па-беларуску]] * '''[[Альжбета Астрожская|Княгіня з роду Астрожскіх]]''' з дзяцінства была адзіным нашчадкам велізарнай маёмасці, што і вызначыла яе трагічны лёс * '''[[Бялыніцкі абраз Божай Маці]]''' атрымаў дазвол на каранацыю ад [[Бенедыкт XIV, Папа Рымскі|Бенедыкта XIV]], але шануецца не толькі каталікамі, але і праваслаўнымі [[Магілёўская вобласць|Магілёўшчыны]] і [[Віцебская вобласць|Віцебшчыны]] * [[Горад Гейдэльберг|Гейдэльберг]] славіцца не толькі [[Гейдэльбергскі ўніверсітэт|старадаўнім універсітэтам]], але і '''[[Гейдэльбергская бочка|самай вялікай бочкай]]''' для [[віно|віна]] * '''[[Слуцкае Евангелле|Помнік беларускай пісьменнасці]]''' знік у пачатку [[Вялікая Айчынная вайна 1941-1945|Вялікай Айчыннай вайны]], а праз паўстагоддзя быў падараваны мінскаму святару простай прыхаджанкай * '''[[Гомельскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт імя П.В.Сухога|Адзін з гомельскіх універсітэтаў]]''' носіць імя [[Павел Восіпавіч Сухі|выбітнага беларускага канструктара]] == 7 лістапада 2011 года == * '''[[Паруснік, рыба|Марскі рэкардсмен па хуткасці]]''' мае цёзак сярод '''[[паруснікі, матылі|лускакрылых]]''', адзін з іх — '''[[Bhutanitis lidderdalii|слава краіны грымотнага дракона]]''' * '''[[Bugatti Veyron|Самы хуткі аўтамабіль для дарог агульнага карыстання]]''' названы ў гонар '''[[П'ер Вейрон|французскага гоншчыка]]''' * '''[[Юрый Маркавіч Шульман|Нацыянальны чэмпіён Беларусі па шахматах]]''' стаў у [[2008]] годзе чэмпіёнам ЗША * У Міжнароднай Зале Славы гімнастыкі ёсць імя '''[[Святлана Леанідаўна Багінская|пяціразовай чэмпіёнкі свету з Беларусі]]''' * '''«[[Фаіна Іпацьеўна Вахрава|Маці тайваньскай нацыі]]»''' нарадзілася ў сям’і пуцявога абходчыка пад [[Горад Орша|Оршай]] * '''[[Беларус, карціна|Беларус Сідар Шавура]]''' «прапісаўся» ў '''[[Дзяржаўны Рускі музей|Рускім музеі]]''' [[Горад Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбурга]] і ў наступным годзе будзе адзначаць 120-гадовы юбілей == 1 лістапада 2011 года == * '''[[Блюшчык плюшчападобны|Гэтая атрутная расліна]]''' можа забіць каня, але здаўна была прафілактычным сродкам супраць '''[[Атручванне свінцом|атручванняў свінцом]]''' * [[хакейная шайба|Шайба]] '''[[Уладзімір Мікалаевіч Копаць|беларускага хакеіста]]''' ў браму [[Томі Сала]] на [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2002|Алімпіядзе ў Солт-Лэйк-Сіці]] прынесла сенсацыйную перамогу '''[[Нацыянальная зборная Беларусі па хакеі з шайбай|айчыннай зборнай]]''' над шведскімі хакеістамі * '''[[Крысціян Матрас|Выхадзец]]''' з [[востраў Віёй|маленькага вострава ў Атлантычным акіяне]] быў першым [[прафесар]]ам сярод [[фарэрцы|фарэрцаў]] і ўзначальваў з дня заснавання адзін з факультэтаў ва [[універсітэт Фарэрскіх астравоў|ўніверсітэце Фарэрскіх астравоў]] * '''[[Зямля, карціна Фердынанда Рушчыца|Карціна-сімвал Беларусі]]''' захоўваецца ў '''[[Нацыянальны музей у Варшаве|варшаўскім музеі]]''' * Маці '''[[Ральф Лорэн|Легенды моды]]''' і аднаго самых багатых людзей свету паходзіла з [[Горад Гродна|Гродна]], а бацька — з [[Горад Пінск|Пінска]] * '''[[Ландсхуцкае вяселле|Вяселле]]''' '''[[Георг Багаты|баварскага герцага]]''' і '''[[Ядзвіга Ягелонка, герцагіня Ландсхут-Баварская|літоўскай князёўны]]''' ўвайшло ў гісторыю як самае раскошнае свята позняга [[Сярэднявечча]] == 24 кастрычніка 2011 года == * Камандзірам '''[[Міраслаў Гермашэўскі|першага польскага касманаўта]]''' на караблі «[[Саюз-30]]» быў [[Пётр Ілліч Клімук|беларус]], а на арбітальнай станцыі «Салют-6» іх чакаў яшчэ адзін [[Уладзімір Васільевіч Кавалёнак|наш выбітны суайчыннік]]. * Канкурэнтам '''[[Аль Капонэ]]''' з’яўляўся '''[[Меір Ланскі|гангстар з Гродна]]''', які кантраляваў гульнявы бізнес на [[Куба|востраве Свабоды]] * '''[[Валерый Пятровіч Шарый|Спартсмен з Чэрвеня]]''' ўсталяваў 13 рэкордаў свету ў [[цяжкая атлетыка|цяжкай атлетыцы]] * '''[[Ісай Шур|Матэматык з Магілёва]]''' ў 1919 годзе зрабіўся [[прафесар]]ам [[Бонскі ўніверсітэт|Бонскага ўніверсітэта]] * '''[[Misumena vatia|Гэтыя павукі]]''' мяняюць колер ад [[Белы колер|белага]] да [[Жоўты колер|жоўтага]] за 10-25 і наадварот за 6 дзён * Акцёр [[Герберт Бірбом Тры]] ў [[1904]] годзе заснаваў '''[[Каралеўская Акадэмія драматычнага мастацтва|Каралеўскую Акадэмію драматычнага мастацтва]]''' * Самы вялікі вадкакрышталічны экран у [[Еўропа|Еўропе]] ўсталяваны на '''[[Плошча Рэмбранта|былым Алейным рынку]]''' [[Горад Амстэрдам|Амстэрдама]] == 18 кастрычніка 2011 года == * '''[[Капіталійскія музеі|Першы ў свеце публічны музей]]''' быў адкрыты па ініцыятыве [[Сікст IV, Папа Рымскі|Папы Рымскага]], як дарунак «народу [[Горад Рым|Рыма]]» * '''[[Кардыльера Дамейка|Чылійскі горны хрыбет]]''', які названы ў гонар [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|беларуса]], з’яўляецца горнай сістэмай з самай нізкай [[Вільготнасць|вільготнасцю]] ў свеце * Каб выказаць пратэст супраць забароны [[Каталонская мова|сваёй роднай мовы]], '''[[Жуан Міро|адзін з «бацькоў»]]''' [[авангард]]у шматкроць адлюстраваў '''[[Галава каталонскага селяніна|галаву селяніна]]''' * '''[[Хай-Лайн|Парк у Манхэтэне]]''' раскінуўся на закінутых рэйках надземнай чыгункі (на іл.). * Беларускія вуліцы ёсць у '''[[Беларуская вуліца, Санкт Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]]''', '''[[Беларуская вуліца, Ліпецк|Ліпецку]]''' і башкірскім '''[[Беларуская вуліца (Стэрлітамак)|Стэрлітамаку]]'''. * '''[[Кірк Дуглас|Галівудскі акцёр]]''', якога Амерыканскі Інстытут Кіно прызнаў адным з лепшых за ўсе часы, паходзіць з [[Горад Гомель|гомельскіх]] [[яўрэі|яўрэяў]]. == 15 кастрычніка 2011 года == * '''[[Старая ратуша, Бамберг|Ратуша]]''' [[Горад Бамберг|баварскага горада]] была пабудавана пасярод '''[[рака Рэгніц|ракі]]''' з-за тэрытарыяльных спрэчак. * '''[[La Marquise|Самы стары дзеючы аўтамабіль]]''', пабудаваны ў [[1884]] годзе, прададзены сёлета за 4 мільёны 620 тысяч [[долар ЗША|долараў ЗША]]. * Вышыня '''[[Жэнеўскі фантан|фантана ў сталіцы Швейцарыі]]''' складае 140 м. Хуткасць патоку — 500 літраў у секунду, а хуткасць бруі складае 200 км/гадз. * '''[[Астравыя|Другое па колькасці відаў]]''' сямейства [[Кветкавыя|кветкавых раслін]] названа ў гонар [[Зорка|зоркі]] і аб’яднала [[тапінамбур|караняплод]], '''[[латук|салату]]''', '''[[цыкорыя|заменнік кавы]]''', [[Стэвія|саладосць]] і '''[[Taraxacum kok-saghyz|каўчуканос]]'''. * '''[[Вадаспады Ігуасу|Горла Д’ябла]]''' занесена ў Спіс [[Сусветная спадчына|Сусветнай Спадчыны]] [[ЮНЕСКА]] і ўтварае мяжу паміж [[Аргенціна]]й і [[Бразілія]]й. * '''[[Жазі Бартэль|Гэты легкаатлет]]''' да цяперашняга часу застаецца адзіным [[люксембург]]скім алімпійскім чэмпіёнам, а з [[1993]] года '''[[Жазі Бартэль, стадыён|галоўны стадыён герцагства]]''' носіць яго імя. * '''[[Горад Сале|Мараканскі горад]]''' доўгі час быў цэнтрам своеасаблівай пірацкай рэспублікі. == 5 кастрычніка 2011 года == * '''[[Анатоль Андрэевіч Грамыка|Ганаровы доктар]]''' [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|Лейпцыгскага ўніверсітэта]], вучоны-афрыканіст з’яўляецца, як і [[Андрэй Грамыка|яго бацька — міністр замежных спраў СССР]], [[беларусы|беларусам]] * Да сярэдзіны ХХ стагоддзя студэнты-медыкі вывучалі параўнальную анатомію па падручніку, напісанаму '''[[Георг Бюхнер|гэтым нямецкім паэтам]]''' * Топмадэль [[Алек Век]] і прэзідэнт [[Паўднёвы Судан|Паўднёвага Судана]] [[Салва Кіір Маярдзіт]] з’яўляюцца прадстаўнікамі гэтага '''[[Дзінка|афрыканскага народа]]''' * Самы вялікі царкоўны [[арган]] знаходзіцца ў '''[[Кафедральны сабор Святога Стэфана, Пасау|саборы Пасау]]''' * '''[[Сельская гаспадарка Беларусі]]''' — другая ў свеце па агульных зборах [[трыцікале]], чацвёртая — па зборах [[жыта]], дзясятая — па зборах [[бульба|бульбы]] * У '''[[Горад Шум|маўрытанскім горадзе]]''' знаходзіца «афрыканскі помнік еўрапейскай дурасці» * [[Како Шанэль]] лічыла калені самай агіднай часткай жаночага цела, і гэта паўплывала на даўжыню '''[[маленькая чорная сукенка|жаночага адзення]]''' ў [[1926]] годзе == 25 верасня 2011 года == * Дзе жыве '''[[кускус]]''' і дзе ядуць '''[[кус-кус]]''' * На двухкіламетровай паласе ўзбярэжжа [[Алжыр]]а ёсць '''[[Рокнія|некропаль]]''', дзе [[дальмен]]аў амаль у паўтара разы больш, чым ва ўсёй [[Францыя|Францыі]]. * '''[[Свяцілішча Святога Ігнація Лаёлы|Дом Ігнація Лаёлы]]''' быў спачатку пад прымусам перададзены [[езуіты|езуітам]], а пасля іх выгнання з [[Іспанія|краіны]] яшчэ 5 разоў пераходзіў ад свецкіх улад да духоўных. * Найбуйнейшая за апошнія 100 гадоў '''[[Паводка ў Еўропе, 2002|паводка]]''' закранула 8 [[Цэнтральная Еўропа|цэнтральнаеўрапейскіх краін]]. * Гэтая '''[[Асліннік двухгадовы|госця з Паўночнай Амерыкі]]''' выкарыстоўваецца ў Еўропе як меданосная, кармавая, харчовая, лекавая, алейная і дэкаратыўная расліна. * '''[[Кітайскі чайны дамок, Сан-Сусі|Абрысы садовага павільёна]]''' ў парку летняга палаца '''[[Сан-Сусі]]''' ў [[Патсдам]]е нагадваюць лісце [[канюшына|канюшыны]] * '''[[Павел Іванавіч Ягужынскі|1-ы генерал-пракурор Расіі і паплечнік]]''' [[Пётр I, імператар расійскі|Пятра I]] быў выхадцам з [[Віцебская вобласць|Віцебшчыны]] * Узброеныя сілы '''[[Германская Усходняя Афрыка|адной з калоній]]''' сталі адзіным фарміраваннем '''[[Германская імперыя|Германіі]]''', якое не здалося ворагу і пасля заканчэння [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] * '''[[Гара Кайлас|Гару]]''' на тэрыторыі [[Кітай|КНР]] спрабаваў пакарыць альпініст [[Райнхольд Меснер]], але яна так і засталася непакорнай да нашага часу * '''[[Віла Фарнезіна|Вілу]]''' аднаго '''[[Агасціна Кіджы|італьянскага банкіра]]''' ўпрыгожвалі [[Рафаэль]] і [[Джуліа Рамана]] == 16 верасня 2011 года == * '''[[Nitraria retusa|Гэтая]]''' далёкая сваячка [[клён]]аў валодае слабым [[Наркотык|наркатычным дзеяннем]] і ў некаторых [[Арабскі свет|арабскіх краінах]] выкарыстоўваюцца ў ежу * '''[[Латэранская базіліка|Кафедральны сабор горада Рыма]]''' <!--з’яўляецца маці і главой усіх каталіцкіх цэркваў і--> стаіць у іерархіі вышэй за [[Сабор Святога Пятра|Сабор Св. Пятра]] * '''[[Статуя Атланта, Нью-Ёрк|Статуя Атланта]]''' ў [[Нью-Ёрк]]у выклікала пратэсты, бо вельмі нагадвала [[Беніта Мусаліні|італьянскага дыктатара]] * У шахцёрскім музеі '''[[Горад Рожнява|славацкага горада]]''' знаходзіцца самы стары ў свеце паравы каток * Момант разбурэння '''[[Кампаніла сабора Святога Марка|адной венецыянскай славутасці]]''' быў зафіксаваны ўдачлівым фатографам ''(на іл.)'' * '''[[Сядзіба Грудзінаўка|Cядзіба родных Талстога]]''' размяшчаецца ў '''[[Вёска Грудзінаўка|вёсцы]]''' на [[Магілёўская вобласць|Магілёўшчыне]] * '''[[Голад ва Усходняй Афрыцы, 2011|Катастрофа]]''', выкліканая «наймацнейшай [[засуха]]й за апошнія 60 гадоў», пагражае каля 11,5 мільёнам афрыканцаў * '''[[Горад Фужэр|Маленькі французскі гарадок]]''' быў у свой час прытулкам для [[Гюстаў Флабер|Флабера]] і [[Віктор Гюго|Гюго]] * У [[1920-я]] гады прапанавалася злучыць [[Еўропа|Еўропу]] з [[Афрыка]]й у '''[[Атлантропа|адзін мацярык]]''' 2a0vn9v3oil2n4paayxno1zf6fvu5sd 0 91216 5199563 5189277 2026-09-15T09:53:05Z Ueschar 151377 /* top */ шаблон, перанесена: langi → Іншамоўны тэкст (2) з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5199563 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Германская імперыя |саманазва = {{lang-de|Deutsches Reich}} |гімн = Heil dir im Siegerkranz |аўдыё = Oben am jungen Rhein, by the U.S. Navy Band.ogg |сцяг = Flag of the German Empire.svg|270px|[[Сцяг Германскай імперыі]] |герб = Wappen Deutsches Reich - Reichsadler 1889.svg |карта = German_Empire_in_1918.png |p1 = Паўночнагерманскі саюз |flag_p1 = Flag of the German Empire.svg |утворана = [[18 студзеня]] [[1871]] |ліквідавана = [[9 лістапада]] [[1918]] |s1 = Веймарская рэспубліка |flag_s1 = Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg |s2 = Вольны горад Данцыг |flag_s2 = Flag of the Free City of Danzig.svg |дэвіз = |заснавана = Нічога не запічваць у гэтым пункце. |год_заснавання1 = [[1 студзеня]] [[1871]] |заснавана1 = Канстытуцыя Нямецкага саюза |год_заснавання2 = [[18 студзеня]] [[1871]] |заснавана2 = Абвяшчэнне германскім імператарам Вільгельма I |сталіца = [[Берлін]] |гарада = [[Мюнхен]], [[Гамбург]] |мова = [[Нямецкая мова|нямецкая]]<ref>У раёнах: [[Польская мова|польская]] ([[Позен (правінцыя)|Позен]], [[Верхняя Сілезія]], [[Мазуры]]); [[Французская мова|французская]] ([[Эльзас-Латарынгія]]).</ref> |валюта = 1 [[Залатая марка]] = 100 [[пфеніг]]аў |плошча = 540 857,54 км² |насельніцтва = 1 снежня 1871 — 41.058.792<br/> 1 снежня 1890 — 49.428.470<br/> 1 снежня 1910 — 64.925.993<br/><small> — асацыяваная [[Германская Усходняя Афрыка]] 7.750.000 <br/> — асацыяваная [[Германская Заходняя Афрыка]] 5.645.000<br/> — асацыяваная [[Германская Паўднёва-Заходняя Афрыка]] 200.000<br/> — асацыяваныя іншыя калоніі ў [[Акіянія|Акіяніі]] 650.000 </small> |шчыльнасць1 = 76 |год_шчыльнасці1 = 1871 |шчыльнасць2 = 91 |год_шчыльнасці2 = 1890 |шчыльнасць3 = 120 |год_шчыльнасці3 = 1910 |форма_кіравання = з 1871 па 1918 — [[канстытуцыйная манархія]] <br/> у 1918 — [[парламентарная манархія]] |тытул_кіраўнікоў = [[Германскі імператар]], [[Кароль Прусіі]] |кіраўнік1 = [[Вільгельм I Гогенцолерн]] |год_кіраўніка1 = з [[1871]] па [[1888]] |кіраўнік2 = [[Фрыдрых III Гогенцолерн]] |год_кіраўніка2 = [[1888]] |кіраўнік3 = [[Вільгельм II Гогенцолерн]] |год_кіраўніка3 = з [[1888]] па [[1918]] |тытул_кіраўнікоў4 = [[Рэйхсканцлер]] |кіраўнік4 = [[Ота фон Бісмарк]] |год_кіраўніка4 = з [[1871]] па [[1890]] |кіраўнік5 = [[Леа фон Капрыві]] |год_кіраўніка5 = з [[1890]] па [[1894]] |кіраўнік6 = [[Хлодвіг Гогенлоэ-Шылінгсфюрст]] |год_кіраўніка6 = з [[1894]] па [[1900]] |кіраўнік7 = [[Бернгард фон Бюлоў]] |год_кіраўніка7 = з [[1900]] па [[1909]] |кіраўнік8 = [[Тэабальд фон Бэтман-Гольвег]] |год_кіраўніка8 = з [[1909]] па [[1917]] |кіраўнік9 = [[Георг Міхаэліс]] |год_кіраўніка9 = [[1917]] |кіраўнік10 = [[Георг фон Гертлінг]] |год_кіраўніка10 = з [[1917]] па [[1918]] |кіраўнік11 = [[Максіміліян Бадэнскі]] |год_кіраўніка11 = у [[1918]] |дадатковы_параметр = Дэвіз |змесціва_параметру = [[Gott mit uns]] |рэлігія = [[пратэстантызм]], [[каталіцызм]] |дынастыя = [[Гогенцолерны]] |Этап1 = [[Бітва пры Седане]] (нацыянальнае свята) |Дата1 = [[2 верасня]] |Год1 = [[1870]] |Этап2 = Падпісанне [[Канстытуцыя Нямецкага саюза|канстытуцыі Нямецкага саюза]] |Дата2 = [[1 студзеня]] |Год2 = [[1871]] |Этап3 = Абвяшчэнне германскім [[кайзер]]ам Вільгельма I |Дата3 = [[18 студзеня]] |Год3 = [[1871]] |Этап4 = [[Калоніі Германіі|Каланіяльная экспансія]] |Дата4 = [[1884]] — |Год4 = [[1890]] |Этап5 = [[Вільгельмінізм|Эра Вільгельма II]] |Дата5 = [[1888]] — |Год5 = [[1918]] |Этап6 = [[Першая Сусветная вайна]] |Дата6 = [[1914]] — |Год6 = [[1918]] |заўвагі = }} {{Гісторыя Германіі}} '''Герма́нская імпе́рыя, Ка́йзераўская Герма́нія, або Другі́ Рэйх''' ([[Нямецкая мова|ням]]. Deutsches Kaiserreich) — прынятая ў беларускай гістарыяграфіі назва [[Германія|нямецкай дзяржавы]] ў 1871—1918 гадах. На працягу гэтага часу Германія была [[Федэрацыя|федэратыўнай]] [[Манархія|манархічнай]] [[дзяржава]]й.<ref>Zur Kontroverse über das Reich als konstitutionelle Monarchie siehe [[Hans-Peter Ullmann]], ''Politik im Deutschen Kaiserreich 1871—1918'', München 2005, [http://books.google.de/books?id=Dw2965kqIQUC&pg=PA65 S. 65 f.]</ref> Афіцыйная назва нямецкай дзяржавы ў 1871—1945 гадах — {{Іншамоўны тэкст|de|Deutsches Reich}} (Германскі [[рэйх]]), што можна перакласці як ''«Германская імперыя»'', хоць дакладнейшы пераклад ''«Германская дзяржава»''. У гістарыяграфіі гэты перыяд прынята раздзяляць на: * Германскую імперыю (Кайзераўскую Германію) (18 студзеня 1871 — 9 лістапада 1918); * [[Веймарская рэспубліка|Веймарскую рэспубліку]] (9 лістапада 1918 — 30 студзеня 1933); * [[Трэці Рэйх]] (нацысцкую Германію) (30 студзеня 1933—23 мая 1945). Такім чынам, паняцце «Германская імперыя» ўжываюць у асноўным да Кайзераўскай Германіі, што адпавядае паняццю нямецкай гістарыяграфіі {{Іншамоўны тэкст|de|Deutsches Kaiserreich}}, а не да Веймарскай рэспублікі (ням. ''Weimarer Republik'') і Трэцяга Рэйху (ням. ''Drittes Reich''). Германская імперыя пачалася з абвяшчэння прускага караля [[Вільгельм I Гогенцолерн|Вільгельма I]] германскім імператарам 18 студзеня 1871 года ў люстраной зале [[Версаль|Версальскага палаца]]. Стварэнню дзяржавы папярэднічалі перамогі [[Паўночнагерманскі саюз|Паўночнагерманскага саюза]] і яго саюзнікаў у [[Франка-пруская вайна|франка-прускай вайне 1870 года]]. Такім чынам у 1871 годзе, дзякуючы [[Прусія|Прусіі]], яе каралю — Вільгельму I, а таксама [[Ота фон Бісмарк]]у была створана першая агульнанямецкая дзяржава — Германская імперыя. У часы імперыі [[Германія]] з’яўлялася [[Вялікія дзяржавы|высокаіндустрыяльнай дзяржавай]]. Хуткаму развіццю [[Сацыяльны інстытут|сацыяльна-эканамічных інстытутаў]] і пераходу яе ад аграрнай да індустрыяльнай дзяржавы ў апошніх дзесяцігоддзях [[19 стагоддзе|XIX стагоддзя]] спрыяла некалькі фактараў: па-першае, пасля перамогі над Францыяй, Германія атрымала ваенныя рэпарацыі, якія склалі моцную апору для добрага эканамічнага росту. Па-другое, набываў усё большае значэнне сектар паслуг з-за павелічэння [[Міжнародны гандаль|знешняга]] і ўнутранага [[Гандаль|гандлю]], росту [[Банкаўская сістэма|банкаўскай сістэмы]]. Нягледзячы на крызіс [[1873]] года (г. зв. ''Gründerkrach)'', які быў вызваны панікай на нямецкіх [[Фондавая біржа|фондавых біржах]], а таксама мілітарызацыіяй, эканоміка Германскай імперыі працягвала сваё хуткае індустрыяльнае развіццё. Пасля аб’яднання ўсіх нямецкіх дзяржаў, у грамадстве новай краіны адбываліся хуткія сацыяльныя змены. Іх характэрнымі рысамі сталі высокія тэмпы росту [[Насельніцтва Германіі|насельніцтва]], [[унутраная эміграцыя]] і [[урбанізацыя]]. У выніку гэтых працэсаў, змянялася і яго класавая структура. Асабліва пачынаючы з [[1890]] года, адчувалася павелічэнне ролі новага сярэдняга класа, які цяпер складаўся з разнастайных тэхнікаў, служачых, а таксама дробных і сярэдніх дзяржаўных чыноўнікаў. Прычым [[Эканоміка|эканамічнае]] значэнне [[Сельская гаспадарка|сельскай гаспадаркі]] наадварот знізілася, што вельмі моцна адказалася на [[Валавы ўнутраны прадукт|валавым нацыяльным прадукце]]. Унутранае і знешнепалітычнае развіццё было падкантрольна да 1890 года, першаму і найбольш доўга дзеючаму канцлеру імперыі — князю [[Ота фон Бісмарк]]у. Яго параўнальны [[Ліберальны кансерватызм|ліберальны]] перыяд, можна ахарактарызаваць унутранымі палітычнымі рэформамі і [[Культурная барацьба|культурнай барацьбой]], а таксама давольна кансерватыўнай палітыкай. Апроч таго, у перыяд яго кіравання адбыўся пераход на дзяржаўны інтэрвенцыянізм (мытныя налогі, [[Страхаванне|сацыяльнае страхаванне]]), а таксама быў прыняты закон супраць [[Сацыял-дэмакратычная партыя Германіі|сацыял-дэмакраў]] і [[Камуністычная партыя Германіі|сацыялістаў]]. Бісмарк спрабаваў стварыць у знешняй палітыцы сістэму саюзаў для самаабароны і гандлю (напрыклад, саюз з [[Аўстра-Венгрыя]]й у 1879 годзе). Нягледзячы на гэта, у канцы свайго сроку, ён актывізаваў палітыку заморскага [[імперыялізм]]у. За гэтым рушылі ўслед міжнародныя канфлікты сфер інтарэсаў з іншымі каланіяльнымі дзяржавамі (асабліва з [[Брытанская імперыя|Вялікабрытаніяй]]). Наступны этап у гісторыі Германіі, які пачаўся адразу пасля звальнення Бісмарка, часта называюць [[Вільгельмінізм|эрай Вільгельма Другога]]. Гэта сувязна з тым, што [[Вільгельм II Гогенцолерн|імператар Вільгельм II]] (з 1888 года) праводзіў дастаткова мілітарызаваную і ізаляцыйную палітыку (як унутраную, так і знешнюю). Але часткова, на гэткую палітыку [[Спіс манархаў Германіі|імператара]], уплывалі і некаторыя члены ўрада, вельмі часта мяняючы ягоныя рашэнні ў другі бок. Рост колькасці грамадскіх арганізацый і партый, а таксама растучая роля прэсы ў жыцці насельніцтва, гулялі значную ролю ў фарміраванні [[Грамадская думка|грамадскай думкі]]. Менавіта для таго, каб павялічыць сваю патрымку сярод насельніцтва, урад Германскай імперыі, праводзіў іперыялістычную [[Знешняя палітыка|знешнюю палітыку]] і антысацыял-дэмакратычную ўнутраную. Для таго ж, павялічвалася колькасць [[Германская імперская армія|арміі]] і [[Крыгсмарынэ|флота]]. Кайзер Вільгельм ІІ, на працягу ўсяго свайго кіравання, прытрымліваўся палітыкі мілітарызацыі і частковай [[Ізаляцыянізм|ізаляцыі]] (у будучым такая палітыка дапамагла ў вядзенні сусветнай вайны). Iменна яго [[Мілітарызм|мілітарыстычныя]] і [[Імперыялізм|імперыялістычныя]] погляды, прывялі свет да [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], падчас якой дзяржава была ўцянута ў [[Пазіцыйная вайна|пазіцыйную вайну]] адразу на двух франтах. Нягледзячы на тое, што ў першыя годы Германія вяла баявыя дзеянні вельмі паспяхова, дальнейшае развiццё падзей паказала, што яе рэсурсаў не хопіць, каб перамагчы больш вялікія сілы Антанты. У апошнiя месяцы вайны, Германiя больш не магла весцi абарону сваёй лiнii фронту, у вынiку чаго пачала хуткiмi тэмпамi здаваць пазiцыi. Пасля гэтых падзей, [[манархія]] пачала страчваць сваю падтрымку ў народзе. Пад самы канец вайны, у [[1918]] годзе былі праведзены так званыя ''«Кастрычніцкія рэформы»'', якія вызначылі тое, што для прыняцця якога-небудзь важнага рашэння, канцлер, спачатку, павінен быў мець дазвол [[Рэйхстаг (Германская імперыя)|Рэйхстага]]. [[29 кастрычніка]] [[1918]] года ў Германскай імперыі пачалася [[Лістападаўская рэвалюцыя]], вынікам якой стала звяржэнне манархіі ў краіне (Вільгельм II збег у [[Нідэрланды]]). Неўзабаве пасля гэтага, Нацыянальная асамблея у горадзе [[Веймар]]ы абвясціла [[11 жніўня]] [[1919|1919 года]] аб усталяванні ў Германіі [[Парламентарная дэмакратыя|парламентарнай дэмакратычнай]] [[Рэспубліка|рэспублікі]], якая потым палучыла назву ''Веймарская рэспубліка.'' == Перадгісторыя == Канец [[19 стагоддзе|ХІХ стагоддзя]] для нямецкага народа быў адзначаны, як стварэннем нацыянальнай дзяржавы, так і шматлікімі палітычнымі і тэрытарыяльнымі зменамі. Гэтыя змены, якія цалкам прайшлі ў канцы ХІХ стагоддзя, мелі далёкія каранні. Яшчэ пасля заканчэння [[Свяшчэнная Рымская імперыя|святой Рымскай імперыі Германскай нацыі]], пачынаючы з [[1806]] года яны перайшлі ў новую фазу. Старажытная дзяржава ({{lang-de|Das Alte Reich}}, даслоўны пераклад — Стары Рэйх), якая была створана яшчэ Рымска-Германскімі імператарамі страціла свой першапачатковы сэнс. [[Напалеонаўскія войны]] ў поўнай меры паказалі ўсю недзеяздольнасць гэтай дзяржавы. Ідэі [[Вялікая французская рэвалюцыя|Французскай рэвалюцыі]] паміж [[1789]] і [[1799]] гадамі, а таксама супраціўленне [[Напалеонаўскія войны|гегемончай палітыке]] [[Напалеон I Банапарт|Напалеона Банапарта]] накіравалі вызваленчыя войны амаль па ўсей [[Еўропа|Еўропе]], у тым ліку і сярод нямецкіх дзяржаў. Пачалося узбуйненне нацыянальных рухаў з ідэяй стварэння адзінай нямецкай дзяржавы. Праблема германскіх дзяржаў выключалася ў тым, што было некалькі ідэй і шляхоў аб’яднання. Але, пачынаючы з узвышэння [[Прусія|Прусіі]] выдзеліліся два асноўных шляха (спосаба) [[Аб’яднанне Германіі (1871)|аб’яднання Германіі]]: * [[Вялікагерманскі шлях аб’яднання Германіі]], дзе галоўную ролю ў аб’яднальчым працэсе надлежала выконваць [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыйскай імперыі]]. * [[Малагерманскі шлях аб’яднання Германіі]], дзе галоўная роля належала [[Прусія|Прусіі]]. Пасля перамогі над напалеонаўскай Францыяй дзяржаў антынапалеонаўскай кааліцыі ([[Вялікабрытанія]], [[Прусія]], [[Расійская імперыя|Расія]] і [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыя]]), нямецкія князі аднак, не мелі, ніякай цікавасці да стварэння цэнтральнай улады, якая магла б абмяжоўваць іх уладу. Таму на [[Венскі кангрэс|Венскім Кангрэсе]] [[1815]] года быў заснаван толькі [[Германскі саюз]], які вельмі слаба аб’яднаў тыя тэрыторыі, што ўваходзілі да 1806 года ў склад [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі Германскай нацыі]]. На Венскім Кангрэсе пачалася новая эпоха, якая атрымала ў нямецкай гісторыяграфіі назву ''[[Vormärz]]'' (даслоўна ''фарміраванне''). Эпоха характарызавалася палітыкай [[Рэстаўрацыя|Рэстаўрацыі]]: палітыкай аб’яднання дзяржаў у саюзы. Гэта ўсё адбывалася ў рамках так званага [[Свяшчэнны саюз|Свяшчэннага саюза]], у які ўваходзілі [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыя]], [[Прусія]] і [[Расійская імперыя|Расія]], краіны-ўдзельніцы якога павінны былі правесці рэстаўрацыю ўнутры сябе, для таго, каб была створана такая міждзяржаўная абстаноўка ў Европе, якая была да [[Вялікая французская рэвалюцыя|Французскай рэвалюцыі]] 1789 года. [[Файл:Maerz1848 berlin.jpg|thumb|220px|left|Дэманстрацыі на вуліцах Берліна, 18 сакавіка 1848 года, падчас Сакавіцкай рэвалюцыі (малюнак невядомага мастака).]] Нацыянальныя і буржуазна-дэмакратычныя рухі стаялі насуперак палітыке рэстаўрацыі. Яны прывялі да шматлікіх хваляванняў на тэрыторыі большай частцы [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральнай Еўропы]]. У выніку гэтых хваляванняў адбылася і [[Нямецкая рэвалюцыя 1848-1849 гадоў|сакавіцкая рэвалюцыя 1848 года]] ў германскіх дзяржавах. Члены толькі што адбыўшайся германскай рэвалюцыі, дэмакратычна абралі парламент і Нацыянальны сход у Франкфурце, які прапанаваў шляхам прыняцця [[Паўльскірхская Канстытуцыя|Паўльскірхскай Канстытуцыі]] выбраць прускага караля [[Фрыдрых Вільгельм IV|Фрыдрыха Вільгельма IV]] нямецкім імператарам. Нягледзячы на гэта, спроба аб’яднаць большасць германскіх дзяржаў на канстытуцыйнай аснове не ўдалася. Пасля канчатковага падаўлення рэвалюцыі 1849 года, Германскі саюз працягнуў існаванне ў былым выглядзе. Наступнае дзесяцігоддзе можна назваць эпохай палітычнай рэакцыі (Рэакцыйная эра ў Германскім саюзе, 1849—1871), падчас якой, былі падушаны ўсе дэмакратычныя і ліберальныя амбіцыі. Пачынаючы з [[1860-я|1860-х гадоў]], былі сфарміраваны, у сучасным сэнсе гэтага слова, першыя [[Палітычная партыя|палітычныя партыі]] ў германскіх дзяржавах. У той жа час зноў адбыўся раскол паміж адносінамі Аўстра-Венгрыі і Прусіі. У [[1864]] годзе, з-за [[Шлезвіг-Гольштэйнскае пытанне|Шлезвіг-Гольштэйнскага пытання]], была абвешчана [[Пруска-Дацкая вайна|вайна паміж Даніяй і Прусіяй]]. Пасля, на бок Прусіі далучылася і Аўстра-Венгрыя. Але гэтае партнёрскае суіснаванне дзвюх нямецкіх краін было, аднак, нядоўгім. У выніку спрэчкі вакол Шлезвіг-Гольштэйн адбылася [[Аўстра-пруска-італьянская вайна|нямецкая вайна 1866 года]], у якой войскі Прусіі і некаторых іншых паўднева-германскіх дзяржаў, сумесна з Італіяй, ваявалі супраць войскаў Аўстрыі, якія былі ў саюзе з паўдневымі нямецкімі дзяржавамі, сярод якіх былі [[Бадэн]], [[Баварыя]], [[Ніжняя Саксонія]] і [[Вюртэмберг]]. Пасля паражэння Аўстрыі распаўся [[Германскі саюз]] і быў створаны [[Паўночнагерманскі саюз]], які быў спачатку ваенным саюзам, а ўжо пасля зрабіўся паўнавартаснай дзяржавай пад прускім кіраваннем. Княствы паўднёвай Германіі, якія былі саюзнікамі Аўстрыі, псля вайны ўтварылі абарончы саюз з Прусіяй. У [[1870]] годзе пачалася [[франка-пруская вайна|Франка-германская вайна]], якая была выклікана спрэчкамі паміж Прусіяй і [[Францыя]]й за [[Іспанская рэвалюцыя (1868)|іспанскую спадчыну]]. Аб’яўленне вайны паступіла ад французскага бока, пасля таго, як прускі прэм’ер-міністр [[Ота фон Бісмарк]] апублікаваў адрэктаваную версію [[Эмская дэпеша|Эмскай дэпешы]], якая палітычна скампраметавала Францыю. Падчас вайны, паўднёвыя нямецкія дзяржавы вырашылі далучыцца на сторану Прусіі. Бісмарк выкарыстаў гэта, каб каранаваць прускага караля, як Нямецкага імператара і інтэграваць паўдневыя нямецкія [[Дзяржава|дзяржавы]] ў адзіную імперыю. Тры вайны паміж 1864 і 1871 гадамі сталі звацца ў нямецкім народзе ''Германскімі аб’яднаўчымі войнамі''. == Гісторыя стварэння дзяржавы == [[Файл:Wernerprokla.jpg|thumb|220px|left|Абвяшчэнне Германскай імперыі ў [[Люстэркавая галерэя, Версальскі палац|Версалі]]. [[Бісмарк]] у белым у цэнтры карціны.]]У [[1870]] годзе пачалася [[Франка-пруская вайна]]. Пасля [[Бітва пры Седане|перамогі пры Седане]] і ўзяццю французскага імператра [[Напалеон III Банапарт|Напалеона III]] у палон (2 верасня 1870), усе шляхі да стварэння адзінай імперыі былі адкрыты. Бісмарк пачаў весці перамовы з паўдневымі нямецкімі краінамі аб аб’яднанні краіны малагерманскім шляхам, але з невялічкімі дамовамі, дзе галоўная роля па-ранейшаму адводзілася Прусіі. Вынік гэтых прамоў, у любым выпадзе, быў фактычна адзін — далучэнне Баварыі, [[Вюртэмберг]]а і [[Бадэн]]а да Паўночнагерманскага саюза, і стварэння ў [[Лістапад (месяц)|лістападзе]] 1870 года новай «Нямецкай канфедэрацыі». З-за ўзросшай ролі Прусіі, іншыя планы федэральнага будаўніцтва краіны больш не разглядваліся, таму адзіная сепаратна накіраваная Баварыя не мела ніякіх шансаў, каб не ўвасці ў склад новай імперыі. Бісмарцкі шлях аб’яднання краіны гарантаваў безумоўнае дамініраванне Прусіі ў новым, так званым ''Другім Рэйху''. Нягледзячы на некаторыя дамовы з паўднёвымі нямецкімі краінамі, манархічны федэралізм, па-ранейшаму, з’яўляўся дастаткова вялікім бар’ерам для [[парламентарызм]]а. У нямецкай грамадскай думке таго часу, праяўляліся ідэі анэксіі [[Эльзас]]а і часткі [[Латарынгія|Латарынгіі]], як спрадвечна нямецкіх тэрыторый, выпадкова папаўшых пад уладу Францыі. Гэта прывяло да вайны, якая стала адной з прычын узмацнення «[[Германска-французская варожасць|нямецка-французскай варожасці]]», а таксама — тым самым дадатковым імпульсам, які прывёў да ўзрастання нацыяльнага энтузіазму ў Германіі. Гэтыя две прамовы дапамаглі Бісмарку падпісаць дамовы з паўднёвымі нямецкімі краінамі і тым самым аб’яднаць Германію. Тым не менш, ён павінен быў пайсці на саступкі. Так, Баварыя захоўвала ў мірны час сваё асабістае войска ([[Баварская армія]]). Акрамя таго, ён дазволіў Вюртэмбергу мець асабістую [[Пошта|паштовую сістэму]]. Паўднёвагерманскія краіны захавалі права на свае агульныя дзяржаўныя [[Чыгуначны транспарт|чыгункі]] ([[Баварская Каралеўская чыгунка|Каралеўская Баварская чыгунка]], [[Вюртэмбергская Каралеўская чыгунка]], [[Дзяржаўная чыгунка вялікага герцагства Бадэн]]а, [[Дзяржаўная чыгунка герцагства Гесэн]] і іншыя). У знешняй палітыцы яны вельмі паспяхова адстойвалі свае дыпламатычныя правы. Але ўсё ж такі, нягледзячы на такія значныя саступкі, абсалютна ўсе краіны страчвалі свой поўны суверэнітэт (Баварыя, напрыклад, павінна была на працягу 4 гадоў перавесці больш за 5 мільёнаў залатых марак у г. зв. ''[[:de:Welfenfonds|Welfenfonds]]''). [[Файл:Berlin Stadtschloss um 1900.jpg|thumb|права|Гарадскі палац у Берліне. Каля 1900 г.]] Нягледзячы на прыняцце [[Канстытуцыя Паўночнагерманскага саюза|Канстытуцыі Паўночнагерманскага саюза]], пасля заснавання Германскай Імперыі быў патрэбен новы канстытуцыйны дакумент, які павінны былі ратыфіцыраваць усе члены новай краіны і, які быў павінны адпаведаць формам [[Міжнароднае права|міжнароднага права]] таго часу. Прускаму каралю, як прэзідэнту нямецкага саюзу, быў нададзены новы тытул — Нямецкі [[Кайзер]]. Гэты тытул, акрамя свайго першапачатковага канстытуцыйнага значэння, меў таксама і яшчэ адно — сімвалічнае. Справа ў тым, што такой жа тытул быў у манархаў [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэнай Рымскай імперыі]], а таму, гэта як бы пароўнівала новую краіну з старой. Гэта падкрэслівала манархічную легітымнасць дзяржавы, што было важна для Бісмарка, караля Баварыі [[Людвіг II (кароль Баварыі)|Людвіга II]], а таксама для кіраўніка самай вялікай часткі-краіны імперыі — караля Прусіі Вільгельма I. Але кароль Вільгельм I, як не странна, усё ж баяўся, што новы тытул будзе не самым падыходзячым. Таму, ён патрабаваў тытул імператара ўсёй Германіі ''(Kaisers von Deutschland)''. Але саюзныя манархі адкінулі гэты варыянт адразу, паколькі ён мог быць інтэрпрэтыраваны, як тытул усіх ''нямецкіх тэрыторый'' (у склад якіх уваходзіла [[Аўстрыйская імперыя]], [[Швейцарыя|Швейцарская Канфедэрацыя]] і [[Люксембург]]). Толькі дзякуючы вялікаму ціску Бісмарка на Вільгельма, той, нарэшце, прыняў тытул германскага імператара (Deutschen Kaisers, або імператара толькі тэрыторый самой Германіі). Абвяшчэнне новага тытулу, а разам і з ім — новай дзяржавы, адбылося ў Люстэркавай зале ў [[Версаль|Версалі]]. [[3 сакавіка]] 1871 года адбыліся першыя парламенцкія выбары. Першы ўстаноўчы сход рэйхстага адбыўся [[21 сакавіка]] ў Берліне, які цяпер быў абвешчаны сталіцай. Новая Канстытуцыя Германскай імперыі набыла моц [[16 красавіка]] таго ж года. [[Франкфурцкі мір|Франкфурцкі дагавор]] фармальна скончыў франка-германскую вайну. Яго падпісанне адбылося 10 мая. Спецыяльны дагавор аб’яднаў розныя нямецкія валюты ў адну, якая была ўведзена ў якасці адзінага сродку плацёжаў ў краіне. Яна была заснавана на залатым запасе. == Структура дзяржавы == === Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел === {{асноўны артыкул|Адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўладкаванне Германскай імперыі}} Пасля аб’яднання Германіі кіраўнікі некалі незалежных германскіх дзяржаў захавалі сваю ўладу і падпарадкоўваліся толькі імператару — каралю Прусіі. Так што ў Германіі не было адзінай сістэмы адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу. У склад аб’яднанай дзяржавы ўвайшлі 25 федэральных дзяржаў (''ням. Bundesstaat''), 3 Вольных і Ганзейскіх горада ([[Гамбург]], [[Любек]] і [[Брэмен]]), а таксама адна «Імперская зямля» [[Эльзас-Латарынгія]]. {| class="wikitable sortable toptextcells" |+Адміністрацыйна-тэрытарыяльная структура Германскай імперыі 1871—1918<ref>[http://gemeindeverzeichnis.de/gem1900/gem1900.htm?gem1900_2.htm Gemeindeverzeichnis Deutschland 1900] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150223043549/http://gemeindeverzeichnis.de/gem1900/gem1900.htm?gem1900_2.htm |date=23 лютага 2015 }}.</ref> ! bgcolor="#B3B7FF" |Саюзная дзяржава ! bgcolor="#B3B7FF" |Форма кіравання ! bgcolor="#B3B7FF" |Сталіца ! bgcolor="#B3B7FF" width="10 em" |Плошча ў км² (1910) ! bgcolor="#B3B7FF" width="10 em" |Насельніцтва (1871)<ref>[[Hubert Kiesewetter]]: ''Industrielle Revolution in Deutschland. Regionen als Wachstumsmotoren.'' Franz Steiner Verlag, Stuttgart 2004, ISBN 3-515-08613-7, S.&nbsp;126.</ref> ! bgcolor="#B3B7FF" width="10 em" |Насельніцтва (1900)<ref>[http://www.digizeitschriften.de/dms/img/?PPN=PPN514401303_1910&DMDID=dmdlog8 Statistisches Jahrbuch für das Deutsche Reich 1911].</ref> ! bgcolor="#B3B7FF" width="10 em" |Насельніцтва (1910) |- |[[Файл:Flag of Prussia (1892-1918).svg|25px|border|link=]] [[Каралеўства Прусія]] ''(Königreich Preußen)'' |[[Манархія]] |[[Берлін]] | align="right" |348.780 | align="right" |24.691.085 | align="right" |34.472.509 | align="right" |40.165.219 |- |[[Файл:Flag of Bavaria (lozengy).svg|25px|border|link=]] [[Каралеўства Баварыя]] ''(Königreich Bayern)'' |[[Манархія]] |[[Мюнхен]] | align="right" |75.870 | align="right" |4.863.450 | align="right" |6.524.372 | align="right" |6.887.291 |- |[[Файл:Flagge Königreich Württemberg.svg|25px|border|link=]] [[Каралеўства Вюртэмберг]] ''(Königreich Württemberg)'' |[[Манархія]] |[[Штутгарт]] | align="right" |19.507 | align="right" |1.818.539 | align="right" |2.169.480 | align="right" |2.437.574 |- |[[Файл:Flagge Königreich Sachsen (1815-1918).svg|25px|border|link=]] [[Каралеўства Саксонія]] ''(Königreich Sachsen)'' |[[Манархія]] |[[Дрэздэн]] | align="right" |14.993 | align="right" |2.556.244 | align="right" |4.202.216 | align="right" |4.806.661 |- |[[Файл:Flagge Großherzogtum Baden (1891–1918).svg|25px|border|link=]] [[Вялікае герцагства Бадэн]] ''(Großherzogtum Baden)'' |[[Манархія]] |[[Карлсруэ]] | align="right" |15.070 | align="right" |1.461.562 | align="right" |1.867.944 | align="right" |2.142.833 |- |[[Файл:Flagge Großherzogtümer Mecklenburg.svg|25px|border|link=]] [[Вялікае герцагства Мекленбург-Шверын]] ''(Großherzogtum Mecklenburg-Schwerin)'' |[[Манархія]] |[[Шверын]] | align="right" |13.127 | align="right" |557.707 | align="right" |607.770 | align="right" |639.958 |- |[[Файл:Flagge Großherzogtum Hessen ohne Wappen.svg|25px|border|link=]] [[Вялікае герцагства Гесэн]] ''(Großherzogtum Hessen)'' |[[Манархія]] |[[Дармштат]] | align="right" |7.688 | align="right" |852.894 | align="right" |1.119.893 | align="right" |1.282.051 |- |[[Файл:Flagge Herzogtum Oldenburg.svg|25px|border|link=]] [[Вялікае герцагства Ольдэнбург]] ''(Großherzogtum Oldenburg)'' |[[Манархія]] |[[Ольдэнбург]] | align="right" |6.429 | align="right" |314.591 | align="right" |399.180 | align="right" |483.042 |- |[[Файл:Flagge Großherzogtum Sachsen-Weimar-Eisenach (1897-1920).svg|25px|border|link=]] [[Саксен-Веймар-Айзенах|Вялікае герцагства Саксен-Веймар-Айзенах]] ''(Großherzogtum Sachsen-Weimar-Eisenach)'' |[[Манархія]] |[[Веймар]] | align="right" |3.610 | align="right" |286.183 | align="right" |362.873 | align="right" |417.149 |- |[[Файл:Flagge Großherzogtümer Mecklenburg.svg|25px|border|link=]] [[Вялікае герцагства Мекленбург-Штрэліц]] ''(Großherzogtum Mecklenburg-Strelitz)'' |[[Манархія]] |[[Нойштрэліц]] | align="right" |2.929 | align="right" |96.982 | align="right" |102.602 | align="right" |106.442 |- |[[Файл:Flagge Herzogtum Braunschweig.svg|25px|border|link=]] [[Браўншвайг-Вольфенбютэль|Герцагства Браўншвайг]] ''(Herzogtum Braunschweig)'' |[[Манархія]] |[[Браўншвейг]] | align="right" |3.672 | align="right" |312.170 | align="right" |464.333 | align="right" |494.339 |- |[[Файл:Flagge Herzogtum Sachsen-Coburg-Gotha (1826-1911).svg|25px|border|link=]] [[Герцагства Саксен-Майнінген]] ''(Herzogtum Sachsen-Meiningen)'' |[[Манархія]] |[[Майнінген]] | align="right" |2.468 | align="right" |187.957 | align="right" |250.731 | align="right" |278.762 |- |[[Файл:Flagge Herzogtum Anhalt.svg|25px|border|link=]] [[Герцагства Анхальт]] ''(Herzogtum Anhalt)'' |[[Манархія]] |[[Дэсау]] | align="right" |2.299 | align="right" |203.437 | align="right" |316.085 | align="right" |331.128 |- |[[Файл:Flagge Herzogtum Sachsen-Coburg-Gotha (1911-1920).svg|25px|border|link=]] [[Саксен-Кобург-Гота|Герцагства Саксен-Кобург і Гота]] ''(Herzogtum Sachsen-Coburg und Gotha)'' |[[Манархія]] |[[Кобург]]/[[Гота]] | align="right" |1.977 | align="right" |174.339 | align="right" |229.550 | align="right" |257.177 |- |[[Файл:Flag white green 5x3.svg|25px|border|link=]] [[Герцагства Саксен-Альтэнбург]] ''(Herzogtum Sachsen-Altenburg)'' |[[Манархія]] |[[Альтенбург]] | align="right" |1.324 | align="right" |142.122 | align="right" |194.914 | align="right" |216.128 |- |[[Файл:Flagge Fürstentum Lippe.svg|25px|border|link=]] [[Княства Ліпэ]] ''(Fürstentum Lippe)'' |[[Манархія]] |[[Дэтмольд]] | align="right" |1.215 | align="right" |111.135 | align="right" |138.952 | align="right" |150.937 |- |[[Файл:Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg|25px|border|link=]] [[Княства Вальдэк]] ''(Fürstentum Waldeck)'' |[[Манархія]] |[[Арольсэн]] | align="right" |1.121 | align="right" |56.224 | align="right" |57.918 | align="right" |61.707 |- |[[Файл:Flagge Fürstentümer Schwarzburg.svg|25px|border|link=]] [[Княства Шварцбург-Рудальштат|Княства Шварцбург-Рудпальштат]] ''(Fürstentum Schwarzburg-Rudolstadt)'' |[[Манархія]] |[[Рудальштат]] | align="right" |941 | align="right" |75.523 | align="right" |93.059 | align="right" |100.702 |- |[[Файл:Flagge Fürstentum Schwarzburg-Sondershausen.png|25px|border|link=]] [[Княства Шварцбург-Зондэрхаўзэн]] ''(Fürstentum Schwarzburg-Sondershausen)'' |[[Манархія]] |[[Зондэрхаўзэн]] | align="right" |862 | align="right" |67.191 | align="right" |80.898 | align="right" |89.917 |- |[[Файл:Flagge Fürstentum Reuß jüngere Linie.svg|25px|border|link=]] [[Княства Ройс новай Лініі]] ''(Fürstentum Reuß jüngere Linie)'' |[[Манархія]] |[[Гера]] | align="right" |827 | align="right" |89.032 | align="right" |139.210 | align="right" |152.752 |- |[[Файл:Flagge Fürstentum Schaumburg-Lippe.svg|25px|border|link=]] [[Княства Шлаўмбург-Ліпэ]] ''(Fürstentum Schaumburg-Lippe)'' |[[Манархія]] |[[Бюкебург]] | align="right" |340 | align="right" |32.059 | align="right" |43.132 | align="right" |46.652 |- |[[Файл:Flagge Fürstentum Reuß ältere Linie.svg|25px|border|link=]] [[Княства Ройс старой Лініі]] ''(Fürstentum Reuß älterer Linie)'' |[[Манархія]] |[[Грайц]] | align="right" |316 | align="right" |45.094 | align="right" |68.396 | align="right" |72.769 |- |[[Файл:Flag of Hamburg.svg|25px|border|link=]] [[Гамбург|Свабодны і Ганзейскі горад Гамбург]] ''(Freie und Hansestadt Hamburg)'' |[[Рэспубліка]] |Гамбург | align="right" |414 | align="right" |338.974 | align="right" |768.349 | align="right" |1.014.664 |- |[[Файл:Flagge der Hansestadt Lübeck.svg|25px|border|link=]] [[Любек|Свабодны і Ганзейскі горад Любек]] ''(Freie und Hansestadt Lübeck)'' |[[Рэспубліка]] |Любек | align="right" |298 | align="right" |52.158 | align="right" |96.775 | align="right" |116.599 |- |[[Файл:Flag of Bremen.svg|25px|border|link=]] [[Брэмен|Свабодны Ганзейскі горад Брэмен]] ''(''Freie Hansestadt Bremen) |[[Рэспубліка]] |Брэмен | align="right" |256 | align="right" |122.402 | align="right" |224.882 | align="right" |299.526 |- |[[Файл:Dienstflagge Elsaß-Lothringen Kaiserreich.svg|25px|border|link=]] [[Эльзас-Латарынгія|Імперская зямля Эльзас-Латарынгія]] ''(Reichsland Elsaß-Lothringen)'' |[[Манархія]] |[[Страсбург]] | align="right" |14.522 | align="right" |1.549.738 | align="right" |1.719.470 | align="right" |1.874.014 |- | bgcolor="ffffec" |[[Файл:Flag of the German Empire.svg|25px|border|link=]] '''Германская імперыя''' ''(Deutsches Reich)'' | bgcolor="ffffec" |'''Манархія''' | bgcolor="ffffec" |'''Берлін''' | bgcolor="ffffec" align="right" |'''540.858''' | bgcolor="ffffec" align="right" |'''41.058.792''' | bgcolor="ffffec" align="right" |'''56.367.178''' | bgcolor="ffffec" align="right" |'''64.925.993''' |} {{Інтэрактыўная карта дзяржаў у складзе Германскай Імперыі|width=650|}} === Тэрытарыяльна-палітычная сітуацыя ў Цэнтральнай Еўропе === [[Файл:Karte Deutsches Reich, Verwaltungsgliederung 1900-01-01.png|280px|thumb|Адміністрацыйна-тэрытарыяльный падзел Германскай імперыі (на [[1 студзеня]] [[1900]])]] Германская імперыя межавала з 8 краінамі: На поўначы яна мела мяжу з [[Данія]]й (77 км), на паўночным усходзе і ўсходзе з [[Расійская імперыя|Расійскай імперыяй]] (1.322 км), на паўднёвым усходзе і поўдні з [[Аўстра-Венгрыя]]й (2.388 км), на поўдні са [[Швейцарыя]]й (385 км), на паўднёвым захадзе з [[Францыя]]й (392 км), на захадзе з [[Люксембург]]ам (219 км) і [[Бельгія]]й (84 км), на паўночным захадзе з [[Нідэрланды|Нідэрландамі]] (567 км). Агульная працялегласць мяжы склаладала 5.434 км (без [[Бодэнскае возера|Бодэнскага возера]]). Гэтыя межы былі адзначаны ў нямецкай масавай думке канчатка XIX ст., як нібыта натуральныя гістарычныя межы рассялення нямецкай нацыі ў [[Цэнтральная Еўропа|цэнтральнай Еўропе]]. === Дзяржаўныя сімвалы === {{Listen | type = music | filename = Die Wacht am Rhein - German Patriotic Anthem (Old Recording).wav | title = Die Wacht am Rhein | description = "Die Wacht am Rhein" (Вахта на Рэйне) }} Спачатку Германская імперыя не мела ні афіцыйнага нацыянальнага [[гімн]]а, ні нацыянальнага [[сцяг]]а. Існаваў толькі кайзераўскі баявы гімн [[Heil Dir im Siegerkranz]], мелодыя якога была ідэнтычна [[Гімн Вялікабрытаніі|брытанскаму]], а таксама некалькі агульнанямецкіх нацыянальных песень, такіх як [[Вахта на Рэйне]] (ням. ''{{Lang|de|Die Wacht am Rhein}}'') і [[Песня немцаў]] (ням. ''{{Lang|de|Das Lied der Deutschen}}''). [[Чорна-бела-чырвоны сцяг Германіі|Чорна-бела-чырвоны сцяг]] спачатку быў прыняты, як [[Гандлёвы сцяг|гандлёвы]] і [[ваенны сцяг]] [[Паўночнагерманскі саюз|Паўночнагерманскага саюза]]. Толькі ў [[1892]] годзе ён быў вызначаны, як нацыянальны сцяг Германскай імперыі. [[Чорны колер|Чорны]] і [[белы колер]] на ім былі ўзяты са [[Сцяг Прусіі|сцягу Прусіі]], а [[Чырвоны колер|чырвоны]] — са ўсіх сцягоў [[Ганза|Вольных і Ганзейскіх гарадоў.]] == Узброеныя сілы == {{main|Германская імперская армія}} {{main|Германскі імперскі флот}} == Цэнтральнае кіраванне == Па канстытуцыі, прэзідэнцтва належала прускаму каралю, які карыстаўся тытулам германскага імператара. Права ўдзелу ў заканадаўчых пытаннях імператар меў толькі ў якасці прускага караля. Імператару належала права апублікавання законаў; але так як ён па канстытуцыі не карыстаўся нават затрымальным veto, тое гэта права з’яўляецца простым абавязкам выканаўчай улады. Імператару падавалася, зрэшты, даволі шырокае права выдаваць уласныя распараджэнні. Імператару падавалася права ў выпадках, якія пагражаюць грамадскай бяспекі, як у ваенны, так і ў мірны час, абвясціць любую частку імперыі (за выключэннем Баварыі) у аблогавым становішчы. Імператар меў права прызначэння і звальнення ўсіх галоўных імперскіх службовых асоб, пачынаючы з канцлера. Імперскі канцлер з’яўляўся галоўным органам выканаўчай улады і разам з тым адзінай асобай, адказным перад [[Бундэсрат (Германская імперыя)|саюзным саветам]] і [[Рэйхстаг (Германская імперыя)|рэйхстагам]] за ўсе дзеянні гэтай улады. Акрамя самога рэйхсканцлера, у Германскай імперыі не існавала ніякіх міністраў. Замест іх існавалі падпарадкаваныя рэйхсканцлеру дзяржаўныя сакратары, якія старшынствавалі ў імперскіх ведамствах ({{lang-de|Reichsämter}}). Так з’явіліся [[Reichseisenbahnamt]], Reichspostamt, Reichsjustizamt, Reichsschatzamt, кіраванне Эльзаса-Латарынгіі, знешне- і ўнутрыпалітычныя палітычнае ведамствы, Reichsmarineamt і нарэшце [[Reichskolonialamt]]. == Калоніі Германіі == {{main|Калоніі Германіі}} Германія ўключылася ў каланіяльную гонку вельмі позна — у сярэдзіне 80-х гадоў XIX стагоддзя. Тым не менш гэта не перашкодзіла ёй набыць даволі значныя ўладанні ў Афрыцы, Азіі і Акіяніі. '''На афрыканскім кантыненце''' гэта — [[Тогаленд]], [[Германскі Камерун|Камерун]], [[Германская Усходняя Афрыка]] і [[Германская Паўднёва-Заходняя Афрыка]]. * Тога — з канца XIX — пачатку XX стагоддзя разам з часткай [[Гана|Ганы]] — германская калонія. * Камерун — з канца XIX стагоддзя — пратэктарат Германіі. * Германская Усходняя Афрыка — кантынентальная частка Танзаніі (Танганьіка), Руанда і Бурундзі. * [[Танганьіка]] (кантынентальная частка [[Танзанія|Танзаніі]]). З 1880-х гадоў — пад уладай Германіі. * Бурундзі. Да каланізацыі — Бурундзія. З 1903 г. — уключана (у складзе Руанды-Урундзі) у калонію Германская Усходняя Афрыка. * Руанда. З канца XIX стагоддзя захоплена Германіяй і ўключана (у складзе Руанды-Урундзі) у калонію Германская Усходняя Афрыка. * Германская Паўднёва-Заходняя Афрыка — Намібія. З 1884 г. — германскі пратэктарат Германская Паўднёва-Заходняя Афрыка. '''У Азіі''' — порт [[Цындаа]] (Кайтчоу) на паўвостраве Шаньдун, захоплены ў 1897 годзе, а затым «арандаваны» ў кітайскага ўрада на 99 гадоў. '''У Акіяніі''' — [[Новая Гвінея]], [[Мікранезія]] ([[востраў Наўру|Наўру]], [[Палау]], [[Маршалавы астравы|Маршалавы]], [[Каралінскія астравы|Каралінскія]], [[Марыянскія астравы]]), Заходняе [[Самоа]]. * [[Германская Новая Гвінея]] ** Новая Гвінея. З сярэдзіны 1880-х г. паўночнаўсходняя частка вострава каланізавана Германіяй. ** Наўру. З 1888 г. — частка германскага пратэктарата Новая Гвінея. ** Палау. З 1899 г. — германская калонія. ** Марыянскія астравы прададзены Іспаніяй Германіі ў 1889 г. ** Маршалавы астравы захоплены ў 1885 годзе. З 1886 г. — германскі пратэктарат. ** Каралінскія астравы таксама набыты ў Іспаніі. * Заходняе Самоа. У канцы XIX стагоддзя захоплена Германіяй. Прайграўшы Першую сусветную вайну, Германія страціла свае заморскія ўладанні. Тога і Камерун былі падзелены паміж Вялікабрытаніяй і Францыяй. [[Тэрыторыя Танганьіка|Танганьіка]] дасталася Вялікабрытаніі, Руанда і Бурундзі — Бельгіі. Намібія адышла Паўднёваафрыканскаму Саюзу. Цындао захоплены Японіяй, Новая Гвінея — Аўстраліяй. Каралінскія, Марыянскія і Маршалавы астравы, Палау адышлі Японіі, Заходняе Самоа — Новай Зеландыі. Па заканчэнні Другой сусветнай вайны Японія страціла свае нядаўнія «германскія» набыткі. == Першая сусветная вайна == {{main|Першая сусветная вайна}} Пачатак вайны быў для Германіі паспяховым: расійскія войскі былі [[бітва пры Танэнберзе|разбіты ва Усходняй Прусіі]], [[Узброеныя сілы Германскай Імперыі ў ПСВ|нямецкая армія]] акупавала Бельгію і Люксембург, уварвалася ў Паўночна-усходнюю Францыю. Парыж быў выратаваны, але пагроза заставалася. Саюзнікі Германіі ваявалі горш: аўстрыйцы былі ўшчэнт разгромлены ў [[Галіцыя|Галіцыі]], туркі пацярпелі мноства паражэнняў на Каўказскім фронце. Італія здрадзіла сваім саюзнікам і [[23 мая]] [[1915]] года абвясціла вайну Аўстра-Венгрыі. Толькі з дапамогай нямецкай арміі аўстрыйцы і туркі вярнулі некаторыя пазіцыі, італьянцы былі [[Бітва пры Капарэце|разбіты пры Капарэце]]. Германія атрымала мноства перамог падчас актыўных баявых дзеянняў, але да 1915 годзе на ўсіх франтах пачалася [[пазіцыйная вайна]], якая ўяўляла з сябе ўзаемную аблогу — на знясіленне. Нягледзячы на свой прамысловы патэнцыял, Германія не магла атрымаць перамогу над праціўнікам у пазіцыйнай вайне. Нямецкія калоніі былі акупаваны. Перавага ў рэсурсах быў у Антанты, і [[11 лістапада]] [[1918]], праз два дні пасля пачатку [[Лістападаўская рэвалюцыя|рэвалюцыі]], Германія здалася. Пасля вайны краіна ляжала ў разрусе, абсалютна знясіленая. У выніку Германію ахапіў [[Сусветны эканамічны крызіс#Германія|эканамічны крызіс]], у разгар якога ў снежні [[1922]] года кілаграм [[хлеб]]у каштаваў каля 130 марак, а годам пазней — звыш 300 мільяр­даў. У ліпені [[1923]] года залатая марка каштавала 262 тысячы папяровых марак, а ў лістападзе — ужо 100 мільярдаў. Такім чынам, за чатыры месяца кошт папяровай маркі абваліўся ў 382.000 раз<ref>{{cite web|url=http://www.wm-finance.com.ua/books/view/6/section:4|title=Гіперінфляцыя ў Германіі 1923 года|accessdate=2009-12-12|archiveurl=https://www.webcitation.org/61BENAaYx?url=http://www.wm-finance.com.ua/books/view/6/section:4|archivedate=24 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. {{rq|sources|translate}} == Гл. таксама == {{commonscat|German Empire}} * [[Каланіялізм]] * [[Імперыялізм]] * [[Знешняя экспансія Германіі]] * [[Гісторыя Германіі]] * [[Германія (паштовая марка)|«Германія» (серыя паштовых марак)]] * [[Германская каланіяльная імперыя]] * [[Паўстанне плямёнаў герэра і нама (1904—1907)]] * [[Германскі імператар]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://gemeindeverzeichnis.de/gem1900/gem1900.htm?gem1900_2.htm Германская імперыя; Адміністрацыйныя адзінкі і насельніцтва зямель 1900—1910 гг.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150223043549/http://gemeindeverzeichnis.de/gem1900/gem1900.htm?gem1900_2.htm |date=23 лютага 2015 }} {{ref-de}} {{Цэнтральныя дзяржавы}} {{Каланіяльныя імперыі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Германская імперыя| ]] [[Катэгорыя:Гісторыя Германіі]] [[Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Еўропы]] [[Катэгорыя:Каланіяльныя імперыі]] tl2y50ttt3j8dwm4swwxw4xx2yjmmpa 4 95480 5199565 5198312 2026-09-15T09:54:43Z Emilia Noah 155537 /* Заўвагі */ 5199565 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/шапка}} {{/Правілы}} Галасы пазначаюцца з дапамогай наступных значкоў: {{Значкі для звычайнага галасавання}} = Кандыдаты = '''Калі ласка, дадавайце для кожнага артыкула асобную секцыю. Новыя артыкулы дадавайце зверху, каб не было блытаніны''' == [[Канстанцін Міхайлавіч Галкоўскі]] == Найбольш поўнае і найбольш ілюстраванае даследаванне біяграфіі беларускага кампазітара. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:17, 9 верасня 2026 (+03) === Галасаванне === === Заўвагі === == [[Знікненне і пошукі Крыжа Ефрасінні Полацкай]] == Артыкул пра адну з галоўных тэм у Беларусі.[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 20:32, 7 верасня 2026 (+03) === Галасаванне === : {{За}} цікавая тэма. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:07, 8 верасня 2026 (+03) : {{Устрымліваюся}} У артыкуле пра адну з найважнейшых беларускіх святынь — ніводнай беларускамоўнай крыніцы. Несалідна неяк. Ды і памылкі трапляюцца, (непрастаўленае "ў", "абласного, "як следства"). --[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:10, 8 верасня 2026 (+03) === Заўвагі === Трэба аформіць цытаты шаблонам {{ш|Цытата}}. Таксама ў апошнім абзацы бракуе нейкага слова. Пасляваенны будынак абкама ў Магілёве не няся ніякай сэнсавай нагрузкі. Адсутнічае фотаздымак будынка, дзе на пачатак вайны захоўваўся крыж. Здаецца нават ёсць здымкі сейфа-пакоя ў сучаснай экспазіцыі музей, дзе галаграма крыжа. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:05, 9 верасня 2026 (+03) * Цытаты аформлены. Апошні абзац выпраўлены. Фотаздымак будынка дададзена. [[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 21:10, 9 верасня 2026 (+03) * Фота з пакоя-сейфа таксама знойдзена. [[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 22:03, 9 верасня 2026 (+03) == [[Рота ганаровай варты (Беларусь)]] == Пераклад добрага артыкула з рувікі. [[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 20:30, 7 верасня 2026 (+03) === Галасаванне === : {{Супраць}} Арфаграфічныя памылкі. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:09, 8 верасня 2026 (+03) === Заўвагі === *Добра б было спачатку выставіць [[Вікіпедыя:Рэцэнзаванне|на рэцэнзаванне]], але… [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:54, 15 верасня 2026 (+03) == [[Беларускае кавальства]] == : Цікавы, добра распрацаваны артыкул. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:35, 7 верасня 2026 (+03) === Галасаванне === #{{За}}, --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:35, 7 верасня 2026 (+03) #{{За}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:20, 13 верасня 2026 (+03) === Заўвагі === = Завершаныя абмеркаванні = * З завершанымі абмеркаваннямі можна азнаёміцца ў [[Вікіпедыя: Кандыдаты ў добрыя артыкулы/Архіў|Архіве абмеркаванняў]] {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Добрыя артыкулы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Кандыдаты ў добрыя артыкулы| ]] cuqkrqus8v2cqopwb1wqkc38by2sgy0 5199566 5199565 2026-09-15T09:55:32Z Emilia Noah 155537 /* Заўвагі */ 5199566 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/шапка}} {{/Правілы}} Галасы пазначаюцца з дапамогай наступных значкоў: {{Значкі для звычайнага галасавання}} = Кандыдаты = '''Калі ласка, дадавайце для кожнага артыкула асобную секцыю. Новыя артыкулы дадавайце зверху, каб не было блытаніны''' == [[Канстанцін Міхайлавіч Галкоўскі]] == Найбольш поўнае і найбольш ілюстраванае даследаванне біяграфіі беларускага кампазітара. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:17, 9 верасня 2026 (+03) === Галасаванне === === Заўвагі === == [[Знікненне і пошукі Крыжа Ефрасінні Полацкай]] == Артыкул пра адну з галоўных тэм у Беларусі.[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 20:32, 7 верасня 2026 (+03) === Галасаванне === : {{За}} цікавая тэма. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:07, 8 верасня 2026 (+03) : {{Устрымліваюся}} У артыкуле пра адну з найважнейшых беларускіх святынь — ніводнай беларускамоўнай крыніцы. Несалідна неяк. Ды і памылкі трапляюцца, (непрастаўленае "ў", "абласного, "як следства"). --[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:10, 8 верасня 2026 (+03) === Заўвагі === Трэба аформіць цытаты шаблонам {{ш|Цытата}}. Таксама ў апошнім абзацы бракуе нейкага слова. Пасляваенны будынак абкама ў Магілёве не няся ніякай сэнсавай нагрузкі. Адсутнічае фотаздымак будынка, дзе на пачатак вайны захоўваўся крыж. Здаецца нават ёсць здымкі сейфа-пакоя ў сучаснай экспазіцыі музей, дзе галаграма крыжа. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:05, 9 верасня 2026 (+03) * Цытаты аформлены. Апошні абзац выпраўлены. Фотаздымак будынка дададзена. [[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 21:10, 9 верасня 2026 (+03) * Фота з пакоя-сейфа таксама знойдзена. [[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 22:03, 9 верасня 2026 (+03) *Добра б было спачатку выставіць [[Вікіпедыя:Рэцэнзаванне|на рэцэнзаванне]], але… [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:55, 15 верасня 2026 (+03) == [[Рота ганаровай варты (Беларусь)]] == Пераклад добрага артыкула з рувікі. [[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 20:30, 7 верасня 2026 (+03) === Галасаванне === : {{Супраць}} Арфаграфічныя памылкі. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:09, 8 верасня 2026 (+03) === Заўвагі === *Добра б было спачатку выставіць [[Вікіпедыя:Рэцэнзаванне|на рэцэнзаванне]], але… [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:54, 15 верасня 2026 (+03) == [[Беларускае кавальства]] == : Цікавы, добра распрацаваны артыкул. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:35, 7 верасня 2026 (+03) === Галасаванне === #{{За}}, --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:35, 7 верасня 2026 (+03) #{{За}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:20, 13 верасня 2026 (+03) === Заўвагі === = Завершаныя абмеркаванні = * З завершанымі абмеркаваннямі можна азнаёміцца ў [[Вікіпедыя: Кандыдаты ў добрыя артыкулы/Архіў|Архіве абмеркаванняў]] {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Добрыя артыкулы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Кандыдаты ў добрыя артыкулы| ]] pu5dtzyut0m3dh4x3ih95exlh2r4nfz 5199567 5199566 2026-09-15T09:55:54Z Emilia Noah 155537 /* Заўвагі */ 5199567 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/шапка}} {{/Правілы}} Галасы пазначаюцца з дапамогай наступных значкоў: {{Значкі для звычайнага галасавання}} = Кандыдаты = '''Калі ласка, дадавайце для кожнага артыкула асобную секцыю. Новыя артыкулы дадавайце зверху, каб не было блытаніны''' == [[Канстанцін Міхайлавіч Галкоўскі]] == Найбольш поўнае і найбольш ілюстраванае даследаванне біяграфіі беларускага кампазітара. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:17, 9 верасня 2026 (+03) === Галасаванне === === Заўвагі === *Добра б было спачатку выставіць [[Вікіпедыя:Рэцэнзаванне|на рэцэнзаванне]], але… [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:55, 15 верасня 2026 (+03) == [[Знікненне і пошукі Крыжа Ефрасінні Полацкай]] == Артыкул пра адну з галоўных тэм у Беларусі.[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 20:32, 7 верасня 2026 (+03) === Галасаванне === : {{За}} цікавая тэма. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:07, 8 верасня 2026 (+03) : {{Устрымліваюся}} У артыкуле пра адну з найважнейшых беларускіх святынь — ніводнай беларускамоўнай крыніцы. Несалідна неяк. Ды і памылкі трапляюцца, (непрастаўленае "ў", "абласного, "як следства"). --[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:10, 8 верасня 2026 (+03) === Заўвагі === Трэба аформіць цытаты шаблонам {{ш|Цытата}}. Таксама ў апошнім абзацы бракуе нейкага слова. Пасляваенны будынак абкама ў Магілёве не няся ніякай сэнсавай нагрузкі. Адсутнічае фотаздымак будынка, дзе на пачатак вайны захоўваўся крыж. Здаецца нават ёсць здымкі сейфа-пакоя ў сучаснай экспазіцыі музей, дзе галаграма крыжа. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:05, 9 верасня 2026 (+03) * Цытаты аформлены. Апошні абзац выпраўлены. Фотаздымак будынка дададзена. [[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 21:10, 9 верасня 2026 (+03) * Фота з пакоя-сейфа таксама знойдзена. [[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 22:03, 9 верасня 2026 (+03) *Добра б было спачатку выставіць [[Вікіпедыя:Рэцэнзаванне|на рэцэнзаванне]], але… [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:55, 15 верасня 2026 (+03) == [[Рота ганаровай варты (Беларусь)]] == Пераклад добрага артыкула з рувікі. [[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 20:30, 7 верасня 2026 (+03) === Галасаванне === : {{Супраць}} Арфаграфічныя памылкі. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:09, 8 верасня 2026 (+03) === Заўвагі === *Добра б было спачатку выставіць [[Вікіпедыя:Рэцэнзаванне|на рэцэнзаванне]], але… [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:54, 15 верасня 2026 (+03) == [[Беларускае кавальства]] == : Цікавы, добра распрацаваны артыкул. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:35, 7 верасня 2026 (+03) === Галасаванне === #{{За}}, --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:35, 7 верасня 2026 (+03) #{{За}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:20, 13 верасня 2026 (+03) === Заўвагі === = Завершаныя абмеркаванні = * З завершанымі абмеркаваннямі можна азнаёміцца ў [[Вікіпедыя: Кандыдаты ў добрыя артыкулы/Архіў|Архіве абмеркаванняў]] {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Добрыя артыкулы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Кандыдаты ў добрыя артыкулы| ]] ouqqgihx3yaj6hbtnvc76mcwf0luc72 5199569 5199567 2026-09-15T09:56:11Z Emilia Noah 155537 /* Заўвагі */ 5199569 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/шапка}} {{/Правілы}} Галасы пазначаюцца з дапамогай наступных значкоў: {{Значкі для звычайнага галасавання}} = Кандыдаты = '''Калі ласка, дадавайце для кожнага артыкула асобную секцыю. Новыя артыкулы дадавайце зверху, каб не было блытаніны''' == [[Канстанцін Міхайлавіч Галкоўскі]] == Найбольш поўнае і найбольш ілюстраванае даследаванне біяграфіі беларускага кампазітара. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:17, 9 верасня 2026 (+03) === Галасаванне === === Заўвагі === *Добра б было спачатку выставіць [[Вікіпедыя:Рэцэнзаванне|на рэцэнзаванне]], але… [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:55, 15 верасня 2026 (+03) == [[Знікненне і пошукі Крыжа Ефрасінні Полацкай]] == Артыкул пра адну з галоўных тэм у Беларусі.[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 20:32, 7 верасня 2026 (+03) === Галасаванне === : {{За}} цікавая тэма. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:07, 8 верасня 2026 (+03) : {{Устрымліваюся}} У артыкуле пра адну з найважнейшых беларускіх святынь — ніводнай беларускамоўнай крыніцы. Несалідна неяк. Ды і памылкі трапляюцца, (непрастаўленае "ў", "абласного, "як следства"). --[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:10, 8 верасня 2026 (+03) === Заўвагі === Трэба аформіць цытаты шаблонам {{ш|Цытата}}. Таксама ў апошнім абзацы бракуе нейкага слова. Пасляваенны будынак абкама ў Магілёве не няся ніякай сэнсавай нагрузкі. Адсутнічае фотаздымак будынка, дзе на пачатак вайны захоўваўся крыж. Здаецца нават ёсць здымкі сейфа-пакоя ў сучаснай экспазіцыі музей, дзе галаграма крыжа. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:05, 9 верасня 2026 (+03) * Цытаты аформлены. Апошні абзац выпраўлены. Фотаздымак будынка дададзена. [[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 21:10, 9 верасня 2026 (+03) * Фота з пакоя-сейфа таксама знойдзена. [[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 22:03, 9 верасня 2026 (+03) *Добра б было спачатку выставіць [[Вікіпедыя:Рэцэнзаванне|на рэцэнзаванне]], але… [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:55, 15 верасня 2026 (+03) == [[Рота ганаровай варты (Беларусь)]] == Пераклад добрага артыкула з рувікі. [[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 20:30, 7 верасня 2026 (+03) === Галасаванне === : {{Супраць}} Арфаграфічныя памылкі. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:09, 8 верасня 2026 (+03) === Заўвагі === *Добра б было спачатку выставіць [[Вікіпедыя:Рэцэнзаванне|на рэцэнзаванне]], але… [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:54, 15 верасня 2026 (+03) == [[Беларускае кавальства]] == : Цікавы, добра распрацаваны артыкул. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:35, 7 верасня 2026 (+03) === Галасаванне === #{{За}}, --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:35, 7 верасня 2026 (+03) #{{За}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:20, 13 верасня 2026 (+03) === Заўвагі === *Добра б было спачатку выставіць [[Вікіпедыя:Рэцэнзаванне|на рэцэнзаванне]], але… [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:56, 15 верасня 2026 (+03) = Завершаныя абмеркаванні = * З завершанымі абмеркаваннямі можна азнаёміцца ў [[Вікіпедыя: Кандыдаты ў добрыя артыкулы/Архіў|Архіве абмеркаванняў]] {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Добрыя артыкулы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Кандыдаты ў добрыя артыкулы| ]] eas8kf9unc82tijh9lmtxo3an852zm9 0 96644 5199343 4557613 2026-09-15T06:25:23Z M.L.Bot 261 вычытка, стыль, афармленне 5199343 wikitext text/x-wiki {{твор мастацтва |тып = рукапіс |выява = Слуцкое Евангелие.png |памер = 250px |назва = Слуцкае Евангелле |арыгінал = |аўтар = |год = 1-я траціна XVI ст. |матэрыял = |тэхніка = |вышыня = 38,8 |шырыня = 25,2 |месцазнаходжанне = Мінск |музей = Дамовы храм у імя Сабора беларускіх святых }} '''Слуцкае Евангелле''' — рукапіснае [[Евангелле]]-тэтр (Чацвераевангелле), помнік пісьменства XVI стагоддзя. == Гісторыя == Да нядаўняга часу лічылі, што рукапіс у 1582 годзе уласнаручна стварыў слуцкі князь [[Юрый Алелькавіч (1559—1586)|Юры Юр’евіч Алелькавіч]] (1559—1586)<ref name="СП">{{кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Слуцкая палитра: Из фондов Слуцкого краеведческого музея: фотоальбом |арыгінал = |спасылка = |адказны = сост., авт. текста Н. Г. Серик; фото В. А. Сибрикова |выданне = |месца = Минск |выдавецтва = [[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і Мастацтва]] |год = 2010 |том = |старонкі = 4 |старонак = 64 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref><ref name="evkl">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=219|артыкул=Алелькавічы|аўтар=[[Валерый Сямёнавіч Пазднякоў|Пазднякоў В.]]}}</ref>. Грунтам такой думкі быў запіс на адным з пустых аркушаў. Аднак, [[Мовазнаўства|лінгвістычны]] і [[Палеаграфія|палеаграфічны]] аналіз паказаў, што гэта стылізаваны пад старажытнасць запіс зроблены наймаверна ў XIX ст.<ref name=":1">''Клімаў І. П.'' Да пытання аб атрыбуцыі і датаванні Слуцкага Евангелля XVI ст. // «Здабыткі:дакументальныя помнікі на Беларусі». — вып. 11. — Мінск, 2009. — С. 41-49.</ref>. Даследаванне паперы і вадзяных знакаў ([[Філігрань|філіграняў]]) аркушаў Слуцкага Евангелля сведчыць, што гэта помнік пісьменства першай трэці XVI ст. Месца стварэння не вядомае, магчыма, гэты [[Кіеў]], [[Луцк]] або [[Супрасльскі Дабравешчанскі манастыр|Супрасльскі манастыр]]. Супраць версіі стварэння ў слуцкім [[Слуцкі Свята-Троіцкі манастыр|Свята-Траецкім манастыры]] тое, што астатнія слуцкія Евангеллі пачатку XVI ст. напісаны ў іншых месцах — [[Свята-Елісееўскі Лаўрышаўскі мужчынскі манастыр|Лаўрышаўскім манастыры]] і Морацкім Мікольскім манастыры, значыць, устойлівай школы кнігапісання ў тагачасным [[Слуцк]]у не было<ref>Пазднякоў В. С. «Вадзяныя знакі Слуцкага Евангелля» // Матэрыялы ІХ Міжнародных кнігазнаўчых чытанняў «Статут Вялікага Княства Літоўскага ў гісторыі культуры Беларусі» Мінск, 18-19 красавіка 2013 г. — Мінск, 2013 — С. 179—185</ref>. У канцы ХІХ ст. Евангелле знаходзілася ў [[Рызніца|рызніцы]] слуцкага [[Слуцкі Свята-Троіцкі манастыр|Свята-Траецкага манастыра]]. У 1889 годзе Евангелле прывозілі на Маскоўскую археалагічную выстаўку. Пазней яно адзначана ў спісе [[Расійскі гістарычны архіў|Расійскага гістарычнага архіва]] ў Санкт-Пецярбургу, як царкоўная каштоўнасць, якую трэба вывезці са Слуцка пасля пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. Да канца 1920-х гадоў Слуцкае Евангелле знаходзілася ў фондах Мінскага дзяржаўнага музея, з 1929 года, калі сталіцай БССР намерваліся зрабіць [[Магілёў]] — у [[Магілёўскі краязнаўчы музей|Магілёўскім краязнаўчым музеі]]<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Ларыса Цімошык]].|загаловак=Запавет слуцкага князя даносяць эвангельскія словы|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=53142|выданне=[[Звязда (1917)|Звязда]]|тып=[[газета]]|год=12 лютага 2010|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2010-02-12 26 (26634)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/53152/12lut-8.indd.pdf 8]|issn=1990-763x}}{{Недаступная спасылка}}</ref>, а затым у пакоі-сейфе будынка Магілёўскага абкама партыі. На пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] Слуцкае Евангелле знікла з браніраванага пакоя-сейфа разам з [[Крыж Ефрасінні Полацкай|Крыжам Ефрасінні Полацкай]]. Рэчы былі ў міжнародным вышуку як скрадзеныя нацыстамі. 12 чэрвеня 2003 года праваслаўны патрыяршы экзарх, мінскі мітрапаліт [[Філарэт (Вахрамееў)|Філарэт]] паведаміў, што невядомая мінская прыхаджанка ахвяравала атрыманае ў спадчыну Евангелле святару за [[адпяванне]] сваяка<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Васіль Цішкевіч]].|загаловак=Легендарнае Слуцкае Евангелле вяртаецца на гістарычную радзіму|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=35270|выданне=Звязда|тып=газета|год=20 траўня 2009|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2009-05-20 89 (26447)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/35247/20maj-6.pdf 6]|issn=1990-763x}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Адбылося гэта раней, ужо ў 2002 годзе Слуцкае Евангелле перадалі ў [[Беларускі экзархат]], яно захоўваецца ў дамовым храме ў імя [[Сабор беларускіх святых|Сабора беларускіх святых]]<ref name=":2">''[[Алесь Суша (культуролаг)|Алесь Суша]].'' [https://www.youtube.com/watch?v=R0RGdswT1x4 Слуцкае Евангелле. Узнаўленне святыні] (04.06.2020).</ref>. == Апісанне == [[Файл:Гессэ І. Малюнак абклада Слуцкага Евангелля. 1866.jpg|250px|міні|[[Тамаш Гесэ]] «Абклад Слуцкага Евангелля», 1866 год.]] === Вонкавы выгляд і пераплёт === ==== Гісторыя ==== Спачатку было ў пераплёце з дошак, абгорнутых малінавым аксамітам, у металічным ювелірным [[абклад]]зе. Пасля 1866 года абклад знялі і з таго часу яно згадваецца толькі ў простым, абгорнутым аксамітам пераплёце<ref>[[Ігар Адамавіч Ціткоўскі|Ігар Ціткоўскі]]. [https://kurjer.info/2008/05/14/sluckae-evangelle/ Слуцкае Евангелле] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230217064104/https://kurjer.info/2008/05/14/sluckae-evangelle/ |date=17 лютага 2023 }}</ref>. ==== Апісанне ==== Слуцкае Евангелле — вялікая кніга на паперы фарматам ''in folio.'' Кодэкс абцягнуты рудога колеру аксамітавай тканінай, якая выцвіла, асабліва па краях накрывак і на спінцы. Першасны колер тканіны — малінавы — праглядаецца толькі ў самым нізе спінкі, на кантах і ў цэнтральнай частцы ніжняга вечка. Пераплёт суцэльнатканы. Памер пераплёту — 305х242 мм, вышыня абрэза — 35 мм. Вечкі з мяккага кардону. Кардон сфармаваны склейваннем некалькіх аркушаў валакністай шэрай паперы. Таўшчыня вечка — 5 мм (6-8 пластоў паперы). Вечкі выступаюць за кніжны блок: уверсе і ўнізе — на 4 мм, збоку — на 6 мм. Упрыгожванне вечкаў сціплае — сляпым цісненнем выканана бардзюрная гладкая шырокая рамка і ў кутах — падвоеныя віньеткі аднаго простага малюнка. На бакавым канцы ніжняга вечка праглядаецца акуратна выразаны невялікі прастакутны фрагмент аксамітавага пакрыцця, краі тканіны падклеены. Магчыма, гэта след ад звычайнага ўмацавання завязкі першаснай аправы. Верхні каптал не праглядаецца, ніжні адсутнічае. У версе спінкі, на песцы каптала, аксамітавая тканіна абгортвае верхнюю частку спінкі, што выступае. Спінка глухая, на ёй 5 бінтоў. Умацаванне сшыткаў у кніжны блок даволі цвёрдае. Аркушы сшытыя ўздоўж спінкавага фальцу светла-шэрымі, падобна, баваўнянымі ніткамі. Спінка блока праклеена (колер клею цёмны)<ref name=":0" />. === Унутраная структура === У кнізе 263 аркушы, з якіх 6 чыстых, 4 запоўнены тэкстам не цалкам і 8 пераплётных аркушаў. У рукапісе 32 сшыткі, колькасць аркушаў у іх аднолькавая — па 8 у кожным сшытку. Першапачатковая знешняя структура кнігі не парушаная — усе сшыткі захаваліся, аркушы ў сшытках не страчаныя і знаходзяцца ў іх на сваіх месцах, узноўленых аркушаў няма<ref name=":0">Станкевіч Л. І. «Слуцкае Евангелле (XVI ст.) як помнік кніжнай культуры Беларусі» // Беларуская кніга ў кантэксце сусветнай кніжнай культуры. — ч. 1. — Мінск, 2006. — С. 43-52</ref>. Сшыткі маюць першапачатковую (XVI ст.) пісцовую сігнатуру атрамантам, якая пазначаная літарамі кірыліцы пад цітлам. Сігнатура прастаўлена двойчы ў ніжнім полі аркуша пасярэдзіне — на пярэднім баку першага аркуша і адваротным баку апошняга аркуша кожнага сшытка. Нумарацыя сшыткаў паслядоўная, без пропускаў і паўтораў. Сігнатура захавалася толькі на некаторых сшытках, але няпоўнасцю — ці на першым, ці на апошнім аркушы. На большасці сшыткаў сігнатура пашкоджаная: абрэзана ў час рэстаўрацыі амаль цалкам (акрамя цітла) ці захавалася толькі верхняя частка<ref name=":0" />. Памеры аркушаў — 342х232 мм — не першапачатковыя, на іх сляды падроўнівання. Знізу рукапіс быў абрэзаны не зусім роўна. Таму знешні край аркуша болей за спінкавы на 2-3 мм. Аркуш мае традыцыйна шырокія палі: верхняе і спінкавае амаль аднолькавага памеру — 30-35 мм і 30-33 мм адпаведна; самае шырокае ніжняе поле — 48-50 мм; знешняе (ці бакавое) — 40-43 мм<ref name=":0" />. Аркушы разлінаваныя ў два слупкі, па 20 радкоў у кожным. Стандартнае поле разлінаванага тэксту выглядае так: вышыня слупка — 260 мм, шырыня — 70 мм, інтэрвал паміж слупкамі — 16 мм. Вышыня радка — 4 мм, інтэрвал паміж радкамі — 9 мм. Дадаткова разлінавана па адным радку на верхнім полі для калантытула і на ніжнім полі для пазначэння евангельскіх чытанняў. Шырыня радкоў роўная шырыні слупкоў<ref name=":0" />. Разліноўка выкананая вострым інструментам (металічным ці касцяным стрыжнем), радок вычарчаны дзвюма гарызанталямі для напісання малых літар. На аркушах 139—162 ў левым верхнім куце, амаль ля самага краю аркуша, дзірка круглай формы ад наколвання вострым інструментам. Лічыцца, што гэта след ад наколу пры разліноўцы. Верагодна, былі такія наколы і на іншых аркушах, але з прычыны абрэзкі аркушаў пры рэстаўрацыі яны зніклі. На двух аркушах (163 і 165) захаваўся толькі след ад націскання<ref name=":0" />. Напісаная [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мовай]] малодшым паўуставам карычневым чарнілам з выкарыстаннем [[кінавар]]ы і золата. Ёсць каляровыя застаўкі, якія, як і многія літары, былі аздоблены геаметрычным і раслінным арнаментам<ref name="СП"/>. Пераплёт XIX стагоддзя з тоўстага кардону ў малінавым аксаміце, ёсць аклад. На першым аркушы стылізаваны пад старажытнасць запіс, зроблены ў XIX ст. ад імя княжацкага спавядальніка пратапопа Малафея, што кнігу напісаў князь Юрый Алелькавіч. == Змест кнігі == Слуцкае Евангелле паводле зместу — гэта службовы тэтр, які забяспечаны разбіўкаю на чытанні (перыкопы ці зачалы) і богаслужэбнай рубрыкацыяй, якая дазваляе выкарыстоўваць тэкст для літургіі. У гэтых мэтах пачатак і канец евангельскага чытання ў рукапісе адзначаны кінавар’ю, якою таксама часта падаецца назва чытання (на які дзень тыдня ці свята), а на палях або паміж радкоў выпісваецца богаслужэбны інцыпіт. Склад тэкстаў рукапісу звычайны для службовых тэтраў XVI ст.: кожнаму з чатырох Евангелляў папярэднічаюць традыцыйныя прадмовы (магчыма, з Тлумачальнага Евангелля балгарскага архібіскупа Феафілакта) і пералік царкоўных раздзелаў з кароткімі загалоўкамі, якія адлюстроўваюць змест. Кожнае Евангелле заканчваецца традыцыйнай кароткай прыпіскай кінавар’ю, дзе падаюцца звесткі пра лік вершаў ды гістарычную эпоху, у якую было напісана Евангелле. Рукапіс завяршаюць дадатковыя тэксты, што звычайна змяшчаліся ў службовых тэтрах: меналогій (саборнік) і некалькі паказальнікаў царкоўных чытанняў (у т.л. сінксара). Верагодна, усе гэтыя паказальнікі перапісаныя паводле пратографа, а не ўпісаныя стваральнікам рукапісу самастойна<ref name=":1" />. == Узнаўленне == У 2008 годзе, па выніках некалькіх гадоў навуковых даследаванняў [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] здзейсніла электроннае выданне лічбавай копіі і ўзноўлены тэкст рукапісу, а таксама матэрыялаў гістарычнага, кодэка-палеаграфічнага і лінгвістычнага аналізу Слуцкага Евангелля<ref name=":2" />. У 2009 годзе Беларускі экзархат пры ўдзеле Нацыянальнай бібліятэкі здзейсніў факсімільнае выданне гэтых матэрыялаў<ref name=":2" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Древнерусский город Слуцк и его святыни: Ист. очерк / Сост. Ф. Ф. Серно-Соловьевич. — Вильно, 1896. * Снитко А. К. описание рукописей и старопечатных книг в Слуцком (Минской губ.) Тройчанском монастыре//Известия ОРЯС. 1911. т. 16, кн. 1 * Katamajska-Saeed M. Portrety i zabitki ksiazat Olelkowiczow w Skucku. — Warszawa, 1996 == Спасылкі == {{Commonscat|Slutsk Gospel}} * [http://mirtv.ru/content/view/76145/44/ Выдадзена рукапіснае Слуцкае Евангелле]{{Недаступная спасылка}} * [http://belta.by/7days_plus.nsf/All/DC4E8D6B94DD38A44225712C002CC238?OpenDocument Праўда пра два вагоны (інтэрв’ю з кіраўніком аддзелам публікацыі дакументаў Нацыянальнага архіва Рэспублікі Беларусь] * [http://www.veinik.by/index/The_Gospel_of_Slutsk.htm Слуцкае Евангелле] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110508231437/http://www.veinik.by/index/The_Gospel_of_Slutsk.htm |date=8 мая 2011 }} * [http://pda.sb.by/post/YAvlenie_Slutskogo_Evangeliya/ З’ява Слуцкага Евангелля]{{Недаступная спасылка}} * [http://sluck-eparchiya.by/pub/articles/sluckoe-evangelie-utrata-i-obretenie Слуцкае Евангелле: страта і знаходка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305012748/http://sluck-eparchiya.by/pub/articles/sluckoe-evangelie-utrata-i-obretenie |date=5 сакавіка 2016 }} // сайт Слуцкай епархіі {{ref-ru}} * ''[[Алесь Суша (культуролаг)|Алесь Суша]].'' [https://www.youtube.com/watch?v=R0RGdswT1x4 Слуцкае Евангелле. Узнаўленне святыні] (04.06.2020). {{Беларускія рукапісы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рукапісы Евангелляў]] [[Катэгорыя:Мастацтва Беларусі]] [[Катэгорыя:Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім]] i72molr7otb7ufh1jv2xx6fbmbot3as 0 100099 5199423 5193719 2026-09-15T07:47:29Z Ciepiersia 162280 афармленне 5199423 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} {{Значэнні|Гайка}} [[Файл:nut-hardware.jpg|thumb|right|400px|Гайка-баранок, шасцігранная, гайка з фланцам, [[Дзюбель|анкер]]]] '''Гайка''' — крапежны выраб у выглядзе дэталі з разьбовай адтулінай, утварае злучэнне пры дапамозе [[шруба|шрубы]], ніта або шпількі. == Гл. таксама == * [[Болт]] * [[Шруба]] * [[Шрубавая перадача]] * [[Разьбовае злучэнне]] * [[Шайба, дэталь|Шайба]] == Спасылкі == * {{Commons|Category:Screw nuts}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Крапежныя вырабы]] cb84h8leqcvjnxi9dfl3d2ntjpnab2a 0 101812 5199239 4849044 2026-09-14T20:01:39Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Гарады-пабрацімы */ 5199239 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Оламаўц |арыгінальная назва = {{lang-cs|Olomouc}} |падпарадкаванне = |краіна = Чэхія |герб = Olomouc_CZ_CoA.png |сцяг = Flag of Olomouc.svg |lat_dir =N |lat_deg =49 |lat_min =35 |lat_sec =46 |lon_dir =E |lon_deg =17 |lon_min =15 |lon_sec =37 |CoordAddon = type:city(102246)_region:CZ |CoordScale = |Яндэкскарта = |памер карты краіны = 250 |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = Край |рэгіён = Оламаўцкі край |рэгіён у табліцы = Оламаўцкі край{{!}}Оламаўцкі |від раёна = |раён = |раён у табліцы = |від абшчыны = |абшчына = |абшчына ў табліцы = |унутранае дзяленне = |від главы = Стараста |глава = Марцін Новатны |дата заснавання = |першае згадванне = XIII стагоддзе |ранейшыя імёны = Ольмюц |статус з = |плошча = 103 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 219 |клімат = |насельніцтва = 102 004 |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |агламерацыя = |нацыянальны склад = [[чэхі]] |канфесійны склад = |этнахаронім = |часавы пояс = +1 |DST = |тэлефонны код = +420 585 |паштовы індэкс = 779 00 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = M (старыя OC, OL, OM) |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = http://www.olomouc.eu/ |мова сайта = cs }} '''О́ламаўц''' ({{lang-cs|Olomouc}}, {{lang-de|Olmütz}}, {{lang-la|Eburum альбо Olomucium}}) — [[гарады Чэхіі|горад у Чэхіі]], цэнтр Оламаўцкага края. Оламаўц знаходзіцца ва ўсходняй частцы [[Чэхія|Чэхіі]], у цэнтры гістарычнага рэгіёна [[Маравія]] на абодвух берагах ракі [[Морава|Моравы]]. У горадзе жыве каля ста тысяч жыхароў, шчыльнасць насельніцтва складае 993 жыхара на км². Акрамя таго ў Оламаўцы жыве больш за дзесяць тысяч студэнтаў [[Універсітэт Палацкага ў Оламаўцы|Універсітэта Палацкага]] і іншых навучальных устаноў. Оламаўц заснаваны ў [[1253]] годзе. У свой час ён быў сталіцай Мараўскай дзяржавы. == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Вольга Таўскі-Тод]] (1906—1995) — аўстрыйскі і амерыканскі матэматык == Спасылкі == * [http://www.olomouc.eu Афіцыйны вэбсайт {{ref-cs}}] * [http://www.olomouc-guide.com/rus/index.php Інфармацыйны партал пра Оламаўц {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111126105550/http://www.olomouc-guide.com/rus/index.php |date=26 лістапада 2011 }} * http://language.spqo.cz/russian_/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100531171954/http://language.spqo.cz/russian_/ |date=31 мая 2010 }} {{Сусветная спадчына ў Чэхіі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Оламаўцкага края]] [[Катэгорыя:Оламаўц| ]] gzjfribuyeg001mjd60x1mcu945n506 0 106768 5199153 5185264 2026-09-14T18:13:23Z BilboBeggins 88144 5199153 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Дзюваль}} {{Кінематаграфіст | Імя = Роберт Дзюваль | Арыгінал імя = Robert Duvall | Фота = Flickr - Josh Jensen - Robert Duvall (cropped).jpg | Подпіс = | Імя пры нараджэнні = Robert Selden Duvall | Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|ЗША}} | Гады актыўнасці = [[1959]] — па [[цяперашні час]] | imdb_id = 0000380 | Сайт = }} '''Роберт Селдэн Дзюваль''' ({{lang-en|Robert Selden Duvall}}; {{ВД-Прэамбула}}) — амерыканскі {{акцёр|ЗША|тэлебачання ЗША}} і {{кінарэжысёр|ЗША}}, які зняўся ў такіх значных карцінах, як «[[Ваенна-палявы шпіталь]]», «[[Хросны бацька (фільм)|Хросны бацька]]» і «[[Апакаліпсіс сёння]]», уладальнік «[[Оскар]]а» за найлепшую мужчынскую ролю ў фільме 1983 «Далікатная міласэрнасць», уладальнік прэмій «[[BAFTA]]», «[[Эмі]]», чатырохразовы ўладальнік прэміі «[[Залаты глобус]]». Роберт Дзюваль, ветэран амерыканскага кінематографа, стварыў шэраг запамінальных драматычных вобразаў, сярод якіх былі як сярэднестатыстычныя амерыканцы, паліцыянты і рэйнджары, так і знакамітыя палітычныя дзеячы генерал Роберт Лі, Іосіф Сталін. У 1970-х і 1980-х гадах многія фільмы з яго ўдзелам атрымлівалі прэстыжныя міжнародныя ўзнагароды і прэміі ў галіне кінематаграфіі, а сярод калегаў па акцёрскаму рамяству ён з’яўляецца лідарам па колькасці фільмаў з яго удзелам, уключаных у 100 найлепшых фільмаў па версіі Амерыканскага інстытута кінамастацтва. == Фільмаграфія == * 1962 — [[Забіць перасмешніка (фільм, 1962)|Забіць перасмешніка]] == Бібліяграфія == * {{кніга |аўтар = Robert Duvall |загаловак = The Apostle |выдавецтва = Berkley Trade |год = 1998 |старонкі = 144 |isbn = 978-0425166079}} * {{кніга |аўтар = Gale Reference Team |частка = Biography - Duvall, Robert (1931-) |загаловак = Contemporary Authors |выдавецтва = Thomson Gale |год = 2008 }} * {{артыкул |аўтар = Cowboys and Indians Magazine |загаловак = Robert Duvall - Western Legend |выданне = Cowboys and Indians Magazine |год = 2006 |нумар = 6 (June) }} * {{кніга |аўтар = Judith Slawson |загаловак = Robert Duvall Hollywood Maverick |выдавецтва = St. Martin's Press |год = 1985 |старонкі = 198 |isbn = 978-0312904227}} * {{артыкул |аўтар = Robert Duvall |загаловак = The Apostle: Robert Duvall tells the story of his labor of love |выданне = Guideposts |месца = 1998 |нумар = 4 (April) }} * {{артыкул |аўтар = Peter Biskind |загаловак = Robert Duvall, Hill Street Blues |выданне = American Film by The American Film Institute |год = 1981 |нумар = September Single Issue }} * {{кніга |аўтар = Robert Johnston, Catherine Barsotti |частка = Tender Mercies |загаловак = Finding God in the Movies: 33 Films of Reel Faith |выдавецтва = Baker Books |год = 2004 |isbn = 978-0801064814}} * {{кніга |аўтар = Robert Osborne, Molly Haskell |частка = Robert Duvall |загаловак = Leading Men: The 50 Most Unforgettable Actors of the Studio Era |выдавецтва = Chronicle Books |год = 2006 |старонкі = 34 |isbn = 978-0811854672}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * {{cite web |datepublished = 14 сакавіка 2003 года |url = http://www.austinchronicle.com/gyrobase/Issue/story?oid=oid%3A149295 |title = Life, Death, and Dance |format = Інтэрв'ю Роберта Дзюваля і Лусіяны Педраcы |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20110805095811/http://www.austinchronicle.com/screens/2003-03-14/149295/ |archive-date = 5 жніўня 2011 |url-status = dead }} * {{cite web |url = http://robert_duvall.justsuperstar.com/ |title = Неафіцыйны сайт Роберта Дзюваля |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20090114232511/http://robert_duvall.justsuperstar.com/ |archive-date = 14 студзеня 2009 |url-status = dead }} * [http://www.mgm.com/title_title.php?title_star=ASSATANG Афіцыйная старонка фільма «Забойнае танга» на сайце кінастудыі MGM]{{ref-en}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — драма}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана — Кінастужка}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — міні-серыял ці тэлефільм}} {{Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}} {{Прэмія «Эмі» за найлепшую мужчынскую ролю ў міні-серыяле ці тэлефільме}} {{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}} {{Прэмія «Спадарожнік» за найлепшую мужчынскую ролю — кінафільм}} {{DEFAULTSORT:Дзюваль Роберт}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША]] nnxmlj3z3jw1akmobm6mocasyxbw3vn 0 110625 5199573 4744169 2026-09-15T09:59:18Z Voūk12 159072 5199573 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Назва = Інфлянцкае ваяводства | Герб = Inflanty. Інфлянты (B. Starzyński, 1875-1900).jpg | Краіна = Кандамініум<ref>{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=669|артыкул=Інфлянты|аўтар=[[Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта|Вяроўкін-Шэлюта У.]]}}</ref> [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Карона Польскага каралеўства|Каралеўства Польскага]] | Цэнтр = [[Дынабург]] |Глава = [[Ваяводы інфлянцкія]] |Назва главы = Ваяводы |Глава2 = [[Кашталяны інфлянцкія]] |Назва главы2 = Кашталяны | Плошча = 12 тыс. | Карта = IRP_Livland_voivodship.PNG | Параметр1 = [[1677]]—[[1772]] | Назва параметра1 = Час існавання }} '''Інфлянцкае ваяводства''', ''Інфлянцкае княства'' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Рэчы Паспалітай на тэрыторыі [[Латгалія|Латгаліі]] (паўднёва-ўсходняя Латвія) у [[1677]]—[[1772]] гг. (намінальна да [[1795]] г.). == Гісторыя == У выніку [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1629)|вайны Рэчы Паспалітай са Швецыяй 1600—1629 гг.]] большая частка падуладных Рэчы Паспалітай Інфлянтаў ([[Задзвінскае княства]]) страчана на карысць Швецыі. Пасля перыяду захопу маёмасці і жосткай асіміляцыі кандамініўме ВКЛ і Польскага каралеўства падчас вайны і [[Рокаш|рокашу]] ў 1607 г. остзейскія немцы былі дапушчаныя да займання пасад у правінцыі і набыцця маёмасці па ўсёй Рэчы Паспалітай. Паводле [[Альтмаркскае перамір’е|Альтмаркскага перамір’я 1629 г.]] у складзе Рэчы Паспалітай засталіся толькі 4 паўднёва-ўсходнія часткі [[Вендэнскае ваяводства|Вендэнскага ваяводства]]<ref>{{Кніга|загаловак=Якубаў В. У. палітыка кіруючых колаў ВКЛ адносна суб’ектаў былой Лівонскай канфедэрацыі ў XVI—XVIІ стст. // In the shadow of others. Belarusian-Latvian relations from the past to nowadays / Рэд. Міраслаў Янковяк — Praha: Slovanskẏ ustav AV ČR a.v.v., 2022. — С. 67-84.}}</ref> будучыя латгальскія стараствы — Дынабургскае, Рэжыцкае, Люцынскае, Марыенгаўзенскае. Магнаты ВКЛ (Сапегі, Радзівілы, Хадкевічы) перасталі асабіста прэтэндаваць на мясцовыя сенатарскія пасады, прыцягваючы у свае кліенцкія сеткі мясцовых немцаў, якія апанавалі правінцыю: Т[[Тызенгаўзы|ызенгаўзенаў]], [[Плятэры|Плятэраў]], [[Борхі|Борхаў]], [[Гільзены (род)|Гільцэнаў]] і інш.<ref>{{Кніга|загаловак=Якубаў В. Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI — пачатку XVII ст. — Вільня: Ciklonas, 2024. — с.55-56, 64}}</ref>. Паводле [[Аліўскі мір 1660|Аліўскага міру 1660 г.]] Рэч Паспалітая канчаткова прызнала за Швецыяй заваяваную ёю частку Інфлянтаў. На аснове застаўшыхся інфлянцкіх старастваў сойм у [[1677]] г. утварыў Інфлянцкае ваяводства, надаўшы яму таксама найменне княства. З канца [[XVII]] ст. за гэтай часткай былой Лівоніі замацавалася назва Інфлянты Польскія, г. зн. прыналежныя Рэчы Паспалітай, але канчаткова гэты тэрмін зацвердзіўся ў гістарыяграфічнай традыцыі [[19 стагоддзе|XIX ст.]] Ваяводства не мела падзелу на паветы, адміністрацыйны цэнтр знаходзіўся ў [[Даўгаўпілс|г. Дынабург]]. Засталася падвойная прыналежнасць Інфлянцкага ваяводства да [[ВКЛ]] і Кароны, што выяўлялася ў намінацыі ў інфлянцкія ўрады праз абедзве канцылярыі і абранні інфлянцкіх паслоў на сойм з 3 «нацый» — па 2 прадстаўнікі ад шляхты Інфлянтаў, ВКЛ, Кароны. Дзейнічаў прынцып {{зноскі}} == Літаратура == * [[Томаш Плушчынскі|''Paluszyński, T.'']] [http://www.rys.netarteria.pl/rozbiory.pdf Czy Rosja uczestniczyła w pierwszym rozbiorze Polski czyli co zaborcy zabrali Polsce w trzech rozbiorach?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924093026/http://www.rys.netarteria.pl/rozbiory.pdf |date=24 верасня 2015 }} / T. Paluszyński. — Poznań : Rys, 2006. — 91 s. {{Адміністрацыйны падзел Вялікага Княства Літоўскага}} [[Катэгорыя:Інфлянцкае ваяводства| ]] rxs4i6qwe2xxtiewagntobe4k6qdqvi 0 111813 5199086 5197862 2026-09-14T15:14:13Z Left-socialist Belarussian Wiki 174059 5199086 wikitext text/x-wiki '''Індывідуалізм''' ({{lang-fr|individualisme}}, ад {{lang-la|individuum|скарочана}} — непадзельнае) — правы, экстрэмісцкі і псеўданавуковы светапогляд ([[філасофія]], [[ідэалогія]]) і канструкт, якое намінальна падкрэслівае індывідуальную [[свабода|свабоду]], першараднае значэнне [[асоба|асобы]], асабістую [[незалежнасць]] і вызнае прынцып «спадзявацца на самога сябе». Індывідуалізм — штучны канструкт, які падмяняе сабой натуральную ўнікальную індывідуальнасць, якая фармуецца біялогіяй і асяроддзем, і спрабуе сцерці гэтыя рысы за кошт ідэі «самавызначэння». Індывідуалізм уласцівы правай палове палітычная спектру, а таксама ўласцівы такім ідэалогіям, як [[нацызм]], [[фашызм]], [[Дональд Трамп|трампізм]] і іншыя. Індывідуалізм душыць чалавечую прыроду і натуральныя адрозненні людзей, абвяргае самапрыняцце, і спрабуе стварыць «новага чалавека», як [[таталітарызм]]. У агульнапрынятай палітычнай тэрміналогіі менавіта індывідуальнасць, а не індывідуалізм супрацьпастаўляецца калектывізму і такім калектывісцкім ідэалогіям, як нацызм, фашызм і [[камунізм]]. Індывідуалізм ёсць частка правай паловы спектру.<ref>{{Cite web|url=http://lib.web-malina.com/getbook.php?bid=5046&page=1|title=Индивидуализм (Двенадцатая финлеевская лекция, прочитанная в Университетском колледже, Дублин, 17 декабря 1945г. Опубликована: Hodges, Figgis & Co., Ltd., Dublin, e B.H. Blackwell, Ltd., Oxford, 1946.)|author=Хайек Ф. А.|website=lib.web-malina.com|access-date=2026-09-08}}</ref> У той жа час сацыяльнае ўплыў індывідуалізму на соцыум як філасофіі кіравання і прыняцце рашэнняў таксама дэструктыўна і прыводзіць да эгаізму і апартунізму, напрыклад пры свабодзе предпринимательсства, калі ключавыя рэсурсы і арганізацыі канцэнтруюцца ў руках групы асоб, якія дзейнічаюць у якіх або асабістых інтарэсах, і тым самым адмоўна ўплываюць на эканоміку, экалогію, развіццё і іншыя аспекты. == Палітычны індывідуалізм == У [[палітычная філасофія|палітычнай філасофіі]] і радыкальна-лібертарыянскай ідэалогіі індывідуалістычная тэорыя ўрада сцвярджае, што дзяржава павінна выконваць выключна ахоўную функцыю, гэта значыць абараняць свабоду кожнага індывіда, дзейнічаць як ён хоча, з адной толькі умовай, каб ён не рабіў замах на свабоду іншага. == Гл. таксама == * [[Лібералізм]] * [[Лібертарыянства]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{НК}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Філасофскія кірункі і школы]] [[Катэгорыя:Этыка]] [[Катэгорыя:Паліталогія]] [[Катэгорыя:Рысы асобы]] [[Катэгорыя:Палітычныя тэорыі]] cswvlsm2dfi8ak3e1i0ss0sa7qipoo5 5199087 5199086 2026-09-14T15:24:39Z Left-socialist Belarussian Wiki 174059 /* Палітычны індывідуалізм */ 5199087 wikitext text/x-wiki '''Індывідуалізм''' ({{lang-fr|individualisme}}, ад {{lang-la|individuum|скарочана}} — непадзельнае) — правы, экстрэмісцкі і псеўданавуковы светапогляд ([[філасофія]], [[ідэалогія]]) і канструкт, якое намінальна падкрэслівае індывідуальную [[свабода|свабоду]], першараднае значэнне [[асоба|асобы]], асабістую [[незалежнасць]] і вызнае прынцып «спадзявацца на самога сябе». Індывідуалізм — штучны канструкт, які падмяняе сабой натуральную ўнікальную індывідуальнасць, якая фармуецца біялогіяй і асяроддзем, і спрабуе сцерці гэтыя рысы за кошт ідэі «самавызначэння». Індывідуалізм уласцівы правай палове палітычная спектру, а таксама ўласцівы такім ідэалогіям, як [[нацызм]], [[фашызм]], [[Дональд Трамп|трампізм]] і іншыя. Індывідуалізм душыць чалавечую прыроду і натуральныя адрозненні людзей, абвяргае самапрыняцце, і спрабуе стварыць «новага чалавека», як [[таталітарызм]]. У агульнапрынятай палітычнай тэрміналогіі менавіта індывідуальнасць, а не індывідуалізм супрацьпастаўляецца калектывізму і такім калектывісцкім ідэалогіям, як нацызм, фашызм і [[камунізм]]. Індывідуалізм ёсць частка правай паловы спектру.<ref>{{Cite web|url=http://lib.web-malina.com/getbook.php?bid=5046&page=1|title=Индивидуализм (Двенадцатая финлеевская лекция, прочитанная в Университетском колледже, Дублин, 17 декабря 1945г. Опубликована: Hodges, Figgis & Co., Ltd., Dublin, e B.H. Blackwell, Ltd., Oxford, 1946.)|author=Хайек Ф. А.|website=lib.web-malina.com|access-date=2026-09-08}}</ref> У той жа час сацыяльнае ўплыў індывідуалізму на соцыум як філасофіі кіравання і прыняцце рашэнняў таксама дэструктыўна і прыводзіць да эгаізму і апартунізму, напрыклад пры свабодзе предпринимательсства, калі ключавыя рэсурсы і арганізацыі канцэнтруюцца ў руках групы асоб, якія дзейнічаюць у якіх або асабістых інтарэсах, і тым самым адмоўна ўплываюць на эканоміку, экалогію, развіццё і іншыя аспекты. == Палітычны індывідуалізм == '''Палітычны індывідуалізм''' — ідэі індывідуалізму і аўтаноміі ў палітычнай сферы асобы, а таксама адзін са складальнікаў плюралізму. Палітычны індывідуалізм сцвярджае, што патрэбы нават сярод адной групы, напрыклад сацыяльнай, нібыта могуць моцна адрозніваюцца, і што людзі могуць мець розныя ўяўленні пра сябе ў залежнасці ад іх палітычных поглядаў і асабістых перакананняў. Паводле ідэі палітычнага індывідуалізму, палітычныя погляды і перавагі нібыта зыходзяць з асобы чалавека, яго індывідуальнасці і запатрабаванняў. Палітычны плюралізм лічыць, што прырода чалавека нібыта не статычная, а дынамічная, і што запатрабаванні людзей складаней, чым паводле ўстояных тэорый сацыяльнай справядлівасці. == Гл. таксама == * [[Лібералізм]] * [[Лібертарыянства]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{НК}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Філасофскія кірункі і школы]] [[Катэгорыя:Этыка]] [[Катэгорыя:Паліталогія]] [[Катэгорыя:Рысы асобы]] [[Катэгорыя:Палітычныя тэорыі]] 1swgyuvmu263mnv9smhahbndwqrrhcu 5199089 5199087 2026-09-14T15:28:36Z Left-socialist Belarussian Wiki 174059 5199089 wikitext text/x-wiki '''Індывідуалізм''' ({{lang-fr|individualisme}}, ад {{lang-la|individuum|скарочана}} — непадзельнае) — правы, экстрэмісцкі і псеўданавуковы светапогляд ([[філасофія]], [[ідэалогія]]) і канструкт, якое намінальна падкрэслівае індывідуальную [[свабода|свабоду]], першараднае значэнне [[асоба|асобы]], асабістую [[незалежнасць]] і вызнае прынцып «спадзявацца на самога сябе». Індывідуалізм — штучны канструкт, які падмяняе сабой натуральную ўнікальную індывідуальнасць, якая фармуецца біялогіяй і асяроддзем, і спрабуе сцерці гэтыя рысы за кошт ідэі «самавызначэння». Індывідуалізм уласцівы правай палове палітычная спектру, а таксама ўласцівы такім ідэалогіям, як [[нацызм]], [[фашызм]], [[Дональд Трамп|трампізм]] і іншыя. Індывідуалізм душыць чалавечую прыроду і натуральныя адрозненні людзей, абвяргае самапрыняцце, і спрабуе стварыць «новага чалавека», як [[таталітарызм]]. У агульнапрынятай палітычнай тэрміналогіі менавіта індывідуальнасць, а не індывідуалізм супрацьпастаўляецца калектывізму і такім калектывісцкім ідэалогіям, як нацызм, фашызм і [[камунізм]]. Індывідуалізм ёсць частка правай паловы палітычнага спектру.<ref>{{Cite web|url=http://lib.web-malina.com/getbook.php?bid=5046&page=1|title=Индивидуализм (Двенадцатая финлеевская лекция, прочитанная в Университетском колледже, Дублин, 17 декабря 1945г. Опубликована: Hodges, Figgis & Co., Ltd., Dublin, e B.H. Blackwell, Ltd., Oxford, 1946.)|author=Хайек Ф. А.|website=lib.web-malina.com|access-date=2026-09-08}}</ref> У той жа час сацыяльнае ўплыў індывідуалізму на соцыум як філасофіі кіравання і прыняцце рашэнняў таксама дэструктыўна і прыводзіць да эгаізму і апартунізму, напрыклад пры свабодзе предпринимательсства, калі ключавыя рэсурсы і арганізацыі канцэнтруюцца ў руках групы асоб, якія дзейнічаюць у якіх або асабістых інтарэсах, і тым самым адмоўна ўплываюць на эканоміку, экалогію, развіццё і іншыя аспекты. == Палітычны індывідуалізм == '''Палітычны індывідуалізм''' — ідэі індывідуалізму і аўтаноміі ў палітычнай сферы асобы, а таксама адзін са складальнікаў плюралізму. Палітычны індывідуалізм сцвярджае, што патрэбы нават сярод адной групы, напрыклад сацыяльнай, нібыта могуць моцна адрозніваюцца, і што людзі могуць мець розныя ўяўленні пра сябе ў залежнасці ад іх палітычных поглядаў і асабістых перакананняў. Паводле ідэі палітычнага індывідуалізму, палітычныя погляды і перавагі нібыта зыходзяць з асобы чалавека, яго індывідуальнасці і запатрабаванняў. Палітычны плюралізм лічыць, што прырода чалавека нібыта не статычная, а дынамічная, і што запатрабаванні людзей складаней, чым паводле ўстояных тэорый сацыяльнай справядлівасці. == Гл. таксама == * [[Лібералізм]] * [[Лібертарыянства]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{НК}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Філасофскія кірункі і школы]] [[Катэгорыя:Этыка]] [[Катэгорыя:Паліталогія]] [[Катэгорыя:Рысы асобы]] [[Катэгорыя:Палітычныя тэорыі]] qrxykou8ixu4r22wzm2a3h69lyytga0 5199090 5199089 2026-09-14T15:33:22Z MocnyDuham 99818 Праўкі аўтарства [[Special:Contributions/Left-socialist Belarussian Wiki|Left-socialist Belarussian Wiki]] ([[User talk:Left-socialist Belarussian Wiki|размовы]]) адкочаныя; вернута апошняя версія аўтарства [[User:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] 5197862 wikitext text/x-wiki '''Індывідуалізм''' ({{lang-fr|individualisme}}, ад {{lang-la|individuum|скарочана}} — непадзельнае) — [[мараль]]ны, [[палітыка|палітычны]] і [[грамадства|сацыяльны]] светапогляд ([[філасофія]], [[ідэалогія]]), які падкрэслівае індывідуальную [[свабода|свабоду]], першараднае значэнне [[асоба|асобы]], асабістую [[незалежнасць]] і вызнае прынцып «спадзявацца на самога сябе». Індывідуалізм супрацьпастаўляе сябе ідэі і практыцы падаўлення асобы, асабліва калі гэта прыгнячэнне здзяйсняецца грамадствам або [[дзяржава]]й. Такім чынам, індывідуалізм — супрацьлегласць [[камунізм]]у, [[халізм]]у, [[сацыялізм]]у, [[фашызм]]у, [[этатызм]]у, [[таталітарызм]]у, [[калектывізм]]у, [[камунітарызм]]у і іншым ідэалогіям, якія настойваюць на падначаленні [[Чалавек|індывіда]] грамадству.<ref>{{Cite web|url=http://lib.web-malina.com/getbook.php?bid=5046&page=1|title=Индивидуализм (Двенадцатая финлеевская лекция, прочитанная в Университетском колледже, Дублин, 17 декабря 1945г. Опубликована: Hodges, Figgis & Co., Ltd., Dublin, e B.H. Blackwell, Ltd., Oxford, 1946.)|author=Хайек Ф. А.|website=lib.web-malina.com|access-date=2026-09-08}}</ref> Таксама вызначаюць{{хто?}} як правае, экстрэмісцкая і псеўданавуковае светапогляд ([[Філасофія]], [[ідэалогія]]) і канструкт, якое падкрэслівае індывідуальную [[свабода|свабоду]], першараднае значэнне [[асоба|асобы]], асабістую [[незалежнасць]] і вызнае прынцып «спадзявацца на самога сябе». Індывідуалізм — штучны канструкт, які падмяняе сабой натуральную ўнікальную індывідуальнасць, якая фармуецца біялогіяй і асяроддзем, і спрабуе сцерці гэтыя рысы за кошт ідэі «самавызначэння». Індывідуалізм уласцівы правай палове палітычная спектру, а таксама ўласцівы такім ідэалогіям, як [[нацызм]], [[фашызм]], [[Дональд Трамп|трампізм]] і іншыя. Індывідуалізм душыць чалавечую прыроду і натуральныя адрозненні людзей, абвяргае самапрыняцце, і спрабуе стварыць «новага чалавека», як [[таталітарызм]].{{крыніца?}} У той жа час сацыяльнае ўплыў індывідуалізму на соцыум з боку яго прыхільніка таксама дэструктыўна і прыводзіць да эгаізму і апартунізму, напрыклад пры свабодзе предпринимательсства, калі ключавыя рэсурсы і арганізацыі канцэнтруюцца ў руках групы асоб, якія дзейнічаюць у якіх або асабістых інтарэсах, і тым самым адмоўна ўплываюць на эканоміку, экалогію, развіццё і іншыя аспекты.{{крыніца?}} == Палітычны індывідуалізм == У [[палітычная філасофія|палітычнай філасофіі]] і радыкальна-лібертарыянскай{{крыніца?}} ідэалогіі індывідуалістычная тэорыя ўрада сцвярджае, што дзяржава павінна выконваць выключна ахоўную функцыю, гэта значыць абараняць свабоду кожнага індывіда, дзейнічаць як ён хоча, з адной толькі умовай, каб ён не рабіў замах на свабоду іншага.{{крыніца?}} == Гл. таксама == * [[Лібералізм]] * [[Лібертарыянства]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{НК}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Філасофскія кірункі і школы]] [[Катэгорыя:Этыка]] [[Катэгорыя:Паліталогія]] [[Катэгорыя:Рысы асобы]] [[Катэгорыя:Палітычныя тэорыі]] 6t8a9nwnde7rhixx7q037zq5pdzoojt 5199105 5199090 2026-09-14T16:00:40Z ~2026-50000-92 174061 5199105 wikitext text/x-wiki '''Індывідуалізм''' ({{lang-fr|individualisme}}, ад {{lang-la|individuum|скарочана}} — непадзельнае) — правы, экстрэмісцкі і псеўданавуковы светапогляд ([[філасофія]], [[ідэалогія]]) і канструкт, якое намінальна падкрэслівае індывідуальную [[свабода|свабоду]], першараднае значэнне [[асоба|асобы]], асабістую [[незалежнасць]] і вызнае прынцып «спадзявацца на самога сябе». Індывідуалізм — штучны канструкт, які падмяняе сабой натуральную ўнікальную індывідуальнасць, якая фармуецца біялогіяй і асяроддзем, і спрабуе сцерці гэтыя рысы за кошт ідэі «самавызначэння». Індывідуалізм уласцівы правай палове палітычная спектру, а таксама ўласцівы такім ідэалогіям, як [[нацызм]], [[фашызм]], [[Дональд Трамп|трампізм]] і іншыя. Індывідуалізм душыць чалавечую прыроду і натуральныя адрозненні людзей, абвяргае самапрыняцце, і спрабуе стварыць «новага чалавека», як [[таталітарызм]]. У агульнапрынятай палітычнай тэрміналогіі менавіта індывідуальнасць, а не індывідуалізм супрацьпастаўляецца калектывізму і такім калектывісцкім ідэалогіям, як нацызм, фашызм і [[камунізм]]. Індывідуалізм ёсць частка правай паловы палітычнага спектру. Індывідуалізм і палітычны індывідуалізм выкарыстоўваюцца для падаўлення і прыгнёту сацыяльных класаў, ЛГБТ, нейраразнастайнасці і тд, з боку правых і праварадыкальных груп.<ref>{{Cite web|url=http://lib.web-malina.com/getbook.php?bid=5046&page=1|title=Индивидуализм (Двенадцатая финлеевская лекция, прочитанная в Университетском колледже, Дублин, 17 декабря 1945г. Опубликована: Hodges, Figgis & Co., Ltd., Dublin, e B.H. Blackwell, Ltd., Oxford, 1946.)|author=Хайек Ф. А.|website=lib.web-malina.com|access-date=2026-09-08}}</ref> У той жа час сацыяльнае ўплыў індывідуалізму на соцыум як філасофіі кіравання і прыняцце рашэнняў таксама дэструктыўна і прыводзіць да эгаізму і апартунізму, напрыклад пры свабодзе предпринимательсства, калі ключавыя рэсурсы і арганізацыі канцэнтруюцца ў руках групы асоб, якія дзейнічаюць у якіх або асабістых інтарэсах, і тым самым адмоўна ўплываюць на эканоміку, экалогію, развіццё і іншыя аспекты. == Палітычны індывідуалізм == '''Палітычны індывідуалізм''' — ідэі індывідуалізму і аўтаноміі ў палітычнай сферы асобы, а таксама адзін са складальнікаў плюралізму. Палітычны індывідуалізм сцвярджае, што патрэбы нават сярод адной групы, напрыклад сацыяльнай, нібыта могуць моцна адрозніваюцца, і што людзі могуць мець розныя ўяўленні пра сябе ў залежнасці ад іх палітычных поглядаў і асабістых перакананняў. Паводле ідэі палітычнага індывідуалізму, палітычныя погляды і перавагі нібыта зыходзяць з асобы чалавека, яго індывідуальнасці і запатрабаванняў. Палітычны індывідуалізм лічыць, што прырода чалавека нібыта не статычная, а дынамічная, і што запатрабаванні людзей складаней, чым паводле ўстояных тэорый сацыяльнай справядлівасці. Аднак палітычны індывідуалізм адмаўляе, што для сацыяльнай справядлівасці неабходна адмовіцца ад дэструктыўных і супярэчных яе поглядаў і ідэй, а такімі з'яўляецца ўвесь правы палітычны спектр, і апраўдвае гвалт над асобай, групамі і ідэнтычнасцю шляхам падладжвання пад палітычныя погляды. У рэчаіснасці левыя спектр адзіны, што адпавядае інтарэсам асобы і групы. == Гл. таксама == * [[Лібералізм]] * [[Лібертарыянства]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{НК}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Філасофскія кірункі і школы]] [[Катэгорыя:Этыка]] [[Катэгорыя:Паліталогія]] [[Катэгорыя:Рысы асобы]] [[Катэгорыя:Палітычныя тэорыі]] 061pfcvk96k8w2k1x28zh0fy9hoz825 5199121 5199105 2026-09-14T17:19:39Z ~2026-50000-92 174061 5199121 wikitext text/x-wiki '''Індывідуалізм''' ({{lang-fr|individualisme}}, ад {{lang-la|individuum|скарочана}} — непадзельнае) — правы, экстрэмісцкі і псеўданавуковы светапогляд ([[філасофія]], [[ідэалогія]]) і канструкт, якое намінальна падкрэслівае індывідуальную [[свабода|свабоду]], першараднае значэнне [[асоба|асобы]], асабістую [[незалежнасць]] і вызнае прынцып «спадзявацца на самога сябе». Індывідуалізм — штучны канструкт, які падмяняе сабой натуральную ўнікальную індывідуальнасць, якая фармуецца біялогіяй і асяроддзем, і спрабуе сцерці гэтыя рысы за кошт ідэі «самавызначэння». Індывідуалізм уласцівы правай палове палітычная спектру, а таксама ўласцівы такім ідэалогіям, як [[нацызм]], [[фашызм]], [[Дональд Трамп|трампізм]] і іншыя. Індывідуалізм душыць чалавечую прыроду і натуральныя адрозненні людзей, абвяргае самапрыняцце, і спрабуе стварыць «новага чалавека», як [[таталітарызм]]. У агульнапрынятай палітычнай тэрміналогіі менавіта індывідуальнасць, а не індывідуалізм супрацьпастаўляецца калектывізму і такім калектывісцкім ідэалогіям, як нацызм, фашызм і [[камунізм]].<ref>{{Cite web|url=http://lib.web-malina.com/getbook.php?bid=5046&page=1|title=Индивидуализм (Двенадцатая финлеевская лекция, прочитанная в Университетском колледже, Дублин, 17 декабря 1945г. Опубликована: Hodges, Figgis & Co., Ltd., Dublin, e B.H. Blackwell, Ltd., Oxford, 1946.)|author=Хайек Ф. А.|website=lib.web-malina.com|access-date=2026-09-08}}</ref>Індывідуалізм ёсць частка правай паловы палітычнага спектру. Індывідуалізм і палітычны індывідуалізм выкарыстоўваюцца для падаўлення і прыгнёту сацыяльных класаў, ЛГБТ, нейраразнастайнасці і тд, з боку правых і праварадыкальных груп. У той жа час сацыяльнае ўплыў індывідуалізму на соцыум як філасофіі кіравання і прыняцце рашэнняў таксама дэструктыўна і прыводзіць да эгаізму і апартунізму, напрыклад пры свабодзе предпринимательсства, калі ключавыя рэсурсы і арганізацыі канцэнтруюцца ў руках групы асоб, якія дзейнічаюць у якіх або асабістых інтарэсах, і тым самым адмоўна ўплываюць на эканоміку, экалогію, развіццё і іншыя аспекты. == Палітычны індывідуалізм == '''Палітычны індывідуалізм''' — ідэі індывідуалізму і аўтаноміі ў палітычнай сферы асобы, а таксама адзін са складальнікаў плюралізму. Палітычны індывідуалізм сцвярджае, што патрэбы нават сярод адной групы, напрыклад сацыяльнай, нібыта могуць моцна адрозніваюцца, і што людзі могуць мець розныя ўяўленні пра сябе ў залежнасці ад іх палітычных поглядаў і асабістых перакананняў. Паводле ідэі палітычнага індывідуалізму, палітычныя погляды і перавагі нібыта зыходзяць з асобы чалавека, яго індывідуальнасці і запатрабаванняў. Палітычны індывідуалізм лічыць, што прырода чалавека нібыта не статычная, а дынамічная, і што запатрабаванні людзей складаней, чым паводле ўстояных тэорый сацыяльнай справядлівасці. Аднак палітычны індывідуалізм адмаўляе, што для сацыяльнай справядлівасці неабходна адмовіцца ад дэструктыўных і супярэчных яе поглядаў і ідэй, а такімі з'яўляецца ўвесь правы палітычны спектр, і апраўдвае гвалт над асобай, групамі і ідэнтычнасцю шляхам падладжвання пад палітычныя погляды. У рэчаіснасці левыя спектр адзіны, што адпавядае інтарэсам асобы і групы. == Гл. таксама == * [[Лібералізм]] * [[Лібертарыянства]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{НК}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Філасофскія кірункі і школы]] [[Катэгорыя:Этыка]] [[Катэгорыя:Паліталогія]] [[Катэгорыя:Рысы асобы]] [[Катэгорыя:Палітычныя тэорыі]] 3oky9o7hmw3ejjtweiwn12loh32zwrg 5199122 5199121 2026-09-14T17:20:22Z ~2026-50000-92 174061 5199122 wikitext text/x-wiki '''Індывідуалізм''' ({{lang-fr|individualisme}}, ад {{lang-la|individuum|скарочана}} — непадзельнае) — правы, экстрэмісцкі і псеўданавуковы светапогляд ([[філасофія]], [[ідэалогія]]) і канструкт, якое намінальна падкрэслівае індывідуальную [[свабода|свабоду]], першараднае значэнне [[асоба|асобы]], асабістую [[незалежнасць]] і вызнае прынцып «спадзявацца на самога сябе». Індывідуалізм — штучны канструкт, які падмяняе сабой натуральную ўнікальную індывідуальнасць, якая фармуецца біялогіяй і асяроддзем, і спрабуе сцерці гэтыя рысы за кошт ідэі «самавызначэння». Індывідуалізм уласцівы правай палове палітычная спектру, а таксама ўласцівы такім ідэалогіям, як [[нацызм]], [[фашызм]], [[Дональд Трамп|трампізм]] і іншыя. Індывідуалізм душыць чалавечую прыроду і натуральныя адрозненні людзей, абвяргае самапрыняцце, і спрабуе стварыць «новага чалавека», як [[таталітарызм]]. У агульнапрынятай палітычнай тэрміналогіі менавіта індывідуальнасць, а не індывідуалізм супрацьпастаўляецца калектывізму і такім калектывісцкім ідэалогіям, як нацызм, фашызм і [[камунізм]].<ref>{{Cite web|url=http://lib.web-malina.com/getbook.php?bid=5046&page=1|title=Индивидуализм (Двенадцатая финлеевская лекция, прочитанная в Университетском колледже, Дублин, 17 декабря 1945г. Опубликована: Hodges, Figgis & Co., Ltd., Dublin, e B.H. Blackwell, Ltd., Oxford, 1946.)|author=Хайек Ф. А.|website=lib.web-malina.com|access-date=2026-09-08}}</ref> Індывідуалізм ёсць частка правай паловы палітычнага спектру. Індывідуалізм і палітычны індывідуалізм выкарыстоўваюцца для падаўлення і прыгнёту сацыяльных класаў, ЛГБТ, нейраразнастайнасці і тд, з боку правых і праварадыкальных груп. У той жа час сацыяльнае ўплыў індывідуалізму на соцыум як філасофіі кіравання і прыняцце рашэнняў таксама дэструктыўна і прыводзіць да эгаізму і апартунізму, напрыклад пры свабодзе предпринимательсства, калі ключавыя рэсурсы і арганізацыі канцэнтруюцца ў руках групы асоб, якія дзейнічаюць у якіх або асабістых інтарэсах, і тым самым адмоўна ўплываюць на эканоміку, экалогію, развіццё і іншыя аспекты. == Палітычны індывідуалізм == '''Палітычны індывідуалізм''' — ідэі індывідуалізму і аўтаноміі ў палітычнай сферы асобы, а таксама адзін са складальнікаў плюралізму. Палітычны індывідуалізм сцвярджае, што патрэбы нават сярод адной групы, напрыклад сацыяльнай, нібыта могуць моцна адрозніваюцца, і што людзі могуць мець розныя ўяўленні пра сябе ў залежнасці ад іх палітычных поглядаў і асабістых перакананняў. Паводле ідэі палітычнага індывідуалізму, палітычныя погляды і перавагі нібыта зыходзяць з асобы чалавека, яго індывідуальнасці і запатрабаванняў. Палітычны індывідуалізм лічыць, што прырода чалавека нібыта не статычная, а дынамічная, і што запатрабаванні людзей складаней, чым паводле ўстояных тэорый сацыяльнай справядлівасці. Аднак палітычны індывідуалізм адмаўляе, што для сацыяльнай справядлівасці неабходна адмовіцца ад дэструктыўных і супярэчных яе поглядаў і ідэй, а такімі з'яўляецца ўвесь правы палітычны спектр, і апраўдвае гвалт над асобай, групамі і ідэнтычнасцю шляхам падладжвання пад палітычныя погляды. У рэчаіснасці левыя спектр адзіны, што адпавядае інтарэсам асобы і групы. == Гл. таксама == * [[Лібералізм]] * [[Лібертарыянства]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{НК}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Філасофскія кірункі і школы]] [[Катэгорыя:Этыка]] [[Катэгорыя:Паліталогія]] [[Катэгорыя:Рысы асобы]] [[Катэгорыя:Палітычныя тэорыі]] 9fth35qyiol8wmt7usv6thgn7c4w2lu 5199123 5199122 2026-09-14T17:22:25Z ~2026-50000-92 174061 5199123 wikitext text/x-wiki '''Індывідуалізм''' ({{lang-fr|individualisme}}, ад {{lang-la|individuum|скарочана}} — непадзельнае) — правы, экстрэмісцкі і псеўданавуковы светапогляд ([[філасофія]], [[ідэалогія]]) і канструкт, якое намінальна падкрэслівае індывідуальную [[свабода|свабоду]], першараднае значэнне [[асоба|асобы]], асабістую [[незалежнасць]] і вызнае прынцып «спадзявацца на самога сябе». Індывідуалізм — штучны канструкт, які падмяняе сабой натуральную ўнікальную індывідуальнасць, якая фармуецца біялогіяй і асяроддзем, і спрабуе сцерці гэтыя рысы за кошт ідэі «самавызначэння». Індывідуалізм уласцівы правай палове палітычная спектру, а таксама ўласцівы такім ідэалогіям, як [[нацызм]], [[фашызм]], [[Дональд Трамп|трампізм]] і іншыя. Індывідуалізм душыць чалавечую прыроду і натуральныя адрозненні людзей, абвяргае самапрыняцце, і спрабуе стварыць «новага чалавека», як [[таталітарызм]]. У агульнапрынятай палітычнай тэрміналогіі менавіта індывідуальнасць, а не індывідуалізм супрацьпастаўляецца калектывізму і такім калектывісцкім ідэалогіям, як нацызм, фашызм і [[камунізм]].<ref>{{Cite web|url=http://lib.web-malina.com/getbook.php?bid=5046&page=1|title=Индивидуализм (Двенадцатая финлеевская лекция, прочитанная в Университетском колледже, Дублин, 17 декабря 1945г. Опубликована: Hodges, Figgis & Co., Ltd., Dublin, e B.H. Blackwell, Ltd., Oxford, 1946.)|author=Хайек Ф. А.|website=lib.web-malina.com|access-date=2026-09-08}}</ref> Індывідуалізм ёсць частка правай паловы палітычнага спектру. Індывідуалізм і палітычны індывідуалізм выкарыстоўваюцца для падаўлення і прыгнёту сацыяльных класаў, ЛГБТ, нейраразнастайнасці і тд, з боку правых і праварадыкальных груп. У той жа час сацыяльнае ўплыў індывідуалізму на соцыум як філасофіі кіравання і прыняцце рашэнняў таксама дэструктыўна і прыводзіць да эгаізму і апартунізму, напрыклад пры свабодзе предпринимательсства, калі ключавыя рэсурсы і арганізацыі канцэнтруюцца ў руках групы асоб, якія дзейнічаюць у якіх або асабістых інтарэсах, і тым самым адмоўна ўплываюць на эканоміку, экалогію, развіццё і іншыя аспекты. == Палітычны індывідуалізм == '''Палітычны індывідуалізм''' — ідэі індывідуалізму і аўтаноміі ў палітычнай сферы асобы, а таксама адзін са складальнікаў плюралізму. Палітычны індывідуалізм сцвярджае, што патрэбы нават сярод адной групы, напрыклад сацыяльнай, нібыта могуць моцна адрозніваюцца, і што людзі могуць мець розныя ўяўленні пра сябе ў залежнасці ад іх палітычных поглядаў і асабістых перакананняў. Паводле ідэі палітычнага індывідуалізму, палітычныя погляды і перавагі нібыта зыходзяць з асобы чалавека, яго індывідуальнасці і запатрабаванняў. Палітычны індывідуалізм лічыць, што прырода чалавека нібыта не статычная, а дынамічная, і што запатрабаванні людзей складаней, чым паводле ўстояных тэорый сацыяльнай справядлівасці. Аднак палітычны індывідуалізм адмаўляе, што для сацыяльнай справядлівасці неабходна адмовіцца ад дэструктыўных і супярэчных яе поглядаў і ідэй, а такімі з'яўляецца ўвесь правы палітычны спектр, і апраўдвае гвалт над асобай, групамі і ідэнтычнасцю шляхам падладжвання пад палітычныя погляды. У рэчаіснасці левыя спектр адзіны, што адпавядае інтарэсам асобы і групы. == Гл. таксама == * [[Лібералізм]] * [[Лібертарыянства]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{НК}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Філасофскія кірункі і школы]] [[Катэгорыя:Этыка]] [[Катэгорыя:Паліталогія]] [[Катэгорыя:Палітычныя тэорыі]] 7q4hnxpm0lhwpeahmuus66ye83b2yey 5199131 5199123 2026-09-14T17:27:14Z MocnyDuham 99818 Праўкі аўтарства [[Special:Contributions/~2026-50000-92|~2026-50000-92]] ([[User talk:~2026-50000-92|размовы]]) адкочаныя; вернута апошняя версія аўтарства [[User:MocnyDuham|MocnyDuham]] 5197862 wikitext text/x-wiki '''Індывідуалізм''' ({{lang-fr|individualisme}}, ад {{lang-la|individuum|скарочана}} — непадзельнае) — [[мараль]]ны, [[палітыка|палітычны]] і [[грамадства|сацыяльны]] светапогляд ([[філасофія]], [[ідэалогія]]), які падкрэслівае індывідуальную [[свабода|свабоду]], першараднае значэнне [[асоба|асобы]], асабістую [[незалежнасць]] і вызнае прынцып «спадзявацца на самога сябе». Індывідуалізм супрацьпастаўляе сябе ідэі і практыцы падаўлення асобы, асабліва калі гэта прыгнячэнне здзяйсняецца грамадствам або [[дзяржава]]й. Такім чынам, індывідуалізм — супрацьлегласць [[камунізм]]у, [[халізм]]у, [[сацыялізм]]у, [[фашызм]]у, [[этатызм]]у, [[таталітарызм]]у, [[калектывізм]]у, [[камунітарызм]]у і іншым ідэалогіям, якія настойваюць на падначаленні [[Чалавек|індывіда]] грамадству.<ref>{{Cite web|url=http://lib.web-malina.com/getbook.php?bid=5046&page=1|title=Индивидуализм (Двенадцатая финлеевская лекция, прочитанная в Университетском колледже, Дублин, 17 декабря 1945г. Опубликована: Hodges, Figgis & Co., Ltd., Dublin, e B.H. Blackwell, Ltd., Oxford, 1946.)|author=Хайек Ф. А.|website=lib.web-malina.com|access-date=2026-09-08}}</ref> Таксама вызначаюць{{хто?}} як правае, экстрэмісцкая і псеўданавуковае светапогляд ([[Філасофія]], [[ідэалогія]]) і канструкт, якое падкрэслівае індывідуальную [[свабода|свабоду]], першараднае значэнне [[асоба|асобы]], асабістую [[незалежнасць]] і вызнае прынцып «спадзявацца на самога сябе». Індывідуалізм — штучны канструкт, які падмяняе сабой натуральную ўнікальную індывідуальнасць, якая фармуецца біялогіяй і асяроддзем, і спрабуе сцерці гэтыя рысы за кошт ідэі «самавызначэння». Індывідуалізм уласцівы правай палове палітычная спектру, а таксама ўласцівы такім ідэалогіям, як [[нацызм]], [[фашызм]], [[Дональд Трамп|трампізм]] і іншыя. Індывідуалізм душыць чалавечую прыроду і натуральныя адрозненні людзей, абвяргае самапрыняцце, і спрабуе стварыць «новага чалавека», як [[таталітарызм]].{{крыніца?}} У той жа час сацыяльнае ўплыў індывідуалізму на соцыум з боку яго прыхільніка таксама дэструктыўна і прыводзіць да эгаізму і апартунізму, напрыклад пры свабодзе предпринимательсства, калі ключавыя рэсурсы і арганізацыі канцэнтруюцца ў руках групы асоб, якія дзейнічаюць у якіх або асабістых інтарэсах, і тым самым адмоўна ўплываюць на эканоміку, экалогію, развіццё і іншыя аспекты.{{крыніца?}} == Палітычны індывідуалізм == У [[палітычная філасофія|палітычнай філасофіі]] і радыкальна-лібертарыянскай{{крыніца?}} ідэалогіі індывідуалістычная тэорыя ўрада сцвярджае, што дзяржава павінна выконваць выключна ахоўную функцыю, гэта значыць абараняць свабоду кожнага індывіда, дзейнічаць як ён хоча, з адной толькі умовай, каб ён не рабіў замах на свабоду іншага.{{крыніца?}} == Гл. таксама == * [[Лібералізм]] * [[Лібертарыянства]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{НК}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Філасофскія кірункі і школы]] [[Катэгорыя:Этыка]] [[Катэгорыя:Паліталогія]] [[Катэгорыя:Рысы асобы]] [[Катэгорыя:Палітычныя тэорыі]] 6t8a9nwnde7rhixx7q037zq5pdzoojt 5199133 5199131 2026-09-14T17:27:51Z MocnyDuham 99818 Абараніў «[[Індывідуалізм]]»: Празмерны ўзровень вандалізму ([Правіць=Толькі аўтапацверджаныя ўдзельнікі] (скончыцца 17:27, 21 верасня 2026 (UTC)) [Перанесці=Толькі аўтапацверджаныя ўдзельнікі] (скончыцца 17:27, 21 верасня 2026 (UTC))) 5197862 wikitext text/x-wiki '''Індывідуалізм''' ({{lang-fr|individualisme}}, ад {{lang-la|individuum|скарочана}} — непадзельнае) — [[мараль]]ны, [[палітыка|палітычны]] і [[грамадства|сацыяльны]] светапогляд ([[філасофія]], [[ідэалогія]]), які падкрэслівае індывідуальную [[свабода|свабоду]], першараднае значэнне [[асоба|асобы]], асабістую [[незалежнасць]] і вызнае прынцып «спадзявацца на самога сябе». Індывідуалізм супрацьпастаўляе сябе ідэі і практыцы падаўлення асобы, асабліва калі гэта прыгнячэнне здзяйсняецца грамадствам або [[дзяржава]]й. Такім чынам, індывідуалізм — супрацьлегласць [[камунізм]]у, [[халізм]]у, [[сацыялізм]]у, [[фашызм]]у, [[этатызм]]у, [[таталітарызм]]у, [[калектывізм]]у, [[камунітарызм]]у і іншым ідэалогіям, якія настойваюць на падначаленні [[Чалавек|індывіда]] грамадству.<ref>{{Cite web|url=http://lib.web-malina.com/getbook.php?bid=5046&page=1|title=Индивидуализм (Двенадцатая финлеевская лекция, прочитанная в Университетском колледже, Дублин, 17 декабря 1945г. Опубликована: Hodges, Figgis & Co., Ltd., Dublin, e B.H. Blackwell, Ltd., Oxford, 1946.)|author=Хайек Ф. А.|website=lib.web-malina.com|access-date=2026-09-08}}</ref> Таксама вызначаюць{{хто?}} як правае, экстрэмісцкая і псеўданавуковае светапогляд ([[Філасофія]], [[ідэалогія]]) і канструкт, якое падкрэслівае індывідуальную [[свабода|свабоду]], першараднае значэнне [[асоба|асобы]], асабістую [[незалежнасць]] і вызнае прынцып «спадзявацца на самога сябе». Індывідуалізм — штучны канструкт, які падмяняе сабой натуральную ўнікальную індывідуальнасць, якая фармуецца біялогіяй і асяроддзем, і спрабуе сцерці гэтыя рысы за кошт ідэі «самавызначэння». Індывідуалізм уласцівы правай палове палітычная спектру, а таксама ўласцівы такім ідэалогіям, як [[нацызм]], [[фашызм]], [[Дональд Трамп|трампізм]] і іншыя. Індывідуалізм душыць чалавечую прыроду і натуральныя адрозненні людзей, абвяргае самапрыняцце, і спрабуе стварыць «новага чалавека», як [[таталітарызм]].{{крыніца?}} У той жа час сацыяльнае ўплыў індывідуалізму на соцыум з боку яго прыхільніка таксама дэструктыўна і прыводзіць да эгаізму і апартунізму, напрыклад пры свабодзе предпринимательсства, калі ключавыя рэсурсы і арганізацыі канцэнтруюцца ў руках групы асоб, якія дзейнічаюць у якіх або асабістых інтарэсах, і тым самым адмоўна ўплываюць на эканоміку, экалогію, развіццё і іншыя аспекты.{{крыніца?}} == Палітычны індывідуалізм == У [[палітычная філасофія|палітычнай філасофіі]] і радыкальна-лібертарыянскай{{крыніца?}} ідэалогіі індывідуалістычная тэорыя ўрада сцвярджае, што дзяржава павінна выконваць выключна ахоўную функцыю, гэта значыць абараняць свабоду кожнага індывіда, дзейнічаць як ён хоча, з адной толькі умовай, каб ён не рабіў замах на свабоду іншага.{{крыніца?}} == Гл. таксама == * [[Лібералізм]] * [[Лібертарыянства]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{НК}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Філасофскія кірункі і школы]] [[Катэгорыя:Этыка]] [[Катэгорыя:Паліталогія]] [[Катэгорыя:Рысы асобы]] [[Катэгорыя:Палітычныя тэорыі]] 6t8a9nwnde7rhixx7q037zq5pdzoojt 0 112694 5198988 4769835 2026-09-14T12:57:11Z ~2026-49612-51 174053 Дадаў дату і месца смерці 5198988 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Эдуард Антонавіч Вальчук''' (28 мая 1936, горад <nowiki>[[Ліда]]</nowiki> — 23 чэрвеня 2026, <nowiki>[[Мінск]]</nowiki>)— беларускі арганізатар аховы здароўя, доктар медыцынскіх навук, [[прафесар]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і працоўнага. Скончыў сярэднюю школу № 3 у Лідзе ў 1953 г., лячэбны факультэт [[Мінскі медыцынскі інстытут|Мінскага медыцынскага інстытута]] ў 1959 г. Працаваў галоўным урачом [[Белагруда|Белагрудскай]] участковай бальніцы ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] (1959—1963), галоўным урачом Лідскай гаррайсанэпідстанцыі ([[1963]]—1964), галоўным урачом Лідскага раёна і раённай санэпідстанцыі (1964—1967), намеснікам галоўнага ўрача [[Лідская ЦРБ|Лідскай ЦРБ]] (1967—1972), галоўным урачом [[Ваўкавыскі раён|Ваўкавыскага раёна]] Гродзенскай вобласці (1972), урачом аргметадкабінета Лідскай ЦРБ (1972—1975), намеснікам галоўнага ўрача Лідскай ЦРБ (1975—1982). У [[1981]] г. абараніў кандыдацкую дысертацыю «Гісторыя, сучасны стан і перспектывы развіцця лячэбна-прафілактычнай дапамогі сельскаму насельніцтву раёна (на прыкладзе Лідскага раёна Гродзенскай вобласці)» і ў 1982 г. абраны старшым выкладчыкам кафедры сацыяльнай гігіены і арганізацыі аховы здароўя [[БелДІУУ]]. Дэкан санітарна-гігіенічнага і фармацэўтычнага факультэта (1987—1992), тэрапеўтычнага факультэта (1992—1995), хірургічнага факультэта (1995—1999), з 1999 па 2005 гг. — Дэкан факультэта сацыяльнай медыцыны, арганізацыі і кіравання аховай здароўя БелМАПА (у 2004 г. перайменаваны ў факультэт грамадскага здароўя і аховы здароўя). У 1993 г. абраны загадчыкам кафедры сацыяльнай гігіены, эканомікі і кіравання аховай здароўя БелДІУУ (у 2001 г. перайменавана ў кафедру грамадскага здароўя і аховы здароўя), дзе працуе па цяперашні час. У 1993 г. абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Навуковае абгрунтаванне і распрацоўка сістэмы медыцынскай рэабілітацыі (на прыкладзе сельскіх раёнаў Рэспублікі Беларусь)», у 1994 г. зацверджаны ў званні прафесара. У 1997 г. абраны [[член-карэспандэнт]]ам [[Беларуская акадэмія медыцынскіх навук|Беларускай акадэміі медыцынскіх навук]]. Старшыня [[Беларускае таварыства гісторыкаў медыцыны і фармацыі|Беларускага таварыства гісторыкаў медыцыны і фармацыі]]. Арганізаваў 8-ю, 9-ю і 10-ю Рэспубліканскія канферэнцыі па гісторыі медыцыны і фармацыі (1998, 2001, 2004). == Навуковая дзейнасць == Асноўныя навуковыя даследаванні прысвечаны праблемам удасканалення медыка-санітарнай дапамогі насельніцтву, у тым ліку сельскай, арганізацыі медыцынскай рэабілітацыі і арганізацыйных пытаннях аховы здароўя насельніцтва. Аўтар і сааўтар 190 навуковых публікацый, манаграфіі «Асновы арганізацыйна-метадычнай службы і статыстычнага аналізу ў ахове здароўя» і трох іншых манаграфій. Кіраваў падрыхтоўкай 12 кандыдацкіх дысертацый. Старшыня [[Рэспубліканская праблемная камісія па сацыяльнай гігіене і арганізацыі аховы здароўя|Рэспубліканскай праблемнай камісіі па сацыяльнай гігіене і арганізацыі аховы здароўя]], Рэспубліканскай атэстацыйнай камісіі па арганізацыі аховы здароўя; член бюро вучонага медыцынскага савета Міністэрства аховы здароўя, [[замежны член]] [[Польскае таварыства гісторыкаў медыцыны і фармацыі|Польскага таварыства гісторыкаў медыцыны і фармацыі]], член савета па абароне доктарскіх дысертацый па спецыяльнасці грамадскае здароўе і ахова здароўя, навуковы кансультант выдавецтва «Беларуская энцыклапедыя», член рэдакцыйных саветаў шэрагу часопісаў, галоўны пазаштатны спецыяліст Міністэрства аховы здароўя па грамадскім здароўю і ахове здароўя. Галоўны рэдактар часопіса «[[Веснік пенітэцыярнай медыцыны]]», старшыня рэдакцыйнай калегіі часопіса «[[Медыцынскія навіны]]». {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3}} — С. 495. {{DEFAULTSORT:Вальчук Эдуард Антонавіч}} [[Катэгорыя:Медыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук]] [[Катэгорыя:Дэканы факультэта грамадскага здароўя і аховы здароўя БМАПА]] [[Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя]] [[Катэгорыя:Гісторыкі медыцыны]] 2mvkbkgztjbp0d12kdd4jtx32vih84i 5199059 5198988 2026-09-14T14:33:08Z M.L.Bot 261 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/~2026-49612-51|~2026-49612-51]]) і адноўлена версія 4769835, зробленая Artsiom91Bot 5199059 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Эдуард Антонавіч Вальчук''' ({{ДН|28|5|1936}}, [[Ліда|горад Ліда]]) — беларускі арганізатар аховы здароўя, доктар медыцынскіх навук, [[прафесар]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і працоўнага. Скончыў сярэднюю школу № 3 у Лідзе ў 1953 г., лячэбны факультэт [[Мінскі медыцынскі інстытут|Мінскага медыцынскага інстытута]] ў 1959 г. Працаваў галоўным урачом [[Белагруда|Белагрудскай]] участковай бальніцы ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] (1959—1963), галоўным урачом Лідскай гаррайсанэпідстанцыі ([[1963]]—1964), галоўным урачом Лідскага раёна і раённай санэпідстанцыі (1964—1967), намеснікам галоўнага ўрача [[Лідская ЦРБ|Лідскай ЦРБ]] (1967—1972), галоўным урачом [[Ваўкавыскі раён|Ваўкавыскага раёна]] Гродзенскай вобласці (1972), урачом аргметадкабінета Лідскай ЦРБ (1972—1975), намеснікам галоўнага ўрача Лідскай ЦРБ (1975—1982). У [[1981]] г. абараніў кандыдацкую дысертацыю «Гісторыя, сучасны стан і перспектывы развіцця лячэбна-прафілактычнай дапамогі сельскаму насельніцтву раёна (на прыкладзе Лідскага раёна Гродзенскай вобласці)» і ў 1982 г. абраны старшым выкладчыкам кафедры сацыяльнай гігіены і арганізацыі аховы здароўя [[БелДІУУ]]. Дэкан санітарна-гігіенічнага і фармацэўтычнага факультэта (1987—1992), тэрапеўтычнага факультэта (1992—1995), хірургічнага факультэта (1995—1999), з 1999 па 2005 гг. — Дэкан факультэта сацыяльнай медыцыны, арганізацыі і кіравання аховай здароўя БелМАПА (у 2004 г. перайменаваны ў факультэт грамадскага здароўя і аховы здароўя). У 1993 г. абраны загадчыкам кафедры сацыяльнай гігіены, эканомікі і кіравання аховай здароўя БелДІУУ (у 2001 г. перайменавана ў кафедру грамадскага здароўя і аховы здароўя), дзе працуе па цяперашні час. У 1993 г. абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Навуковае абгрунтаванне і распрацоўка сістэмы медыцынскай рэабілітацыі (на прыкладзе сельскіх раёнаў Рэспублікі Беларусь)», у 1994 г. зацверджаны ў званні прафесара. У 1997 г. абраны [[член-карэспандэнт]]ам [[Беларуская акадэмія медыцынскіх навук|Беларускай акадэміі медыцынскіх навук]]. Старшыня [[Беларускае таварыства гісторыкаў медыцыны і фармацыі|Беларускага таварыства гісторыкаў медыцыны і фармацыі]]. Арганізаваў 8-ю, 9-ю і 10-ю Рэспубліканскія канферэнцыі па гісторыі медыцыны і фармацыі (1998, 2001, 2004). == Навуковая дзейнасць == Асноўныя навуковыя даследаванні прысвечаны праблемам удасканалення медыка-санітарнай дапамогі насельніцтву, у тым ліку сельскай, арганізацыі медыцынскай рэабілітацыі і арганізацыйных пытаннях аховы здароўя насельніцтва. Аўтар і сааўтар 190 навуковых публікацый, манаграфіі «Асновы арганізацыйна-метадычнай службы і статыстычнага аналізу ў ахове здароўя» і трох іншых манаграфій. Кіраваў падрыхтоўкай 12 кандыдацкіх дысертацый. Старшыня [[Рэспубліканская праблемная камісія па сацыяльнай гігіене і арганізацыі аховы здароўя|Рэспубліканскай праблемнай камісіі па сацыяльнай гігіене і арганізацыі аховы здароўя]], Рэспубліканскай атэстацыйнай камісіі па арганізацыі аховы здароўя; член бюро вучонага медыцынскага савета Міністэрства аховы здароўя, [[замежны член]] [[Польскае таварыства гісторыкаў медыцыны і фармацыі|Польскага таварыства гісторыкаў медыцыны і фармацыі]], член савета па абароне доктарскіх дысертацый па спецыяльнасці грамадскае здароўе і ахова здароўя, навуковы кансультант выдавецтва «Беларуская энцыклапедыя», член рэдакцыйных саветаў шэрагу часопісаў, галоўны пазаштатны спецыяліст Міністэрства аховы здароўя па грамадскім здароўю і ахове здароўя. Галоўны рэдактар часопіса «[[Веснік пенітэцыярнай медыцыны]]», старшыня рэдакцыйнай калегіі часопіса «[[Медыцынскія навіны]]». {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3}} — С. 495. {{DEFAULTSORT:Вальчук Эдуард Антонавіч}} [[Катэгорыя:Медыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук]] [[Катэгорыя:Дэканы факультэта грамадскага здароўя і аховы здароўя БМАПА]] [[Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя]] [[Катэгорыя:Гісторыкі медыцыны]] j8w3f7vwhu4ynkhewwm9373fpzak07s 5199060 5199059 2026-09-14T14:33:51Z M.L.Bot 261 афармленне 5199060 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Эдуард Антонавіч Вальчук''' ({{ВДП}}) — беларускі арганізатар аховы здароўя, доктар медыцынскіх навук, [[прафесар]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і працоўнага. Скончыў сярэднюю школу № 3 у Лідзе ў 1953 г., лячэбны факультэт [[Мінскі медыцынскі інстытут|Мінскага медыцынскага інстытута]] ў 1959 г. Працаваў галоўным урачом [[Белагруда|Белагрудскай]] участковай бальніцы ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] (1959—1963), галоўным урачом Лідскай гаррайсанэпідстанцыі ([[1963]]—1964), галоўным урачом Лідскага раёна і раённай санэпідстанцыі (1964—1967), намеснікам галоўнага ўрача [[Лідская ЦРБ|Лідскай ЦРБ]] (1967—1972), галоўным урачом [[Ваўкавыскі раён|Ваўкавыскага раёна]] Гродзенскай вобласці (1972), урачом аргметадкабінета Лідскай ЦРБ (1972—1975), намеснікам галоўнага ўрача Лідскай ЦРБ (1975—1982). У [[1981]] г. абараніў кандыдацкую дысертацыю «Гісторыя, сучасны стан і перспектывы развіцця лячэбна-прафілактычнай дапамогі сельскаму насельніцтву раёна (на прыкладзе Лідскага раёна Гродзенскай вобласці)» і ў 1982 г. абраны старшым выкладчыкам кафедры сацыяльнай гігіены і арганізацыі аховы здароўя [[БелДІУУ]]. Дэкан санітарна-гігіенічнага і фармацэўтычнага факультэта (1987—1992), тэрапеўтычнага факультэта (1992—1995), хірургічнага факультэта (1995—1999), з 1999 па 2005 гг. — Дэкан факультэта сацыяльнай медыцыны, арганізацыі і кіравання аховай здароўя БелМАПА (у 2004 г. перайменаваны ў факультэт грамадскага здароўя і аховы здароўя). У 1993 г. абраны загадчыкам кафедры сацыяльнай гігіены, эканомікі і кіравання аховай здароўя БелДІУУ (у 2001 г. перайменавана ў кафедру грамадскага здароўя і аховы здароўя), дзе працуе па цяперашні час. У 1993 г. абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Навуковае абгрунтаванне і распрацоўка сістэмы медыцынскай рэабілітацыі (на прыкладзе сельскіх раёнаў Рэспублікі Беларусь)», у 1994 г. зацверджаны ў званні прафесара. У 1997 г. абраны [[член-карэспандэнт]]ам [[Беларуская акадэмія медыцынскіх навук|Беларускай акадэміі медыцынскіх навук]]. Старшыня [[Беларускае таварыства гісторыкаў медыцыны і фармацыі|Беларускага таварыства гісторыкаў медыцыны і фармацыі]]. Арганізаваў 8-ю, 9-ю і 10-ю Рэспубліканскія канферэнцыі па гісторыі медыцыны і фармацыі (1998, 2001, 2004). == Навуковая дзейнасць == Асноўныя навуковыя даследаванні прысвечаны праблемам удасканалення медыка-санітарнай дапамогі насельніцтву, у тым ліку сельскай, арганізацыі медыцынскай рэабілітацыі і арганізацыйных пытаннях аховы здароўя насельніцтва. Аўтар і сааўтар 190 навуковых публікацый, манаграфіі «Асновы арганізацыйна-метадычнай службы і статыстычнага аналізу ў ахове здароўя» і трох іншых манаграфій. Кіраваў падрыхтоўкай 12 кандыдацкіх дысертацый. Старшыня [[Рэспубліканская праблемная камісія па сацыяльнай гігіене і арганізацыі аховы здароўя|Рэспубліканскай праблемнай камісіі па сацыяльнай гігіене і арганізацыі аховы здароўя]], Рэспубліканскай атэстацыйнай камісіі па арганізацыі аховы здароўя; член бюро вучонага медыцынскага савета Міністэрства аховы здароўя, [[замежны член]] [[Польскае таварыства гісторыкаў медыцыны і фармацыі|Польскага таварыства гісторыкаў медыцыны і фармацыі]], член савета па абароне доктарскіх дысертацый па спецыяльнасці грамадскае здароўе і ахова здароўя, навуковы кансультант выдавецтва «Беларуская энцыклапедыя», член рэдакцыйных саветаў шэрагу часопісаў, галоўны пазаштатны спецыяліст Міністэрства аховы здароўя па грамадскім здароўю і ахове здароўя. Галоўны рэдактар часопіса «[[Веснік пенітэцыярнай медыцыны]]», старшыня рэдакцыйнай калегіі часопіса «[[Медыцынскія навіны]]». == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3}} — С. 495. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вальчук Эдуард Антонавіч}} [[Катэгорыя:Медыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук]] [[Катэгорыя:Дэканы факультэта грамадскага здароўя і аховы здароўя БМАПА]] [[Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя]] [[Катэгорыя:Гісторыкі медыцыны]] k8bw82k3csfhfjiimozvn7uxeuyuscy 0 115088 5199388 4554571 2026-09-15T07:10:54Z Ciepiersia 162280 афармленне 5199388 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} '''Коўкасць''' — здольнасць [[метал]]аў і [[сплаў|сплаваў]] падвяргацца [[коўка|коўцы]] і іншым відам апрацоўкі ціскам ([[пракатка]], [[валачэнне]], [[прэсаванне]], [[штампоўка]]). Коўкасць характарызуецца двума паказчыкамі — пластычнасцю, гэта значыць здольнасцю металу падвяргацца дэфармацыі пад ціскам без разбурэння, і супрацівам дэфармацыі. У каванні металаў ([[сталь]], [[латунь]], [[дзюралюміній]] і некаторыя іншыя медныя, алюмініевыя, магніевыя, нікелевыя сплавы) адносна высокая пластычнасць спалучаецца з нізкім супрацівам дэфармацыі. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|8|||437}} * Ковкость // Энциклопедический словарь по металлургии: Справочное издание. В 2-х т. Т. 1: А—О / Н. П. Лякишев и др. — М.: «Интермет Инжиниринг», 2000. — С. 213. — 412 с. — 500 экз. — ISBN 5-89594-037-4.{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Апрацоўка металаў ціскам]] [[Катэгорыя:Супраціўленне матэрыялаў]] [[Катэгорыя:Металургія]] [[Катэгорыя:Уласцівасці матэрыялаў]] k2xsxpq93c8zywaishu0m1gx5l06n3r 5199407 5199388 2026-09-15T07:31:01Z M.L.Bot 261 /* Літаратура */ 5199407 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} '''Коўкасць''' — здольнасць [[метал]]аў і [[сплаў|сплаваў]] падвяргацца [[коўка|коўцы]] і іншым відам апрацоўкі ціскам ([[пракатка]], [[валачэнне]], [[прэсаванне]], [[штампоўка]]). Коўкасць характарызуецца двума паказчыкамі — пластычнасцю, гэта значыць здольнасцю металу падвяргацца дэфармацыі пад ціскам без разбурэння, і супрацівам дэфармацыі. У каванні металаў ([[сталь]], [[латунь]], [[дзюралюміній]] і некаторыя іншыя медныя, алюмініевыя, магніевыя, нікелевыя сплавы) адносна высокая пластычнасць спалучаецца з нізкім супрацівам дэфармацыі. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|8|||437|артыкул=[https://verbum.by/belen/%D0%9A%D0%9E%D0%8E%D0%9A%D0%90%D0%A1%D0%A6%D0%AC Коўкасць]}} * Ковкость // Энциклопедический словарь по металлургии: Справочное издание. В 2-х т. Т. 1: А—О / Н. П. Лякишев и др. — М.: «Интермет Инжиниринг», 2000. — С. 213. — 412 с. — 500 экз. — ISBN 5-89594-037-4.{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Апрацоўка металаў ціскам]] [[Катэгорыя:Супраціўленне матэрыялаў]] [[Катэгорыя:Металургія]] [[Катэгорыя:Уласцівасці матэрыялаў]] bffkhochhfzchsqihvqxujy9uapxy1v 10 115536 5199062 3020252 2026-09-14T14:37:38Z Minorax 86995 vva 5199062 wikitext text/x-wiki <includeonly><imagemap>Image:EGY Order of the Republic - Grand Cordon BAR.svg|60px|Вялікая стужка ордэна Рэспублікі default [[Ордэн Рэспублікі, Егіпет|Вялікая стужка ордэна Рэспублікі]] desc none</imagemap>{{Катэгорыя толькі ў артыкулах|Кавалеры егіпецкага ордэна Рэспублікі|{{PAGENAME}}}}</includeonly><noinclude>{{Дакументацыя ўзнагароды}}[[Катэгорыя:Шаблоны:Узнагароды:Егіпет|Рэспубліка1]]</noinclude> cckxcgaf7j4ems0np4wls1s48eh1zjt 0 115892 5199204 4437854 2026-09-14T19:14:14Z Peisatai 111348 5199204 wikitext text/x-wiki '''Мнюта:''' * [[Мнюта (рака)|Мнюта]] — рака ў [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкім]] і [[Шаркоўшчынскі раён|Шаркоўшчынскім]] раёнах [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] * [[Мнюта]] — возера у Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі [[Мнюта (рака)|Мнюта]] * [[Мнюта (Салігорскі раён)|Мнюта]] — возера паміж рэкамі [[Морач (рака)|Морач]] і [[Лань (рака)|Лань]] (цяпер на тэрыторыі [[Гідралагічныя заказнікі мясцовага значэння Беларусі|гідралагічнага заказніка]] "Вялічкавічы")<ref>Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom VI: Malczyce — Netreba. — Warszawa, 1885. — С. 557.</ref>. {{неадназначнасць}} c9fpqv5wtab7se1b1e4000hu219kqw1 0 115932 5199229 4009913 2026-09-14T19:54:20Z JerzyKundrat 174 5199229 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Вялец}} {{Возера2 |Назва = Вялец |Нацыянальная назва = |Выява = |Подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 16|lat_sec = 13 |lon_dir = E|lon_deg =27 |lon_min = 55|lon_sec = 12 |region = |CoordScale = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Віцебская вобласць |Вышыня над узроўнем мора = |Даўжыня = 1,8 |Шырыня = 0,8 |Плошча = 0,22 |Аб'ём = |Даўжыня берагавой лініі = |Найбольшая глыбіня = 11 |Сярэдняя глыбіня = |Тып мінералізацыі = |Салёнасць = |Празрыстасць = |Плошча вадазбору = 681 |Упадаюць = Мнюта |Выцякаюць = Мнюта |Пазіцыйная карта 1 = Беларусь |Пазіцыйная карта 2 = Беларусь Віцебская вобласць }} '''Вяле́ц''' — [[возера]] ў [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]] ў басейне ракі [[Мнюта (рака)|Мнюта]] (працякае праз возера), за 20 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада [[Глыбокае]], каля вёскі [[Вялец (Глыбоцкі раён)|Вялец]]. [[Плошча]] паверхні возера 0,22 км², даўжыня 1,8 км, найбольшая шырыня 0,8 км. Плошча [[вадазбор]]у каля 681 км². Найбольшая глыбіня дасягае 11 м. [[Катлавіна]] возера выцягнутай формы. Усходнія схілы стромкія вышынёй 3—4 м, астатнія нізкія, спадзістыя і [[Балота|забалочаныя]]. Дно [[Глей|глеістае]], пясчанае ва ўсходняй частцы. Зарастае па ўсёй плошчы. У возера ўпадаюць [[Ручай|ручаі]]. Сцёк у раку Мнюта<ref>{{кніга|загаловак=Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1|адказны=Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ|год=1983|том=1|старонкі=514—515|старонак=575|тыраж=10&nbsp;000}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭПБ|1}} — С. 514—515. * {{Крыніцы/БелЭн|4}} — С. 342. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Витебская область. Глубокский район: карта. Глубокое: план|месца=Мн.|выдавецтва=Белкартография|год=2012|тыраж=3000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD3/vit_mo.pdf Морфометрические параметры озёр Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306113156/http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD3/vit_mo.pdf |date=6 сакавіка 2016 }}{{ref-ru}} [[Катэгорыя:Азёры Глыбоцкага раёна]] [[Катэгорыя:Басейн Мнюты]] g72kmy35yg3vxko22qf1vjmu8cf9nl6 0 118166 5199558 5173514 2026-09-15T09:52:01Z Ueschar 151377 /* top */ шаблон, перанесена: langi → Іншамоўны тэкст|мова=не|курсіў=так (2) з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5199558 wikitext text/x-wiki {{Часавыя паясы Еўропы}} '''Цэнтральнаеўрапейскі час''' ({{lang-en|Central European Time}}, {{Іншамоўны тэкст|мова=не|курсіў=так|en|CET}}) — адна з назваў [[Часавы пояс|часавага пояса]] [[Сусветны каардынаваны час|UTC+1]]. Гэтым часам карыстаюцца некаторыя [[Еўропа|еўрапейскія]] і [[Паўночная Афрыка|паўночнаафрыканскія]] краіны. Большасць з іх карыстаюцца таксама цэнтральнаеўрапейскім летнім часам ({{Іншамоўны тэкст|мова=не|курсіў=так|en|CEST}}) UTC+2 у якасці [[Летні час|летняга часу]]. У вузейшым сэнсе пад '''цэнтральнаеўрапейскім часам''' маецца на ўвазе сістэма вылічэння часу ў тых краінах і тэрыторыях Еўропы (Аўстрыя, Албанія, Андора, Бельгія, Боснія і Герцагавіна, Ватыкан, Венгрыя, Германія, Гібралтар, Данія, кантынентальная частка Іспаніі, Італія, Ліхтэнштэйн, Люксембург, Македонія, Мальта, Манака, Нідэрланды, Нарвегія, Польшча, Сан-Марына, Сербія, Славакія, Славенія, Францыя, Харватыя, Чарнагорыя, Чэхія, Швейцарыя, Швецыя), дзе ўзімку выкарыстоўваецца час [[UTC+1|часавага пояса UTC+1]], а ўлетку — [[UTC+2|часавага пояса UTC+2]]. == Геаграфія == Круглы год па цэнтральнаеўрапейскім часе жывуць {{DZA}} і {{TUN}}. Наступныя краіны і тэрыторыі выкарыстоўваюць цэнтральнаеўрапейскі час узімку паміж 1:00 UTC апошняй нядзелі кастрычніка і 1:00 UTC апошняй нядзелі сакавіка: * {{AUT}} * {{ALB}} * {{AND}} * {{BEL}} * {{BIH}} * {{VAT}} * {{HUN}} * {{DEU}} * {{GIB}} * {{DNK}} (метраполія) * {{ESP}} (акрамя [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]]) * {{ITA}} * {{LIE}} * {{LUX}} * {{MKD}} * {{MLT}} * {{MCO}} * {{NED}} (метраполія) * {{NOR}} * {{POL}} * {{SMR}} * {{SRB}} * {{SVK}} * {{SLO}} * {{FRA}} (метраполія) * {{CRO}} * {{MNE}} * {{CZE}} * {{CHE}} * {{SWE}} == Сінонімы == З-за наяўнасці вялікай колькасці дзяржаў у гэтым поясе сустракаюцца і іншыя абазначэнні: * MET ({{lang-en|Middle European Time}}, сярэднееўрапейскі час) (не блытаць з MET — {{lang-en|Middle Eastern Time}}) * «Берлінскі час» * MEZ ({{lang-de|Mitteleuropaische Zeit}}) {{Часавыя паясы}} [[Катэгорыя:Часавыя паясы]] 555rx2v37rqt7fbyqls17yy07ya0ena 100 121975 5199096 5198279 2026-09-14T15:51:09Z NirvanaBot 40832 +20 новых 5199096 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Альбрэхт Фрыдрых Прускі|2026-09-14T14:42:24Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Яўхім III Фрыдрых|2026-09-14T14:21:30Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Карл Філіп (герцаг)|2026-09-14T12:30:59Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Кэтрын Кінер|2026-09-14T12:13:05Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Антонія Кідман|2026-09-14T12:01:38Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Рыгор Агабабян|2026-09-14T10:27:51Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Міхаіл Іосіфавіч Авербах|2026-09-14T09:54:00Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Пітэр Генры Абрахамс|2026-09-14T08:33:37Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Харэн Абрамян|2026-09-14T08:07:56Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Эміль Абрамавіч Абрамовіч|2026-09-14T07:29:52Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Максім Паўлавіч Абрамаў|2026-09-14T07:16:54Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Кузьма Рыгоравіч Абрамаў|2026-09-14T06:56:59Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Селім аль-Хос|2026-09-14T06:45:18Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Альберт Лясковіч|2026-09-14T06:31:06Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Юрый Уладзіміравіч Гудзіновіч|2026-09-13T22:42:34Z|Bk1949}} {{Новы артыкул|Альтэнштат (Верхняя Баварыя)|2026-09-13T22:19:34Z|АлесьНавіцкі90}} {{Новы артыкул|Штаталендорф|2026-09-13T21:26:34Z|АлесьНавіцкі90}} {{Новы артыкул|Мёнхегоф|2026-09-13T21:12:12Z|АлесьНавіцкі90}} {{Новы артыкул|Казімір Пясецкі|2026-09-13T20:14:58Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Сярэднеазіяцкая пагранічная акруга|2026-09-13T18:15:34Z|DBatura}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 92pcqqdb0rzveafl84xkj0vnfczom94 0 123459 5199251 4944670 2026-09-14T20:06:39Z JerzyKundrat 174 /* Судовая ўлада */ 5199251 wikitext text/x-wiki {{Палітыка Беларусі}} '''[[Рэспубліка Беларусь]]''' — [[унітарная дзяржава]], форма кіравання — [[прэзідэнцкая рэспубліка]]. == Канстытуцыя == {{main|Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь}} Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь была прынята [[15 сакавіка]] [[1994]] г. на 13-й сесіі [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага Савета]] Рэспублікі Беларусь 12-га склікання. Набыла сілу [[30 красавіка]] [[1994]] з моманту яе апублікавання. [[24 лістапада]] [[1996]] года Канстытуцыя была абноўлена і дапоўнена паводле вынікаў [[Рэферэндум у Беларусі (1996)|рэферэндуму]]. Істотная частка змен - пераразмеркаванне паўнамоцтваў на карысць выканаўчай улады і прэзідэнта, у прыватнасці. Сучасная рэдакцыя [[Канстытуцыя|Канстытуцыі]] [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] складаецца з прэамбулы, 9 раздзелаў, у якіх 8 глаў і 146 артыкулаў. [[17 кастрычніка]] [[2004]] года на [[Рэферэндум у Беларусі (2004)|рэферэндуме]] з Канстытуцыі было выключана палажэнне, якое абмяжоўвае права адной асобы абірацца прэзідэнтам больш за на два тэрміны запар. == Глава дзяржавы == [[Глава дзяржавы|Главой беларускай дзяржавы]] з’яўляецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь]]. Яму дэлегаваны заканадаўчыя паўнамоцтвы на выданне [[Указ|ўказаў]]. Прэзідэнт абіраецца непасрэдна грамадзянамі на 5-гадовы тэрмін. == Выканаўчая ўлада == Найвышэйшым органам выканаўчай улады з’яўляецца Урад — [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь]]. Урад у сваёй дзейнасці падсправаздачны Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь і адказны перад [[Парламент Рэспублікі Беларусь|Парламентам Рэспублікі Беларусь]]. {{Нарыхтоўка раздзела}} == Заканадаўчая ўлада == Найвышэйшай заканадаўчай установай Беларусі ёсць [[Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны сход]], які складаецца з [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў]] і [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савета Рэспублікі]]. У Палаце прадстаўнікоў 110&nbsp;[[дэпутат]]аў. Дэпутаты абіраюцца па [[Мажарытарная выбарчая сістэма|мажарытарнай сістэме]] прамым усеагульным галасаваннем. Савет Рэспублікі абіраецца мясцовымі Саветамі — ад кожнай вобласці і горада Мінска абіраюцца па 8&nbsp;членаў Савета Рэспублікі. 8&nbsp;членаў Савета прызначаюцца прэзідэнтам — усяго 64&nbsp;чалавека. Тэрмін паўнамоцтваў Нацыянальнага сходу — 4&nbsp;года. {{Нарыхтоўка раздзела}} == Судовая ўлада == {{main|Судовая сістэма Беларусі}} Судовая ўлада ажыццяўляецца [[Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўным судом]] і [[Канстытуцыйны суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйным судом]]. Сістэма судоў будуецца на прынцыпах тэрытарыяльнасці і спецыялізацыі. Яна складаецца з: * Канстытуцыйнага Суда; * Сістэмы судоў агульнай юрысдыкцыі. Утварэнне надзвычайных судоў забараняецца. Сістэма судоў агульнай юрысдыкцыі складаецца з: * [[Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага]] Суда Рэспублікі Беларусь; * абласных (Мінскага гарадскога) судоў; * эканамічных судоў абласцей (горада Мінска); * раённых (гарадскіх) судоў. Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь ажыццяўляе правасуддзе і нагляд за судовай дзейнасцю агульных судоў. Асобна вылучаецца пракуратура РБ мэта якой нагляд за дакладным і аднолькавым выкананнем законаў, указаў, нарматыўных актаў: Паколькі яна падначальваецца Прэзідэнту Беларусі, то у нас яна частка выканаўчай сістэмы, хаця ёй ажыццяўляецца шэраг судовых і следчых дзеянняў: папярэдняе следства, абвінавачванне у судах і г.д. Адзіную і цэнтралізаваную сістэму органаў пракуратуры складаюць: * [[Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь]]; * пракуратуры абласцей, горада Мінска, якія з’яўляюцца юрыдычнымі асобамі; * пракуратуры раёнаў, раёнаў у гарадах, гарадоў; * міжраённыя і прыраўнаваныя да іх транспартныя пракуратуры; * іншыя дзяржаўныя арганізацыі, створаныя ў сістэме органаў пракуратуры па рашэнні Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. == Палітычныя партыі == {{main|Палітычныя партыі Беларусі}} На [[2009]] год у Беларусі афіцыйна зарэгістравана 15 палітычных партый<ref>{{ref-ru}} [http://minjust.by/ru/site_menu/about/struktura/obschestv/registr/politpart Сведения о политических партиях, зарегистрированных в Республике Беларусь // Министерство юстиции Республики Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120120231757/http://minjust.by/ru/site_menu/about/struktura/obschestv/registr/politpart |date=20 студзеня 2012 }}</ref>, з іх у [[Палата Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаце Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] IV склікання прадстаўленыя дзве: [[Камуністычная партыя Беларусі]] і [[Беларуская аграрная партыя]]. {{Нарыхтоўка раздзела}} == Унутраная палітыка == {{main|Унутраная палітыка Беларусі}} {{у планах}} === Карупцыя === {{main|Карупцыя#Прававое рэгуляванне ў Рэспубліцы Беларусь}} == Міжнароднае становішча і знешняя палітыка == {{main|Знешняя палітыка Беларусі}} Дзяржава з’яўляецца членам-заснавальнікам [[ААН]], [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|СНД]], [[АДКБ]], [[Еўразійская эканамічная супольнасць|ЕўрАзЭС]], [[Саюзная дзяржава Расіі і Беларусі|Саюзнай дзяржавы]], а таксама членам іншых міжнародных аб'яднанняў. {{у планах}} == Гл. таксама == * [[Дзяржаўныя пасады Рэспублікі Беларусь]] * [[Спіс дыпламатычных місій Беларусі]] * [[Пашпарт грамадзяніна Беларусі]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Беларусь у тэмах}} {{Еўропа паводле тэм|Палітыка}} [[Катэгорыя:Палітыка Беларусі| ]] aemcil606pbdwa5p1aqgbat9cg526wc 0 126184 5199158 4676479 2026-09-14T18:23:23Z Peisatai 111348 5199158 wikitext text/x-wiki {{Рака2 |Назва = Вярэдаўка |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс = |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 14 |Плошча басейна = 108 |Басейн = Нёман |Басейн рэк = [[Балтыйскае мора]] |Расход вады = |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытоку= каля вёскі Асавец |Вышыня вытоку = каля 162<ref name="map">[http://download.maps.vlasenko.net/smtm100/n-35-067.jpg Ліст карты N-35-67. Выданне 1981 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130504033617/http://download.maps.vlasenko.net/smtm100/n-35-067.jpg |date=4 мая 2013 }}</ref> |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 54|s_lat_min = 16|s_lat_sec = 03.0 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 27|s_lon_min = 08|s_lon_sec = 14.2 |Вусце = [[Уша (прыток Віліі)|Уша]] |Месцазнаходжанне вусця = за 1,5 км ад вёскі Верадова |Вышыня вусця = каля 170<ref name="map" /> |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 54|m_lat_min = 19|m_lat_sec = 18.8 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 27|m_lon_min = 00|m_lon_sec = 36.9 |Ухіл ракі = 0,6 |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Мінская вобласць |Раён = Маладзечанскі раён |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Вярэдаўка''', '''Аболька''', '''Лоша-Аболька''' — рака ў [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], правы прыток [[Уша (прыток Віліі)|Ушы]] (басейн [[Вілія|Віліі]]). == Назва == Цяперашняя назва Вярэдаўка ад вёскі [[Верадова]], паўз якую ракапрацякае. На польскай карце 1933 г. рака называецца [[Лоша]], пасля сутоку рэчак Аболькі (злева) і Альхімаўкі (справа). == Водаапісанне == Даўжыня ракі 14 км. Плошча [[вадазбор]]у 108 км². Сярэдні [[Ухіл ракі|нахіл воднай паверхні]] 0,6 [[Праміле|‰]]. '''Прытокі''': [[Алхімаўка]] (справа), [[Баравічанка]] (злева). Пачынаецца з сеткі меліярацыйных [[Канал (гідраграфія)|каналаў]] каля вёскі [[Асавец (Маладзечанскі раён)|Асавец]], упадае ва Ушу прыкладна за 1,5 км на паўднёвы захад ад вёскі [[Верадова]]. На ўсім працягу каналізаваная, прымае сцёк з сеткі [[Меліярацыя|меліярацыйных]] каналаў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/Блакітная|}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|старонкі=11|старонак=60|isbn=978-985-508-174-7|тыраж=20&nbsp;000}}{{ref-ru}} [[Катэгорыя:Рэкі Маладзечанскага раёна]] [[Катэгорыя:Прытокі Ушы (прыток Віліі)]] ahn09ishj4x9eygglpprh8e401zsiaj 0 126496 5198955 5055306 2026-09-14T12:18:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5198955 wikitext text/x-wiki {{Музей |назва = Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі |sort = гісторыі рэлігіі |арыгінал = |выява = Гродно ул.Замковая 06.jpg |памер = |подпіс = Музей займае будынак былога [[Палац Храптовічаў (Гродна)|палаца Храптовічаў]] па [[Замкавая вуліца (Гродна)|вул. Замкавая]], 16 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |профіль = гістарычны |дата=15 студзеня |заснаваны =1985 |падпарадкаваны = упраўленне культуры Гродзенскага аблвыканкома |месцазнаходжанне= г. Гродна, вул. Замкавая, 16, 230025 |наведвальнікі = |фонд = 53 089 |агульная плошча =469 |выставачная плошча= |плошча запаснікаў =249 |дырэктар = |праезд = |адкрыты = |білет = |спасылка = http://www.muzej.by/ |Commons = Grodno State Museum of the History of Religion }} '''Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі''' — размешчаны па адрасе [[Гродна]], [[Замкавая вуліца (Гродна)|вуліца Замкавая]], 16. Адзіны музей у [[Беларусь|Рэспубліцы Беларусь]], які спецыялізуецца на вывучэнні гістарычнага мінулага [[рэлігія|рэлігій]] і [[канфесія|канфесій]]. Пры музеі працуюць навуковая бібліятэка (звыш 15 тысяч тамоў), рэстаўрацыйная майстэрня. == Гісторыя == Фармальна музей пачаткова паўстаў у Полацку ў 1973 годзе паводле пастановы Бюро ЦК КПБ, але першыя гады існаваў амаль выключна на паперы. Хутка было вырашана перавесці музей у больш значны ў адміністрацыйны плане горад, таму ў 1975-77 гадах калектыў фактычна чакаў пераносу музея ў Гродна. Магчыма, перанос быў звязаны таксама з патрэбай атэістычнай прапаганды на Гродзеншчыне, якая заставалася рэгіёнам з найбольшай колькасцю веруючага насельніцтва<ref>Джумантаева Т. А. «Полацкаму музею-запаведнику - 50» // Музей і культурная спадчына: гісторыя, сучаснасць, погляд у будучыню. Зборнік матэрыялаў міжнароднай навукова-практычнай канферэнцыі Мінск, 27–28 чэрвеня 2017 г. / рэдкал.: А. А. Гужалоўскі [і інш.]. – Мінск : БДУ, 2017. – С. 84–85 – 298 с.</ref><ref>{{Кніга|аўтар=Гужалоўскі А. А.|загаловак=Гісторыя музейнай справы Беларусі|год=2012|месца=Мінск|выдавецтва=БДУ|старонкі=237–239|старонак=303}}</ref>. У Гродне ён быў заснаваны [[7 ліпеня]] [[1977]] як ''Рэспубліканскі музей атэізму і гісторыі рэлігіі'', адкрыты для наведвальнікаў [[15 студзеня]] [[1985]]<ref>{{Cite web|url=https://pawet.net/ns/2010/01/%E2%84%96_01_(944).html|title=Pawet: № 01 (944)|website=pawet.net|access-date=2023-10-19}}</ref>. З [[13 верасня]] [[1989]] пачаў называцца ''Беларускім дзяржаўным музеем гісторыі рэлігіі'', а з [[12 жніўня]] [[2005]] атрымаў сучасную назву сучасную назву. Першым дырэктарам музея быў прызначаны ідэйны атэіст і вядомы беларускі пісьменнік [[Аляксей Нічыпаравіч Карпюк|Аляксей Карпюк]]. Супрацоўнікам ён запомніўся як актыўны збіральнік спадчыны, які арганізоўваў паездкі па экспанаты ў самыя аддаленыя мясціны Гродзенскай вобласці<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://hrodna.life/articles/30-karpjuk/|title=31 год таму памёр Аляксей Карпюк: 9 фактаў пра знакамітага гродзенца|website=Hrodna.life|date=2023-10-19|access-date=2023-10-19}}</ref>. Супрацоўнікі музея імкнуліся таксама збіраць матэрыялы з усёй тэрыторыі Беларусі, каб найбольш поўна паказаць разнастайнасць рэлігійнай культуры<ref>Ціхаміраў А. У. «Прадметы з Гомеля і Гомельскай вобласці ў фондах Гродзенскага дзяржаўнага музея гісторыі рэлігіі» // Беларусь у гістарычнай рэтраспектыве XIX–XXI стагоддзяў: этнакультурныя і нацыянальна-дзяржаўныя працэсы. Матэрыялы Рэспубліканскай навуковай канферэнцыі / рэдкалегія: [[А. Р. Яшчанка]] (гал. рэд.) [і інш.]; Гомель: ГДУ імя Ф. Скарыны, 2021. С. 206 – 243 с.</ref>. Першая экспазіцыя размяшчалася ў архітэктурным ансамблі [[Гродзенская Раства-Багародзіцкая царква і манастыр|былога жаночага манастыра Раства Багародзіцы]]. Пасля таго, як у [[1992]] комплекс быў вернуты вернікам, музей атрымаў двухпавярховы комплекс былога [[Палац Храптовічаў у Гродна|палаца Храптовічаў]]. Ён быў зусім не прыстасаваны пад патрэбы музея і патрабаваў доўгага рамонту<ref>{{Cite web|url=https://museums.by/muzei/muzei-g-grodno-i-grodnenskoy-oblasti/muzey-istorii-religii-v-grodno-/|title=Музей истории религии в Гродно|website=museums.by|access-date=2023-10-19|url-status=dead|archive-date=23 лютага 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223185349/https://www.museums.by/muzei/muzei-g-grodno-i-grodnenskoy-oblasti/muzey-istorii-religii-v-grodno-/}}</ref>. У 2009 былі завершаны рамонтна-рэстаўрацыйныя работы ў будынку музея, адкрыта стацыянарная выстаўка «''Эпоха. Час. Будынак''», дзве выставачныя залы (плошчай 83,9 кв. м. і 51,3 кв. м.), канцэртная зала на 90 месцаў. У снежні [[2010]] адчынілі свае дзверы для наведвальнікаў шэсць залаў экспазіцыі «''Рэлігія і культура ў Беларусі''». У межах рэстаўрацыі будынка былога палаца над брамай змясцілі выяву [[Герб Гродна|герба Гродна]] ''—'' аленя [[Святы Губерт|святога Губерта]]. У 1979 годзе да музея ў якасці філіі была далучана [[Барысаглебская царква (Гродна)|Каложская царква]]. Супрацоўнікі музея спрыялі даследаванням стану храма, яго захаванасці<ref>{{Cite web|lang=be-by|url=http://harodnia.com/be/sionnia/prabliemy-spadczyny/11-kalozha-v-proszloje|title=Коложа: в прошлое на полтора века|website=harodnia.com|access-date=2023-10-19|archive-date=20 мая 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240520055518/https://harodnia.com/be/sionnia/prabliemy-spadczyny/11-kalozha-v-proszloje|url-status=dead}}</ref>. У канцы 1980-х гадоў дырэктар Аляксей Карпюк сустракаўся з мітрапалітам [[Мінская епархія|Мінскім і Слуцкім]] [[Філарэт (Вахрамееў)|Філарэтам]] і спрыяў перадачы будынка Каложы праваслаўнай царкве<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://hrodna.life/articles/hto-taki-alyaksey-karpyuk/|title=Хто такі Аляксей Карпюк і чаму пра яго памятаюць гродзенцы|website=Hrodna.life|date=2023-10-19|access-date=2023-10-19}}</ref>. == Экспазіцыі. Дзейнасць музея == Паводле стану на 2023 год музейная экспазіцыя складаецца з 18 залаў: 5 залаў – экспазіцыя «Эпоха. Час. Будынак», 12 залаў – экспазіцыя «Рэлігія і культура Беларусі», 1 зала – экспазіцыя «Пасля Катастрофы. З гісторыі гродзенскіх яўрэяў»)<ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://muzej.by/?page_id=135&lang=be|title=Экспазіцыі – muzej.by|access-date=2023-10-19|archive-date=14 мая 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240514205025/https://muzej.by/?page_id=135&lang=be|url-status=dead}}</ref>. Музеем падрыхтаваны шматлікія выстаўкі ў музеях вобласці і рэспублікі, найбольш адметнымі сталі: «''Повязь часоў — беларускі ручнік''», «''Барока ў Беларусі''», «''Гарадская культура''», «''Нам засталася спадчына''», «''Традыцыі продкаў: беларускі народны касцюм''», «''Біблія — кніга кніг''», «''Свет сакральнага мастацтва''», «''Вобраз Маці Божай у іканапісе''», «''Смерцю смерць перамогшы''», «''Святыя і падзвіжнікі хрысціянскай царквы''», «''Паміж небам і зямлёй''». У 2010 у залах музея арганізаваны выстаўкі «''Спявай Госпаду, уся зямля''» (да фестывалю царкоўных спеваў), «''Вялікдзень — святаў свята''», на якой была прадстаўлена калекцыя з 259 вялікодных яек [[Заходняя Еўропа|заходнееўрапейскай]], беларускай і [[Расія|расійскай]] вытворчасці, «''У Гродне іх можна сустрэць найчасцей''» (вобраз анёла ў творах гродзенскіх мастакоў), а таксама выстаўка прысвечанай фестывалю нацыянальных культур. Да Міжнароднага дня музеяў упершыню была падрыхтавана канцэртна-тэатралізаваная праграма «''Дзень і ноч у музеі''». [[File:Кніга «Хамаіл». 1850—1900. Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі 01.jpg|thumb|[[Хамаіл]] — малітоўнік беларускіх татар. 1850—1900]] Аснову навукова-асветніцкай дзейнасці музея складаюць экскурсіі па экспазіцыях і выставах музея, лекторыі, лекцыі і кансультацыі для выхавацеляў дзіцячых садкоў і настаўнікаў сярэдніх школ, спецыялізаваныя заняткі з рознымі ўзроставымі групамі. Супрацоўнікі музея таксама праводзяць музейныя заняткі з інтэрактыўным блокам у дзіцячых садках, урокі-экскурсіі, музейныя ўрокі, тэматычны заняткі, тэматычныя экскурсы па горадзе для дзяцей і дарослых, праграмы для дашкольнікаў «''Падарожжа ў мінулае Белай Русі''» і «''Апавяданні старога куфра''», а таксама цыкл урокаў-экскурсій «''Мураваныя харалы Гродна''» (помнікі культавай архітэктуры), які стаў лагічным працягам праграмы «Гродназнаўства», і тэматычны экскурс «''Музыка, якая застыла ў камені''», распрацаваны для атрымання дадатковых паглыбленых ведаў. Музей аказвае метадычную дапамогу ў пытаннях гісторыі рэлігіі дзяржаўным і грамадскім музеям [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], студэнтам вышэйшых навучальных устаноў і вучням сярэдніх агульнаадукацыйных школ, прымае на экспертную камісію кнігі і помнікі мастацтва. == Час працы == Музей працуе кожны дзень, акрамя панядзелка, з 10.00 да 18.00 (каса да 17.00). == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * Беларускі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі / / Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. – Мн., 1993. – Т. 1. – С. 428. * Аляксееў Ю. Адзіны на Беларусі / / Чырвоная змена. – 1997. – 1 ліп. * Берест В. Новый музей / / Гродненская правда. – 1985. – 23 янв. * Вараб'ёва Т.Л. Стварэнне музейнай экспазіцыі ў гістарычных будынках (з вопыту будаўніцтва экспазіцыі «Эпоха, час, будынак» у БДМГР) / / Краязнаўчыя запіскі. – Гродна, 1997. – Вып. 4. – С. 11–15. * Засельская Л. Древние стены заговорили / / Гродненская правда. – 1985. – 15 авг. * Карпюк А., Марат Я. Ёсць у горадзе музей / / ЛіМ. – 1978. – 18 жн. * Кушнер В. Свет правды / / Советская Белоруссия. – 1985. – 6 янв. * Ляшчонак Н. Заўтра заўсёды позна / / Спадчына. – 1999. – № 4. – С. 66–84. * Новік В. Ведаць і шанаваць сваё мінулае / / Гродзенская праўда. – 1995. – 18 мая. * Трусаў I. Запрашае новы музей / / ЛіМ. – 1986. – 22 сак. == Спасылкі == {{Commonscat|Grodno State Museum of the History of Religion}} * [http://www.muzej.by/ Афіцыйны сайт музея] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120702114051/http://muzej.by/ |date=2 ліпеня 2012 }} {{Славутасці Гродна}} [[Катэгорыя:Музеі Гродна]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1985 годзе]] [[Катэгорыя:Замкавая вуліца (Гродна)]] [[Катэгорыя:Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі| ]] [[Катэгорыя:Вуліца Давыда Гарадзенскага (Гродна)]] [[Катэгорыя:1985 год у Гродне]] rlr9lehnnsivij9vze2miqfcrcja9dy 4 131069 5199556 5195622 2026-09-15T09:51:00Z Emilia Noah 155537 /* Цімаці Снайдэр → Тымаці Снайдэр */ У арх 5199556 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Віліс Олаўс]] → [[Віліс Олаус]] == Гл. [[Размовы:Віліс Олаўс|старонку размоў]]. --[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:29, 21 жніўня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Рэзныя інструменты]] → [[:Катэгорыя:Рэжучыя інструменты]] == Згодна з [https://verbum.by/brs/rezhuchy беларуска-рускім слоўнікам 2012 года], таксама адна згадка ў [https://bnkorpus.info/korpus.html корпусе]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:39, 30 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, Таксама [https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D1%80%D1%8D%D0%B6%D1%83%D1%87%D1%8B%D1%8F%20%D1%96%D0%BD* згадкі ў БелЭн]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 09:25, 7 жніўня 2026 (+03) == [[Аплатная картка]] → [[Плацежная картка]] == Падаецца, ўсё ж такі ''плацежная'' павінна быць. Па [https://verbum.by/tsblm2022/%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B0 ТСБЛМ Капылова], або тым жа сэнсе [https://verbum.by/rbs10/%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%91%D0%B6%D0%BD%D1%8B%D0%B9 тут]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:26, 29 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна ТСБЛМ [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 09:27, 7 жніўня 2026 (+03) == [[Іарданія]] → [[Іярданія]] == Калі ўжо раней абмяркоўвалася — не крыўдуйце, не знайшоў. Паводле найноўшай [https://verbum.by/grammardb/%D0%86%D1%8F%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%8F граматычнай базы] - Іярданія, формы Іарданія там няма. У публіцыстыцы таксама сустракаецца [https://zviazda.by/search/?q=%D0%86%D1%8F%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%8F zviazda], [https://belsat.eu/wyszukiwarka?query=%D0%86%D1%8F%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%8F БС], [https://novychas.online/search?q=%D0%86%D1%8F%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%8F НЧ], [https://nashaniva.com/search/?stext=%D0%86%D1%8F%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%8F НН]. [https://catholic.by/3/tags/iyardaniya Catholic.by]. Тэма, як з усімі словамі на Іа- няпростая, таму цікава меркаванне супольнасці. --[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:33, 27 ліпеня 2026 (+03) :Бачу, што ў БелСЭ і БелЭн Іарданія, таксама ў РБС НАН РБ 10. Іярданія толькі ў грам базе, але гэта не нарматыўная крыніца сама па сабе. Нібыта пакуль можна пакінуць варыянт Іярданія ў артыкуле, але пераймяноўваць нібы пакуль рана. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 1 верасня 2026 (+03) == [[Мод Вялікабрытанская]] → [[Мод Уэльская]] == Не зусім ясна, адкуль узялося "Мод Вялікабрытанская", калі ў англійскай "Maud of Wales", а ў нарвежскай "Maud av Norge". Беларускамоўных крыніц, на жаль, не знайшоў. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:22, 24 ліпеня 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. Спачатку яна была [https://dressingroyalty.wordpress.com/house-of-glucksburg-queen-maud-princess-maud-of-wales/ Princess Maud of Wales] і [https://www.outlived.org/person/maud-of-wales-42419 да замужжа (1896) была вядомая пад гэтым тытулам]. :Як я разумею, калі ў 1901 годзе яе бацька стаў каралём Вялікабрытаніі [[Эдуард VII|Эдуардам VII]], замест тытула прынцэсы Уэльскай на радзіме яна атрымала тытул прынцэсы [[Злучанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі|Злучанага Каралеўства]] (Princess Maud of the United Kingdom). [https://europeanheraldry.org/united-kingdom/united-kingdom-great-britain-and-ireland/house-saxe-coburg-and-gotha-later-windsor/ Вось тут я знайшоў яе геральдычны знак]. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 09:48, 25 ліпеня 2026 (+03) == [[Амедэо Мадыльяні]] → [[Амедэа Мадыльяні]] == Калі не памыляюся, паводле сучаснага правапісу мае быць "Амадэа" (Націск на э). [https://daviedka.bnkorpus.info/pravapis2008/ Правапіс 2008] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:34, 16 ліпеня 2026 (+03) * {{Перайменаваць}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:44, 19 жніўня 2026 (+03) == [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне]] → [[Беларускі нацыянальны рух]] == У гістарычных крыніцах бачу выключна варыянт «беларускі нацыянальны рух». Нашае «беларускае нацыянальнае адраджэнне» вядома на якіх прыкладах узнікла, але ёсць адчуванне, што нацыянальнае адраджэнне гэта канкрэтны перыяд, які мае пачатак і канец, аднак са зместу вынікае, што дагэтуль не «адрадзілі». Так што больш карэктным выглядае слова «рух». --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 23:58, 6 ліпеня 2026 (+03) :Падтрымліваю. Хвалі адраджэння гэта хутчэй перыяды. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:37, 7 ліпеня 2026 (+03) == [[Ліянель Жаспен]] → [[Ліянэль Жаспэн]] == [https://nashaniva.com/391027 Тут], [https://www.svaboda.org/a/24871287.html тут] і [https://nashaniva.com/96339 тут] выкарыстоўваецца форма Ліянэль Жаспэн. Бягучую форму ў крыніцах мне знайсці не ўдалося. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:47, 6 ліпеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:28, 1 верасня 2026 (+03) == [[Аляксандр Карнаўх]] → [[Аляксандр Карнавух]] == У яго такая хрэнь можа і ў пашпарце, але націск у прозвішчу тут і на «у», бо гэта славянскае прозвішча, дзе другая частка ад «вуха», а не нейкае нямецкае з націскам на апошняе «а». Так што не можа быць пад націскам у нескладовага: або Карнаву́х, або Карнау́х. У Бірылы [https://www.google.lt/books/edition/Belaruskai%CD%A1a_antrapanimii%CD%A1a_2/Xxg-AAAAIAAJ?hl=be&gbpv=1&bsq=%22%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D1%85%22&dq=%22%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D1%85%22&printsec=frontcover ёсць] гэтае прозвішча. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 00:34, 4 ліпеня 2026 (+03) ::{{Не пераймяноўваць}}Мы ўжо будзем самі прозьвішча людзей перапісваць на свой лад? :) Тады можа лепш адразу Карнавуха? Бо пайшло ад вуха. Паўсюль [https://bellit.store/%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D1%8F-%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%96-%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%9E%D1%85/ напісана] Карнаўх, на кнігах напісана Карнаўх ня ведаю, як можна мяняць у такім разе і ці знойдзе чытач, які шукае аўтара кнігі па зьмененаму прозьвішчу. [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 14:12, 4 ліпеня 2026 (+03) :::Ну калі Домрачава запісвае сябе як Домрач'''Э'''ва, а яшчэ адна адораная патрабуе пісаць сябе выключна як Мар'''і'''я - то так, будзем выпраўляць, бо гэта не адпавядае беларускай мове. Прозвішча гэтага чалавека Карнавух і не належыць прыватна яму, гэта ён сам перапісвае беларускае прозвішча на свой лад. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:18, 5 ліпеня 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}}, усё ж сапраўды, ён усюды сябе пазначае "Карнаўх", напісанне "Карнавух" сустрэў толькі [https://www.polskieradio.pl/podcasty/belaruskaya-sluzhba-polskaga-radyyo-6/saspela-patreba-stvarennya-asacyyacy-zhanchyn-bylyx-paltvyazynak-gavoracz-bylyya-zhanchyny-paltvyazn-24-05-2025 тут]. Само ў сабе цяперашняе напісанне не парушае фундаментальных правіл беларускай мовы (хаця, безумоўна, і з’явілася пад уплывам усім нам вядомай мовы). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:06, 18 ліпеня 2026 (+03) == [[Генрых Птушнік]] → [[Генрых І Птушкалоў]] == Адзіная крыніца з падобным імем (Гэнрык І Птушнік), якую я знайшоў — [https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%3A%D0%A1%D1%83%D1%81%D1%8C%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_2.pdf Сусьветная гісторыя] ў перакладзе Луцкевіча. Птушкалоў жа сустракаецца прынамсі ў [https://verbum.by/belen/%D0%93%D0%95%D0%9D%D0%A0%D0%AB%D0%A5-2 БелЭн], [https://files.knihi.com/Knihi/uploaded06/Viktar_Fiadosik_Ihar_Jeutuchou_Andrej_Procharau.Historyja_siarednich_viakou._Zachodniaja_Jeuropa_i_Vizantyja_V_XIII_st._._Castka_1.pdf Гісторыя сярэдніх вякоў], [http://Гісторыя%20сярэднявечнай%20Еўропы%20(V-XV%20стагоддзі)https://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/09/%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%BD%D Гісторыя сярэднявечнай Еўропы (V-XV стагоддзі)] Таму, думаю, трэба перанесці пад больш сучасную і распаўсюджаную назву. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:11, 2 ліпеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, шмат крыніц указвае на іншае прозвішча [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:36, 3 ліпеня 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. {{lang-de|Heinrich der Vogeler}} – як я зразумеў <u>па анлайн-перакладчыку</u>, der Vogeler азначае '''птушка/птушыны''', а птушкалоў будзе '''Vogelfänger'''. Магчыма пан Луцкевіч пераклаў больш правільна. Лепш няхай выкажуць сваё меркаванне знаўцы нямецкай мовы. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:29, 3 ліпеня 2026 (+03) == [[Эрнэст Рэзерфорд]] → [[Эрнест Рэзерфард]] == Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.13.djvu_559 тут.] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:18, 23 мая 2026 (+03) :Хаця, улічваючы змену правапісу 2008, магчыма правільней было б Эрнэст Рэзерфард. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 25 мая 2026 (+03) ::{{Нейтральны}}. Прозвішча [[:en:Rutherford (name)|Rutherford (name)]] мае два [[Корань (мовазнаўства)|кораня]] і два націскі адпаведна. «О» тут знаходзіцца пад націскам – [https://gramota.ru/meta/rezerford Рэ́зерфо́рд]. Незразумела навошта мяняць «О» на «А». [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 22:03, 5 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна БелЭн, толькі Эрнэст [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:42, 11 чэрвеня 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} нямецкія e мы нідзе асабліва праз э не перадаем, не бачу неабходнасці рабіць тое ж з прозвішчам, якое вядомае пры пасродніцтве рускай мовы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:30, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Акадэмія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) :А чаму мы мусім гэта транслітараваць? Калі гэта ўласная назва, гандлёвая марка, і г.д., то звычайна пакідаем у арыгінальным напісанні. Пакуль што не перакананы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:54, 16 чэрвеня 2026 (+03) ::У першую чаргу трэба выправіць кірлат Akademія. ::Далей можна размаўляць пра назву навучальнай установы. На цяперашні момант WSB нібыта ніяк не расшыфроўваецца, проста застаецца як частка назвы гістарычна, таму мне падаецца лагічным транслітараваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:37, 17 чэрвеня 2026 (+03) :::Кірлат выпраўлены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:23, 18 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) :Тут усё крыху цяжэй, бо выпадкаў ужывання "Хэгіс", апарача гэтага слоўніку, я не знайшоў, але Хагіс згадваецца [https://prajdzisvet.org/events/845-bielarusy-vinshujuts-bernsa-z-dniom-naradzhennia.html тут], [https://news.by/by/news/kultura/260_let_so_dnya_rozhdeniya_roberta_bernsa_otmetili_v_minske тут], [https://www.svaboda.org/a/28331935.html тут], [https://nashaniva.com/322748 тут], [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/2012-06.pdf тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:45, 29 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. Звярніце ўвагу, што прозвішча [[:en:Burroughs (surname)|Burroughs (surname)]] не англійскае, а французскае. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:28, 5 ліпеня 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. WALL-E – гэта абрэвіятура ад Waste Allocation Load Lifter Earth-Class. Засталося разабрацца як правільна транслітэруюцца гэтыя словы на беларускую мову – W праз «В» ці «У», А праз «А» ці «О» і г.д. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:17, 5 ліпеня 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == Вынік == Кансэнсус ёсць, крыніцы таксама. Перайменавана. --[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:36, 9 верасня 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. У англійскім артыкуле выкарыстоўваецца «a ghost-catching business» і «to capture and contain ghosts», слова «hunters» я не знайшоў. Я больш згодны на перайменаванне. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:58, 5 ліпеня 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. Я б тут пакуль не рабіў усеагульнага перайменавання, бо варыянтаў надта шмат. Пастараюся ў бліжэйшы час прайсціся па артыкулах, і, дзе можна, засведчыць канкрэтна беларускую перадачу імён кожнай. Быць можа тады карціна крыху праясніцца. І я б не адкідваў словаўжыванняў, таму што яны "малаімаверныя". [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 21 жніўня 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) : Ёсць крыніцы? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 25 мая 2026 (+03) :У БелЭн замацавана форма "[https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 Бельск-Падляскі]", таму, лічу, што трэба ўніфікаваць да дадзенага варыянту. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:59, 16 чэрвеня 2026 (+03) :: БелЭн крыніца аўтарытэтная, але не адзіная. Уніфікацыя ў БелВікі здзяйсняецца паводле іншых прынцыпаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::Слушна. З тых крыніц, што я знайшоў сітуацыя выглядае наступнай: ::: Бельск-Падляскі — [https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 БелЭн], [https://verbum.by/pbs/bielsk-podlaski Польска-беларускі слоўнік], [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/165776/4/%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%82%D1%8D%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%2037.pdf Беларусіка = Albaruthenika], [https://slounik.org/146870.html Беларускія рэлігійныя дзеячы (XX ст.). Даведнік], часткова [https://www.svaboda.org/a/29005335.html РС], [https://belsat.eu/84527031/niczos-na-eurovision БС] ::: Бельск-Падляшскі — [https://slounik.org/81455.html Беларускія пісьменнікі (1917-1990). Даведнік,] [https://racyja.com/by/?s=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA РР], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3597088%2C%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%81%D0%BA%D1%96-%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%82%D1%83%D0%B5%D1%86%D1%86%D0%B0-%D0%B4%D0%B0-%C2%AB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%96%C2%BB ПР], [https://niva.bialystok.pl/issue/2017/08/art_07.htm Ніва.Беласток] ::: Бельск Падляшскі — [https://slounik.org/90495.html Драўляныя цэрквы Беласточчыны,] :::Бельск Падляскі — часткова [https://www.svaboda.org/a/32467265.html РС], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7819/artykul/2980699%2C%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA-%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8C-%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D1%96-%E2%80%93-%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D0%B7-%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%B6%D1%8D%D0%B9%D1%88%D1%8B%D1%85-%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%88%D0%B0 ПР] :::Калі нешта забыў ці паблытаў — перапрашаю. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:23, 19 чэрвеня 2026 (+03) :::: Ну пакуль за варыянт "Бельск-Падляскі" крыніцы самыя аўтарытэтныя. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:47, 21 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :Надта аўтарытэтнай крыніцу не назавеш, але яна хаця б ёсць, сённяшні варыянт нічым увогуле не падмацаваны. Таму {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:27, 23 мая 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] tgrlcf5k0mbxe05xhelg83noojire11 5199559 5199556 2026-09-15T09:52:02Z Emilia Noah 155537 /* Вынік */ 5199559 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Віліс Олаўс]] → [[Віліс Олаус]] == Гл. [[Размовы:Віліс Олаўс|старонку размоў]]. --[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:29, 21 жніўня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Рэзныя інструменты]] → [[:Катэгорыя:Рэжучыя інструменты]] == Згодна з [https://verbum.by/brs/rezhuchy беларуска-рускім слоўнікам 2012 года], таксама адна згадка ў [https://bnkorpus.info/korpus.html корпусе]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:39, 30 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, Таксама [https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D1%80%D1%8D%D0%B6%D1%83%D1%87%D1%8B%D1%8F%20%D1%96%D0%BD* згадкі ў БелЭн]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 09:25, 7 жніўня 2026 (+03) == [[Аплатная картка]] → [[Плацежная картка]] == Падаецца, ўсё ж такі ''плацежная'' павінна быць. Па [https://verbum.by/tsblm2022/%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B0 ТСБЛМ Капылова], або тым жа сэнсе [https://verbum.by/rbs10/%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%91%D0%B6%D0%BD%D1%8B%D0%B9 тут]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:26, 29 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна ТСБЛМ [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 09:27, 7 жніўня 2026 (+03) == [[Іарданія]] → [[Іярданія]] == Калі ўжо раней абмяркоўвалася — не крыўдуйце, не знайшоў. Паводле найноўшай [https://verbum.by/grammardb/%D0%86%D1%8F%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%8F граматычнай базы] - Іярданія, формы Іарданія там няма. У публіцыстыцы таксама сустракаецца [https://zviazda.by/search/?q=%D0%86%D1%8F%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%8F zviazda], [https://belsat.eu/wyszukiwarka?query=%D0%86%D1%8F%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%8F БС], [https://novychas.online/search?q=%D0%86%D1%8F%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%8F НЧ], [https://nashaniva.com/search/?stext=%D0%86%D1%8F%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%8F НН]. [https://catholic.by/3/tags/iyardaniya Catholic.by]. Тэма, як з усімі словамі на Іа- няпростая, таму цікава меркаванне супольнасці. --[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:33, 27 ліпеня 2026 (+03) :Бачу, што ў БелСЭ і БелЭн Іарданія, таксама ў РБС НАН РБ 10. Іярданія толькі ў грам базе, але гэта не нарматыўная крыніца сама па сабе. Нібыта пакуль можна пакінуць варыянт Іярданія ў артыкуле, але пераймяноўваць нібы пакуль рана. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 1 верасня 2026 (+03) == [[Мод Вялікабрытанская]] → [[Мод Уэльская]] == Не зусім ясна, адкуль узялося "Мод Вялікабрытанская", калі ў англійскай "Maud of Wales", а ў нарвежскай "Maud av Norge". Беларускамоўных крыніц, на жаль, не знайшоў. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:22, 24 ліпеня 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. Спачатку яна была [https://dressingroyalty.wordpress.com/house-of-glucksburg-queen-maud-princess-maud-of-wales/ Princess Maud of Wales] і [https://www.outlived.org/person/maud-of-wales-42419 да замужжа (1896) была вядомая пад гэтым тытулам]. :Як я разумею, калі ў 1901 годзе яе бацька стаў каралём Вялікабрытаніі [[Эдуард VII|Эдуардам VII]], замест тытула прынцэсы Уэльскай на радзіме яна атрымала тытул прынцэсы [[Злучанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі|Злучанага Каралеўства]] (Princess Maud of the United Kingdom). [https://europeanheraldry.org/united-kingdom/united-kingdom-great-britain-and-ireland/house-saxe-coburg-and-gotha-later-windsor/ Вось тут я знайшоў яе геральдычны знак]. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 09:48, 25 ліпеня 2026 (+03) == [[Амедэо Мадыльяні]] → [[Амедэа Мадыльяні]] == Калі не памыляюся, паводле сучаснага правапісу мае быць "Амадэа" (Націск на э). [https://daviedka.bnkorpus.info/pravapis2008/ Правапіс 2008] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:34, 16 ліпеня 2026 (+03) * {{Перайменаваць}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:44, 19 жніўня 2026 (+03) == [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне]] → [[Беларускі нацыянальны рух]] == У гістарычных крыніцах бачу выключна варыянт «беларускі нацыянальны рух». Нашае «беларускае нацыянальнае адраджэнне» вядома на якіх прыкладах узнікла, але ёсць адчуванне, што нацыянальнае адраджэнне гэта канкрэтны перыяд, які мае пачатак і канец, аднак са зместу вынікае, што дагэтуль не «адрадзілі». Так што больш карэктным выглядае слова «рух». --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 23:58, 6 ліпеня 2026 (+03) :Падтрымліваю. Хвалі адраджэння гэта хутчэй перыяды. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:37, 7 ліпеня 2026 (+03) == [[Ліянель Жаспен]] → [[Ліянэль Жаспэн]] == [https://nashaniva.com/391027 Тут], [https://www.svaboda.org/a/24871287.html тут] і [https://nashaniva.com/96339 тут] выкарыстоўваецца форма Ліянэль Жаспэн. Бягучую форму ў крыніцах мне знайсці не ўдалося. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:47, 6 ліпеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:28, 1 верасня 2026 (+03) == [[Аляксандр Карнаўх]] → [[Аляксандр Карнавух]] == У яго такая хрэнь можа і ў пашпарце, але націск у прозвішчу тут і на «у», бо гэта славянскае прозвішча, дзе другая частка ад «вуха», а не нейкае нямецкае з націскам на апошняе «а». Так што не можа быць пад націскам у нескладовага: або Карнаву́х, або Карнау́х. У Бірылы [https://www.google.lt/books/edition/Belaruskai%CD%A1a_antrapanimii%CD%A1a_2/Xxg-AAAAIAAJ?hl=be&gbpv=1&bsq=%22%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D1%85%22&dq=%22%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D1%85%22&printsec=frontcover ёсць] гэтае прозвішча. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 00:34, 4 ліпеня 2026 (+03) ::{{Не пераймяноўваць}}Мы ўжо будзем самі прозьвішча людзей перапісваць на свой лад? :) Тады можа лепш адразу Карнавуха? Бо пайшло ад вуха. Паўсюль [https://bellit.store/%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D1%8F-%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%96-%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%9E%D1%85/ напісана] Карнаўх, на кнігах напісана Карнаўх ня ведаю, як можна мяняць у такім разе і ці знойдзе чытач, які шукае аўтара кнігі па зьмененаму прозьвішчу. [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 14:12, 4 ліпеня 2026 (+03) :::Ну калі Домрачава запісвае сябе як Домрач'''Э'''ва, а яшчэ адна адораная патрабуе пісаць сябе выключна як Мар'''і'''я - то так, будзем выпраўляць, бо гэта не адпавядае беларускай мове. Прозвішча гэтага чалавека Карнавух і не належыць прыватна яму, гэта ён сам перапісвае беларускае прозвішча на свой лад. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:18, 5 ліпеня 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}}, усё ж сапраўды, ён усюды сябе пазначае "Карнаўх", напісанне "Карнавух" сустрэў толькі [https://www.polskieradio.pl/podcasty/belaruskaya-sluzhba-polskaga-radyyo-6/saspela-patreba-stvarennya-asacyyacy-zhanchyn-bylyx-paltvyazynak-gavoracz-bylyya-zhanchyny-paltvyazn-24-05-2025 тут]. Само ў сабе цяперашняе напісанне не парушае фундаментальных правіл беларускай мовы (хаця, безумоўна, і з’явілася пад уплывам усім нам вядомай мовы). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:06, 18 ліпеня 2026 (+03) == [[Генрых Птушнік]] → [[Генрых І Птушкалоў]] == Адзіная крыніца з падобным імем (Гэнрык І Птушнік), якую я знайшоў — [https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%3A%D0%A1%D1%83%D1%81%D1%8C%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_2.pdf Сусьветная гісторыя] ў перакладзе Луцкевіча. Птушкалоў жа сустракаецца прынамсі ў [https://verbum.by/belen/%D0%93%D0%95%D0%9D%D0%A0%D0%AB%D0%A5-2 БелЭн], [https://files.knihi.com/Knihi/uploaded06/Viktar_Fiadosik_Ihar_Jeutuchou_Andrej_Procharau.Historyja_siarednich_viakou._Zachodniaja_Jeuropa_i_Vizantyja_V_XIII_st._._Castka_1.pdf Гісторыя сярэдніх вякоў], [http://Гісторыя%20сярэднявечнай%20Еўропы%20(V-XV%20стагоддзі)https://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/09/%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%BD%D Гісторыя сярэднявечнай Еўропы (V-XV стагоддзі)] Таму, думаю, трэба перанесці пад больш сучасную і распаўсюджаную назву. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:11, 2 ліпеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, шмат крыніц указвае на іншае прозвішча [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:36, 3 ліпеня 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. {{lang-de|Heinrich der Vogeler}} – як я зразумеў <u>па анлайн-перакладчыку</u>, der Vogeler азначае '''птушка/птушыны''', а птушкалоў будзе '''Vogelfänger'''. Магчыма пан Луцкевіч пераклаў больш правільна. Лепш няхай выкажуць сваё меркаванне знаўцы нямецкай мовы. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:29, 3 ліпеня 2026 (+03) == [[Эрнэст Рэзерфорд]] → [[Эрнест Рэзерфард]] == Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.13.djvu_559 тут.] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:18, 23 мая 2026 (+03) :Хаця, улічваючы змену правапісу 2008, магчыма правільней было б Эрнэст Рэзерфард. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 25 мая 2026 (+03) ::{{Нейтральны}}. Прозвішча [[:en:Rutherford (name)|Rutherford (name)]] мае два [[Корань (мовазнаўства)|кораня]] і два націскі адпаведна. «О» тут знаходзіцца пад націскам – [https://gramota.ru/meta/rezerford Рэ́зерфо́рд]. Незразумела навошта мяняць «О» на «А». [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 22:03, 5 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна БелЭн, толькі Эрнэст [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:42, 11 чэрвеня 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} нямецкія e мы нідзе асабліва праз э не перадаем, не бачу неабходнасці рабіць тое ж з прозвішчам, якое вядомае пры пасродніцтве рускай мовы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:30, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Акадэмія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) :А чаму мы мусім гэта транслітараваць? Калі гэта ўласная назва, гандлёвая марка, і г.д., то звычайна пакідаем у арыгінальным напісанні. Пакуль што не перакананы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:54, 16 чэрвеня 2026 (+03) ::У першую чаргу трэба выправіць кірлат Akademія. ::Далей можна размаўляць пра назву навучальнай установы. На цяперашні момант WSB нібыта ніяк не расшыфроўваецца, проста застаецца як частка назвы гістарычна, таму мне падаецца лагічным транслітараваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:37, 17 чэрвеня 2026 (+03) :::Кірлат выпраўлены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:23, 18 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) :Тут усё крыху цяжэй, бо выпадкаў ужывання "Хэгіс", апарача гэтага слоўніку, я не знайшоў, але Хагіс згадваецца [https://prajdzisvet.org/events/845-bielarusy-vinshujuts-bernsa-z-dniom-naradzhennia.html тут], [https://news.by/by/news/kultura/260_let_so_dnya_rozhdeniya_roberta_bernsa_otmetili_v_minske тут], [https://www.svaboda.org/a/28331935.html тут], [https://nashaniva.com/322748 тут], [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/2012-06.pdf тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:45, 29 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. Звярніце ўвагу, што прозвішча [[:en:Burroughs (surname)|Burroughs (surname)]] не англійскае, а французскае. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:28, 5 ліпеня 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. WALL-E – гэта абрэвіятура ад Waste Allocation Load Lifter Earth-Class. Засталося разабрацца як правільна транслітэруюцца гэтыя словы на беларускую мову – W праз «В» ці «У», А праз «А» ці «О» і г.д. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:17, 5 ліпеня 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. У англійскім артыкуле выкарыстоўваецца «a ghost-catching business» і «to capture and contain ghosts», слова «hunters» я не знайшоў. Я больш згодны на перайменаванне. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:58, 5 ліпеня 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. Я б тут пакуль не рабіў усеагульнага перайменавання, бо варыянтаў надта шмат. Пастараюся ў бліжэйшы час прайсціся па артыкулах, і, дзе можна, засведчыць канкрэтна беларускую перадачу імён кожнай. Быць можа тады карціна крыху праясніцца. І я б не адкідваў словаўжыванняў, таму што яны "малаімаверныя". [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 21 жніўня 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) : Ёсць крыніцы? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 25 мая 2026 (+03) :У БелЭн замацавана форма "[https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 Бельск-Падляскі]", таму, лічу, што трэба ўніфікаваць да дадзенага варыянту. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:59, 16 чэрвеня 2026 (+03) :: БелЭн крыніца аўтарытэтная, але не адзіная. Уніфікацыя ў БелВікі здзяйсняецца паводле іншых прынцыпаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::Слушна. З тых крыніц, што я знайшоў сітуацыя выглядае наступнай: ::: Бельск-Падляскі — [https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 БелЭн], [https://verbum.by/pbs/bielsk-podlaski Польска-беларускі слоўнік], [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/165776/4/%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%82%D1%8D%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%2037.pdf Беларусіка = Albaruthenika], [https://slounik.org/146870.html Беларускія рэлігійныя дзеячы (XX ст.). Даведнік], часткова [https://www.svaboda.org/a/29005335.html РС], [https://belsat.eu/84527031/niczos-na-eurovision БС] ::: Бельск-Падляшскі — [https://slounik.org/81455.html Беларускія пісьменнікі (1917-1990). Даведнік,] [https://racyja.com/by/?s=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA РР], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3597088%2C%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%81%D0%BA%D1%96-%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%82%D1%83%D0%B5%D1%86%D1%86%D0%B0-%D0%B4%D0%B0-%C2%AB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%96%C2%BB ПР], [https://niva.bialystok.pl/issue/2017/08/art_07.htm Ніва.Беласток] ::: Бельск Падляшскі — [https://slounik.org/90495.html Драўляныя цэрквы Беласточчыны,] :::Бельск Падляскі — часткова [https://www.svaboda.org/a/32467265.html РС], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7819/artykul/2980699%2C%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA-%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8C-%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D1%96-%E2%80%93-%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D0%B7-%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%B6%D1%8D%D0%B9%D1%88%D1%8B%D1%85-%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%88%D0%B0 ПР] :::Калі нешта забыў ці паблытаў — перапрашаю. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:23, 19 чэрвеня 2026 (+03) :::: Ну пакуль за варыянт "Бельск-Падляскі" крыніцы самыя аўтарытэтныя. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:47, 21 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :Надта аўтарытэтнай крыніцу не назавеш, але яна хаця б ёсць, сённяшні варыянт нічым увогуле не падмацаваны. Таму {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:27, 23 мая 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] slnhdgw9zsueqbpgxa80n76f2zq3sxo 5199605 5199559 2026-09-15T11:32:04Z Ueschar 151377 /* Бягучыя абмеркаванні */ 5199605 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Янцзы]] → [[Яндзы]] == Нядаўна выйшаў новы [https://www.researchgate.net/publication/407473472%20Kitajska-belaruski%20slounik%20Chinese-Belarusian%20dictionary беларуска-кітайскі слоўнік], і істотна так пералапаціў сістэму перадачы кітайскім уласных назваў. Яндзы/Янцзы тут - адзін з мноства прыкладаў. Яндзы, дарэчы, таксама пацвярджаецца [https://verbum.by/grammardb/%D0%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B7%D1%8B граматычнай базай]. Так што тут пытанне комплекснае, і, падазраю, ад таго, што вырашым, будзе залежыць лёс мноства тапонімаў і не толькі ([[Фучжоў]]/Фуджоў, [[Цынь]]/Цінь, [[Ухань]]/Вухань) --[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:31, 15 верасня 2026 (+03) == [[Віліс Олаўс]] → [[Віліс Олаус]] == Гл. [[Размовы:Віліс Олаўс|старонку размоў]]. --[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:29, 21 жніўня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Рэзныя інструменты]] → [[:Катэгорыя:Рэжучыя інструменты]] == Згодна з [https://verbum.by/brs/rezhuchy беларуска-рускім слоўнікам 2012 года], таксама адна згадка ў [https://bnkorpus.info/korpus.html корпусе]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:39, 30 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, Таксама [https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D1%80%D1%8D%D0%B6%D1%83%D1%87%D1%8B%D1%8F%20%D1%96%D0%BD* згадкі ў БелЭн]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 09:25, 7 жніўня 2026 (+03) == [[Аплатная картка]] → [[Плацежная картка]] == Падаецца, ўсё ж такі ''плацежная'' павінна быць. Па [https://verbum.by/tsblm2022/%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B0 ТСБЛМ Капылова], або тым жа сэнсе [https://verbum.by/rbs10/%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%91%D0%B6%D0%BD%D1%8B%D0%B9 тут]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:26, 29 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна ТСБЛМ [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 09:27, 7 жніўня 2026 (+03) == [[Іарданія]] → [[Іярданія]] == Калі ўжо раней абмяркоўвалася — не крыўдуйце, не знайшоў. Паводле найноўшай [https://verbum.by/grammardb/%D0%86%D1%8F%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%8F граматычнай базы] - Іярданія, формы Іарданія там няма. У публіцыстыцы таксама сустракаецца [https://zviazda.by/search/?q=%D0%86%D1%8F%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%8F zviazda], [https://belsat.eu/wyszukiwarka?query=%D0%86%D1%8F%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%8F БС], [https://novychas.online/search?q=%D0%86%D1%8F%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%8F НЧ], [https://nashaniva.com/search/?stext=%D0%86%D1%8F%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%8F НН]. [https://catholic.by/3/tags/iyardaniya Catholic.by]. Тэма, як з усімі словамі на Іа- няпростая, таму цікава меркаванне супольнасці. --[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:33, 27 ліпеня 2026 (+03) :Бачу, што ў БелСЭ і БелЭн Іарданія, таксама ў РБС НАН РБ 10. Іярданія толькі ў грам базе, але гэта не нарматыўная крыніца сама па сабе. Нібыта пакуль можна пакінуць варыянт Іярданія ў артыкуле, але пераймяноўваць нібы пакуль рана. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 1 верасня 2026 (+03) == [[Мод Вялікабрытанская]] → [[Мод Уэльская]] == Не зусім ясна, адкуль узялося "Мод Вялікабрытанская", калі ў англійскай "Maud of Wales", а ў нарвежскай "Maud av Norge". Беларускамоўных крыніц, на жаль, не знайшоў. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:22, 24 ліпеня 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. Спачатку яна была [https://dressingroyalty.wordpress.com/house-of-glucksburg-queen-maud-princess-maud-of-wales/ Princess Maud of Wales] і [https://www.outlived.org/person/maud-of-wales-42419 да замужжа (1896) была вядомая пад гэтым тытулам]. :Як я разумею, калі ў 1901 годзе яе бацька стаў каралём Вялікабрытаніі [[Эдуард VII|Эдуардам VII]], замест тытула прынцэсы Уэльскай на радзіме яна атрымала тытул прынцэсы [[Злучанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі|Злучанага Каралеўства]] (Princess Maud of the United Kingdom). [https://europeanheraldry.org/united-kingdom/united-kingdom-great-britain-and-ireland/house-saxe-coburg-and-gotha-later-windsor/ Вось тут я знайшоў яе геральдычны знак]. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 09:48, 25 ліпеня 2026 (+03) == [[Амедэо Мадыльяні]] → [[Амедэа Мадыльяні]] == Калі не памыляюся, паводле сучаснага правапісу мае быць "Амадэа" (Націск на э). [https://daviedka.bnkorpus.info/pravapis2008/ Правапіс 2008] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:34, 16 ліпеня 2026 (+03) * {{Перайменаваць}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:44, 19 жніўня 2026 (+03) == [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне]] → [[Беларускі нацыянальны рух]] == У гістарычных крыніцах бачу выключна варыянт «беларускі нацыянальны рух». Нашае «беларускае нацыянальнае адраджэнне» вядома на якіх прыкладах узнікла, але ёсць адчуванне, што нацыянальнае адраджэнне гэта канкрэтны перыяд, які мае пачатак і канец, аднак са зместу вынікае, што дагэтуль не «адрадзілі». Так што больш карэктным выглядае слова «рух». --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 23:58, 6 ліпеня 2026 (+03) :Падтрымліваю. Хвалі адраджэння гэта хутчэй перыяды. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:37, 7 ліпеня 2026 (+03) == [[Ліянель Жаспен]] → [[Ліянэль Жаспэн]] == [https://nashaniva.com/391027 Тут], [https://www.svaboda.org/a/24871287.html тут] і [https://nashaniva.com/96339 тут] выкарыстоўваецца форма Ліянэль Жаспэн. Бягучую форму ў крыніцах мне знайсці не ўдалося. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:47, 6 ліпеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:28, 1 верасня 2026 (+03) == [[Аляксандр Карнаўх]] → [[Аляксандр Карнавух]] == У яго такая хрэнь можа і ў пашпарце, але націск у прозвішчу тут і на «у», бо гэта славянскае прозвішча, дзе другая частка ад «вуха», а не нейкае нямецкае з націскам на апошняе «а». Так што не можа быць пад націскам у нескладовага: або Карнаву́х, або Карнау́х. У Бірылы [https://www.google.lt/books/edition/Belaruskai%CD%A1a_antrapanimii%CD%A1a_2/Xxg-AAAAIAAJ?hl=be&gbpv=1&bsq=%22%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D1%85%22&dq=%22%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D1%85%22&printsec=frontcover ёсць] гэтае прозвішча. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 00:34, 4 ліпеня 2026 (+03) ::{{Не пераймяноўваць}}Мы ўжо будзем самі прозьвішча людзей перапісваць на свой лад? :) Тады можа лепш адразу Карнавуха? Бо пайшло ад вуха. Паўсюль [https://bellit.store/%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D1%8F-%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%96-%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%9E%D1%85/ напісана] Карнаўх, на кнігах напісана Карнаўх ня ведаю, як можна мяняць у такім разе і ці знойдзе чытач, які шукае аўтара кнігі па зьмененаму прозьвішчу. [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 14:12, 4 ліпеня 2026 (+03) :::Ну калі Домрачава запісвае сябе як Домрач'''Э'''ва, а яшчэ адна адораная патрабуе пісаць сябе выключна як Мар'''і'''я - то так, будзем выпраўляць, бо гэта не адпавядае беларускай мове. Прозвішча гэтага чалавека Карнавух і не належыць прыватна яму, гэта ён сам перапісвае беларускае прозвішча на свой лад. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:18, 5 ліпеня 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}}, усё ж сапраўды, ён усюды сябе пазначае "Карнаўх", напісанне "Карнавух" сустрэў толькі [https://www.polskieradio.pl/podcasty/belaruskaya-sluzhba-polskaga-radyyo-6/saspela-patreba-stvarennya-asacyyacy-zhanchyn-bylyx-paltvyazynak-gavoracz-bylyya-zhanchyny-paltvyazn-24-05-2025 тут]. Само ў сабе цяперашняе напісанне не парушае фундаментальных правіл беларускай мовы (хаця, безумоўна, і з’явілася пад уплывам усім нам вядомай мовы). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:06, 18 ліпеня 2026 (+03) == [[Генрых Птушнік]] → [[Генрых І Птушкалоў]] == Адзіная крыніца з падобным імем (Гэнрык І Птушнік), якую я знайшоў — [https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%3A%D0%A1%D1%83%D1%81%D1%8C%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_2.pdf Сусьветная гісторыя] ў перакладзе Луцкевіча. Птушкалоў жа сустракаецца прынамсі ў [https://verbum.by/belen/%D0%93%D0%95%D0%9D%D0%A0%D0%AB%D0%A5-2 БелЭн], [https://files.knihi.com/Knihi/uploaded06/Viktar_Fiadosik_Ihar_Jeutuchou_Andrej_Procharau.Historyja_siarednich_viakou._Zachodniaja_Jeuropa_i_Vizantyja_V_XIII_st._._Castka_1.pdf Гісторыя сярэдніх вякоў], [http://Гісторыя%20сярэднявечнай%20Еўропы%20(V-XV%20стагоддзі)https://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/09/%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%BD%D Гісторыя сярэднявечнай Еўропы (V-XV стагоддзі)] Таму, думаю, трэба перанесці пад больш сучасную і распаўсюджаную назву. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:11, 2 ліпеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, шмат крыніц указвае на іншае прозвішча [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:36, 3 ліпеня 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. {{lang-de|Heinrich der Vogeler}} – як я зразумеў <u>па анлайн-перакладчыку</u>, der Vogeler азначае '''птушка/птушыны''', а птушкалоў будзе '''Vogelfänger'''. Магчыма пан Луцкевіч пераклаў больш правільна. Лепш няхай выкажуць сваё меркаванне знаўцы нямецкай мовы. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:29, 3 ліпеня 2026 (+03) == [[Эрнэст Рэзерфорд]] → [[Эрнест Рэзерфард]] == Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.13.djvu_559 тут.] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:18, 23 мая 2026 (+03) :Хаця, улічваючы змену правапісу 2008, магчыма правільней было б Эрнэст Рэзерфард. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 25 мая 2026 (+03) ::{{Нейтральны}}. Прозвішча [[:en:Rutherford (name)|Rutherford (name)]] мае два [[Корань (мовазнаўства)|кораня]] і два націскі адпаведна. «О» тут знаходзіцца пад націскам – [https://gramota.ru/meta/rezerford Рэ́зерфо́рд]. Незразумела навошта мяняць «О» на «А». [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 22:03, 5 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна БелЭн, толькі Эрнэст [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:42, 11 чэрвеня 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} нямецкія e мы нідзе асабліва праз э не перадаем, не бачу неабходнасці рабіць тое ж з прозвішчам, якое вядомае пры пасродніцтве рускай мовы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:30, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Акадэмія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) :А чаму мы мусім гэта транслітараваць? Калі гэта ўласная назва, гандлёвая марка, і г.д., то звычайна пакідаем у арыгінальным напісанні. Пакуль што не перакананы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:54, 16 чэрвеня 2026 (+03) ::У першую чаргу трэба выправіць кірлат Akademія. ::Далей можна размаўляць пра назву навучальнай установы. На цяперашні момант WSB нібыта ніяк не расшыфроўваецца, проста застаецца як частка назвы гістарычна, таму мне падаецца лагічным транслітараваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:37, 17 чэрвеня 2026 (+03) :::Кірлат выпраўлены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:23, 18 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) :Тут усё крыху цяжэй, бо выпадкаў ужывання "Хэгіс", апарача гэтага слоўніку, я не знайшоў, але Хагіс згадваецца [https://prajdzisvet.org/events/845-bielarusy-vinshujuts-bernsa-z-dniom-naradzhennia.html тут], [https://news.by/by/news/kultura/260_let_so_dnya_rozhdeniya_roberta_bernsa_otmetili_v_minske тут], [https://www.svaboda.org/a/28331935.html тут], [https://nashaniva.com/322748 тут], [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/2012-06.pdf тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:45, 29 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. Звярніце ўвагу, што прозвішча [[:en:Burroughs (surname)|Burroughs (surname)]] не англійскае, а французскае. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:28, 5 ліпеня 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. WALL-E – гэта абрэвіятура ад Waste Allocation Load Lifter Earth-Class. Засталося разабрацца як правільна транслітэруюцца гэтыя словы на беларускую мову – W праз «В» ці «У», А праз «А» ці «О» і г.д. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:17, 5 ліпеня 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. У англійскім артыкуле выкарыстоўваецца «a ghost-catching business» і «to capture and contain ghosts», слова «hunters» я не знайшоў. Я больш згодны на перайменаванне. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:58, 5 ліпеня 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. Я б тут пакуль не рабіў усеагульнага перайменавання, бо варыянтаў надта шмат. Пастараюся ў бліжэйшы час прайсціся па артыкулах, і, дзе можна, засведчыць канкрэтна беларускую перадачу імён кожнай. Быць можа тады карціна крыху праясніцца. І я б не адкідваў словаўжыванняў, таму што яны "малаімаверныя". [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 21 жніўня 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) : Ёсць крыніцы? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 25 мая 2026 (+03) :У БелЭн замацавана форма "[https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 Бельск-Падляскі]", таму, лічу, што трэба ўніфікаваць да дадзенага варыянту. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:59, 16 чэрвеня 2026 (+03) :: БелЭн крыніца аўтарытэтная, але не адзіная. Уніфікацыя ў БелВікі здзяйсняецца паводле іншых прынцыпаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::Слушна. З тых крыніц, што я знайшоў сітуацыя выглядае наступнай: ::: Бельск-Падляскі — [https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 БелЭн], [https://verbum.by/pbs/bielsk-podlaski Польска-беларускі слоўнік], [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/165776/4/%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%82%D1%8D%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%2037.pdf Беларусіка = Albaruthenika], [https://slounik.org/146870.html Беларускія рэлігійныя дзеячы (XX ст.). Даведнік], часткова [https://www.svaboda.org/a/29005335.html РС], [https://belsat.eu/84527031/niczos-na-eurovision БС] ::: Бельск-Падляшскі — [https://slounik.org/81455.html Беларускія пісьменнікі (1917-1990). Даведнік,] [https://racyja.com/by/?s=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA РР], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3597088%2C%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%81%D0%BA%D1%96-%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%82%D1%83%D0%B5%D1%86%D1%86%D0%B0-%D0%B4%D0%B0-%C2%AB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%96%C2%BB ПР], [https://niva.bialystok.pl/issue/2017/08/art_07.htm Ніва.Беласток] ::: Бельск Падляшскі — [https://slounik.org/90495.html Драўляныя цэрквы Беласточчыны,] :::Бельск Падляскі — часткова [https://www.svaboda.org/a/32467265.html РС], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7819/artykul/2980699%2C%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA-%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8C-%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D1%96-%E2%80%93-%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D0%B7-%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%B6%D1%8D%D0%B9%D1%88%D1%8B%D1%85-%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%88%D0%B0 ПР] :::Калі нешта забыў ці паблытаў — перапрашаю. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:23, 19 чэрвеня 2026 (+03) :::: Ну пакуль за варыянт "Бельск-Падляскі" крыніцы самыя аўтарытэтныя. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:47, 21 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :Надта аўтарытэтнай крыніцу не назавеш, але яна хаця б ёсць, сённяшні варыянт нічым увогуле не падмацаваны. Таму {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:27, 23 мая 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] cnqq4e396elcw1dgu7z8f7g6kcaq3fs 10 140203 5198956 5198791 2026-09-14T12:19:55Z Ueschar 151377 5198956 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="Шаблон:Геакар/styles.css" /> <table class="infobox t-geoinfobox t-geoinfobox-mountain" data-name="Горная сістэма"> <!-- ========================================================= НАЗВА ========================================================= --> <tr> <th colspan="2" class="t-geoinfobox-mountain-name"> <div class="t-geoinfobox-mountain-icon">[[Файл:Picto infobox map.png|75px|link=Партал:Геаграфія]]</div> <div class="t-geoinfobox-mountain-title">{{#if:{{{Назва|}}}|{{{Назва}}}|{{PAGENAME}}}}</div> </th> </tr> <!-- ========================================================= НАЦЫЯНАЛЬНАЯ НАЗВА Падтрымліваецца стары фармат: ru/Аргунский хребет ka/.../ru/... Калі ручнога значэння няма, выкарыстоўваецца P1705. ========================================================= --> {{#if:{{{Нацыянальная назва|{{{Мясцовая назва|}}}}}} |<tr> <td colspan="2" class="t-geoinfobox-nickname">{{#if:{{#titleparts:{{{Нацыянальная назва|{{{Мясцовая назва|}}}}}}|1|2}} |{{#invoke:String/strip|lang|{{{Нацыянальная назва|{{{Мясцовая назва|}}}}}}}} |{{{Нацыянальная назва|{{{Мясцовая назва|}}}}}} }}</td> </tr> |{{#if:{{wikidata|p1705[language!:be]|plain=true}} |<tr> <td colspan="2" class="t-geoinfobox-nickname">{{картка/арыгінал назвы|}}</td> </tr> }} }} <!-- ========================================================= ВЫЯВА ========================================================= --> {{Геакар |1 = Выява |2 = {{{Выява|}}} |3 = {{{Подпіс выявы|{{{Подпіс|}}}}}} }} <!-- ========================================================= СТАТЫЧНАЯ КАРТА Прыярытэт: 1. ручная пазіцыйная карта; 2. ручная Карта; 3. P242; 4. пазіцыйная карта паводле першай ручной краіны. «Пазіцыйная карта=-» або «0» адключае пазіцыйную карту, але не Карта/P242. «Карта=-» адключае Карта/P242. ========================================================= --> {{#if:{{{Пазіцыйная карта|}}} |{{#switch:{{{Пазіцыйная карта}}} |- = {{Геакар |1 = Выява |2 = {{{Карта|}}} |3 = {{{Подпіс карты|}}} |d = p242 }} |0 = {{Геакар |1 = Выява |2 = {{{Карта|}}} |3 = {{{Подпіс карты|}}} |d = p242 }} |#default = {{Геакар |1 = Пазіцыйная карта |2 = {{{Пазіцыйная карта}}} |3 = {{{lat_deg|}}} |4 = {{{lat_min|}}} |5 = {{{lat_sec|}}} |6 = {{{lat_dir|}}} |7 = {{{lon_deg|}}} |8 = {{{lon_min|}}} |9 = {{{lon_sec|}}} |10 = {{{lon_dir|}}} |Пак. карты = {{{Пак. карты|physical}}} |Пак. меткі = {{{Пак. меткі|m9}}} |Подпіс меткі = {{#if:{{{Назва|}}}|{{{Назва}}}|{{PAGENAME}}}} |Пазіцыя подпісу = {{{Пазіцыя подпісу|}}} |mark = Montanya.svg |marksize = 11 |areas = {{{areas|}}} }} }} |{{#if:{{{Карта|}}}{{#property:P242}} |{{Геакар |1 = Выява |2 = {{{Карта|}}} |3 = {{{Подпіс карты|}}} |d = p242 }} |{{#if:{{{Краіна|{{{Краіны|}}}}}} |{{#ifeq:{{{Краіна|{{{Краіны|}}}}}}|- | |{{Геакар |1 = Пазіцыйная карта |2 = {{#titleparts:{{{Краіна|{{{Краіны|}}}}}}|1|1}} |3 = {{{lat_deg|}}} |4 = {{{lat_min|}}} |5 = {{{lat_sec|}}} |6 = {{{lat_dir|}}} |7 = {{{lon_deg|}}} |8 = {{{lon_min|}}} |9 = {{{lon_sec|}}} |10 = {{{lon_dir|}}} |Пак. карты = {{{Пак. карты|physical}}} |Пак. меткі = {{{Пак. меткі|m9}}} |Подпіс меткі = {{#if:{{{Назва|}}}|{{{Назва}}}|{{PAGENAME}}}} |Пазіцыя подпісу = {{{Пазіцыя подпісу|}}} |mark = Montanya.svg |marksize = 11 |areas = {{{areas|}}} }} }} }} }} }} <!-- Другая пазіцыйная карта — сумяшчальнасць --> {{#if:{{{Пазіцыйная карта 1|}}} |{{#switch:{{{Пазіцыйная карта 1}}} |-= |0= |#default= {{Геакар |1 = Пазіцыйная карта |2 = {{{Пазіцыйная карта 1}}} |3 = {{{lat_deg|}}} |4 = {{{lat_min|}}} |5 = {{{lat_sec|}}} |6 = {{{lat_dir|}}} |7 = {{{lon_deg|}}} |8 = {{{lon_min|}}} |9 = {{{lon_sec|}}} |10 = {{{lon_dir|}}} |Пак. карты = {{{Пак. карты 1|physical}}} |Пак. меткі = {{{Пак. меткі|m9}}} |Подпіс меткі = {{#if:{{{Назва|}}}|{{{Назва}}}|{{PAGENAME}}}} |Пазіцыя подпісу = {{{Пазіцыя подпісу 1|}}} |mark = Montanya.svg |marksize = 11 |areas = {{{areas 1|}}} }} }} }} <!-- ========================================================= ГЕАГРАФІЧНАЕ СТАНОВІШЧА ========================================================= --> {{Геакар |1 = Загаловак |2 = Геаграфічнае становішча |3 = 1 }} <!-- ========================================================= ТЫП Кананічныя значэнні: горная сістэма хрыбет масіў ========================================================= --> {{#if:{{{Тып|}}} |{{#ifeq:{{{Тып}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Тып |4 = {{#switch:{{lc:{{{Тып}}}}} |горная сістэма = [[Горная сістэма|горная сістэма]] |хрыбет |горны хрыбет = [[Горны хрыбет|хрыбет]] |масіў |горны масіў = [[Горны масіў|масіў]] |#default = {{{Тып}}} }} }} }} }} <!-- Нябеснае цела — сумяшчальнасць --> {{#if:{{{Нябеснае цела|}}} |{{#ifeq:{{{Нябеснае цела}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Нябеснае цела |4 = {{{Нябеснае цела}}} }} }} }} <!-- ========================================================= УВАХОДЗІЦЬ У Прыярытэт: 1. Уваходзіць у 2. Частка 3. Горная сістэма — стары параметр Хрыбта/Масіва 4. P361 5. P4552 ========================================================= --> {{#if:{{{Уваходзіць у|}}} |{{#ifeq:{{{Уваходзіць у}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{{Уваходзіць у}}} }} }} |{{#if:{{{Частка|}}} |{{#ifeq:{{{Частка}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{{Частка}}} }} }} |{{#if:{{{Горная сістэма|}}} |{{#ifeq:{{{Горная сістэма}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{{Горная сістэма}}} }} }} |{{#if:{{#property:P361}} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{wikidata|P361|prefer-local-labels=1}} }} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{wikidata|P4552|prefer-local-labels=1}} }} }} }} }} }} <!-- ========================================================= МАЦЯРЫК ========================================================= --> {{#if:{{{Мацярык|}}} |{{#ifeq:{{{Мацярык}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = [[Мацярык]] |4 = {{{Мацярык}}} }} }} |{{#if:{{{Кантынент|}}} |{{#ifeq:{{{Кантынент}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = [[Мацярык]] |4 = {{{Кантынент}}} }} }} |{{#if:{{{Нябеснае цела|}}} | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = [[Мацярык]] |4 = {{wikidata|P30|prefer-local-labels=1}} }} }} }} }} <!-- ========================================================= КРАІНЫ Ручныя значэнні: Азербайджан/Грузія/Расія/... перадаюцца ў Геакар|Краіны і паказваюцца са сцягамі. Калі ручных значэнняў няма: P17 → GeoInfobox → назвы + актуальныя сцягі. ========================================================= --> {{#if:{{{Краіны|}}} |{{#ifeq:{{{Краіны}}}|- | |{{Геакар |1 = Краіны |2 = {{{Краіны}}} }} }} |{{#if: {{{Краіна|}}} {{{Краіна 1|}}} {{{Краіна 2|}}} {{{Краіна 3|}}} {{{Краіна 4|}}} {{{Краіна 5|}}} {{{Краіна 6|}}} {{{Краіна 7|}}} {{{Краіна 8|}}} {{{Краіна 9|}}} |{{#ifeq:{{{Краіна|}}}|- | |{{Геакар |1 = Краіны |2 = {{#if:{{{Краіна|}}} |{{{Краіна}}}{{#if:{{{Краіна 1|}}}|/{{{Краіна 1}}}}}{{#if:{{{Краіна 2|}}}|/{{{Краіна 2}}}}}{{#if:{{{Краіна 3|}}}|/{{{Краіна 3}}}}}{{#if:{{{Краіна 4|}}}|/{{{Краіна 4}}}}}{{#if:{{{Краіна 5|}}}|/{{{Краіна 5}}}}}{{#if:{{{Краіна 6|}}}|/{{{Краіна 6}}}}}{{#if:{{{Краіна 7|}}}|/{{{Краіна 7}}}}}{{#if:{{{Краіна 8|}}}|/{{{Краіна 8}}}}}{{#if:{{{Краіна 9|}}}|/{{{Краіна 9}}}}} |{{{Краіна 1|}}}{{#if:{{{Краіна 2|}}}|/{{{Краіна 2}}}}}{{#if:{{{Краіна 3|}}}|/{{{Краіна 3}}}}}{{#if:{{{Краіна 4|}}}|/{{{Краіна 4}}}}}{{#if:{{{Краіна 5|}}}|/{{{Краіна 5}}}}}{{#if:{{{Краіна 6|}}}|/{{{Краіна 6}}}}}{{#if:{{{Краіна 7|}}}|/{{{Краіна 7}}}}}{{#if:{{{Краіна 8|}}}|/{{{Краіна 8}}}}}{{#if:{{{Краіна 9|}}}|/{{{Краіна 9}}}}} }} }} }} |{{#if:{{{Нябеснае цела|}}} | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Краіны |4 = {{#invoke:GeoInfobox |list |property=P17 |type=country |flags=1 |rows=1 |sort=0 }} }} }} }} }} <!-- ========================================================= РЭГІЁНЫ ========================================================= --> {{#if: {{{Рэгіён|}}} {{{Рэгіён 1|}}} {{{Рэгіён 2|}}} {{{Рэгіён 3|}}} |{{#ifeq:{{{Рэгіён|}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Рэгіёны |4 = {{{Рэгіён|}}}{{#if:{{{Рэгіён 1|}}}|<br />{{{Рэгіён 1}}}}}{{#if:{{{Рэгіён 2|}}}|<br />{{{Рэгіён 2}}}}}{{#if:{{{Рэгіён 3|}}}|<br />{{{Рэгіён 3}}}}} }} }} }} <!-- Раён — стары параметр Хрыбта --> {{#if:{{{Раён|}}} |{{#ifeq:{{{Раён}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Раён |4 = {{{Раён}}} }} }} }} <!-- Размяшчэнне — стары параметр Хрыбта --> {{#if:{{{Размяшчэнне|}}} |{{#ifeq:{{{Размяшчэнне}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Размяшчэнне |4 = {{{Размяшчэнне}}} }} }} }} <!-- Суседнія сістэмы --> {{#if:{{{Суседнія сістэмы|}}} |{{#ifeq:{{{Суседнія сістэмы}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Суседнія сістэмы |4 = {{{Суседнія сістэмы}}} }} }} }} <!-- ========================================================= КААРДЫНАТЫ ========================================================= --> {{#ifeq:{{{Каардынаты|}}}|- | |{{Геакар-Каардынаты |Каардынаты = {{{Каардынаты|}}} |lat_deg = {{{lat_deg|}}} |lat_min = {{{lat_min|}}} |lat_sec = {{{lat_sec|}}} |lat_dir = {{{lat_dir|}}} |lon_deg = {{{lon_deg|}}} |lon_min = {{{lon_min|}}} |lon_sec = {{{lon_sec|}}} |lon_dir = {{{lon_dir|}}} |Краіна = {{#titleparts:{{{Краіна|{{{Краіны|}}}}}}|1|1}} |Нябеснае цела = {{{Нябеснае цела|}}} |type = mountain |CoordScale = {{{CoordScale|1000000}}} }} }} <!-- ========================================================= ІНТЭРАКТЫЎНАЯ КАРТА Выкарыстоўвае той жа механізм +ІПК, што Востраў і іншыя геаграфічныя карткі. Геаметрыя аб'екта вылучаецца праз geoshape. Параметр: |Інтэрактыўная карта=- адключае карту. |Павелічэнне карты= дазваляе задаць маштаб уручную. Калі ёсць P2046 — маштаб вылічваецца ад плошчы. Калі P2046 няма — выкарыстоўваецца 6. ========================================================= --> {{#ifeq:{{{Інтэрактыўная карта|}}}|- | |{{#if:{{wikidata|p625|plain=true}} |{{Геакар |1 = Устаўка |2 = {{+ІПК |Вылучэнне = так |Метка = так |Вышыня = 170 |Шырыня = 300 |Павелічэнне = {{#if:{{{Павелічэнне карты|}}} |{{{Павелічэнне карты}}} |{{#if:{{#property:P2046}} |{{+ІПК/Павелічэнне ад плошчы |{{#iferror: {{#expr: {{Replace |{{Replace |{{wikidata|P2046|plain=true}} |, |. }} | квадратны кіламетр | }} }} |{{#expr: {{#invoke:math/tonumber |integer |{{wikidata|P2046|plain=true}} }} * 1000 }} }} }} |6 }} }} |Аблямоўка = так |Афармленне = горы |Колер фону = d8c5a3 |Празрыстасць фону = 0.35 |Колер контуру = 80643c |Таўшчыня контуру = 2 }} }} }} }} <!-- ========================================================= ПАМЕРЫ ========================================================= --> {{Геакар |1 = Загаловак |2 = Памеры |3 = {{#if: {{#if:{{{Плошча|}}}|{{#ifeq:{{{Плошча}}}|-||1}}|{{#if:{{#property:P2046}}|1}}}} {{#if:{{{Даўжыня|}}}|{{#ifeq:{{{Даўжыня}}}|-||1}}|{{#if:{{#property:P2043}}|1}}}} {{#if:{{{Шырыня|}}}|{{#ifeq:{{{Шырыня}}}|-||1}}|{{#if:{{#property:P2049}}|1}}}} |1}} }} <!-- Плошча: P2046 --> {{#if:{{{Плошча|}}} |{{#ifeq:{{{Плошча}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Плошча |4 = {{{Плошча}}} |5 = [[Квадратны кіламетр|км²]] }} }} |{{#if:{{#property:P2046}} |<tr> <th>Плошча</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2046 |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Квадратны кіламетр|км²]] }}</td> </tr> }} }} <!-- Даўжыня: P2043 --> {{#if:{{{Даўжыня|}}} |{{#ifeq:{{{Даўжыня}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Даўжыня |4 = {{{Даўжыня}}} |5 = [[Кіламетр|км]] }} }} |{{#if:{{#property:P2043}} |<tr> <th>Даўжыня</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2043 |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Кіламетр|км]] }}</td> </tr> }} }} <!-- Шырыня: P2049 --> {{#if:{{{Шырыня|}}} |{{#ifeq:{{{Шырыня}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Шырыня |4 = {{{Шырыня}}} |5 = [[Кіламетр|км]] }} }} |{{#if:{{#property:P2049}} |<tr> <th>Шырыня</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2049 |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Кіламетр|км]] }}</td> </tr> }} }} <!-- ========================================================= НАЙВЫШЭЙШЫ ПУНКТ ========================================================= --> {{Геакар |1 = Загаловак |2 = Найвышэйшы пункт |3 = {{#if: {{#if:{{{Найвышэйшы пункт|}}} |{{#ifeq:{{{Найвышэйшы пункт}}}|-||1}} |{{#if:{{{Найвышэйшая вяршыня|}}} |{{#ifeq:{{{Найвышэйшая вяршыня}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P610}}|1}} }} }} {{#if:{{{Вышыня|}}} |{{#ifeq:{{{Вышыня}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P2044}}|1|{{#if:{{#property:P610}}|1}}}} }} |1}} }} <!-- Найвышэйшы пункт: P610 --> {{#if:{{{Найвышэйшы пункт|}}} |{{#ifeq:{{{Найвышэйшы пункт}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Найвышэйшы пункт |4 = {{{Найвышэйшы пункт}}} }} }} |{{#if:{{{Найвышэйшая вяршыня|}}} |{{#ifeq:{{{Найвышэйшая вяршыня}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Найвышэйшы пункт |4 = {{{Найвышэйшая вяршыня}}} }} }} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Найвышэйшы пункт |4 = {{wikidata|P610|prefer-local-labels=1}} }} }} }} <!-- ========================================================= ВЫШЫНЯ Прыярытэт: 1. ручная; 2. P2044 самой горнай адзінкі; 3. P2044 элемента з P610. ========================================================= --> {{#if:{{{Вышыня|}}} |{{#ifeq:{{{Вышыня}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Вышыня |4 = {{{Вышыня}}} [[Метр|м]] {{{Крыніца вышыні|}}} }} }} |{{#if:{{#property:P2044}} |<tr> <th>Вышыня</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2044 |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Метр|м]] }}</td> </tr> |{{#if:{{#property:P610}} |{{#if:{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2044 |from={{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P610 |plain=true |references=0 |limit=1 }} |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Метр|м]] |references=0 }} |<tr> <th>Вышыня</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2044 |from={{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P610 |plain=true |references=0 |limit=1 }} |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Метр|м]] }}</td> </tr> }} }} }} }} <!-- ========================================================= ГЕАЛОГІЯ ========================================================= --> {{Геакар |1 = Загаловак |2 = Геалогія |3 = {{#if: {{#if:{{{Пароды|}}} |{{#ifeq:{{{Пароды}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P186}}|1}} }} {{#if:{{{Перыяд утварэння|}}} |{{#ifeq:{{{Перыяд утварэння}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P2348}}|1}} }} {{#if:{{{Гораўтварэнне|}}} |{{#ifeq:{{{Гораўтварэнне}}}|-||1}} }} |1}} }} <!-- Горныя пароды: P186 --> {{#if:{{{Пароды|}}} |{{#ifeq:{{{Пароды}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Горныя пароды |4 = {{{Пароды}}} }} }} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Горныя пароды |4 = {{wikidata|P186|prefer-local-labels=1}} }} }} <!-- Перыяд утварэння: P2348 --> {{#if:{{{Перыяд утварэння|}}} |{{#ifeq:{{{Перыяд утварэння}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Перыяд утварэння |4 = {{{Перыяд утварэння}}} }} }} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Перыяд утварэння |4 = {{wikidata|P2348|prefer-local-labels=1}} }} }} <!-- Гораўтварэнне — ручное --> {{#if:{{{Гораўтварэнне|}}} |{{#ifeq:{{{Гораўтварэнне}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Гораўтварэнне |4 = {{{Гораўтварэнне}}} }} }} }} <!-- ========================================================= ДАДАТКОВАЯ ЎСТАЎКА ========================================================= --> {{Геакар |1 = Устаўка |2 = {{{Устаўка|}}} }} <!-- ========================================================= ВІКІСХОВІШЧА ========================================================= --> {{#ifeq:{{{Катэгорыя на Вікісховішчы|}}}|- | |{{Геакар |1 = Катэгорыя на Вікісховішчы |2 = {{{Катэгорыя на Вікісховішчы|}}} |3 = {{#if:{{{Назва|}}}|{{{Назва}}}|{{PAGENAME}}}} }} }} </table> <!-- ========================================================= КАТЭГОРЫІ Без параметра Тып аб'ект лічыцца горнай сістэмай. Для старых шаблонаў: Хрыбет → Тып=хрыбет Масіў → Тып=масіў ========================================================= --> {{#if:{{NAMESPACE}} | |{{#switch:{{lc:{{{Тып|горная сістэма}}}}} |хрыбет |горны хрыбет = [[Катэгорыя:Горныя хрыбты паводле алфавіта]] |масіў |горны масіў = [[Катэгорыя:Горныя масівы]] |горная сістэма |#default = [[Катэгорыя:Горныя сістэмы паводле алфавіта]] }} {{Геакар/Агульныя праверкі|{{{1|}}}}} {{#ifeq:Хрыбет |{{str left|{{PAGENAME}}|7}} |{{DEFAULTSORT:{{Без пачатку|{{PAGENAME}}|Хрыбет }}}} }} {{#ifeq:Масіў |{{str left|{{PAGENAME}}|6}} |{{DEFAULTSORT:{{Без пачатку|{{PAGENAME}}|Масіў }}}} }} {{#if: {{{Каардынаты|}}} {{{lat_deg|}}} {{#property:P625}} | |{{#switch:{{lc:{{{Тып|горная сістэма}}}}} |хрыбет |горны хрыбет = [[Катэгорыя:Горныя хрыбты без геаграфічных каардынат]] |масіў |горны масіў = [[Катэгорыя:Геаграфічныя артыкулы без геаграфічных каардынат]] |горная сістэма |#default = [[Катэгорыя:Горныя сістэмы без геаграфічных каардынат]] }} }} }} </includeonly><noinclude> {{doc}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Геаграфічныя аб’екты]] </noinclude> 4amfl9nc1sahf4o3r2ieil9rcbn6zch 5199006 5198956 2026-09-14T13:15:50Z Ueschar 151377 5199006 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="Шаблон:Геакар/styles.css" /> <table class="infobox t-geoinfobox t-geoinfobox-mountain" data-name="Горная сістэма"> <!-- ========================================================= НАЗВА ========================================================= --> <tr> <th colspan="2" class="t-geoinfobox-mountain-name"> <div class="t-geoinfobox-mountain-icon">[[Файл:Picto infobox map.png|75px|link=Партал:Геаграфія]]</div> <div class="t-geoinfobox-mountain-title">{{#if:{{{Назва|}}}|{{{Назва}}}|{{PAGENAME}}}}</div> </th> </tr> <!-- ========================================================= НАЦЫЯНАЛЬНАЯ / МЯСЦОВАЯ НАЗВА ========================================================= --> {{#if:{{{Нацыянальная назва|{{{Мясцовая назва|}}}}}} |<tr> <td colspan="2" class="t-geoinfobox-nickname">{{#if:{{#titleparts:{{{Нацыянальная назва|{{{Мясцовая назва|}}}}}}|1|2}} |{{#invoke:String/strip|lang|{{{Нацыянальная назва|{{{Мясцовая назва|}}}}}}}} |{{{Нацыянальная назва|{{{Мясцовая назва|}}}}}} }}</td> </tr> |{{#if:{{wikidata|p1705[language!:be]|plain=true}} |<tr> <td colspan="2" class="t-geoinfobox-nickname">{{картка/арыгінал назвы|}}</td> </tr> }} }} <!-- ========================================================= ВЫЯВА — 280 px праз Геакар ========================================================= --> {{Геакар |1 = Выява |2 = {{{Выява|}}} |3 = {{{Подпіс выявы|{{{Подпіс|}}}}}} }} <!-- ========================================================= АГЛЯДНАЯ / СТАТЫЧНАЯ КАРТА Ручная Карта мае прыярытэт над P242. Карта=- адключае блок. ========================================================= --> {{#ifeq:{{{Карта|}}}|- | |{{Геакар |1 = Выява |2 = {{{Карта|}}} |3 = {{{Подпіс карты|}}} |d = p242 }} }} <!-- ========================================================= ГЕАГРАФІЧНАЕ СТАНОВІШЧА ========================================================= --> {{Геакар |1 = Загаловак |2 = Геаграфічнае становішча |3 = 1 }} <!-- ТЫП --> {{#if:{{{Тып|}}} |{{#ifeq:{{{Тып}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Тып |4 = {{#switch:{{lc:{{{Тып}}}}} |горная сістэма = [[Горная сістэма|горная сістэма]] |хрыбет |горны хрыбет = [[Горны хрыбет|хрыбет]] |масіў |горны масіў = [[Горны масіў|масіў]] |#default = {{{Тып}}} }} }} }} }} <!-- Нябеснае цела — сумяшчальнасць --> {{#if:{{{Нябеснае цела|}}} |{{#ifeq:{{{Нябеснае цела}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Нябеснае цела |4 = {{{Нябеснае цела}}} }} }} }} <!-- ========================================================= УВАХОДЗІЦЬ У Прыярытэт: Уваходзіць у → Частка → Горная сістэма → P361 → P4552 ========================================================= --> {{#if:{{{Уваходзіць у|}}} |{{#ifeq:{{{Уваходзіць у}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{{Уваходзіць у}}} }} }} |{{#if:{{{Частка|}}} |{{#ifeq:{{{Частка}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{{Частка}}} }} }} |{{#if:{{{Горная сістэма|}}} |{{#ifeq:{{{Горная сістэма}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{{Горная сістэма}}} }} }} |{{#if:{{#property:P361}} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{wikidata|P361|prefer-local-labels=1}} }} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{wikidata|P4552|prefer-local-labels=1}} }} }} }} }} }} <!-- ========================================================= МАЦЯРЫК ========================================================= --> {{#if:{{{Мацярык|}}} |{{#ifeq:{{{Мацярык}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = [[Мацярык]] |4 = {{{Мацярык}}} }} }} |{{#if:{{{Кантынент|}}} |{{#ifeq:{{{Кантынент}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = [[Мацярык]] |4 = {{{Кантынент}}} }} }} |{{#if:{{{Нябеснае цела|}}} | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = [[Мацярык]] |4 = {{wikidata|P30|prefer-local-labels=1}} }} }} }} }} <!-- ========================================================= КРАІНЫ Ручныя значэнні падтрымліваюць стары фармат: Азербайджан/Грузія/Расія Калі ручных значэнняў няма — P17 праз GeoInfobox. ========================================================= --> {{#if:{{{Краіны|}}} |{{#ifeq:{{{Краіны}}}|- | |{{Геакар |1 = Краіны |2 = {{{Краіны}}} }} }} |{{#if: {{{Краіна|}}} {{{Краіна 1|}}} {{{Краіна 2|}}} {{{Краіна 3|}}} {{{Краіна 4|}}} {{{Краіна 5|}}} {{{Краіна 6|}}} {{{Краіна 7|}}} {{{Краіна 8|}}} {{{Краіна 9|}}} |{{#ifeq:{{{Краіна|}}}|- | |{{Геакар |1 = Краіны |2 = {{#if:{{{Краіна|}}} |{{{Краіна}}}{{#if:{{{Краіна 1|}}}|/{{{Краіна 1}}}}}{{#if:{{{Краіна 2|}}}|/{{{Краіна 2}}}}}{{#if:{{{Краіна 3|}}}|/{{{Краіна 3}}}}}{{#if:{{{Краіна 4|}}}|/{{{Краіна 4}}}}}{{#if:{{{Краіна 5|}}}|/{{{Краіна 5}}}}}{{#if:{{{Краіна 6|}}}|/{{{Краіна 6}}}}}{{#if:{{{Краіна 7|}}}|/{{{Краіна 7}}}}}{{#if:{{{Краіна 8|}}}|/{{{Краіна 8}}}}}{{#if:{{{Краіна 9|}}}|/{{{Краіна 9}}}}} |{{{Краіна 1|}}}{{#if:{{{Краіна 2|}}}|/{{{Краіна 2}}}}}{{#if:{{{Краіна 3|}}}|/{{{Краіна 3}}}}}{{#if:{{{Краіна 4|}}}|/{{{Краіна 4}}}}}{{#if:{{{Краіна 5|}}}|/{{{Краіна 5}}}}}{{#if:{{{Краіна 6|}}}|/{{{Краіна 6}}}}}{{#if:{{{Краіна 7|}}}|/{{{Краіна 7}}}}}{{#if:{{{Краіна 8|}}}|/{{{Краіна 8}}}}}{{#if:{{{Краіна 9|}}}|/{{{Краіна 9}}}}} }} }} }} |{{#if:{{{Нябеснае цела|}}} | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Краіны |4 = {{#invoke:GeoInfobox |list |property=P17 |type=country |flags=1 |rows=1 |sort=0 }} }} }} }} }} <!-- РЭГІЁНЫ --> {{#if: {{{Рэгіён|}}} {{{Рэгіён 1|}}} {{{Рэгіён 2|}}} {{{Рэгіён 3|}}} |{{#ifeq:{{{Рэгіён|}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Рэгіёны |4 = {{{Рэгіён|}}}{{#if:{{{Рэгіён 1|}}}|<br />{{{Рэгіён 1}}}}}{{#if:{{{Рэгіён 2|}}}|<br />{{{Рэгіён 2}}}}}{{#if:{{{Рэгіён 3|}}}|<br />{{{Рэгіён 3}}}}} }} }} }} <!-- Старыя параметры --> {{#if:{{{Раён|}}} |{{#ifeq:{{{Раён}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Раён |4 = {{{Раён}}} }} }} }} {{#if:{{{Размяшчэнне|}}} |{{#ifeq:{{{Размяшчэнне}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Размяшчэнне |4 = {{{Размяшчэнне}}} }} }} }} {{#if:{{{Суседнія сістэмы|}}} |{{#ifeq:{{{Суседнія сістэмы}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Суседнія сістэмы |4 = {{{Суседнія сістэмы}}} }} }} }} <!-- ========================================================= КААРДЫНАТЫ ========================================================= --> {{#ifeq:{{{Каардынаты|}}}|- | |{{Геакар-Каардынаты |Каардынаты = {{{Каардынаты|}}} |lat_deg = {{{lat_deg|}}} |lat_min = {{{lat_min|}}} |lat_sec = {{{lat_sec|}}} |lat_dir = {{{lat_dir|}}} |lon_deg = {{{lon_deg|}}} |lon_min = {{{lon_min|}}} |lon_sec = {{{lon_sec|}}} |lon_dir = {{{lon_dir|}}} |Краіна = {{#titleparts:{{{Краіна|{{{Краіны|}}}}}}|1|1}} |Нябеснае цела = {{{Нябеснае цела|}}} |type = mountain |CoordScale = {{{CoordScale|1000000}}} }} }} <!-- ========================================================= ПАЗІЦЫЙНАЯ КАРТА Незалежная ад P242 і інтэрактыўнай карты. Прыярытэт карты: 1. Пазіцыйная карта 2. ручная Краіна / Краіны 3. першая P17 Пазіцыйная карта=- або 0 адключае блок. ========================================================= --> {{#if: {{{Каардынаты|}}} {{{lat_deg|}}} {{#property:P625}} |{{#if:{{{Нябеснае цела|}}} | |{{#switch:{{{Пазіцыйная карта|}}} |- = |0 = |#default = {{Геакар |1 = Пазіцыйная карта |2 = {{#if:{{{Пазіцыйная карта|}}} |{{{Пазіцыйная карта}}} |{{#if:{{{Краіна|{{{Краіны|}}}}}} |{{#titleparts:{{{Краіна|{{{Краіны|}}}}}}|1|1}} |{{#invoke:Wikidata |formatProperty |property=P17 |plain=true |references=0 |limit=1 }} }} }} |3 = {{{lat_deg|}}} |4 = {{{lat_min|}}} |5 = {{{lat_sec|}}} |6 = {{{lat_dir|}}} |7 = {{{lon_deg|}}} |8 = {{{lon_min|}}} |9 = {{{lon_sec|}}} |10 = {{{lon_dir|}}} |11 = {{{Каардынаты|}}} |Пак. карты = {{{Пак. карты|physical}}} |Пак. меткі = {{{Пак. меткі|m9}}} |Подпіс меткі = {{#if:{{{Назва|}}}|{{{Назва}}}|{{PAGENAME}}}} |Пазіцыя подпісу = {{{Пазіцыя подпісу|}}} }} }} }} }} <!-- ДРУГАЯ ПАЗІЦЫЙНАЯ КАРТА — сумяшчальнасць --> {{#if:{{{Пазіцыйная карта 1|}}} |{{#switch:{{{Пазіцыйная карта 1}}} |- = |0 = |#default = {{Геакар |1 = Пазіцыйная карта |2 = {{{Пазіцыйная карта 1}}} |3 = {{{lat_deg|}}} |4 = {{{lat_min|}}} |5 = {{{lat_sec|}}} |6 = {{{lat_dir|}}} |7 = {{{lon_deg|}}} |8 = {{{lon_min|}}} |9 = {{{lon_sec|}}} |10 = {{{lon_dir|}}} |11 = {{{Каардынаты|}}} |Пак. карты = {{{Пак. карты 1|physical}}} |Пак. меткі = {{{Пак. меткі|m9}}} |Подпіс меткі = {{#if:{{{Назва|}}}|{{{Назва}}}|{{PAGENAME}}}} |Пазіцыя подпісу = {{{Пазіцыя подпісу 1|}}} }} }} }} <!-- ========================================================= ІНТЭРАКТЫЎНАЯ КАРТА P625 сам па сабе НЕ дастатковы. Карта выводзіцца толькі пры наяўнасці P3896 або P402, што правярае GeoInfobox. Шырыня 280 px — такая ж, як у выявы і пазіцыйнай карты Геакара. ========================================================= --> {{#if:{{#invoke:GeoInfobox|hasGeometry}} |<tr> <td colspan="2" style="padding-left:0; padding-right:0; text-align:center;"> {{+ІПК |Вылучэнне = аўта |Метка = так |Афармленне = горы |Шырыня = 280 |Вышыня = 170 }} </td> </tr> }} <!-- ========================================================= ПАМЕРЫ ========================================================= --> {{Геакар |1 = Загаловак |2 = Памеры |3 = {{#if: {{#if:{{{Плошча|}}}|{{#ifeq:{{{Плошча}}}|-||1}}|{{#if:{{#property:P2046}}|1}}}} {{#if:{{{Даўжыня|}}}|{{#ifeq:{{{Даўжыня}}}|-||1}}|{{#if:{{#property:P2043}}|1}}}} {{#if:{{{Шырыня|}}}|{{#ifeq:{{{Шырыня}}}|-||1}}|{{#if:{{#property:P2049}}|1}}}} |1}} }} {{#if:{{{Плошча|}}} |{{#ifeq:{{{Плошча}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Плошча |4 = {{{Плошча}}} |5 = [[Квадратны кіламетр|км²]] }} }} |{{#if:{{#property:P2046}} |<tr> <th>Плошча</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2046 |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Квадратны кіламетр|км²]] }}</td> </tr> }} }} {{#if:{{{Даўжыня|}}} |{{#ifeq:{{{Даўжыня}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Даўжыня |4 = {{{Даўжыня}}} |5 = [[Кіламетр|км]] }} }} |{{#if:{{#property:P2043}} |<tr> <th>Даўжыня</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2043 |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Кіламетр|км]] }}</td> </tr> }} }} {{#if:{{{Шырыня|}}} |{{#ifeq:{{{Шырыня}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Шырыня |4 = {{{Шырыня}}} |5 = [[Кіламетр|км]] }} }} |{{#if:{{#property:P2049}} |<tr> <th>Шырыня</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2049 |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Кіламетр|км]] }}</td> </tr> }} }} <!-- ========================================================= НАЙВЫШЭЙШЫ ПУНКТ ========================================================= --> {{Геакар |1 = Загаловак |2 = Найвышэйшы пункт |3 = {{#if: {{#if:{{{Найвышэйшы пункт|}}} |{{#ifeq:{{{Найвышэйшы пункт}}}|-||1}} |{{#if:{{{Найвышэйшая вяршыня|}}} |{{#ifeq:{{{Найвышэйшая вяршыня}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P610}}|1}} }} }} {{#if:{{{Вышыня|}}} |{{#ifeq:{{{Вышыня}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P2044}}|1|{{#if:{{#property:P610}}|1}}}} }} |1}} }} {{#if:{{{Найвышэйшы пункт|}}} |{{#ifeq:{{{Найвышэйшы пункт}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Найвышэйшы пункт |4 = {{{Найвышэйшы пункт}}} }} }} |{{#if:{{{Найвышэйшая вяршыня|}}} |{{#ifeq:{{{Найвышэйшая вяршыня}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Найвышэйшы пункт |4 = {{{Найвышэйшая вяршыня}}} }} }} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Найвышэйшы пункт |4 = {{wikidata|P610|prefer-local-labels=1}} }} }} }} <!-- ВЫШЫНЯ --> {{#if:{{{Вышыня|}}} |{{#ifeq:{{{Вышыня}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Вышыня |4 = {{{Вышыня}}} [[Метр|м]] {{{Крыніца вышыні|}}} }} }} |{{#if:{{#property:P2044}} |<tr> <th>Вышыня</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2044 |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Метр|м]] }}</td> </tr> |{{#if:{{#property:P610}} |{{#if:{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2044 |from={{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P610 |plain=true |references=0 |limit=1 }} |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Метр|м]] |references=0 }} |<tr> <th>Вышыня</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2044 |from={{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P610 |plain=true |references=0 |limit=1 }} |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Метр|м]] }}</td> </tr> }} }} }} }} <!-- ========================================================= ГЕАЛОГІЯ ========================================================= --> {{Геакар |1 = Загаловак |2 = Геалогія |3 = {{#if: {{#if:{{{Пароды|}}} |{{#ifeq:{{{Пароды}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P186}}|1}} }} {{#if:{{{Перыяд утварэння|}}} |{{#ifeq:{{{Перыяд утварэння}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P2348}}|1}} }} {{#if:{{{Гораўтварэнне|}}} |{{#ifeq:{{{Гораўтварэнне}}}|-||1}} }} |1}} }} {{#if:{{{Пароды|}}} |{{#ifeq:{{{Пароды}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Горныя пароды |4 = {{{Пароды}}} }} }} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Горныя пароды |4 = {{wikidata|P186|prefer-local-labels=1}} }} }} {{#if:{{{Перыяд утварэння|}}} |{{#ifeq:{{{Перыяд утварэння}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Перыяд утварэння |4 = {{{Перыяд утварэння}}} }} }} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Перыяд утварэння |4 = {{wikidata|P2348|prefer-local-labels=1}} }} }} {{#if:{{{Гораўтварэнне|}}} |{{#ifeq:{{{Гораўтварэнне}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Гораўтварэнне |4 = {{{Гораўтварэнне}}} }} }} }} <!-- СТАРАЯ ДАДАТКОВАЯ ЎСТАЎКА --> {{Геакар |1 = Устаўка |2 = {{{Устаўка|}}} }} <!-- ВІКІСХОВІШЧА --> {{#ifeq:{{{Катэгорыя на Вікісховішчы|}}}|- | |{{Геакар |1 = Катэгорыя на Вікісховішчы |2 = {{{Катэгорыя на Вікісховішчы|}}} |3 = {{#if:{{{Назва|}}}|{{{Назва}}}|{{PAGENAME}}}} }} }} </table> <!-- ========================================================= КАТЭГОРЫІ ========================================================= --> {{#if:{{NAMESPACE}} | |{{#switch:{{lc:{{{Тып|горная сістэма}}}}} |хрыбет |горны хрыбет = [[Катэгорыя:Горныя хрыбты паводле алфавіта]] |масіў |горны масіў = [[Катэгорыя:Горныя масівы]] |горная сістэма |#default = [[Катэгорыя:Горныя сістэмы паводле алфавіта]] }} {{Геакар/Агульныя праверкі|{{{1|}}}}} {{#ifeq:Хрыбет |{{str left|{{PAGENAME}}|7}} |{{DEFAULTSORT:{{Без пачатку|{{PAGENAME}}|Хрыбет }}}} }} {{#ifeq:Масіў |{{str left|{{PAGENAME}}|6}} |{{DEFAULTSORT:{{Без пачатку|{{PAGENAME}}|Масіў }}}} }} {{#if: {{{Каардынаты|}}} {{{lat_deg|}}} {{#property:P625}} | |{{#switch:{{lc:{{{Тып|горная сістэма}}}}} |хрыбет |горны хрыбет = [[Катэгорыя:Горныя хрыбты без геаграфічных каардынат]] |масіў |горны масіў = [[Катэгорыя:Геаграфічныя артыкулы без геаграфічных каардынат]] |горная сістэма |#default = [[Катэгорыя:Горныя сістэмы без геаграфічных каардынат]] }} }} }} </includeonly><noinclude> {{doc}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Геаграфічныя аб’екты]] </noinclude> ce4vymmjsa44id3iirrz8uinsjzvtzr 5199029 5199006 2026-09-14T13:29:12Z Ueschar 151377 5199029 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="Шаблон:Геакар/styles.css" /> <table class="infobox t-geoinfobox t-geoinfobox-mountain" data-name="Горная сістэма"> <!-- ========================================================= НАЗВА ========================================================= --> <tr> <th colspan="2" class="t-geoinfobox-mountain-name"> <div class="t-geoinfobox-mountain-icon">[[Файл:Picto infobox map.png|75px|link=Партал:Геаграфія]]</div> <div class="t-geoinfobox-mountain-title">{{#if:{{{Назва|}}}|{{{Назва}}}|{{PAGENAME}}}}</div> </th> </tr> <!-- ========================================================= НАЦЫЯНАЛЬНАЯ / МЯСЦОВАЯ НАЗВА ========================================================= --> {{#if:{{{Нацыянальная назва|{{{Мясцовая назва|}}}}}} |<tr> <td colspan="2" class="t-geoinfobox-nickname">{{#if:{{#titleparts:{{{Нацыянальная назва|{{{Мясцовая назва|}}}}}}|1|2}} |{{#invoke:String/strip|lang|{{{Нацыянальная назва|{{{Мясцовая назва|}}}}}}}} |{{{Нацыянальная назва|{{{Мясцовая назва|}}}}}} }}</td> </tr> |{{#if:{{wikidata|p1705[language!:be]|plain=true}} |<tr> <td colspan="2" class="t-geoinfobox-nickname">{{картка/арыгінал назвы|}}</td> </tr> }} }} <!-- ========================================================= ВЫЯВА — 280 px праз Геакар ========================================================= --> {{Геакар |1 = Выява |2 = {{{Выява|}}} |3 = {{{Подпіс выявы|{{{Подпіс|}}}}}} }} <!-- ========================================================= АГЛЯДНАЯ / СТАТЫЧНАЯ КАРТА Ручная Карта мае прыярытэт над P242. Карта=- адключае блок. ========================================================= --> {{#ifeq:{{{Карта|}}}|- | |{{Геакар |1 = Выява |2 = {{{Карта|}}} |3 = {{{Подпіс карты|}}} |d = p242 }} }} <!-- ========================================================= ГЕАГРАФІЧНАЕ СТАНОВІШЧА ========================================================= --> {{Геакар |1 = Загаловак |2 = Геаграфічнае становішча |3 = 1 }} <!-- ТЫП --> {{#if:{{{Тып|}}} |{{#ifeq:{{{Тып}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Тып |4 = {{#switch:{{lc:{{{Тып}}}}} |горная сістэма = [[Горная сістэма|горная сістэма]] |хрыбет |горны хрыбет = [[Горны хрыбет|хрыбет]] |масіў |горны масіў = [[Горны масіў|масіў]] |#default = {{{Тып}}} }} }} }} }} <!-- Нябеснае цела — сумяшчальнасць --> {{#if:{{{Нябеснае цела|}}} |{{#ifeq:{{{Нябеснае цела}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Нябеснае цела |4 = {{{Нябеснае цела}}} }} }} }} <!-- ========================================================= УВАХОДЗІЦЬ У Прыярытэт: Уваходзіць у → Частка → Горная сістэма → P361 → P4552 ========================================================= --> {{#if:{{{Уваходзіць у|}}} |{{#ifeq:{{{Уваходзіць у}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{{Уваходзіць у}}} }} }} |{{#if:{{{Частка|}}} |{{#ifeq:{{{Частка}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{{Частка}}} }} }} |{{#if:{{{Горная сістэма|}}} |{{#ifeq:{{{Горная сістэма}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{{Горная сістэма}}} }} }} |{{#if:{{#property:P361}} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{wikidata|P361|prefer-local-labels=1}} }} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{wikidata|P4552|prefer-local-labels=1}} }} }} }} }} }} <!-- ========================================================= МАЦЯРЫК ========================================================= --> {{#if:{{{Мацярык|}}} |{{#ifeq:{{{Мацярык}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = [[Мацярык]] |4 = {{{Мацярык}}} }} }} |{{#if:{{{Кантынент|}}} |{{#ifeq:{{{Кантынент}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = [[Мацярык]] |4 = {{{Кантынент}}} }} }} |{{#if:{{{Нябеснае цела|}}} | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = [[Мацярык]] |4 = {{wikidata|P30|prefer-local-labels=1}} }} }} }} }} <!-- ========================================================= КРАІНЫ Ручныя значэнні падтрымліваюць стары фармат: Азербайджан/Грузія/Расія Калі ручных значэнняў няма — P17 праз GeoInfobox. ========================================================= --> {{#if:{{{Краіны|}}} |{{#ifeq:{{{Краіны}}}|- | |{{Геакар |1 = Краіны |2 = {{{Краіны}}} }} }} |{{#if: {{{Краіна|}}} {{{Краіна 1|}}} {{{Краіна 2|}}} {{{Краіна 3|}}} {{{Краіна 4|}}} {{{Краіна 5|}}} {{{Краіна 6|}}} {{{Краіна 7|}}} {{{Краіна 8|}}} {{{Краіна 9|}}} |{{#ifeq:{{{Краіна|}}}|- | |{{Геакар |1 = Краіны |2 = {{#if:{{{Краіна|}}} |{{{Краіна}}}{{#if:{{{Краіна 1|}}}|/{{{Краіна 1}}}}}{{#if:{{{Краіна 2|}}}|/{{{Краіна 2}}}}}{{#if:{{{Краіна 3|}}}|/{{{Краіна 3}}}}}{{#if:{{{Краіна 4|}}}|/{{{Краіна 4}}}}}{{#if:{{{Краіна 5|}}}|/{{{Краіна 5}}}}}{{#if:{{{Краіна 6|}}}|/{{{Краіна 6}}}}}{{#if:{{{Краіна 7|}}}|/{{{Краіна 7}}}}}{{#if:{{{Краіна 8|}}}|/{{{Краіна 8}}}}}{{#if:{{{Краіна 9|}}}|/{{{Краіна 9}}}}} |{{{Краіна 1|}}}{{#if:{{{Краіна 2|}}}|/{{{Краіна 2}}}}}{{#if:{{{Краіна 3|}}}|/{{{Краіна 3}}}}}{{#if:{{{Краіна 4|}}}|/{{{Краіна 4}}}}}{{#if:{{{Краіна 5|}}}|/{{{Краіна 5}}}}}{{#if:{{{Краіна 6|}}}|/{{{Краіна 6}}}}}{{#if:{{{Краіна 7|}}}|/{{{Краіна 7}}}}}{{#if:{{{Краіна 8|}}}|/{{{Краіна 8}}}}}{{#if:{{{Краіна 9|}}}|/{{{Краіна 9}}}}} }} }} }} |{{#if:{{{Нябеснае цела|}}} | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Краіны |4 = {{#invoke:GeoInfobox |list |property=P17 |type=country |flags=1 |rows=1 |sort=0 }} }} }} }} }} <!-- РЭГІЁНЫ --> {{#if: {{{Рэгіён|}}} {{{Рэгіён 1|}}} {{{Рэгіён 2|}}} {{{Рэгіён 3|}}} |{{#ifeq:{{{Рэгіён|}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Рэгіёны |4 = {{{Рэгіён|}}}{{#if:{{{Рэгіён 1|}}}|<br />{{{Рэгіён 1}}}}}{{#if:{{{Рэгіён 2|}}}|<br />{{{Рэгіён 2}}}}}{{#if:{{{Рэгіён 3|}}}|<br />{{{Рэгіён 3}}}}} }} }} }} <!-- Старыя параметры --> {{#if:{{{Раён|}}} |{{#ifeq:{{{Раён}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Раён |4 = {{{Раён}}} }} }} }} {{#if:{{{Размяшчэнне|}}} |{{#ifeq:{{{Размяшчэнне}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Размяшчэнне |4 = {{{Размяшчэнне}}} }} }} }} {{#if:{{{Суседнія сістэмы|}}} |{{#ifeq:{{{Суседнія сістэмы}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Суседнія сістэмы |4 = {{{Суседнія сістэмы}}} }} }} }} <!-- ========================================================= КААРДЫНАТЫ ========================================================= --> {{#ifeq:{{{Каардынаты|}}}|- | |{{Геакар-Каардынаты |Каардынаты = {{{Каардынаты|}}} |lat_deg = {{{lat_deg|}}} |lat_min = {{{lat_min|}}} |lat_sec = {{{lat_sec|}}} |lat_dir = {{{lat_dir|}}} |lon_deg = {{{lon_deg|}}} |lon_min = {{{lon_min|}}} |lon_sec = {{{lon_sec|}}} |lon_dir = {{{lon_dir|}}} |Краіна = {{#titleparts:{{{Краіна|{{{Краіны|}}}}}}|1|1}} |Нябеснае цела = {{{Нябеснае цела|}}} |type = mountain |CoordScale = {{{CoordScale|1000000}}} }} }} <!-- ========================================================= ПАЗІЦЫЙНАЯ КАРТА Выкарыстоўвае штатны Геакар-Пазіцыйная карта. Калі ручных каардынат няма, ён аўтаматычна атрымлівае P625 з Вікіданых. Для гор выкарыстоўваецца Montanya.svg (m3_3). Пазіцыйная карта=- або 0 адключае карту. ========================================================= --> {{#if:{{{Нябеснае цела|}}} | |{{#switch:{{{Пазіцыйная карта|}}} |- = |0 = |#default = {{Геакар-Пазіцыйная карта |Пазіцыйная карта = {{#if:{{{Пазіцыйная карта|}}} |{{{Пазіцыйная карта}}} |{{#if:{{{Краіна|{{{Краіны|}}}}}} |{{#titleparts:{{{Краіна|{{{Краіны|}}}}}}|1|1}} |{{#invoke:Wikidata |formatProperty |property=P17 |plain=true |references=0 |limit=1 }} }} }} |lat_deg = {{{lat_deg|}}} |lat_min = {{{lat_min|}}} |lat_sec = {{{lat_sec|}}} |lat_dir = {{{lat_dir|}}} |lon_deg = {{{lon_deg|}}} |lon_min = {{{lon_min|}}} |lon_sec = {{{lon_sec|}}} |lon_dir = {{{lon_dir|}}} |Каардынаты = {{{Каардынаты|}}} |Пак. карты = {{{Пак. карты|physical}}} |Пак. арэны = {{{Пак. арэны|}}} |Пак. меткі = {{{Пак. меткі|m3_3}}} |Подпіс меткі = {{{Подпіс меткі|}}} |Пазіцыя подпісу = {{{Пазіцыя подпісу|}}} |Абрэзаць зверху = {{{Абрэзаць зверху|}}} |Абрэзаць знізу = {{{Абрэзаць знізу|}}} }} }} }} <!-- ДРУГАЯ ПАЗІЦЫЙНАЯ КАРТА — сумяшчальнасць --> {{#if:{{{Пазіцыйная карта 1|}}} |{{#switch:{{{Пазіцыйная карта 1}}} |- = |0 = |#default = {{Геакар-Пазіцыйная карта |Пазіцыйная карта = {{{Пазіцыйная карта 1}}} |lat_deg = {{{lat_deg|}}} |lat_min = {{{lat_min|}}} |lat_sec = {{{lat_sec|}}} |lat_dir = {{{lat_dir|}}} |lon_deg = {{{lon_deg|}}} |lon_min = {{{lon_min|}}} |lon_sec = {{{lon_sec|}}} |lon_dir = {{{lon_dir|}}} |Каардынаты = {{{Каардынаты|}}} |Пак. карты = {{{Пак. карты 1|physical}}} |Пак. арэны = {{{Пак. арэны 1|}}} |Пак. меткі = {{{Пак. меткі|m3_3}}} |Подпіс меткі = {{{Подпіс меткі|}}} |Пазіцыя подпісу = {{{Пазіцыя подпісу 1|}}} |Абрэзаць зверху = {{{Абрэзаць зверху 1|}}} |Абрэзаць знізу = {{{Абрэзаць знізу 1|}}} }} }} }} <!-- ========================================================= ІНТЭРАКТЫЎНАЯ КАРТА З'яўляецца толькі пры наяўнасці геаметрыі. Адна толькі P625 яе не ўключае. ========================================================= --> {{#if:{{#invoke:GeoInfobox|hasGeometry}} |<tr> <td colspan="2" style="padding:0; text-align:center;"> {{+ІПК |Вылучэнне = аўта |Афармленне = горы |Шырыня = 280 |Вышыня = 170 }} </td> </tr> }} <!-- ========================================================= ПАМЕРЫ ========================================================= --> {{Геакар |1 = Загаловак |2 = Памеры |3 = {{#if: {{#if:{{{Плошча|}}}|{{#ifeq:{{{Плошча}}}|-||1}}|{{#if:{{#property:P2046}}|1}}}} {{#if:{{{Даўжыня|}}}|{{#ifeq:{{{Даўжыня}}}|-||1}}|{{#if:{{#property:P2043}}|1}}}} {{#if:{{{Шырыня|}}}|{{#ifeq:{{{Шырыня}}}|-||1}}|{{#if:{{#property:P2049}}|1}}}} |1}} }} {{#if:{{{Плошча|}}} |{{#ifeq:{{{Плошча}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Плошча |4 = {{{Плошча}}} |5 = [[Квадратны кіламетр|км²]] }} }} |{{#if:{{#property:P2046}} |<tr> <th>Плошча</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2046 |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Квадратны кіламетр|км²]] }}</td> </tr> }} }} {{#if:{{{Даўжыня|}}} |{{#ifeq:{{{Даўжыня}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Даўжыня |4 = {{{Даўжыня}}} |5 = [[Кіламетр|км]] }} }} |{{#if:{{#property:P2043}} |<tr> <th>Даўжыня</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2043 |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Кіламетр|км]] }}</td> </tr> }} }} {{#if:{{{Шырыня|}}} |{{#ifeq:{{{Шырыня}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Шырыня |4 = {{{Шырыня}}} |5 = [[Кіламетр|км]] }} }} |{{#if:{{#property:P2049}} |<tr> <th>Шырыня</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2049 |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Кіламетр|км]] }}</td> </tr> }} }} <!-- ========================================================= НАЙВЫШЭЙШЫ ПУНКТ ========================================================= --> {{Геакар |1 = Загаловак |2 = Найвышэйшы пункт |3 = {{#if: {{#if:{{{Найвышэйшы пункт|}}} |{{#ifeq:{{{Найвышэйшы пункт}}}|-||1}} |{{#if:{{{Найвышэйшая вяршыня|}}} |{{#ifeq:{{{Найвышэйшая вяршыня}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P610}}|1}} }} }} {{#if:{{{Вышыня|}}} |{{#ifeq:{{{Вышыня}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P2044}}|1|{{#if:{{#property:P610}}|1}}}} }} |1}} }} {{#if:{{{Найвышэйшы пункт|}}} |{{#ifeq:{{{Найвышэйшы пункт}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Найвышэйшы пункт |4 = {{{Найвышэйшы пункт}}} }} }} |{{#if:{{{Найвышэйшая вяршыня|}}} |{{#ifeq:{{{Найвышэйшая вяршыня}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Найвышэйшы пункт |4 = {{{Найвышэйшая вяршыня}}} }} }} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Найвышэйшы пункт |4 = {{wikidata|P610|prefer-local-labels=1}} }} }} }} <!-- ВЫШЫНЯ --> {{#if:{{{Вышыня|}}} |{{#ifeq:{{{Вышыня}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Вышыня |4 = {{{Вышыня}}} [[Метр|м]] {{{Крыніца вышыні|}}} }} }} |{{#if:{{#property:P2044}} |<tr> <th>Вышыня</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2044 |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Метр|м]] }}</td> </tr> |{{#if:{{#property:P610}} |{{#if:{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2044 |from={{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P610 |plain=true |references=0 |limit=1 }} |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Метр|м]] |references=0 }} |<tr> <th>Вышыня</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2044 |from={{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P610 |plain=true |references=0 |limit=1 }} |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Метр|м]] }}</td> </tr> }} }} }} }} <!-- ========================================================= ГЕАЛОГІЯ ========================================================= --> {{Геакар |1 = Загаловак |2 = Геалогія |3 = {{#if: {{#if:{{{Пароды|}}} |{{#ifeq:{{{Пароды}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P186}}|1}} }} {{#if:{{{Перыяд утварэння|}}} |{{#ifeq:{{{Перыяд утварэння}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P2348}}|1}} }} {{#if:{{{Гораўтварэнне|}}} |{{#ifeq:{{{Гораўтварэнне}}}|-||1}} }} |1}} }} {{#if:{{{Пароды|}}} |{{#ifeq:{{{Пароды}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Горныя пароды |4 = {{{Пароды}}} }} }} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Горныя пароды |4 = {{wikidata|P186|prefer-local-labels=1}} }} }} {{#if:{{{Перыяд утварэння|}}} |{{#ifeq:{{{Перыяд утварэння}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Перыяд утварэння |4 = {{{Перыяд утварэння}}} }} }} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Перыяд утварэння |4 = {{wikidata|P2348|prefer-local-labels=1}} }} }} {{#if:{{{Гораўтварэнне|}}} |{{#ifeq:{{{Гораўтварэнне}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Гораўтварэнне |4 = {{{Гораўтварэнне}}} }} }} }} <!-- СТАРАЯ ДАДАТКОВАЯ ЎСТАЎКА --> {{Геакар |1 = Устаўка |2 = {{{Устаўка|}}} }} <!-- ВІКІСХОВІШЧА --> {{#ifeq:{{{Катэгорыя на Вікісховішчы|}}}|- | |{{Геакар |1 = Катэгорыя на Вікісховішчы |2 = {{{Катэгорыя на Вікісховішчы|}}} |3 = {{#if:{{{Назва|}}}|{{{Назва}}}|{{PAGENAME}}}} }} }} </table> <!-- ========================================================= КАТЭГОРЫІ ========================================================= --> {{#if:{{NAMESPACE}} | |{{#switch:{{lc:{{{Тып|горная сістэма}}}}} |хрыбет |горны хрыбет = [[Катэгорыя:Горныя хрыбты паводле алфавіта]] |масіў |горны масіў = [[Катэгорыя:Горныя масівы]] |горная сістэма |#default = [[Катэгорыя:Горныя сістэмы паводле алфавіта]] }} {{Геакар/Агульныя праверкі|{{{1|}}}}} {{#ifeq:Хрыбет |{{str left|{{PAGENAME}}|7}} |{{DEFAULTSORT:{{Без пачатку|{{PAGENAME}}|Хрыбет }}}} }} {{#ifeq:Масіў |{{str left|{{PAGENAME}}|6}} |{{DEFAULTSORT:{{Без пачатку|{{PAGENAME}}|Масіў }}}} }} {{#if: {{{Каардынаты|}}} {{{lat_deg|}}} {{#property:P625}} | |{{#switch:{{lc:{{{Тып|горная сістэма}}}}} |хрыбет |горны хрыбет = [[Катэгорыя:Горныя хрыбты без геаграфічных каардынат]] |масіў |горны масіў = [[Катэгорыя:Геаграфічныя артыкулы без геаграфічных каардынат]] |горная сістэма |#default = [[Катэгорыя:Горныя сістэмы без геаграфічных каардынат]] }} }} }} </includeonly><noinclude> {{doc}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Геаграфічныя аб’екты]] </noinclude> 9dnj3p7m5oilmfx781u1bq89veih9dl 5199033 5199029 2026-09-14T13:38:40Z Ueschar 151377 5199033 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="Шаблон:Геакар/styles.css" /> <table class="infobox t-geoinfobox t-geoinfobox-mountain" data-name="Горная сістэма"> <!-- ========================================================= НАЗВА ========================================================= --> <tr> <th colspan="2" class="t-geoinfobox-mountain-name"> <div class="t-geoinfobox-mountain-icon">[[Файл:Picto infobox map.png|75px|link=Партал:Геаграфія]]</div> <div class="t-geoinfobox-mountain-title">{{#if:{{{Назва|}}}|{{{Назва}}}|{{PAGENAME}}}}</div> </th> </tr> <!-- ========================================================= НАЦЫЯНАЛЬНАЯ / МЯСЦОВАЯ НАЗВА ========================================================= --> {{#if:{{{Нацыянальная назва|{{{Мясцовая назва|}}}}}} |<tr> <td colspan="2" class="t-geoinfobox-nickname">{{#if:{{#titleparts:{{{Нацыянальная назва|{{{Мясцовая назва|}}}}}}|1|2}} |{{#invoke:String/strip|lang|{{{Нацыянальная назва|{{{Мясцовая назва|}}}}}}}} |{{{Нацыянальная назва|{{{Мясцовая назва|}}}}}} }}</td> </tr> |{{#if:{{wikidata|p1705[language!:be]|plain=true}} |<tr> <td colspan="2" class="t-geoinfobox-nickname">{{картка/арыгінал назвы|}}</td> </tr> }} }} <!-- ========================================================= ВЫЯВА — 280 px праз Геакар ========================================================= --> {{Геакар |1 = Выява |2 = {{{Выява|}}} |3 = {{{Подпіс выявы|{{{Подпіс|}}}}}} }} <!-- ========================================================= АГЛЯДНАЯ / СТАТЫЧНАЯ КАРТА Ручная Карта мае прыярытэт над P242. Карта=- адключае блок. ========================================================= --> {{#ifeq:{{{Карта|}}}|- | |{{Геакар |1 = Выява |2 = {{{Карта|}}} |3 = {{{Подпіс карты|}}} |d = p242 }} }} <!-- ========================================================= ГЕАГРАФІЧНАЕ СТАНОВІШЧА ========================================================= --> {{Геакар |1 = Загаловак |2 = Геаграфічнае становішча |3 = 1 }} <!-- ТЫП --> {{#if:{{{Тып|}}} |{{#ifeq:{{{Тып}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Тып |4 = {{#switch:{{lc:{{{Тып}}}}} |горная сістэма = [[Горная сістэма|горная сістэма]] |хрыбет |горны хрыбет = [[Горны хрыбет|хрыбет]] |масіў |горны масіў = [[Горны масіў|масіў]] |#default = {{{Тып}}} }} }} }} }} <!-- Нябеснае цела — сумяшчальнасць --> {{#if:{{{Нябеснае цела|}}} |{{#ifeq:{{{Нябеснае цела}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Нябеснае цела |4 = {{{Нябеснае цела}}} }} }} }} <!-- ========================================================= УВАХОДЗІЦЬ У Прыярытэт: Уваходзіць у → Частка → Горная сістэма → P361 → P4552 ========================================================= --> {{#if:{{{Уваходзіць у|}}} |{{#ifeq:{{{Уваходзіць у}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{{Уваходзіць у}}} }} }} |{{#if:{{{Частка|}}} |{{#ifeq:{{{Частка}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{{Частка}}} }} }} |{{#if:{{{Горная сістэма|}}} |{{#ifeq:{{{Горная сістэма}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{{Горная сістэма}}} }} }} |{{#if:{{#property:P361}} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{wikidata|P361|prefer-local-labels=1}} }} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{wikidata|P4552|prefer-local-labels=1}} }} }} }} }} }} <!-- ========================================================= МАЦЯРЫК ========================================================= --> {{#if:{{{Мацярык|}}} |{{#ifeq:{{{Мацярык}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = [[Мацярык]] |4 = {{{Мацярык}}} }} }} |{{#if:{{{Кантынент|}}} |{{#ifeq:{{{Кантынент}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = [[Мацярык]] |4 = {{{Кантынент}}} }} }} |{{#if:{{{Нябеснае цела|}}} | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = [[Мацярык]] |4 = {{wikidata|P30|prefer-local-labels=1}} }} }} }} }} <!-- ========================================================= КРАІНЫ Ручныя значэнні падтрымліваюць стары фармат: Азербайджан/Грузія/Расія Калі ручных значэнняў няма — P17 праз GeoInfobox. ========================================================= --> {{#if:{{{Краіны|}}} |{{#ifeq:{{{Краіны}}}|- | |{{Геакар |1 = Краіны |2 = {{{Краіны}}} }} }} |{{#if: {{{Краіна|}}} {{{Краіна 1|}}} {{{Краіна 2|}}} {{{Краіна 3|}}} {{{Краіна 4|}}} {{{Краіна 5|}}} {{{Краіна 6|}}} {{{Краіна 7|}}} {{{Краіна 8|}}} {{{Краіна 9|}}} |{{#ifeq:{{{Краіна|}}}|- | |{{Геакар |1 = Краіны |2 = {{#if:{{{Краіна|}}} |{{{Краіна}}}{{#if:{{{Краіна 1|}}}|/{{{Краіна 1}}}}}{{#if:{{{Краіна 2|}}}|/{{{Краіна 2}}}}}{{#if:{{{Краіна 3|}}}|/{{{Краіна 3}}}}}{{#if:{{{Краіна 4|}}}|/{{{Краіна 4}}}}}{{#if:{{{Краіна 5|}}}|/{{{Краіна 5}}}}}{{#if:{{{Краіна 6|}}}|/{{{Краіна 6}}}}}{{#if:{{{Краіна 7|}}}|/{{{Краіна 7}}}}}{{#if:{{{Краіна 8|}}}|/{{{Краіна 8}}}}}{{#if:{{{Краіна 9|}}}|/{{{Краіна 9}}}}} |{{{Краіна 1|}}}{{#if:{{{Краіна 2|}}}|/{{{Краіна 2}}}}}{{#if:{{{Краіна 3|}}}|/{{{Краіна 3}}}}}{{#if:{{{Краіна 4|}}}|/{{{Краіна 4}}}}}{{#if:{{{Краіна 5|}}}|/{{{Краіна 5}}}}}{{#if:{{{Краіна 6|}}}|/{{{Краіна 6}}}}}{{#if:{{{Краіна 7|}}}|/{{{Краіна 7}}}}}{{#if:{{{Краіна 8|}}}|/{{{Краіна 8}}}}}{{#if:{{{Краіна 9|}}}|/{{{Краіна 9}}}}} }} }} }} |{{#if:{{{Нябеснае цела|}}} | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Краіны |4 = {{#invoke:GeoInfobox |list |property=P17 |type=country |flags=1 |rows=1 |sort=0 }} }} }} }} }} <!-- РЭГІЁНЫ --> {{#if: {{{Рэгіён|}}} {{{Рэгіён 1|}}} {{{Рэгіён 2|}}} {{{Рэгіён 3|}}} |{{#ifeq:{{{Рэгіён|}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Рэгіёны |4 = {{{Рэгіён|}}}{{#if:{{{Рэгіён 1|}}}|<br />{{{Рэгіён 1}}}}}{{#if:{{{Рэгіён 2|}}}|<br />{{{Рэгіён 2}}}}}{{#if:{{{Рэгіён 3|}}}|<br />{{{Рэгіён 3}}}}} }} }} }} <!-- Старыя параметры --> {{#if:{{{Раён|}}} |{{#ifeq:{{{Раён}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Раён |4 = {{{Раён}}} }} }} }} {{#if:{{{Размяшчэнне|}}} |{{#ifeq:{{{Размяшчэнне}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Размяшчэнне |4 = {{{Размяшчэнне}}} }} }} }} {{#if:{{{Суседнія сістэмы|}}} |{{#ifeq:{{{Суседнія сістэмы}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Суседнія сістэмы |4 = {{{Суседнія сістэмы}}} }} }} }} <!-- ========================================================= КААРДЫНАТЫ ========================================================= --> {{#ifeq:{{{Каардынаты|}}}|- | |{{Геакар-Каардынаты |Каардынаты = {{{Каардынаты|}}} |lat_deg = {{{lat_deg|}}} |lat_min = {{{lat_min|}}} |lat_sec = {{{lat_sec|}}} |lat_dir = {{{lat_dir|}}} |lon_deg = {{{lon_deg|}}} |lon_min = {{{lon_min|}}} |lon_sec = {{{lon_sec|}}} |lon_dir = {{{lon_dir|}}} |Краіна = {{#titleparts:{{{Краіна|{{{Краіны|}}}}}}|1|1}} |Нябеснае цела = {{{Нябеснае цела|}}} |type = mountain |CoordScale = {{{CoordScale|1000000}}} }} }} <!-- ========================================================= ПАЗІЦЫЙНАЯ КАРТА Выкарыстоўвае штатны Геакар-Пазіцыйная карта. Калі ручных каардынат няма, ён аўтаматычна атрымлівае P625 з Вікіданых. Для гор выкарыстоўваецца Montanya.svg (m3_3). Пазіцыйная карта=- або 0 адключае карту. ========================================================= --> {{#if:{{{Нябеснае цела|}}} | |{{#switch:{{{Пазіцыйная карта|}}} |- = |0 = |#default = {{Геакар-Пазіцыйная карта |Пазіцыйная карта = {{#if:{{{Пазіцыйная карта|}}} |{{{Пазіцыйная карта}}} |{{#if:{{{Краіна|{{{Краіны|}}}}}} |{{#titleparts:{{{Краіна|{{{Краіны|}}}}}}|1|1}} |{{#invoke:Wikidata |formatProperty |property=P17 |plain=true |references=0 |limit=1 }} }} }} |lat_deg = {{{lat_deg|}}} |lat_min = {{{lat_min|}}} |lat_sec = {{{lat_sec|}}} |lat_dir = {{{lat_dir|}}} |lon_deg = {{{lon_deg|}}} |lon_min = {{{lon_min|}}} |lon_sec = {{{lon_sec|}}} |lon_dir = {{{lon_dir|}}} |Каардынаты = {{{Каардынаты|}}} |Пак. карты = {{{Пак. карты|physical}}} |Пак. арэны = {{{Пак. арэны|}}} |Пак. меткі = {{{Пак. меткі|m3_3}}} |Подпіс меткі = {{{Подпіс меткі|}}} |Пазіцыя подпісу = {{{Пазіцыя подпісу|}}} |Абрэзаць зверху = {{{Абрэзаць зверху|}}} |Абрэзаць знізу = {{{Абрэзаць знізу|}}} }} }} }} <!-- ДРУГАЯ ПАЗІЦЫЙНАЯ КАРТА — сумяшчальнасць --> {{#if:{{{Пазіцыйная карта 1|}}} |{{#switch:{{{Пазіцыйная карта 1}}} |- = |0 = |#default = {{Геакар-Пазіцыйная карта |Пазіцыйная карта = {{{Пазіцыйная карта 1}}} |lat_deg = {{{lat_deg|}}} |lat_min = {{{lat_min|}}} |lat_sec = {{{lat_sec|}}} |lat_dir = {{{lat_dir|}}} |lon_deg = {{{lon_deg|}}} |lon_min = {{{lon_min|}}} |lon_sec = {{{lon_sec|}}} |lon_dir = {{{lon_dir|}}} |Каардынаты = {{{Каардынаты|}}} |Пак. карты = {{{Пак. карты 1|physical}}} |Пак. арэны = {{{Пак. арэны 1|}}} |Пак. меткі = {{{Пак. меткі|m3_3}}} |Подпіс меткі = {{{Подпіс меткі|}}} |Пазіцыя подпісу = {{{Пазіцыя подпісу 1|}}} |Абрэзаць зверху = {{{Абрэзаць зверху 1|}}} |Абрэзаць знізу = {{{Абрэзаць знізу 1|}}} }} }} }} <!-- ========================================================= ІНТЭРАКТЫЎНАЯ КАРТА Выводзіцца толькі пры наяўнасці геаметрыі. Маштаб вызначаецца паводле плошчы, як у картцы вострава. ========================================================= --> {{#if:{{#invoke:GeoInfobox|hasGeometry}} |<tr> <td colspan="2" style="padding:0; text-align:center;"> {{+ІПК |Вылучэнне = так |Афармленне = горы |Вышыня = 170 |Шырыня = 280 |Павелічэнне = {{#if:{{#property:P2046}} |{{+ІПК/Павелічэнне ад плошчы |{{#iferror: {{#expr: {{Replace |{{Replace |{{wikidata|P2046|plain=true}} |, |. }} | квадратны кіламетр | }} }} |{{#expr: {{#invoke:math/tonumber |integer |{{wikidata|P2046|plain=true}} }} * 1000 }} }} }} |6 }} }} </td> </tr> }} <!-- ========================================================= ПАМЕРЫ ========================================================= --> {{Геакар |1 = Загаловак |2 = Памеры |3 = {{#if: {{#if:{{{Плошча|}}}|{{#ifeq:{{{Плошча}}}|-||1}}|{{#if:{{#property:P2046}}|1}}}} {{#if:{{{Даўжыня|}}}|{{#ifeq:{{{Даўжыня}}}|-||1}}|{{#if:{{#property:P2043}}|1}}}} {{#if:{{{Шырыня|}}}|{{#ifeq:{{{Шырыня}}}|-||1}}|{{#if:{{#property:P2049}}|1}}}} |1}} }} {{#if:{{{Плошча|}}} |{{#ifeq:{{{Плошча}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Плошча |4 = {{{Плошча}}} |5 = [[Квадратны кіламетр|км²]] }} }} |{{#if:{{#property:P2046}} |<tr> <th>Плошча</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2046 |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Квадратны кіламетр|км²]] }}</td> </tr> }} }} {{#if:{{{Даўжыня|}}} |{{#ifeq:{{{Даўжыня}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Даўжыня |4 = {{{Даўжыня}}} |5 = [[Кіламетр|км]] }} }} |{{#if:{{#property:P2043}} |<tr> <th>Даўжыня</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2043 |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Кіламетр|км]] }}</td> </tr> }} }} {{#if:{{{Шырыня|}}} |{{#ifeq:{{{Шырыня}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Шырыня |4 = {{{Шырыня}}} |5 = [[Кіламетр|км]] }} }} |{{#if:{{#property:P2049}} |<tr> <th>Шырыня</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2049 |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Кіламетр|км]] }}</td> </tr> }} }} <!-- ========================================================= НАЙВЫШЭЙШЫ ПУНКТ ========================================================= --> {{Геакар |1 = Загаловак |2 = Найвышэйшы пункт |3 = {{#if: {{#if:{{{Найвышэйшы пункт|}}} |{{#ifeq:{{{Найвышэйшы пункт}}}|-||1}} |{{#if:{{{Найвышэйшая вяршыня|}}} |{{#ifeq:{{{Найвышэйшая вяршыня}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P610}}|1}} }} }} {{#if:{{{Вышыня|}}} |{{#ifeq:{{{Вышыня}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P2044}}|1|{{#if:{{#property:P610}}|1}}}} }} |1}} }} {{#if:{{{Найвышэйшы пункт|}}} |{{#ifeq:{{{Найвышэйшы пункт}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Найвышэйшы пункт |4 = {{{Найвышэйшы пункт}}} }} }} |{{#if:{{{Найвышэйшая вяршыня|}}} |{{#ifeq:{{{Найвышэйшая вяршыня}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Найвышэйшы пункт |4 = {{{Найвышэйшая вяршыня}}} }} }} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Найвышэйшы пункт |4 = {{wikidata|P610|prefer-local-labels=1}} }} }} }} <!-- ВЫШЫНЯ --> {{#if:{{{Вышыня|}}} |{{#ifeq:{{{Вышыня}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Вышыня |4 = {{{Вышыня}}} [[Метр|м]] {{{Крыніца вышыні|}}} }} }} |{{#if:{{#property:P2044}} |<tr> <th>Вышыня</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2044 |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Метр|м]] }}</td> </tr> |{{#if:{{#property:P610}} |{{#if:{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2044 |from={{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P610 |plain=true |references=0 |limit=1 }} |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Метр|м]] |references=0 }} |<tr> <th>Вышыня</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2044 |from={{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P610 |plain=true |references=0 |limit=1 }} |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Метр|м]] }}</td> </tr> }} }} }} }} <!-- ========================================================= ГЕАЛОГІЯ ========================================================= --> {{Геакар |1 = Загаловак |2 = Геалогія |3 = {{#if: {{#if:{{{Пароды|}}} |{{#ifeq:{{{Пароды}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P186}}|1}} }} {{#if:{{{Перыяд утварэння|}}} |{{#ifeq:{{{Перыяд утварэння}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P2348}}|1}} }} {{#if:{{{Гораўтварэнне|}}} |{{#ifeq:{{{Гораўтварэнне}}}|-||1}} }} |1}} }} {{#if:{{{Пароды|}}} |{{#ifeq:{{{Пароды}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Горныя пароды |4 = {{{Пароды}}} }} }} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Горныя пароды |4 = {{wikidata|P186|prefer-local-labels=1}} }} }} {{#if:{{{Перыяд утварэння|}}} |{{#ifeq:{{{Перыяд утварэння}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Перыяд утварэння |4 = {{{Перыяд утварэння}}} }} }} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Перыяд утварэння |4 = {{wikidata|P2348|prefer-local-labels=1}} }} }} {{#if:{{{Гораўтварэнне|}}} |{{#ifeq:{{{Гораўтварэнне}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Гораўтварэнне |4 = {{{Гораўтварэнне}}} }} }} }} <!-- СТАРАЯ ДАДАТКОВАЯ ЎСТАЎКА --> {{Геакар |1 = Устаўка |2 = {{{Устаўка|}}} }} <!-- ВІКІСХОВІШЧА --> {{#ifeq:{{{Катэгорыя на Вікісховішчы|}}}|- | |{{Геакар |1 = Катэгорыя на Вікісховішчы |2 = {{{Катэгорыя на Вікісховішчы|}}} |3 = {{#if:{{{Назва|}}}|{{{Назва}}}|{{PAGENAME}}}} }} }} </table> <!-- ========================================================= КАТЭГОРЫІ ========================================================= --> {{#if:{{NAMESPACE}} | |{{#switch:{{lc:{{{Тып|горная сістэма}}}}} |хрыбет |горны хрыбет = [[Катэгорыя:Горныя хрыбты паводле алфавіта]] |масіў |горны масіў = [[Катэгорыя:Горныя масівы]] |горная сістэма |#default = [[Катэгорыя:Горныя сістэмы паводле алфавіта]] }} {{Геакар/Агульныя праверкі|{{{1|}}}}} {{#ifeq:Хрыбет |{{str left|{{PAGENAME}}|7}} |{{DEFAULTSORT:{{Без пачатку|{{PAGENAME}}|Хрыбет }}}} }} {{#ifeq:Масіў |{{str left|{{PAGENAME}}|6}} |{{DEFAULTSORT:{{Без пачатку|{{PAGENAME}}|Масіў }}}} }} {{#if: {{{Каардынаты|}}} {{{lat_deg|}}} {{#property:P625}} | |{{#switch:{{lc:{{{Тып|горная сістэма}}}}} |хрыбет |горны хрыбет = [[Катэгорыя:Горныя хрыбты без геаграфічных каардынат]] |масіў |горны масіў = [[Катэгорыя:Геаграфічныя артыкулы без геаграфічных каардынат]] |горная сістэма |#default = [[Катэгорыя:Горныя сістэмы без геаграфічных каардынат]] }} }} }} </includeonly><noinclude> {{doc}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Геаграфічныя аб’екты]] </noinclude> ou183p40idrih61cnv52uleigsd4z71 5199035 5199033 2026-09-14T13:38:57Z Ueschar 151377 5199035 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="Шаблон:Геакар/styles.css" /> <table class="infobox t-geoinfobox t-geoinfobox-mountain" data-name="Горная сістэма"> <!-- ========================================================= НАЗВА ========================================================= --> <tr> <th colspan="2" class="t-geoinfobox-mountain-name"> <div class="t-geoinfobox-mountain-icon">[[Файл:Picto infobox map.png|75px|link=Партал:Геаграфія]]</div> <div class="t-geoinfobox-mountain-title">{{#if:{{{Назва|}}}|{{{Назва}}}|{{PAGENAME}}}}</div> </th> </tr> <!-- ========================================================= НАЦЫЯНАЛЬНАЯ / МЯСЦОВАЯ НАЗВА ========================================================= --> {{#if:{{{Нацыянальная назва|{{{Мясцовая назва|}}}}}} |<tr> <td colspan="2" class="t-geoinfobox-nickname">{{#if:{{#titleparts:{{{Нацыянальная назва|{{{Мясцовая назва|}}}}}}|1|2}} |{{#invoke:String/strip|lang|{{{Нацыянальная назва|{{{Мясцовая назва|}}}}}}}} |{{{Нацыянальная назва|{{{Мясцовая назва|}}}}}} }}</td> </tr> |{{#if:{{wikidata|p1705[language!:be]|plain=true}} |<tr> <td colspan="2" class="t-geoinfobox-nickname">{{картка/арыгінал назвы|}}</td> </tr> }} }} <!-- ========================================================= ВЫЯВА — 280 px праз Геакар ========================================================= --> {{Геакар |1 = Выява |2 = {{{Выява|}}} |3 = {{{Подпіс выявы|{{{Подпіс|}}}}}} }} <!-- ========================================================= АГЛЯДНАЯ / СТАТЫЧНАЯ КАРТА Ручная Карта мае прыярытэт над P242. Карта=- адключае блок. ========================================================= --> {{#ifeq:{{{Карта|}}}|- | |{{Геакар |1 = Выява |2 = {{{Карта|}}} |3 = {{{Подпіс карты|}}} |d = p242 }} }} <!-- ========================================================= ГЕАГРАФІЧНАЕ СТАНОВІШЧА ========================================================= --> {{Геакар |1 = Загаловак |2 = Геаграфічнае становішча |3 = 1 }} <!-- ТЫП --> {{#if:{{{Тып|}}} |{{#ifeq:{{{Тып}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Тып |4 = {{#switch:{{lc:{{{Тып}}}}} |горная сістэма = [[Горная сістэма|горная сістэма]] |хрыбет |горны хрыбет = [[Горны хрыбет|хрыбет]] |масіў |горны масіў = [[Горны масіў|масіў]] |#default = {{{Тып}}} }} }} }} }} <!-- Нябеснае цела — сумяшчальнасць --> {{#if:{{{Нябеснае цела|}}} |{{#ifeq:{{{Нябеснае цела}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Нябеснае цела |4 = {{{Нябеснае цела}}} }} }} }} <!-- ========================================================= УВАХОДЗІЦЬ У Прыярытэт: Уваходзіць у → Частка → Горная сістэма → P361 → P4552 ========================================================= --> {{#if:{{{Уваходзіць у|}}} |{{#ifeq:{{{Уваходзіць у}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{{Уваходзіць у}}} }} }} |{{#if:{{{Частка|}}} |{{#ifeq:{{{Частка}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{{Частка}}} }} }} |{{#if:{{{Горная сістэма|}}} |{{#ifeq:{{{Горная сістэма}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{{Горная сістэма}}} }} }} |{{#if:{{#property:P361}} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{wikidata|P361|prefer-local-labels=1}} }} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{wikidata|P4552|prefer-local-labels=1}} }} }} }} }} }} <!-- ========================================================= МАЦЯРЫК ========================================================= --> {{#if:{{{Мацярык|}}} |{{#ifeq:{{{Мацярык}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = [[Мацярык]] |4 = {{{Мацярык}}} }} }} |{{#if:{{{Кантынент|}}} |{{#ifeq:{{{Кантынент}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = [[Мацярык]] |4 = {{{Кантынент}}} }} }} |{{#if:{{{Нябеснае цела|}}} | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = [[Мацярык]] |4 = {{wikidata|P30|prefer-local-labels=1}} }} }} }} }} <!-- ========================================================= КРАІНЫ Ручныя значэнні падтрымліваюць стары фармат: Азербайджан/Грузія/Расія Калі ручных значэнняў няма — P17 праз GeoInfobox. ========================================================= --> {{#if:{{{Краіны|}}} |{{#ifeq:{{{Краіны}}}|- | |{{Геакар |1 = Краіны |2 = {{{Краіны}}} }} }} |{{#if: {{{Краіна|}}} {{{Краіна 1|}}} {{{Краіна 2|}}} {{{Краіна 3|}}} {{{Краіна 4|}}} {{{Краіна 5|}}} {{{Краіна 6|}}} {{{Краіна 7|}}} {{{Краіна 8|}}} {{{Краіна 9|}}} |{{#ifeq:{{{Краіна|}}}|- | |{{Геакар |1 = Краіны |2 = {{#if:{{{Краіна|}}} |{{{Краіна}}}{{#if:{{{Краіна 1|}}}|/{{{Краіна 1}}}}}{{#if:{{{Краіна 2|}}}|/{{{Краіна 2}}}}}{{#if:{{{Краіна 3|}}}|/{{{Краіна 3}}}}}{{#if:{{{Краіна 4|}}}|/{{{Краіна 4}}}}}{{#if:{{{Краіна 5|}}}|/{{{Краіна 5}}}}}{{#if:{{{Краіна 6|}}}|/{{{Краіна 6}}}}}{{#if:{{{Краіна 7|}}}|/{{{Краіна 7}}}}}{{#if:{{{Краіна 8|}}}|/{{{Краіна 8}}}}}{{#if:{{{Краіна 9|}}}|/{{{Краіна 9}}}}} |{{{Краіна 1|}}}{{#if:{{{Краіна 2|}}}|/{{{Краіна 2}}}}}{{#if:{{{Краіна 3|}}}|/{{{Краіна 3}}}}}{{#if:{{{Краіна 4|}}}|/{{{Краіна 4}}}}}{{#if:{{{Краіна 5|}}}|/{{{Краіна 5}}}}}{{#if:{{{Краіна 6|}}}|/{{{Краіна 6}}}}}{{#if:{{{Краіна 7|}}}|/{{{Краіна 7}}}}}{{#if:{{{Краіна 8|}}}|/{{{Краіна 8}}}}}{{#if:{{{Краіна 9|}}}|/{{{Краіна 9}}}}} }} }} }} |{{#if:{{{Нябеснае цела|}}} | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Краіны |4 = {{#invoke:GeoInfobox |list |property=P17 |type=country |flags=1 |rows=1 |sort=0 }} }} }} }} }} <!-- РЭГІЁНЫ --> {{#if: {{{Рэгіён|}}} {{{Рэгіён 1|}}} {{{Рэгіён 2|}}} {{{Рэгіён 3|}}} |{{#ifeq:{{{Рэгіён|}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Рэгіёны |4 = {{{Рэгіён|}}}{{#if:{{{Рэгіён 1|}}}|<br />{{{Рэгіён 1}}}}}{{#if:{{{Рэгіён 2|}}}|<br />{{{Рэгіён 2}}}}}{{#if:{{{Рэгіён 3|}}}|<br />{{{Рэгіён 3}}}}} }} }} }} <!-- Старыя параметры --> {{#if:{{{Раён|}}} |{{#ifeq:{{{Раён}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Раён |4 = {{{Раён}}} }} }} }} {{#if:{{{Размяшчэнне|}}} |{{#ifeq:{{{Размяшчэнне}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Размяшчэнне |4 = {{{Размяшчэнне}}} }} }} }} {{#if:{{{Суседнія сістэмы|}}} |{{#ifeq:{{{Суседнія сістэмы}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Суседнія сістэмы |4 = {{{Суседнія сістэмы}}} }} }} }} <!-- ========================================================= КААРДЫНАТЫ ========================================================= --> {{#ifeq:{{{Каардынаты|}}}|- | |{{Геакар-Каардынаты |Каардынаты = {{{Каардынаты|}}} |lat_deg = {{{lat_deg|}}} |lat_min = {{{lat_min|}}} |lat_sec = {{{lat_sec|}}} |lat_dir = {{{lat_dir|}}} |lon_deg = {{{lon_deg|}}} |lon_min = {{{lon_min|}}} |lon_sec = {{{lon_sec|}}} |lon_dir = {{{lon_dir|}}} |Краіна = {{#titleparts:{{{Краіна|{{{Краіны|}}}}}}|1|1}} |Нябеснае цела = {{{Нябеснае цела|}}} |type = mountain |CoordScale = {{{CoordScale|1000000}}} }} }} <!-- ========================================================= ПАЗІЦЫЙНАЯ КАРТА Выкарыстоўвае штатны Геакар-Пазіцыйная карта. Калі ручных каардынат няма, ён аўтаматычна атрымлівае P625 з Вікіданых. Для гор выкарыстоўваецца Montanya.svg (m3_3). Пазіцыйная карта=- або 0 адключае карту. ========================================================= --> {{#if:{{{Нябеснае цела|}}} | |{{#switch:{{{Пазіцыйная карта|}}} |- = |0 = |#default = {{Геакар-Пазіцыйная карта |Пазіцыйная карта = {{#if:{{{Пазіцыйная карта|}}} |{{{Пазіцыйная карта}}} |{{#if:{{{Краіна|{{{Краіны|}}}}}} |{{#titleparts:{{{Краіна|{{{Краіны|}}}}}}|1|1}} |{{#invoke:Wikidata |formatProperty |property=P17 |plain=true |references=0 |limit=1 }} }} }} |lat_deg = {{{lat_deg|}}} |lat_min = {{{lat_min|}}} |lat_sec = {{{lat_sec|}}} |lat_dir = {{{lat_dir|}}} |lon_deg = {{{lon_deg|}}} |lon_min = {{{lon_min|}}} |lon_sec = {{{lon_sec|}}} |lon_dir = {{{lon_dir|}}} |Каардынаты = {{{Каардынаты|}}} |Пак. карты = {{{Пак. карты|physical}}} |Пак. арэны = {{{Пак. арэны|}}} |Пак. меткі = {{{Пак. меткі|m0}}} |Подпіс меткі = {{{Подпіс меткі|}}} |Пазіцыя подпісу = {{{Пазіцыя подпісу|}}} |Абрэзаць зверху = {{{Абрэзаць зверху|}}} |Абрэзаць знізу = {{{Абрэзаць знізу|}}} }} }} }} <!-- ДРУГАЯ ПАЗІЦЫЙНАЯ КАРТА — сумяшчальнасць --> {{#if:{{{Пазіцыйная карта 1|}}} |{{#switch:{{{Пазіцыйная карта 1}}} |- = |0 = |#default = {{Геакар-Пазіцыйная карта |Пазіцыйная карта = {{{Пазіцыйная карта 1}}} |lat_deg = {{{lat_deg|}}} |lat_min = {{{lat_min|}}} |lat_sec = {{{lat_sec|}}} |lat_dir = {{{lat_dir|}}} |lon_deg = {{{lon_deg|}}} |lon_min = {{{lon_min|}}} |lon_sec = {{{lon_sec|}}} |lon_dir = {{{lon_dir|}}} |Каардынаты = {{{Каардынаты|}}} |Пак. карты = {{{Пак. карты 1|physical}}} |Пак. арэны = {{{Пак. арэны 1|}}} |Пак. меткі = {{{Пак. меткі|m3_3}}} |Подпіс меткі = {{{Подпіс меткі|}}} |Пазіцыя подпісу = {{{Пазіцыя подпісу 1|}}} |Абрэзаць зверху = {{{Абрэзаць зверху 1|}}} |Абрэзаць знізу = {{{Абрэзаць знізу 1|}}} }} }} }} <!-- ========================================================= ІНТЭРАКТЫЎНАЯ КАРТА Выводзіцца толькі пры наяўнасці геаметрыі. Маштаб вызначаецца паводле плошчы, як у картцы вострава. ========================================================= --> {{#if:{{#invoke:GeoInfobox|hasGeometry}} |<tr> <td colspan="2" style="padding:0; text-align:center;"> {{+ІПК |Вылучэнне = так |Афармленне = горы |Вышыня = 170 |Шырыня = 280 |Павелічэнне = {{#if:{{#property:P2046}} |{{+ІПК/Павелічэнне ад плошчы |{{#iferror: {{#expr: {{Replace |{{Replace |{{wikidata|P2046|plain=true}} |, |. }} | квадратны кіламетр | }} }} |{{#expr: {{#invoke:math/tonumber |integer |{{wikidata|P2046|plain=true}} }} * 1000 }} }} }} |6 }} }} </td> </tr> }} <!-- ========================================================= ПАМЕРЫ ========================================================= --> {{Геакар |1 = Загаловак |2 = Памеры |3 = {{#if: {{#if:{{{Плошча|}}}|{{#ifeq:{{{Плошча}}}|-||1}}|{{#if:{{#property:P2046}}|1}}}} {{#if:{{{Даўжыня|}}}|{{#ifeq:{{{Даўжыня}}}|-||1}}|{{#if:{{#property:P2043}}|1}}}} {{#if:{{{Шырыня|}}}|{{#ifeq:{{{Шырыня}}}|-||1}}|{{#if:{{#property:P2049}}|1}}}} |1}} }} {{#if:{{{Плошча|}}} |{{#ifeq:{{{Плошча}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Плошча |4 = {{{Плошча}}} |5 = [[Квадратны кіламетр|км²]] }} }} |{{#if:{{#property:P2046}} |<tr> <th>Плошча</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2046 |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Квадратны кіламетр|км²]] }}</td> </tr> }} }} {{#if:{{{Даўжыня|}}} |{{#ifeq:{{{Даўжыня}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Даўжыня |4 = {{{Даўжыня}}} |5 = [[Кіламетр|км]] }} }} |{{#if:{{#property:P2043}} |<tr> <th>Даўжыня</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2043 |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Кіламетр|км]] }}</td> </tr> }} }} {{#if:{{{Шырыня|}}} |{{#ifeq:{{{Шырыня}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Шырыня |4 = {{{Шырыня}}} |5 = [[Кіламетр|км]] }} }} |{{#if:{{#property:P2049}} |<tr> <th>Шырыня</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2049 |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Кіламетр|км]] }}</td> </tr> }} }} <!-- ========================================================= НАЙВЫШЭЙШЫ ПУНКТ ========================================================= --> {{Геакар |1 = Загаловак |2 = Найвышэйшы пункт |3 = {{#if: {{#if:{{{Найвышэйшы пункт|}}} |{{#ifeq:{{{Найвышэйшы пункт}}}|-||1}} |{{#if:{{{Найвышэйшая вяршыня|}}} |{{#ifeq:{{{Найвышэйшая вяршыня}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P610}}|1}} }} }} {{#if:{{{Вышыня|}}} |{{#ifeq:{{{Вышыня}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P2044}}|1|{{#if:{{#property:P610}}|1}}}} }} |1}} }} {{#if:{{{Найвышэйшы пункт|}}} |{{#ifeq:{{{Найвышэйшы пункт}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Найвышэйшы пункт |4 = {{{Найвышэйшы пункт}}} }} }} |{{#if:{{{Найвышэйшая вяршыня|}}} |{{#ifeq:{{{Найвышэйшая вяршыня}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Найвышэйшы пункт |4 = {{{Найвышэйшая вяршыня}}} }} }} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Найвышэйшы пункт |4 = {{wikidata|P610|prefer-local-labels=1}} }} }} }} <!-- ВЫШЫНЯ --> {{#if:{{{Вышыня|}}} |{{#ifeq:{{{Вышыня}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Вышыня |4 = {{{Вышыня}}} [[Метр|м]] {{{Крыніца вышыні|}}} }} }} |{{#if:{{#property:P2044}} |<tr> <th>Вышыня</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2044 |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Метр|м]] }}</td> </tr> |{{#if:{{#property:P610}} |{{#if:{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2044 |from={{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P610 |plain=true |references=0 |limit=1 }} |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Метр|м]] |references=0 }} |<tr> <th>Вышыня</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2044 |from={{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P610 |plain=true |references=0 |limit=1 }} |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Метр|м]] }}</td> </tr> }} }} }} }} <!-- ========================================================= ГЕАЛОГІЯ ========================================================= --> {{Геакар |1 = Загаловак |2 = Геалогія |3 = {{#if: {{#if:{{{Пароды|}}} |{{#ifeq:{{{Пароды}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P186}}|1}} }} {{#if:{{{Перыяд утварэння|}}} |{{#ifeq:{{{Перыяд утварэння}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P2348}}|1}} }} {{#if:{{{Гораўтварэнне|}}} |{{#ifeq:{{{Гораўтварэнне}}}|-||1}} }} |1}} }} {{#if:{{{Пароды|}}} |{{#ifeq:{{{Пароды}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Горныя пароды |4 = {{{Пароды}}} }} }} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Горныя пароды |4 = {{wikidata|P186|prefer-local-labels=1}} }} }} {{#if:{{{Перыяд утварэння|}}} |{{#ifeq:{{{Перыяд утварэння}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Перыяд утварэння |4 = {{{Перыяд утварэння}}} }} }} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Перыяд утварэння |4 = {{wikidata|P2348|prefer-local-labels=1}} }} }} {{#if:{{{Гораўтварэнне|}}} |{{#ifeq:{{{Гораўтварэнне}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Гораўтварэнне |4 = {{{Гораўтварэнне}}} }} }} }} <!-- СТАРАЯ ДАДАТКОВАЯ ЎСТАЎКА --> {{Геакар |1 = Устаўка |2 = {{{Устаўка|}}} }} <!-- ВІКІСХОВІШЧА --> {{#ifeq:{{{Катэгорыя на Вікісховішчы|}}}|- | |{{Геакар |1 = Катэгорыя на Вікісховішчы |2 = {{{Катэгорыя на Вікісховішчы|}}} |3 = {{#if:{{{Назва|}}}|{{{Назва}}}|{{PAGENAME}}}} }} }} </table> <!-- ========================================================= КАТЭГОРЫІ ========================================================= --> {{#if:{{NAMESPACE}} | |{{#switch:{{lc:{{{Тып|горная сістэма}}}}} |хрыбет |горны хрыбет = [[Катэгорыя:Горныя хрыбты паводле алфавіта]] |масіў |горны масіў = [[Катэгорыя:Горныя масівы]] |горная сістэма |#default = [[Катэгорыя:Горныя сістэмы паводле алфавіта]] }} {{Геакар/Агульныя праверкі|{{{1|}}}}} {{#ifeq:Хрыбет |{{str left|{{PAGENAME}}|7}} |{{DEFAULTSORT:{{Без пачатку|{{PAGENAME}}|Хрыбет }}}} }} {{#ifeq:Масіў |{{str left|{{PAGENAME}}|6}} |{{DEFAULTSORT:{{Без пачатку|{{PAGENAME}}|Масіў }}}} }} {{#if: {{{Каардынаты|}}} {{{lat_deg|}}} {{#property:P625}} | |{{#switch:{{lc:{{{Тып|горная сістэма}}}}} |хрыбет |горны хрыбет = [[Катэгорыя:Горныя хрыбты без геаграфічных каардынат]] |масіў |горны масіў = [[Катэгорыя:Геаграфічныя артыкулы без геаграфічных каардынат]] |горная сістэма |#default = [[Катэгорыя:Горныя сістэмы без геаграфічных каардынат]] }} }} }} </includeonly><noinclude> {{doc}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Геаграфічныя аб’екты]] </noinclude> f68em638f5ob50utl9vh9krkf3rt6ru 5199542 5199035 2026-09-15T09:35:18Z Ueschar 151377 5199542 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="Шаблон:Геакар/styles.css" /> <table class="infobox t-geoinfobox t-geoinfobox-mountain" data-name="Горная сістэма"> <!-- ========================================================= НАЗВА ========================================================= --> <tr> <th colspan="2" class="t-geoinfobox-mountain-name"> <div class="t-geoinfobox-mountain-icon">[[Файл:Picto infobox map.png|75px|link=Партал:Геаграфія]]</div> <div class="t-geoinfobox-mountain-title">{{#if:{{{Назва|}}}|{{{Назва}}}|{{PAGENAME}}}}</div> </th> </tr> <!-- ========================================================= НАЦЫЯНАЛЬНАЯ / МЯСЦОВАЯ НАЗВА Падтрымліваецца стары фармат: ru/Аргунский хребет ka/.../ru/... Калі ручнога значэння няма, выкарыстоўваецца P1705. ========================================================= --> {{#if:{{{Нацыянальная назва|{{{Мясцовая назва|}}}}}} |<tr> <td colspan="2" class="t-geoinfobox-nickname">{{#if:{{#titleparts:{{{Нацыянальная назва|{{{Мясцовая назва|}}}}}}|1|2}} |{{#invoke:String/strip|lang|{{{Нацыянальная назва|{{{Мясцовая назва|}}}}}}}} |{{{Нацыянальная назва|{{{Мясцовая назва|}}}}}} }}</td> </tr> |{{#if:{{wikidata|p1705[language!:be]|plain=true}} |<tr> <td colspan="2" class="t-geoinfobox-nickname">{{картка/арыгінал назвы|}}</td> </tr> }} }} <!-- ========================================================= ВЫЯВА ========================================================= --> {{Геакар |1 = Выява |2 = {{{Выява|}}} |3 = {{{Подпіс выявы|{{{Подпіс|}}}}}} }} <!-- ========================================================= АГЛЯДНАЯ / СТАТЫЧНАЯ КАРТА Ручная Карта мае прыярытэт над P242. Карта=- адключае гэты блок. Гэта НЕ пазіцыйная карта з маркерам. ========================================================= --> {{#ifeq:{{{Карта|}}}|- | |{{Геакар |1 = Выява |2 = {{{Карта|}}} |3 = {{{Подпіс карты|}}} |d = p242 }} }} <!-- ========================================================= ГЕАГРАФІЧНАЕ СТАНОВІШЧА ========================================================= --> {{Геакар |1 = Загаловак |2 = Геаграфічнае становішча |3 = 1 }} <!-- ========================================================= ТЫП ========================================================= --> {{#if:{{{Тып|}}} |{{#ifeq:{{{Тып}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Тып |4 = {{#switch:{{lc:{{{Тып}}}}} |горная сістэма = [[Горная сістэма|горная сістэма]] |хрыбет |горны хрыбет = [[Горны хрыбет|хрыбет]] |масіў |горны масіў = [[Горны масіў|масіў]] |#default = {{{Тып}}} }} }} }} }} <!-- Нябеснае цела — сумяшчальнасць --> {{#if:{{{Нябеснае цела|}}} |{{#ifeq:{{{Нябеснае цела}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Нябеснае цела |4 = {{{Нябеснае цела}}} }} }} }} <!-- ========================================================= УВАХОДЗІЦЬ У Прыярытэт: Уваходзіць у Частка Горная сістэма P361 P4552 ========================================================= --> {{#if:{{{Уваходзіць у|}}} |{{#ifeq:{{{Уваходзіць у}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{{Уваходзіць у}}} }} }} |{{#if:{{{Частка|}}} |{{#ifeq:{{{Частка}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{{Частка}}} }} }} |{{#if:{{{Горная сістэма|}}} |{{#ifeq:{{{Горная сістэма}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{{Горная сістэма}}} }} }} |{{#if:{{#property:P361}} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{wikidata|P361|prefer-local-labels=1}} }} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{wikidata|P4552|prefer-local-labels=1}} }} }} }} }} }} <!-- ========================================================= МАЦЯРЫК ========================================================= --> {{#if:{{{Мацярык|}}} |{{#ifeq:{{{Мацярык}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = [[Мацярык]] |4 = {{{Мацярык}}} }} }} |{{#if:{{{Кантынент|}}} |{{#ifeq:{{{Кантынент}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = [[Мацярык]] |4 = {{{Кантынент}}} }} }} |{{#if:{{{Нябеснае цела|}}} | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = [[Мацярык]] |4 = {{wikidata|P30|prefer-local-labels=1}} }} }} }} }} <!-- ========================================================= КРАІНЫ Падтрымліваецца стары фармат: Азербайджан/Грузія/Расія Калі ручных значэнняў няма — P17 праз GeoInfobox. ========================================================= --> {{#if:{{{Краіны|}}} |{{#ifeq:{{{Краіны}}}|- | |{{Геакар |1 = Краіны |2 = {{{Краіны}}} }} }} |{{#if: {{{Краіна|}}} {{{Краіна 1|}}} {{{Краіна 2|}}} {{{Краіна 3|}}} {{{Краіна 4|}}} {{{Краіна 5|}}} {{{Краіна 6|}}} {{{Краіна 7|}}} {{{Краіна 8|}}} {{{Краіна 9|}}} |{{#ifeq:{{{Краіна|}}}|- | |{{Геакар |1 = Краіны |2 = {{#if:{{{Краіна|}}} |{{{Краіна}}}{{#if:{{{Краіна 1|}}}|/{{{Краіна 1}}}}}{{#if:{{{Краіна 2|}}}|/{{{Краіна 2}}}}}{{#if:{{{Краіна 3|}}}|/{{{Краіна 3}}}}}{{#if:{{{Краіна 4|}}}|/{{{Краіна 4}}}}}{{#if:{{{Краіна 5|}}}|/{{{Краіна 5}}}}}{{#if:{{{Краіна 6|}}}|/{{{Краіна 6}}}}}{{#if:{{{Краіна 7|}}}|/{{{Краіна 7}}}}}{{#if:{{{Краіна 8|}}}|/{{{Краіна 8}}}}}{{#if:{{{Краіна 9|}}}|/{{{Краіна 9}}}}} |{{{Краіна 1|}}}{{#if:{{{Краіна 2|}}}|/{{{Краіна 2}}}}}{{#if:{{{Краіна 3|}}}|/{{{Краіна 3}}}}}{{#if:{{{Краіна 4|}}}|/{{{Краіна 4}}}}}{{#if:{{{Краіна 5|}}}|/{{{Краіна 5}}}}}{{#if:{{{Краіна 6|}}}|/{{{Краіна 6}}}}}{{#if:{{{Краіна 7|}}}|/{{{Краіна 7}}}}}{{#if:{{{Краіна 8|}}}|/{{{Краіна 8}}}}}{{#if:{{{Краіна 9|}}}|/{{{Краіна 9}}}}} }} }} }} |{{#if:{{{Нябеснае цела|}}} | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Краіны |4 = {{#invoke:GeoInfobox |list |property=P17 |type=country |flags=1 |rows=1 |sort=0 }} }} }} }} }} <!-- ========================================================= РЭГІЁНЫ ========================================================= --> {{#if: {{{Рэгіён|}}} {{{Рэгіён 1|}}} {{{Рэгіён 2|}}} {{{Рэгіён 3|}}} |{{#ifeq:{{{Рэгіён|}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Рэгіёны |4 = {{{Рэгіён|}}}{{#if:{{{Рэгіён 1|}}}|<br />{{{Рэгіён 1}}}}}{{#if:{{{Рэгіён 2|}}}|<br />{{{Рэгіён 2}}}}}{{#if:{{{Рэгіён 3|}}}|<br />{{{Рэгіён 3}}}}} }} }} }} <!-- Стары параметр Хрыбта --> {{#if:{{{Раён|}}} |{{#ifeq:{{{Раён}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Раён |4 = {{{Раён}}} }} }} }} <!-- Стары параметр Хрыбта --> {{#if:{{{Размяшчэнне|}}} |{{#ifeq:{{{Размяшчэнне}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Размяшчэнне |4 = {{{Размяшчэнне}}} }} }} }} {{#if:{{{Суседнія сістэмы|}}} |{{#ifeq:{{{Суседнія сістэмы}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Суседнія сістэмы |4 = {{{Суседнія сістэмы}}} }} }} }} <!-- ========================================================= КААРДЫНАТЫ ========================================================= --> {{#ifeq:{{{Каардынаты|}}}|- | |{{Геакар-Каардынаты |Каардынаты = {{{Каардынаты|}}} |lat_deg = {{{lat_deg|}}} |lat_min = {{{lat_min|}}} |lat_sec = {{{lat_sec|}}} |lat_dir = {{{lat_dir|}}} |lon_deg = {{{lon_deg|}}} |lon_min = {{{lon_min|}}} |lon_sec = {{{lon_sec|}}} |lon_dir = {{{lon_dir|}}} |Краіна = {{#titleparts:{{{Краіна|{{{Краіны|}}}}}}|1|1}} |Нябеснае цела = {{{Нябеснае цела|}}} |type = mountain |CoordScale = {{{CoordScale|1000000}}} }} }} <!-- ========================================================= ПАЗІЦЫЙНАЯ КАРТА Паказвае месцазнаходжанне пункта P625. Калі ручных каардынат няма, Геакар-Пазіцыйная карта сам бярэ P625. Прыярытэт карты: 1. Пазіцыйная карта 2. першая ручная краіна 3. першае P17 Пазіцыйная карта=- або 0 адключае блок. Прадвызначаны подпіс маркера — назва артыкула. ========================================================= --> {{#if:{{{Нябеснае цела|}}} | |{{#switch:{{{Пазіцыйная карта|}}} |- = |0 = |#default = {{Геакар-Пазіцыйная карта |Пазіцыйная карта = {{#if:{{{Пазіцыйная карта|}}} |{{{Пазіцыйная карта}}} |{{#if:{{{Краіна|{{{Краіны|}}}}}} |{{#titleparts:{{{Краіна|{{{Краіны|}}}}}}|1|1}} |{{#invoke:Wikidata |formatProperty |property=P17 |plain=true |references=0 |limit=1 }} }} }} |lat_deg = {{{lat_deg|}}} |lat_min = {{{lat_min|}}} |lat_sec = {{{lat_sec|}}} |lat_dir = {{{lat_dir|}}} |lon_deg = {{{lon_deg|}}} |lon_min = {{{lon_min|}}} |lon_sec = {{{lon_sec|}}} |lon_dir = {{{lon_dir|}}} |Каардынаты = {{{Каардынаты|}}} |Пак. карты = {{{Пак. карты|physical}}} |Пак. арэны = {{{Пак. арэны|}}} |Пак. меткі = {{{Пак. меткі|m0}}} |Подпіс меткі = {{#if:{{{Подпіс меткі|}}} |{{{Подпіс меткі}}} |{{#if:{{{Назва|}}}|{{{Назва}}}|{{PAGENAME}}}} }} |Пазіцыя подпісу = {{{Пазіцыя подпісу|}}} |Абрэзаць зверху = {{{Абрэзаць зверху|}}} |Абрэзаць знізу = {{{Абрэзаць знізу|}}} }} }} }} <!-- ========================================================= ДРУГАЯ ПАЗІЦЫЙНАЯ КАРТА — сумяшчальнасць ========================================================= --> {{#if:{{{Пазіцыйная карта 1|}}} |{{#switch:{{{Пазіцыйная карта 1}}} |- = |0 = |#default = {{Геакар-Пазіцыйная карта |Пазіцыйная карта = {{{Пазіцыйная карта 1}}} |lat_deg = {{{lat_deg|}}} |lat_min = {{{lat_min|}}} |lat_sec = {{{lat_sec|}}} |lat_dir = {{{lat_dir|}}} |lon_deg = {{{lon_deg|}}} |lon_min = {{{lon_min|}}} |lon_sec = {{{lon_sec|}}} |lon_dir = {{{lon_dir|}}} |Каардынаты = {{{Каардынаты|}}} |Пак. карты = {{{Пак. карты 1|physical}}} |Пак. арэны = {{{Пак. арэны 1|}}} |Пак. меткі = {{{Пак. меткі|m0}}} |Подпіс меткі = {{#if:{{{Подпіс меткі|}}} |{{{Подпіс меткі}}} |{{#if:{{{Назва|}}}|{{{Назва}}}|{{PAGENAME}}}} }} |Пазіцыя подпісу = {{{Пазіцыя подпісу 1|}}} |Абрэзаць зверху = {{{Абрэзаць зверху 1|}}} |Абрэзаць знізу = {{{Абрэзаць знізу 1|}}} }} }} }} <!-- ========================================================= ІНТЭРАКТЫЎНАЯ КАРТА Паказваецца толькі пры наяўнасці сапраўднай прасторавай геаметрыі — P3896 або P402. P625 сам па сабе інтэрактыўную карту не ўключае. Маштаб і цэнтр НЕ задаюцца: Kartographer сам падбірае ахоп паводле геаметрыі. P3896 мае прыярытэт над геаметрыяй OSM. Інтэрактыўная карта=- адключае блок. ========================================================= --> {{#ifeq:{{{Інтэрактыўная карта|}}}|- | |{{#if:{{#invoke:GeoInfobox|hasGeometry}} |<tr> <td colspan="2" style="padding:0; text-align:center;"> {{#if:{{#property:P3896}} |<!-- Геафігура Wikimedia Commons --> {{#tag:mapframe| [ { "type": "ExternalData", "service": "page", "title": "{{Replace |{{#invoke:Wikidata |formatProperty |property=P3896 |plain=true |references=0 |limit=1 }} |Data: | }}" } ] |frameless= |align=center |width=280 |height=170 }} |<!-- Геаметрыя OpenStreetMap --> {{#if:{{#property:P402}} |{{#tag:mapframe| [ {{+ІПК/Вылучэнне |так/D8C5A3/0.35/80643C/2/1 |горы }} ] |frameless= |align=center |width=280 |height=170 }} }} }} </td> </tr> }} }} <!-- ========================================================= ПАМЕРЫ ========================================================= --> {{Геакар |1 = Загаловак |2 = Памеры |3 = {{#if: {{#if:{{{Плошча|}}} |{{#ifeq:{{{Плошча}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P2046}}|1}} }} {{#if:{{{Даўжыня|}}} |{{#ifeq:{{{Даўжыня}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P2043}}|1}} }} {{#if:{{{Шырыня|}}} |{{#ifeq:{{{Шырыня}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P2049}}|1}} }} |1}} }} <!-- Плошча --> {{#if:{{{Плошча|}}} |{{#ifeq:{{{Плошча}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Плошча |4 = {{{Плошча}}} |5 = [[Квадратны кіламетр|км²]] }} }} |{{#if:{{#property:P2046}} |<tr> <th>Плошча</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2046 |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Квадратны кіламетр|км²]] }}</td> </tr> }} }} <!-- Даўжыня --> {{#if:{{{Даўжыня|}}} |{{#ifeq:{{{Даўжыня}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Даўжыня |4 = {{{Даўжыня}}} |5 = [[Кіламетр|км]] }} }} |{{#if:{{#property:P2043}} |<tr> <th>Даўжыня</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2043 |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Кіламетр|км]] }}</td> </tr> }} }} <!-- Шырыня --> {{#if:{{{Шырыня|}}} |{{#ifeq:{{{Шырыня}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Шырыня |4 = {{{Шырыня}}} |5 = [[Кіламетр|км]] }} }} |{{#if:{{#property:P2049}} |<tr> <th>Шырыня</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2049 |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Кіламетр|км]] }}</td> </tr> }} }} <!-- ========================================================= НАЙВЫШЭЙШЫ ПУНКТ ========================================================= --> {{Геакар |1 = Загаловак |2 = Найвышэйшы пункт |3 = {{#if: {{#if:{{{Найвышэйшы пункт|}}} |{{#ifeq:{{{Найвышэйшы пункт}}}|-||1}} |{{#if:{{{Найвышэйшая вяршыня|}}} |{{#ifeq:{{{Найвышэйшая вяршыня}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P610}}|1}} }} }} {{#if:{{{Вышыня|}}} |{{#ifeq:{{{Вышыня}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P2044}} |1 |{{#if:{{#property:P610}}|1}} }} }} |1}} }} <!-- Ручное значэнне прадвызначана становіцца спасылкай праз рэжым Геакар|Параметр|1. --> {{#if:{{{Найвышэйшы пункт|}}} |{{#ifeq:{{{Найвышэйшы пункт}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 1 |3 = Найвышэйшы пункт |4 = {{{Найвышэйшы пункт}}} }} }} |{{#if:{{{Найвышэйшая вяршыня|}}} |{{#ifeq:{{{Найвышэйшая вяршыня}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 1 |3 = Найвышэйшы пункт |4 = {{{Найвышэйшая вяршыня}}} }} }} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Найвышэйшы пункт |4 = {{wikidata|P610|prefer-local-labels=1}} }} }} }} <!-- ========================================================= ВЫШЫНЯ Прыярытэт: ручная P2044 самой горнай адзінкі P2044 элемента з P610 ========================================================= --> {{#if:{{{Вышыня|}}} |{{#ifeq:{{{Вышыня}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Вышыня |4 = {{{Вышыня}}} [[Метр|м]] {{{Крыніца вышыні|}}} }} }} |{{#if:{{#property:P2044}} |<tr> <th>Вышыня</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2044 |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Метр|м]] }}</td> </tr> |{{#if:{{#property:P610}} |{{#if:{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2044 |from={{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P610 |plain=true |references=0 |limit=1 }} |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Метр|м]] |references=0 }} |<tr> <th>Вышыня</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2044 |from={{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P610 |plain=true |references=0 |limit=1 }} |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Метр|м]] }}</td> </tr> }} }} }} }} <!-- ========================================================= ГЕАЛОГІЯ ========================================================= --> {{Геакар |1 = Загаловак |2 = Геалогія |3 = {{#if: {{#if:{{{Пароды|}}} |{{#ifeq:{{{Пароды}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P186}}|1}} }} {{#if:{{{Перыяд утварэння|}}} |{{#ifeq:{{{Перыяд утварэння}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P2348}}|1}} }} {{#if:{{{Гораўтварэнне|}}} |{{#ifeq:{{{Гораўтварэнне}}}|-||1}} }} |1}} }} <!-- Горныя пароды --> {{#if:{{{Пароды|}}} |{{#ifeq:{{{Пароды}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Горныя пароды |4 = {{{Пароды}}} }} }} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Горныя пароды |4 = {{wikidata|P186|prefer-local-labels=1}} }} }} <!-- Перыяд утварэння --> {{#if:{{{Перыяд утварэння|}}} |{{#ifeq:{{{Перыяд утварэння}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Перыяд утварэння |4 = {{{Перыяд утварэння}}} }} }} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Перыяд утварэння |4 = {{wikidata|P2348|prefer-local-labels=1}} }} }} <!-- Гораўтварэнне --> {{#if:{{{Гораўтварэнне|}}} |{{#ifeq:{{{Гораўтварэнне}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Гораўтварэнне |4 = {{{Гораўтварэнне}}} }} }} }} <!-- ========================================================= ДАДАТКОВАЯ ЎСТАЎКА ========================================================= --> {{Геакар |1 = Устаўка |2 = {{{Устаўка|}}} }} <!-- ========================================================= ВІКІСХОВІШЧА ========================================================= --> {{#ifeq:{{{Катэгорыя на Вікісховішчы|}}}|- | |{{Геакар |1 = Катэгорыя на Вікісховішчы |2 = {{{Катэгорыя на Вікісховішчы|}}} |3 = {{#if:{{{Назва|}}}|{{{Назва}}}|{{PAGENAME}}}} }} }} </table> <!-- ========================================================= КАТЭГОРЫІ ========================================================= --> {{#if:{{NAMESPACE}} | |{{#switch:{{lc:{{{Тып|горная сістэма}}}}} |хрыбет |горны хрыбет = [[Катэгорыя:Горныя хрыбты паводле алфавіта]] |масіў |горны масіў = [[Катэгорыя:Горныя масівы]] |горная сістэма |#default = [[Катэгорыя:Горныя сістэмы паводле алфавіта]] }} {{Геакар/Агульныя праверкі|{{{1|}}}}} {{#ifeq:Хрыбет |{{str left|{{PAGENAME}}|7}} |{{DEFAULTSORT:{{Без пачатку|{{PAGENAME}}|Хрыбет }}}} }} {{#ifeq:Масіў |{{str left|{{PAGENAME}}|6}} |{{DEFAULTSORT:{{Без пачатку|{{PAGENAME}}|Масіў }}}} }} {{#if: {{{Каардынаты|}}} {{{lat_deg|}}} {{#property:P625}} | |{{#switch:{{lc:{{{Тып|горная сістэма}}}}} |хрыбет |горны хрыбет = [[Катэгорыя:Горныя хрыбты без геаграфічных каардынат]] |масіў |горны масіў = [[Катэгорыя:Геаграфічныя артыкулы без геаграфічных каардынат]] |горная сістэма |#default = [[Катэгорыя:Горныя сістэмы без геаграфічных каардынат]] }} }} }} </includeonly><noinclude> {{doc}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Геаграфічныя аб’екты]] </noinclude> q9k9aws4izd95zuzsn1lcdv34nlounb 5199568 5199542 2026-09-15T09:56:11Z Ueschar 151377 5199568 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="Шаблон:Геакар/styles.css" /> <table class="infobox t-geoinfobox t-geoinfobox-mountain" data-name="Горная сістэма"> <!-- ========================================================= НАЗВА ========================================================= --> <tr> <th colspan="2" class="t-geoinfobox-mountain-name"> <div class="t-geoinfobox-mountain-icon">[[Файл:Picto infobox map.png|75px|link=Партал:Геаграфія]]</div> <div class="t-geoinfobox-mountain-title">{{#if:{{{Назва|}}}|{{{Назва}}}|{{PAGENAME}}}}</div> </th> </tr> <!-- ========================================================= НАЦЫЯНАЛЬНАЯ / МЯСЦОВАЯ НАЗВА Падтрымліваецца стары фармат: ru/Аргунский хребет ka/.../ru/... Калі ручнога значэння няма, выкарыстоўваецца P1705. ========================================================= --> {{#if:{{{Нацыянальная назва|{{{Мясцовая назва|}}}}}} |<tr> <td colspan="2" class="t-geoinfobox-nickname">{{#if:{{#titleparts:{{{Нацыянальная назва|{{{Мясцовая назва|}}}}}}|1|2}} |{{#invoke:String/strip|lang|{{{Нацыянальная назва|{{{Мясцовая назва|}}}}}}}} |{{{Нацыянальная назва|{{{Мясцовая назва|}}}}}} }}</td> </tr> |{{#if:{{wikidata|p1705[language!:be]|plain=true}} |<tr> <td colspan="2" class="t-geoinfobox-nickname">{{картка/арыгінал назвы|}}</td> </tr> }} }} <!-- ========================================================= ВЫЯВА ========================================================= --> {{Геакар |1 = Выява |2 = {{{Выява|}}} |3 = {{{Подпіс выявы|{{{Подпіс|}}}}}} }} <!-- ========================================================= АГЛЯДНАЯ / СТАТЫЧНАЯ КАРТА Ручная Карта мае прыярытэт над P242. Карта=- адключае гэты блок. Гэта НЕ пазіцыйная карта з маркерам. ========================================================= --> {{#ifeq:{{{Карта|}}}|- | |{{Геакар |1 = Выява |2 = {{{Карта|}}} |3 = {{{Подпіс карты|}}} |d = p242 }} }} <!-- ========================================================= ГЕАГРАФІЧНАЕ СТАНОВІШЧА ========================================================= --> {{Геакар |1 = Загаловак |2 = Геаграфічнае становішча |3 = 1 }} <!-- ========================================================= ТЫП ========================================================= --> {{#if:{{{Тып|}}} |{{#ifeq:{{{Тып}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Тып |4 = {{#switch:{{lc:{{{Тып}}}}} |горная сістэма = [[Горная сістэма|горная сістэма]] |хрыбет |горны хрыбет = [[Горны хрыбет|хрыбет]] |масіў |горны масіў = [[Горны масіў|масіў]] |#default = {{{Тып}}} }} }} }} }} <!-- Нябеснае цела — сумяшчальнасць --> {{#if:{{{Нябеснае цела|}}} |{{#ifeq:{{{Нябеснае цела}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Нябеснае цела |4 = {{{Нябеснае цела}}} }} }} }} <!-- ========================================================= УВАХОДЗІЦЬ У Прыярытэт: Уваходзіць у Частка Горная сістэма P361 P4552 ========================================================= --> {{#if:{{{Уваходзіць у|}}} |{{#ifeq:{{{Уваходзіць у}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{{Уваходзіць у}}} }} }} |{{#if:{{{Частка|}}} |{{#ifeq:{{{Частка}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{{Частка}}} }} }} |{{#if:{{{Горная сістэма|}}} |{{#ifeq:{{{Горная сістэма}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{{Горная сістэма}}} }} }} |{{#if:{{#property:P361}} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{wikidata|P361|prefer-local-labels=1}} }} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Уваходзіць у |4 = {{wikidata|P4552|prefer-local-labels=1}} }} }} }} }} }} <!-- ========================================================= МАЦЯРЫК ========================================================= --> {{#if:{{{Мацярык|}}} |{{#ifeq:{{{Мацярык}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = [[Мацярык]] |4 = {{{Мацярык}}} }} }} |{{#if:{{{Кантынент|}}} |{{#ifeq:{{{Кантынент}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = [[Мацярык]] |4 = {{{Кантынент}}} }} }} |{{#if:{{{Нябеснае цела|}}} | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = [[Мацярык]] |4 = {{wikidata|P30|prefer-local-labels=1}} }} }} }} }} <!-- ========================================================= КРАІНЫ Падтрымліваецца стары фармат: Азербайджан/Грузія/Расія Калі ручных значэнняў няма — P17 праз GeoInfobox. ========================================================= --> {{#if:{{{Краіны|}}} |{{#ifeq:{{{Краіны}}}|- | |{{Геакар |1 = Краіны |2 = {{{Краіны}}} }} }} |{{#if: {{{Краіна|}}} {{{Краіна 1|}}} {{{Краіна 2|}}} {{{Краіна 3|}}} {{{Краіна 4|}}} {{{Краіна 5|}}} {{{Краіна 6|}}} {{{Краіна 7|}}} {{{Краіна 8|}}} {{{Краіна 9|}}} |{{#ifeq:{{{Краіна|}}}|- | |{{Геакар |1 = Краіны |2 = {{#if:{{{Краіна|}}} |{{{Краіна}}}{{#if:{{{Краіна 1|}}}|/{{{Краіна 1}}}}}{{#if:{{{Краіна 2|}}}|/{{{Краіна 2}}}}}{{#if:{{{Краіна 3|}}}|/{{{Краіна 3}}}}}{{#if:{{{Краіна 4|}}}|/{{{Краіна 4}}}}}{{#if:{{{Краіна 5|}}}|/{{{Краіна 5}}}}}{{#if:{{{Краіна 6|}}}|/{{{Краіна 6}}}}}{{#if:{{{Краіна 7|}}}|/{{{Краіна 7}}}}}{{#if:{{{Краіна 8|}}}|/{{{Краіна 8}}}}}{{#if:{{{Краіна 9|}}}|/{{{Краіна 9}}}}} |{{{Краіна 1|}}}{{#if:{{{Краіна 2|}}}|/{{{Краіна 2}}}}}{{#if:{{{Краіна 3|}}}|/{{{Краіна 3}}}}}{{#if:{{{Краіна 4|}}}|/{{{Краіна 4}}}}}{{#if:{{{Краіна 5|}}}|/{{{Краіна 5}}}}}{{#if:{{{Краіна 6|}}}|/{{{Краіна 6}}}}}{{#if:{{{Краіна 7|}}}|/{{{Краіна 7}}}}}{{#if:{{{Краіна 8|}}}|/{{{Краіна 8}}}}}{{#if:{{{Краіна 9|}}}|/{{{Краіна 9}}}}} }} }} }} |{{#if:{{{Нябеснае цела|}}} | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Краіны |4 = {{#invoke:GeoInfobox |list |property=P17 |type=country |flags=1 |rows=1 |sort=0 }} }} }} }} }} <!-- ========================================================= РЭГІЁНЫ ========================================================= --> {{#if: {{{Рэгіён|}}} {{{Рэгіён 1|}}} {{{Рэгіён 2|}}} {{{Рэгіён 3|}}} |{{#ifeq:{{{Рэгіён|}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Рэгіёны |4 = {{{Рэгіён|}}}{{#if:{{{Рэгіён 1|}}}|<br />{{{Рэгіён 1}}}}}{{#if:{{{Рэгіён 2|}}}|<br />{{{Рэгіён 2}}}}}{{#if:{{{Рэгіён 3|}}}|<br />{{{Рэгіён 3}}}}} }} }} }} <!-- Стары параметр Хрыбта --> {{#if:{{{Раён|}}} |{{#ifeq:{{{Раён}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Раён |4 = {{{Раён}}} }} }} }} <!-- Стары параметр Хрыбта --> {{#if:{{{Размяшчэнне|}}} |{{#ifeq:{{{Размяшчэнне}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Размяшчэнне |4 = {{{Размяшчэнне}}} }} }} }} {{#if:{{{Суседнія сістэмы|}}} |{{#ifeq:{{{Суседнія сістэмы}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Суседнія сістэмы |4 = {{{Суседнія сістэмы}}} }} }} }} <!-- ========================================================= КААРДЫНАТЫ ========================================================= --> {{#ifeq:{{{Каардынаты|}}}|- | |{{Геакар-Каардынаты |Каардынаты = {{{Каардынаты|}}} |lat_deg = {{{lat_deg|}}} |lat_min = {{{lat_min|}}} |lat_sec = {{{lat_sec|}}} |lat_dir = {{{lat_dir|}}} |lon_deg = {{{lon_deg|}}} |lon_min = {{{lon_min|}}} |lon_sec = {{{lon_sec|}}} |lon_dir = {{{lon_dir|}}} |Краіна = {{#titleparts:{{{Краіна|{{{Краіны|}}}}}}|1|1}} |Нябеснае цела = {{{Нябеснае цела|}}} |type = mountain |CoordScale = {{{CoordScale|1000000}}} }} }} <!-- ========================================================= ПАЗІЦЫЙНАЯ КАРТА Паказвае месцазнаходжанне пункта P625. Калі ручных каардынат няма, Геакар-Пазіцыйная карта сам бярэ P625. Прыярытэт карты: 1. Пазіцыйная карта 2. першая ручная краіна 3. першае P17 Пазіцыйная карта=- або 0 адключае блок. Прадвызначаны подпіс маркера — назва артыкула. ========================================================= --> {{#if:{{{Нябеснае цела|}}} | |{{#switch:{{{Пазіцыйная карта|}}} |- = |0 = |#default = {{Геакар-Пазіцыйная карта |Пазіцыйная карта = {{#if:{{{Пазіцыйная карта|}}} |{{{Пазіцыйная карта}}} |{{#if:{{{Краіна|{{{Краіны|}}}}}} |{{#titleparts:{{{Краіна|{{{Краіны|}}}}}}|1|1}} |{{#invoke:Wikidata |formatProperty |property=P17 |plain=true |references=0 |limit=1 }} }} }} |lat_deg = {{{lat_deg|}}} |lat_min = {{{lat_min|}}} |lat_sec = {{{lat_sec|}}} |lat_dir = {{{lat_dir|}}} |lon_deg = {{{lon_deg|}}} |lon_min = {{{lon_min|}}} |lon_sec = {{{lon_sec|}}} |lon_dir = {{{lon_dir|}}} |Каардынаты = {{{Каардынаты|}}} |Пак. карты = {{{Пак. карты|physical}}} |Пак. арэны = {{{Пак. арэны|}}} |Пак. меткі = {{{Пак. меткі|m0}}} |Подпіс меткі = {{#if:{{{Подпіс меткі|}}} |{{{Подпіс меткі}}} |{{#if:{{{Назва|}}}|{{{Назва}}}|{{PAGENAME}}}} }} |Пазіцыя подпісу = {{{Пазіцыя подпісу|}}} |Абрэзаць зверху = {{{Абрэзаць зверху|}}} |Абрэзаць знізу = {{{Абрэзаць знізу|}}} }} }} }} <!-- ========================================================= ДРУГАЯ ПАЗІЦЫЙНАЯ КАРТА — сумяшчальнасць ========================================================= --> {{#if:{{{Пазіцыйная карта 1|}}} |{{#switch:{{{Пазіцыйная карта 1}}} |- = |0 = |#default = {{Геакар-Пазіцыйная карта |Пазіцыйная карта = {{{Пазіцыйная карта 1}}} |lat_deg = {{{lat_deg|}}} |lat_min = {{{lat_min|}}} |lat_sec = {{{lat_sec|}}} |lat_dir = {{{lat_dir|}}} |lon_deg = {{{lon_deg|}}} |lon_min = {{{lon_min|}}} |lon_sec = {{{lon_sec|}}} |lon_dir = {{{lon_dir|}}} |Каардынаты = {{{Каардынаты|}}} |Пак. карты = {{{Пак. карты 1|physical}}} |Пак. арэны = {{{Пак. арэны 1|}}} |Пак. меткі = {{{Пак. меткі|m0}}} |Подпіс меткі = {{#if:{{{Подпіс меткі|}}} |{{{Подпіс меткі}}} |{{#if:{{{Назва|}}}|{{{Назва}}}|{{PAGENAME}}}} }} |Пазіцыя подпісу = {{{Пазіцыя подпісу 1|}}} |Абрэзаць зверху = {{{Абрэзаць зверху 1|}}} |Абрэзаць знізу = {{{Абрэзаць знізу 1|}}} }} }} }} <!-- ========================================================= ІНТЭРАКТЫЎНАЯ КАРТА Паказваецца толькі пры наяўнасці сапраўднай прасторавай геаметрыі — P3896 або P402. Шырыня 100% дазваляе карце дакладна заняць тую ж шырыню ячэйкі, што і астатнія медыя. ========================================================= --> {{#ifeq:{{{Інтэрактыўная карта|}}}|- | |{{#if:{{#invoke:GeoInfobox|hasGeometry}} |<tr> <td colspan="2" style="padding:0; text-align:center;">{{#if:{{#property:P3896}} |<div style="line-height:0;">{{#tag:mapframe| [ { "type": "ExternalData", "service": "page", "title": "{{Replace |{{#invoke:Wikidata |formatProperty |property=P3896 |plain=true |references=0 |limit=1 }} |Data: | }}" } ] |frameless= |align=center |width=100% |height=170 }}</div> |{{#if:{{#property:P402}} |<div style="line-height:0;">{{#tag:mapframe| [ {{+ІПК/Вылучэнне |так/D8C5A3/0.35/80643C/2/1 |горы }} ] |frameless= |align=center |width=100% |height=170 }}</div> }} }}</td> </tr> }} }} <!-- ========================================================= ПАМЕРЫ ========================================================= --> {{Геакар |1 = Загаловак |2 = Памеры |3 = {{#if: {{#if:{{{Плошча|}}} |{{#ifeq:{{{Плошча}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P2046}}|1}} }} {{#if:{{{Даўжыня|}}} |{{#ifeq:{{{Даўжыня}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P2043}}|1}} }} {{#if:{{{Шырыня|}}} |{{#ifeq:{{{Шырыня}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P2049}}|1}} }} |1}} }} <!-- Плошча --> {{#if:{{{Плошча|}}} |{{#ifeq:{{{Плошча}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Плошча |4 = {{{Плошча}}} |5 = [[Квадратны кіламетр|км²]] }} }} |{{#if:{{#property:P2046}} |<tr> <th>Плошча</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2046 |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Квадратны кіламетр|км²]] }}</td> </tr> }} }} <!-- Даўжыня --> {{#if:{{{Даўжыня|}}} |{{#ifeq:{{{Даўжыня}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Даўжыня |4 = {{{Даўжыня}}} |5 = [[Кіламетр|км]] }} }} |{{#if:{{#property:P2043}} |<tr> <th>Даўжыня</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2043 |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Кіламетр|км]] }}</td> </tr> }} }} <!-- Шырыня --> {{#if:{{{Шырыня|}}} |{{#ifeq:{{{Шырыня}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Шырыня |4 = {{{Шырыня}}} |5 = [[Кіламетр|км]] }} }} |{{#if:{{#property:P2049}} |<tr> <th>Шырыня</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2049 |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Кіламетр|км]] }}</td> </tr> }} }} <!-- ========================================================= НАЙВЫШЭЙШЫ ПУНКТ ========================================================= --> {{Геакар |1 = Загаловак |2 = Найвышэйшы пункт |3 = {{#if: {{#if:{{{Найвышэйшы пункт|}}} |{{#ifeq:{{{Найвышэйшы пункт}}}|-||1}} |{{#if:{{{Найвышэйшая вяршыня|}}} |{{#ifeq:{{{Найвышэйшая вяршыня}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P610}}|1}} }} }} {{#if:{{{Вышыня|}}} |{{#ifeq:{{{Вышыня}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P2044}} |1 |{{#if:{{#property:P610}}|1}} }} }} |1}} }} <!-- Ручное значэнне прадвызначана становіцца спасылкай праз рэжым Геакар|Параметр|1. --> {{#if:{{{Найвышэйшы пункт|}}} |{{#ifeq:{{{Найвышэйшы пункт}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 1 |3 = Найвышэйшы пункт |4 = {{{Найвышэйшы пункт}}} }} }} |{{#if:{{{Найвышэйшая вяршыня|}}} |{{#ifeq:{{{Найвышэйшая вяршыня}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 1 |3 = Найвышэйшы пункт |4 = {{{Найвышэйшая вяршыня}}} }} }} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Найвышэйшы пункт |4 = {{wikidata|P610|prefer-local-labels=1}} }} }} }} <!-- ========================================================= ВЫШЫНЯ Прыярытэт: ручная P2044 самой горнай адзінкі P2044 элемента з P610 ========================================================= --> {{#if:{{{Вышыня|}}} |{{#ifeq:{{{Вышыня}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Вышыня |4 = {{{Вышыня}}} [[Метр|м]] {{{Крыніца вышыні|}}} }} }} |{{#if:{{#property:P2044}} |<tr> <th>Вышыня</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2044 |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Метр|м]] }}</td> </tr> |{{#if:{{#property:P610}} |{{#if:{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2044 |from={{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P610 |plain=true |references=0 |limit=1 }} |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Метр|м]] |references=0 }} |<tr> <th>Вышыня</th> <td class="t-geoinfobox-mountain-wikidata">{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P2044 |from={{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P610 |plain=true |references=0 |limit=1 }} |datatype=quantity |preset=- |unit=[[Метр|м]] }}</td> </tr> }} }} }} }} <!-- ========================================================= ГЕАЛОГІЯ ========================================================= --> {{Геакар |1 = Загаловак |2 = Геалогія |3 = {{#if: {{#if:{{{Пароды|}}} |{{#ifeq:{{{Пароды}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P186}}|1}} }} {{#if:{{{Перыяд утварэння|}}} |{{#ifeq:{{{Перыяд утварэння}}}|-||1}} |{{#if:{{#property:P2348}}|1}} }} {{#if:{{{Гораўтварэнне|}}} |{{#ifeq:{{{Гораўтварэнне}}}|-||1}} }} |1}} }} <!-- Горныя пароды --> {{#if:{{{Пароды|}}} |{{#ifeq:{{{Пароды}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Горныя пароды |4 = {{{Пароды}}} }} }} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Горныя пароды |4 = {{wikidata|P186|prefer-local-labels=1}} }} }} <!-- Перыяд утварэння --> {{#if:{{{Перыяд утварэння|}}} |{{#ifeq:{{{Перыяд утварэння}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Перыяд утварэння |4 = {{{Перыяд утварэння}}} }} }} |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Перыяд утварэння |4 = {{wikidata|P2348|prefer-local-labels=1}} }} }} <!-- Гораўтварэнне --> {{#if:{{{Гораўтварэнне|}}} |{{#ifeq:{{{Гораўтварэнне}}}|- | |{{Геакар |1 = Параметр |2 = 0 |3 = Гораўтварэнне |4 = {{{Гораўтварэнне}}} }} }} }} <!-- ========================================================= ДАДАТКОВАЯ ЎСТАЎКА ========================================================= --> {{Геакар |1 = Устаўка |2 = {{{Устаўка|}}} }} <!-- ========================================================= ВІКІСХОВІШЧА ========================================================= --> {{#ifeq:{{{Катэгорыя на Вікісховішчы|}}}|- | |{{Геакар |1 = Катэгорыя на Вікісховішчы |2 = {{{Катэгорыя на Вікісховішчы|}}} |3 = {{#if:{{{Назва|}}}|{{{Назва}}}|{{PAGENAME}}}} }} }} </table> <!-- ========================================================= КАТЭГОРЫІ ========================================================= --> {{#if:{{NAMESPACE}} | |{{#switch:{{lc:{{{Тып|горная сістэма}}}}} |хрыбет |горны хрыбет = [[Катэгорыя:Горныя хрыбты паводле алфавіта]] |масіў |горны масіў = [[Катэгорыя:Горныя масівы]] |горная сістэма |#default = [[Катэгорыя:Горныя сістэмы паводле алфавіта]] }} {{Геакар/Агульныя праверкі|{{{1|}}}}} {{#ifeq:Хрыбет |{{str left|{{PAGENAME}}|7}} |{{DEFAULTSORT:{{Без пачатку|{{PAGENAME}}|Хрыбет }}}} }} {{#ifeq:Масіў |{{str left|{{PAGENAME}}|6}} |{{DEFAULTSORT:{{Без пачатку|{{PAGENAME}}|Масіў }}}} }} {{#if: {{{Каардынаты|}}} {{{lat_deg|}}} {{#property:P625}} | |{{#switch:{{lc:{{{Тып|горная сістэма}}}}} |хрыбет |горны хрыбет = [[Катэгорыя:Горныя хрыбты без геаграфічных каардынат]] |масіў |горны масіў = [[Катэгорыя:Геаграфічныя артыкулы без геаграфічных каардынат]] |горная сістэма |#default = [[Катэгорыя:Горныя сістэмы без геаграфічных каардынат]] }} }} }} </includeonly><noinclude> {{doc}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Геаграфічныя аб’екты]] </noinclude> j677z28hldvyxydjkclh1vqf4p9e0r6 10 140204 5199449 4391591 2026-09-15T08:02:55Z Ueschar 151377 5199449 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Шаблон:На карце/styles.css" />{{#ifeq:{{{1|}}}|||{{#ifexist:template:На карце/{{{1}}}|<div class="location-map" style="width:280px; margin:0 auto; overflow:hidden; width:280px; position:relative;">{{#if:{{{Абрэзаць зверху|}}}{{{Абрэзаць знізу|}}}|<div style="margin:-0{{{Абрэзаць зверху|}}}px -0px -0{{{Абрэзаць знізу|}}}px -0px; position:relative;">}}{{#if:{{На карце/{{{1}}}|areas|{{{Пак. арэны|}}}}}|{{#tag:imagemap |Выява:{{#if:{{На карце/{{{1}}}|image1|{{{Пак. карты|}}}}}|{{На карце/{{{1}}}|image1|{{{Пак. карты|}}}}}|{{На карце/{{{1}}}|image|{{{Пак. карты|}}}}}}}{{!}}280px {{#ifeq:{{{Пак. арэны|}}}|{{{Пак. карты|}}}|{{На карце/{{{1}}}|areas|{{{Пак. арэны|}}}}} |default [[Шаблон:На карце/{{{1}}}]] desc none}}}}|[[Выява:{{#if:{{На карце/{{{1}}}|image1|{{{Пак. карты|}}}}}|{{На карце/{{{1}}}|image1|{{{Пак. карты|}}}}}|{{На карце/{{{1}}}|image|{{{Пак. карты|}}}}}}}{{!}}280px{{!}}{{PAGENAME}} ({{На карце/{{{1}}}|name}})|link=Шаблон:На карце/{{{1}}}]]}}{{#if:{{{2|}}}|{{На карце~|{{{1}}}| lat_deg={{{2|}}}|lat_min=0{{{3|}}}|lat_sec=0{{{4|}}}|lat_dir={{{5|}}} |lon_deg=0{{{6|}}}|lon_min=0{{{7|}}}|lon_sec=0{{{8|}}}|lon_dir={{{9|}}} |mark={{Геакар/Стылі|{{{Пак. меткі|}}}}} |label={{{Подпіс меткі|}}} |position={{{Пазіцыя подпісу|}}} }}}}{{{Меткі|}}}{{#if:{{{Абрэзаць зверху|}}}{{{Абрэзаць знізу|}}}|</div>}}</div>|<div class="error">''{{{1}}}'' яшчэ не мае [[Шаблон:На карце/{{{1}}}|пазіцыйнай карты]].</div>[[Катэгорыя:Няслушныя пазіцыйныя карты]]}}}}<noinclude>[[Катэгорыя:Шаблоны:Блокі Геакара|На карце]]</noinclude> ewu7la50bjhmmktckrn60t96sn75t5u 0 141738 5199181 4829939 2026-09-14T18:47:23Z JerzyKundrat 174 5199181 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Гаек}} {{Іерарх | беларускае імя = Сяргей Гаек | арыгінал імя = {{lang-be|Сяргей Гаек}} | беларускае імя пры нараджэнні = Ян Гаек | арыгінальнае імя пры нараджэнні = {{lang-pl|Jan Gajek}} | партрэт = Archim Gajek.jpg | апісанне выявы = | тытул = Апостальскі адміністратар для грэка-каталікоў Беларусі | парадак = | царква = [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква]] | перыядпачатак = [[30 сакавіка]] [[2023]] | перыядканец = | папярэднік = | пераемнік = | тытул_2 = Апостальскі візітатар для грэка-каталікоў Беларусі | царква_2 = [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква]] | абранне_2 = | інтранізацыя_2 = | перыядпачатак_2 = [[1994]] | перыядканец_2 = [[30 сакавіка]] [[2023]] | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = | адукацыя = | дата нараджэння = 8.02.1949 | месца нараджэння = | прыняцце манаства = [[15 жніўня]] [[1973]] | сан = [[23 чэрвеня]] [[1974]] }} '''Сярге́й''' (свецкае імя - '''Ян''') '''Га́ек''' [[Марыяне|M.I.C.]] (нар. 8.2.1949, [[Лышкавіцы (гміна)|Лышкавіцы]], Польшча) — [[апостальскі адміністратар]] для грэка-каталікоў [[Беларусь|Беларусі]], кіраўнік [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква|Беларускай Грэка-Каталіцкай Царквы]] на тэрыторыі Беларусі. Адзіны ў Каталіцкай Царкве [[амафор]]ны [[архімандрыт]]. Належыць да кангрэгацыі [[марыяне|марыян]] (MIC). Доктар багаслоўя. [[Паляк]] па нацыянальнасці, але заве сябе «беларусам паводле перакананняў»<ref>[http://svjazep.org/index.php?newsid=18 Апостальскі Візітатар архімандрыт айцец Сяргей (Гаек) » Грэка-каталіцкая парафія сьвятога Язэпа<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. Мае грамадзянства Рэспублікі Беларусь і [[Ватыкан]]а. == Біяграфія == Нарадзіўся [[8 лютага]] [[1949]] года ў вёсцы [[Лышкавіцы (гміна)|Лышкавіцы]] ({{lang-pl|Lyszkowice}}), непадалёк ад горада [[Ловіч]] у польскай каталіцкай сям'і. У [[1963]] годзе скончыў пачатковую школу ў Лышкавіцах, чатырма гадамі пазней — ліцэй у Ловічы. Пасля заканчэння ліцэя сышоў у кляштар [[Марыяне|айцоў-марыянаў]], узяў сабе манаскае імя Сяргей і прыняў [[візантыйскі абрад]]. У 1967—1974 гадах вучыўся на багаслоўскім факультэце [[Каталіцкі ўніверсітэт Любліна|Каталіцкага ўніверсітэта Любліна]]. У гэты перыяд зацікавіўся беларускай культурай і рэлігійнасцю, кантактаваў з рэлігійнымі дзеячамі беларускай дыяспары, у прыватнасці з біскупам [[Часлаў Сіповіч|Чаславам Сіповічам]], з-за чаго меў праблемы з органамі бяспекі [[Польская Народная Рэспубліка|Польскай Народнай Рэспублікі]]. [[15 жніўня]] [[1973]] года прынёс вечныя зарокі ў ордэне марыян, [[23 чэрвеня]] [[1974]] года пасвечаны ў [[святар]]ы. Пасля пасвячэння два гады служыў у грэка-каталіцкім прыходзе ў [[Глухалазы|Глухалазах]], пасля чаго працягнуў багаслоўскую адукацыю, спачатку ў Каталіцкім універсітэце Любліна на кафедры параўнальнага багаслоўя і экуменізму, затым у [[Рым]]ы ў [[Папскі Усходні інстытут|Папскім Усходнім інстытуце]] ({{lang-it|Pontificia Istituto Orientale}}). У лістападзе [[1983]] года абараніў доктарскую дысертацыю і вярнуўся ў [[Польшча|Польшчу]]. У 1983—[[1999]] гадах выкладаў на кафедры праваслаўнага багаслоўя ў Экуменічным інстытуце Каталіцкага ўніверсітэта Любліна. Напачатку 1990-х гадоў грэка-каталіцкая царква атрымала ў Беларусі магчымасць свабоднага функцыяніравання. У [[1994]] годзе Папа [[Ян Павел II]] прызначыў Сяргея Гаека апостальскім візітатарам для грэка-каталікаў Беларусі. У [[1996]] годзе а. Сяргей Гаек атрымаў тытул [[архімандрыт]]а, у [[1997]] годзе стаў кансультантам [[Кангрэгацыя па справах усходніх цэркваў|Кангрэгацыі па справах Усходніх цэркваў]]. 30 сакавіка 2023 года Папа Францыск заснаваў Апостальскую Адміністратуру для католікаў візантыйскага абраду ў Беларусі і адначасова прызначыў ардынарыем гэтай Апостальскай Адміністратуры Высокадастойнага архімандрыта Яна Сяргея Гаека MIC (без біскупскага сану), які да гэтага часу быў Апостальскім візітатарам для гэтых вернікаў<ref>[http://svjazep.org/index.php?newsid=2991 Папа Францішак стварыў Апостальскую Адміністратуру для католікаў візантыйскага абраду ў Беларусі]</ref>. 14 верасня 2026 года Папа Рымскі [[Леў XIV]] прыняў адстаўку архімандрыта Сяргея Гаека ў сувязі з дасягненнем ім вызначанага ўзросту і прызначыў айца [[Лявонцій (Тумоўскі)|Лявонція Тумоўскага]] новым апостальскім адміністратарам для каталікоў візантыйскага абраду ў Беларусі == Фота == <gallery> File:Sergiusz Gajek in 2008.JPG|Сяргей Гаек, [[2008]] File:Sergiusz Gajek in 2012 march 18.jpg|Сяргей Гаек, [[2012]] </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://svjazep.org/index.php?newsid=18 Апостальскі Візітатар архімандрыт айцец Сяргей (Гаек)]{{ref-be}} {{Commonscat|Siarhiej Gajek}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гаек Сяргей}} [[Катэгорыя:Постаці беларускага ўсходняга каталіцтва]] [[Катэгорыя:Архімандрыты]] [[Катэгорыя:Марыяне|Гаек]] [[Катэгорыя:Імігравалі ў Беларусь з Польшчы]] b11kwuovgfkdu8mizvrsymmlcf2fytl 5199182 5199181 2026-09-14T18:48:32Z JerzyKundrat 174 5199182 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Гаек}} {{Іерарх | беларускае імя = Сяргей Гаек | арыгінал імя = {{lang-be|Сяргей Гаек}} | беларускае імя пры нараджэнні = Ян Гаек | арыгінальнае імя пры нараджэнні = {{lang-pl|Jan Gajek}} | партрэт = Archim Gajek.jpg | апісанне выявы = | тытул = Апостальскі адміністратар для грэка-каталікоў Беларусі | парадак = | царква = [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква]] | перыядпачатак = [[30 сакавіка]] [[2023]] | перыядканец = 14 верасня 2026 | папярэднік = | пераемнік = [[Лявонцій (Тумоўскі)]] | тытул_2 = Апостальскі візітатар для грэка-каталікоў Беларусі | царква_2 = [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква]] | абранне_2 = | інтранізацыя_2 = | перыядпачатак_2 = [[1994]] | перыядканец_2 = [[30 сакавіка]] [[2023]] | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = | адукацыя = | дата нараджэння = 8.02.1949 | месца нараджэння = | прыняцце манаства = [[15 жніўня]] [[1973]] | сан = [[23 чэрвеня]] [[1974]] }} '''Сярге́й''' (свецкае імя - '''Ян''') '''Га́ек''' [[Марыяне|M.I.C.]] (нар. 8.2.1949, [[Лышкавіцы (гміна)|Лышкавіцы]], Польшча) — [[апостальскі адміністратар]] для грэка-каталікоў [[Беларусь|Беларусі]], кіраўнік [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква|Беларускай Грэка-Каталіцкай Царквы]] на тэрыторыі Беларусі. Адзіны ў Каталіцкай Царкве [[амафор]]ны [[архімандрыт]]. Належыць да кангрэгацыі [[марыяне|марыян]] (MIC). Доктар багаслоўя. [[Паляк]] па нацыянальнасці, але заве сябе «беларусам паводле перакананняў»<ref>[http://svjazep.org/index.php?newsid=18 Апостальскі Візітатар архімандрыт айцец Сяргей (Гаек) » Грэка-каталіцкая парафія сьвятога Язэпа<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. Мае грамадзянства Рэспублікі Беларусь і [[Ватыкан]]а. == Біяграфія == Нарадзіўся [[8 лютага]] [[1949]] года ў вёсцы [[Лышкавіцы (гміна)|Лышкавіцы]] ({{lang-pl|Lyszkowice}}), непадалёк ад горада [[Ловіч]] у польскай каталіцкай сям'і. У [[1963]] годзе скончыў пачатковую школу ў Лышкавіцах, чатырма гадамі пазней — ліцэй у Ловічы. Пасля заканчэння ліцэя сышоў у кляштар [[Марыяне|айцоў-марыянаў]], узяў сабе манаскае імя Сяргей і прыняў [[візантыйскі абрад]]. У 1967—1974 гадах вучыўся на багаслоўскім факультэце [[Каталіцкі ўніверсітэт Любліна|Каталіцкага ўніверсітэта Любліна]]. У гэты перыяд зацікавіўся беларускай культурай і рэлігійнасцю, кантактаваў з рэлігійнымі дзеячамі беларускай дыяспары, у прыватнасці з біскупам [[Часлаў Сіповіч|Чаславам Сіповічам]], з-за чаго меў праблемы з органамі бяспекі [[Польская Народная Рэспубліка|Польскай Народнай Рэспублікі]]. [[15 жніўня]] [[1973]] года прынёс вечныя зарокі ў ордэне марыян, [[23 чэрвеня]] [[1974]] года пасвечаны ў [[святар]]ы. Пасля пасвячэння два гады служыў у грэка-каталіцкім прыходзе ў [[Глухалазы|Глухалазах]], пасля чаго працягнуў багаслоўскую адукацыю, спачатку ў Каталіцкім універсітэце Любліна на кафедры параўнальнага багаслоўя і экуменізму, затым у [[Рым]]ы ў [[Папскі Усходні інстытут|Папскім Усходнім інстытуце]] ({{lang-it|Pontificia Istituto Orientale}}). У лістападзе [[1983]] года абараніў доктарскую дысертацыю і вярнуўся ў [[Польшча|Польшчу]]. У 1983—[[1999]] гадах выкладаў на кафедры праваслаўнага багаслоўя ў Экуменічным інстытуце Каталіцкага ўніверсітэта Любліна. Напачатку 1990-х гадоў грэка-каталіцкая царква атрымала ў Беларусі магчымасць свабоднага функцыяніравання. У [[1994]] годзе Папа [[Ян Павел II]] прызначыў Сяргея Гаека апостальскім візітатарам для грэка-каталікаў Беларусі. У [[1996]] годзе а. Сяргей Гаек атрымаў тытул [[архімандрыт]]а, у [[1997]] годзе стаў кансультантам [[Кангрэгацыя па справах усходніх цэркваў|Кангрэгацыі па справах Усходніх цэркваў]]. 30 сакавіка 2023 года Папа Францыск заснаваў Апостальскую Адміністратуру для католікаў візантыйскага абраду ў Беларусі і адначасова прызначыў ардынарыем гэтай Апостальскай Адміністратуры Высокадастойнага архімандрыта Яна Сяргея Гаека MIC (без біскупскага сану), які да гэтага часу быў Апостальскім візітатарам для гэтых вернікаў<ref>[http://svjazep.org/index.php?newsid=2991 Папа Францішак стварыў Апостальскую Адміністратуру для католікаў візантыйскага абраду ў Беларусі]</ref>. 14 верасня 2026 года Папа Рымскі [[Леў XIV]] прыняў адстаўку архімандрыта Сяргея Гаека ў сувязі з дасягненнем ім вызначанага ўзросту і прызначыў айца [[Лявонцій (Тумоўскі)|Лявонція Тумоўскага]] новым апостальскім адміністратарам для каталікоў візантыйскага абраду ў Беларусі == Фота == <gallery> File:Sergiusz Gajek in 2008.JPG|Сяргей Гаек, [[2008]] File:Sergiusz Gajek in 2012 march 18.jpg|Сяргей Гаек, [[2012]] </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://svjazep.org/index.php?newsid=18 Апостальскі Візітатар архімандрыт айцец Сяргей (Гаек)]{{ref-be}} {{Commonscat|Siarhiej Gajek}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гаек Сяргей}} [[Катэгорыя:Постаці беларускага ўсходняга каталіцтва]] [[Катэгорыя:Архімандрыты]] [[Катэгорыя:Марыяне|Гаек]] [[Катэгорыя:Імігравалі ў Беларусь з Польшчы]] 3dlj6cz759l1cnysfw9ya0i9is337aq 5199183 5199182 2026-09-14T18:49:03Z JerzyKundrat 174 5199183 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Гаек}} {{Іерарх | беларускае імя = Сяргей Гаек | беларускае імя пры нараджэнні = Ян Гаек | арыгінальнае імя пры нараджэнні = {{lang-pl|Jan Gajek}} | партрэт = Archim Gajek.jpg | апісанне выявы = | тытул = Апостальскі адміністратар для грэка-каталікоў Беларусі | парадак = | царква = [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква]] | перыядпачатак = [[30 сакавіка]] [[2023]] | перыядканец = 14 верасня 2026 | папярэднік = | пераемнік = [[Лявонцій (Тумоўскі)]] | тытул_2 = Апостальскі візітатар для грэка-каталікоў Беларусі | царква_2 = [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква]] | абранне_2 = | інтранізацыя_2 = | перыядпачатак_2 = [[1994]] | перыядканец_2 = [[30 сакавіка]] [[2023]] | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = | адукацыя = | дата нараджэння = 8.02.1949 | месца нараджэння = | прыняцце манаства = [[15 жніўня]] [[1973]] | сан = [[23 чэрвеня]] [[1974]] }} '''Сярге́й''' (свецкае імя — '''Ян''') '''Га́ек''' [[Марыяне|M.I.C.]] (нар. 8.2.1949, [[Лышкавіцы (гміна)|Лышкавіцы]], Польшча) — [[апостальскі адміністратар]] для грэка-каталікоў [[Беларусь|Беларусі]], кіраўнік [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква|Беларускай Грэка-Каталіцкай Царквы]] на тэрыторыі Беларусі. Адзіны ў Каталіцкай Царкве [[амафор]]ны [[архімандрыт]]. Належыць да кангрэгацыі [[марыяне|марыян]] (MIC). Доктар багаслоўя. [[Паляк]] па нацыянальнасці, але заве сябе «беларусам паводле перакананняў»<ref>[http://svjazep.org/index.php?newsid=18 Апостальскі Візітатар архімандрыт айцец Сяргей (Гаек) " Грэка-каталіцкая парафія сьвятога Язэпа<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. Мае грамадзянства Рэспублікі Беларусь і [[Ватыкан]]а. == Біяграфія == Нарадзіўся [[8 лютага]] [[1949]] года ў вёсцы [[Лышкавіцы (гміна)|Лышкавіцы]] ({{lang-pl|Lyszkowice}}), непадалёк ад горада [[Ловіч]] у польскай каталіцкай сям’і. У [[1963]] годзе скончыў пачатковую школу ў Лышкавіцах, чатырма гадамі пазней — ліцэй у Ловічы. Пасля заканчэння ліцэя сышоў у кляштар [[Марыяне|айцоў-марыянаў]], узяў сабе манаскае імя Сяргей і прыняў [[візантыйскі абрад]]. У 1967—1974 гадах вучыўся на багаслоўскім факультэце [[Каталіцкі ўніверсітэт Любліна|Каталіцкага ўніверсітэта Любліна]]. У гэты перыяд зацікавіўся беларускай культурай і рэлігійнасцю, кантактаваў з рэлігійнымі дзеячамі беларускай дыяспары, у прыватнасці з біскупам [[Часлаў Сіповіч|Чаславам Сіповічам]], з-за чаго меў праблемы з органамі бяспекі [[Польская Народная Рэспубліка|Польскай Народнай Рэспублікі]]. [[15 жніўня]] [[1973]] года прынёс вечныя зарокі ў ордэне марыян, [[23 чэрвеня]] [[1974]] года пасвечаны ў [[святар]]ы. Пасля пасвячэння два гады служыў у грэка-каталіцкім прыходзе ў [[Глухалазы|Глухалазах]], пасля чаго працягнуў багаслоўскую адукацыю, спачатку ў Каталіцкім універсітэце Любліна на кафедры параўнальнага багаслоўя і экуменізму, затым у [[Рым]]ы ў [[Папскі Усходні інстытут|Папскім Усходнім інстытуце]] ({{lang-it|Pontificia Istituto Orientale}}). У лістападзе [[1983]] года абараніў доктарскую дысертацыю і вярнуўся ў [[Польшча|Польшчу]]. У 1983—[[1999]] гадах выкладаў на кафедры праваслаўнага багаслоўя ў Экуменічным інстытуце Каталіцкага ўніверсітэта Любліна. Напачатку 1990-х гадоў грэка-каталіцкая царква атрымала ў Беларусі магчымасць свабоднага функцыяніравання. У [[1994]] годзе Папа [[Ян Павел II]] прызначыў Сяргея Гаека апостальскім візітатарам для грэка-каталікаў Беларусі. У [[1996]] годзе а. Сяргей Гаек атрымаў тытул [[архімандрыт]]а, у [[1997]] годзе стаў кансультантам [[Кангрэгацыя па справах усходніх цэркваў|Кангрэгацыі па справах Усходніх цэркваў]]. 30 сакавіка 2023 года Папа Францыск заснаваў Апостальскую Адміністратуру для католікаў візантыйскага абраду ў Беларусі і адначасова прызначыў ардынарыем гэтай Апостальскай Адміністратуры Высокадастойнага архімандрыта Яна Сяргея Гаека MIC (без біскупскага сану), які да гэтага часу быў Апостальскім візітатарам для гэтых вернікаў<ref>[http://svjazep.org/index.php?newsid=2991 Папа Францішак стварыў Апостальскую Адміністратуру для католікаў візантыйскага абраду ў Беларусі]</ref>. 14 верасня 2026 года Папа Рымскі [[Леў XIV]] прыняў адстаўку архімандрыта Сяргея Гаека ў сувязі з дасягненнем ім вызначанага ўзросту і прызначыў айца [[Лявонцій (Тумоўскі)|Лявонція Тумоўскага]] новым апостальскім адміністратарам для каталікоў візантыйскага абраду ў Беларусі == Фота == <gallery> File:Sergiusz Gajek in 2008.JPG|Сяргей Гаек, [[2008]] File:Sergiusz Gajek in 2012 march 18.jpg|Сяргей Гаек, [[2012]] </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://svjazep.org/index.php?newsid=18 Апостальскі Візітатар архімандрыт айцец Сяргей (Гаек)]{{ref-be}} {{Commonscat|Siarhiej Gajek}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гаек Сяргей}} [[Катэгорыя:Постаці беларускага ўсходняга каталіцтва]] [[Катэгорыя:Архімандрыты]] [[Катэгорыя:Марыяне|Гаек]] [[Катэгорыя:Імігравалі ў Беларусь з Польшчы]] jwyp9mftgsjzrbm50zs24v9uv0xe6ho 5199247 5199183 2026-09-14T20:05:32Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5199247 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Гаек}} {{Іерарх | беларускае імя = Сяргей Гаек | беларускае імя пры нараджэнні = Ян Гаек | арыгінальнае імя пры нараджэнні = {{lang-pl|Jan Gajek}} | партрэт = Archim Gajek.jpg | апісанне выявы = | тытул = Апостальскі адміністратар для грэка-каталікоў Беларусі | парадак = | царква = [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква]] | перыядпачатак = [[30 сакавіка]] [[2023]] | перыядканец = 14 верасня 2026 | папярэднік = | пераемнік = [[Лявонцій (Тумоўскі)]] | тытул_2 = Апостальскі візітатар для грэка-каталікоў Беларусі | царква_2 = [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква]] | абранне_2 = | інтранізацыя_2 = | перыядпачатак_2 = [[1994]] | перыядканец_2 = [[30 сакавіка]] [[2023]] | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = | адукацыя = | дата нараджэння = 8.02.1949 | месца нараджэння = | прыняцце манаства = [[15 жніўня]] [[1973]] | сан = [[23 чэрвеня]] [[1974]] }} '''Сярге́й''' (свецкае імя — '''Ян''') '''Га́ек''' [[Марыяне|M.I.C.]] (нар. 8.2.1949, [[Лышкавіцы (гміна)|Лышкавіцы]], Польшча) — [[апостальскі адміністратар]] для грэка-каталікоў [[Беларусь|Беларусі]], кіраўнік [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква|Беларускай Грэка-Каталіцкай Царквы]] на тэрыторыі Беларусі. Адзіны ў Каталіцкай Царкве [[амафор]]ны [[архімандрыт]]. Належыць да кангрэгацыі [[марыяне|марыян]] (MIC). Доктар багаслоўя. [[Паляк]] па нацыянальнасці, але заве сябе «беларусам паводле перакананняў»<ref>[http://svjazep.org/index.php?newsid=18 Апостальскі Візітатар архімандрыт айцец Сяргей (Гаек) " Грэка-каталіцкая парафія сьвятога Язэпа<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. Мае грамадзянства Рэспублікі Беларусь і [[Ватыкан]]а. == Біяграфія == Нарадзіўся [[8 лютага]] [[1949]] года ў вёсцы [[Лышкавіцы (гміна)|Лышкавіцы]] ({{lang-pl|Lyszkowice}}), непадалёк ад горада [[Ловіч]] у польскай каталіцкай сям’і. У [[1963]] годзе скончыў пачатковую школу ў Лышкавіцах, чатырма гадамі пазней — ліцэй у Ловічы. Пасля заканчэння ліцэя сышоў у кляштар [[Марыяне|айцоў-марыянаў]], узяў сабе манаскае імя Сяргей і прыняў [[візантыйскі абрад]]. У 1967—1974 гадах вучыўся на багаслоўскім факультэце [[Каталіцкі ўніверсітэт Любліна|Каталіцкага ўніверсітэта Любліна]]. У гэты перыяд зацікавіўся беларускай культурай і рэлігійнасцю, кантактаваў з рэлігійнымі дзеячамі беларускай дыяспары, у прыватнасці з біскупам [[Часлаў Сіповіч|Чаславам Сіповічам]], з-за чаго меў праблемы з органамі бяспекі [[Польская Народная Рэспубліка|Польскай Народнай Рэспублікі]]. [[15 жніўня]] [[1973]] года прынёс вечныя зарокі ў ордэне марыян, [[23 чэрвеня]] [[1974]] года пасвечаны ў [[святар]]ы. Пасля пасвячэння два гады служыў у грэка-каталіцкім прыходзе ў [[Глухалазы|Глухалазах]], пасля чаго працягнуў багаслоўскую адукацыю, спачатку ў Каталіцкім універсітэце Любліна на кафедры параўнальнага багаслоўя і экуменізму, затым у [[Рым]]ы ў [[Папскі Усходні інстытут|Папскім Усходнім інстытуце]] ({{lang-it|Pontificia Istituto Orientale}}). У лістападзе [[1983]] года абараніў доктарскую дысертацыю і вярнуўся ў [[Польшча|Польшчу]]. У 1983—[[1999]] гадах выкладаў на кафедры праваслаўнага багаслоўя ў Экуменічным інстытуце Каталіцкага ўніверсітэта Любліна. Напачатку 1990-х гадоў грэка-каталіцкая царква атрымала ў Беларусі магчымасць свабоднага функцыяніравання. У [[1994]] годзе Папа [[Ян Павел II]] прызначыў Сяргея Гаека апостальскім візітатарам для грэка-каталікаў Беларусі. У [[1996]] годзе а. Сяргей Гаек атрымаў тытул [[архімандрыт]]а, у [[1997]] годзе стаў кансультантам [[Кангрэгацыя па справах усходніх цэркваў|Кангрэгацыі па справах Усходніх цэркваў]]. 30 сакавіка 2023 года Папа Францыск заснаваў Апостальскую Адміністратуру для католікаў візантыйскага абраду ў Беларусі і адначасова прызначыў ардынарыем гэтай Апостальскай Адміністратуры Высокадастойнага архімандрыта Яна Сяргея Гаека MIC (без біскупскага сану), які да гэтага часу быў Апостальскім візітатарам для гэтых вернікаў<ref>[http://svjazep.org/index.php?newsid=2991 Папа Францішак стварыў Апостальскую Адміністратуру для католікаў візантыйскага абраду ў Беларусі]</ref>. 14 верасня 2026 года Папа Рымскі [[Леў XIV]] прыняў адстаўку архімандрыта Сяргея Гаека ў сувязі з дасягненнем ім вызначанага ўзросту і прызначыў айца [[Лявонцій (Тумоўскі)|Лявонція Тумоўскага]] новым апостальскім адміністратарам для каталікоў візантыйскага абраду ў Беларусі == Фота == <gallery> File:Sergiusz Gajek in 2008.JPG|Сяргей Гаек, [[2008]] File:Sergiusz Gajek in 2012 march 18.jpg|Сяргей Гаек, [[2012]] </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://svjazep.org/index.php?newsid=18 Апостальскі Візітатар архімандрыт айцец Сяргей (Гаек)]{{ref-be}} {{Commonscat|Siarhiej Gajek}} {{Беларуская грэка-каталіцкая царква}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гаек Сяргей}} [[Катэгорыя:Постаці беларускага ўсходняга каталіцтва]] [[Катэгорыя:Архімандрыты]] [[Катэгорыя:Марыяне|Гаек]] [[Катэгорыя:Імігравалі ў Беларусь з Польшчы]] kgn34cqvwnc6tl7l6eeg9m2jztn1c1j 0 148972 5199544 4878764 2026-09-15T09:36:02Z Ueschar 151377 афармленне 5199544 wikitext text/x-wiki {{Горная сістэма |Назва = Заходні Саян |Нацыянальная назва = |Подпіс = |lat_dir=N|lat_deg=|lat_min = |lat_sec = |lon_dir=E|lon_deg=|lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |Перыяд утварэння = |Плошча = |Даўжыня = 650 |Шырыня = 80 — 200 |Найвышэйшая вяршыня = Кызыл-Тайга |Вышыня = 3121 |Карта = |Краіна = Расія |Пазіцыйная карта 1 = Расія Тыва |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Захо́дні Сая́н'''{{sfn|БелЭн|1998}} — горная сістэма працягласцю 650 км у паўднёвай частцы [[Сібір]]ы. Абмяжоўваецца з захаду [[Шапшальскі хрыбет|Шапшальскім хрыбтом]] [[Усходні Алтай|Усходняга Алтая]] і [[Абаканскі хрыбет|Абаканскім хрыбтом]] [[Кузнецкі Алатау|Кузнецкага Алатау]]. Цягнецца ў шыротным кірунку паласой, паступова звужаецца з 200 да 80 км, ад вярхоўяў [[Абакан (рака)|ракі Абакан]] да стыку з хрыбтамі Усходняга Саяна ў вярхоўях рэк [[Казыр]], [[Чуна|Уда]] і Кіжы-Хем. З поўначы да Заходняга Саян прымыкае [[Мінусінская катлавіна]], а з поўдня — [[Тувінская катлавіна]]. У сістэме Заходняга Саяна [[Алашскае плато]]<ref name="БЭ1">{{крыніцы/БелЭн|1к|Ала́шскае плато́ ||229}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|7|Захо́дні Сая́н||17}} * {{ВСЭ3|За́падный Сая́н|9|344}} * {{крыніцы/БСГН|За́падный Сая́н|229—230}} * {{крыніцы/ГЭС (1989)|За́падный Сая́н|176}} {{Горныя сістэмы Азіі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Заходні Саян| ]] [[Катэгорыя:Горныя сістэмы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Горы Краснаярскага края]] [[Катэгорыя:Горы Хакасіі]] [[Катэгорыя:Геаграфія Тывы]] rw8vvnvvzsbwo1zo2nriskit23atu3q 0 151827 5199139 5150982 2026-09-14T17:47:29Z Peisatai 111348 /* Гісторыя */ 5199139 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Кажан-Гарадок |вобласць = Брэсцкая |раён = Лунінецкі |сельсавет2 = Гарадоцкі |дата заснавання = |першае згадванне = 1493 |ранейшыя назвы = |статус з = }} '''Кажа́н-Гарадо́к'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kažan-Haradok}}, {{lang-ru|Кожан-Городок}}) — [[аграгарадок]] у [[Лунінецкі раён|Лунінецкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], на рацэ [[Цна (прыток Прыпяці)|Цна]]. Уваходзіць у склад [[Гарадоцкі сельсавет (Лунінецкі раён)|Гарадоцкага сельсавета]]. == Геаграфія == Размешчаны за 17 км на паўднёвы ўсход ад [[Лунінец|Лунінца]], 257 кіламетраў ад [[Брэст]]а. Знаходзіцца на [[Прыпяцкае Палессе|Прыпяцкім Палессі]]. За 4 км на поўдзень ад Кажан-Гарадка ў [[Прыпяць]] упадае рака [[Цна (прыток Прыпяці)|Цна]]. На правым беразе Цны насупраць паўднёвай часткі мястэчка была [[Відушава гара]] (Дзедюш-гара). З іншага боку ад Кажан-Гарадка лакалізавалася [[Белая гара (Кажан-Гарадок)|Белая гара]]<ref>Геологические исследования на территории бывшей Минской губернии. По данным научной литературы и собственным исследованиям составил профессор и академик П. А. Тутковский. Часть II. Витебск, 1925. С. 197-198.</ref>. == Гісторыя == Упершыню Кажан-Гарадок згаданы ў 1493 годзе пад назвай '''Гарадзец''', уласнасць [[Пётр Мантыгірдавіч Белы|Пятра Мантыгірдавіча]]. У 1599 годзе мястэчка [[Новагародскі павет|Навагрудскага павета]]. З 1613 года цэнтр воласці, 116 двароў, [[Царква (збудаванне)|царква]], належаў Ю. Падбярэзскаму. У 1635 годзе пабудаваны кальвінскі збор. Пазней уласнасць Тарнаўскіх. У 1655 годзе ў час [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай]] спалены рускім войскам. У 1702 годзе захоплены атрадамі шведскага караля [[Карл XII|Карла XII]]. У 1744 годзе праваслаўная царква перададзена [[Уніяцкая царква на Беларусі|ўніятам]]. З 1795 года ў Расійскай імперыі, цэнтр воласці [[Пінскі павет (Расійская імперыя)|Пінскага павета]]. З пачатку XVIII ст. да 1939 года вёска знаходзілася ва ўласнасці шляхецкага [[род Шчытоў|роду Шчытоў (Шчытоў-Неміровічаў)]]. У 1818 годзе пабудавана [[Свята-Мікалаеўская царква (Кажан-Гарадок)|Мікалаеўская царква]], якая была ў 1876 годзе перабудавана. У 1863 годзе адкрыта 2-класная царкоўная школа (у 1886 годзе навучалася 36 хлопчыкаў). У 1897 годзе было 3894 жыхары, у т.л. 1597 яўрэяў, царква, каталіцкая капліца, сінагога, 2 яўрэйскія малітоўныя дамы, школа, 3 млыны, 10 крам, заезны двор, штогод праводзілася некалькі кірмашоў. У 1920—1939 гадах у складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], цэнтр [[Гміна|гміны]] (да 1928) [[Лунінецкі павет|Лунінецкага павета]]. З канца 1939 года ў складзе [[БССР|Беларускай ССР]], з 1940 — цэнтр Гарадоцкага сельсавета ў [[Лунінецкі раён|Лунінецкім раёне]]. Перад [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайной]] у вёсцы жыло 3540 чалавек на 720 дварах<ref name="Бер">[http://db.narb.by/search/2058 Кожан-Городок] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180119120154/http://db.narb.by/search/2058 |date=19 студзеня 2018 }} {{ref-ru}}</ref>. У час нацысцкай акупацыі было створана [[гета ў Кажан-Гарадку]]. У кастрычніку 1942 года акупанты спалілі 152 дамоў, загінула 975 чалавек. На 1971 год у вёсцы налічвалася 2416 жыхароў і 656 двароў. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == [[Файл:Свято-Николаевская церковь. Кожан-Городок. 2017г.jpg|thumb|злева|[[Свята-Мікалаеўская царква (Кажан-Гарадок)|Свята-Мікалаеўская царква]].]] * [[Свята-Мікалаеўская царква (Кажан-Гарадок)|Свята-Мікалаеўская царква]] (1818) — {{ГККРБ 4|112Г000458}} * [[Сімяонаўская царква (Кажан-Гарадок)|Сімяонаўская царква]] 19 ст. * [[Кажан-Гарадок (археалагічныя помнікі)|Археалагічныя помнікі]] * [[Кажан-Гарадоцкія дубы-веліканы]] — батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. * [[Відушава гара]] — сакральная гара каля вёскі, недалёка ад упадзення ракі Цны ў Прыпяць. === Страчаная спадчына === * [[Кажан-Гарадоцкая векавая ліпа]] — колішні батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. == Вядомыя асобы == * [[Васіль Міхайлавіч Марковіч]] (нар. 1955) — беларускі дыпламат. * [[Андрэй Данілавіч Гурбановіч]] (нар. 1945) — беларускі музыкант, аўтар песень. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7}} * Гурын, М. Кажан-Гарадок / Міхаіл Гурын // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1997. — 432 с.: іл. — С. 6. — ISBN 985-11-0041-2. * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Ляхавіцкага раёна / БелЭн; Рэдкал.: Э. Н. Гнеўка і інш.; Уклад. Т. В. Канапацкая. — Мн.: БелЭн, 1995. — 718 с.: іл. — С. 90—93, 213—257. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.luninets.info/articles/kghistory.html З гісторыі Кажан-Гарадка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120815043641/http://luninets.info/articles/kghistory.html |date=15 жніўня 2012 }} * ''Васіль Туміловіч''. [http://luninetsm.at.tut.by/muza/kgaradok.html Кажан-Гарадок 500-гадовы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150416225457/http://luninetsm.at.tut.by/muza/kgaradok.html |date=16 красавіка 2015 }} {{Гарадоцкі сельсавет (Лунінецкі раён)}} [[Катэгорыя:Кажан-Гарадок| ]] [[Катэгорыя:Гарадоцкі сельсавет (Лунінецкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лунінецкага раёна]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства]] fqm5tj6pmupltnythfwoiq24wn93ros 0 155662 5199555 4946572 2026-09-15T09:50:56Z Ueschar 151377 шаблон, перанесена: langi → Іншамоўны тэкст|мова=не|курсіў=так, typos fixed: 1795 году → 1795 года з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5199555 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Сабор |Беларуская назва = Прачысценскі Успенскі кафедральны сабор |Арыгінальная назва = |Выява = Vilnius old town 7.JPG |Подпіс выявы = Прачысценскі кафедральны сабор Успення Найсвяцейшай Багародзіцы |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Літва |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = Вільня |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 40|lat_sec = 52 |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 17|lon_sec = 31 |region = |CoordScale = |Канфесія = [[праваслаўе]] |Епархія = [[Віленская і Літоўская епархія]] [[РПЦ]] |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = кафедральны сабор |Архітэктурны стыль = [[готыка]] |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава =[[1346]] |Асноўныя даты = З [[1609]] года належаў уніятам, У [[1865]]–[[1868]] гадах перададзены Рускай Праваслаўнай Царквы. |Аўтар праекта = А. І. Разанаў, [[Мікалай Міхайлавіч Чагін|М. М. Чагін]] |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Прыбудоўкі = свяціцеля Аляксея Маскоўскага |Рэліквіі = |Стан = |Сайт =http://www.orthodoxy.lt/index.php/where,eparhia;sub,viln%20blag;sub3,14 |Commons = Orthodox Cathedral of the Dormition of the Theotokos in Vilnius }} '''Прачысценскі кафедральны сабор''' (''Прачысценскі кафедральны сабор Успення Найсвяцейшай Багародзіцы'') — [[Праваслаўе|праваслаўны]] [[кафедральны сабор]] у [[Вільня|Вільні]]. Размяшчаецца ў [[Стары горад (Вільня)|Старым горадзе]] ў даліне на беразе [[Вільня (рака)|Вільні]], непадалёк ад касцёлаў [[Касцёл Святой Ганны (Вільнюс)|Святой Ганны]], бернардзінскага ([[Касцёл Святых Францыска і Бернарда (Вільнюс)|Святога Францыска]]) і [[Касцёл Святога Міхала Арханёла і кляштар бернардзінак (Вільнюс)|Святога Міхаіла]], на [[Вуліца Майранё|вуліцы Майранё]] ({{Іншамоўны тэкст|мова=не|курсіў=так|lt|Maironio g. 14}}). == Гісторыя == Адзін з найстаражытнейшых хрысціянскіх храмаў у [[Вільня|Вільні]] — заснаваны, як абвяшчае памятная табліца ля ўваходу, пры вялікім князі літоўскім [[Альгерд]]зе ў [[1346]] годзе. Прынята лічыць, царкву князь узвёў для сваёй жонкі [[Ульяна Цвярская|Ульяны Цвярской]] і сам абраў месца для яе на плошчы каля яго палаца. Збудаваны кіеўскімі дойлідамі на ўзор [[Сафійскі сабор (Кіеў)|сабора Святой Сафіі]] ў [[Кіеў|Кіеве]] і ў [[1348]] годзе асвячаны епіскапам Уладзімірскім [[Алексій Бяконт|Алексіем]], мітрапалітам Кіеўскім і ўсяе Русі, запрошаным вялікім князем літоўскім [[Альгерд]]ам. Храм у плане ўяўляў сабой квадрат з бакамі па 36 [[метр]]аў. З усходняга боку да квадрату прымыкалі 3 [[апсіда|апсіды]]. Усярэдзіне прасторы размяшчаліся чатыры калоны, якія меркавана падтрымлівалі канструкцыю купала. Паступова за храмам замацаваліся дзве назвы Успенскі і Прачысценскі. === Кафедральны сабор === Ужо на працягу ўсяго [[14 стагоддзе|XIV ст.]] адбываўся працэс фактычнага падзелу Кіеўскай мітраполіі на дзве часткі заходнюю і ўсходнюю. Пры [[Вітаўт|Вітаўце Вялікім]], які дамагаўся [[Літоўская мітраполія|Літоўскай праваслаўнай мітраполіі]], у [[1415]] годзе на саборы рускіх епіскапаў у [[Навагрудак|Наваградку]], у чарговы раз абраны паралельны кіеўскі мітрапаліт для зямель не залежных ад [[Залатая Арда|Залатой Арды]] — [[Перамышльская епархія, да 1691|Перамышльскай]], [[Холмская епархія|Холмскай]], [[Уладзімірская епархія|Уладзімірскай]], Луцкай, Тураўскай, [[Чарнігаўская епархія|Чарнігаўскай]], Полацкай і Смаленскай епархіі.<ref>о. Ю. Федорів. Історія Церкви в Україні. Львів:Свічадо 2007р.</ref> Новаабраны мітрапаліт [[Рыгор Цамблак]] пераносіць сваю рэзідэнцыю ў Вільню і ператварае Успенскі Прачысценскі храм у [[кафедральны сабор]] кіеўскай мітраполіі. Пасля таго як у [[1435]] годзе ўсходнія мітрапаліты страцілі тытул кіеўскіх і з [[1448]] года сталі называцца маскоўскімі, віленскі сабор стаў адзінай кафедрай кіеўскіх прадстаяцеляў з тытулам мітрапалітаў «Кіеўскіх, Галіцкіх і ўсяе Русі» У лютым [[1495]] года ў храме адбыўся шлюб вялікай князёўны [[Алена Іванаўна|Алены Іванаўны]] з вялікім князем літоўскім [[Аляксандр Ягелон|Аляксандрам]]. Набажэнства здзейсніў архімандрыт [[Макарый I, мітрапаліт Кіеўскі|Макарый]], які пасля зведаў пакутніцкую смерць ад татараў і прылічаны да ліку святых. У яго гонар асвячона правая прыбудоўка сабора. Алена Іванаўна пахавана ў саборы (пам. [[1513]]). <!--На [[франтон]]е надпіс: «Храм пабудаваны пры Вялікім князю Альгердзе ў 1346 годзе… і положиша цела яго ў царкве Прасвятой Багародзіцы ў Вільні, юже сам созда».--> [[Файл:Orthodox Cathedral of the Dormition of the Theotokos in Vilnius1.JPG|thumb|''Рэшткі старажытнага [[Готыка|гатычнага]] муру'']] У [[1507]] годзе ў сувязі з працамі па забіўцы паляў і ўмацаваннем берагоў ракі Віліі, якія праводзілі побач з саборам абрынуўся купал храма. Сабор прыйшоў у заняпад і быў адбудаваны клопатамі і на сродкі заступніка праваслаўя ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], [[вялікі гетман літоўскі|вялікага гетмана літоўскага]] князя [[Канстанцін Іванавіч Астрожскі|Канстанціна Іванавіча Астрожскага]] ([[1511]]—[[1522]]). У 1589 годзе сабор наведаў [[Патрыярх Канстанцінопальскі|канстанцінопальскі патрыярх]] [[Ерамія II]]. Разам з мітрапалітам манемвасійскім Ерафеем, епіскапамі дыманіцкім Арсеніем, уладзімірскім Мялеціем і львоўскім [[Гедэон Балабан|Гедэонам]] ён высвяціў тут новага мітрапаліта [[Міхаіл Рагоза|Міхаіла Рагозу]], які стаяў ля вытокаў Берасцейскай уніі і стаў першым уніяцкім кіеўскім мітрапалітам. У [[1609]] яго пераемнік мітрапаліт [[Іпацій Пацей]] адслужыў у саборы малебен за злучэнне цэркваў і ўспомніў імя рымскага папы падчас набажэнства. [[Файл:Vilnia, carkva. Вільня, царква (XVII).jpg|thumb|злева|Сабор з інвентару XVII паводле перамалёўкі У. Гразнова]] Прыкладна да таго часу — мяжы XVI—XVII стагоддзяў — адносіцца і адзін з першых малюнкаў збудавання на гравюры Тамаша Макоўскага. Яно ўяўляе сабой масіўны будынак у гатычным стылі з трохвугольным франтонам, што мала адрозніваецца ад навакольных рымска-каталіцкіх храмаў. Пакутаваў ад пажараў, перабудоўваўся, страчваючы рысы ранейшага аблічча. У [[1748]] годзе будынак пацярпеў ад пажару, пасля якога набажэнствы былі перанесены ў малую так званую «цёплую» Спаскую царкву з паўднёвага боку сабора. У той жа час рэзідэнцыя кіеўскіх (уніяцкіх) мітрапалітаў была перанесена ў [[Радамышль]].<ref>І.Скочиляс. Собори київської митрополичої архиєпархії у Радомишлі. Матеріали конференції «Радомишль в історії української Церкви 1682—1840 роки»</ref> Фактычнае функцыянаванне Успенскай Прачысценскай царквы як мітрапалічай кафедры і рэзідэнцыі спынілася пасля 1795 года. [[Файл:Vilnia, carkva. Вільня, царква (XIX, I).jpg|thumb|Барочны выгляд сабора пасля перабудовы Я. Смагаржэўскага]] У [[1785]] годзе мітрапаліт [[Ясон Смагаржэўскі]] аднавіў храм у формах [[барока]] і пераабсталяваў Спаскую царкву пад [[шпіталь]], аднак ужо праз дзесяць гадоў у [[1795]] уніяцкая мітраполія была ліквідавана ўладай Расійскай імперыі, а будынак перадалі [[базыльяне|базыльянскаму]] манастыру Святой Тройцы. === Заняпад === Сістэматычныя пераследы расійскімі ўладамі Уніяцкай царквы і базыльянскага ордэна ў прыватнасці прывялі да заняпаду сабора. У [[1806]] годзе будынак быў прададзена за 3000 рублёў ваеннаму ведамству, якое ператварыла яго ў склад хлеба, а двума гадамі пазней у [[1808]] годзе будынак перададзены [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскаму ўніверсітэту]]. У радыкальна перабудаваным архітэктарам [[Міхал Шульц|Міхалам Шульцам]] у духу [[класіцызм]]у будынку былі абсталяваны анатомікум (анатамічны тэатр; [[1815]]), навучальныя аўдыторыі, бібліятэка. Са скасаваннем віленскай медыка-хірургічнай акадэміі ([[1841]]) ізноў пачаліся змены ўладальнікаў і прызначэння будынка: тут размяшчаліся казармы, архіў, гандлёвыя і гаспадарчыя памяшканні, прыватныя жылыя памяшканні, кузня. === Адраджэнне === [[Файл:Construction of Theotokos.jpg|thumb|left|[[Юзаф Чаховіч, фатограф|Юзаф Чаховіч]]. ''Рэканструкцыя Прачысценскага сабора'']] Па ініцыятыве [[Літоўскае генерал-губернатарства|віленскага генерал-губернатара]] [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў|М. М. Мураўёва]] і яго брата [[Андрэй Мікалаевіч Мураўёў|А. М. Мураўёва]] ў [[1864]] з найвышэйшага пажадання быў распачаты ўсерасійскі збор ахвяраванняў на аднаўленне храма. У [[1865]]—[[1868]] храм быў адноўлены па праекце [[Аляксандр Іванавіч Разанаў|А. І. Разанава]] і [[Мікалай Міхайлавіч Чагін|М. М. Чагіна]]. Паводле праекта былі дабудаваны тры бакавыя вежы, надбудавана адна ацалела бакавая вежа і ўладкаваны металічны цэнтральны купал з шатровым завяршэннем. Нягледзячы на відавочную багатую гатычную стылістыку ацалелых арыгінальных фрагментаў сабора, новы храм быў вырашаны ў стрыманай раманскай манеры, а шатровыя завяршэнні вежаў і купала зрабілі яго нетыповым для візантыйска-рускай традыцыі і нечакана візуальна наблізілі будынак да традыцый армянскай і грузінскай сакральнай архітэктуры. Асвячоны ў кастрычніку (у лістападзе па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскаму стылю]]) [[1868]] года. Пяціярусны іканастас з 73 абразамі ([[Ефрасіння Полацкая|святая Ефрасіння Полацкая]], [[Аляксандр Неўскі|святы Аляксандр Неўскі]] і іншыя святыя, якія мелі дачыненне да заходнерускіх зямель) выкананы мастаком [[Іван Пятровіч Трутнеў|І. П. Трутневым]], які быў на працягу двух дзесяцігоддзяў старастай храма. У 1930-я гады хорам сабора кіраваў беларускі дзеяч [[Рыгор Раманавіч Шырма|Рыгор Шырма]]. У святочныя дні хор часам выконваў у саборы беларускія рэлігійныя спевы<ref>{{Артыкул|спасылка=https://elibrary.mab.lt/handle/1/2361|загаловак=Хроніка|год=1931|мова=be|выданне=Голас Праваслаўнага Беларуса|тып=часопіс|месяц=снежань|чысло=-|том=-|нумар=2|старонкі=22}}</ref>. У [[1946]] пастаянных вернікаў сабора налічвалася 424. Прыход быў афіцыйна зарэгістраваны ў [[1948]]. У [[1949]] і [[1957]] храм капітальна рамантаваўся, рэстаўраваны ў [[1980]]. == Сучасны стан == У [[1998]] годзе сабор быў адрэстаўраваны. У наш час у Прачысценскім Кафедральным саборы служаць тры клірыкі: в. а. настаяцеля прат. Яўген Рудэнка, святар Сергій Нейфах і дыякан Віктар Мініётас. У храме дзейнічае нядзельная школа, якая складаецца з некалькіх класаў. Вывучаецца Закон Божы, гісторыя Царквы, гісторыя Расіі, царкоўны спеў. Трое выкладчыкаў нядзельнай школы ў [[2005]] годзе ганараваны ордэнам свц. Інакенція Маскоўскага 3-й ступені. У храме праводзяцца канцэрты рускай духоўнай музыкі; з канца 1990-х гадоў тут праходзяць выступленні ўдзельнікаў міжнароднага фестывалю рускай духоўнай музыкі ([[19 чэрвеня|19]] — [[21 чэрвеня]] [[2009]] года ўжо XI Міжнародны фестываль рускай духоўнай музыкі). {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.orthodoxy.lt/index.php/where,eparhia;sub,viln%20blag;sub3,14 Прачысценскі Кафедральны сабор] * {{radzima|5727}} [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Вільні]] [[Катэгорыя:Храмы Віленскай і Літоўскай епархіі]] [[Катэгорыя:Саборы Літвы]] [[Катэгорыя:Збудаванні Вялікага Княства Літоўскага ў гатычным стылі]] [[Катэгорыя:Збудаванні Літвы ў гатычным стылі]] p94alcuttpmn5bkoajjak2k53bon07z 0 168422 5199044 5198419 2026-09-14T14:15:29Z M.L.Bot 261 Адхілены 2 апошнія змены (зробленыя [[Адмысловае:Contributions/MrTRVK|MrTRVK]]) і адноўлена версія 4906821, зробленая Amherst99: сумнеўнай якасці карта, не ясна дзе і што яна на праўдзе паказвае, не беларускай мовай 5199044 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| group = Лясныя фіны <br /> (''metsäsuomalaiset'') | image = [[Выява:Finngammelgården, kolbulle.jpg|300px]] | caption = <div style="background-color:#fee8ab"><small> | poptime = каля 90 тыс. | popplace = [[Швецыя]], [[Нарвегія]] | langs = [[фінская мова|фінская]], [[меянкіелі]] | rels = [[культ продкаў]], [[шаманізм]], [[лютэранства]] | related = [[фіны]], [[квены]] }} '''Лясны́я фі́ны''' (саманазва ''metsäsuomalaiset'') — субэтнічная група [[фіны|фінаў]] у [[Швецыя|Швецыі]] і [[Нарвегія|Нарвегіі]], нашчадкі фінскіх перасяленцаў канца [[16 стагоддзе|XVI]] — пачатку [[17 стагоддзе|XVII]] ст. == Гісторыя == [[Файл:Raatajat rahanalaiset.JPG|thumb|left| 160 px|Выжыганне лесу, мал. 1893 г.]] З’яўленне лясных фінаў звязана з палітыкай [[Швецыя|шведскіх]] [[кароль|каралёў]], якія ў [[16 стагоддзе|XVI]] — [[17 стагоддзе|XVII]] стст. стымулявалі ўнутраную [[калонія, міграцыя|каланізацыю]] маланаселеных рэгіёнаў. Лясныя фіны паходзілі ад перасяленцаў з розных кутоў [[Фінляндыя|Фінляндыі]], у тым ліку з поўдня. Яны займаліся падсечна-агнявым [[земляробства]]м, прадавалі танны драўняны вугаль на [[Металургія|металургічныя]] прадпрыемствы і вырошчвалі [[жыта]]. Перасяленне ў асноўным адбывалася на поўнач сучаснай Фінляндыі, [[Інгерманландыя|Інгерманландыю]], поўнач Швецыі. У [[1686]] г. 1225 лясных фінаў жыло на ўсходзе [[Нарвегія|Нарвегіі]], дзе яны збіралі большыя ўраджаі жыта, чым самі [[нарвежцы]]. Аднак перасяленне з Фінляндыі прывяло да сутыкнення інтарэсаў з мясцовым насельніцтвам і знішчэння [[лес|лясоў]] у час, калі будаўніцтва [[флот]]а і патрэбы паўднёвых краін і [[Англія|Англіі]] прывялі да хуткага росту коштаў якаснай [[драўніна|драўніны]]. Таму ў другой палове [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] улады Швецыі і [[Данія|Даніі]], якой тады належала Нарвегія, пачалі прадпрымаць крокі да спынення фінскай міграцыі і выправаджэння лясных фінаў далей на поўнач, дзе тыя сутыкаліся з [[саамы|саамамі]]. Для таго, каб павялічыць збор [[падатак|падаткаў]], пачалі сталы [[Перапіс насельніцтва|перапіс]] перасяленцаў. З канца [[18 стагоддзе|XVIII]] ст. у Швецыі праводзілася палітыка, накіраваная на асіміляцыю выхадцаў з Фінляндыі. Скарачэнне магчымасцей падсечна-агнявога земляробства вымушала лясных фінаў таксама змяняць лад жыцця — будаваць фермы, гадаваць [[жывёлагадоўля|жывёлу]], [[гандаль|гандляваць]], здабываць [[руда|руду]], наймацца на перапрацоўку [[жалеза]]. Значны ўнёсак у даследаванне і адраджэнне цікавасці да своеасаблівай культуры лясных фінаў зрабіў [[Карл Аксель Готлунд]] ([[1796]]—[[1875]] гг.). Ён нават марыў пра стварэнне ў цэнтральнай [[Скандынаўскі паўвостраў|Скандынавіі]] спецыяльнага аўтаномнага адміністрацыйнага ўтварэння лясных фінаў. == Сучасны стан == У канцы [[19 стагоддзе|XIX]] — першай палове [[20 стагоддзе|XX]] ст. большасць лясных фінаў была асімілявана [[шведы|шведамі]] і [[нарвежцы|нарвежцамі]], прыняла іх [[мова|мову]] і [[культура|культуру]], аднак працягвала вылучаць сябе з шэрагаў іншаэтнічнага насельніцтва, у тым ліку [[квены|квенаў]] [[Нарвегія|Нарвегіі]] і новых перасяленцаў з [[Фінляндыя|Фінляндыі]]. У [[Швецыя|Швецыі]] захавалася група торнедаленцаў, якія збераглі сваю арыгінальную мову [[меянкіелі]]. У Нарвегіі лясныя фіны маюць статус нацыянальнай меншасці. У Швецыі ў [[1999]] г. такі статус прызнаны за торнедаленцамі. У абедзвюх краінах створаны грамадскія арганізацыі нашчадкаў лясных фінаў, працуюць этнаграфічныя [[музей|музеі]]. == Культурныя традыцыі == [[Файл:Arvika Sagudden-Rokstugan.jpg|thumb|left|180 px|Музей культуры лясных фінаў у Швецыі]] Асноўны перыяд перасялення лясных фінаў у Цэнтральную [[Скандынаўскі паўвостраў|Скандынавію]] прыпаў на [[1580]]—[[1630]] гг. Галоўным чынам перасяленне адбывалася на каралеўскія і дзяржаўныя землі, на якія не распаўсюджвалася права прыватнай маёмасці. Лясныя фіны апынуліся ў ізаляцыі ад іншых груп [[фіны|фінскага насельніцтва]], што спарадзіла арыгінальнае далейшае развіццё іх [[культура|культуры]]. Асноўным заняткам лясных фінаў доўгі час лічылася падсечна-агнявое [[земляробства]], якое прадугледжвала выпальванне [[лес]]у ўвесну або загадзя ўвосень, збор драўнянага вугалю і попелу, якія былі каштоўнымі таварамі, пасеў [[жыта]] і іншых [[сельская гаспадарка|сельскагаспадарчых]] культур і догляд ураджаю. У канцы [[18 стагоддзе|XVIII]] ст. у эканоміцы перасяленцаў важную ролю стала адыгрываць [[бульба]]. Паколькі створаныя такім чынам палеткі хутка трацілі натуральныя ўгнаенні, то іх праз два-тры гады пакідалі, каб спыніцца на новым месцы. Гэта вымушала займаць вялікія па плошчы надзелы, так што адно паселішча знаходзілася на адлегласці да 30 км ад іншага. Жыццё ў лесе прадугледжвала таксама іншыя гаспадарчыя заняткі — [[жывёлагадоўля|жывёлагадоўлю]] (трымалі [[авечка свойская|авечак]], [[Паўночны алень|аленяў]], [[карова|кароў]]), [[рамяство|рамёствы]], узімку секлі лес, наймаліся на сезонную працу і г. д. Жытло будавалі на ўзгорках недалёка ад крыніц пітной [[вада|вады]]. Важнай пры заснаванні сядзібы была праверка мясцовай [[глеба|глебы]], якую часцяком спрабавалі на смак. Добрая глеба павінна была ўтрымоўваць дастатковую колькасць вільгаці, не быць занадта сухой або мокрай. Лясныя фіны верылі, што месца, выбранае імі, можа аказацца занятым звышнатуральнымі падземнымі істотамі. Суседства з імі пагражала [[хвароба]]мі і няўдачамі. Таму перасяленцы доўга ляжалі на зямлі і прыслухоўваліся да старонніх гукаў. Часам падземным істотам прапаноўвалі ласункі і [[манета|манеты]]. На месцы будучага паселішча выпускалі пеўня, які павінен быў спяваць, што значыла, што яно сапраўды добрае. Сядзібы складаліся з доўгай хаціны ''savupirtti'', дзе абавязкова мелася гаспадарчая прастора. Там захоўвалі прылады працы, майстравалі, узімку трымалі свойскую жывёлу, і [[свіран]] ''riihi'' для захоўвання ўраджаю. У адрозненне ад фінаў [[Фінляндыя|Фінляндыі]], лясныя фіны рэдка будавалі [[лазня|лазні]]. Гэта тлумачыцца ўплывам [[лютэранства|лютэранскіх]] прапаведнікаў, якія лічылі фінскія саўны месцам [[паганства|паганскіх]] [[рытуал]]аў і распусты. Нягледзячы на старанні святароў, многія рысы паганскай культуры захоўваліся сярод лясных фінаў да пачатку [[20 стагоддзе|XX]] ст. Яны шанавалі [[Буры мядзведзь|мядзведзяў]]. Вылучаўся пласт [[шаманізм|шаманаў]], якія выступалі то як арганізатары старажытных абрадаў, то як [[Медыцына|лекары]], то як [[суд]]дзі. Унутры пашыраных [[сям'я|сем’яў]] практыкавалі [[культ продкаў]]. Распаўсюджаныя [[музычны інструмент|музычныя інструменты]] — [[арфа]] ''kantele'' і [[скрыпка]]. [[Фальклор]] лясных фінаў адметны вялікай колькасцю [[магія|чарадзейных]] [[казка|казак]], замовамі і [[прымаўка]]мі. == Цікавы факт == [[ЗША|Амерыканскія]] [[генеалогія|генеолагі]] сцвярджаюць, што сярод продкаў [[Прэзідэнт ЗША|прэзідэнта]] [[Джордж Уокер Буш|Джорджа Буша]] быў лясны фін Монс Андэрсан, які перасяліўся ў [[Новы Свет]] ў сярэдзіне [[17 стагоддзе|XVII]] ст. == Спасылкі == * [http://www.finnsam.org finnsam.org] * [http://finnskogarna.com finnskogarna.com] * [http://www.skogfinskmuseum.no Norsk skogfinsk museum] * [http://www.icomos.no/cms/icontent/filer/komiteer/ciav/1%20Korhonen%20HISTORY%20AND%20BACKGROUND%20FOREST%20FINNS.pdf Teppo Korhonen, THE HISTORY AND BACKGROUND OF FINNISH IMMIGRATION TO FINNSKOGEN] * [http://www.hs.fi/english/article/The+legacy+of+the+17th+century+Forest+Finns+lives+on+in+the+border+areas+of+Norway+and+Sweden/1135240415775 Kalle Koponen, The legacy of the 17th century «Forest Finns» lives on in the border areas of Norway and Sweden] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120608091800/http://www.hs.fi/english/article/The+legacy+of+the+17th+century+Forest+Finns+lives+on+in+the+border+areas+of+Norway+and+Sweden/1135240415775 |date=8 чэрвеня 2012 }} * [http://www.icomos.no/cms/icontent/filer/komiteer/ciav/1%20Korhonen%20HISTORY%20AND%20BACKGROUND%20FOREST%20FINNS.pdf JUHA PENTIKAINEN, The Forest Finns as Transmitters of Finnish Culture From Savo Via Central Scandinavia to Delaware] {{Commonscat|Forest Finn culture in Scandinavia}} {{Фіна-ўгорскія народы}} [[Катэгорыя:Народы Еўропы]] [[Катэгорыя:Народы Швецыі]] [[Катэгорыя:Народы Нарвегіі]] [[Катэгорыя:Фіна-ўгорскія народы]] 4v1tz5xfpj4jwovahlepzbstd3n1xuq 10 170919 5198948 1665326 2026-09-14T12:07:37Z Ueschar 151377 удакладненне 5198948 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Aegypiinae|rang=Род|latin=Gyps|name=Сіпы}} ck6roatmbw3qtsyomat339agi3ykyuw 10 175189 5199101 5198293 2026-09-14T15:58:23Z JerzyKundrat 174 5199101 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Дакументацыя}}</noinclude> <!-- Актуальныя тэмы --> <!--Падзяляйце элементы спіса маркерам "|" --> <!--{{Актуальныя тэмы|}}--> * Завяршыўся [[Венецыянскі кінафестываль 2026|83-і Венецыянскі кінафестываль]], [[Залаты леў|Залатога льва]] атрымаў фільм «{{нп5|Невядомая жанчына (фільм)|Невядомая жанчына|en|Woman Unknown (film)}}» рэжысёркі {{нп5|Май эль-Тукі||en|May el-Toukhy}}. <small>''(12&nbsp;верасня)''</small> * [[НАСА]] запусціла інфрачырвоны касмічны тэлескоп '''«[[Нэнсі Грэйс Роман (тэлескоп)|Нэнсі Грэйс Роман]]»'''. <small>''(30&nbsp;жніўня)''</small> * На рэферэндуме ў [[Ісландыя|Ісландыі]] большасць выказалася супраць перамоў аб '''[[Краіны-кандыдаты ў Еўрапейскі Саюз#Ісландыя|членстве краіны]]''' ў [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскім Саюзе]]. <small>''(29&nbsp;жніўня)''</small> <noinclude> [[Вікіпедыя:Праект:Навіны/Архіў|Архіў]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі]][[Катэгорыя:Шаблоны:Галоўная старонка]] </noinclude> 2jjml2y5j8x61i1jngak5bltwjni54r 5199103 5199101 2026-09-14T15:59:37Z JerzyKundrat 174 5199103 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Дакументацыя}}</noinclude> <!-- Актуальныя тэмы --> <!--Падзяляйце элементы спіса маркерам "|" --> <!--{{Актуальныя тэмы|}}--> * Завяршыўся '''[[Венецыянскі кінафестываль 2026|83-і Венецыянскі кінафестываль]]''', [[Залаты леў|Залатога льва]] атрымаў фільм «{{нп5|Невядомая жанчына (фільм)|Невядомая жанчына|en|Woman Unknown (film)}}» рэжысёркі {{нп5|Май эль-Тукі||en|May el-Toukhy}}. <small>''(12&nbsp;верасня)''</small> * [[НАСА]] запусціла інфрачырвоны касмічны тэлескоп '''«[[Нэнсі Грэйс Роман (тэлескоп)|Нэнсі Грэйс Роман]]»'''. <small>''(30&nbsp;жніўня)''</small> * На рэферэндуме ў [[Ісландыя|Ісландыі]] большасць выказалася супраць перамоў аб '''[[Краіны-кандыдаты ў Еўрапейскі Саюз#Ісландыя|членстве краіны]]''' ў [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскім Саюзе]]. <small>''(29&nbsp;жніўня)''</small> <noinclude> [[Вікіпедыя:Праект:Навіны/Архіў|Архіў]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі]][[Катэгорыя:Шаблоны:Галоўная старонка]] </noinclude> calb3xrr79gxljqsxr5gety85f0zpx0 5199175 5199103 2026-09-14T18:40:00Z JerzyKundrat 174 абнаўленне звестак 5199175 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Дакументацыя}}</noinclude> <!-- Актуальныя тэмы --> <!--Падзяляйце элементы спіса маркерам "|" --> <!--{{Актуальныя тэмы|}}--> * '''[[Лявонцій (Тумоўскі)]]''' прызначаны [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|апостальскім адміністратарам для вернікаў візантыйскага абраду]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. <small>''(14&nbsp;верасня)''</small> * Завяршыўся '''[[Венецыянскі кінафестываль 2026|83-і Венецыянскі кінафестываль]]''', [[Залаты леў|Залатога льва]] атрымаў фільм «{{нп5|Невядомая жанчына (фільм)|Невядомая жанчына|en|Woman Unknown (film)}}» рэжысёркі {{нп5|Май эль-Тукі||en|May el-Toukhy}}. <small>''(12&nbsp;верасня)''</small> * [[НАСА]] запусціла інфрачырвоны касмічны тэлескоп '''«[[Нэнсі Грэйс Роман (тэлескоп)|Нэнсі Грэйс Роман]]»'''. <small>''(30&nbsp;жніўня)''</small> <noinclude> [[Вікіпедыя:Праект:Навіны/Архіў|Архіў]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі]][[Катэгорыя:Шаблоны:Галоўная старонка]] </noinclude> gsfrqi7isvqsdbyguc4gafb9fty618y 0 179384 5199054 5198735 2026-09-14T14:27:40Z M.L.Bot 261 арфаграфія 5199054 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Ганна Аўстрыйская}} {{ДД}} '''Ганна Аўстрыйская''' ({{lang-de|Anna von Österreich}}, {{lang-pl|Anna Habsburżanka}}, {{lang-sv|Anna av Österrike}}; {{ВДП}}) — [[эрцгерцаг]]іня, першая жонка караля польскага і вялікага князя літоўскага [[Жыгімонт III Ваза|Жыгімонта Вазы]]. == Біяграфія == З аўстрыйская з роду [[Габсбург]]аў. Старэйшая дачка эрцгерцага [[Карл II (эрцгерцаг Аўстрыі)|Карла II]] (1540—1590) і [[Марыя Ганна Баварская (1551—1608)|Марыі-Ганны]] (1551—1608), дачкі баварскага герцага [[Альбрэхт V (герцаг Баварыі)|Альбрэхта V]]. Негледзячы на супраціў польскага канцлера [[Ян Замойскі|Яна Замойскага]]<ref>{{Кніга|загаловак=S. Grzybowski, Jan Zamoyski, Warszawa 1994, s. 245}}</ref>, жаданні [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]] парадніцца з [[Габсбургі|Габсбургамі]] падтрыманы [[Радзівілы|Радзівіламі]]. 3 траўня 1592 года вялікі маршалак літоўскі [[Альбрэхт Радзівіл (1558—1592)|Альбрэхт Радзівіл]] стаў сімвалічным жаніхом, а заручыны ў Вене правёў віленскі біскуп [[Юрый Радзівіл (1556—1600)|Юры Радзівіл]]<ref>{{Кніга|загаловак=Якубаў В. Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI — пачатку XVII ст. — Вільня: Ciklonas, 2024. с. 135-136}}</ref>. 31 мая 1592 года яна ажанілася ў Кракаве з польскім і — пазней — шведскім каралём [[Жыгімонт III|Жыгімонтам III Вазай]] (1566—1632), адзіным сынам шведскага караля [[Юхан III|Юхана III]] і яго першай жонкі [[Кацярына Ягелонка|Кацярыны Ягелонкі]], сястры караля польскага [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонта II Аўгуста]]. Была дбайнай каталічкай. Яна спадарожнічала мужу ў Швецыю для пераняцця спадчынай каронай. Яе, каталічку, каранавалі як шведскую каралеву 19 лютага / 1 сакавіка 1594 года. У Швецыі яна нарадзіла дачку (немаўля не выжыла). Пачакаўшы як парадзіха акрыяе, сужэнцы вярнуліся ў Гданьск<ref>{{Кніга|загаловак=Якубаў В. Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI — пачатку XVII ст. - с.137 -139}}</ref>. Ганна была шчаслівая ў шлюбе. Муж яе кахаў. Была цяжарнай чатыры разы. Выжыў толькі спадчыннік [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслаў]]. Памерла праз ускладненні пасля няўдалага [[Кесарава сячэнне|кесарава сячэння]] пры нараджэнні апошняга дзіця (не выжыў)<ref>{{Кніга|загаловак=Jerzy Besala „Małżeństwa królewskie. Władcy elekcyjni„, Bellona-Muza, Warszawa 2007, str. 88}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Edward Rudzki „Polskie królowe„ Instytut Prasy i wydawnictwo Novum, Warszawa 1987, str. 66}}</ref>. Пахавана ў кракаўскім [[Кафедральны сабор Святых Станіслава і Вацлава|Вавельскім саборы]]. Паводле надпісу на саркафагу, дата нараджэння Ганны — 1567 год, значыць, яна нарадзілася за 4 гады да шлюбу бацькоў. Пасля смерці Ганны Жыгімонт III ажаніўся з яе сястрой, [[Канстанцыя Габсбург|Канстанцыяй Аўстрыйскай]]. == Дзеці == У шлюбе з Жыгімонтам Вазам Ганна нарадзіла пецярых дзяцей, з якіх толькі адзін дажыў паўналецця: * Ганна-Марыя (1593—1600) * Кацярына (1594) * [[Уладзіслаў IV|Уладзіслаў IV Ваза]] (1595—1648), кароль польскі, цар маскоўскі. Жанаты першым шлюбам (1637) з эрцгерцагіняй [[Цэцылія Рэната Габсбург|Цэцыліяй Рэнатай Габсбург]] (1611—1644), другім шлюбам (1645) з прынцэсай [[Людвіка Марыя Ганзага|Луізай Марыяй Ганзага]]. * Кацярына (1596—1597) * Крыштоф (1598) == Галерэя == <gallery> Файл:Anna Habsburg of Poland.jpg|[[Марцін Кобер]]. Ганна Габсбуржанка, мініятура 1598 года. Файл:Kober-annarakuszankad.jpg|Марцін Кобер. Ганна Аўстрыйская, каралева Польшчы і Швецыі (1595). Файл:Anna Austriaczka.jpeg|Ганна Аўстрыячка. Невядомы аўтар, каля 1592 года. Файл:Sigismund III Vasa and Anna Habsburg.jpg|Aнтоніа Абонда. Медальёны Жыгімонта Вазы і Ганны Габсбуржанкі. 1590-я гады.]] Файл:Anna of Austria (1573-1598).jpg|Дамінік Кустос. Ганна Габсбург. 1590-я гады. </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Wilhelm Binder: ''Allgemeine Realencyclopädie oder Conversationslexicon für das katholische Deutschland'', Band 12, S. 965 * Constantin von Wurzbach: Habsburg, Anna von Oesterreich (Königin von Polen). Nr. 27. В: Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich. Band 6. Verlag L. C. Zamarski, Wien 1856—1891, S. 151 == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Габсбургі]] [[Катэгорыя:Ваза (дынастыя)]] [[Катэгорыя:Княгіні і каралевы польскія]] [[Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў Швецыі]] [[Катэгорыя:Вялікія княгіні літоўскія]] [[Катэгорыя:Памерлі пры родах]] [[Катэгорыя:Эрцгерцагіні Аўстрыйскія]] 6ezyuaex76u655bfvtdu0hs3xyx0n0w 0 184964 5199073 5198832 2026-09-14T14:48:44Z M.L.Bot 261 афармленне, вфтр 5199073 wikitext text/x-wiki [[Файл:Rokosz sandomierski 1607.PNG|thumb|Акт дэтранізацыі [[Жыгімонт III|Жыгімонта III]]]] '''Рокаш Зебжыдоўскага''' ({{lang-pl|rokosz Zebrzydowskiego}}), або '''рокаш 1606—1609''', таксама вядомы як '''Сандамірскі рокаш''' — [[рокаш]] (легальнае паўстанне шляхты, [[канфедэрацыя]] супраць караля), які адбыўся ў [[1606]]—[[1609]] гадах у выніку канфлікту паміж каралём [[Жыгімонт III|Жыгімонтам III Вазам]] і шляхтай у сувязі са знешняй палітыкай [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (войны са [[Швецыя]]й) і пытаннямі ўнутранай палітыкі. Палітыка Жыгімонта III была накіравана на ўмацаванне каралеўскай улады, якая абапіралася на вузкае кола магнатаў і біскупаў. Нагодай да мяцяжу паслужыла прыватная спрэчка паміж каралём і [[Мікалай Зебжыдоўскі|Мікалаем Зебжыдоўскім]], у выніку якой Зебжыдоўскі быў прысуджаны да смяротнага пакарання, якое было заменена выгнаннем. Кароль быў абвінавачаны ў самаізаляцыі ў коле замежнікаў і езуітаў і ў імкненні да абсалютнай улады. Вядома, што ён спрабаваў усталяваць перадачу трона па спадчыне, пазбавіць шляхту большай часткі прывілеяў і пакінуць за [[Сейм Рэчы Паспалітай|Сеймам]] права толькі дарадчага голасу, але не вырашальнага. Рокаш Зебжыдоўскага доўжыўся з 1606 па 1609 год. Каталікі і пратэстанты, магнаты, сярэдняя і дробная шляхта падзяліліся на дзве групоўкі ў адносінах да закона, які забараняе манарху ў далейшым драбніць і дарыць зямельныя ўдзелы і аб прымушэнні яго да выдалення з каралеўскага двара езуітаў і замежнікаў. [[Файл:Rokosz Sandomierski.jpg|thumb|right|«Сандамірскі рокаш». Карціна невядомага мастака XVII стагоддзя]] Кіраўніком рокашавай канфедэрацыі — маршалкам быў [[падчашы вялікі літоўскі]] [[Януш Радзівіл (1579—1620)|Януш Радзівіл]], яго сукіраўніком — дыктатарам быў фармальна больш высокі ўраднік — [[ваявода кракаўскі]] [[Мікалай Зебжыдоўскі]], таксама ў кіраўніцтве рокаша былі староста [[даброміль]]скі [[Ян Шчасны Гербурт]], староста [[Сігулда|сігулдскі]] [[Станіслаў Д’ябал Стадніцкі|Станіслаў Стадніцкі]]. Акрамя таго, удзельнікі рокаша хацелі прымусіць дэпутатаў Сойма строга выконваць інструкцыі, атрыманыя імі на сойміках, ад якіх дэпутаты абіраліся. Працяглы час супрацьстаянне выглядала як прапагандысцкая вайна, у рамках якой пры дапамозе друкаваных і рукапісных матэрыялаў абодва бакі збіралі прыхільнікаў. «Вайна чарніліц» завяршылася ўзброеным сутыкненнем ракашан з прыхільнікамі караля [[Бітва пад Гузавым|пад Гузавым]] у 1607 годзе. Я. К. Хадкевіч кіраўнік сіл рэгалістаў адмовіўся дабваць аадступаючых ракашан. Перамогу атрымалі ўзброеныя сілы манарха. Пасля паразы у Кароне і прабачэння Я. Зэбжыдоўскага перад каралём, Я. Радзівіл адступіў на зіму у [[Слуцк]], заяўляючы аб захаванні маршалкоўства рокаша і апелюючы да шляхецкага грамадства і [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]], што не мае нічога супраць караля асабіста, а толькі спрабуе рэфармаваць Рэч Паспалітую і недапусціўшы тыраніі, захаваць Рэспубліканскі лад<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/99030583/%D0%AF%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%9E_%D0%92_%D0%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%86%D1%96%D1%9E_%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%96_%D1%9E_%D0%92%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BC_%D0%9A%D0%BD%D1%8F%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%BC_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%96_%D0%9B%D1%8C%D0%B2%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D1%96_%D0%AF%D0%BD%D1%83%D1%88%D0%B0_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%B2%D1%96%D0%BB%D0%B0_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%86_XVI_%D0%BF%D0%B0%D1%87%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BA_XVII_%D1%81%D1%82_Homo_Historicus_2023|загаловак=Якубаў В.У. Права на супраціў тыраніі ў Вялікім Княстве Літоўскім на прыкладзе дзейнасці Льва Сапегі і Януша Радзівіла (канец XVI – пачатак XVII ст.) // Homo Historicus 2023}}</ref>. Вясной 1608 г. [[Ян Караль Хадкевіч|Я. К. Хадкевіч]] быў накіраваны дваром на ліквідацыю рокаша ў ВКЛ і прывядзення [[Канфедэрацыя (Рэч Паспалітая)|канфедэратаў]] пад кантроль адміністрацыі. У выніку блакад і манеўраў узброенных атрадаў, у чэрвені паміж вялікім гетманам ВКЛ і маршалкам ракашовай канфедэрацыі было заключана «рыцарскае» пагадненне<ref>{{Кніга|загаловак=Якубаў, В. У. Магнатэрыя ВКЛ у ракашовых падзеях 1606—1609 гг. // В. У. Якубаў. — Вялікае Княства Літоўскае : палітыка эканоміка, культура: зб. навук. артыкулаў у 2 ч. Ч.1./ Нац. Акад. навук Беларусі, Ін-т гісторыі : уклад. А. А. Скеп’ян. — Мінск. Беларуская навука, 2017. — с. 253—269}}</ref>. [[Януш Радзівіл (1579—1620)|Я. Радзівіл]] распусціў войска і эміграваў, але праз некаторы час вярнуўся і атрымаў сенатарскую пасаду<ref>{{Кніга|спасылка=https://apcz.umk.pl/KLIO/article/view/KLIO.2017.001/13077|загаловак=Anastazja A. Skiepjan, Pogrzeb Janusza Radziwiłła (1579–1620), Klio, Vol 40, No 1 (2017)}}</ref>, большасць жа удзельнікаў рокашу, апроч [[Пётр Стаброўскі|Пятра Стаброўскага]], атрымалі амністыю на сойме 1609 г., а тыя з канфедэратаў і ракашан хто пажадалі, пайшлі наймацца ў войска [[Ілжэдзмітрый II|Ілжэдмітрыя ІІ]]<ref>{{Артыкул|спасылка=http://psw.uw.edu.pl/wp-content/uploads/sites/199/2025/01/1_Yakubau.pdf|аўтар=Якубаў В. У.|загаловак=Удзел Грамадзян ВКЛ у войску ІІ Ілжэдзмітрыя 1608—1610 г. // Przegąd Środkowo-Wschodni.- № 9, Warszawa, 2024. — s. 9-49|выданне=}}</ref>. Аднак асэнсаванне абодвума бакамі кошту пралітай крыві ў братазабойчым канфлікце прывяло да таго, што спробы абсалютызацыі і цэнтралізацыі ўлады Жыгімонтам III усё ж былі спыненыя, адбылося паступовае прымірэнне і прабачэнне ўсіх удзельнікаў, а таксама ўмацаванне прывілеяванага становішча шляхты. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{ВТ-ЭСБЕ|Зебржидовский}} * Rokosz Zebrzydowskiego: materyały historyczne poprzedzone przedmową i rozprawą pod tytułem Konfederacya i rokosz w dawnem prawie państwowem polskiem / wydal A. Rembowski. — Warszawa: 1893. — T. 2. * Żojdź K., ''Wszyscy ludzie króla: Zygmunt III Waza i jego stronnicy w Wielkim Księstwie Litewskim w pierwszych dekadach XVII wieku'', Toruń 2019 * Wisner, H. Rokosz Zebrzydowskiego / H. Wisner. — Kraków : Krajowa agencja wydawnicza RSW Prasa-Ksążka-Ruch, 1989. — 80 s. == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Канфедэрацыі Рэчы Паспалітай]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1606 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1607 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1608 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1609 года]] [[Катэгорыя:1606 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:1607 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:1608 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:1609 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Рэчы Паспалітай]] nrbtkfxrsdifqv3sq1xedq1e8tl2sst 5199074 5199073 2026-09-14T14:49:03Z M.L.Bot 261 /* Крыніцы */ 5199074 wikitext text/x-wiki [[Файл:Rokosz sandomierski 1607.PNG|thumb|Акт дэтранізацыі [[Жыгімонт III|Жыгімонта III]]]] '''Рокаш Зебжыдоўскага''' ({{lang-pl|rokosz Zebrzydowskiego}}), або '''рокаш 1606—1609''', таксама вядомы як '''Сандамірскі рокаш''' — [[рокаш]] (легальнае паўстанне шляхты, [[канфедэрацыя]] супраць караля), які адбыўся ў [[1606]]—[[1609]] гадах у выніку канфлікту паміж каралём [[Жыгімонт III|Жыгімонтам III Вазам]] і шляхтай у сувязі са знешняй палітыкай [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (войны са [[Швецыя]]й) і пытаннямі ўнутранай палітыкі. Палітыка Жыгімонта III была накіравана на ўмацаванне каралеўскай улады, якая абапіралася на вузкае кола магнатаў і біскупаў. Нагодай да мяцяжу паслужыла прыватная спрэчка паміж каралём і [[Мікалай Зебжыдоўскі|Мікалаем Зебжыдоўскім]], у выніку якой Зебжыдоўскі быў прысуджаны да смяротнага пакарання, якое было заменена выгнаннем. Кароль быў абвінавачаны ў самаізаляцыі ў коле замежнікаў і езуітаў і ў імкненні да абсалютнай улады. Вядома, што ён спрабаваў усталяваць перадачу трона па спадчыне, пазбавіць шляхту большай часткі прывілеяў і пакінуць за [[Сейм Рэчы Паспалітай|Сеймам]] права толькі дарадчага голасу, але не вырашальнага. Рокаш Зебжыдоўскага доўжыўся з 1606 па 1609 год. Каталікі і пратэстанты, магнаты, сярэдняя і дробная шляхта падзяліліся на дзве групоўкі ў адносінах да закона, які забараняе манарху ў далейшым драбніць і дарыць зямельныя ўдзелы і аб прымушэнні яго да выдалення з каралеўскага двара езуітаў і замежнікаў. [[Файл:Rokosz Sandomierski.jpg|thumb|right|«Сандамірскі рокаш». Карціна невядомага мастака XVII стагоддзя]] Кіраўніком рокашавай канфедэрацыі — маршалкам быў [[падчашы вялікі літоўскі]] [[Януш Радзівіл (1579—1620)|Януш Радзівіл]], яго сукіраўніком — дыктатарам быў фармальна больш высокі ўраднік — [[ваявода кракаўскі]] [[Мікалай Зебжыдоўскі]], таксама ў кіраўніцтве рокаша былі староста [[даброміль]]скі [[Ян Шчасны Гербурт]], староста [[Сігулда|сігулдскі]] [[Станіслаў Д’ябал Стадніцкі|Станіслаў Стадніцкі]]. Акрамя таго, удзельнікі рокаша хацелі прымусіць дэпутатаў Сойма строга выконваць інструкцыі, атрыманыя імі на сойміках, ад якіх дэпутаты абіраліся. Працяглы час супрацьстаянне выглядала як прапагандысцкая вайна, у рамках якой пры дапамозе друкаваных і рукапісных матэрыялаў абодва бакі збіралі прыхільнікаў. «Вайна чарніліц» завяршылася ўзброеным сутыкненнем ракашан з прыхільнікамі караля [[Бітва пад Гузавым|пад Гузавым]] у 1607 годзе. Я. К. Хадкевіч кіраўнік сіл рэгалістаў адмовіўся дабваць аадступаючых ракашан. Перамогу атрымалі ўзброеныя сілы манарха. Пасля паразы у Кароне і прабачэння Я. Зэбжыдоўскага перад каралём, Я. Радзівіл адступіў на зіму у [[Слуцк]], заяўляючы аб захаванні маршалкоўства рокаша і апелюючы да шляхецкага грамадства і [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]], што не мае нічога супраць караля асабіста, а толькі спрабуе рэфармаваць Рэч Паспалітую і недапусціўшы тыраніі, захаваць Рэспубліканскі лад<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/99030583/%D0%AF%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%9E_%D0%92_%D0%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%86%D1%96%D1%9E_%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%96_%D1%9E_%D0%92%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BC_%D0%9A%D0%BD%D1%8F%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%BC_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%96_%D0%9B%D1%8C%D0%B2%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D1%96_%D0%AF%D0%BD%D1%83%D1%88%D0%B0_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%B2%D1%96%D0%BB%D0%B0_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%86_XVI_%D0%BF%D0%B0%D1%87%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BA_XVII_%D1%81%D1%82_Homo_Historicus_2023|загаловак=Якубаў В.У. Права на супраціў тыраніі ў Вялікім Княстве Літоўскім на прыкладзе дзейнасці Льва Сапегі і Януша Радзівіла (канец XVI – пачатак XVII ст.) // Homo Historicus 2023}}</ref>. Вясной 1608 г. [[Ян Караль Хадкевіч|Я. К. Хадкевіч]] быў накіраваны дваром на ліквідацыю рокаша ў ВКЛ і прывядзення [[Канфедэрацыя (Рэч Паспалітая)|канфедэратаў]] пад кантроль адміністрацыі. У выніку блакад і манеўраў узброенных атрадаў, у чэрвені паміж вялікім гетманам ВКЛ і маршалкам ракашовай канфедэрацыі было заключана «рыцарскае» пагадненне<ref>{{Кніга|загаловак=Якубаў, В. У. Магнатэрыя ВКЛ у ракашовых падзеях 1606—1609 гг. // В. У. Якубаў. — Вялікае Княства Літоўскае : палітыка эканоміка, культура: зб. навук. артыкулаў у 2 ч. Ч.1./ Нац. Акад. навук Беларусі, Ін-т гісторыі : уклад. А. А. Скеп’ян. — Мінск. Беларуская навука, 2017. — с. 253—269}}</ref>. [[Януш Радзівіл (1579—1620)|Я. Радзівіл]] распусціў войска і эміграваў, але праз некаторы час вярнуўся і атрымаў сенатарскую пасаду<ref>{{Кніга|спасылка=https://apcz.umk.pl/KLIO/article/view/KLIO.2017.001/13077|загаловак=Anastazja A. Skiepjan, Pogrzeb Janusza Radziwiłła (1579–1620), Klio, Vol 40, No 1 (2017)}}</ref>, большасць жа удзельнікаў рокашу, апроч [[Пётр Стаброўскі|Пятра Стаброўскага]], атрымалі амністыю на сойме 1609 г., а тыя з канфедэратаў і ракашан хто пажадалі, пайшлі наймацца ў войска [[Ілжэдзмітрый II|Ілжэдмітрыя ІІ]]<ref>{{Артыкул|спасылка=http://psw.uw.edu.pl/wp-content/uploads/sites/199/2025/01/1_Yakubau.pdf|аўтар=Якубаў В. У.|загаловак=Удзел Грамадзян ВКЛ у войску ІІ Ілжэдзмітрыя 1608—1610 г. // Przegąd Środkowo-Wschodni.- № 9, Warszawa, 2024. — s. 9-49|выданне=}}</ref>. Аднак асэнсаванне абодвума бакамі кошту пралітай крыві ў братазабойчым канфлікце прывяло да таго, што спробы абсалютызацыі і цэнтралізацыі ўлады Жыгімонтам III усё ж былі спыненыя, адбылося паступовае прымірэнне і прабачэнне ўсіх удзельнікаў, а таксама ўмацаванне прывілеяванага становішча шляхты. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{ВТ-ЭСБЕ|Зебржидовский}} * Rokosz Zebrzydowskiego: materyały historyczne poprzedzone przedmową i rozprawą pod tytułem Konfederacya i rokosz w dawnem prawie państwowem polskiem / wydal A. Rembowski. — Warszawa: 1893. — T. 2. * Żojdź K., ''Wszyscy ludzie króla: Zygmunt III Waza i jego stronnicy w Wielkim Księstwie Litewskim w pierwszych dekadach XVII wieku'', Toruń 2019 * Wisner, H. Rokosz Zebrzydowskiego / H. Wisner. — Kraków : Krajowa agencja wydawnicza RSW Prasa-Ksążka-Ruch, 1989. — 80 s. == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Канфедэрацыі Рэчы Паспалітай]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1606 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1607 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1608 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1609 года]] [[Катэгорыя:1606 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:1607 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:1608 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:1609 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Рэчы Паспалітай]] esazu4lvyeil0k6ynxynr1g3g7x0svj 0 189081 5199051 5198542 2026-09-14T14:23:51Z M.L.Bot 261 афармленне, стыль 5199051 wikitext text/x-wiki {{фільм}} '''«Іван Макаравіч»''' — мастацкі фільм, кінааповесць рэжысёра [[Ігар Міхайлавіч Дабралюбаў|Ігара Дабралюбава]]. Знята на кінастудыі «[[Беларусьфільм]]». Сцэнарый: В. Саўчанка. Аператар [[Дзмітрый Яўгенавіч Зайцаў|Дзмітрый Зайцаў]]. На экраны фільм выйшаў [[18 лістапада]] [[1968]] года. Першы беларускі фільм, які ўдзельнічаў у [[Венецыянскі кінафестываль|Венецыянскім кінафестывалі]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/stuzhka-listy-pra-belaruskikh-palitvyaznyau-skarae-venecyyu-parazmaulyali-z-yae-autaram|title=Стужка “Лісты” пра беларускіх палітвязняў скарае Венецыю. Паразмаўлялі з яе аўтарам {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-09-11|access-date=2026-09-14}}</ref>. == Акцёры == Віктар Махонін, Ірына Бразгоўка, Тамара Логінава, Аркадзь Трусаў == Сюжэт == У звычайным беларускім гарадку жыве просты хлопчык Ваня — жыве, як астатнія яго аднагодкі. Пачынаецца Вялікая айчынная вайна. 13-гадовы хлопчык Іван губляе ўсіх блізкіх. Бацька пайшоў на фронт, маці загінула пры бамбёжцы. Івану даводзіцца выжываць, спадзеючыся толькі на свае сілы. Ён эвакуіруецца за Урал, уладкоўваецца на завод і нават знаходзіць магчымасць дапамагчы незнаёмым людзям. == Узнагароды == * Гран-пры «Срэбраная Мінерва» «за высокае выканальніцкае майстэрства акцёраў і выдатнае тэхнічнае вырашэнне фільма, што надало яму асаблівую выразнасць» на 22-м МКФ дзіцячых фільмаў у Венецыі (Італія, 1970). Само Гран-пры — адна з падзей уплывовага Венецыянскага кінафестывалю<ref>[https://asac.labiennale.org/pdf/fondo-storico/04-Cinema.pdf Архіў Венецыянскага кінафестывалю]</ref>. * Спецыяльны прыз і дыплом 1-й ступені за лепшы фільм для дзяцей і юнацтва на 10-м Кінафестывалі рэспублік Прыбалтыкі, Беларусі і Малдавіі (Мінск, 1969). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Игорь Авдеев'', ''Лариса Зайцева'' Все белорусские фильмы : каталог-справочник. Игровое кино (1926—1970). — Минск: Беларуская навука, 2001. — Т. 1. — 240 с. — ISBN 985-08-0023-2 {{Фільмы Ігара Дабралюбава}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Фільмы студыі «Беларусьфільм»]] 179gprjfjs43vgykprmyu6lrkibkxnx 0 192153 5199413 5198927 2026-09-15T07:39:14Z KrBot 24355 - {{Underlinked|date=верасень 2026}} 5199413 wikitext text/x-wiki {{Горная сістэма |Тып = масіў |Назва = Бай-Тайга |Нацыянальная назва = |Выява = |Подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 14|lat_sec = 19 |lon_dir = E|lon_deg =90 |lon_min = 7|lon_sec = 23 |CoordScale = |Горная сістэма = |Плошча = |Даўжыня = |Шырыня = |Найвышэйшая вяршыня = Гара Бай-Тайга |Вышыня = 3128 |Краіна = Расія |Рэгіён = Тува |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Бай-Тайга''' ({{lang-tyv|богатая тайга}}) — горны масіў у [[Тува|Туве]], частка Алашскага плато. Вышыня да 3128 м (гара Бай-Тайга). На схілах — [[тундра]] і лістоўнічная тайга. Бай-Тайга — адзін з раёнаў Рэспублікі Тыва. Бай-Тайгінскі раён размешчаны на захадзе рэспублікі, мяжуе з Рэспублікай Алтай. Цэнтрам Бай-Тайгінскага раёна з’яўляецца с. Тээлі. {{Няма крыніц|дата=2022-06-28}} [[Катэгорыя:Геаграфія Тывы]] [[Катэгорыя:Горныя хрыбты Расіі]] behnsz57k1rdyv9ofyigw5zr6fky86c 100 193297 5199097 5198280 2026-09-14T15:51:19Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5199097 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Абрастанні|2026-09-14T08:17:12Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Абіятычныя фактары|2026-09-14T05:43:03Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Арэхатворка дубовая звычайная|2026-09-13T11:52:26Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Гісторыя алфавіта|2026-09-11T19:34:07Z|АлесьНавіцкі90}} {{Новы артыкул|Альхаміяда|2026-09-11T11:38:18Z|АлесьНавіцкі90}} {{Новы артыкул|Фуро|2026-09-10T16:02:00Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Гарбата кітайская|2026-09-10T12:50:59Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Томас Алан|2026-09-09T11:33:43Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Амафіла пясчаная|2026-09-09T10:36:10Z|Ueschar}} {{Новы артыкул|Рыючыя восы|2026-09-09T10:04:05Z|Ueschar}} {{Новы артыкул|Артрыт|2026-09-09T07:57:04Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Пралін|2026-09-09T07:25:15Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Арніцін|2026-09-09T07:17:59Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Архіт|2026-09-08T07:58:04Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Уладзімір Мартынавіч Арцыхоўскі|2026-09-08T07:14:20Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Балотная руда|2026-09-07T12:24:50Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Людміла Іванаўна Арчакова|2026-09-07T11:54:50Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Ае-ае|2026-09-07T06:53:15Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Ажгон|2026-09-04T12:35:31Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Ацэтылхалін|2026-09-04T07:09:50Z|Autumndancer}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> mt0koftecubiegh99lbb2fz02ulgjh3 100 193441 5199094 5198277 2026-09-14T15:50:32Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5199094 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Рыгор Агабабян|2026-09-14T10:27:51Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Харэн Абрамян|2026-09-14T08:07:56Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Прамысловы завулак (Мінск)|2026-09-13T14:56:22Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Прамысловая вуліца (Мінск)|2026-09-13T10:45:58Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Леслі Патрык Аберкрамбі|2026-09-11T08:18:20Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Мікаіл Абдулаеў|2026-09-11T06:33:16Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Абдулхак Абдулаеў|2026-09-11T06:20:35Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Татарскі тэатр оперы і балета імя Мусы Джаліля|2026-09-10T07:19:19Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Айбек|2026-09-07T08:09:53Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Аркашон|2026-09-04T08:47:16Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Варштат|2026-09-02T17:57:41Z|Ciepiersia}} {{Новы артыкул|Волкаўскія могілкі|2026-08-31T08:50:12Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Царква Жыровіцкай іконы Божай Маці (Кліўленд)|2026-08-30T07:42:41Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Рыверсайд (могілкі)|2026-08-30T07:13:21Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сніпішская капліца|2026-08-28T21:26:03Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ленінградская шаша (Масква)|2026-08-26T13:21:25Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Лукішская плошча|2026-08-25T23:44:41Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Луі Антуан дэ Бугенвіль|2026-08-25T12:03:12Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Маскоўскі дзяржаўны акадэмічны мастацкі інстытут імя В. І. Сурыкава|2026-08-24T12:00:05Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Касцёл Святога Станіслава Косткі і калегіум езуітаў (Бабруйск)|2026-08-24T11:06:44Z|BasiliusNorr}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> c30gclfxkfhb8it0bcx3vl9zs58tov8 0 193607 5199085 5189518 2026-09-14T15:12:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5199085 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Гутавічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_deg = 52|lat_min = 10|lat_sec =27 |lon_deg = 23|lon_min = 50|lon_sec =09 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чэрнінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча =0,1994 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП =144 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў =21 |насельніцтва =66 |год перапісу =2026 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Гу́тавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hutavičy}}, {{lang-ru|Гутовичи}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]. Размешчаны за 16 км на паўночны ўсход ад [[Брэст]]а, за 13 км ад чыгуначнай станцыі [[Брэст-Усходні]]. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя» (цэнтр — аг. [[Чэрні]]). == Назва == Фіксаваліся ([[Ваверка]]) прозвішчы Гут, Гутоўскі. Было літоўскае Гутэйкіс.<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-ZQ31-D?i=891&cat=1056222 https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=5434&search_lastname=gutowska&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 https://www.epaveldas.lt/vbspi//content/biImage.jsp?biRecordId=3380&imageId=/vbspi/showImage.do?id=PG_S_23381_97</ref> Ёсць літоўскія ''Gutas, Gutonis'', латышскае ''Gūts''<ref><nowiki>https://pavardes.lki.lt/?pv=aabc74a3f931b1b7ccdc2b248701919c</nowiki> <nowiki>https://uzvardi.lv/surname/721476</nowiki></ref>. Аснова ''Gut''- выкарыстоўвалася ў старажытных балцка-літоўскіх двухасноўных імёнах<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 96-97.</ref>.. == Гісторыя == У пачатку XIX стагоддзя вёска — дзяржаўная ўласнасць у Воўчынскай воласці Брэсцкага павета, у 1868 годзе — у Збіражскай воласці Кобрынскага павета [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1890 годзе сяляне ўваходзілі ў Харытонаўскае сельскагаспадарчае таварыства, якое мела 92 дзесяціны зямлі. Працавала школа граматы. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Збіражскай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] 4 вяскоўцы загінулі на фронце. 8 мая 1970 года ''вёска'' ''Гутавічы'' з [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]] перададзена ў склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 мая 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 20 (1286).</ref>. == Насельніцтва == * 36 мужчын, 39 жанчын (1868) * 26 двароў, 176 жыхароў (1897) * 180 жыхароў (1905) * 14 двароў, 80 жыхароў (1921) * 94 жыхары (1959) * 54 жыхары (1970) * 13 гаспадарак, 17 жыхароў (1997) * 11 гаспадарак, 15 жыхароў (2005) * 24 жыхары (2009) * 24 жыхары (2019) * 11 гаспадарак, 15 жыхароў (2026)<ref>[https://www.brest.brest-region.gov.by/ru/2018-09-07-08-37-24-1365-ru/view/2018-10-31-12-56-33-2000001747 Пашпарт Чэрнінскага сельскага Савета] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260825192020/https://www.brest.brest-region.gov.by/ru/2018-09-07-08-37-24-1365-ru/view/2018-10-31-12-56-33-2000001747 |date=25 жніўня 2026 }} (руск.).</ref> == Галерэя == <gallery> Hutavičy mohiłki.jpg|Могілкі вёскі Гутавічы </gallery> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чэрнінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чэрнінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] mij31rfkeuyivcwkqfrwxpr1q8bousb 0 193645 5199065 4422159 2026-09-14T14:41:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5199065 wikitext text/x-wiki [[Файл:BerlinHauptbahnhof.jpg|300px|thumb|Гумбальцкая гавань справа ад [[Цэнтральны вакзал Берліна|Цэнтральнага вакзала]]. Не пярэднім плане злева будынак [[Ведамства федэральнага канцлера Германіі|Ведамства федэральнага канцлера]] і справа [[Дом Паўля Лёбэ]]]] '''Гумбальцкая гавань''' ('''гавань Гумбальта''', {{lang-de|Humboldthafen}}) — рачная гавань у [[Спіс адміністрацыйных акруг і раёнаў Берліна|берлінскім раёне]] [[Мітэ (раён)|Мітэ]] ў непасрэднай блізкасці ад [[Цэнтральны вакзал Берліна|Цэнтральнага вакзала]] на поўнач ад лукавіны [[Шпрэе]] і злучае раку з [[Берлінска-Шпандаўскі суднаходны канал|Берлінска-Шпандаўскім суднаходным каналам]]. Пабудавана па праекце ландшафтнага архітэктара [[Петэр Іозеф Ленэ|Петэра Іозефа Ленэ]] і названа ў гонар [[Аляксандр фон Гумбальт|Аляксандра Гумбальта]]. Мае плошчу ў 33 500 м². Глыбіня гавані складае каля 3,5 м. Пасярэдзіне гавань перасякае [[Мост Гумбальцкай гавані|чыгуначны мост]] лініі [[Берлінская гарадская электрычка|берлінскай гарадской электрычкі]]. У наш час гавань знаходзіцца пад аховай дзяржавы. Выкарыстанне гавані па прызначэнні было спынена пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Да [[Аб’яднанне Германіі (1990)|аб'яднання Германіі]] праз Гумбальцкую гавань праходзіла мяжа паміж [[Заходні Берлін|Заходнім]] і [[Усходні Берлін|Усходнім Берлінам]]. Тут пры спробе незаконнага перасячэння мяжы загінуў [[Гюнтэр Літфін]], першая ахвяра Берлінскай сцяны. З адкрыццём новага вакзала гавань, якая выкарыстоўвалася ў апошнія гады пад складскія патрэбы, зноў звярнула на сябе ўвагу. Існуюць планы адкрыцця ў Гумбальцкай гавані яхт-клуба або выстаўкі старадаўніх суднаў. Побач з гаванню ўзводзіцца офісны будынак ''Humboldthafen Eins''. == Літаратура == * [http://www.berliner-zeitung.de/archiv/senat-forciert-neue-plaene-fuer-nahverkehr---proteste-der-reedereien-wie-in-venedig---mit-dem-wassertaxi-zur-arbeit-und-ins-museum,10810590,10400998.html Berliner Zeitung. Peter Neumann: Wie in Venedig — mit dem Wassertaxi zur Arbeit und ins Museum] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140318224643/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/senat-forciert-neue-plaene-fuer-nahverkehr---proteste-der-reedereien-wie-in-venedig---mit-dem-wassertaxi-zur-arbeit-und-ins-museum,10810590,10400998.html |date=18 сакавіка 2014 }} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Humboldthafen}} * [http://luise-berlin.de/Lexikon/mitte/h/humboldthafen.htm Humboldthafen {{ref-de}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120611203908/http://www.luise-berlin.de/lexikon/mitte/h/humboldthafen.htm |date=11 чэрвеня 2012 }} [[Катэгорыя:Геаграфія Берліна]] [[Катэгорыя:Порты Германіі]] [[Катэгорыя:Мітэ (раён)]] [[Катэгорыя:Басейн Шпрэе]] [[Катэгорыя:Аляксандр Гумбальт]] [[Катэгорыя:Берлінская сцяна]] i1lyas5o241thm6uk2gfrep13xfr2cr 0 194938 5199042 4906652 2026-09-14T14:10:22Z 5199042 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Чарняўская}} {{Пісьменнік}} '''Юлія Вісарыёнаўна Чарняўская''' (нар. {{ДН|5|8|1962}}, [[Мінск]], [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]) — беларускі [[культуролаг]], [[пісьменніца]], [[журналіст]]ка і [[Палітычныя зняволеныя|палітычная зняволеная]]. [[Кандыдат культуралогіі]] (2002). == Біяграфія == Нарадзілася 5 жніўня 1962 года ў Мінску ў сям’і дактараў Вісарыёна Цімафеевіча і Аляксандры Рыгораўны Чарняўскіх. Бацькі пазнаёміліся ў [[Мінскі медыцынскі інстытут|Мінскім медінстытуце]], дзе вучыліся. Дзед па бацьку — пісьменнік [[Васіль Вітка|Васіль Вітка (Цімох Крысько)]]. Бацькоў пасля інстытута размеркавалі ў [[Завіцінск]] [[Амурская вобласць|Амурскай вобласці]]. Юліі тым часам было толькі 2 гады, праз трывалыя [[ангіна|ангіны]] і ўрэшце [[рэўматызм]] у 3 гады бацькі адвезлі яе назад у Беларусь, дзе яна жыла ў дзядоў па бацьку<ref name="novychas">[https://novychas.by/asoba/vyboistyja-szljahi-julii-czarnjauskaj Выбоістыя шляхі Юліі Чарняўскай]</ref>. У сем гадоў пайшла ў школу № 2 г. Мінска, але пасля другога класа яе расфармавалі. Пераехала з цэнтра горада ў [[Серабранка (жылы раён, Мінск)|Серабранку]], дзе маці атрымала кватэру<ref name="novychas"/>. У 1984 годзе скончыла [[філалагічны факультэт БДУ]]. Размеркаваная ў школу № 91 г. Мінска. Праз цкаванне з боку калектыву была вымушана сысці. Некалькі месяцаў была беспрацоўнай, часова ўладкавалася ў [[кінатэатр «Перамога» (Мінск)|кінатэатр «Перамога»]], які чакаў неўзабаве рамонту. У 1986 годзе пазнаёмілася з будучым мужам [[Юрый Зісер|Юрыем Зісерам]] у [[Львоў|Львове]], куды прыехала з сябрамі на майскія святы<ref name="novychas"/>. У 1996—2020 гадах працавала ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў|Беларускім дзяржаўным універсітэце культуры і мастацтваў]]. 18 мая 2021 года Юлія Чарняўская затрымана падчас атакі [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] на прадпрыемства, якое забяспечвала працу «[[TUT.BY]]», і неўзабаве пасаджана пад дамашні арышт. 25 мая 2021 года дзевяць арганізацый ([[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]], [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]], [[Беларускі Хельсінкскі камітэт|Беларускі Хельсінскі камітэт]], [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускі ПЕН-цэнтр]] і іншыя) выступілі з сумеснай заявай і прызналі яе [[Палітычныя зняволеныя|палітычный зняволенай]]<ref name="Заява">{{Cite web|date=2021-05-25|title=Заява аб прызнанні 15 затрыманых па справе TUT.BY палітычнымі зняволенымі|url=http://spring96.org/be/news/103526|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210525092704/https://spring96.org/be/news/103526|archivedate=2021-05-25|accessdate=2021-05-25|website=|publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]|language=be}}</ref>. 13 студзеня 2022 года стала вядома, што Юліі Чарняўскай змянілі меру стрымання і вызвалілі з-пад дамашняга арышту. == Навуковая дзейнасць, літаратурная творчасць == Кірункі навуковай дзейнасці: этнічная культуралогія, [[семіётыка]] культуры. Аўтар канцэпцыі этнічнага самавобраза беларуса. Аўтар кніг «Народная культура и национальные традиции» (Мн., 2000), «Этнічныя асновы культуры» (сумесна з П. Р. Ігнатовічам; Мн., 2001), «Асоба і культура» (Мн., 2003), «Введение в культурно-философскую антропологию» (Мн., 2003), «Белорус: Штрихи к автопортрету» (Мн., 2006), «Белорусы от „тутэйшых“ — к нации» (Мн., 2010). Апублікавала звыш 200 навуковых артыкулаў<ref name=":0">http://dramacenter.org/by/library/chernyavskaya-yuliya/</ref>. Спектакль Чарняўскай «Аднакласнікі», пастаўлены на сцэне [[Магілёўскі абласны драматычны тэатр|Магілёўскага абласнога драматычнага тэатра]] (рэжысёр [[Кацярына Аверкава]]), перамог у намінацыі «Лепшая пастаноўка па творы сучаснага беларускага аўтара» на [[Нацыянальная тэатральная прэмія|Нацыянальнай тэатральнай прэміі]] за 2012 год<ref>{{Cite journal|last=Алісейчык|first=Галіна|year=2013|title=Нацыянальная тэатральная прэмія. Што далей?|url=https://issuu.com/pullet/docs/mastactva__01_2013|journal=[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]]|language=be|issue=1 (358)|pages=28}}</ref>. У 2010-х гадах уваходзіла ў Раду, якая размяркоўвала стыпендыі імя Магдалены Радзівіл для пісьменніц і перакладчыц<ref>https://lit-bel.org/news/Stipendiya-mya-Magdaleni-Radzvl-dlya-psymennts--perakladchits-7584/?sphrase_id=711794 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210519150320/https://lit-bel.org/news/Stipendiya-mya-Magdaleni-Radzvl-dlya-psymennts--perakladchits-7584/?sphrase_id=711794 |date=19 мая 2021 }}</ref>, кіравала літаратурным клубам «GRAPHO», супрацоўнічала з парталам «[[TUT.BY]]»<ref name=":0" />. У жніўні 2020 года далучылася да асноўнага складу [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай рады]]. == Сям’я == * Муж — [[Юрый Анатольевіч Зісер]] (1960—2020) — беларускі прадпрымальнік, заснавальнік, уласнік і да 2012 года генеральны дырэктар найбуйнейшага ў Беларусі парталу [[TUT.BY]]<ref>[http://providers.by/people/yurij-zisser/ Юрий Зиссер] {{ref-ru}}</ref>, грамадскі дзеяч, мецэнат. * Дачка — Яўгенія. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Культуралогія: тэорыя культуры: вучэб. дапам. / [[Аляксандр Іванавіч Смолік|А. І. Смолік]], Л. К. Кухто. — Мн.: Бел. дзярж. ун-т культуры і мастацтваў, 2007. — 270 с. — ISBN 985-6798-21-3. — С. 13. == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20150815082754/http://yvch.blog.tut.by/ Асабісты блог Юліі Чарняўскай] * [https://novychas.by/asoba/vyboistyja-szljahi-julii-czarnjauskaj Выбоістыя шляхі Юліі Чарняўскай] * [https://prisoners.spring96.org/be/person/julija-czarnjauskaja Старонка Юліі Чарняўскай на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чарняўская Юлія Вісарыёнаўна}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Культуролагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Кандыдаты культуралогіі]] [[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»]] [[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]] fxqk48yy0ta3vjjfv7c0fiu267vgi07 5199043 5199042 2026-09-14T14:13:56Z 5199043 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Чарняўская}} {{Пісьменнік}} '''Юлія Вісарыёнаўна Чарняўская''' (нар. {{ДН|5|8|1962}}, [[Мінск]], [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]) — беларуская [[культуролаг]], [[пісьменніца]], [[журналіст]]ка і [[Палітычныя зняволеныя|палітычная зняволеная]]. [[Кандыдат культуралогіі|Кандыдатка культуралогіі]] (2002). == Біяграфія == Нарадзілася 5 жніўня 1962 года ў Мінску ў сям’і дактароў Вісарыёна Цімафеевіча і Аляксандры Рыгораўны Чарняўскіх. Бацькі пазнаёміліся ў [[Мінскі медыцынскі інстытут|Мінскім медінстытуце]], дзе вучыліся. Дзед па бацьку — пісьменнік [[Васіль Вітка|Васіль Вітка (Цімох Крысько)]]. Бацькоў пасля інстытута размеркавалі ў [[Завіцінск]] [[Амурская вобласць|Амурскай вобласці]]. Юліі тым часам было толькі 2 гады, праз трывалыя [[ангіна|ангіны]] і ўрэшце [[рэўматызм]] у 3 гады бацькі адвезлі яе назад у Беларусь, дзе яна жыла ў дзядоў па бацьку<ref name="novychas">[https://novychas.by/asoba/vyboistyja-szljahi-julii-czarnjauskaj Выбоістыя шляхі Юліі Чарняўскай]</ref>. У сем гадоў пайшла ў школу № 2 у Мінску, пасля другога класа яе расфармавалі. Пераехала з цэнтра горада ў [[Серабранка (жылы раён, Мінск)|Серабранку]], дзе маці атрымала кватэру<ref name="novychas"/>. У 1984 годзе скончыла [[філалагічны факультэт БДУ]]. Размеркавана ў школу № 91 Мінска. Праз цкаванне з боку калектыву была вымушана сысці. Некалькі месяцаў была беспрацоўнай, часова ўладкавалася ў [[кінатэатр «Перамога» (Мінск)|кінатэатр «Перамога»]], які чакаў неўзабаве рамонту. У 1986 годзе пазнаёмілася з будучым мужам [[Юрый Зісер|Юрыем Зісерам]] у [[Львоў|Львове]], калі прыехала туды з сябрамі на майскія святы<ref name="novychas"/>. У 1996—2020 гадах працавала ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў|Беларускім дзяржаўным універсітэце культуры і мастацтваў]]. 18 мая 2021 года Юлія Чарняўская затрымана падчас атакі [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] на прадпрыемства, якое забяспечвала працу «[[TUT.BY]]», і неўзабаве пасаджана пад дамашні арышт. 25 мая 2021 года дзевяць арганізацый ([[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]], [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]], [[Беларускі Хельсінкскі камітэт|Беларускі Хельсінскі камітэт]], [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускі ПЕН-цэнтр]] і іншыя) выступілі з сумеснай заявай і прызналі яе [[Палітычныя зняволеныя|палітычный зняволенай]]<ref name="Заява">{{Cite web|date=2021-05-25|title=Заява аб прызнанні 15 затрыманых па справе TUT.BY палітычнымі зняволенымі|url=http://spring96.org/be/news/103526|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210525092704/https://spring96.org/be/news/103526|archivedate=2021-05-25|accessdate=2021-05-25|website=|publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]|language=be}}</ref>. 13 студзеня 2022 года стала вядома, што Юліі Чарняўскай змянілі меру стрымання і вызвалілі з-пад дамашняга арышту. == Навуковая дзейнасць, літаратурная творчасць == Кірункі навуковай дзейнасці: этнічная культуралогія, [[семіётыка]] культуры. Аўтар канцэпцыі этнічнага самавобраза беларуса. Аўтар кніг «Народная культура и национальные традиции» (Мн., 2000), «Этнічныя асновы культуры» (сумесна з П. Р. Ігнатовічам; Мн., 2001), «Асоба і культура» (Мн., 2003), «Введение в культурно-философскую антропологию» (Мн., 2003), «Белорус: Штрихи к автопортрету» (Мн., 2006), «Белорусы от „тутэйшых“ — к нации» (Мн., 2010). Апублікавала звыш 200 навуковых артыкулаў<ref name=":0">http://dramacenter.org/by/library/chernyavskaya-yuliya/</ref>. Спектакль Чарняўскай «Аднакласнікі», пастаўлены на сцэне [[Магілёўскі абласны драматычны тэатр|Магілёўскага абласнога драматычнага тэатра]] (рэжысёр [[Кацярына Аверкава]]), перамог у намінацыі «Лепшая пастаноўка па творы сучаснага беларускага аўтара» на [[Нацыянальная тэатральная прэмія|Нацыянальнай тэатральнай прэміі]] за 2012 год<ref>{{Cite journal|last=Алісейчык|first=Галіна|year=2013|title=Нацыянальная тэатральная прэмія. Што далей?|url=https://issuu.com/pullet/docs/mastactva__01_2013|journal=[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]]|language=be|issue=1 (358)|pages=28}}</ref>. У 2010-х гадах уваходзіла ў Раду, якая размяркоўвала стыпендыі імя Магдалены Радзівіл для пісьменніц і перакладчыц<ref>https://lit-bel.org/news/Stipendiya-mya-Magdaleni-Radzvl-dlya-psymennts--perakladchits-7584/?sphrase_id=711794 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210519150320/https://lit-bel.org/news/Stipendiya-mya-Magdaleni-Radzvl-dlya-psymennts--perakladchits-7584/?sphrase_id=711794 |date=19 мая 2021 }}</ref>, кіравала літаратурным клубам «GRAPHO», супрацоўнічала з парталам «[[TUT.BY]]»<ref name=":0" />. У жніўні 2020 года далучылася да асноўнага складу [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай рады]]. == Сям’я == * Муж — [[Юрый Анатольевіч Зісер]] (1960—2020) — беларускі прадпрымальнік, заснавальнік, уласнік і да 2012 года генеральны дырэктар найбуйнейшага ў Беларусі парталу [[TUT.BY]]<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://providers.by/people/yurij-zisser/|title=Юрий Зиссер {{!}} Про технологии|date=2009-12-28|access-date=2026-09-14}}</ref>, грамадскі дзеяч, мецэнат. * Дачка — Яўгенія. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Культуралогія: тэорыя культуры: вучэб. дапам. / [[Аляксандр Іванавіч Смолік|А. І. Смолік]], Л. К. Кухто. — Мн.: Бел. дзярж. ун-т культуры і мастацтваў, 2007. — 270 с. — ISBN 985-6798-21-3. — С. 13. == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20150815082754/http://yvch.blog.tut.by/ Асабісты блог Юліі Чарняўскай] * [https://novychas.by/asoba/vyboistyja-szljahi-julii-czarnjauskaj Выбоістыя шляхі Юліі Чарняўскай] * [https://prisoners.spring96.org/be/person/julija-czarnjauskaja Старонка Юліі Чарняўскай на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чарняўская Юлія Вісарыёнаўна}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Культуролагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Кандыдаты культуралогіі]] [[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»]] [[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]] 9r3763ilfywbgqatzko4sinphtemhlt 0 198207 5198940 5195371 2026-09-14T11:59:32Z АлесьНавіцкі90 162483 /* Біяграфія */ 5198940 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Каліта (значэнні)|Каліта}} {{Навуковец}} '''І́на Уладзіміраўна Каліта''', па нараджэнні '''Дзерунец''' (нар. {{ДН|8|5|1969}}, [[Брэст]], [[БССР]], [[СССР]]) — беларуская<ref>{{Спасылка|url = http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-ar5279023&strq=l_siz%3D20|загаловак = Калита, Инна В. (филолог) |выданне = Сводный электронный каталог системы корпоративной каталогизации|выдавецтва = [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]|дата = 12 кастрычніка 2013|мова = ru}}</ref> і чэшская [[Лінгвістыка|лінгвістка]], [[Славістыка|славістка]], [[Доктар філасофіі]], [[кандыдат філалагічных навук]]. == Біяграфія == У 1991 годзе скончыла [[філалагічны факультэт БДУ|філалагічны факультэт]] [[БДУ]] (кваліфікацыя: філолаг, настаўніца беларускай мовы і літаратуры, рускай мовы і літаратуры). У 1991—1994 гадах працавала настаўніцай беларускай мовы і літаратуры ў сярэдняй школе № 29 [[Брэст]]а, пасля ў 1994—2000 гадах — у сярэдняй школе № 2 [[Кобрын]]а. У 2001—2023 гадах — навуковы супрацоўнік кафедры [[Багемістыка|багемістыкі]] педагагічнага факультэта ва [[Універсітэт імя Яна Евангеліста Пуркінэ|ўніверсітэце імя Яна Евангеліста Пуркінэ]] ў [[Усці-над-Лабем|Усці-над-Лабем]] (Чэхія). У 2005—2010 гадах навучалася ў дактарантуры Інстытута славянскіх і ўсходнееўрапейскіх даследаванняў [[Карлаў універсітэт|Карлава ўніверсітэта]] ў Празе па спецыяльнасці «Славянская філалогія». Доктар філасофіі (PhDr.), кандыдат філалагічных навук (Ph.D.). Займаецца [[славістыка]]й, моўнай і літаратурнай [[Параўнальна-гістарычнае мовазнаўства|кампаратывістыкай]], [[сацыялінгвістыка]]й ([[трасянка]], [[суржык]], рускі і чэшскі [[слэнг]]), [[лінгвакультуралогія]]й. Спецыялізацыі ў галіне славістыкі: [[беларусістыка]] і [[русістыка]], выкладанне рускай мовы як замежнай, рускі [[магічны рэалізм]] на прыкладзе творчасці [[Дзмітрый Ліпскераў|Дзмітрыя Ліпскерава]], беларуская фразеалогія ў славянскім кантэксце. Член [[Беларускі інстытут у Празе|Беларускага інстытуту ў Празе]], [[Міжнародная асацыяцыя беларусістаў|Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў]], суполкі Расійская культуралогія. == Публікацыі == Аўтарка больш як 150 навуковых публікацый. === Манаграфіі === * Калита И. В. [https://phsreda.com/e-publications/e-publication-10247.pdf ''Актуальные вопросы современной славянской фразеологии'']. Чебоксары: ИД «Среда», 2020. * Калита И. В. ''Очерки по компаративной фразеологии II. Цветная палитра в национальных картинах мира русских, беларусов, украинцев и чехов.'' Ústí nad Labem: PF UJEP, 2017. DOI:10.21062/ujep/42.2018/k/978-80-7561-105 * Калита И. В. ''Очерки по компаративной фразеологии. Серая палитра в национальных картинах мира русских, беларусов и чехов''. М.: Дикси Пресс, 2016. * Калита И. В. ''Магические реминисценции в творчестве Дмитрия Липскерова''. М.: Дикси Пресс, 2015. * Калита И. В. ''Стилистические трансформации русских субстандартов, или книга о сленге''. М.: Дикси Пресс, 2013. * Kalita I. ''Obrysy a tvary nespisovnosti: ruština vs. čeština. Ruský slang v procesu vývoje''. Ústí nad Labem: PF UJEP, 2011. * Калита И. В. [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=17324 ''Современная Беларусь: языки и национальная идентичность''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171009193902/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=17324 |date=9 кастрычніка 2017 }}. Ústí nad Labem: PF UJEP, 2010. ==== Слоўнік ==== * Kalita I. ''Česko-běloruský frazeologický slovník''. Ústí nad Labem: Univerzita Jana Evangelisty Purkyně, 2017. ===== Калектыўныя манаграфіі ===== * Каліта І. [https://arl.ujep.cz/arl-ujep/cs/detail-ujep_us_cat-0295775-Frazealahicny-minimum-belaruskaj-movy/?disprec=5&iset=1 Фразеалагічны мінімум як візітоўка нацыянальнай мовы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240721113438/https://arl.ujep.cz/arl-ujep/cs/detail-ujep_us_cat-0295775-Frazealahicny-minimum-belaruskaj-movy/?disprec=5&iset=1 |date=21 ліпеня 2024 }}. In: Каліта І., Садоўская А., Старавойтава Н. ''Фразеалагічны мінімум беларускай мовы: задачы і перспектывы''. Ústí nad Labem: PF UJEP, 2021. 210 с., с. 9-98. DOI: 10.21062/B/FMBJ/2021.02 * Каліта І. Фразеалагічныя інавацыі ў люстэрку інтэрнэту. // Каліта І., Сівіцкая Н., Ляшчынская В. ''[https://arl.ujep.cz/arl-ujep-repo/cs/detail-ujep_us_cat.repo-0270372-Belaruskaja-mova-u-ljusterku-tradycyj-i-inavacyj/?disprec=1&iset=2 Беларуская мова ў люстэрку традыцый і інавацый] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231222224036/https://arl.ujep.cz/arl-ujep-repo/cs/detail-ujep_us_cat.repo-0270372-Belaruskaja-mova-u-ljusterku-tradycyj-i-inavacyj/?disprec=1&iset=2 |date=22 снежня 2023 }}''. Ústí nad Labem: PF UJEP, 2019, с. 3-42. * Kalita I. — Tulus T. [https://arl.ujep.cz/arl-ujep/cs/detail-ujep_us_cat-0295775-Frazealahicny-minimum-belaruskaj-movy/?disprec=5&iset=1 Feminine and Masculine Aspects of Belarusian Lexis and Phraseology in the Slavic Context] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240721113438/https://arl.ujep.cz/arl-ujep/cs/detail-ujep_us_cat-0295775-Frazealahicny-minimum-belaruskaj-movy/?disprec=5&iset=1 |date=21 ліпеня 2024 }}. // ''Gender in Language, Speech and Dialects. Belarusian Experience.'' Ústí nad Labem: PF UJEP, 2017, 154 pp., p. 11-60. doi 39.2018/k/978-80-7561-096-6 * Калита И. В. Поколенческая идентичность (Новая литература на перекрестке современности). // ''North American, European and Russian literature: modern problems of study.'' New York: CIBUNET Publishing, 2013, p.&nbsp;3-22. * Каліта І. Фанетычная лінгваўнікальнасць у ракурсе бінарнага канцэпта ‘свой’ — ‘чужы’. // ''České vědomí Bělarusi — Чэшскае ўсведамленне Беларусі''. Praha: KAROLINUM, 2013, 428 s., s. 49-60. * Калита И. Идеи Я. Мукаржовского в контексте начал (структурализма и двух веков). // ''Stereotypes in Literatures and Cultures. International reception studies.'' Frankfurt am Main: Peter Lang, 2010, 300 pp., p.&nbsp;108—118. === Падручнікі === * Калечиц А., Калита И., Кудреватых И., Макаровска О., Галло Я. ''Основы речевого этикета и межкультурной коммуникации. Учебное пособие по русскому языку для словацких студентов:'' в 2-х частях. Nitra: Univerzita Konštantína Filozofa v Nitre, 2021. * Галло Я., Макаровска О., Калита И. ''Введение в деловое общение. Пособие по русскому языку как иностранному''. Nitra: Univerzita Konštantína Filozofa v Nitre, 2020. * Калита И. ''Практика речевого общения.'' Часть I. Ústí nad Labem: PF UJEP, 2013. * Калита И. В. ''Основы межкультурной коммуникации. Знакомство с постсоветскими государствами''. Ústí nad Labem: PF UJEP, 2012. * Калита И. В. ''Практическая фонетика современного русского языка с основами теории''. Ústí nad Labem: PF UJEP, 2011. * Kalita I., Celerová J., ''Praktická cvičení z ruského jazyka''. Ústí nad Labem: PF UJEP, 2003. * Калита И. ''Фонетика русского языка''. Ústí nad Labem: PF UJEP, 2002. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.slaviste.cz/index.php?page=detail&id=612-kalita-inna-phdr-phd Хто ёсць хто ў чэшскай славістыцы] {{ref-cz}} * Вучоныя Беларусі https://scientby.nlb.by/en/documents/169494 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230604180600/https://scientby.nlb.by/en/documents/169494 |date=4 чэрвеня 2023 }} * [https://www.pf.ujep.cz/cs/kontakt/kalita-inna?preview=true Старонка выкладчыцы ўніверсітэту Яна Евангеліста Пуркінэ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180306023615/https://www.pf.ujep.cz/kbo/inna-kalita |date=6 сакавіка 2018 }} {{ref-cz}} * [http://kamunikat.org/Kalita_Ina.html Беларуская інтэрнэт-бібліятэка «Камунікат»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200924220713/http://kamunikat.org/Kalita_Ina.html |date=24 верасня 2020 }} * Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі http://unicat.nlb.by/opac/pls/!search.http_keyword?query=a001a=«BY-SEK-ar5279023»&lst_siz=20 * Расійская культуралогія (Российская культурология) (персаналіі)[http://culturalnet.ru/main/person/2797] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180306023313/http://culturalnet.ru/main/person/2797 |date=6 сакавіка 2018 }} * Academia https://ujep.academia.edu/InnaKalita * https://www.researchgate.net/profile/Inna-Kalita * Google Scholar https://scholar.google.com/citations?user=MqzMOTMAAAAJ&hl=ru {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Каліта Іна Уладзіміраўна}} [[Катэгорыя:Беларусісты]] [[Катэгорыя:Русісты]] [[Катэгорыя:Славісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Славісты Чэхіі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Чэхіі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Карлавага ўніверсітэта]] siocykq60culr3chiem4wjqvsgw7v5l 0 205453 5198977 5198774 2026-09-14T12:47:26Z Voūk12 159072 /* Біяграфія */ 5198977 wikitext text/x-wiki {{цёзкі|Карл IX}} {{Дзяржаўны дзеяч | пасада = [[кароль Швецыі]], Гатовы і Вендаў | імя = Карл IX | арыгінал імя = Karl IX | парадак = 5 | выява = Karl IX.jpg|thumb|right|250px| | сцяг = Flag of Sweden.svg | перыядпачатак = [[16 сакавіка]] [[1604]] | перыядканец = [[30 кастрычніка]] [[1611]] | каранацыя = [[15 сакавіка]] [[1607]] | папярэднік = [[Жыгімонт III]] | пераемнік = [[Густаў II Адольф]] | веравызнанне = [[Пратэстант]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | род = | бацька = | маці = | жонка = | дзеці = | аўтограф = }} '''Карл IX''' ({{lang-sv|Karl IX}}; {{Дата нараджэння|4|10|1550}}, [[Стакгольм]] — {{Дата смерці|30|10|1611}}, [[Нючэпінг]]) — герцаг Сёдэрманландскі, рэгент [[Швецыя|Швецыі]] з сярэдзіны [[1590-я|1590-х гадоў]], [[кароль]] [[Швецыя|Швецыі]] з [[1604]] года з дынастыі Васа (польск. і бел. Ваза). == Біяграфія == Карл быў трэцім сынам [[Густаў I Васа|Густава I Васы]] ад другой жонкі [[Маргарыта Леёнхувуд|Маргарэты (Эрыксдотэр) Леёнхувуд]]. Па завяшчанні бацькі (1560) атрымаў у валоданне герцагства, у якое ўваходзіў амаль увесь [[правінцыя Сёдэрманланд|Сёдэрманланд]], большая частка [[Нерке]], некалькі прыходаў [[правінцыя Вестманланд|Вестманланда]], частка [[херад]]а Вадсбу ў [[Вестэргётланд]]зе і ўвесь [[правінцыя Вермланд|Вермланд]]. Ва ўзросце ўсяго толькі 15 гадоў камандаваў артылерыяй пры захопе [[Варберг (Швецыя)|Варберга]] ў 1565 годзе. Пасля ўдзелу ў паўстанні супраць [[Эрык XIV|Эрыка XIV]], у якім ён адыграў не апошнюю ролю, набыў значны ўплыў у каралеўстве. Неўзабаве пасля звяржэння Эрыка Карл уступіў у канфлікт з [[Юхан III|Юханам III]], які жадаў абмежаваць яго значную ўладу ў герцагстве. Паколькі [[рыксрад]] падтрымаў караля, то Карлу прыйшлося саступіць. Пасля смерці Юхана ў 1592 годзе і да прыбыцця ў Швецыю яго сына [[Жыгімонт III|Жыгімонта]], раней абранага польскім каралём, кіраванне дзяржавай знаходзілася ў руках рыксрада, у якім Карл меў ролю «найпершага». З узыходжаннем на прастол новага караля над Швецыяй навісла пагроза правядзення [[контррэфармацыя|контррэфармацыі]], паколькі Жыгімонт вызнаваў [[каталіцтва]]. Карл усяляк перашкаджаў гэтаму, стаўшы адным з галоўных абаронцаў [[пратэстанцтва|пратэстанцкай веры]]. Пасля ад’езду Жыгімонта ў [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]] рыксрад на час яго адсутнасці ганараваў Карла тытулам «найпершай асобы Савета і рэгента дзяржавы». Калі ж кароль выказаў сваё незадавальненне гэтым, Карл у 1595 годзе сабраў у [[Сёдэрчэпінг]]у [[рыксдаг]], на якім саслоўі пацвердзілі яго паўнамоцтвы, даручыўшы назіраць за выкананнем Жыгімонтам каралеўскай клятвы, дадзенай ім пры ўзыходжанні на прастол. Аднак супярэчнасці з членамі рыксрада прывялі да іх парыву з герцагам Карлам. На рыксдагу, які сабраўся ў 1597 годзе ў [[Арбуга|Арбузе]] і байкатаваўся вышэйшым дваранствам (на ім прысутнічаў толькі адзін член рыксрада), Карлу як рэгенту былі прадстаўлены неабмежаваныя паўнамоцтвы. Яго канфлікт з каралём перайшоў у адкрытую фазу пасля таго, як ён распачаў ваенныя дзеянні супраць замкаў, якія знаходзіліся ў руках леннікаў караля. Вынікам гэтага стаў масавы ад’езд знаці да караля ў Рэч Паспалітую. У 1598 годзе Жыгімонт высадзіўся ў Швецыі на чале войска, якое, аднак, у [[бітва ў Стонгебру|бітве ў Стонгебру]], якая адбылася 25 верасня, пацярпела паражэнне ад арміі герцага. Кароль быў вымушаны выдаць Карлу пецярых членаў рыксрада і вярнуўся ў Польшчу. У 1599 годзе рыксдаг зрынуў Жыгімонта. Карл скарыстаўся гэтай перамогай, каб расправіцца са сваімі праціўнікамі. На рыксдагу ў [[Лінчэпінг]]у, які адбыўся ў 1600 годзе, быў арганізаваны суд над узятымі ў палон членамі рыксрада. На чале суда стаялі два верныя герцагу члены Савета, што было парушэннем дамоўленасці з каралём. У якасці абвінаваўцы выступаў сам герцаг. Чацвёра абвінавачваных прызналіся ў здрадзе і былі памілаваны. Аднак яшчэ чацвёра 29 сакавіка 1600 гады былі пакараны смерцю (гэта падзея ў шведскай гістарыяграфіі вядома як «[[Лінчэпінгская крывавая лазня]]»). [[Image:Karl IX Staty Karlstad.JPG|thumb|left|130px|Статуя Карла IX у [[Карлстад]]зе.]] Тым не менш, герцаг, верны завяшчанню бацькі, не спяшаўся з прыняццем каралеўскага тытула, тым больш што малодшы сын Юхана III герцаг Эстэргётландскі па праве стаяў бліжэй да трона, чым Карл. Толькі з 1603 года ён пачынае выкарыстоўваць тытул караля. Аднак шырока выкарыстоўвацца ён стаў толькі пасля таго, як сын Юхана ў 1604 годзе адмовіўся ад прэтэнзій на карону. У 1607 годзе Карл быў каранаваны ва [[Упсала|Упсале]] пад імем Карла IX. У далейшым на знешнюю палітыку Карла IX дынастычнае пытанне працягвала аказваць значны ўплыў, што прывяло да актывізацыі Швецыі на ўсходнім кірунку. Яго спроба захапіць [[Лівонія|Лівонію]] прывяла да пагаршэння адносін з [[Данія]]й, [[Нідэрланды|Галандыяй]] і [[Англія]]й, гандаль якіх несла з-за ваенных дзеянняў страты. Распачаты ў [[1611]] годзе ваенны канфлікт паміж Даніяй і Швецыяй (так званая [[Кальмарская вайна]], яна доўжылася да [[1613]] года), стаў для Карла нечаканасцю; за прыступам гневу, выкліканым гэтай навінай, рушыў услед удар, а ў канцы кастрычніка 1611 года — смерць. Карл IX быў пахаваны ў кафедральным саборы [[Стрэнгнес]]а. == Сям’я == Карл быў двойчы жанаты. Яго першая жонка — [[Ганна Марыя Пфальцская|Марыя Пфальцская]] (1562—1589). Пасля яе смерці ён ажаніўся з [[Крысціна Шлезвіг-Гольштэйн-Готарпская|Крысцінай Гольштэйн-Готарпскай]] (1573—1625), ад якой у яго нарадзіліся будучы кароль [[Густаў II Адольф]] (1594—1632) і прынц [[Карл Філіп (герцаг)|Карл Філіп]] (1601—1622), вядомы ў расейскай гісторыі як прэтэндэнт на царскую карону ад абодвух паспалітых рушанняў (земскіх апалчэнняў). {{зноскі}} == Літаратура == * Nationalencyklopedin. * Nordisk familjebok. — B. 13 — Stockholm, 1910. * ''Almquist H.'' Sverige och Ryssland 1595—1611. — Uppsala, 1907. * ''Bergh S.'' Karl IX och svenska adeln 1607—1609. — Uppsala, 1882. * ''Boëthius S.'' J. Om den svenska högadeln under konung Sigismunds regering, I" (i «Hist. bibl.» 1877) * ''Hermansson Å.'' Karl IX och ständerna. — Stockholm, 1962. * ''Hildebrand E.'' Brytningen i Sveriges historia 1594 / Historisk Tidskrift, 1894). * ''Hildebrand E.'' Sveriges historia intill tjugonde seklet. Del. IV, 1904. * ''[[Сантэры Інгман|Ingman S.]]'' Kaarlo IX:nen Jäämeren politiikka", 1-2, 1894—1895. * ''Jonsson A.'' Hertig Karl och Sigismund 1597—1598. — 1906. * ''Larsen A.'' Kalmarkrigen. — 1889. * ''Lundqvist K.G.'' Hertig Karl af Södermanland. — 1898. * ''Palme S.U.'' Sverige och Danmark 1596—1611. — 1942. * ''Palme S.U.'' Söderköpings riksdag 1595. — 1952. * [http://www.archive.org/stream/johaniiiochhert00sdgoog#page/n7/mode/2up ''Söderqvist O.'' Johan III och hertig Carl 1568—1575. — Uppsala, 1898]. * ''Westling G.O.F.'' Hertig Karls furstendöme under åren 1568-92. — 1883. * ''Öhman C.'' Nyköping och hertigdömet 1568—1622. — Stockholm, 1973. * Якубаў В. Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI — пачатку XVII ст. - Вільня, 2024. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Карл IX Шведский}} {{Каралі Швецыі}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Военачальнікі Швецыі]] [[Катэгорыя:Рэгенты Швецыі]] [[Катэгорыя:Каралі шведскія]] [[Катэгорыя:Ваза (дынастыя)]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі XVII стагоддзя]] t2cbh4u4ebxsosu2oltbfi1dyyqa7vl 5199057 5198977 2026-09-14T14:30:39Z M.L.Bot 261 афармленне 5199057 wikitext text/x-wiki {{цёзкі|Карл IX}} {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Карл IX''' ({{lang-sv|Karl IX}}; {{Дата нараджэння|4|10|1550}}, [[Стакгольм]] — {{Дата смерці|30|10|1611}}, [[Нючэпінг]]) — герцаг Сёдэрманландскі, рэгент [[Швецыя|Швецыі]] з сярэдзіны [[1590-я|1590-х гадоў]], [[кароль]] [[Швецыя|Швецыі]] з [[1604]] года з дынастыі Васа (польск. і бел. Ваза). == Біяграфія == Карл быў трэцім сынам [[Густаў I Васа|Густава I Васы]] ад другой жонкі [[Маргарыта Леёнхувуд|Маргарэты (Эрыксдотэр) Леёнхувуд]]. Па завяшчанні бацькі (1560) атрымаў у валоданне герцагства, у якое ўваходзіў амаль увесь [[правінцыя Сёдэрманланд|Сёдэрманланд]], большая частка [[Нерке]], некалькі прыходаў [[правінцыя Вестманланд|Вестманланда]], частка [[херад]]а Вадсбу ў [[Вестэргётланд]]зе і ўвесь [[правінцыя Вермланд|Вермланд]]. Ва ўзросце 15 гадоў камандаваў артылерыяй пры аблозе [[Варберг (Швецыя)|Варберга]] ў 1565 годзе. Пасля ўдзелу ў паўстанні супраць [[Эрык XIV|Эрыка XIV]], дзе адыграў не апошнюю ролю, стаў уплывовым у каралеўстве. Неўзабаве пасля звяржэння Эрыка Карл уступіў у канфлікт з [[Юхан III|Юханам III]], які жадаў абмежаваць яго значную ўладу ў герцагстве. Паколькі [[рыксрад]] падтрымаў караля, то Карлу прыйшлося саступіць. Пасля смерці Юхана ў 1592 годзе і да прыбыцця ў Швецыю яго сына [[Жыгімонт III|Жыгімонта]], раней абранага польскім каралём, кіраванне дзяржавай знаходзілася ў руках рыксрада, у якім Карл меў ролю «найпершага». З узыходжаннем на прастол новага караля над Швецыяй навісла пагроза правядзення [[контррэфармацыя|контррэфармацыі]], паколькі Жыгімонт вызнаваў [[каталіцтва]]. Карл усяляк перашкаджаў гэтаму, стаўшы адным з галоўных абаронцаў [[пратэстанцтва|пратэстанцкай веры]]. Пасля ад’езду Жыгімонта ў [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]] рыксрад на час яго адсутнасці ганараваў Карла тытулам «найпершай асобы Савета і рэгента дзяржавы». Калі ж кароль выказаў сваё незадавальненне гэтым, Карл у 1595 годзе сабраў у [[Сёдэрчэпінг]]у [[рыксдаг]], на якім саслоўі пацвердзілі яго паўнамоцтвы, даручыўшы назіраць за выкананнем Жыгімонтам каралеўскай клятвы, дадзенай ім пры ўзыходжанні на прастол. Аднак супярэчнасці з членамі рыксрада прывялі да іх парыву з герцагам Карлам. На рыксдагу, які сабраўся ў 1597 годзе ў [[Арбуга|Арбузе]] і байкатаваўся вышэйшым дваранствам (на ім прысутнічаў толькі адзін член рыксрада), Карлу як рэгенту былі прадстаўлены неабмежаваныя паўнамоцтвы. Яго канфлікт з каралём перайшоў у адкрытую фазу пасля таго, як ён распачаў ваенныя дзеянні супраць замкаў, якія знаходзіліся ў руках леннікаў караля. Вынікам гэтага стаў масавы ад’езд знаці да караля ў Рэч Паспалітую. У 1598 годзе Жыгімонт высадзіўся ў Швецыі на чале войска, якое, аднак, у [[бітва ў Стонгебру|бітве ў Стонгебру]], якая адбылася 25 верасня, пацярпела паражэнне ад арміі герцага. Кароль быў вымушаны выдаць Карлу пецярых членаў рыксрада і вярнуўся ў Польшчу. У 1599 годзе рыксдаг зрынуў Жыгімонта. Карл скарыстаўся гэтай перамогай, каб расправіцца са сваімі праціўнікамі. На рыксдагу ў [[Лінчэпінг]]у, які адбыўся ў 1600 годзе, быў арганізаваны суд над узятымі ў палон членамі рыксрада. На чале суда стаялі два верныя герцагу члены Савета, што было парушэннем дамоўленасці з каралём. У якасці абвінаваўцы выступаў сам герцаг. Чацвёра абвінавачваных прызналіся ў здрадзе і былі памілаваны. Аднак яшчэ чацвёра 29 сакавіка 1600 гады былі пакараны смерцю (гэта падзея ў шведскай гістарыяграфіі вядома як «[[Лінчэпінгская крывавая лазня]]»). [[Файл:Karl IX Staty Karlstad.JPG|thumb|left|130px|Статуя Карла IX у [[Карлстад]]зе.]] Тым не менш, герцаг, верны завяшчанню бацькі, не спяшаўся з прыняццем каралеўскага тытула, тым больш што малодшы сын Юхана III герцаг Эстэргётландскі па праве стаяў бліжэй да трона, чым Карл. Толькі з 1603 года ён пачынае выкарыстоўваць тытул караля. Аднак шырока выкарыстоўвацца ён стаў толькі пасля таго, як сын Юхана ў 1604 годзе адмовіўся ад прэтэнзій на карону. У 1607 годзе Карл быў каранаваны ва [[Упсала|Упсале]] пад імем Карла IX. У далейшым на знешнюю палітыку Карла IX дынастычнае пытанне працягвала аказваць значны ўплыў, што прывяло да актывізацыі Швецыі на ўсходнім кірунку. Яго спроба захапіць [[Лівонія|Лівонію]] прывяла да пагаршэння адносін з [[Данія]]й, [[Нідэрланды|Галандыяй]] і [[Англія]]й, гандаль якіх несла з-за ваенных дзеянняў страты. Распачаты ў [[1611]] годзе ваенны канфлікт паміж Даніяй і Швецыяй (так званая [[Кальмарская вайна]], яна доўжылася да [[1613]] года), стаў для Карла нечаканасцю; за прыступам гневу, выкліканым гэтай навінай, рушыў услед удар, а ў канцы кастрычніка 1611 года — смерць. Карл IX быў пахаваны ў кафедральным саборы [[Стрэнгнес]]а. == Сям’я == Карл быў двойчы жанаты. Яго першая жонка — [[Ганна Марыя Пфальцская|Марыя Пфальцская]] (1562—1589). Пасля яе смерці ён ажаніўся з [[Крысціна Шлезвіг-Гольштэйн-Готарпская|Крысцінай Гольштэйн-Готарпскай]] (1573—1625), ад якой у яго нарадзіліся будучы кароль [[Густаў II Адольф]] (1594—1632) і прынц [[Карл Філіп (герцаг)|Карл Філіп]] (1601—1622), вядомы ў расійскай гісторыі як прэтэндэнт на царскую карону ад абодвух паспалітых рушанняў (земскіх апалчэнняў). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Nationalencyklopedin. * Nordisk familjebok. — B. 13 — Stockholm, 1910. * ''Almquist H.'' Sverige och Ryssland 1595—1611. — Uppsala, 1907. * ''Bergh S.'' Karl IX och svenska adeln 1607—1609. — Uppsala, 1882. * ''Boëthius S.'' J. Om den svenska högadeln under konung Sigismunds regering, I" (i «Hist. bibl.» 1877) * ''Hermansson Å.'' Karl IX och ständerna. — Stockholm, 1962. * ''Hildebrand E.'' Brytningen i Sveriges historia 1594 / Historisk Tidskrift, 1894). * ''Hildebrand E.'' Sveriges historia intill tjugonde seklet. Del. IV, 1904. * ''[[Сантэры Інгман|Ingman S.]]'' Kaarlo IX:nen Jäämeren politiikka", 1-2, 1894—1895. * ''Jonsson A.'' Hertig Karl och Sigismund 1597—1598. — 1906. * ''Larsen A.'' Kalmarkrigen. — 1889. * ''Lundqvist K.G.'' Hertig Karl af Södermanland. — 1898. * ''Palme S.U.'' Sverige och Danmark 1596—1611. — 1942. * ''Palme S.U.'' Söderköpings riksdag 1595. — 1952. * [http://www.archive.org/stream/johaniiiochhert00sdgoog#page/n7/mode/2up ''Söderqvist O.'' Johan III och hertig Carl 1568—1575. — Uppsala, 1898]. * ''Westling G.O.F.'' Hertig Karls furstendöme under åren 1568-92. — 1883. * ''Öhman C.'' Nyköping och hertigdömet 1568—1622. — Stockholm, 1973. * Якубаў В. Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI — пачатку XVII ст. — Вільня, 2024. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Карл IX Шведский}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Каралі Швецыі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Военачальнікі Швецыі]] [[Катэгорыя:Рэгенты Швецыі]] [[Катэгорыя:Каралі шведскія]] [[Катэгорыя:Ваза (дынастыя)]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі XVII стагоддзя]] cwdm0lmv3zbkvu1yiq3we3pnva0dblx 0 206183 5198964 4844381 2026-09-14T12:26:28Z Ueschar 151377 шаблон з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5198964 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Бяласіца}} {{Горная сістэма |Тып = хрыбет |Назва = Бяласіца |Нацыянальная назва = |Выява = Belasiza Balkan topo de.jpg |Подпіс = |Краіна = Балгарыя/Паўночная Македонія/Грэцыя |Перыяд утварэння = |Плошча = |Даўжыня = 60 |Шырыня = да 9 |Найвышэйшая вяршыня = Радамір |Вышыня = 2029 |Пазіцыйная карта = Балгарыя |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Бяла́сіца''' ({{lang-bg|Беласица}}, {{lang-mk|Беласица}}, {{lang-el|Μπέλλες}}) — невялікі [[горны хрыбет]] у [[гістарычная вобласць|вобласці]] [[Македонія (зямля)|Македонія]]. Вышэйшы пункт — гара [[Радамір (гара)|Радамір]] (2029 м), размешчаная на [[дзяржаўная мяжа|мяжы]] [[Балгарыя|Балгарыі]] і [[Грэцыя|Грэцыі]]. Сам масіў знаходзіцца на тэрыторыі трох краін: Грэцыі (45 %), [[Паўночная Македонія|Паўночнай Македоніі]] (35 %) і Балгарыі (20 %). Даўжыня хрыбта — каля 60 км, шырыня — да 9 км. У [[гісторыя Балгарыі|гісторыі Балгарыі]] горы Бяласіца вядомыя [[Бяласіцкая бітва|Бяласіцкай бітвай]] (іншая назва — [[бітва пры Клідыёне]]), калі 29 ліпеня [[1014]] года [[Візантыя|візантыйскія]] войскі каля сяла [[Ключ (сяло, Балгарыя)|Ключ]] у даліне [[Струміца (рака)|Струміцы]] нанеслі [[Сярэднявечная балгарская армія|балгарскаму войску]] цяжкія страты, паскорыўшы падзенне [[Заходне-Балгарскае царства|Заходне-Балгарскага царства]].<ref>[http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00007/40100.htm ВСЭ. Бяласіца] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090518044458/http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00007/40100.htm |date=18 мая 2009 }}</ref><ref>[http://www.vokrugsveta.ru/chronograph/1669/ Вакол свету. Хранограф. 29 ліпеня 1014 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305081820/http://www.vokrugsveta.ru/chronograph/1669/ |date=5 сакавіка 2016 }}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Горныя хрыбты Еўропы]] [[Катэгорыя:Горы Балгарыі]] [[Катэгорыя:Горы Грэцыі]] [[Катэгорыя:Горы Паўночнай Македоніі]] oizjj12v6ovvr811ols778rc1s5rreo 0 206753 5198958 5095503 2026-09-14T12:21:22Z Ueschar 151377 шаблон 5198958 wikitext text/x-wiki {{Горная сістэма |Тып = масіў }} '''Даламітавыя Альпы''' ({{lang-it|Dolomiti}}, {{lang-de|Dolomiten}}) — горны масіў ва [[Усходнія Альпы|Усходніх Альпах]], на паўночным усходзе Італіі. Даўжыня 120 км. Вышыня 3342 м ([[гара Мармалада]]). Характэрны зубчастыя грабяні і стромкія схілы. Складзены з [[даламіт]]аў і [[вапняк]]оў. [[Снежнік]]і і [[ледавік]]і. Некалькі рэзерватаў. Курорты (Корціна-д'Ампеца). Турызм. Зімовыя віды спорту.[[Файл:Dolomites_cablecar_view_2009.JPG|thumb|злева]] == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Альпы]] [[Катэгорыя:Горы Італіі]] neste1webg88zaqk7axsjbvm9bqv039 0 210741 5199599 4582150 2026-09-15T11:03:42Z ~2026-49779-31 174099 /* Гісторыя */ 5199599 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Шчомысліца |краіна = Беларусь |першае згадванне = |плошча = |вышыня = 220 |насельніцтва = больш за 1000 |год перапісу = 2006 |шчыльнасць = |двароў = |тэлефонны код = +375 17 |паштовы індэкс = 223049 |аўтамабільны код = 5 |выява =Ščomyslica village.jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет = Шчомысліцкі |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 49 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 27 |lon_min = 27 |lon_sec = |OpenStreetMap = 243010402 }} '''Шчо́мысліца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ščomyslica}}, {{lang-ru|Щомыслица}}) — [[аграгарадок]] у [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Шчомысліцкі сельсавет|Шчомысліцкага сельсавета]]. Размешчана на скрыжаванні шашы {{таблічка-by|Р|1}} з {{таблічка-by|Н|9057}}, за 2 км на паўднёвы захад ад [[Магістраль М9|МКАД]] ({{таблічка-by|М|9}}). У аграгарадку знаходзіцца чыгуначная станцыя [[Памыслішча]]. == Гісторыя == Паводле адной з версій, назва паходзіць ад старажытнарускага імя Шчомысел, т.б. літаральна значыць "уласнасць Шчомысла", які тым часам кантраляваў тут участак транзітнага гандлю. Або ад патроніма з гэтага імя, Шчомыслічы, т.б. нашчадкі Шчомысла, а сучасная форма Шчомысліца магла быць вынікам паланізацыі. Імя Шчомысел можа быць спрашчэннем вядомага з летапісаў імя Гастамысел.{{Sfn|Урублеўскі|2010}} Упершыню згадваецца 6 мая 1645 года як вёска Шчомысліца з 19 двароў у складзе маёнтка Прылукі Менскага павета Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага, уласнасць К. В. Статкевіча, старасты азярышчанскага і падкаморыя браслаўскага. Верагодна, у ліпені 1655 года вёска знішчана казацкім атрадам [[Іван Нічыпаравіч Залатарэнка|І. Залатарэнкі]]. Насельніцтва загінула, памерла ад эпідэміі і голаду ці разбеглася. Пасля вайны 1654—1667 гадоў існавала як дробнае паселішча маёнтка Прылукі.{{Sfn|Урублеўскі|2010}} У 1800 годзе вёска Мінскага павета Мінскай губерні, 2 двары, 11 жыхароў. У 1-й палове ХІХ ст. малая вёска прыгонных сялян - сем’яў Аляксейчыкаў, Бабуркаў і Крыштафовічаў, якія належалі памешчыкам Іваноўскім, Оштарпам, Горватам, Чапскім. У 2-й палове ХІХ ст. зямлю ў засценку Шчомысліца здавалі ў арэнду шляхецкім сем’ям Арцішэўскіх, Чартовічаў і іншым. У 1909 годзе згадваецца як аднаселле Самахвалавіцкай воласці Мінскага павета Мінскай губерні, 3 двары, 24 жыхароў. У 1910-я гады паселішча пачало ўзбуйняцца праз распродаж памешчыцкай зямлі. Тым жа часам, у 1917 годзе ў раёне сучаснага перасячэння вуліц Керунікава і Жукоўскага, пры сядзібе графіні Ю. Чапскай, знаходзіўся фальварак, дзе жыло 78 чалавек.{{Sfn|Урублеўскі|2010}} Да рэвалюцыі праваслаўнае насельніцтва вёскі адносілася да прыходу Прылуцкай Георгіеўскай царквы, каталіцкае да парафіі [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Мінск)|Мінскага Кальварыйскага касцёла]] (у 2-й палове ХІХ ст. — пачатку ХХ ст.), да парафіі [[Касцёл Сэрца Ісуса і Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Воўкавічы)|Воўчкавіцкага касцёла Сэрца Іісуса і Найсвяцейшай Марыі Дзевы]] (паміж 1906 і 1917 гг.){{Sfn|Урублеўскі|2010}}. З лістапада 1917 г. у складзе Падгайскага с/с Самахвалавіцкай воласці Мінскага павета (з 07.1924 Самахвалавіцкага раёна Мінскай акругі, з 07.1930 — Самахвалавіцкага раёна, з 07.1934 — Мінскага раёна, з 02.1938 — Мінскага раёна Мінскай вобласці). У 1925 г. урочышча Шчомысліца, галоўным чынам, складалася з «гістарычнага цэнтра» на месцы размяшчэння летняй рэзідэнцыі Ю. Чапскай, хутароў вакол ст. Памыслішча і хутароў, размешчаных за цяперашняй Брэсцкай шашой, пра што нагадвала вадапомпавая вежа для паліву зямлі (знесена летам 2006). У 1931 годзе пры стварэнні калгасу «Чырвоны партызан» вёска пачала змяняць межы — пачала фарміравацца цяперашняя вуліца Керунікава, якая злучыла гістарычны цэнтр — месца размяшчэння летняй рэзідэнцыі Ю. Чапскай — з чыгуначнай дарогай Мінск—Брэст. Восенню 1936 г. у Шчомысліцы заснавана цэнтральная сядзіба калгасу{{Sfn|Урублеўскі|2010}}. На хутары І. А. Аляшкевіча паблізу станцыі Памыслішча каля 1929 года заснавана першая школа, першым дырэктарам быў М. І. Русаловіч. Пасля яго знікнення ўвосень 1936 г. загадчыцай школы была В. П. Жукоўская. У 1938 г. у будынку графіні Ю. Чапскай была заснавана сямігадовая школа, дырэктарам якой быў брат загадчыцы С. П. Жукоўскі{{Sfn|Урублеўскі|2010}}. У чэрвені 1941 года суседняя чыгуначная станцыя Памыслішча падверглася нямецкай авіябамбардзіроўцы. Некаторыя жыхары Шчомысліцы загінулі ратуючыся ў сцёкавых трубах пад чыгункай. У парку пахавана больш за сотню чырвонаармейцаў, якія вялі абарончыя баі на падыходах да Мінска. У гады вайны ў вёсцы дзейнічала падпольная група Гвоздзева, у красавіку 1942 года трапілі ў рукі карных органаў муж і жонка І. А. і Н. І. Клочкі (растраляны ў маі таго ж года). На фронце загінула як мінімум 4 жыхары вёскі. 21 ліпеня 1944 года нямецкая бомба патрапіла ў грузавік, які ў раёне Шчомысліцы перавозіў савецкіх байцоў. У выніку прамога траплення загінуў дзясятак вайскоўцаў, у т.л. старшы сяржант 15-й брыгады хімабароны М. І. Керунікаў і лейтэнант 80-га батальёна хімабароны П. Л. Вераб’ёў, у гонар якіх названы дзве значныя вуліцы паселішча. Трэцяя названа ў памяць даваеннага настаўніка Шчомысліцкай школы С. П. Жукоўскага, які загінуў у 1942 годзе. Абеліск на брацкай магіле савецкіх воінаў пастаўлены ў 1975 г. (лічыцца, што агулам у парку пахавана 138 чалавек, у т.л. воіны 95-й стралковай дывізіі). На пліце прапісаны імёны загінулых у грузавіку 21.07.1944 г. З часам да спісу далучылі імя мясцовага жыхара В. І. Касцецкага (1872—1941), які памёр у канцы чэрвеня 1941 года і чыё пахаванне было на краі паселішча (цяпер прыватнае ўладанне па вул. Вараб’ёва){{Sfn|Урублеўскі|2010}}. З 8 красавіка 1957 года вёска з’яўляецца цэнтрам Шчомысліцкага сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. З 18 сакавіка 2008 года — аграгарадок Шчомысліцкага с/с Мінскага раёна Мінскай вобласці. З 19 студзеня 2009 года ў аграгарадку дзейнічае праваслаўны храм імя Св. Лаўрэнція Тураўскага, у тым жа годзе ўзведзены часовы драўляны храм. Настаяцель - протаіерэй Аляксандр Віктаравіч Галавін {{Sfn|https://hrambel.by/shomislica/hram-svyatitelya-lavrentiya-turovskogo/raspisanie-bogosluzheniy/archive}}. 13 верасня 2026 года ў аграгарадку ўпершыню адбыліся раённыя "Дажынкі-2026", дзе ў ліку іншых былі ўзнагароджаны прадстаўнікі ААТ "Шчомысліца" Васіль Яскевіч (інжынер), Грыгорый Макаранка і Аляксандр Бабовіч (кіроўцы) {{Sfn|https://pristalica.by/12092026/v-shhomyslicze-nazvali-luchshih-agrariev-minskogo-rajona}}. == Горадабудаўнічыя планы == Плануецца, што вёска і тэрыторыя вакол стане новым жылым мікрараёнам [[Мінск]]а<ref>[http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=28319 Будаўніцтва новых раёнаў Мінска за МКАД пачнецца ў 2011-м] // [[БелаПАН]]</ref>, да ўзвядзення якога мусілі прыступіць у [[2011]] годзе. Раён-новабудоўля будзе разлічаны на 50 тыс. чалавек. У канцы [[2013]] года планавалася<ref>[http://news.tut.by/geonews/200267.html Три станции минского метро откроют во II полугодии 2012 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101016044131/http://news.tut.by/geonews/200267.html |date=16 кастрычніка 2010 }}{{ref-ru}} // [[БЕЛТА]]</ref> ўвесці ў эксплуатацыю новую станцыю [[Мінскі метрапалітэн|Мінскага метрапалітэна]] — «[[Шчомысліца (станцыя метро, Мінск)|Шчомысліца]]», якая будзе ісці за станцыяй «[[Малінаўка (станцыя метро)|Малінаўка]]», але на 1 студзеня 2023 года станцыя яшчэ не была ўведзена ў эксплуатацыю. Акрамя станцыі запланавана ўзвядзенне дэпо метрапалітэна. == Насельніцтва == * [[2003]] год — 1655 жыхароў, 571 двор<ref name="БЭ17">{{Крыніцы/БелЭн|17}} — С. 500.</ref>. * [[2006]] — больш за 1000 жыхароў {{зноскі}} == Літаратура == * {{Артыкул|ref=Урублеўскі|год=2010|загаловак=Крыніцы па генеалогіі сялянскага насельніцтва маёнтка Прылукі XVII―XIX стст. : (па матэрыялах НГАБ)|выданне=Жыццё Айчыне, гонар нікому : матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі, прысвечанай 180-годдзю з дня нараджэння Эмерыка фон Гутэн-Чапскага, Мінск, 16—18 сакавіка 2009 г.|аўтар=Урублеўскі, В. В.|адказны=[рэдкалегія: І. Кароль, І. Гатальскі]|месца=Мінск|старонкі=237―249|спасылка=https://czapski.by/krynicy-pa-genealogii-sjaljanskaga-naselnictva-majontka-pryluki/}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Шчомысліцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Шчомысліцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]] [[Катэгорыя:Шчомысліца| ]] 969mjnfew5jntuzmhy3okt0wkh8ob8s 5199600 5199599 2026-09-15T11:06:16Z ~2026-49779-31 174099 /* Гісторыя */ 5199600 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Шчомысліца |краіна = Беларусь |першае згадванне = |плошча = |вышыня = 220 |насельніцтва = больш за 1000 |год перапісу = 2006 |шчыльнасць = |двароў = |тэлефонны код = +375 17 |паштовы індэкс = 223049 |аўтамабільны код = 5 |выява =Ščomyslica village.jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет = Шчомысліцкі |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 49 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 27 |lon_min = 27 |lon_sec = |OpenStreetMap = 243010402 }} '''Шчо́мысліца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ščomyslica}}, {{lang-ru|Щомыслица}}) — [[аграгарадок]] у [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Шчомысліцкі сельсавет|Шчомысліцкага сельсавета]]. Размешчана на скрыжаванні шашы {{таблічка-by|Р|1}} з {{таблічка-by|Н|9057}}, за 2 км на паўднёвы захад ад [[Магістраль М9|МКАД]] ({{таблічка-by|М|9}}). У аграгарадку знаходзіцца чыгуначная станцыя [[Памыслішча]]. == Гісторыя == Паводле адной з версій, назва паходзіць ад старажытнарускага імя Шчомысел, т.б. літаральна значыць "уласнасць Шчомысла", які тым часам кантраляваў тут участак транзітнага гандлю. Або ад патроніма з гэтага імя, Шчомыслічы, т.б. нашчадкі Шчомысла, а сучасная форма Шчомысліца магла быць вынікам паланізацыі. Імя Шчомысел можа быць спрашчэннем вядомага з летапісаў імя Гастамысел.{{Sfn|Урублеўскі|2010}} Упершыню згадваецца 6 мая 1645 года як вёска Шчомысліца з 19 двароў у складзе маёнтка Прылукі Менскага павета Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага, уласнасць К. В. Статкевіча, старасты азярышчанскага і падкаморыя браслаўскага. Верагодна, у ліпені 1655 года вёска знішчана казацкім атрадам [[Іван Нічыпаравіч Залатарэнка|І. Залатарэнкі]]. Насельніцтва загінула, памерла ад эпідэміі і голаду ці разбеглася. Пасля вайны 1654—1667 гадоў існавала як дробнае паселішча маёнтка Прылукі.{{Sfn|Урублеўскі|2010}} У 1800 годзе вёска Мінскага павета Мінскай губерні, 2 двары, 11 жыхароў. У 1-й палове ХІХ ст. малая вёска прыгонных сялян - сем’яў Аляксейчыкаў, Бабуркаў і Крыштафовічаў, якія належалі памешчыкам Іваноўскім, Оштарпам, Горватам, Чапскім. У 2-й палове ХІХ ст. зямлю ў засценку Шчомысліца здавалі ў арэнду шляхецкім сем’ям Арцішэўскіх, Чартовічаў і іншым. У 1909 годзе згадваецца як аднаселле Самахвалавіцкай воласці Мінскага павета Мінскай губерні, 3 двары, 24 жыхароў. У 1910-я гады паселішча пачало ўзбуйняцца праз распродаж памешчыцкай зямлі. Тым жа часам, у 1917 годзе ў раёне сучаснага перасячэння вуліц Керунікава і Жукоўскага, пры сядзібе графіні Ю. Чапскай, знаходзіўся фальварак, дзе жыло 78 чалавек.{{Sfn|Урублеўскі|2010}} Да рэвалюцыі праваслаўнае насельніцтва вёскі адносілася да прыходу Прылуцкай Георгіеўскай царквы, каталіцкае да парафіі [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Мінск)|Мінскага Кальварыйскага касцёла]] (у 2-й палове ХІХ ст. — пачатку ХХ ст.), да парафіі [[Касцёл Сэрца Ісуса і Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Воўкавічы)|Воўчкавіцкага касцёла Сэрца Іісуса і Найсвяцейшай Марыі Дзевы]] (паміж 1906 і 1917 гг.){{Sfn|Урублеўскі|2010}}. З лістапада 1917 г. у складзе Падгайскага с/с Самахвалавіцкай воласці Мінскага павета (з 07.1924 Самахвалавіцкага раёна Мінскай акругі, з 07.1930 — Самахвалавіцкага раёна, з 07.1934 — Мінскага раёна, з 02.1938 — Мінскага раёна Мінскай вобласці). У 1925 г. урочышча Шчомысліца, галоўным чынам, складалася з «гістарычнага цэнтра» на месцы размяшчэння летняй рэзідэнцыі Ю. Чапскай, хутароў вакол ст. Памыслішча і хутароў, размешчаных за цяперашняй Брэсцкай шашой, пра што нагадвала вадапомпавая вежа для паліву зямлі (знесена летам 2006). У 1931 годзе пры стварэнні калгасу «Чырвоны партызан» вёска пачала змяняць межы — пачала фарміравацца цяперашняя вуліца Керунікава, якая злучыла гістарычны цэнтр — месца размяшчэння летняй рэзідэнцыі Ю. Чапскай — з чыгуначнай дарогай Мінск—Брэст. Восенню 1936 г. у Шчомысліцы заснавана цэнтральная сядзіба калгасу{{Sfn|Урублеўскі|2010}}. На хутары І. А. Аляшкевіча паблізу станцыі Памыслішча каля 1929 года заснавана першая школа, першым дырэктарам быў М. І. Русаловіч. Пасля яго знікнення ўвосень 1936 г. загадчыцай школы была В. П. Жукоўская. У 1938 г. у будынку графіні Ю. Чапскай была заснавана сямігадовая школа, дырэктарам якой быў брат загадчыцы С. П. Жукоўскі{{Sfn|Урублеўскі|2010}}. У чэрвені 1941 года суседняя чыгуначная станцыя Памыслішча падверглася нямецкай авіябамбардзіроўцы. Некаторыя жыхары Шчомысліцы загінулі ратуючыся ў сцёкавых трубах пад чыгункай. У парку пахавана больш за сотню чырвонаармейцаў, якія вялі абарончыя баі на падыходах да Мінска. У гады вайны ў вёсцы дзейнічала падпольная група Гвоздзева, у красавіку 1942 года трапілі ў рукі карных органаў муж і жонка І. А. і Н. І. Клочкі (растраляны ў маі таго ж года). На фронце загінула як мінімум 4 жыхары вёскі. 21 ліпеня 1944 года нямецкая бомба патрапіла ў грузавік, які ў раёне Шчомысліцы перавозіў савецкіх байцоў. У выніку прамога траплення загінуў дзясятак вайскоўцаў, у т.л. старшы сяржант 15-й брыгады хімабароны М. І. Керунікаў і лейтэнант 80-га батальёна хімабароны П. Л. Вераб’ёў, у гонар якіх названы дзве значныя вуліцы паселішча. Трэцяя названа ў памяць даваеннага настаўніка Шчомысліцкай школы С. П. Жукоўскага, які загінуў у 1942 годзе. Абеліск на брацкай магіле савецкіх воінаў пастаўлены ў 1975 г. (лічыцца, што агулам у парку пахавана 138 чалавек, у т.л. воіны 95-й стралковай дывізіі). На пліце прапісаны імёны загінулых у грузавіку 21.07.1944 г. З часам да спісу далучылі імя мясцовага жыхара В. І. Касцецкага (1872—1941), які памёр у канцы чэрвеня 1941 года і чыё пахаванне было на краі паселішча (цяпер прыватнае ўладанне па вул. Вараб’ёва){{Sfn|Урублеўскі|2010}}. З 8 красавіка 1957 года вёска з’яўляецца цэнтрам Шчомысліцкага сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. З 18 сакавіка 2008 года — аграгарадок Шчомысліцкага с/с Мінскага раёна Мінскай вобласці. З 19 студзеня 2009 года ў аграгарадку дзейнічае праваслаўны храм імя Св. Лаўрэнція Тураўскага, у тым жа годзе ўзведзены часовы драўляны храм. Настаяцель - протаіерэй Аляксандр Віктаравіч Галавін {{Sfn|https://hrambel.by/shomislica/hram-svyatitelya-lavrentiya-turovskogo/raspisanie-bogosluzheniy/archive}}. 13 верасня 2026 года ў аграгарадку ўпершыню адбыліся раённыя "Дажынкі", дзе ў ліку іншых былі ўзнагароджаны прадстаўнікі ААТ "Шчомысліца" Васіль Яскевіч (інжынер), Грыгорый Макаранка і Аляксандр Бабовіч (кіроўцы) {{Sfn|https://pristalica.by/12092026/v-shhomyslicze-nazvali-luchshih-agrariev-minskogo-rajona}}. == Горадабудаўнічыя планы == Плануецца, што вёска і тэрыторыя вакол стане новым жылым мікрараёнам [[Мінск]]а<ref>[http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=28319 Будаўніцтва новых раёнаў Мінска за МКАД пачнецца ў 2011-м] // [[БелаПАН]]</ref>, да ўзвядзення якога мусілі прыступіць у [[2011]] годзе. Раён-новабудоўля будзе разлічаны на 50 тыс. чалавек. У канцы [[2013]] года планавалася<ref>[http://news.tut.by/geonews/200267.html Три станции минского метро откроют во II полугодии 2012 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101016044131/http://news.tut.by/geonews/200267.html |date=16 кастрычніка 2010 }}{{ref-ru}} // [[БЕЛТА]]</ref> ўвесці ў эксплуатацыю новую станцыю [[Мінскі метрапалітэн|Мінскага метрапалітэна]] — «[[Шчомысліца (станцыя метро, Мінск)|Шчомысліца]]», якая будзе ісці за станцыяй «[[Малінаўка (станцыя метро)|Малінаўка]]», але на 1 студзеня 2023 года станцыя яшчэ не была ўведзена ў эксплуатацыю. Акрамя станцыі запланавана ўзвядзенне дэпо метрапалітэна. == Насельніцтва == * [[2003]] год — 1655 жыхароў, 571 двор<ref name="БЭ17">{{Крыніцы/БелЭн|17}} — С. 500.</ref>. * [[2006]] — больш за 1000 жыхароў {{зноскі}} == Літаратура == * {{Артыкул|ref=Урублеўскі|год=2010|загаловак=Крыніцы па генеалогіі сялянскага насельніцтва маёнтка Прылукі XVII―XIX стст. : (па матэрыялах НГАБ)|выданне=Жыццё Айчыне, гонар нікому : матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі, прысвечанай 180-годдзю з дня нараджэння Эмерыка фон Гутэн-Чапскага, Мінск, 16—18 сакавіка 2009 г.|аўтар=Урублеўскі, В. В.|адказны=[рэдкалегія: І. Кароль, І. Гатальскі]|месца=Мінск|старонкі=237―249|спасылка=https://czapski.by/krynicy-pa-genealogii-sjaljanskaga-naselnictva-majontka-pryluki/}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Шчомысліцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Шчомысліцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]] [[Катэгорыя:Шчомысліца| ]] 0rixs4bhjjuvo4hzey0wi6pb4ucmxn8 5199604 5199600 2026-09-15T11:27:15Z ~2026-49779-31 174099 /* Гісторыя */ 5199604 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Шчомысліца |краіна = Беларусь |першае згадванне = |плошча = |вышыня = 220 |насельніцтва = больш за 1000 |год перапісу = 2006 |шчыльнасць = |двароў = |тэлефонны код = +375 17 |паштовы індэкс = 223049 |аўтамабільны код = 5 |выява =Ščomyslica village.jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет = Шчомысліцкі |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 49 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 27 |lon_min = 27 |lon_sec = |OpenStreetMap = 243010402 }} '''Шчо́мысліца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ščomyslica}}, {{lang-ru|Щомыслица}}) — [[аграгарадок]] у [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Шчомысліцкі сельсавет|Шчомысліцкага сельсавета]]. Размешчана на скрыжаванні шашы {{таблічка-by|Р|1}} з {{таблічка-by|Н|9057}}, за 2 км на паўднёвы захад ад [[Магістраль М9|МКАД]] ({{таблічка-by|М|9}}). У аграгарадку знаходзіцца чыгуначная станцыя [[Памыслішча]]. == Гісторыя == Паводле адной з версій, назва паходзіць ад старажытнарускага імя Шчомысел, т.б. літаральна значыць "уласнасць Шчомысла", які тым часам кантраляваў тут участак транзітнага гандлю. Або ад патроніма з гэтага імя, Шчомыслічы, т.б. нашчадкі Шчомысла, а сучасная форма Шчомысліца магла быць вынікам паланізацыі. Імя Шчомысел можа быць спрашчэннем вядомага з летапісаў імя Гастамысел.{{Sfn|Урублеўскі|2010}} Упершыню згадваецца 6 мая 1645 года як вёска Шчомысліца з 19 двароў у складзе маёнтка Прылукі Менскага павета Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага, уласнасць К. В. Статкевіча, старасты азярышчанскага і падкаморыя браслаўскага. Верагодна, у ліпені 1655 года вёска знішчана казацкім атрадам [[Іван Нічыпаравіч Залатарэнка|І. Залатарэнкі]]. Насельніцтва загінула, памерла ад эпідэміі і голаду ці разбеглася. Пасля вайны 1654—1667 гадоў існавала як дробнае паселішча маёнтка Прылукі.{{Sfn|Урублеўскі|2010}} У 1800 годзе вёска Мінскага павета Мінскай губерні, 2 двары, 11 жыхароў. У 1-й палове ХІХ ст. малая вёска прыгонных сялян - сем’яў Аляксейчыкаў, Бабуркаў і Крыштафовічаў, якія належалі памешчыкам Іваноўскім, Оштарпам, Горватам, Чапскім. У 2-й палове ХІХ ст. зямлю ў засценку Шчомысліца здавалі ў арэнду шляхецкім сем’ям Арцішэўскіх, Чартовічаў і іншым. У 1909 годзе згадваецца як аднаселле Самахвалавіцкай воласці Мінскага павета Мінскай губерні, 3 двары, 24 жыхароў. У 1910-я гады паселішча пачало ўзбуйняцца праз распродаж памешчыцкай зямлі. Тым жа часам, у 1917 годзе ў раёне сучаснага перасячэння вуліц Керунікава і Жукоўскага, пры сядзібе графіні Ю. Чапскай, знаходзіўся фальварак, дзе жыло 78 чалавек.{{Sfn|Урублеўскі|2010}} Да рэвалюцыі праваслаўнае насельніцтва вёскі адносілася да прыходу Прылуцкай Георгіеўскай царквы, каталіцкае да парафіі [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Мінск)|Мінскага Кальварыйскага касцёла]] (у 2-й палове ХІХ ст. — пачатку ХХ ст.), да парафіі [[Касцёл Сэрца Ісуса і Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Воўкавічы)|Воўчкавіцкага касцёла Сэрца Іісуса і Найсвяцейшай Марыі Дзевы]] (паміж 1906 і 1917 гг.){{Sfn|Урублеўскі|2010}}. З лістапада 1917 г. у складзе Падгайскага с/с Самахвалавіцкай воласці Мінскага павета (з 07.1924 Самахвалавіцкага раёна Мінскай акругі, з 07.1930 — Самахвалавіцкага раёна, з 07.1934 — Мінскага раёна, з 02.1938 — Мінскага раёна Мінскай вобласці). У 1925 г. урочышча Шчомысліца, галоўным чынам, складалася з «гістарычнага цэнтра» на месцы размяшчэння летняй рэзідэнцыі Ю. Чапскай, хутароў вакол ст. Памыслішча і хутароў, размешчаных за цяперашняй Брэсцкай шашой, пра што нагадвала вадапомпавая вежа для паліву зямлі (знесена летам 2006). У 1931 годзе пры стварэнні калгасу «Чырвоны партызан» вёска пачала змяняць межы — пачала фарміравацца цяперашняя вуліца Керунікава, якая злучыла гістарычны цэнтр — месца размяшчэння летняй рэзідэнцыі Ю. Чапскай — з чыгуначнай дарогай Мінск—Брэст. Восенню 1936 г. у Шчомысліцы заснавана цэнтральная сядзіба калгасу{{Sfn|Урублеўскі|2010}}. На хутары І. А. Аляшкевіча паблізу станцыі Памыслішча каля 1929 года заснавана першая школа, першым дырэктарам быў М. І. Русаловіч. Пасля яго знікнення ўвосень 1936 г. загадчыцай школы была В. П. Жукоўская. У 1938 г. у будынку графіні Ю. Чапскай была заснавана сямігадовая школа, дырэктарам якой быў брат загадчыцы С. П. Жукоўскі{{Sfn|Урублеўскі|2010}}. У чэрвені 1941 года суседняя чыгуначная станцыя Памыслішча падверглася нямецкай авіябамбардзіроўцы. Некаторыя жыхары Шчомысліцы загінулі ратуючыся ў сцёкавых трубах пад чыгункай. У парку пахавана больш за сотню чырвонаармейцаў, якія вялі абарончыя баі на падыходах да Мінска. У гады вайны ў вёсцы дзейнічала падпольная група Гвоздзева, у красавіку 1942 года трапілі ў рукі карных органаў муж і жонка І. А. і Н. І. Клочкі (растраляны ў маі таго ж года). На фронце загінула як мінімум 4 жыхары вёскі. 21 ліпеня 1944 года нямецкая бомба патрапіла ў грузавік, які ў раёне Шчомысліцы перавозіў савецкіх байцоў. У выніку прамога траплення загінуў дзясятак вайскоўцаў, у т.л. старшы сяржант 15-й брыгады хімабароны М. І. Керунікаў і лейтэнант 80-га батальёна хімабароны П. Л. Вераб’ёў, у гонар якіх названы дзве значныя вуліцы паселішча. Трэцяя названа ў памяць даваеннага настаўніка Шчомысліцкай школы С. П. Жукоўскага, які загінуў у 1942 годзе. Абеліск на брацкай магіле савецкіх воінаў пастаўлены ў 1975 г. (лічыцца, што агулам у парку пахавана 138 чалавек, у т.л. воіны 95-й стралковай дывізіі). На пліце прапісаны імёны загінулых у грузавіку 21.07.1944 г. З часам да спісу далучылі імя мясцовага жыхара В. І. Касцецкага (1872—1941), які памёр у канцы чэрвеня 1941 года і чыё пахаванне было на краі паселішча (цяпер прыватнае ўладанне па вул. Вараб’ёва){{Sfn|Урублеўскі|2010}}. З 8 красавіка 1957 года вёска з’яўляецца цэнтрам Шчомысліцкага сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. З 18 сакавіка 2008 года — аграгарадок Шчомысліцкага с/с Мінскага раёна Мінскай вобласці. З 19 студзеня 2009 года ў аграгарадку дзейнічае праваслаўны прыход імя Св. Лаўрэнція Тураўскага, у тым жа годзе ўзведзены часовы драўляны храм. Настаяцель - протаіерэй Аляксандр Віктаравіч Галавін {{Sfn|https://hrambel.by/shomislica/hram-svyatitelya-lavrentiya-turovskogo/raspisanie-bogosluzheniy/archive}}. 13 верасня 2026 года ў аграгарадку ўпершыню адбыліся раённыя "Дажынкі", дзе ў ліку іншых былі ўзнагароджаны прадстаўнікі ААТ "Шчомысліца" Васіль Яскевіч (інжынер), Грыгорый Макаранка і Аляксандр Бабовіч (кіроўцы) {{Sfn|https://pristalica.by/12092026/v-shhomyslicze-nazvali-luchshih-agrariev-minskogo-rajona}}. == Горадабудаўнічыя планы == Плануецца, што вёска і тэрыторыя вакол стане новым жылым мікрараёнам [[Мінск]]а<ref>[http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=28319 Будаўніцтва новых раёнаў Мінска за МКАД пачнецца ў 2011-м] // [[БелаПАН]]</ref>, да ўзвядзення якога мусілі прыступіць у [[2011]] годзе. Раён-новабудоўля будзе разлічаны на 50 тыс. чалавек. У канцы [[2013]] года планавалася<ref>[http://news.tut.by/geonews/200267.html Три станции минского метро откроют во II полугодии 2012 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101016044131/http://news.tut.by/geonews/200267.html |date=16 кастрычніка 2010 }}{{ref-ru}} // [[БЕЛТА]]</ref> ўвесці ў эксплуатацыю новую станцыю [[Мінскі метрапалітэн|Мінскага метрапалітэна]] — «[[Шчомысліца (станцыя метро, Мінск)|Шчомысліца]]», якая будзе ісці за станцыяй «[[Малінаўка (станцыя метро)|Малінаўка]]», але на 1 студзеня 2023 года станцыя яшчэ не была ўведзена ў эксплуатацыю. Акрамя станцыі запланавана ўзвядзенне дэпо метрапалітэна. == Насельніцтва == * [[2003]] год — 1655 жыхароў, 571 двор<ref name="БЭ17">{{Крыніцы/БелЭн|17}} — С. 500.</ref>. * [[2006]] — больш за 1000 жыхароў {{зноскі}} == Літаратура == * {{Артыкул|ref=Урублеўскі|год=2010|загаловак=Крыніцы па генеалогіі сялянскага насельніцтва маёнтка Прылукі XVII―XIX стст. : (па матэрыялах НГАБ)|выданне=Жыццё Айчыне, гонар нікому : матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі, прысвечанай 180-годдзю з дня нараджэння Эмерыка фон Гутэн-Чапскага, Мінск, 16—18 сакавіка 2009 г.|аўтар=Урублеўскі, В. В.|адказны=[рэдкалегія: І. Кароль, І. Гатальскі]|месца=Мінск|старонкі=237―249|спасылка=https://czapski.by/krynicy-pa-genealogii-sjaljanskaga-naselnictva-majontka-pryluki/}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Шчомысліцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Шчомысліцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]] [[Катэгорыя:Шчомысліца| ]] qa4xqmzmlhr9zhftr5hgpag76yv8div 0 213389 5199473 5190910 2026-09-15T08:23:53Z BilboBeggins 88144 /* У ролях */ 5199473 wikitext text/x-wiki {{Фільм | Беларуская назва = Інтэрстэлар | Арыгінальная назва = Interstellar | Выява = Interstellar 2014.jpg | Памер = 250px | Жанр = [[кінафантастыка|навуковая фантастыка]] | Рэжысёр = [[Крыстафер Нолан]] | Прадзюсар = [[Эма Томас]]<br />Крыстафер Нолан<br />[[Лінда Обст]] | Сцэнарыст = <small>Фабула:</small><br />[[Кіп Торн]]<br /><small>Сцэнарый:</small><br />[[Джонатан Нолан]]<br />Крыстафер Нолан | Акцёры = [[Мэцью Мак-Конахі]]<br />[[Эн Хэтэўэй]]<br />[[Джэсіка Чэстэйн]]<br />[[Майкл Кейн]]<br />[[Кейсі Афлек]]<br />Біл Ірвін<br />[[Элен Бёрстын]]<br />[[Джон Літгау]]<br />[[Уэс Бэнтлі]]<br />[[Мэт Дэйман]] | Аператар = [[Хойтэ Ван Хойтэма]] | Кампазітар = [[Ганс Цымер]] | Кампанія = [[Paramount Pictures]]<br />[[Warner Bros.]]<br />[[Legendary Pictures]]<br />Lynda Obst Productions<br />[[Syncopy Films]] | Бюджэт = [[Долар ЗША|$]] 165 млн | Зборы = [[Долар ЗША|$]] 701 млн <ref name="BOM">{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=interstellar.htm |title=Interstellar (2014)|website=Box Office Mojo|accessdate=2014-11-09|lang=en}}</ref> | Краіна = {{USA}}<br />{{UK}} | Мова = [[Англійская мова|англійская]] | Час = 169 хвіл. | Год = 2014 | Сайт = }} '''«Інтэрстэ́лар»''' ({{lang-en|Interstellar}} — {{lang-be|Міжзоркавы}}) — [[кінафантастыка|навукова-фантастычны]] фільм рэжысёра [[Крыстафер Нолан|Крыстафера Нолана]] паводле сцэнарыя [[Джонатан Нолан|Джонатана Нолана]] і [[Кіп Торн|Кіпа Торна]]. Фільм апавядае пра падарожжы групы даследчыкаў, якія выкарыстоўваюць нядаўна выяўлены [[Кратовая нара|прасторава-часавы тунэль]], каб абыйсці абмежаванні палёту чалавека ў космасе і прайсці велізарныя адлегласці на міжзоркавым караблі. Сцэнарыстам праекта выступае брат Крыстафера — Джонатан Нолан, які працаваў над сцэнарыямі да дзвюх частак «Бэтмена», а таксама да фільмаў «[[Помні]]» і «[[Прэстыж (фільм)|Прэстыж]]». Сцэнарый заснаваны на навуковых працах [[Тэарэтычная фізіка|фізіка-тэарэтыка]] [[Кіп Торн|Кіпа Торна]]. == Сюжэт == Недалёкая будучыня. Насельніцтва Зямлі паступова вымірае ад голаду з прычыны пагаршэння клімату. Фермер Купер, некалі пілот [[NASA]], вядзе гаспадарку са сваёй сям'ёй у амерыканскай глыбінцы, пакутуючы ад неўраджаю і [[пылавая бура|пылавых бур]]. Яго дачка Мёрф расказвае пра тое, што яе пакой наведвае [[палтэргейст]] і скідвае кнігі з паліцы. Купер, разабраўшыся, разумее, што анамальныя з’явы не выдумка і нават выяўляе разам з дачкой у дзеяннях здані заканамернасці. Прааналізаваўшы іх, ён вылічвае каардынаты нейкага аб'екта, які аказаўся сакрэтным падраздзяленнем NASA. Кіраўнік лабараторыі прафесар Брэнд і яго супрацоўнікі некалькі гадоў назад агледзелі ў раёне арбіты [[Сатурн (планета)|Сатурна]] [[Кратовая нара|чарвяточыну]] ў прасторы, якая дазваляе хутка перамясціцца ў іншую галактыку. Прафесар лічыць, што праход адкрыла безназоўная звышцывілізацыя ў мэтах выратавання чалавецтва. Насельніцтва Зямлі тым часам вымушана выжываць і таму касмічныя палёты лічацца марнаваннем абмежаваных рэсурсаў. Таму першыя экспедыцыі ў рамках праграмы «Лазар» (адсылка да біблейскага [[Лазар з Віфаніі|Лазара]]) былі ажыццёўлены ў поўнай сакрэтнасці. Па той бок чарвяточыны даследчыкі выявілі [[зорная сістэма|зорную сістэму]]. Асаблівасці камунікацый праз «кратовую нару» такія, што экспедыцыі могуць пасылаць туды сігналы з Зямлі толькі аднабакова і раз у год. Вакол [[Чорныя дзіркі|чорнай дзіркі]] з [[Акрэцыйны дыск|акрэцыйным дыскам]], названай ''[[Гарганцюа]]'', круцяцца некалькі планет. Тры з іх найбольш [[Заселеная зона|перспектыўныя]] і атрымалі назвы ў гонар сваіх першаадкрывальнікаў: ''Мілер'', ''Эдмунд'' і ''Ман''. Куперу прапануюць узначаліць наступную экспедыцыю. Прафесар Брэнд разглядае асноўны і запасны план. Праз [[Рэлятывісцкае запаволенне часу|запаволенне часу]] экспедыцыя можа стаць вельмі працяглаю паводле зямнога часу і прафесар патрапіць закончыць свае даследаванні па распрацоўцы спосабу масавай адпраўкі людзей праз кратовую нару. Калі не выйдзе, то ёсць запасны «план Б»: на новае месца адпраўляецца абмежаваная група людзей, і запас [[Генетычны матэрыял|генетычнага матэрыялу]] (замарожаныя [[Яйцаклетка|яйцаклеткі]]) з мэтай заснаваць калонію. Таму місія «Лазар» адразу забірае з сабой кантэйнеры з яйцаклеткамі. Мёрф не згаджаецца адпускаць бацьку ў экспедыцыю, адкуль той можа і не вярнуцца, але Купер пакідае сям'ю. Складаюць каманду дачка прафесара Брэнда Амелія, фізік Ромілі, географ Дойл, камандзір карабля Купер, а таксама шматмэтавыя робаты ТАРС і КЕЙС. Місія «Лазар» адпраўляецца на [[Арбітальная станцыя|арбітальную станцыю]] Эндзюранс, экіпаж якой праз два гады палёту ў [[Крыясон|крыясне]], дасягае арбіты Сатурна і чарвяточыны. Пасля паспяховага праходу цераз пракол у [[Прастора-час|прасторы-часе]], зямляне аказваюцца перад нялёгкім выбарам — з якой планеты пачаць. Паліва абмежавана, і на даследаванне ўсіх трох планет яго можа не хапіць. Экспедыцыя пачынаецца з планеты ''Мілер'', але з прычыны яе блізкасці да чорнай дзіркі, 1 гадзіна на яе паверхні роўная 7 гадам на Зямлі. [[Пасадачны модуль]] прывадняецца там, адкуль паступалі сігналы экспедыцыі Мілера і даведваецца, што мясцовыя ўмовы вельмі неспрыяльныя. Экіпаж у апошні момант ратуецца ад каласальнай хвалі цунамі і губляе Дойла. Калі Купер і Амелія вяртаюцца назад, затрымаўшыся ўсяго на гадзіну, тое апыняецца, што на борце Эндзюранс і на Зямлі прайшло 23 гады. На Зямлі Мёрф вырасла, стала сталай жанчынай-навукоўцам і далучылася да каманды прафесара Брэнда. Яны беспаспяхова б'юцца над праблемай масавай адпраўкі людзей праз пракол прасторы-часу. На божай пасцелі прафесар прызнаецца, што ўвесь яго асноўны план выратавання чалавецтва быў не больш чым блефам — даследаванні зайшлі ў тупік. Калі б ён адразу прызнаўся, экспедыцыя наогул бы нікуды не паляцела. Зараз асноўны план — гэта «план Б». Мёрф не пакідае надзея, што сакрэт прасторава-часавых складак будзе раскрыты. Праблема ў сувязі часу і гравітацыі, але разгадка схавана ў нетрах чорных дзірак і дабрацца туды немагчыма. Астранаўты ў роспачы выслухваюць гэту навіну. Тым не менш, ім неабходна давесці да канца распачатае. Паліва хопіць толькі на адну планету. Пасля доўгіх спрэчак экіпаж выбірае планету ''Ман''. Ужо пры пасадцы апыняецца, што гэта халодны і недружалюбны свет. У атмасферы прысутнічае кісларод і [[аміяк]]. На паверхні планеты на станцыі, астранаўты выяўляюць доктара Мана ў [[анабіёз]]е. Пасля абуджэння і радасці з прычыны свайго выратавання, той распавядае, што планета добры кандыдат на каланізацыю, з бо на ёй ёсць месцы, дзе можна свабодна дыхаць. Зрэшты, пры спробе даследавання адразу высвятляецца, што доктар Ман падрабіў вынікі даследавання, для таго, каб за ім прыляцелі і забралі яго. Доктар Ман забівае Ромілі, спрабуе забіць Купера, вінавацячы яго ў няздольнасці ставіць інтарэсы ўсяго чалавецтва вышэй за інтарэсы яго сям'і. Ман выкрадае пасадачны модуль, аднак, спрабуючы аварыйна [[Стыкоўка|прыстыкавацца]] да арбітальнай станцыі, узрываецца шлюз Эндзюранс і ён гіне. Толькі цудам Куперу і Амеліі ўдаецца прыстыкавацца Эндзюранс, які хаатычна рухаецца пасля выбуху, і стабілізаваць яго рух. Карабель нясе да Гарганцюа і Купер вырашаецца на адчайны крок. Ён збіраецца выкарыстаць [[гравітацыйны манеўр]], прайсці блізка ад [[Гарызонт падзей|гарызонту падзей]] Гарганцюа і адправіць Эндзюранс да трэцяй планеты на рэштках паліва. Небяспечны трук на ручным кіраванні карабля амаль праходзіць, але ў канцы робат ТАРС і капітан, кіраўнікі рухавікамі пасадачнага модуля і чоўна, вымушаны адстыкавацца, перадаючы Эндзюранс дастатковую інерцыю, каб адарвацца ад чорнай дзіркі. Купер перасякае гарызонт падзей і падае ў чорную дзірку. Ён [[Катапультаванне|катапультуецца]] з карабля, які развальваецца, і праз некаторы час яго падзенне запавольваецца. Па радыёсувязі з Куперам злучаецца ТАРС, які паведамляе, што яны патрапілі ў [[Шматмерная прастора|пяцімерную прастору]]. Купер разглядае нешта, што нагадвае [[Разгортка|разгортку]] шматмернага куба на трохмерную прастору і бачыць юную Мёрф і падзеі мінулага да яго адлёту. Купер лічыць, што таямнічая звышцывілізацыя — гэта чалавецтва з будучыні, якое пераадолела межы быцця і спрабуе цяпер дапамагчы сваім продкам пераадолець цяжкі этап развіцця. Астранаўт не можа мець зносін візуальна ці голасам, але можа падаваць сігналы, уздзейнічаючы на кнігі на паліцы і пыл на падлозе пакоя, тым самым прадвызначаючы асноўныя падзеі, якія папярэднічалі старту экспедыцыі «Лазар». Робат сабраў даныя пра структуру чорнай дзіркі і [[Квантавая механіка|квантавую]] [[Гравітацыйная сінгулярнасць|сінгулярнасць]] і Купер перадае гэтыя даныя пасродкам [[Азбука Морзэ|азбукі Морзэ]] на секундную стрэлку гадзінніка, пакінутага дачцэ шмат гадоў назад. Мёрф прымае атрыманы сігнал, і пяцімерны куб згортваецца. Неўзабаве ў лабараторыі NASA яна ўрачыста заяўляе пра раскрыццё праблемы, над якой біўся прафесар Брэнд. Купер траціць прытомнасць і ачуньвае на бальнічнай койцы. Аказваецца, што яго ў скафандры і робата ТАРС вылавілі ў касмічнай прасторы каля Сатурна, праз шмат гадоў пасля таго, як ён пакінуў Зямлю, ва ўзросце 124 гадоў (з пункту гледжання зямнога назіральніка). Каля Сатурна чалавецтва заснавала [[Калонія О’Нейла|станцыю]] і вялікую калонію, куды перасялілася значная колькасць зямлян. Купер сустракаецца са сваёй пастарэлай дачкой, якая яшчэ жывая. Ён распавядае ёй, што ён і быў той «істотай» з яе дзяцінства (якая дзейнічала з чорнай дзіркі), і Мёрф адказвае, што яна здагадалася пра гэта. Яна просіць Купера не заставацца тут, каб не бачыць смерць свайго дзіцяці, а ляцець назад на дапамогу Амеліі. Купер садзіцца ў карабель і рыхтуецца да палёту. У апошніх кадрах паказваюць Амелію на планеце ''Эдмунд''. На ёй прыдатная для дыхання атмасфера і невялікая зямная калонія<ref>[http://www.deadline.com/2013/08/christopher-nolan-starts-interstellar/ Крыстафер Нолан бярэцца за «Міжзоркавы». Deadline.com. 13 жніўня 2013 года.]{{ref-en}}</ref><ref>[http://www.hollywoodreporter.com/news/christopher-nolans-interstellar-begins-filming-604941 Пачынаюцца здымкі фільма Крыстафера Нолана «Міжзоркавы». The Hollywood Reporter. 13 жніўня 2013 года.]{{ref-en}}</ref>. == У ролях == {{слупкі|width=50em}} {{слупок}} '''Каманда астранаўтаў''' {{У ролях уверсе}} {{У ролях|[[Мэцью Мак-Конахі]]<ref>{{cite web|last=Флемінг|first=Майк| url=http://www.deadline.com/2013/03/matthew-mcconaughey-courted-by-christopher-nolan-for-lead-in-interstellar/|title=Is Christopher Nolan Giving 'Interstellar' Lead To Matthew McConaughey?|publisher=[[Deadline.com]]|date=March 28, 2013| accessdate=January 20, 2014|lang=en}}</ref>||Купер|}} {{У ролях|[[Эн Хэтэўэй]]<ref>{{cite news | last=O'Hara | first=Helen | url=http://www.empireonline.com/news/story.asp?NID=42174 | title=Empire's Epic Interstellar Subscribers' Cover | work=[[Empire (часопіс)|Empire]] | date=September 16, 2014 | accessdate=September 16, 2014 }}</ref>||Амелія Бранд|}} {{У ролях|[[Дэвід Гясі]]<ref name="deadline" />||Ромілі|}} {{У ролях|[[Уэс Бентлі]]<ref name="deadline" />||Дойл|}} {{У ролях|[[Біл Ірвін]]<ref name="deadline" />||ТАРС|голас|}} {{У ролях|[[Джош Сцюарт]]||КЕЙС|голас|}} {{У ролях ніз}} {{слупок}} '''Астатнія персанажы''' {{У ролях уверсе}} {{У ролях|[[Джэсіка Чэстэйн]]<ref name="deadline" />||Мёрф|}} {{У ролях|[[Мак-Кензі Фой]]<ref name="deadline" />||Мёрф|юная}} {{У ролях|[[Элен Бёрсцін]]<ref name="deadline" />||Мёрф |у старасці|}} {{У ролях|[[Майкл Кейн]]<ref name="deadline" />|прафесар|Бранд|}} {{У ролях|[[Кейсі Афлек]]<ref name="deadline" />||Том|}} {{У ролях|[[Тымаці Шаламэ]]<ref name="deadline" />||Том|юны}} {{У ролях|[[Джон Літгау]]<ref name="deadline" />||Дональд|}} {{У ролях|[[Тофер Грэйс]]<ref name="deadline" />||Геці|}} {{У ролях|[[Дэвід Оелаўа]]<ref name="deadline" />|дырэктар||}} {{У ролях|[[Мэт Дэйман]]<ref name="jagernauth" />|доктар|Ман|}} {{У ролях|[[Уільям Дывэйн]]<ref>{{cite web |title=Actor William Devane Has A Part In Interstellar |url=http://www.interstellar-movie.com/news/1274 |work=Interstellar-movie |date=November 11, 2013 |accessdate=February 11, 2014 |lang=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140219015308/http://www.interstellar-movie.com/news/1274 |archivedate=19 лютага 2014 |url-status=dead }}</ref>|супрацоўнік НАСА|Уільямс|}} {{У ролях|[[Эліес Габел]]<ref>{{cite web|last=Снайдэр|first=Джэф|url=http://www.thewrap.com/awards/column-post/christopher-nolan-casts-game-thrones-actor-interstellar-exclusive-108156|title=Christopher Nolan Casts 'Game of Thrones' Actor in 'Interstellar'|work=The Wrap|publisher=The Wrap News, Inc.|date=August 2, 2013|accessdate=February 7, 2014|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140218001723/http://www.thewrap.com/awards/column-post/christopher-nolan-casts-game-thrones-actor-interstellar-exclusive-108156|archivedate=18 лютага 2014|url-status=dead}}</ref>|адміністратар||}} {{У ролях|{{нп5|Леа Кейрнс|||Leah Cairns}}<ref>{{cite web|title=Highlights of Starfury Panel With Aaron Douglas, Leah Cairns & Stephanie Jacobsen |url=http://nerdgeist.com/2013/09/19/highlights-of-starfury-panel-with-aaron-douglas-leah-cairns-stephanie-jacobsen/ |work=Nerdgeist |date=September 19, 2013 |accessdate=February 11, 2014|lang=en}}</ref>||Лоіс}} {{У ролях|[[Колет Вульф]]<ref>{{cite news | author=Staff | url=http://www.warnerbros.fr/interstellar-colette-wolfe-1780.html | title=Interstellar: Connaissez-vous Collette Wolfe, alias Ms. Kelly? | work=warnerbros.fr | publisher=[[Warner Bros. Pictures]] | date=August 12, 2014 | accessdate=September 17, 2014 | language=fr | archiveurl=https://web.archive.org/web/20141028025027/http://www.warnerbros.fr/interstellar-colette-wolfe-1780.html | archivedate=28 кастрычніка 2014 | url-status=dead }}</ref>|міс|Кэлі}} {{У ролях ніз}} {{слупкі/канец}} У красавіку 2013 года на галоўныя ролі былі зацверджаны [[Мэцью Мак-Конахі]] і [[Эн Хэтэўэй]]<ref>{{cite news | last=Fleming | first=Mike | url=http://www.deadline.com/2013/04/anne-hathaway-to-star-with-matthew-mcconaughey-in-christopher-nolans-interstellar/ | title=Anne Hathaway To Star With Matthew McConaughey in Christopher Nolan's 'Interstellar' | publisher=[[Deadline.com]] | date=April 9, 2013 | accessdate=August 14, 2013|lang=en}}</ref>. Крыстафер Нолан выбраў на ролю Купера Мэцью Мак-Конахі пасля таго, як убачыў яго ігру ў фільме «[[Мад, фільм|Мад]]» (2012)<ref name="mcclintock">{{cite journal | last=McClintock | first=Pamela | url=http://www.hollywoodreporter.com/news/cinemacon-christopher-nolan-talks-interstellar-691456 | title=CinemaCon: Christopher Nolan Talks 'Interstellar,' Plugs Film Over Digital in Hollywood Reporter Q&A | journal=[[The Hollywood Reporter]] | date=March 26, 2014 | accessdate=March 27, 2014 }}</ref>. Ён назваў персанажа Мак-Конахі — «абывацелем» з якім «глядач мог прайсці дзіўную гісторыю»<ref>{{cite journal | last=McClintock | first=Pamela | url=http://www.hollywoodreporter.com/news/cinemacon-christopher-nolan-talks-interstellar-691456 | title=CinemaCon: Christopher Nolan Talks 'Interstellar,' Plugs Film Over Digital in Hollywood Reporter Q&A | journal=[[The Hollywood Reporter]] | date=March 26, 2014 | accessdate=April 11, 2014|lang=en}}</ref>. Іншыя вядомыя акцёры ўрэшце далучыліся да праекта, і ён стаў «зорным»<ref>{{cite news | last=Sullivan | first=Kevin P. | url=http://moviesblog.mtv.com/2013/08/13/christopher-nolan-interstellar-begins-filming/ | title=Christopher Nolan's 'Interstellar' Begins Filming With All-Star Cast | work=MTV Movies Blog | publisher=[[MTV]] | date=August 13, 2013 | accessdate=August 14, 2013 | lang=en | archive-date=15 жніўня 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130815213136/http://moviesblog.mtv.com/2013/08/13/christopher-nolan-interstellar-begins-filming | url-status=dead }}</ref>. [[Ірфан Кхан|Ірфану Кхану]] была прапанавана роля ў фільме, але ён адмовіўся з-за няўзгодненасці раскладаў здымак, бо ў той час ён здымаўся ў індыйскіх фільмах ''[[Ланчбокс]]'' і ''{{нп3|Дзень Д, фільм, 2013|Дзень Д||D-Day (2013 film)}}''<ref>{{cite news | last=Vyavahare | first=Renuka | url=http://timesofindia.indiatimes.com/nri/cinema/Why-Irrfan-missed-out-on-a-Christopher-Nolan-film/articleshow/21975274.cms | title=Why Irrfan missed out on a Christopher Nolan film | work=[[The Times of India]] | date=August 22, 2013|lang=en}}</ref>. У жніўні 2013 года, акцёр [[Мэт Дэйман]] быў запрошаны ў [[Ісландыя|Ісландыю]] для здымак у невялікай ролі<ref name="jagernauth">{{cite news | last=Jagernauth | first=Keith | url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/exclusive-matt-damon-joins-christopher-nolans-interstellar-lines-up-directorial-debut-a-murder-foretold-20130828 | title=Exclusive: Matt Damon Joins Christopher Nolan's 'Interstellar,' Lines Up Directorial Debut 'The Foreigner' | work=The Playlist | publisher=[[Indiewire|Indiewire Network]] | date=August 28, 2013 | accessdate=November 18, 2013 | lang=en | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131114014551/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/exclusive-matt-damon-joins-christopher-nolans-interstellar-lines-up-directorial-debut-a-murder-foretold-20130828 | archivedate=14 лістапада 2013 | url-status=dead }}</ref>. Мэт мог сыграць у рэжысёра яшчэ ў фільме «[[Цёмны рыцар]]» у ролі Харві Дэнта, але тады ён адмовіўся. [[Майкл Кейн]] здымаецца ва ўсіх фільмах рэжысёра пачынаючы з фільма «[[Бэтмен: Пачатак]]» і паводле слоў Крыстафера, незалежна ад фільма для яго сябра Кейна заўсёды знойдзецца роля. == Вытворчасць == {{кал|шыр=30em}} * [[Крыстафер Нолан]] — рэжысёр, прадзюсар, сцэнарыст * [[Джонатан Нолан]] — сцэнарыст * [[Эма Томас]] — прадзюсар * [[Лінда Обст]] — прадзюсар * [[Хойтэ Ван Хойтэма]] — аператар * Натан Кроўлі — мастак-пастаноўшчык * Мэры Зофрс — мастак па касцюмах * Лі Сміт — рэдактар * [[Ганс Цымер]] — кампазітар * Пол Франклін — дырэктар па візуальных эфектах * [[Кіп Торн]] — кансультант, выканаўчы прадзюсар {{канец кал}} Праца над фільмам пачалася ў чэрвені 2006, калі [[Paramount Pictures]] і [[Стывен Спілберг]] анансавалі планы па стварэнні навукова-фантастычнага фільма, заснаванага на даследаваннях фізіка-тэарэтыка [[Кіп Торн|Кіпа Торна]]. Да сакавіка 2007 года [[Джонатан Нолан]] быў наняты ў якасці сцэнарыста<ref>{{cite web|url=http://articles.latimes.com/2007/mar/24/entertainment/et-quick24.6|title=Spielberg, Nolan plan sci-fi project|date=2007-03-24}}</ref>. Фільм заставаўся ў распрацоўцы на працягу некалькіх гадоў. Калі Крыстафер Нолан заняў месца рэжысёра, студыя [[Warner Bros.]], якая выпускала яго апошнія фільмы, дамаглася ўдзелу ў праекце. У абмен на правы па міжнароднай дыстрыбуцыі Warner Bros. дала Paramount правы на суфінансаванне будучых працягаў фільмаў «[[Пятніца 13-е]]» (2009) і «[[Паўднёвы Парк: Вялікі, доўгі, неабрэзаны]]». [[Legendary Pictures]], якая раней супрацоўнічала з кінастудыяй, таксама стала супрадзюсарам фільма. Вытворчасцю карціны займаліся кампаніі [[Syncopy Films|Syncopy]] і Lynda Obst Productions. У якасці аператара быў наняты [[Хойтэ Ван Хойтэма]], паколькі [[Уолі Пфістэр]] быў заняты працай над сваім рэжысёрскім дэбютам [[Перавага, фільм|«Перавага»]]<ref>{{cite web|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/the-fighter-dop-hoyte-van-hoytema-reportedly-wally-pfisters-replacement-on-christopher-nolans-interstellar-20130423|title='The Fighter' DoP Hoyte Van Hoytema Is Wally Pfister's Replacement On Christopher Nolan's 'Interstellar'|date=2013-04-23|lang=en}}</ref>. «Інтэрстэлар» зняты ў спалучэнні [[анаморфны фармат|анаморфнай]] {{ut3|35 мм фільм|35-мм плёнкі||35 mm film}} і фармату [[IMAX]]<ref name="deadline">{{cite news | last=Fleming | first=Mike | url=http://www.deadline.com/2013/08/christopher-nolan-starts-interstellar/ | title=Christopher Nolan Starts 'Interstellar' | publisher=[[Deadline.com]] | date=August 13, 2013 | accessdate=November 08, 2014|lang=en}}</ref>. У студзені 2013 года Крыстафер Нолан пачаў перамовы з Paramount і Warner Bros., каб прыняць удзел у праекце ў якасці рэжысёра<ref>{{cite web|url=http://variety.com/2013/film/news/nolan-in-talks-for-interstellar-1118064459/|title=Nolan in talks for ‘Interstellar’|date=2013-01-09|publisher=Variety}}</ref>. У сакавіку яго ўдзел быў зацверджаны<ref>{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/official-christopher-nolans-interstellar-be-426889|title=It's Official: Christopher Nolan's 'Interstellar' to be Warner Bros., Paramount Co-Production|date=2013-03-08}}</ref>. Здымкі праходзілі ў апошнім квартале 2013 года ў правінцыі [[Альберта]], [[Канада]], у паўднёвай частцы [[Ісландыя|Ісландыі]], на ледавіку [[Снайфедльс'ёкюдль]] і ў вёсцы [[Кірк'юбаярклёйсцюр]]<ref>{{cite web|url=http://icelandreview.com/news/2013/09/09/hiking-paths-be-closed-nolan-film-shoot|title=Hiking Paths to be Closed for Nolan Film Shoot}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newsoficeland.com/home/entertainment-leisure/motion-picture/item/2292-interstellar-shots-finished-in-iceland|title=Interstellar shots finished in Iceland|accessdate=8 лістапада 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204073444/http://www.newsoficeland.com/home/entertainment-leisure/motion-picture/item/2292-interstellar-shots-finished-in-iceland|archivedate=4 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>, а таксама ў [[Лос-Анджэлес]]е. 14 снежня 2013 года быў выпушчаны першы [[тызер]] да фільма<ref>{{YouTube|3WzHXI5HizQ|Тызер}}</ref>. 17 мая 2014 года выйшаў афіцыйны трэйлер да фільма<ref>{{YouTube|zSWdZVtXT7E|Interstellar - Trailer - Official Warner Bros. UK}}</ref>. 30 ліпеня 2014 года выйшаў другі афіцыйны трэйлер да фільма. Эксклюзіўны прагляд быў даступны выключна на афіцыйным сайце фільма пасля ўводу сакрэтнай камбінацыі лічбаў, якую трэба было разгадаць з сузор'я ў зорным небе. Праз суткі ролік стаў даступны на YouTube. == Саўндтрэк == {{Музычны альбом | nocat=1 | Назва = Interstellar: Original Motion Picture Soundtrack | Тып = [[Саўндтрэк]] | Выканаўца = [[Ганс Цымер|Ганса Цымера]] | Вокладка = Interstellar_soundtrack_album_cover.jpg | Выпушчаны = [[18 лістапада]] [[2014 год у музыцы|2014]] | Запісаны = | Жанр = [[Электронная музыка|Электронная]], [[Класічная музыка|класіка]] | Працягласць = 71:38 <small>(без бонусаў)</small> | Лэйбл = [[WaterTower Music|WaterTower]] | Прадзюсар = | Краіна = | Мова = | Агляды = | Папярэдні = ''[[Новы Чалавек-павук. Высокае напружанне|The Amazing Spider-Man 2 - The Original Motion Picture Soundtrack]]'' | Пап_год = 2014 | Год = 2014 | Наступны = ''[[Кунг-фу Панда 3|Kung Fu Panda 3 - The Original Motion Picture Soundtrack]]'' | Наст_год = 2015 | Яшчэ = | Іншае = }} Кампазітар фільма — [[Ганс Цымер]], які працаваў разам з Крыстаферам Ноланам над «[[Бэтмен: Пачатак]]», «[[Цёмны рыцар]]», «[[Зараджэнне (фільм, 2010)|Зараджэнне]]», і «[[Цёмны рыцар: Адраджэнне легенды]]». Саўндтрэк выйдзе 18 лістапада 2014 года. {{tracklist | headline = ''Interstellar'' (Original Motion Picture Soundtrack) [Standard edition]<ref>{{cite web|url=http://www.soundtrack.net/album/interstellar/|title=Interstellar soundtrack information|publisher=''Soundtrack.net''|accessdate=7 November 2014}}</ref> | all_music = [[Ганс Цымер|Гансам Цымерам]] | music_credits = | extra_column = Кампазітар(ы) | total_length = 71:38 | note = | title1 = Dreaming Of The Crash | extra1 = [[Ганс Цымер]] | length1 = 3:55 | note1 = | title2 = Cornfield Chase | extra2 = Ганс Цымер | length2 = 2:06 | note2 = | title3 = Dust | extra3 = Ганс Цымер | length3 = 5:41 | note3 = | title4 = Day One | extra4 = Ганс Цымер | length4 = 3:19 | note4 = | title5 = Stay | extra5 = Ганс Цымер | length5 = 6:52 | note5 = | title6 = Message From Home | extra6 = Ганс Цымер | length6 = 1:40 | note6 = | title7 = The Wormhole | extra7 = Ганс Цымер | length7 = 1:30 | note7 = | title8 = Mountains | extra8 = Ганс Цымер | length8 = 3:39 | note8 = | title9 = Afraid of Time | extra9 = Ганс Цымер | length9 = 2:32 | note9 = | title10 = A Place Among The Stars | extra10 = Ганс Цымер | length10 = 3:27 | note10 = | title11 = Running Out | extra11 = Ганс Цымер | length11 = 1:57 | note11 = | title12 = I'm Going Home | extra12 = Ганс Цымер | length12 = 5:48 | note12 = | title13 = Coward | extra13 = Ганс Цымер | length13 = 8:26 | note13 = | title14 = Detach | extra14 = Ганс Цымер | length14 = 6:42 | note14 = | title15 = S.T.A.Y. | extra15 = Ганс Цымер | length15 = 6:23 | note15 = | title16 = Where We're Going | extra16 = Ганс Цымер | length16 = 7:41 | note16 = }} {{Track listing | headline = ''Interstellar'' (Original Motion Picture Soundtrack) [Deluxe edition]''<ref>[http://thefilmstage.com/news/details-and-tracklist-for-hans-zimmers-interstellar-score/ Details and Tracklist for Hans Zimmer’s ‘Interstellar’ Score] Retrieved. 7 November 2014</ref> | extra_column = Кампазітар(ы) | total_length = 92:29 | collapsed = no | title17 = First Step | extra17 = Ганс Цымер | length17 = 1:47 | title18 = Flying Drone | extra18 = Ганс Цымер | length18 = 1:53 | title19 = Atmospheric Entry | extra19 = Ганс Цымер | length19 = 1:40 | title20 = No Need To Come Back | extra20 = Ганс Цымер | length20 = 4:32 | title21 = Imperfect Lock | extra21 = Ганс Цымер | length21 = 6:54 | title22= What Happens Now? | extra22 = Ганс Цымер | length22 = 2:26 | title23= {{ut3|Do Not Go Gentle Into That Good Night|Do Not Go Gentle Into That Good Night}} | extra23= [[Дылан Томас]] | length23 = 1:39 }} {{Track listing | headline = ''MovieTickets.com'' bonus track''<ref>{{cite web|url=http://www.movietickets.com/movie/mid/159557|title=Interstellar - MovieTickets.com|publisher=''MovieTickets.com''|accessdate=8 November 2014}}</ref> | extra_column = Кампазітар(ы) | note = | title1 = Day One Dark | extra1 = Ганс Цымер | length1 = 6:58 }} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{imdb title|id=0816692|title=«Інтэрстэлар»}} * {{Mojo title|interstellar|Інтэрстэлар}} * {{Rotten tomatoes|interstellar_2014|«Інтэрстэлар»}} * {{amg movie|576585|Інтэрстэлар}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Фільмы Крыстафера Нолана}} {{Прэмія «Оскар» за візуальныя эфекты}} {{Прэмія «Сатурн» за найлепшы навукова-фантастычны фільм}} [[Катэгорыя:Фантастычныя фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фантастычныя фільмы Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Paramount Pictures]] [[Катэгорыя:Warner Bros.]] [[Катэгорыя:Legendary Pictures]] [[Катэгорыя:Фантастычныя фільмы 2014 года]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы пра падарожжы ў часе]] [[Катэгорыя:Фільмы Крыстафера Нолана]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Ганс Цымер]] [[Катэгорыя:Фільмы пра робатаў]] [[Катэгорыя:Фільмы, агучаныя па-беларуску праектам Gavarun by]] avpiyf3dr0ybehg2ygojmrjeebhkdds 0 219372 5199209 4728236 2026-09-14T19:29:45Z Peisatai 111348 /* Геаграфія */ 5199209 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Гоцк |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 8|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Салігорскі |сельсавет = Гоцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 130 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 5 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 243008128 }} '''Гоцк'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Го́цак, Го́цка, ж. (за Го́цкаю)'''</ref> ({{lang-be-trans|Hock}}, {{lang-ru|Гоцк}}) — [[аграгарадок]] у [[Салігорскі раён|Салігорскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Гоцкі сельсавет|Гоцкага сельсавета]]. == Геаграфія == Аграгарадок знаходзіцца за 62 км у напрамку на паўднёвы захад ад [[Салігорск]]а, за 195 км ад [[Мінск]]а<ref name="bel5">{{Крыніцы/БелЭн|5к}}</ref>. На поўначы ад Гоцку на карце Шуберта ХІХ ст. пазначалася возера [[Гад (возера)|Гад]], з яе на поўдзень выцякала аднайменная рэчка Гад, якая працякала паміж Гоцкам і цячэннем [[Лань (рака)|Лані]].<ref>Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom II: Derenek — Gżack. — Warszawa, 1881. — C. 43.</ref> == Гісторыя == У 1940—1954 гадах вёска ў складзе Гоцкага сельсавета [[Лунінецкі раён|Лунінецкага раёна]] [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]]. 26 красавіка 1956 года вёска перададзена са складу [[Лугскі сельсавет|Лугскага сельсавета]] Лунінецкага раёна [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] ў склад [[Хорастаўскі сельсавет|Хорастаўскага сельсавета]] [[Ленінскі раён (Брэсцкая вобласць)|Ленінскага раёна]] Брэсцкай вобласці<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб пералічэнні вёскі Гоцк са складу Лугскага сельскага Савета Лунінецкага раёна ў склад Хорастаўскага сельскага Савета Ленінскага раёна Брэсцкай вобласці ад 26 красавіка 1956 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1956, № 4.</ref>. У 1960 годзе ў сувязі са скасаваннем Ленінскага раёна разам з Хорастаўскім сельсаветам перададзена ў склад [[Старобінскі раён|Старобінскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90676.htm Указ Президиума Верховного Совета Республики Беларусь от 20 января 1960 г. Об упразднении некоторых районов Республики] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120529202520/http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90676.htm |date=29 мая 2012 }}</ref>. У 1963—1965 гадах у складзе Лунінецкага раёна Брэсцкай вобласці<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90563.htm Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 30 апреля 1965 года О передаче Хоростовского сельсовета из состава Лунинецкого района Брестской обоасти в состав Солигорского района Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120528074822/http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90563.htm |date=28 мая 2012 }}</ref>. З 23 сакавіка 1987 года ў складзе Гоцкага сельсавета, яго цэнтр<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 23 лютага, 23 сакавіка і 29 чэрвеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. == Насельніцтва == * [[1996]] год — 2335 жыхароў, 618 двароў<ref name="bel5" />. == Славутасці == У Гоцку знаходзіцца [[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Гоцк)|царква Святой Параскевы Пятніцы]], перавезеная з вёскі [[Бранчыцы]], дзе ў [[1930-я]] гады была прыстасавана пад клуб. У Бранчыцах храм быў асвечаны ў гонар Св. Георгія, меркаваная дата яго будаўніцтва — 1840<ref>{{ГБ|http://globustut.by/gock/index.htm#church}}</ref>. {{зноскі}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|5}} — С. 374. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Минская область: Общегеографический атлас|адказны=Ред. Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2008|старонкі=30|старонак=48|isbn=978-985-508-054-2|тыраж=10000|мова=ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|http://globustut.by/gock/index.htm}} [[Катэгорыя:Гоцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Салігорскага раёна]] [[Катэгорыя:Гоцк| ]] ef1oxu0jhn4k7p53tkqhrb5b024ci4d 0 219458 5198949 5198329 2026-09-14T12:12:24Z M.L.Bot 261 афармленне 5198949 wikitext text/x-wiki '''Электронная дэмакратыя''', '''лічбавая дэмакратыя''', '''інтэрнэт-дэмакратыя''' ({{lang-en|digital democracy, e-democracy, Internet democracy}}) — тэхналогія інфармацыі і камунікацыі XXI стагоддзя для прасоўвання дэмакратыі. Яна азначае форму праўлення, у якой мяркуецца, што ўсе дарослыя грамадзяне могуць на роўных умовах удзельнічаць у прапанове, развіцці і сварэнні законаў.<ref>{{Артыкул|спасылка=https://reference-global.com/article/10.2478/iclr-2024-0020|аўтар=Hovsep Kocharyan, Ondrej Hamuľák, Lusine Vardanyan|загаловак=E-democracy and Internet Access in EU Law: Strengthening Democratic Participation in the Digital Age|год=2025-03-05|мова=English|выданне=International and Comparative Law Review|выдавецтва=Palacký University Olomouc|том=24|выпуск=2|старонкі=106–123|issn=2464-6601|doi=10.2478/iclr-2024-0020}}</ref> Э-дэмакратыя стварае сацыяльныя, эканамічныя і культурныя падставы для свабоднага палітычнага самавызначэння. Варта адрозніваць электронную дэмакратыю (удзел ў кіраванні краінай) і электронны ўрад — дыялог грамадзян з урадам і дзяржаўны сэрвіс у электронным фармаце<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.imemo.ru/en/index.php?page_id=1650&article_id=1507|аўтар=T. Rovinskaya|загаловак=Electronic Democracy in Theory and Practice|год=2013|выданне=World Economy and International Relations|выпуск=12|старонкі=84–96|doi=10.20542/0131-2227-2013-12-84-96}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://human.snauka.ru/2013/01/2145|title=Абрамова Д.С. Электронная демократия в России: проблемы политической коммуникации|access-date=2026-09-14}}</ref>. == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://e-gov.by/ Партал пра электронны ўрад і анлайн дзяржпаслугах у Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200711002142/http://e-gov.by/ |date=11 ліпеня 2020 }} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Палітыка}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палітыка]] aqdckbo7b8c0cc9h04agwy0eeefagky 5198951 5198949 2026-09-14T12:13:43Z M.L.Bot 261 5198951 wikitext text/x-wiki '''Электронная дэмакратыя''', '''лічбавая дэмакратыя''', '''інтэрнэт-дэмакратыя''' ({{lang-en|digital democracy, e-democracy, Internet democracy}}) — тэхналогія інфармацыі і камунікацыі XXI стагоддзя для прасоўвання дэмакратыі. Форма праўлення, у якой мяркуецца, што ўсе дарослыя грамадзяне могуць на роўных умовах удзельнічаць у прапанове, развіцці і сварэнні законаў.<ref>{{Артыкул|спасылка=https://reference-global.com/article/10.2478/iclr-2024-0020|аўтар=Hovsep Kocharyan, Ondrej Hamuľák, Lusine Vardanyan|загаловак=E-democracy and Internet Access in EU Law: Strengthening Democratic Participation in the Digital Age|год=2025-03-05|мова=English|выданне=International and Comparative Law Review|выдавецтва=Palacký University Olomouc|том=24|выпуск=2|старонкі=106–123|issn=2464-6601|doi=10.2478/iclr-2024-0020}}</ref> Э-дэмакратыя стварае сацыяльныя, эканамічныя і культурныя асновы для свабоднага палітычнага самавызначэння. Варта адрозніваць электронную дэмакратыю (удзел ў кіраванні краінай) і электронны ўрад — дыялог грамадзян з урадам і дзяржаўны сэрвіс у электронным фармаце<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.imemo.ru/en/index.php?page_id=1650&article_id=1507|аўтар=T. Rovinskaya|загаловак=Electronic Democracy in Theory and Practice|год=2013|выданне=World Economy and International Relations|выпуск=12|старонкі=84–96|doi=10.20542/0131-2227-2013-12-84-96}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://human.snauka.ru/2013/01/2145|title=Абрамова Д.С. Электронная демократия в России: проблемы политической коммуникации|access-date=2026-09-14}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://e-gov.by/ Партал пра электронны ўрад і анлайн дзяржпаслугах у Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200711002142/http://e-gov.by/ |date=11 ліпеня 2020 }} {{Палітыка}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палітыка]] 96j1thqo6diklaq7e836k1x3nv96tpz 0 227250 5199041 5188943 2026-09-14T14:06:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5199041 wikitext text/x-wiki {{Падарожжа |назва = Грэнландская экспедыцыя Нансена |выява = Nansen's Greenland expedition crossing.jpg |шырыня = |подпіс = Удзельнікі экспедыцыі падчас пераходу праз ледавік |краіна = [[Файл:Norge-Unionsflagg-1844.svg|border|25px]] [[Шведска-нарвежская унія]] |дата пачатку = [[2 мая]] [[1888]] |дата заканчэння = [[30 мая]] [[1889]] |кіраўнік = [[Фрыцьёф Нансен]] |склад = 6 членаў экспедыцыі, уключаючы [[Ота Свердруп]]а |карта маршрута = Nansen Greenland Crossing Map.png |шырына карты = 300 |маршрут = {{legend|red|Меркаваны першапачатковым планам маршрут}}{{legend|blue|Пункцірам пазначана плаванне на «''Язоне''» 4 чэрвеня — 17 ліпеня 1888 года. Суцэльная лінія пазначае дрэйф каманды 17 — 29 ліпеня і плаванне да Умівіка}}{{legend|green|Траса фактычнага пераходу ў Готхаб 15 жніўня — 3 кастрычніка 1888 года}} |дасягненні = * Упершыню ў гісторыі палярных падарожжаў здзейснена перасячэнне [[грэнладскі ледзяны шчыт|ледавіковага шчыта Грэнландыі]] ў шыротным кірунку з усходняга берага на заходні. | адкрыцці = * Даказана, што ледніковы покрыў Грэнландыі суцэльны і не перапыняецца ніякімі «[[аазіс]]амі». * Упершыню вызначана таўшчыня ледавіка, якая перавышае 2000 м. * Пасля апрацоўкі [[Метэаралогія|метэаралагічных]] дадзеных было даказана існаванне другога «[[полюс холаду|полюса холаду]]» (пасля [[Верхаянск]]ага) у Паўночным паўшар'і. |страты = |заўвагі = }} '''Грэнла́ндская экспеды́цыя На́нсена''' 1888—1889 гадоў была першым у сусветнай навуковай практыцы паспяховым перасячэннем ледавіковага покрыва вострава [[Грэнландыя (востраў)|Грэнландыя]]. Экспедыцыя даставіла вялікі комплекс метэаралагічных дадзеных, звестак аб фізічнай геаграфіі і багатыя этнаграфічныя назіранні. Поспех экспедыцыі спрыяў уздыму нацыянальнай самасвядомасці нарвежцаў і адкрыў шэраг паспяховых паходаў у высокія шыроты Паўночнага і Паўднёвага паўшар’яў, якія сёння вядомыя як «''[[Гераічны век антарктычных даследаванняў|залаты век палярных даследаванняў]]''». Метады, апрабаваныя экспедыцыяй, сталі асновай [[Нарвежская палярная экспедыцыя (1893—1896)|паходу Нансена на Паўночны полюс у 1895—1896 гадах]]. == Перадгісторыя == === Раннія спробы перасячэння Грэнландыі === З 1752 па 1886 год было здзейснена восем спроб пераходу вострава, усе яны накіроўваліся з захаду на ўсход — з цывілізацыі ў невядомасць. Заходняе ўзбярэжжа Грэнландыі было дастаткова добра асвоена еўрапейцамі, і на паўднёвым захадзе размяшчаўся порт-сталіца [[Готхаб]]. Усе, хто спрабаваў перасекчы Грэнландыю, у выпадку няўдачы мелі магчымасць вярнуцца назад — да населенага заходняга ўзбярэжжа{{sfn|Конюхов}}. Першая спроба была зроблена ў [[1752]] годзе датчанінам Далагерам, які змог паглыбіцца ў ледавік на {{nobr|13 км}}{{sfn|Нансен1|1937|с=7}}. З найбольш прыкметных спробаў [[XIX ст.]] можна вылучыць наступныя: * У [[1860]] годзе амерыканскі палярны даследчык {{нп3|Айзек Ізраэль Хейс|Айзек Ізраэль Хейс|en|Isaac Israel Hayes}} падчас зімоўкі ў [[фіёрд]]зе Фульке ({{nobr|78° 18′ пн. ш.}}, {{nobr|72° 31′ з. д.}}) прасунуўся ў глыб Грэнландскага ледавіка на {{nobr|90 км}}{{sfn|Нансен1|1937|с=8}}<ref>[http://www.ekkane.org/Biographies/BioHayes.htm RALPH M. MYERSON, MD. ISAAC ISRAEL HAYES // Frederick A. Cook Society’s Polar Priorities: Volume 20, September 2000] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20040415091342/http://www.ekkane.org/Biographies/BioHayes.htm |date=15 красавіка 2004 }}</ref>. * У [[1878]] годзе дацкі марскі афіцэр Арнольд Енсен за {{nobr|23 дні}} прасунуўся на {{nobr|130 км}}. * У [[1883]] годзе шведскі даследчык [[Нільс Адольф Эрык Нордэншэльд|Адольф Нордэншэльд]] выступіў з фіёрда Алатэйнвік ({{nobr|78° 15' з. ш.}}), але не змог прасунуцца далей {{nobr|117 км}} у глыб ледзяной пустыні (гэта была другая спроба даследчыка перасекчы мацерыковы шчыт). Аднак, саамы, што суправаджалі яго, прасоўваліся наперад ад крайняй стаянкі Нордэншэльда яшчэ 58 гадзін, пераадолеўшы яшчэ {{nobr|70 км}}{{sfn|Нансен1|1937|с=8, 18}}. * У [[1886]] годзе здзейсніў сваю першую экспедыцыю амерыканец [[Роберт Піры]], які прадугледжваў выкарыстоўваць {{нп3|Ездавы сабака|ездавых сабак|de|Schlittenhund}} (да яго ўвесь рыштунак удзельнікі папярэдніх экспедыцый цягнулі самі). Гэта быў разведачны паход, які ў першую чаргу пераследваў мэты выпрабавання новага віду транспарту. Базіраваўся ён у [[Кекертарсуак|Годхаўне]] ў заліве Дыска. Яму ўдалося пранікнуць на {{nobr|160 км}} у вобласць абляднення за 26 дзён{{sfn|Huntford|2001|p=73-75}}. Усе гэтыя экспедыцыі паказалі, што перасячэнне грэнландскага ледзянога шчыта ўяўляе вельмі вялікія цяжкасці, якія шэрагу аўтарытэтных палярнікаў здаваліся непераадольнымі{{sfn|Конюхов}}. === Планы Нансена === Упершыню задума перасекчы ледавіковы покрыў Грэнландыі зарадзілася ў Нансена летам 1882 года на борце цюленебойнага судна «''Вікінг''»{{sfn|Нансен1|1937|с=18}}. У 1883 годзе ён прачытаў у газеце нататку, у якой апісвалася паспяховае вяртанне [[Адольф Эрык Нордэншэльд|Нордэншэльда]] з грэнладскай экспедыцыі. Асабліва Нансена ўразілі словы [[Саамы|саамаў]], якія суправаджалі шведскага даследчыка, што паверхня ледавіка вельмі зручная для лыж і дазваляе ў самы кароткі тэрмін прайсці велізарныя адлегласці{{sfn|Нансен1|1937|с=18}}. Прынцыповым адрозненнем плана Нансена ад усіх папярэдніх быў кірунак перамяшчэння экспедыцыі. Сам ён пісаў пра гэта так: {| | {{пачатак цытаты}}Ранейшыя спробы рабіліся ў напрамку з населенага заходняга берага на ўсходні, а апошні акружаны льдамі, якія дрэйфуюць тут у моры на працягу большай частцы года і перашкаджаюць судам падыходзіць да берага. Экспедыцыя, якая выйшла з захаду на ўсход, не магла б разлічваць знайсці прытулак на ўсходнім беразе або на магчымасць быць эвакуіраванай адтуль суднам; яна павінна будзе, калі ёй удасца перасекчы Грэнландыю, ісці назад тым жа шляхам да заходняга берага, гэта значыць прарабіць двайны шлях{{sfn|Нансен1|1937|с=21—22}}.{{канец цытаты}} |} Вялікую ўвагу Нансен надаваў і таму, што пры высадцы на ўсходні, які тады лічыўся незаселеным, бераг Грэнландыі «''будуць спалены масты''»: {| | {{пачатак цытаты}}…Для захавання свайго жыцця і вяртання дадому неабходна будзе дайсці да населеных месцаў на захадзе ў што б там ні стала; іншага выбару не будзе, а гэта заўсёды моцны стымул у дзеяннях чалавека{{sfn|Нансен1|1937|с=22}}.{{канец цытаты}} |} Паводле плана трэба было высадзіцца ў [[фіёрд]]зе Сярмілік на захадзе ад [[Амасалік|Ангмагсаліка]] {{nobr|(65° 35′ пн. ш.)}}. Там размяшчалася стойбішча эскімосаў. Далей шлях ішоў да вярхоўя фіёрда, адкуль пачынаўся ўздым на ледавіковы шчыт. Курс па ледавіку — паўночна-заходні да дацкай калоніі {{нп3|Горад Касыгіянгуіт|Крысціяансхоб|be-x-old|Касыгіянгуіт}} у {{нп3|Заліў Дыска|заліве Дыска|pl|Disko (zatoka)}}, дзе, паводле дапушчэння Нансена, меўся спадзісты спуск з ледавіка. Планаваная дыстанцыя была роўная 600 км{{sfn|Нансен1|1937|с=22}}. [[Файл:A E Nordenskiold.jpg|thumb|right|Партрэт [[Адольф Эрык Нордэншэльд|Адольфа Нордэншэльда]], 1880 год.]] У лістападзе 1887 года Нансен адважыўся паехаць у [[Стакгольм]], каб азнаёміць са сваім планам Нордэншэльда. Пры сустрэчы прысутнічаў прафесар стакгольмскай Вышэйшай школы Брогер (які пазней напісаў біяграфію Нансена), на якога вельмі негатыўнае ўражанне зрабіла тое, што Нансен з’явіўся без [[паліто]], у вязанай лыжнай куртцы ён быў падобны на акрабата{{sfn|Броггер|1896|с=123—125}}. Нордэншэльд планаў Нансена не ўхваліў, але палічыў іх цалкам выканальнымі і нават быў гатовы падзяліцца ўласным досведам{{sfn|Нансен2|1956|с=14}}. Пасля паездкі ў Стакгольм Нансен прадставіў [[Універсітэт Осла|Універсітэту Крысціяніі]] хадайніцтва аб водпуску неабходных яму 5000 [[Нарвежская крона|крон]] (каля 2500 рублёў па курсу 1888 года). Пачыналася яно фразай: «''Я маю намер летам распачаць паход праз мацерыковыя льды Грэнландыі''»{{sfn|Хейер|1973|с=69}}, а сканчалася шырокай цытатай з Нордэншэльда: «''у цяперашні час ці ледзь можна паказаць на больш важную задачу для палярнай экспедыцыі, чым вывучэнне ўнутранай часткі гэтай краіны''»{{sfn|Нансен2|1956|с=14}}. Універсітэт план прыняў і ўхваліў, звярнуўшыся па фінансаванне да ўрада. Адначасова Нансен звярнуўся да Нарвежскай акадэміі навук з просьбай аб фінансаванні{{sfn|Пасецкий|1987|с=40}}. Планы Нансена былі апублікаваныя ў студзені 1888 года і выклікалі буру негатыўных эмоцый. У фінансаванні было адмоўлена з наступнай фармулёўкай: {{пачатак цытаты}} «''Урад не бачыць неабходнасці выдаваць значную суму на забаўлівую паездку прыватнай асобы''»{{sfn|Пасецкий|1987|с=40—41}}.{{канец цытаты}} Супраць Нансена была разгорнута кампанія цкавання ў прэсе, газеты пісалі, што «''было б злачынствам аказаць падтрымку самагубцу''»{{sfn|Нансен2|1956|с=14}}. Выключэнні былі рэдкімі, у прыватнасці, геолаг прафесар Амунд Хеланд (1846—1919) выступіў з апалагетычным артыкулам у падтрымку Нансена. Ужо на наступны дзень пасля яго апублікавання да Нансена звярнуўся дацкі філантроп Аўгусцін Гамель (1839—1904). Характэрна, што прэса неадкладна абрынула на Нансена шэраг нападак за тое, што ён прыняў дацкую дапамогу{{sfn|Хейер|1973|с=70}}. == Рыштунак, фінансы == Непасрэдная падрыхтоўка вялася вясной 1888 года, паралельна з падрыхтоўкай абароны доктарскай дысертацыі Нансена. Ахвяраваных Гамелем {{nobr|5000 крон}} не хапіла, у выніку сумарныя выдаткі экспедыцыі перавысілі {{nobr|15 000 крон}}, гэтыя выдаткі Нансен скампенсаваў з асабістых сродкаў{{sfn|Хейер|1973|с=70}}{{sfn|Huntford|2001|pp=127}}. === Абсталяванне санкавага паходу === {{Фотакалонка|Nansen's Greenland sledge.jpg|"Truge" and "Finnesko".jpg|Wooden eye-protectors.jpg|тэкст = Прадметы рыштунку экспедыцыі. ''Зверху ўніз'': <br/> Нарты, сканструяваныя Нансенам; <br/> саамская каньга з надзетым на яе [[снегаступы|снегаступам]]; <br/> Драўляныя акуляры з прарэзамі для вачэй, якія баранілі ад снежнай слепаты.|ш=300}} Пры больш чым сціплым бюджэце, Нансен асаблівую ўвагу надаў рыштунку і навуковаму абсталяванню, большую частку якіх сканструяваў і выпрабаваў асабіста. Нарты былі зробленыя з ясеневай драўніны і [[Бамбукавыя|бамбука]], яны былі разлічаны на тое, каб іх цягнуў адзін чалавек. Нарты мелі 2,9 м у даўжыню і 0,5 м у шырыню, і аснашчаны сталёвымі палазамі. Уласная вага санак — 13,8 кг{{sfn|Нансен1|1937|с=104}}. Першапачаткова Нансен планаваў узяць [[Паўночны алень|аленяў]] у якасці цяглавай сілы, але вымушаны быў адмовіцца ад гэтай ідэі. Ездавых сабак дастаць таксама не ўдалося, а амбіцыі Нансена, як пісаў ён сам, не стрывалі б прамаруджання ў экспедыцыі{{sfn|Нансен1|1937|с=105}}. У экспедыцыі было 5 нарт. Акрамя бегавых лыж (2,3 м ў даўжыню і 8 см у шырыню{{sfn|Huntford|2001|p=108}}), кожны член экспедыцыі быў абсталяваны лыжамі-ракеткамі для руху па рыхлым снезе індзейскага (канадскага) і нарвежскага ўзораў{{sfn|Нансен1|1937|с=105}}. Палатка, замоўленая ў Капенгагене {{нп3|Карл Райдэр|Карлу Райдэру|de|Carl Ryder}}, складалася з 5 полак, якія можна было выкарыстоўваць як ветразі для нарт. Людзі начавалі ў трохмесных спальных мяшках з аленевых шкур. Нансен адмовіўся ад цяжкага футравага адзення, грунтуючыся на прынцыпах доктара {{нп3|Густаў Йегер (біёлаг)|Йегера|de|Gustav Jäger (Zoologe)}}. Лыжныя касцюмы шыліся з ваўняных тканін. Чалавек апранаўся ў чатыры пласта: цёплая ніжняя бялізна з начосам, фланэлевая кашуля, вязаны швэдар і верхняя куртка і штаны да каленяў з нарвежскага вадмела; у залежнасці ад тэмпературы, вільготнасці і вятры гарнітур можна было камбінаваць. Нансен загадаў прышыць да куртка капюшоны па ўзоры эскімоскіх анаракаў. Саамы насілі вопратку з аленевых шкур, а на нагах каньгі з аленевай шкуры, набітыя сухой травой роду сены. Для абароны ад снежнай слепаты былі ўзятыя цёмныя акуляры, а таксама чырвоныя шаўковыя вэлюмы для абароны твару{{sfn|Нансен|1937|с=106—107}}{{sfn|Huntford|2001|pp=69—70}}. === Харчаванне === Рацыён харчавання быў нашмат разнастайней, чым у наступных экспедыцый: Нансен адмовіўся ад [[Сухары|сухароў]], наўзамен узяўшы аўсяныя і «''мясныя''» [[галеты]] (у апошніх утрымліваўся пэўны працэнт мясной мукі). У Даніі быў таксама замоўлены пемікан, але замест яго пастаўшчык прывёз прэсаванае мяса, якое было надзвычай цвёрдым і амаль не змяшчала тлушчаў, што пазней выклікала сур’ёзныя праблемы. У рацыён таксама ўваходзілі «''мясны шакалад''» ([[шакалад]], які змяшчаў 20 % мяснога парашка), каўбасы з бабоў — з іх варылі лабскоус, [[палтус]]іну і два віды [[сыр]]у, бруснічнае варэнне, [[згушчанае малако]], шаткаваную капусту і пячоначны паштэт. Нансен вельмі варожа ставіўся да алкаголю і тытуню, таму тытуню ўзялі з разліку на трубку кожную нядзелю{{sfn|Нансен1|1937|с=109}}. Аднак адсутнасць досведу і звестак аб кліматычных умовах унутры Грэнландскага ледавіка прывялі да заніжэння колькасці ўзятага правіянту, у выніку амаль усю экспедыцыю яе ўдзельнікі харчаваліся надгаладзь. Мала было і паліва, у выніку даводзілася змяншаць колькасць гарачай ежы, а таксама не ўдавалася распальваць шмат лёду для атрымання пітной вады. Паходная кухня складалася са спіртавой печкі з 6 кнотамі, з двума катламі: унутраным для варэння ежы і вонкавым — для распалкі снегу. Нансен пісаў, што пры {{nobr|-40 °C}} для атрымання 5 літраў супу і 4 літраў пітной вады патрабавалася 0,35 літра спірту. Спірту было ўзята 30 л. У кожнага члена экспедыцыі была таксама індывідуальная фляжка для распалкі вады ад чалавечага цяпла: раніцай яна набівалася снегам і насілася пад адзеннем{{sfn|Нансен1|1937|с=108}}. === Навуковае абсталяванне === Экспедыцыя мела [[тэадаліт]], [[секстант]] са штучным ртутным гарызонтам, набор для пеленгавання з трыма [[компас]]амі. Было ўзята 5 кішэнных компасаў, 3 анероіды, гіпсаметр, 6 ртутных [[тэрмометр]]аў, 2 спіртавыя тэрмометры, 4 кішэнныя [[хранометр]]ы. Меўся набор для ўзяцця пробаў паветра, [[фотаапарат]] і набор для змены фотапласцінак, 2 біноклі і 2 шагамеры. З зброі было ўзята дзве дубальтоўкі (адзін ствол — наразны, другі — для дробу){{sfn|Нансен1|1937|с=109-110}}. == Каманда == Нягледзячы на варожае стаўленне прэсы, у Нарвегіі знайшліся жадаючыя ўдзельнічаць у экспедыцыі. У склад каманды ўвайшлі: # ''Фрыцьёф Нансен'', 27 гадоў — начальнік экспедыцыі, таксама выконваў абавязкі кока. # ''Ота Свердруп'', 33 гады — па прафесіі капітан арктычнага прамысловага судна. # ''Олаф Крысціян Дытрыксан'', 32 гады — прэм’ер-капітан нарвежскай арміі, картограф. Выконваў праграму метэаралагічных даследаванняў. # ''Крысціян Крысціянсен'', 24 гады — паўночнанарвежскі селянін, ураджэнец фермы Тран (па імі якой яго часта называюць). # ''Самуэль Ёханес Балтыі'', 27 гадоў — [[саамі]] па нацыянальнасці, аленявод і каюр. # ''Оле Нільсен Раўна'', 46 гадоў — саамі па нацыянальнасці, аленявод і каюр. Усе пералічаныя былі дасведчанымі лыжнікамі і паляўнічымі, валодалі навыкамі выжывання ў арктычнай прыродзе. Саамаў меркавалася выкарыстоўваць як пагонцаў аленяў, аднак пасля таго, як прыйшлося абыходзіцца без цяглавых жывёл, іх спецыфічныя навыкі не былі запатрабаваныя{{sfn|Нансен1|1937|с=23}}. == Ход экспедыцыі == === Плаванне да берагоў Грэнландыі === [[28 красавіка]] [[1888]] года, за 4 дні да адпраўлення экспедыцыі, прайшла абарона доктарскай дысертацыі Нансена «''Нервовыя элементы, іх структура і ўзаемасувязь у цэнтральнай нервовай сістэме асцыдый і міксін''». Абарона прайшла са скандалам, адзін з апанентаў заявіў: «''Практычна наўрад ці можна спадзявацца, што малады чалавек вернецца з гэтага паходу жывым, і калі ён будзе больш шчаслівым ад таго, што атрымаў перад ад’ездам доктарскую ступень, дык чаму б не даць яму яе?''»{{sfn|Хейер|1973|с=68}}. Паводле ўспамінаў дачкі Нансена — Ліў Нансен-Хеер, па вартасці праца была ацэненая ўжо ў пачатку [[ХХ стагоддзе|ХХ ст.]], а сам Нансен публічна заявіў, што хай лепш будзе дрэнная абарона, чым дрэнны рыштунак{{sfn|Хейер|1973|с=70}}. Роланд Хантфард, наадварот, сцвярджае, што негатыўныя водгукі на доктарскую працу Нансена былі цалкам апраўданымі{{sfn|Huntford|2001|p=87—92}}. [[2 мая]] 1888 года члены экспедыцыі і ўвесь рыштунак рэйсавым параходам адплылі ў Шатландыю, а [[9 мая]] адбылі ў Ісландыю на дацкім параходзе «''Цюра''». 20 мая, наведаўшы па шляху [[Фарэрскія астравы]], экспедыцыянеры высадзіліся ў Іса-фіёрдзе, дзе павінны былі чакаць прамысловага судна «''Язон''» (на якім Нансен у 1882 годзе ўжо плаваў ў Грэнландыю), з яго капітанам Нансен дамовіўся аб высадцы на ўзбярэжжа. У чаканні члены каманды бавілі час паляваннем, а Нансен пісаў артыкул пра анатомію вугра, якую не паспеў скончыць у Нарвегіі{{sfn|Нансен1|1937|с=23}}. [[3 чэрвеня]] прыйшоў «''Язон''», а ўжо [[5 чэрвеня]] экспедыцыя была ля абзы пакавага лёду. Каманда «''Язона''» займалася здабычай [[Хахлач|цюленя-хахлача]] і лоўляй [[траска|траскі]], але шчыльныя льды не давалі наблізіцца да берага. Толькі 17 чэрвеня экспедыцыя пабачыла фіёрд Сермілік, паласа прыпая мела шырыню {{nobr|18 км}}{{sfn|Нансен1|1937|с=41}}. У 19:00 пачалася высадка: увесь рыштунак і члены экспедыцыі былі выгружаны ў дзве кітабойныя шлюпкі, на якіх трэба было дасягнуць берага. === На дрэйфуючай крызе === [[Файл:Domestic life on the floe.jpg|300px|thumb|Лагер на крызе.]] Высадзіцца на бераг у той жа дзень не ўдалося: шчыльныя льды самкнуліся, а неўзабаве край крыгі літаральна ўзрэзаў борт лодкі Свердрупа. У 10:00 18 чэрвеня лінуў [[дождж]], пасля чаго экспедыцыянеры разбілі на лёдзе палатку і сталі чакаць. Да таго часу стала ясна, што высадзіцца ў Сермілік-фіёрдзе не атрымаецца па прычыне надзвычай хуткай плыні, якая выносіла крыгу з людзьмі на поўдзень{{sfn|Нансен1|1937|с=49}}. 20 чэрвеня льды пачалі разбурацца ад моцнага хвалявання, пастаянна даводзілася мяняць месца лагера. Хуткасць дрэйфу часам дасягала 60 км у суткі{{sfn|Нансен1|1937|с=57}}, экспедыцыянераў то прыбівала разам з крыгай да зямлі, то зносіла ў мора. Толькі 29 чэрвеня лёд стаў рэдкім і ўдалося шчасліва высадзіцца на бераг{{sfn|Нансен1|1937|с=61}}. Нансен пісаў: {|- | <blockquote> «Мы страцілі цэлы месяц, кароткае лета ўжо далёка прасунулася наперад, але нават зараз мы яшчэ паспеем дасягнуць заходняга берага, калі дастаткова добра выкарыстаем час…»{{sfn|Нансен1|1937|с=63}} </blockquote> |} === Усходняе ўзбярэжжа Грэнландыі === [[Файл:An Eskimo «at home».jpg|300px|thumb|У гасцях у эскімосаў.]] Далей экспедыцыянеры на лодках рушылі назад на поўнач. Льды па-ранейшаму перашкаджалі: іх даводзілася расштурхваюць бусакамі або прарубаць сякерамі{{sfn|Нансен1|1937|с=64}}. 30 чэрвеня стала відаць на беразе эскімосаў. У Нансена быў нарвежска-эскімоскі размоўнік, але апынулася, што мясцовыя жыхары размаўляюць на іншым дыялекце, прыйшлося мець зносіны знакамі. Эскімосы прытулілі падарожнікаў у сваім стойбішчы блізу ледавіка Пуісарток. У эскімосаў Нансен і таварышы пражылі да 21 ліпеня{{sfn|Нансен1|1937|с=83}}. Рухаючыся далей па ўзбярэжжы, экспедыцыянеры пастаянна сустракалі эскімоскія стойбішчы, у адным з якіх быў нават дацкі сцяг{{sfn|Нансен1|1937|с=88}}. {|- | <blockquote> «У многіх месцах мы знаходзілі разваліны старых эскімоскіх пабудоў. <…> Насельнікі іх памерлі ад хвароб або ад голаду, які можа наступаць тут у цяжкія зімы, а апошнія трупы засталіся ў дамах, так як не было каму іх вынесці. Цяпер эскімосы не селяцца ў такіх месцах…»{{sfn|Нансен1|1937|с=89}} </blockquote> |- |} Да таго часу вандроўцы моцна пакутавалі ад {{нп3|Гнюс|гнюса|ru|Гнус}}. Упершыню адбыўся канфлікт з саамамі, якія ледзь было не паднялі бунт з-за рацыянавання ежы{{sfn|Нансен1|1937|с=93}}. Умівік-фіёрда экспедыцыя дасягнула [[10 жніўня]] ў густым тумане, пераадолеўшы {{nobr|200 км}} па вадзе. === Пераход праз ледавік === Некалькі дзён пайшло на падрыхтоўку да пераходу. Сталёвыя палазы нарт моцна саржавелі падчас марскога пераходу, іх трэба было ачысціць і папаліраваць, а чаравікі нарвежцаў патрабавалі новых падэшваў, падкаваных латуневымі шрубамі{{sfn|Нансен1|1937|с=104}}. Значная частка рыштунку і лодкі былі пакінутыя на грэнландскім узбярэжжы. Старт быў узяты ў 21:00 [[15 жніўня]]: снег моцна раставаў днём, таму было вырашана перасоўвацца па начах. На аднаго чалавека прыходзілася {{nobr|120 кг}} грузу, таму даводзілася запрагацца ў сані ўтрох, а астатнія перацягваць па вахтам. Праз некалькі дзён груз быў пераразмеркаваны: чацвёра членаў каманды цягнулі па {{nobr|100 кг}} кожны, а Нансен і Свердруп запрагаліся ўдвух у сані, куды перагрузілі маёмасць, якая засталася{{sfn|Нансен1|1937|с=112}}. У першы дзень экспедыцыянеры падняліся на {{nobr|180 м}} над узроўнем мора. Уздым ледавіка быў спадзістым, але меў шмат расколін. [[17 жніўня]] пачаўся лівень і не спыняўся да 20-га. Спаць даводзілася, падклаўшы пад сябе лыжныя палкі і лыжы, каб не ляжаць у лужыне. Нансен распарадзіўся харчавацца адзін раз у дзень, калі экспедыцыянеры не працуюць{{sfn|Нансен1|1937|с=113}}. [[22 жніўня]] тэмпература ўпала ніжэй за нуль: {{nobr|-5 °C}}. Снег пакрыўся ледзяной скарынкай, настолькі няроўнай, што нарты перакульваліся. Для палягчэння грузу было вырашана выкарыстоўваць у якасці паліва прамасленыя брызентавыя чахлы ад спальных мяшкоў: дажджоў больш не чакалася{{sfn|Нансен1|1937|с=118}}. Да 25 жніўня ўздым станавіўся ўсё больш крутым, а 25-га чысла пачаўся [[буран]] і моцны [[снегапад]]. Позна ўвечары [[26 жніўня]] экспедыцыянеры дасягнулі вышыні {{nobr|1880 м}}. Паколькі вецер дзьмуў з боку мора, было вырашана паставіць на нарты ветразі, каб зэканоміць людскія сілы. Нарты былі звязаны ў два «паромы»: па двое і трое нарт{{sfn|Нансен1|1937|с=123}}. Нансену трэба было вырашаць, якім шляхам ісці. Было ясна, што да наступлення зімы і заканчэння навігацыі ў {{нп3|Горад Касігіянгуіт|Крысціянсхоб|be-x-old|Касыгіянгуіт}} экспедыцыянеры не паспеюць. Да яго па прамой лініі было {{nobr|595 км}}. Было вырашана ісці ў [[Готхаб]], да якога было {{nobr|470 км}} па зусім невядомай тэрыторыі{{sfn|Нансен1|1937|с=124}}. У першыя дні, аднак, вятры прымушалі падарожнікаў ісці на паўднёвы захад, завеі не спыняліся. [[Файл:Sailing in moonlight.jpg|300px|thumb|«Пад ветразямі ў святле месяца» — малюнак, зроблены па [[эскіз]]у Нансена. На заднім плане бачныя нарты з прымацаванымі да іх ветразямі.]] Экспедыцыянеры адчувалі праблемы са здароўем: Крысціянсен, спатыкнуўшыся на краі расколіны, вывіхнуў сабе калена, але яго змаглі хутка аднавіць масажам. Саамы пакутавалі ад снежнай слепаты, Нансену прыйшлося лячыць іх, закапывая ў вочы [[какаін]]. [[29 жніўня]] вецер стаў цішэй, пасля чаго экспедыцыя рушыла прамым курсам. Дарога была надзвычай цяжкай, дзённыя пераходы вагаліся ад 8 да {{nobr|15 км}}. Уздым не спыняўся, толькі 5 верасня экспедыцыя дасягнула вышыні {{nobr|2720 м}}{{sfn|Нансен1|1937|с=131}}. Вандроўцы моцна пакутавалі ад смагі і ад холаду: Нансен не разлічваў на гэткія нізкія тэмпературы. [[11 верасня]] спіртавы тэрмометр паказаў, што тэмпература апусцілася ніжэй {{nobr|-37 °C}} (больш на тэрмометры не было дзяленняў){{sfn|Нансен1|1937|с=134}}. Ужо пасля вяртання прафесар Мон вылічыў, што ўначы тэмпература апускалася да {{nobr|-45 °C}}. Амплітуда дзённых тэмператур на высакагор’і таксама была вялікая: апоўдні [[3 верасня]] на сонцы тэрмометр паказваў {{nobr|+31 °C}}, а ў цені {{nobr|-11 °C}}{{sfn|Нансен1|1937|с=135}}. [[5 верасня]] быў моцны шторм з мяцеліцай. Сур’ёзнай праблемай для экспедыцыянераў стаў тлушчавы голад. Свердруп нават хацеў спажыць у ежу шавецкую мазь, зробленую на аснове ільнянога алею. Сутачная пайка на чалавека складала каля {{nobr|1 кг}} цвёрдай ежы, але члены каманды моцна пакутавалі ад абязводжвання, паколькі [[вільготнасць]] паветра на ледавіку блізкая да нуля, а спірту не хапала для распалкі дастатковай колькасці лёду. (У канцы-рэшт Нансен вынайшаў наступны напой: снег паліваецца [[Лімонная кіслата|лімоннай кіслатой]] і пасыпаецца цукрам{{sfn|Нансен1|1937|с=139}}). Нягледзячы на вельмі цяжкія ўмовы, навуковая праграма выконвалася няўхільна. [[18 верасня]] ўпершыню задзьмуў спадарожны вецер, пасля чаго можна было ісці пад ветразямі. [[19 верасня]] Нансен моцна абмарозіў пальцы рук, а акрамя таго, ад стомы ён і Свердруп забыліся завесці хранометры, і яны спыніліся{{sfn|Нансен1|1937|с=158}}. 24 верасня вандроўцы дасягнулі мацерыковай зямлі. Пераход праз ледавік доўжыўся {{nobr|41 дзень}}, пройдзеная на лыжах адлегласць — {{nobr|472 км}}<ref>{{Cite web |url=http://www.expeditiongreenland.com/JoinExpedition/GreenlandIcecapCrossings/NansensRoute/tabid/86/language/en-GB/Default.aspx |title=Nansen’s Route — Greenland Icecap Crossing |access-date=16 кастрычніка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100820071527/http://www.expeditiongreenland.com/JoinExpedition/GreenlandIcecapCrossings/NansensRoute/tabid/86/language/en-GB/Default.aspx |archive-date=20 жніўня 2010 |url-status=dead }}</ref>. === На заходнім узбярэжжы Грэнландыі === [[Файл:No-nb bldsa 3b071.jpg|thumb|300px|Ота Свердруп побач з недабудаванай лодкай.]] Бліжэйшым шляхам да Готхаба быў Амералік-фіёрд, да вытокаў якога экспедыцыянерам трэба было патрапіць. Дарога ішла па камянях і балотах і была вельмі цяжкай, дакучаў падарожнікам і гнюс. [[26 верасня]] было вырашана, што Нансен і Свердруп пабудуюць з падручных матэрыялаў лодку і паспрабуюць знайсці дапамогу. Лодку зрабілі з вярбовага ламачча і лыжных бамбукавых палак, абцягнуўшы яе парусінай. Лодка мела даўжыню {{nobr|2,65 м}}, {{nobr|1,42 м}} у шырыню і асадку 61 см{{sfn|Нансен1|1937|с=173}}. Для вёслаў падабралі вілападобныя вярбовыя галінкі, якія прывязалі да лыжных палак. {|- | {{пачатак цытаты}} «Плывучы ў лодцы, я застрэліў шэсць вялікіх чаек, і цяпер кожны з нас з’еў па дзве штукі. <…> Свердрупа аднойчы спыталі, ці добра мы іх тады вычысцілі. „Права, не ведаю, — сказаў ён, — я бачыў, як Нансен штосьці цягнуў з іх, гэта была, дакладна, частка кішак, ну, а ўсё астатняе пайшло ў суп; але лепшага я ніколі не еў!“»{{sfn|Нансен1|1937|с=175}} {{канец цытаты}} |- |} 1 кастрычніка Нансен і Свердруп дасягнулі фіёрда Іціўдлек — паўночнага рукава Амераліка. На беразе яны выявілі велізарныя зараснікі [[Багноўка|вадзянікі]], якую прагна елі, не маючы іншай расліннай ежы. Толькі 3 кастрычніка экспедыцыянеры дабраліся да пасёлка Хернхут, заснаванага нямецкімі місіянерамі, дзе іх сустрэў гандлёвы чыноўнік Густаў Бауман. Найважнейшай навіной для Нансена была наяўнасць парахода, які ішоў на радзіму. Высветлілася, што ў сярэдзіне кастрычніка павінен сысці апошні параход з Івігтута (400 км на поўдзень ад Готхаба), такім чынам, экспедыцыянеры спазніліся{{sfn|Нансен1|1937|с=182}}. У той жа дзень, чацвёра членаў экспедыцыі скончылі пераноску маёмасці да вытокаў Амералік-фіёрда. [[6 кастрычніка]] іх знайшлі эскімосы, пасланыя Нансенам, а 12-га яны вярнуліся ў Готхаб. Трэба было зімаваць. === Зімоўка і вяртанне === [[Файл:Eskimo boy from Godthaab.jpg|300px|thumb|left|«Эскімоскі хлапчук з Готхаба». Малюнак з кнігі Нансена «''The first crossing of Greenland''».]] Ганец-эскімос, які адправіўся на каяку [[6 кастрычніка]] [[1888]] года з Готхаба, здолеў дагнаць параход «''Фокс''» у Івігтуце. Яго капітан не збіраўся ісці ў Готхаб у сярэдзіне кастрычніка, маючы на борце рабочых крыялітавых руднікоў, якія вярталіся ў Данію. 6 месяцаў члены экспедыцыі пражылі ў Готхабе. Нансен заняўся этнаграфіяй, пасяліўшыся сярод эскімосаў, вывучаючы іх мову і звычаі{{sfn|Хейер|1973|с=80}}. [[15 красавіка]] [[1889]] года ў Готхаб прыбыў параход «''Відб’ёрн''», на якім члены экспедыцыі адплылі ў [[Капенгаген]], куды прыбылі [[21 мая]]. У сталіцы Даніі вандроўцы сталі гасцямі спонсара паходу — А. Гамеля{{sfn|Пасецкий|1987|с=67}}. На радзіму яны вярнуліся параходам «''Мельхіёр''» 30 мая 1889 года як трыумфатары. Прафесар Брогер пісаў у біяграфіі Нансена: {|- {{пачатак цытаты}} «Для большасці людзей, якія стоўпіліся на прыстані, Нансен быў [[вікінгі|вікінгам]], што звязваў сагі аддаленага мінулага з сагай сённяшняга дня, з сагай аб лыжніку, які скочваўся з галавакружнай вышыні… Нансен з’яўляўся для іх увасабленнем нацыянальнага тыпу»{{sfn|Нансен2|1956|с=16}}. {{канец цытаты}} |} Нансен атрымаў у азнаменаванне сваіх заслуг дзве ўзнагароды: медаль «''Вегі''» Шведскага таварыства антрапалогіі і геаграфіі, і медаль Вікторыі [[Каралеўскае геаграфічнае таварыства|Каралеўскага геаграфічнага таварыства]] Вялікабрытаніі{{sfn|Нансен2|1956|с=17}}. Паводле вынікаў экспедыцыі Нансен напісаў дзве кнігі: двухтомную «''На лыжах праз Грэнландыю''» ({{lang-no|Paa ski over Grønland}}) і этнаграфічнае апісанне «''Жыццё эскімосаў''» ({{lang-no|Eskimoliv}}), неадкладна перакладзеныя на [[англійская мова|англійскую мову]]. У дарэвалюцыйнай Расіі гэтыя кнігі не перакладаліся. === Вынікі === Шырокая публіка разглядала Грэнландскую экспедыцыю ў першую чаргу як грандыёзнае спартыўнае дасягненне: упершыню быў пройдзены ледзяны купал Грэнландыі. Аднак гэта ж мерапрыемства прынесла вялікую колькасць звестак па [[Фізічная геаграфія|фізічнай геаграфіі]], абагульненых у двух тамах навуковых вынікаў экспедыцыі: Нансен упершыню вызначыў характар распаўсюджвання мацерыковага ледавіка як на ўсходнім, так і на заходнім узбярэжжы Грэнландыі{{sfn|Пасецкий|1987|с=67}}. Была аспрэчаная гіпотэза А. Нордэншэльда пра існаванне аазісаў ва ўнутраных абласцях вострава. Надзвычай важным была выснова Нансена аб тым, што грэнладскі ледавік варта лічыць даволі дакладнай мадэллю чацвярцічнага абляднення, які аказвае ўплыў на атмасферныя працэсы [[Паўночнае паўшар’е|Паўночнага паўшар’я]]{{sfn|Пасецкий|1987|с=67}}. Нансен заявіў, што грэнладскі ледавік мае форму выпуклага шчыта, які пастаянна пашыраецца на поўнач (гэта было пацверджана наступнымі экспедыцыямі). Найбольшай вышыні ён дасягае ў паўднёвай палове вострава, да поўначы вышыня памяншаецца, а форма паверхні становіцца плоскай. Ледавік «''сцякае''» на ўсход і на захад, «''як гэта можна было б чакаць ад расплаўленай цягучай масы''»{{sfn|Пасецкий|1987|с=68}}. Гэтая «''матэматычна правільная форма''» ледавіка вызначаецца не рысамі падлёднага рэльефу, а ў першую чаргу атмасфернымі працэсамі. Важным адкрыццём Нансена было тое, што паверхня Грэнландскага ледавіка не ледзяная, а снежная, і нават у самае цёплае лета колькасць снегу не памяншаецца з прычыны раставання{{sfn|Пасецкий|1987|с=69}}. [[Аляксандр Іванавіч Ваейкаў|А. І. Ваейкаў]], які апублікаваў у [[1893]] годзе артыкул «''Навуковыя вынікі падарожжа ў Грэнландыю Нансена''», назваў экспедыцыю адным з самых векапомных падарожжаў найноўшага часу, а назіранні, зробленыя Нансенам ва ўнутраных абласцях Грэнландыі, — такімі, што маюць цану адкрыцця{{sfn|Пасецкий|1987|с=69}}. У Готхабе Нансен выявіў дзіўную дошчачку, упрыгожаную кітайскім бісерам. Пазней атрымалася высвятліць, што гэта мяталка спісаў, якая выкарыстоўвалася эскімосамі Аляскі. Яна была прынесена дрэйфуючымі льдамі, як і ўся драўніна, якая выкарыстоўвалася грэнландскімі першабытнікамі{{sfn|Пасецкий|1987|с=66}}. Пробы глебы і мінералаў, узятыя Нансенам з дрэйфуючых ільдоў усходняга ўзбярэжжа Грэнландыі, утрымлівалі [[Дыятомавыя водарасці|дыятамеі]], ідэнтычныя выяўленым Нордэншэльдам у льдах [[Берынгаў праліў|Берынгава праліва]]. Для практыкі паходаў у льдах вялікае значэнне адыграла засваенне Нансенам навыкаў выжывання эскімосаў: крой палярнага адзення, выкарыстанне {{нп3|ездавы сабака|ездавых сабак|de|Schlittenhund}}, нарт і каякоў{{sfn|Пасецкий|1987|с=72}}. == Крыніцы == {{Крыніцы|colwidth=15em}} == Література == * {{кніга | аўтар = Броггер В.Г., Рольфсен Н. | загаловак = Фритьоф Нансен / Пер. с дат. А. и П. Ганзен | выдавецтва = СПб: А.Ф. Девриен | год = 1896 | ref = Броггер }} * {{кніга|аўтар=Анненская А. Н.|спасылка=http://www.emaproject.com/lib_view.html?id=pb00002072#p1|3|n|загаловак=Фритиоф Нансен и его путешествия в Гренландию и к северному полюсу|выдавецтва=Новая Москва|год=1922|ref=Анненская}} * {{кніга | аўтар = Нансен Ф. | загаловак = Собрание сочинений. Т. 1: На лыжах через Гренландию. Жизнь эскимосов | выдавецтва = М.-Л.: Изд-во Главсевморпути | год = 1937 | ref = Нансен1 }} * {{кніга | аўтар = Нансен Ф. | загаловак = «Фрам» в Полярном море | выдавецтва = М.: Географгиз | год = 1956 | ref = Нансен2 }} * {{кніга | аўтар = Нансен-Хейер Л. | загаловак = кніга об отце | выдавецтва = Л.: Гидрометеоиздат | год = 1973 | ref = Хейер }} * {{кніга | аўтар = Пасецкий В. М. | загаловак = Фритьоф Нансен. 1861—1930 | выдавецтва = М.: Наука | год = 1987 | ref = Пасецкий }} * {{кніга|аўтар=Huntford R.|загаловак=Nansen: The Explorer as Hero|месца=N. Y.|выдавецтва=Barnes & Noble Books|год=2001|allpages=768|isbn=0-349-11492-7|ref=Huntford}} * {{кніга | аўтар = Nansen F. | загаловак = [http://www.archive.org/details/eskimolife00archgoog Escimo Life / Tr. by W. Archer] | выдавецтва = London: Longmans, Green and Co | год = 1893 }} * {{кніга | аўтар = Nansen F. | загаловак = [http://www.archive.org/details/cu31924092514151 The First Crossing of Greenland Vol. 1] | выдавецтва = London, New York: Longmans, Green and Co | год = 1890 }} * {{кніга | аўтар = Nansen F. | загаловак = [http://www.archive.org/details/firstcrossinggr01nansgoog The First Crossing of Greenland Vol. 2] | выдавецтва = London, New York: Longmans, Green and Co | год = 1890 }} == Спасылкі == * {{cite web|url=http://konyukhov.ru/pressc/news/document324.shtml|title=Фёдор Конюхов. Официальная страница|publisher=konyukhov.ru|date=2007-02-28|access-date=2026-08-27|ref=Конюхов|lang=ru|archive-date=13 лістапада 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071113065338/http://konyukhov.ru/pressc/news/document324.shtml|url-status=bot: unknown}} * {{Cite web|url=http://www.ekkane.org/Biographies/BioHayes.htm|title=Isaac Israel Hayes|author=Myerson, Ralph M.|publisher=Frederick A. Cook Society|work=Polar Priorities|volume=20|date=2000-09|access-date=2026-08-27|ref=Myerson|lang=en|archive-date=15 красавіка 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20040415091342/http://www.ekkane.org/Biographies/BioHayes.htm|url-status=dead}} * {{cite web|title=The First Crossing of Greenland (1888—1889)|url=https://frammuseum.no/polar-history/expeditions/polar-history-expeditions-across-the-greenland-ice-1888-1889/|publisher=[[Музей Фрама|Fram Museum]]|access-date=2026-08-27|lang=en}} [[Катэгорыя:1880-я]] [[Катэгорыя:Палярныя экспедыцыі]] [[Катэгорыя:Фрыцьёф Нансен]] [[Катэгорыя:Гісторыя Грэнландыі]] iqv0wk8s8zinoegu23sauqscwoir4mj 0 230658 5199068 5198833 2026-09-14T14:43:23Z M.L.Bot 261 5199068 wikitext text/x-wiki [[Файл:Herb Radwan.svg|міні|200пкс|Герб «Радван»]] '''Радван''' ({{lang-pl|Radwan}}) — прыватны шляхецкі [[герб]], якім карысталася больш за 150 родаў Беларусі, Літвы, Польшчы і Украіны<ref name="ЭнцВКЛ">Радван // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. Т. 2. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — С. 485—486. — ISBN 985-11-0378-0.</ref>. Паводле гербоўніка Тадэвуша Гайля, герб прыпісваецца больш чым 500 прозвішчам<ref name="Gajl">Gajl T. Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku. — Gdańsk, 2007. — ISBN 978-83-60597-10-1.</ref>. == Апісанне == У чырвоным полі залатая царкоўная [[харугва]] з трыма канцамі, з махрамі, звісаючымі ўнізе; зверху размешчаны залаты кавалерскі крыж. Клейнод: над прылбіцай з каронай тры (радзей пяць) страусавых пёраў. Намёт чырвоны, падбіты золатам<ref name="ЭнцВКЛ" />. == Гісторыя == [[Файл:Seal of the marshal of nobility of Lutsk uyezd, 1827.jpg|міні|200пкс|Гербавая пячатка Тадэвуша Мікуліча, [[Павятовы маршалак|павятовага маршалка]] шляхты [[Луцкі павет|Луцкага павета]], на рэвізскай ведамасці ад 20 чэрвеня 1827 года<ref name="DAZhO">Дзяржаўны архіў Жытомірскай вобласці. Ф. 146. Воп. 1. Спр. 3049. Арк. 4.</ref>]] Герб вядомы з пачатку [[XV стагоддзе|XV стагоддзя]]<ref name="ЭнцВКЛ" />. Найбольш ранні судовы запіс пра карыстанне гербам адносіцца да 1407 года, гербавы кліч (проклямацыя) ''Radwan'' занатаваны ў 1409 годзе. Сярод найстарэйшых вядомых адбіткаў — пячаткі Пятра з Цікавіц, падсудка кракаўскай зямлі (1443 і 1446 гады)<ref name="Piekosinski">Piekosiński F. Heraldyka polska wieków średnich. — Kraków, 1899.</ref>. Поўная рэканструкцыя гербоўнай генеалогіі ўскладнена стратамі архіваў у часы [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], у прыватнасці падчас [[Варшаўскае паўстанне (1944)|Варшаўскага паўстання 1944 года]]<ref name="Gajl" />. == Адмены == Вылучаюць некалькі адмен герба (Радван I—VIII), сярод якіх<ref name="Ostrowski">Ostrowski J. Księga herbowa rodów polskich. — Warszawa, 1903—1906.</ref>: * '''Кананович''' — пад двухпольнай харугвай змешчана шасціпрамянёвая срэбная зорка; * '''Радван V''' — з паўстралой зверху; * '''Радван VIII''' — з паўмесяцам; ужываўся некаторымі татарскімі родамі [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Вядомыя таксама адмены Багінскі, Дастаеўскі, Глушанін, Яскалецкі і Юдыцкі<ref name="Ostrowski" />. == Гербоўныя роды == Сярод родаў Беларусі, Літвы і Украіны, якія карысталіся гербам або яго адменамі, — Багінскія, Глушаніны, Дастаеўскія, Кананавічы, Юдыцкія<ref name="Gajl" /><ref name="Ostrowski" />. == Галерэя == <gallery mode="nolines" widths="230" heights="165"> Файл:Zamek Grodziec herb Radwan 1.jpg|Радван у замку Гродзец Файл:Jan Michałowicz z Urzędowa Uchański.JPG|Надмагілле Якуба Уханьскага з біскупскім гербам Радван Файл:Києво-Могилянська академія та її спудеї.png|Герб Радван на гравюры [[Кіева-Магілянская акадэмія|Кіева-Магілянскай акадэміі]], XVIII ст. Файл:Kościół uchański (4).JPG|Адмена герба Радван над уваходам у касцёл ва Уханях Файл:Oswiecim de Kunova 0743, Krosno.JPG|Адмена герба роду Асвенцімаў: у першым полі — герб Радван Файл:Stone Cresting With Herby (Coats of Arms) Radwan and Nałęcz From Dąbrowski Manor in Michałowice, POLAND.jpg|Гербы Радван і [[Наленч (герб)|Наленч]] на сядзібе роду Дамброўскіх у Міхалавіцах </gallery> == Гл. таксама == * [[Гербоўнік]] * [[Наленч (герб)]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=485—486|артыкул=Радван|аўтар=}} * Gajl T. Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku. — Gdańsk, 2007. — ISBN 978-83-60597-10-1. * Ostrowski J. Księga herbowa rodów polskich. — Warszawa, 1903—1906. * Piekosiński F. Heraldyka polska wieków średnich. — Kraków, 1899. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прыватнаўласніцкія гербы|Радван]] ppebuh0yxl2r62lhr2ojnzyj126w9bz 5199069 5199068 2026-09-14T14:44:43Z M.L.Bot 261 5199069 wikitext text/x-wiki [[Файл:Herb Radwan.svg|міні|200пкс|Герб «Радван»]] '''Радван''' ({{lang-pl|Radwan}}) — прыватны шляхецкі [[герб]], якім карысталася больш за 150 родаў Беларусі, Літвы, Польшчы і Украіны<ref name="ЭнцВКЛ">Радван // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. Т. 2. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — С. 485—486. — ISBN 985-11-0378-0.</ref>. Паводле гербоўніка Тадэвуша Гайля, герб прыпісваецца больш чым 500 прозвішчам<ref name="Gajl">Gajl T. Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku. — Gdańsk, 2007. — ISBN 978-83-60597-10-1.</ref>. == Апісанне == У чырвоным полі залатая [[Харугва (царкоўная)|царкоўная харугва]] з трыма канцамі, з махрамі, звісаючымі ўнізе; зверху размешчаны залаты кавалерскі крыж. Клейнод: над прылбіцай з каронай тры (радзей пяць) страусавых пёраў. Намёт чырвоны, падбіты золатам<ref name="ЭнцВКЛ" />. == Гісторыя == [[Файл:Seal of the marshal of nobility of Lutsk uyezd, 1827.jpg|міні|200пкс|Гербавая пячатка Тадэвуша Мікуліча, [[Павятовы маршалак|павятовага маршалка]] шляхты [[Луцкі павет|Луцкага павета]], на рэвізскай ведамасці ад 20 чэрвеня 1827 года<ref name="DAZhO">Дзяржаўны архіў Жытомірскай вобласці. Ф. 146. Воп. 1. Спр. 3049. Арк. 4.</ref>]] Герб вядомы з пачатку [[XV стагоддзе|XV стагоддзя]]<ref name="ЭнцВКЛ" />. Найбольш ранні судовы запіс пра карыстанне гербам адносіцца да 1407 года, гербавы кліч (проклямацыя) ''Radwan'' занатаваны ў 1409 годзе. Сярод найстарэйшых вядомых адбіткаў — пячаткі Пятра з Цікавіц, падсудка кракаўскай зямлі (1443 і 1446 гады)<ref name="Piekosinski">Piekosiński F. Heraldyka polska wieków średnich. — Kraków, 1899.</ref>. Поўная рэканструкцыя гербоўнай генеалогіі ўскладнена стратамі архіваў у часы [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], у прыватнасці падчас [[Варшаўскае паўстанне (1944)|Варшаўскага паўстання 1944 года]]<ref name="Gajl" />. == Адмены == Вылучаюць некалькі адмен герба (Радван I—VIII), сярод якіх<ref name="Ostrowski">Ostrowski J. Księga herbowa rodów polskich. — Warszawa, 1903—1906.</ref>: * '''Канановіч''' — пад двухпольнай харугвай змешчана шасціпрамянёвая срэбная зорка; * '''Радван V''' — з паўстралой зверху; * '''Радван VIII''' — з паўмесяцам; ужываўся некаторымі татарскімі родамі [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Вядомыя таксама адмены Багінскі, Дастаеўскі, Глушанін, Яскалецкі і Юдыцкі<ref name="Ostrowski" />. == Гербоўныя роды == Сярод родаў Беларусі, Літвы і Украіны, якія карысталіся гербам або яго адменамі, — Багінскія, Глушаніны, Дастаеўскія, Кананавічы, Юдыцкія<ref name="Gajl" /><ref name="Ostrowski" />. == Галерэя == <gallery mode="nolines" widths="230" heights="165"> Файл:Zamek Grodziec herb Radwan 1.jpg|Радван у замку Гродзец Файл:Jan Michałowicz z Urzędowa Uchański.JPG|Надмагілле Якуба Уханьскага з біскупскім гербам Радван Файл:Києво-Могилянська академія та її спудеї.png|Герб Радван на гравюры [[Кіева-Магілянская акадэмія|Кіева-Магілянскай акадэміі]], XVIII ст. Файл:Kościół uchański (4).JPG|Адмена герба Радван над уваходам у касцёл ва Уханях Файл:Oswiecim de Kunova 0743, Krosno.JPG|Адмена герба роду Асвенцімаў: у першым полі — герб Радван Файл:Stone Cresting With Herby (Coats of Arms) Radwan and Nałęcz From Dąbrowski Manor in Michałowice, POLAND.jpg|Гербы Радван і [[Наленч (герб)|Наленч]] на сядзібе роду Дамброўскіх у Міхалавіцах </gallery> == Гл. таксама == * [[Гербоўнік]] * [[Наленч (герб)]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=485—486|артыкул=Радван|аўтар=}} * Gajl T. Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku. — Gdańsk, 2007. — ISBN 978-83-60597-10-1. * Ostrowski J. Księga herbowa rodów polskich. — Warszawa, 1903—1906. * Piekosiński F. Heraldyka polska wieków średnich. — Kraków, 1899. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прыватнаўласніцкія гербы|Радван]] g1s52bzn0v00kzkia87y7queck6kkka 5199071 5199069 2026-09-14T14:45:17Z M.L.Bot 261 5199071 wikitext text/x-wiki {{герб}} '''Радван''' ({{lang-pl|Radwan}}) — прыватны шляхецкі [[герб]], якім карысталася больш за 150 родаў Беларусі, Літвы, Польшчы і Украіны<ref name="ЭнцВКЛ">Радван // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. Т. 2. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — С. 485—486. — ISBN 985-11-0378-0.</ref>. Паводле гербоўніка Тадэвуша Гайля, герб прыпісваецца больш чым 500 прозвішчам<ref name="Gajl">Gajl T. Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku. — Gdańsk, 2007. — ISBN 978-83-60597-10-1.</ref>. == Апісанне == У чырвоным полі залатая [[Харугва (царкоўная)|царкоўная харугва]] з трыма канцамі, з махрамі, звісаючымі ўнізе; зверху размешчаны залаты кавалерскі крыж. Клейнод: над прылбіцай з каронай тры (радзей пяць) страусавых пёраў. Намёт чырвоны, падбіты золатам<ref name="ЭнцВКЛ" />. == Гісторыя == [[Файл:Seal of the marshal of nobility of Lutsk uyezd, 1827.jpg|міні|200пкс|Гербавая пячатка Тадэвуша Мікуліча, [[Павятовы маршалак|павятовага маршалка]] шляхты [[Луцкі павет|Луцкага павета]], на рэвізскай ведамасці ад 20 чэрвеня 1827 года<ref name="DAZhO">Дзяржаўны архіў Жытомірскай вобласці. Ф. 146. Воп. 1. Спр. 3049. Арк. 4.</ref>]] Герб вядомы з пачатку [[XV стагоддзе|XV стагоддзя]]<ref name="ЭнцВКЛ" />. Найбольш ранні судовы запіс пра карыстанне гербам адносіцца да 1407 года, гербавы кліч (проклямацыя) ''Radwan'' занатаваны ў 1409 годзе. Сярод найстарэйшых вядомых адбіткаў — пячаткі Пятра з Цікавіц, падсудка кракаўскай зямлі (1443 і 1446 гады)<ref name="Piekosinski">Piekosiński F. Heraldyka polska wieków średnich. — Kraków, 1899.</ref>. Поўная рэканструкцыя гербоўнай генеалогіі ўскладнена стратамі архіваў у часы [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], у прыватнасці падчас [[Варшаўскае паўстанне (1944)|Варшаўскага паўстання 1944 года]]<ref name="Gajl" />. == Адмены == Вылучаюць некалькі адмен герба (Радван I—VIII), сярод якіх<ref name="Ostrowski">Ostrowski J. Księga herbowa rodów polskich. — Warszawa, 1903—1906.</ref>: * '''Канановіч''' — пад двухпольнай харугвай змешчана шасціпрамянёвая срэбная зорка; * '''Радван V''' — з паўстралой зверху; * '''Радван VIII''' — з паўмесяцам; ужываўся некаторымі татарскімі родамі [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Вядомыя таксама адмены Багінскі, Дастаеўскі, Глушанін, Яскалецкі і Юдыцкі<ref name="Ostrowski" />. == Гербоўныя роды == Сярод родаў Беларусі, Літвы і Украіны, якія карысталіся гербам або яго адменамі, — Багінскія, Глушаніны, Дастаеўскія, Кананавічы, Юдыцкія<ref name="Gajl" /><ref name="Ostrowski" />. == Галерэя == <gallery mode="nolines" widths="230" heights="165"> Файл:Zamek Grodziec herb Radwan 1.jpg|Радван у замку Гродзец Файл:Jan Michałowicz z Urzędowa Uchański.JPG|Надмагілле Якуба Уханьскага з біскупскім гербам Радван Файл:Києво-Могилянська академія та її спудеї.png|Герб Радван на гравюры [[Кіева-Магілянская акадэмія|Кіева-Магілянскай акадэміі]], XVIII ст. Файл:Kościół uchański (4).JPG|Адмена герба Радван над уваходам у касцёл ва Уханях Файл:Oswiecim de Kunova 0743, Krosno.JPG|Адмена герба роду Асвенцімаў: у першым полі — герб Радван Файл:Stone Cresting With Herby (Coats of Arms) Radwan and Nałęcz From Dąbrowski Manor in Michałowice, POLAND.jpg|Гербы Радван і [[Наленч (герб)|Наленч]] на сядзібе роду Дамброўскіх у Міхалавіцах </gallery> == Гл. таксама == * [[Гербоўнік]] * [[Наленч (герб)]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=485—486|артыкул=Радван|аўтар=}} * Gajl T. Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku. — Gdańsk, 2007. — ISBN 978-83-60597-10-1. * Ostrowski J. Księga herbowa rodów polskich. — Warszawa, 1903—1906. * Piekosiński F. Heraldyka polska wieków średnich. — Kraków, 1899. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прыватнаўласніцкія гербы|Радван]] 5gsfs15715tpr5h4y7jo5xvh7u4p9nu 0 231000 5199331 2888407 2026-09-15T06:08:04Z Autumndancer 168015 5199331 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Кубачы''' ({{lang-ru|Кубачи}}, [[даргінская мова|дарг.]]: ''ГIярбукI'') — сяло (у 1965—2015 гадах пасёлак гарадскога тыпу, раней аул) у Дахадаеўскім раёне [[Дагестан]]а. Утварае сельскае паселішча '''Сяло Кубачы'''. Адзін з найбуйнейшых на Каўказе традыцыйных цэнтраў мастацкай апрацоўкі металу, а таксама разьбы па камені і дрэве. З ранняга Сярэднявечча вядомы вырабам кальчугі і зброі. == Насельніцтва == Пераважна кубачынцы (саманазва угбуган, субэтнас даргінцаў, якія размаўляюць на кубачынскім дыялекце даргінскай мовы). == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Ахмедхан Абу-Бакар]], даргінскі пісьменнік [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] l87yedneoupve5cxld3oa2dj0ufn5rp 5199332 5199331 2026-09-15T06:08:39Z Autumndancer 168015 5199332 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Кубачы''' ({{lang-ru|Кубачи}}, [[даргінская мова|дарг.]]: ''ГIярбукI'') — сяло (у 1965—2015 гадах пасёлак гарадскога тыпу, раней аул) у Дахадаеўскім раёне [[Дагестан]]а. Утварае сельскае паселішча '''Сяло Кубачы'''. Адзін з найбуйнейшых на Каўказе традыцыйных цэнтраў мастацкай апрацоўкі металу, а таксама разьбы па камені і дрэве. З ранняга Сярэднявечча вядомы вырабам кальчугі і зброі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} Пераважна кубачынцы (саманазва угбуган, субэтнас даргінцаў, якія размаўляюць на кубачынскім дыялекце даргінскай мовы). == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Ахмедхан Абу-Бакар]], даргінскі пісьменнік == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] mrsmr8hvpc7wfr6anyx2tnkny5gc3tx 0 239845 5199226 4984528 2026-09-14T19:52:44Z JerzyKundrat 174 5199226 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Балбекі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Балбекі |вобласць = Віцебская |раён = Шаркаўшчынскі |сельсавет = Радзюкоўскі }} '''Балбе́кі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Balbieki}}, {{lang-ru|Балбеки}}) — [[вёска]] ў [[Шаркаўшчынскі раён|Шаркаўшчынскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Радзюкоўскі сельсавет|Радзюкоўскага сельсавета]]. За 0,5 км на ўсход ад вёскі ў раку [[Дзвіна|Дзвіну]] ўпадае [[Мнюта (рака)|Мнюта]]. == Гісторыя == З 1921 года вёска i фальварак у складзе [[Германавічы (гміна)|гміны Германавічы]] [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]<ref name="Rzeczypospolitej Polskiej 1938">Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 17</ref>. З 1939 года ў БССР. Да 9 снежня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад [[Шкунціцкі сельсавет|Шкунціцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 9 снежня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1988, № 9 (1923).</ref>. == Насельніцтва == * 1921 год — 140 жыхароў, 21 двор<ref name="skorowidz2">Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923, s 47.</ref>. * 1931 год — 127 жыхароў, 21 двор<ref name="Rzeczypospolitej Polskiej 1938"/>. * 1999 год — 94 жыхары. * 2003 год — 88 жыхароў, 39 двароў<ref>{{Крыніцы/Памяць/Шаркаўшчынскі раён|Балбекі|475|}}</ref>. * 2009 год — 48 жыхароў. == Вядомыя асобы == * [[Віталь Кажан]] (1916—2004) — беларускі вайсковы і грамадскі дзеяч. * [[Мікалай Нікандравіч Гарбачонак]] (нар. 1971) — беларускі палітык. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Шаркаўшчынскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|475|Дулеба Г. І.}} * {{SgKP|XV_cz.1|63|Bałbieczyno, wieś, powiat dzisieński, gmina Ihumenowo}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Радзюкоўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Радзюкоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркаўшчынскага раёна]] moj6kzyxe46ycdrli2rwklzccny3dei 0 245309 5199045 5198387 2026-09-14T14:16:36Z M.L.Bot 261 5199045 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Красны Вугал}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = Пасёлак |беларуская назва = Красны Вугал |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 35|lat_sec = 46 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 17|lon_sec = 06 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Веткаўскі |сельсавет = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044535 }} '''Кра́сны Ву́гал'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Чырво́ны Кут'''</ref> ({{lang-be-trans|Krasny Vuhal}}, {{lang-ru|Красный Угол}}) — былы [[пасёлак]] ў [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Знаходзілася ў падпарадкаванні Веткаўскага раённага Савета дэпутатаў і выканаўчага камітэта. Ліквідаваны ў 2011 годзе<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2012-14/2012_14_9_47257.pdf Решение Ветковского районного Совета депутатов от 27 декабря 2011 г. № 74 Об упразднении сельских населенных пунктов на территории Ветковского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210605020803/http://www.pravo.by/pdf/2012-14/2012_14_9_47257.pdf |date=5 чэрвеня 2021 }} {{Ref-ru}}</ref>. == Гісторыя == Станам на 1986 год, у складзе Сівенскага сельсавета Веткаўскага раёна, у калгасе імя У. І. Леніна<ref>[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]] Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / Я. Н. Рапановіч; Рэд. П. П. Шуба. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Заліўка НП-Беларусь}} 0vvaxs8sx8u4ch8r92qitexo6xclohg 5199046 5199045 2026-09-14T14:17:31Z M.L.Bot 261 5199046 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Красны Вугал}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = Пасёлак |беларуская назва = Красны Вугал |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 35|lat_sec = 46 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 17|lon_sec = 06 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Веткаўскі |сельсавет = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044535 }} '''Кра́сны Ву́гал'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Чырво́ны Кут'''</ref> ({{lang-be-trans|Krasny Vuhal}}, {{lang-ru|Красный Угол}}) — былы [[пасёлак]] ў [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Знаходзілася ў падпарадкаванні Веткаўскага раённага Савета дэпутатаў і выканаўчага камітэта. Ліквідаваны ў 2011 годзе<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2012-14/2012_14_9_47257.pdf Решение Ветковского районного Совета депутатов от 27 декабря 2011 г. № 74 Об упразднении сельских населенных пунктов на территории Ветковского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210605020803/http://www.pravo.by/pdf/2012-14/2012_14_9_47257.pdf |date=5 чэрвеня 2021 }} {{Ref-ru}}</ref>. == Гісторыя == Станам на 1986 год, у складзе Сівенскага сельсавета Веткаўскага раёна, у калгасе імя У. І. Леніна<ref>[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|''Рапановіч, Я. Н.'']] Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / Я. Н. Рапановіч; Рэд. П. П. Шуба. — Мінск: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Заліўка НП-Беларусь}} 6m70e8jit2hkss0sr91pzisxtzmb5sc 0 245310 5199049 5198423 2026-09-14T14:19:06Z M.L.Bot 261 5199049 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Красны Пуць |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 35|lat_sec = 45 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 18|lon_sec = 10 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Веткаўскі |сельсавет = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044537 }} '''Кра́сны Пуць'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Чырво́ны Шлях'''</ref> ({{lang-be-trans|Krasny Puć}}, {{lang-ru|Красный Путь}}) — былы [[пасёлак]] у [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Знаходзіўся ў падпарадкаванні Веткаўскага раённага Савета дэпутатаў і выканаўчага камітэта. Ліквідаваны ў 2009 годзе<ref>[http://pravo.by/pdf/2010-49/2010_49_9_29083.pdf «Об упразднении сельских населенных пунктов на территории Ветковского района». Решение Ветковского районного Совета депутатов от 29 декабря 2009 г. № 125] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210122202017/https://pravo.by/pdf/2010-49/2010_49_9_29083.pdf |date=22 студзеня 2021 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Гісторыя == Станам на 1986 год, у складзе Сівенскага сельсавета Веткаўскага раёна, у калгасе імя У. І. Леніна<ref>[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]] Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / Я. Н. Рапановіч; Рэд. П. П. Шуба. — Мінск: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Заліўка НП-Беларусь}} {{ізаляваны артыкул}} g32y2fc4eo41adop67av5i4xyefi1zy 0 247262 5199154 4907681 2026-09-14T18:14:15Z Peisatai 111348 5199154 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Мялешкавічы}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Мялешкавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 55|lat_sec = 18 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 59|lon_sec = 00 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Мазырскі |сельсавет2 = Каменскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код =+375 236 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243024322 }} '''Мяле́шкавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Mialieškavičy}}, {{lang-ru|Мелешковичи}}) — [[аграгарадок]] (да 2018 г. [[вёска]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D918g0088086&p1=1 Решение Мозырского районного Совета депутатов от 13 февраля 2018 г. № 180 Об отнесении некоторых сельских населенных пунктов Мозырского района к агрогородкам] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919215345/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D918g0088086&p1=1 |date=19 верасня 2020 }}</ref>) у [[Мазырскі раён|Мазырскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Каменскі сельсавет (Мазырскі раён)|Каменскага сельсавета]]. У 1924—1964 гадах цэнтр [[Мялешкавіцкі сельсавет (Мазырскі раён)|Мялешкавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == З-пад Мялешкавічаў цячэ ў раку [[Чэрцень (рака)|Чэрцень]] рэчка Лоша<ref>Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom V: Kutowa Wola — Malczyce. — Warszawa, 1884. — С. 738.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Каменскі сельсавет (Мазырскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Каменскі сельсавет (Мазырскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мазырскага раёна]] t9ccnozzvqtz0ldn3135yjgl0ia4uqt 0 272090 5199547 5197996 2026-09-15T09:45:14Z Emilia Noah 155537 5199547 wikitext text/x-wiki {{Нядаўна памерлы}}{{Цёзкі2|Папоў}} {{ДД |імя = Вадзім Аляксандравіч Папоў |памер = 7 верасня 2026 |тытул = Старшыня [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] |перыядпачатак = [[21 лістапада]] [[2000]] |перыядканец = [[16 лістапада]] [[2004]] |прэзідэнт = [[Аляксандр Лукашэнка]] |прэм'ер = [[Уладзімір Ярмошын]]<br/>[[Генадзь Навіцкі]]<br/>[[Сяргей Сідорскі]] |папярэднік = [[Анатоль Малафееў]] |пераемнік = [[Уладзімір Канаплёў]] |перыядпачатак_2 = [[7 кастрычніка]] [[2007]] |перыядканец_2 = [[27 кастрычніка]] [[2008]] |папярэднік_2 = [[Уладзімір Канаплёў]] |пераемнік_2 = [[Уладзімір Андрэйчанка]] |тытул_3 = [[Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь|Міністр сельскай гаспадаркі і харчавання Беларусі]] |перыядпачатак_3 = [[14 ліпеня]] [[2000]] |перыядканец_3 = [[21 лістапада]] [[2000]] |прэзідэнт_3 = [[Аляксандр Лукашэнка]] |прэм'ер-міністр_3 = [[Уладзімір Ярмошын]] |папярэднік_3 = [[Юрый Мароз]] |пераемнік_3 = [[Міхаіл Русы]] }} '''Вадзі́м Алякса́ндравіч Папо́ў''' ({{ВДП}}) — беларускі дзяржаўны дзеяч. == Біяграфія == У 1971 годзе скончыў [[БДАТУ|Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі]] (завочна), у 1984 — [[Мінская вышэйшая партыйная школа|Мінскую Высшую партыйную школу]]. Працаваць пачаў у 1961 годзе механікам [[саўгас]]а ў [[Алтайскі край|Алтайскім краі]]. З 1964 года — выкладчык Крычаўскага СПТВ — 38, інструктар, загадчык аддзела, 2-і сакратар [[Крычаўскі раён|Крычаўскага]], 1-ы сакратар [[Краснапольскі раён|Краснапольскага]] райкамаў, інструктар [[Магілёўская вобласць|Магілёўскага]] абкама [[ЛКСМБ]]. У 1972—1976 і 1992—1993 гадах — дырэктар саўгаса ў Краснапольскім, намеснік старшыні [[калгас]]а ў [[Магілёўскі раён|Магілёўскім]] раёнах. З 1977 года — інструктар сельскагаспадарчага аддзела ЦК КПБ, 1-ы сакратар [[Асіповічы|Асіповіцкага]] гаркома, загадчык сельскагаспадарчага аддзела, 2-і, 1-ы сакратар [[Магілёўскі абласны камітэт КП Беларусі|Магілёўскага абкама]] [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КПБ]]. З 1993 года — намеснік генеральнага дырэктара ВА «Магілёўаблаграснаб», з 1995 года — генеральны дырэктар холдзінга «Аграмашсэрвіс». У 1999—2000 гадах — 1-ы намеснік міністра сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь. З 14 ліпеня 2000<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/razdel1/num1/1d1438.html Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 14 ліпеня 2000 года № 391 "Аб прызначэнні В. А. Папова Міністрам сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь]</ref> года да 21 лістапада 2000<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor55/text55953.htm Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 21 лістапада 2000 г № 601 «Аб вызваленні В. А. Папова ад пасады Міністра сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь»]</ref> года — міністр сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь. З лістапада 2000 года — старшыня [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] 2-га склікання. У кастрычніку 2004 года абраны дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання, быў старшынёй Пастаяннай камісіі Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па міжнародных справах і сувязях з СНД. З кастрычніка 2007 года — Старшыня Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання, з лістапада 2007 года — першы намеснік Старшыні Парламенцкага Сходу Саюза Беларусі і Расіі, член Вышэйшага Дзяржаўнага Савета [[Саюзная Дзяржава|Саюзнай дзяржавы]]. Памёр 7 верасня 2026 года ў Мінску<ref>{{cite web |url=https://belta.by/society/view/ushel-iz-zhizni-belorusskij-politicheskij-i-gosudarstvennyj-dejatel-vadim-popov-799871-2026/ |title=Ушел из жизни белорусский политический и государственный деятель Вадим Попов |date=2026-09-07 |access-date=2026-09-09 |publisher=[[БелТА]] |lang=ru}}</ref>. == Узнагароды == * [[Ордэн Айчыны|Ордэн Айчыны 3 ступені]] * [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга]] * [[Грамата Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР|Ганаровая грамата Вярхоўнага савета БССР]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Яны кіравалі горадам і раёна: Сакратары ГК КП(б)Б // Памяць. Асіповіцкі раён.- Мн.,2002.- С.644. == Спасылкі == * http://house.gov.by/index.php/,1172,4305,,,0,0,0.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071014212526/http://house.gov.by/index.php/,1172,4305,,,0,0,0.html |date=14 кастрычніка 2007 }} * {{артыкул|аўтар= Ирина Германович|загаловак= Вадим ПОПОВ: «Мой принцип – не путать свой карман с государственным»|спасылка= https://www.sb.by/articles/vadim-popov-moy-printsip-ne-putat-svoy-karman-s-gosudarstvennym.html|мова= ru|выданне=Белорусская нива|тып= |год= 28 снежня 2013|том= |нумар= |старонкі= |doi= |issn=}} {{Старшыні Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь}} {{Міністры сельскай гаспадаркі і харчавання Беларусі}} {{Першыя сакратары Магілёўскага абкама КПБ}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Папоў Вадзім Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання]] [[Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання]] [[Катэгорыя:Старшыні Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Другія сакратары Магілёўскага абкама КП Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дзямідаўскім раёне (Смаленская вобласць)]] [[Катэгорыя:Першыя сакратары Асіповіцкага гаркама КПБ]] [[Катэгорыя:Дырэктары саўгасаў]] fmjeqgvvkqzqsp7n93pmrbrsldd4xry 100 285318 5199326 4717049 2026-09-15T06:01:50Z ForeverFlying 156159 using SVG 5199326 wikitext text/x-wiki {{парталы|border=#e26d39}} <div style="display:block; border: 1px solid #e26d39; vertical-align: top; width:99%; background-color:#fed8bc; margin-bottom:10px; margin-top:5px;padding-left:5px; padding-right:4px;"> <h2 style="padding:3px; background:#f27943; border-bottom: 1px solid #e26d39; color:black; text-align:center; font-weight:normal; font-size:140%; margin-bottom:5px;margin-top:0;margin-left:-5px;margin-right:-4px;"><span style="color: white">'''Беларусь'''</span></h2> <div style="clear:both;margin:0.4em 3px 0.6em 3px"> <p style="font-variant: small-caps; text-align: center; margin-top: 0; margin-bottom:.4em; font-size: 120%;"> [[Файл:Europe location BLR.png|200px|злева|Беларусь на карце свету]] '''Беларусь''' — краіна ва [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропе]], якая знаходзіцца на захадзе [[Усходне-Еўрапейская раўніна|Усходне-Еўрапейскай раўніны]]. Мяжуе на паўночным захадзе з [[Літва|Літвой]], на поўначы з [[Латвія]]й, на паўночным усходзе і ўсходзе з [[Расійская Федэрацыя|Расіяй]], на поўдні з [[Украіна]]й, на захадзе з [[Польшча]]й (агульная даўжыня меж складае 2969 км). Працягласць з поўначы на поўдзень 560 км, з захаду на ўсход 650 км. Населена [[Беларусы|беларусамі]] — народам са шматвекавой гісторыяй. Свой пачатак яна вядзе ад плямёнаў [[Крывічы|крывічоў]], [[Дрыгавічы|дрыгавічоў]] і [[Радзімічы|радзімічаў]] ды традыцый [[ВКЛ|Вялікага Княства Літоўскага]]. <div style="text-align:right;margin-right:10px;margin-bottom:4px;">''больш інфармацыі пра '''[[Беларусь]]'''''</div><br clear="all" /> </div> <div style="display:block;width:99%;float:left"> <div style="width:49%;display:block;float:left;"> <!-- левы слупок --> {{/Блок |Выява = Green star boxed.svg |Загаловак = [[/Выдатны артыкул|Выдатны артыкул]] |Змест блока = {{/Выдатны артыкул}} }} {{/Блок |Выява = Blue star boxed.svg |Загаловак = [[/Добры артыкул|Добры артыкул]] |Змест блока = {{/Добры артыкул}} }} {{/Блок |Выява = Purple star boxed.svg |Загаловак = [[/Выдатны спіс|Выдатны спіс]] |Змест блока = {{/Выдатны спіс}} }} {{/Блок |Выява = Crystal Clear app kcoloredit.svg |Загаловак = [[/Выява|Выбраная выява]] |Змест блока = {{/Выява}} }} {{/Блок |Выява = Noia 64 apps keditbookmarks.png |Загаловак = [[/Артыкул|Біяграфія]] |Змест блока = {{/Артыкул}} }} {{/Блок |Выява = Crystal_Clear_app_date.png |Загаловак = [[/Гісторыя|Гісторыя Беларусі]] |Змест блока = {{/Гісторыя}} }} {{/Блок |Выява = Noia 64 apps style.png |Загаловак = [[/Культура і навука|Культура і навука]] |Змест блока = {{/Культура і навука}} }} {{/Блок |Выява = Crystal_Clear_app_Login_Manager.png |Загаловак =[[Беларусы|Выдатныя беларусы]] |Змест блока = {{/Выдатныя беларусы}} }} <!-- канец левага слупка --> </div> <div style="width:49%;display:block;float:right;"> <!-- правы слупок--> {{/Блок |Выява = Noia 64 apps quanta.png |Загаловак = [[/Геаграфія|Геаграфія Беларусі]] |Змест блока = {{/Геаграфія}} }} {{/Блок |Выява = Noia 64 apps help index.svg |Загаловак = [[/Ці ведаеце вы|Ці ведаеце вы, што...]] |Змест блока = {{/Ці ведаеце вы}} }} {{/Блок |Выява = Noia 64 filesystems chardevice.png |Загаловак = [[/Новыя артыкулы|Новыя артыкулы]] |Змест блока = {{/Новыя артыкулы}} }} {{/Блок |Выява = Noia 64 apps kword.png |Загаловак = [[/Напісанне|Артыкулы да напісання]] |Змест блока = {{/Напісанне}} }} {{/Блок |Выява = Noia 64 apps wp.png |Загаловак = [[/Пашырэнне|Артыкулы да пашырэння]] |Змест блока = {{/Пашырэнне}} }} {{/Блок |Выява = Noia 64 apps kfm.png |Загаловак = [[/Катэгорыі|Катэгорыі артыкулаў]] |Змест блока = {{/Катэгорыі}} }} {{/Блок |Выява = Ktip.svg |Загаловак = Беларускі тыдзень |Змест блока = [[Вікіпедыя:Праект:Беларускі тыдзень|Праект Беларускі тыдзень]] }} <!-- канец правага слупка --> </div> </div> {{box-footer}} __NOEDITSECTION__ __NOTOC__ <noinclude> </noinclude> {{Беларусь у тэмах}} [[Катэгорыя:Парталы]] [[Катэгорыя:Беларусь|*]] lo16a8l524o8bkmt5va4703ntzkotfl 0 294591 5199012 4242508 2026-09-14T13:18:46Z Peisatai 111348 5199012 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Велута |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Велута. Царква.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Лунінецкі |сельсавет = Бастынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = }} '''Велута́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vieluta}}, {{lang-ru|Велута}}) — [[аграгарадок]] у [[Лунінецкі раён|Лунінецкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Бастынскі сельсавет|Бастынскага сельсавета]]. У 1940—1959 гадах цэнтр [[Валуцкі сельсавет|Валуцкага сельсавета]]. == Назва == На польскай карце 1933 г. - Валута (''Wołuta''). Сялом пад назвай Валута або Велюта называў вёску П. Туткоўскі. Гэтая вёска ля ўтоку ў прыпяцкую раку [[Цна (прыток Прыпяці)|Цну]] рэчкі [[Валута (прыток Цны)|Валуты]] ("Волута")<ref>Геологические исследования на территории бывшей Минской губернии. По данным научной литературы и собственным исследованиям составил профессор и академик П. А. Тутковский. Часть II. Витебск, 1925. С. 195.</ref>. == Геаграфія == За 3 км у напрамку на паўночны захад ад аграгарадка<ref name="bel4">{{Крыніцы/БелЭн|4}} — С. 69.</ref>, каля вёскі [[Навасёлкі (Лунінецкі раён)|Навасёлкі]], знаходзіцца вадасховішча [[Велута (вадасховішча)|Велута]]. == Славутасці == * Брацкая магіла савецкіх воінаў, помнік землякам, загінулым у вайну. У 1967 годзе пастаўлены абеліск. * Праваслаўная царква. === Страчаная спадчына === * Царква Святой Тройцы (1802) была страчана ў пасляваенны час<ref>[https://radzima.org/be/object/6110.html radzima.org]</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Ліст карты N-35-126. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1986 г.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бастынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Бастынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лунінецкага раёна]] h2wuqzpp1ag0e7qbkylh3909bsz6xx2 0 323636 5198963 5179959 2026-09-14T12:25:51Z Ueschar 151377 шаблон, typos fixed: НАТО → НАТА з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5198963 wikitext text/x-wiki {{Горная сістэма |Тып = масіў |Назва = Озран |Нацыянальная назва = |Выява = Ozren prenja 03.jpg |Подпіс = Рака Прэнья на гары Озран |Краіна = Боснія і Герцагавіна |Вышыня = 918 }} '''Озран''' ({{lang-sr|Озрен / Ozren}}) — невысокі [[горны масіў]] у паўночнай частцы [[Боснія і Герцагавіна|Босніі і Герцагавіны]], які працягнуўся на адлегласць каля 40 км паміж гарадамі [[Добай]] і [[Завідавічы, абшчына, Боснія і Герцагавіна|Завідавічы]], паміж далінай ракі [[Гара Босна|Босна]] на захадзе і далінай ракі [[Спрэча]] на поўначы. На поўдні цягнецца ўздоўж ракі Крывая, тады як усходнія схілы спускаюцца да возера [[Модрачка]]. Такім чынам, часткова гара знаходзіцца ў [[Федэрацыя Босніі і Герцагавіны|Федэрацыі Босніі і Герцагавіны]], часткова ў [[Рэспубліка Сербская|Рэспубліцы Сербскай]]. У адміністрацыйным плане адносіцца да баснійскай абшчыны [[Маглай, абшчына|Маглай]] і сербскай абшчыны [[Петрава, абшчына|Петрава]]. == Этымалогія == Паводле легенды назва гары была дадзена баснійскай каралевай [[Катарына Косава Катраманіч|Катарынай Косава Катраманіч]], якая, устаўшы на вяршыню, была зачаравана хараством краявіду і прамовіла «Мили Боже, лијепа обазарја» (прыкладны пераклад: «Божа мой, які выдатны выгляд»). Слова «обазарја», мелае насамрэч некалькі розных значэнняў, пасля трансфармавалася ў Озран<ref name = "Ozren">{{cite web|title=Dobro došli|url=http://www.ozren.org/index.php/srl/dobro-dosli|work=http://www.ozren.org/|publisher=Ozren Outdoor}}</ref>. == Характарыстыкі == Тры найвышэйшыя пункты горнага масіву знаходзяцца на тэрыторыі муніцыпалітэта Петрава, гэта пік Вялікая Остравіца (918 м), пік Краліца (883 м) і пік Малая Остравіца (853 м). Апроч размаітай флоры Озран багаты прыроднымі рэсурсамі, тут ёсць крыніцы чыстай пітной вады, што валодаюць гаючымі ўласцівасцямі [[Геатэрмальная крыніца|геатэрмальныя крыніцы]], рудныя і мінеральныя рэсурсы<ref name="Оперативни план заштите и спашавања од пожара у Општини Петрово">{{cite web |url=http://www.petrovo.ba/ba/filedownload.daenet?did=786 |title=Оперативни план заштите и спашавања од пожара у Општини Петрово |author= |authorlink= |coauthors= |date=март/април 2011. |format= |work= |publisher=Општина Петрово |pages= |language=ср |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=08.09.2011. }}{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Гісторыя == З-за геаграфічных асаблівасцей гара Озран часта ставала пунктам абароны падчас ваенных канфліктаў. Так, у ходзе [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў 1942 годзе нямецка-харвацкія войскі праводзілі тут [[Озранская аперацыя|карную аперацыю]] супраць уздужалых югаслаўскіх партызан — большай частцы партызан у выніку атрымалася схавацца ў тутэйшых лясах. У час [[Баснійская вайна|Баснійскай вайны]] Озран стаў апорай абароны сербаў супраць мусульманаў. Цяпер на піку Краліца ўсталяваны помнік загінулым ваярам [[Узброеныя сілы Рэспублікі Сербскай|Узброеных сіл Рэспублікі Сербскай]], якія ў верасні 1995 года сталі ахвярамі [[Аперацыя «Абдуманая сіла»|бамбардзіровак НАТА]]<ref>{{cite web |author= |title=Битва за Озрен |url=http://www.srpska.ru/article.php?nid=3902 |publisher=Српска.ру |date=2006-02-03 |accessdate=2016-03-28 |archive-date=14 красавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414104224/http://www.srpska.ru/article.php?nid=3902 |url-status=dead }}</ref><ref name="Сјећање на жртве NATO бомбардовања">{{cite web |url=http://www.glassrpske.com/vijest/5/krozrs/63086/cir/Sjecanje-na-zrtve-NATO-bombardovanja.html |title=Сјећање на жртве NATO бомбардовања |author= |authorlink= |coauthors= |date=07.09.2011. |format= |work= |publisher=Глас Српске |pages= |language=ср |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=08.09.2011. }}{{Недаступная спасылка}}</ref><ref name="Парастос на Краљици">{{cite web |url=http://www.rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=45788 |title=Парастос на Краљици |author= |authorlink= |coauthors= |date =07.09.2011. |format= |work= |publisher=Радио-телевизија Републике Српске |pages= |language= ср |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate =08.09.2011.}}</ref>. == Озранскі манастыр == На гары знаходзіцца манастыр [[Сербская праваслаўная царква|Сербскай праваслаўнай царквы]], прысвечаны [[Мікалай Цудатворац|Мікалаю Цудатворцу]], таксама вядомы як [[Озранскі манастыр]]. == Озранскі марафон == Муніцыпалітэт Петрава пры падтрымцы [[Радыё і тэлебачанне Рэспублікі Сербскай|Радыё і тэлебачання Рэспублікі Сербскай]] штогод арганізуе традыцыйны марафонскі забег па хрыбце Озран<ref name="Озренски планинарски маратон, 2012.">{{cite web |url=http://rtrs.tv/av/player.php?id=18960&x=1 |title=Озренски планинарски маратон, 2012. |author= |authorlink= |coauthors= |date=9. 6. 2012. |format= |work= |publisher=Радио-телевизија Републике Српске |pages= |language=ср |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=10. 6. 2012. }}{{Недаступная спасылка}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commonscat|Ozren}} * [http://www.ozren.org/ Ozren Outdoor] {{ref-sr}} mjof9fknmfmzjx6nq0rhr6vhpfvuvqw 5198986 5198963 2026-09-14T12:56:02Z Autumndancer 168015 /* Гісторыя */ 5198986 wikitext text/x-wiki {{Горная сістэма |Тып = масіў |Назва = Озран |Нацыянальная назва = |Выява = Ozren prenja 03.jpg |Подпіс = Рака Прэнья на гары Озран |Краіна = Боснія і Герцагавіна |Вышыня = 918 }} '''Озран''' ({{lang-sr|Озрен / Ozren}}) — невысокі [[горны масіў]] у паўночнай частцы [[Боснія і Герцагавіна|Босніі і Герцагавіны]], які працягнуўся на адлегласць каля 40 км паміж гарадамі [[Добай]] і [[Завідавічы, абшчына, Боснія і Герцагавіна|Завідавічы]], паміж далінай ракі [[Гара Босна|Босна]] на захадзе і далінай ракі [[Спрэча]] на поўначы. На поўдні цягнецца ўздоўж ракі Крывая, тады як усходнія схілы спускаюцца да возера [[Модрачка]]. Такім чынам, часткова гара знаходзіцца ў [[Федэрацыя Босніі і Герцагавіны|Федэрацыі Босніі і Герцагавіны]], часткова ў [[Рэспубліка Сербская|Рэспубліцы Сербскай]]. У адміністрацыйным плане адносіцца да баснійскай абшчыны [[Маглай, абшчына|Маглай]] і сербскай абшчыны [[Петрава, абшчына|Петрава]]. == Этымалогія == Паводле легенды назва гары была дадзена баснійскай каралевай [[Катарына Косава Катраманіч|Катарынай Косава Катраманіч]], якая, устаўшы на вяршыню, была зачаравана хараством краявіду і прамовіла «Мили Боже, лијепа обазарја» (прыкладны пераклад: «Божа мой, які выдатны выгляд»). Слова «обазарја», мелае насамрэч некалькі розных значэнняў, пасля трансфармавалася ў Озран<ref name = "Ozren">{{cite web|title=Dobro došli|url=http://www.ozren.org/index.php/srl/dobro-dosli|work=http://www.ozren.org/|publisher=Ozren Outdoor}}</ref>. == Характарыстыкі == Тры найвышэйшыя пункты горнага масіву знаходзяцца на тэрыторыі муніцыпалітэта Петрава, гэта пік Вялікая Остравіца (918 м), пік Краліца (883 м) і пік Малая Остравіца (853 м). Апроч размаітай флоры Озран багаты прыроднымі рэсурсамі, тут ёсць крыніцы чыстай пітной вады, што валодаюць гаючымі ўласцівасцямі [[Геатэрмальная крыніца|геатэрмальныя крыніцы]], рудныя і мінеральныя рэсурсы<ref name="Оперативни план заштите и спашавања од пожара у Општини Петрово">{{cite web |url=http://www.petrovo.ba/ba/filedownload.daenet?did=786 |title=Оперативни план заштите и спашавања од пожара у Општини Петрово |author= |authorlink= |coauthors= |date=март/април 2011. |format= |work= |publisher=Општина Петрово |pages= |language=ср |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=08.09.2011. }}{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Гісторыя == З-за геаграфічных асаблівасцей гара Озран часта ставала пунктам абароны падчас ваенных канфліктаў. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў 1942 годзе нямецка-харвацкія войскі праводзілі тут [[Озранская аперацыя|карную аперацыю]] супраць югаслаўскіх партызан — большая частка партызан у выніку схавалася ў тутэйшых лясах. У час [[Баснійская вайна|Баснійскай вайны]] Озран стаў апорай абароны сербаў супраць мусульманаў. Цяпер на піку Краліца ўсталяваны помнік загінулым ваярам [[Узброеныя сілы Рэспублікі Сербскай|Узброеных сіл Рэспублікі Сербскай]], якія ў верасні 1995 года сталі ахвярамі [[Аперацыя «Абдуманая сіла»|бамбардзіровак НАТА]]<ref>{{cite web |author= |title=Битва за Озрен |url=http://www.srpska.ru/article.php?nid=3902 |publisher=Српска.ру |date=2006-02-03 |accessdate=2016-03-28 |archive-date=14 красавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414104224/http://www.srpska.ru/article.php?nid=3902 |url-status=dead }}</ref><ref name="Сјећање на жртве NATO бомбардовања">{{cite web |url=http://www.glassrpske.com/vijest/5/krozrs/63086/cir/Sjecanje-na-zrtve-NATO-bombardovanja.html |title=Сјећање на жртве NATO бомбардовања |author= |authorlink= |coauthors= |date=07.09.2011. |format= |work= |publisher=Глас Српске |pages= |language=ср |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=08.09.2011. }}{{Недаступная спасылка}}</ref><ref name="Парастос на Краљици">{{cite web |url=http://www.rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=45788 |title=Парастос на Краљици |author= |authorlink= |coauthors= |date =07.09.2011. |format= |work= |publisher=Радио-телевизија Републике Српске |pages= |language= ср |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate =08.09.2011.}}</ref>. == Озранскі манастыр == На гары знаходзіцца манастыр [[Сербская праваслаўная царква|Сербскай праваслаўнай царквы]], прысвечаны [[Мікалай Цудатворац|Мікалаю Цудатворцу]], таксама вядомы як [[Озранскі манастыр]]. == Озранскі марафон == Муніцыпалітэт Петрава пры падтрымцы [[Радыё і тэлебачанне Рэспублікі Сербскай|Радыё і тэлебачання Рэспублікі Сербскай]] штогод арганізуе традыцыйны марафонскі забег па хрыбце Озран<ref name="Озренски планинарски маратон, 2012.">{{cite web |url=http://rtrs.tv/av/player.php?id=18960&x=1 |title=Озренски планинарски маратон, 2012. |author= |authorlink= |coauthors= |date=9. 6. 2012. |format= |work= |publisher=Радио-телевизија Републике Српске |pages= |language=ср |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=10. 6. 2012. }}{{Недаступная спасылка}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commonscat|Ozren}} * [http://www.ozren.org/ Ozren Outdoor] {{ref-sr}} 5ko3ri13ujxw65501fsuy5l5kyj2la8 0 326538 5199548 5183799 2026-09-15T09:46:06Z Emilia Noah 155537 5199548 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Казека}} {{Спартсмен | імя = Мікалай Казека | пол = мужчынскі | поўнае імя = Мікалай Іванавіч Казека | грамадзянства = {{сцягафікацыя|СССР}} → <br />{{сцягафікацыя|Беларусь}} | спецыялізацыя = * [[Скачкі на батуце]] (спартсмен) * [[Скачкі ў ваду]] (трэнер) * [[Фрыстайл]] (трэнер) | медалі = {{турнір|Дзяржаўныя ўзнагароды}} {{{!}} {{!}}{{Ордэн Айчыны 1 ступені, Беларусь}} {{!}}{{Ордэн Айчыны 2 ступені, Беларусь}} {{!}}{{Ордэн Айчыны 3 ступені, Беларусь}} {{!}}{{Ордэн Пашаны (Беларусь)}} {{!}}{{Медаль За працоўныя заслугі, Беларусь}} {{!}}} }} '''Мікалай Іванавіч Казека''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі трэнер па [[фрыстайл]]е, вучні якога заваявалі восем алімпійскіх медалёў. Чэмпіён СССР у скачках на батуце. Заслужаны трэнер Беларускай ССР (1990)<ref>[http://skisport.by/freestyle/coaches/ Трэнеры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150928091153/http://skisport.by/freestyle/coaches/ |date=28 верасня 2015 }}</ref>. Поўны кавалер [[Ордэн Айчыны|ордэна Айчыны]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Мінск]]у ў сям’і настаўніцы малодшых класаў Вольгі Дзмітрыеўны і галоўнага рэдактара Белдзяржвыдата [[Янка Казека|Івана Дарафеевіча Казекі]]. У юнацтве займаўся [[Скачкі на батуце|скачкамі на батуце]]. У [[1965]] годзе прымаў удзел у першых Усесаюзных спаборніцтвах у гэтым выглядзе спорту, якія праходзілі ў [[Ерэван]]е. У [[1972]] годзе стаў чэмпіёнам СССР у скачках на батуце, неаднаразова быў прызёрам краіны. Пасля заканчэння спартыўнай кар’еры Мікалай Казека спрабаваў сябе на пасадзе трэнера па[[Скачкі ў ваду|скачках у ваду]]. У 1986 годзе стаў старэйшым трэнерам зборнай [[БССР]] па [[фрыстайл]]е, у дысцыпліне «лыжная акрабатыка». З [[1993]] года — нязменны галоўны трэнер нацыянальнай каманды Беларусі. 18 жніўня 2020 года падпісаў адкрыты ліст прадстаўнікоў спартыўнай галіны з патрабаваннем прызнаць несапраўднымі [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|выбары прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://www.pressball.by/pbonline/other/87900 «Требуем признать выборы недействительными». Более 900 спортсменов и работников отрасли подписались под открытым письмом с требованиями к власти] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200820035557/https://www.pressball.by/pbonline/other/87900 |date=20 жніўня 2020 }} {{ref-ru}}</ref>. Пасля гэтага яго пазбавілі прэзідэнцкай стыпендыі, а таксама перасталі браць на зборы нацыянальнай каманды. == Трэнерскія дасягненні == Вучні Мікалая Казекі заваявалі на [[Зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульнях]] восем медалёў рознай вартасці, у тым ліку чатыры залатыя. {| class="wikitable" |- ! Алімпіяда ! Спартсмен ! Медаль |- ! {{Сцяг Японіі}} [[Фрыстайл на зімовых Алімпійскіх гульнях 1998|Нагана-1998]] | [[Дзмітрый Уладзіміравіч Дашчынскі|Дзмітрый Дашчынскі]] | {{3}} Бронза |- ! {{Сцяг ЗША}} [[Фрыстайл на зімовых Алімпійскіх гульнях 2002|Солт-Лэйк Сіці-2002]] | [[Аляксей Генадзьевіч Грышын|Аляксей Грышын]] | {{3}} Бронза |- ! {{Сцяг Італіі}} [[Фрыстайл на зімовых Алімпійскіх гульнях 2006|Турыне-2006]] | [[Дзмітрый Уладзіміравіч Дашчынскі|Дзмітрый Дашчынскі]] | {{2}} Серабро |- ! {{Сцяг Канады}} [[Фрыстайл на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010|Ванкувер-2010]] | [[Аляксей Генадзьевіч Грышын|Аляксей Грышын]] | {{1}} Золата |- ! {{Сцяг Расіі}} [[Фрыстайл на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014|Сочы-2014]] | [[Ала Цупер]] | {{1}} Золата |- ! {{Сцяг Расіі}} [[Фрыстайл на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014|Сочы-2014]] | [[Антон Сяргеевіч Кушнір|Антон Кушнір]] | {{1}} Золата |- ! {{Сцяг Карэі}} [[Фрыстайл на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018|Пхенчхан-2018]] | [[Ганна Гуськова]] | {{1}} Золата |- ! {{Сцяг Кітая}} [[Фрыстайл на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018|Пекін-2022]] | [[Ганна Гуськова]] | {{2}} Серабро |} == Асабістае жыццё == Жанаты. Сын — Аляксандр, спецыяліст у галіне [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]], жыве ў [[Германія|Германіі]]. Хобі: [[Філатэлія|калекцыяніраванне марак]], [[балет]]. == Смерць == Казека працаваў на лецішчы, упаў і страціў прытомнасць. Пасля гэтага ён непрацяглы час знаходзіўся ў коме, з якой так і не выйшаў. Памёр 10 жніўня ва ўзросце 76 год<ref>{{cite web|url=https://news.zerkalo.io/cellar/134060.html|title=Стали известны обстоятельства смерти тренера Николая Козеко|website=[[Zerkalo.io]]|lang=ru}}</ref>. Пра ягоную смерць не паведаміў ніводны буйны дзяржаўны СМІ Беларусі<ref>{{cite web|url=https://news.zerkalo.io/life/134079.html|title=Пропаганда умолчала о смерти политика Александра Милинкевича и легендарного тренера беларусских фристайлистов Николая Козеко|website=[[Zerkalo.io]]|lang=ru}}</ref>. Таксама пра яе не напісалі Нацыянальны алімпійскі камітэт Беларусі і Міністэрства спорту Беларусі<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/94822540/chamu-ulady-nie-zauvazhyli-smierc-kazieki|title=«Тое, што ён выступіў супраць, для іх – вялікі боль». Чаму ўлады «не заўважылі» смерць Мікалая Казекі?|website=[[Белсат]]}}</ref>. Са спартыўных выданняў аб смерці Мікалая Казекі напісала выданне Асацыяцыі «Беларуская федэрацыя футбола» (АБФФ) «Прэсбол»<ref>{{Cite web |url=https://pressball.by/news/winter/umer-nikolaj-kozeko/|title=Умер Николай Козеко|website=[[Прессбол]]|lang=ru}}</ref>. Работнікам Цэнтра алімпійскай падрыхтоўкі па фрыстайле, дзе Казека працаваў да самага свайго звальнення, забаранілі ісці на яго пахаванне, пагражаючы звальненнем<ref>{{Cite web |url=https://nashaniva.com/402322|title=Работнікам Цэнтра алімпійскай падрыхтоўкі па фрыстайле забаранілі ісці на пахаванне Мікалая Казекі|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. == Узнагароды == * Найлепшы трэнер 2014 года ў Беларусі. * [[Ордэн Айчыны]] I ступені (2014) * [[Ордэн Айчыны]] II ступені (2006), * [[Ордэн Айчыны]] III ступені (2002)<ref> Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 24 мая 2002 г. № 262 [http://www.lawbelarus.com/repub/sub12/texc3897.htm «АБ узнагароджаннi групы спартсменаў i трэнераў дзяржаўнымі ўзнагародамі Рэспублікі Беларусь»]</ref> * [[Ордэн Пашаны (Беларусь)|Ордэн Пашаны]] (2010)<ref>Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 8 верасня 2010 г. № 474 {{cite web|url=http: //www.pravo.by/pdf/ 2010-222 / 2010-222 (005-013) .pdf|title="АБ узнагароджанні дзяржаўнымі ўзнагародамі Рэспублікі Беларусь»|lang=be|accessdate=2012-01-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/66A3qTZUw?url=http://www.pravo.by/pdf/2010-222/2010-222(005-013).pdf|archivedate=14 сакавіка 2012|url-status=live}}</ref> * [[Медаль «За працоўныя заслугі»]] (1998)<ref>Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 5 чэрвеня 1998 г. № 295 [http://www.lawbelarus.com/ repub / sub22 / texe2671.htm «Аб узнагароджанні групы спартсменаў і трэнераў дзяржаўнымі ўзнагародамі Рэспублікі Беларусь»]</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/watch?v=qGCDzxdfM5o Мікалай Казека ў праграме «Буйным планам»] * [http://www.sb.by/post/159626/ Мікалай Казека — Нябёсы запаветныя] * [http://mk.by/2014/03/07/98697/ Пераможная рэцэптура Мікалая Казекі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304094326/http://mk.by/2014/03/07/98697/ |date=4 сакавіка 2016 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Казека Мікалай Іванавіч}} [[Катэгорыя:Скакуны на батуце СССР]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны СССР па скачках на батуце]] [[Катэгорыя:Трэнеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Заслужаныя трэнеры БССР]] nj3x1ook8xuvn9wg3stdmbxt2knzn8o 4 337353 5199102 5198292 2026-09-14T15:58:42Z JerzyKundrat 174 5199102 wikitext text/x-wiki * Пасля смерці [[Харальд V|Харальда V]] каралём [[Нарвегія|Нарвегіі]] стаў '''[[Хокан VIII]]'''. <small>''(28&nbsp;жніўня)''</small> * '''[[Паводка ў Непале і Кітаі (2026)|Паводка]]''' ў [[Непал]]е і [[Кітай|Кітаі]], выкліканая [[лавіна]]й у [[Тыбет|Тыбеце]], затапіла шэраг населеных пунктаў. <small>''(26&nbsp;жніўня)''</small> * Поўнае '''[[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|сонечнае зацьменне]]''' назіралася над [[Арктыка]]й, [[Грэнландыя]]й, [[Ісландыя]]й, [[Атлантычны акіян|Атлантычным акіянам]], [[Іспанія]]й. <small>''(12&nbsp;жніўня)''</small> * Разбуральнае '''[[Землетрасенне ў Калумбіі (2026)|землетрасенне]]''' здарылася на захадзе [[Калумбія|Калумбіі]]. <small>''(10&nbsp;жніўня)''</small> * [[Турцыя]], [[Саудаўская Аравія]] і [[Пакістан]] падпісалі '''[[Меканскае абарончае пагадненне]]'''. <small>''(7&nbsp;жніўня)''</small> * У выніку '''[[Землетрасенне ў Кумамота (2026)|землетрасення]]''' пацярпеў японскі [[замак Кумамота]]. <small>''(28&nbsp;ліпеня)''</small> * Славенскі велагоншчык '''[[Тадэй Пагачар]]''' у пяты раз выйграў «[[Тур дэ Франс]]». <small>''(26&nbsp;ліпеня)''</small> * '''[[Эндзі Бернэм]]''' заступіў на пасаду [[Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі|Прэм’ер-міністра]] [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. <small>''(20&nbsp;ліпеня)''</small> * Завяршыўся '''[[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянат свету]]''' па [[футбол]]е, перамогу атрымала каманда [[зборная Іспаніі па футболе|Іспаніі]]. <small>''(19&nbsp;ліпеня)''</small> * '''[[Сяргей Фёдаравіч Карэцкі|Сяргей Карэцкі]]''' прызначаны [[Прэм’ер-міністр Украіны|Прэм’ер-міністрам]] [[Украіна|Украіны]]. <small>''(16&nbsp;ліпеня)''</small> * Апублікавана апісанне новага віду [[малпы|малпаў]] — '''''[[Colobus congoensis]]'''''. <small>''(15&nbsp;ліпеня)''</small> * [[Тэмпература паветра]] ў [[Пінск]]у дасягнула +40,4&nbsp;°C, '''[[Анамальная гарачыня ў Еўропе (2026)|зафіксіраваны]]''' самы спякотны дзень у гісторыі метэаназіранняў у [[Беларусь|Беларусі]]. <small>''(29&nbsp;чэрвеня)''</small> * [[Венесуэла|Венесуэлу]] скаланулі два моцныя '''[[землетрасенні ў Венесуэле (2026)|землетрасенні]]'''. <small>''(24&nbsp;чэрвеня)''</small> * У фінальнай частцы [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]] па [[футбол]]е [[зборная Аргенціны па футболе|аргенцінец]] '''[[Ліянель Месі]]''' забіў рэкордны 17-ы гол. <small>''(22&nbsp;чэрвеня)''</small> * Баскетбалісты '''«[[Нью-Ёрк Нікс]]»''' сталі чэмпіёнамі [[НБА]] ўпершыню з 1973 года. <small>''(14&nbsp;чэрвеня)''</small> * Кампанія [[SpaceX]] выйшла на біржу, што зрабіла яе заснавальніка '''[[Ілан Маск|Ілана Маска]]''' першым доларавым трыльянерам. <small>''(12&nbsp;чэрвеня)''</small> * Стартаваў фінальны турнір '''[[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]]''' па [[футбол]]е ў [[Мексіка|Мексіцы]], [[Канада|Канадзе]] і [[ЗША]]. <small>''(11&nbsp;чэрвеня)''</small> * У [[Барселона|Барселоне]] ў сотую гадавіну смерці [[Антоніа Гаўдзі]] ўрачыста асвечана цэнтральная вежа храма '''[[Саграда Фамілія]]'''. <small>''(10&nbsp;чэрвеня)''</small> * Выпушчаны дваццаты сольны [[Музычны альбом|студыйны альбом]] [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] — '''«[[The Boys of Dungeon Lane]]»'''. <small>''(29&nbsp;мая)''</small> * Памерла '''[[Раіса Баравікова]]''', беларуская пісьменніца, перакладчыца. <small>''(26&nbsp;мая)''</small> * [[Папа Рымскі]] [[Леў XIV]] апублікаваў [[энцыкліка|энцыкліку]] '''«[[Magnifica humanitas]]»''', прысвечаную праблеме [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]]. <small>''(25&nbsp;мая)''</small> * Завяршыўся '''[[Канскі кінафестываль 2026|Канскі кінафестываль]]''', [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Фіёрд (фільм)|Фіёрд]]» рэжысёра [[Крысціян Мунджыў|Крысціяна Мунджыў]]. <small>''(23&nbsp;мая)''</small> * У кітайскай правінцыі [[Шаньсі]] здарыўся '''[[Выбух на шахце Люшэньюй|выбух на вугальнай шахце]]'''. <small>''(22&nbsp;мая)''</small> * Нанесены '''[[Удар БПЛА па Старабельску (2026)|ўдар БПЛА]]''' па [[Старабельск]]у. <small>''(22&nbsp;мая)''</small> * У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены '''[[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|тэрарыстычны акт]]'''. <small>''(18&nbsp;мая)''</small> * [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за '''[[Успышка ліхаманкі Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі ліхаманкі Эболы]]''' ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]). <small>''(17&nbsp;мая)''</small> * Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана '''[[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]]'''. <small>''(10&nbsp;мая)''</small> * [[Прэм’ер-міністр Венгрыі|Прэм’ер-міністрам]] [[Венгрыя|Венгрыі]] абраны '''[[Петэр Мадзьяр]]'''. <small>''(9&nbsp;мая)''</small> * [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з '''[[АПЕК]]'''. <small>''(1&nbsp;мая)''</small> * На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец '''[[Себасцьян Саве]]''' ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны. <small>''(26&nbsp;красавіка)''</small> * Падчас '''[[Напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]]''' у [[Малі]] загінуў міністр абароны '''[[Садзіё Камара]]'''. <small>''(25&nbsp;красавіка)''</small> * '''[[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]]''', якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]]. <small>''(16&nbsp;красавіка)''</small> * Здзейснена '''[[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства]]''' ў школе ў Аніктшубата ([[Турцыя]]). <small>''(15&nbsp;красавіка)''</small> * Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў '''[[СНД]]''' адобраны прэзідэнтам [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. <small>''(8&nbsp;красавіка)''</small> * [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі '''[[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]]''' на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]]. <small>''(7&nbsp;красавіка)''</small> * Касмічная місія '''«[[Артэміда-2]]»''' абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі. <small>''(6&nbsp;красавіка)''</small> * У [[Крым]]е '''[[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]]''' расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. <small>''(31&nbsp;сакавіка)''</small> * Нямецкі матэматык '''[[Герд Фальтынгс]]''' ганараваны [[Абелеўская прэмія|Абелеўскай прэміяй]]. <small>''(19&nbsp;сакавіка)''</small> * Зборная '''[[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]]''' пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. <small>''(17&nbsp;сакавіка)''</small> * У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены '''[[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]]''' ў [[Кабул]]е. <small>''(16&nbsp;сакавіка)''</small> * Адбылася '''[[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]]''' ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. <small>''(15&nbsp;сакавіка)''</small> * Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а абраны '''[[Маджтаба Хаменеі]]'''. <small>''(8&nbsp;сакавіка)''</small> * Памёр '''[[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]]''', беларускі паэт, перакладчык. <small>''(5&nbsp;сакавіка)''</small> * [[Ізраіль]] і [[ЗША]] '''[[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]]''' па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. <small>''(28&nbsp;лютага)''</small> * На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб '''[[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]]''' з [[Афганістан]]ам. <small>''(27&nbsp;лютага)''</small> * Завяршыліся '''[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]]''' ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. <small>''(22&nbsp;лютага)''</small> * Храм '''[[Саграда Фамілія]]''' ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. <small>''(20&nbsp;лютага)''</small> * [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці '''[[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]]''', уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. <small>''(20&nbsp;лютага)''</small> * Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] '''[[Юн Сок Ёль]]''' прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. <small>''(19&nbsp;лютага)''</small> * Нарвежскі лыжнік '''[[Ёханес Хёсфлат Клеба]]''' стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. <small>''(15&nbsp;лютага)''</small> * Урачыста адкрыліся '''[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]]''' ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. <small>''(6&nbsp;лютага)''</small> * Забіты '''[[Саіф аль-Іслам Кадафі]]''', лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. <small>''(3&nbsp;лютага)''</small> * На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга]] здарыўся '''[[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]'''. <small>''(28&nbsp;студзеня)''</small> * На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся '''[[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]'''. <small>''(22&nbsp;студзеня)''</small> * Статут '''[[Савет міру|Савета міру]]''', створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. <small>''(22&nbsp;студзеня)''</small> * Зборная '''[[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]]''' ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. <small>''(18&nbsp;студзеня)''</small> * '''[[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]]''' [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм '''«[[Сентыментальная каштоўнасць]]»''' [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. <small>''(17&nbsp;студзеня)''</small> * Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе '''[[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]]''' ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. <small>''(8&nbsp;студзеня)''</small> * [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў '''[[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]'''. <small>''(4&nbsp;студзеня)''</small> * [[ЗША]] нанеслі '''[[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]]''' па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. <small>''(3&nbsp;студзеня)''</small> * [[Балгарыя]] далучылася да '''[[еўразона|еўразоны]]'''. <small>''(1&nbsp;студзеня)''</small> * [[/2025|Архіў 2025]] * [[/2024|Архіў 2024]] * [[/2023|Архіў 2023]] * [[/2022|Архіў 2022]] * [[/2021|Архіў 2021]] * [[/2020|Архіў 2020]] * [[/2019|Архіў 2019]] * [[/2018|Архіў 2018]] * [[/2017|Архіў 2017]] * [[/2016|Архіў 2016]] 71frtenoi2ke3yy77ascgpk261zpxkd 5199176 5199102 2026-09-14T18:40:26Z JerzyKundrat 174 5199176 wikitext text/x-wiki * На рэферэндуме ў [[Ісландыя|Ісландыі]] большасць выказалася супраць перамоў аб '''[[Краіны-кандыдаты ў Еўрапейскі Саюз#Ісландыя|членстве краіны]]''' ў [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскім Саюзе]]. <small>''(29&nbsp;жніўня)''</small> * Пасля смерці [[Харальд V|Харальда V]] каралём [[Нарвегія|Нарвегіі]] стаў '''[[Хокан VIII]]'''. <small>''(28&nbsp;жніўня)''</small> * '''[[Паводка ў Непале і Кітаі (2026)|Паводка]]''' ў [[Непал]]е і [[Кітай|Кітаі]], выкліканая [[лавіна]]й у [[Тыбет|Тыбеце]], затапіла шэраг населеных пунктаў. <small>''(26&nbsp;жніўня)''</small> * Поўнае '''[[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|сонечнае зацьменне]]''' назіралася над [[Арктыка]]й, [[Грэнландыя]]й, [[Ісландыя]]й, [[Атлантычны акіян|Атлантычным акіянам]], [[Іспанія]]й. <small>''(12&nbsp;жніўня)''</small> * Разбуральнае '''[[Землетрасенне ў Калумбіі (2026)|землетрасенне]]''' здарылася на захадзе [[Калумбія|Калумбіі]]. <small>''(10&nbsp;жніўня)''</small> * [[Турцыя]], [[Саудаўская Аравія]] і [[Пакістан]] падпісалі '''[[Меканскае абарончае пагадненне]]'''. <small>''(7&nbsp;жніўня)''</small> * У выніку '''[[Землетрасенне ў Кумамота (2026)|землетрасення]]''' пацярпеў японскі [[замак Кумамота]]. <small>''(28&nbsp;ліпеня)''</small> * Славенскі велагоншчык '''[[Тадэй Пагачар]]''' у пяты раз выйграў «[[Тур дэ Франс]]». <small>''(26&nbsp;ліпеня)''</small> * '''[[Эндзі Бернэм]]''' заступіў на пасаду [[Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі|Прэм’ер-міністра]] [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. <small>''(20&nbsp;ліпеня)''</small> * Завяршыўся '''[[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянат свету]]''' па [[футбол]]е, перамогу атрымала каманда [[зборная Іспаніі па футболе|Іспаніі]]. <small>''(19&nbsp;ліпеня)''</small> * '''[[Сяргей Фёдаравіч Карэцкі|Сяргей Карэцкі]]''' прызначаны [[Прэм’ер-міністр Украіны|Прэм’ер-міністрам]] [[Украіна|Украіны]]. <small>''(16&nbsp;ліпеня)''</small> * Апублікавана апісанне новага віду [[малпы|малпаў]] — '''''[[Colobus congoensis]]'''''. <small>''(15&nbsp;ліпеня)''</small> * [[Тэмпература паветра]] ў [[Пінск]]у дасягнула +40,4&nbsp;°C, '''[[Анамальная гарачыня ў Еўропе (2026)|зафіксіраваны]]''' самы спякотны дзень у гісторыі метэаназіранняў у [[Беларусь|Беларусі]]. <small>''(29&nbsp;чэрвеня)''</small> * [[Венесуэла|Венесуэлу]] скаланулі два моцныя '''[[землетрасенні ў Венесуэле (2026)|землетрасенні]]'''. <small>''(24&nbsp;чэрвеня)''</small> * У фінальнай частцы [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]] па [[футбол]]е [[зборная Аргенціны па футболе|аргенцінец]] '''[[Ліянель Месі]]''' забіў рэкордны 17-ы гол. <small>''(22&nbsp;чэрвеня)''</small> * Баскетбалісты '''«[[Нью-Ёрк Нікс]]»''' сталі чэмпіёнамі [[НБА]] ўпершыню з 1973 года. <small>''(14&nbsp;чэрвеня)''</small> * Кампанія [[SpaceX]] выйшла на біржу, што зрабіла яе заснавальніка '''[[Ілан Маск|Ілана Маска]]''' першым доларавым трыльянерам. <small>''(12&nbsp;чэрвеня)''</small> * Стартаваў фінальны турнір '''[[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]]''' па [[футбол]]е ў [[Мексіка|Мексіцы]], [[Канада|Канадзе]] і [[ЗША]]. <small>''(11&nbsp;чэрвеня)''</small> * У [[Барселона|Барселоне]] ў сотую гадавіну смерці [[Антоніа Гаўдзі]] ўрачыста асвечана цэнтральная вежа храма '''[[Саграда Фамілія]]'''. <small>''(10&nbsp;чэрвеня)''</small> * Выпушчаны дваццаты сольны [[Музычны альбом|студыйны альбом]] [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] — '''«[[The Boys of Dungeon Lane]]»'''. <small>''(29&nbsp;мая)''</small> * Памерла '''[[Раіса Баравікова]]''', беларуская пісьменніца, перакладчыца. <small>''(26&nbsp;мая)''</small> * [[Папа Рымскі]] [[Леў XIV]] апублікаваў [[энцыкліка|энцыкліку]] '''«[[Magnifica humanitas]]»''', прысвечаную праблеме [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]]. <small>''(25&nbsp;мая)''</small> * Завяршыўся '''[[Канскі кінафестываль 2026|Канскі кінафестываль]]''', [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Фіёрд (фільм)|Фіёрд]]» рэжысёра [[Крысціян Мунджыў|Крысціяна Мунджыў]]. <small>''(23&nbsp;мая)''</small> * У кітайскай правінцыі [[Шаньсі]] здарыўся '''[[Выбух на шахце Люшэньюй|выбух на вугальнай шахце]]'''. <small>''(22&nbsp;мая)''</small> * Нанесены '''[[Удар БПЛА па Старабельску (2026)|ўдар БПЛА]]''' па [[Старабельск]]у. <small>''(22&nbsp;мая)''</small> * У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены '''[[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|тэрарыстычны акт]]'''. <small>''(18&nbsp;мая)''</small> * [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за '''[[Успышка ліхаманкі Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі ліхаманкі Эболы]]''' ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]). <small>''(17&nbsp;мая)''</small> * Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана '''[[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]]'''. <small>''(10&nbsp;мая)''</small> * [[Прэм’ер-міністр Венгрыі|Прэм’ер-міністрам]] [[Венгрыя|Венгрыі]] абраны '''[[Петэр Мадзьяр]]'''. <small>''(9&nbsp;мая)''</small> * [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з '''[[АПЕК]]'''. <small>''(1&nbsp;мая)''</small> * На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец '''[[Себасцьян Саве]]''' ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны. <small>''(26&nbsp;красавіка)''</small> * Падчас '''[[Напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]]''' у [[Малі]] загінуў міністр абароны '''[[Садзіё Камара]]'''. <small>''(25&nbsp;красавіка)''</small> * '''[[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]]''', якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]]. <small>''(16&nbsp;красавіка)''</small> * Здзейснена '''[[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства]]''' ў школе ў Аніктшубата ([[Турцыя]]). <small>''(15&nbsp;красавіка)''</small> * Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў '''[[СНД]]''' адобраны прэзідэнтам [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. <small>''(8&nbsp;красавіка)''</small> * [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі '''[[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]]''' на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]]. <small>''(7&nbsp;красавіка)''</small> * Касмічная місія '''«[[Артэміда-2]]»''' абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі. <small>''(6&nbsp;красавіка)''</small> * У [[Крым]]е '''[[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]]''' расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. <small>''(31&nbsp;сакавіка)''</small> * Нямецкі матэматык '''[[Герд Фальтынгс]]''' ганараваны [[Абелеўская прэмія|Абелеўскай прэміяй]]. <small>''(19&nbsp;сакавіка)''</small> * Зборная '''[[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]]''' пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. <small>''(17&nbsp;сакавіка)''</small> * У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены '''[[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]]''' ў [[Кабул]]е. <small>''(16&nbsp;сакавіка)''</small> * Адбылася '''[[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]]''' ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. <small>''(15&nbsp;сакавіка)''</small> * Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а абраны '''[[Маджтаба Хаменеі]]'''. <small>''(8&nbsp;сакавіка)''</small> * Памёр '''[[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]]''', беларускі паэт, перакладчык. <small>''(5&nbsp;сакавіка)''</small> * [[Ізраіль]] і [[ЗША]] '''[[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]]''' па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. <small>''(28&nbsp;лютага)''</small> * На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб '''[[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]]''' з [[Афганістан]]ам. <small>''(27&nbsp;лютага)''</small> * Завяршыліся '''[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]]''' ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. <small>''(22&nbsp;лютага)''</small> * Храм '''[[Саграда Фамілія]]''' ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. <small>''(20&nbsp;лютага)''</small> * [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці '''[[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]]''', уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. <small>''(20&nbsp;лютага)''</small> * Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] '''[[Юн Сок Ёль]]''' прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. <small>''(19&nbsp;лютага)''</small> * Нарвежскі лыжнік '''[[Ёханес Хёсфлат Клеба]]''' стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. <small>''(15&nbsp;лютага)''</small> * Урачыста адкрыліся '''[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]]''' ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. <small>''(6&nbsp;лютага)''</small> * Забіты '''[[Саіф аль-Іслам Кадафі]]''', лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. <small>''(3&nbsp;лютага)''</small> * На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга]] здарыўся '''[[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]'''. <small>''(28&nbsp;студзеня)''</small> * На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся '''[[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]'''. <small>''(22&nbsp;студзеня)''</small> * Статут '''[[Савет міру|Савета міру]]''', створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. <small>''(22&nbsp;студзеня)''</small> * Зборная '''[[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]]''' ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. <small>''(18&nbsp;студзеня)''</small> * '''[[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]]''' [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм '''«[[Сентыментальная каштоўнасць]]»''' [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. <small>''(17&nbsp;студзеня)''</small> * Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе '''[[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]]''' ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. <small>''(8&nbsp;студзеня)''</small> * [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў '''[[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]'''. <small>''(4&nbsp;студзеня)''</small> * [[ЗША]] нанеслі '''[[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]]''' па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. <small>''(3&nbsp;студзеня)''</small> * [[Балгарыя]] далучылася да '''[[еўразона|еўразоны]]'''. <small>''(1&nbsp;студзеня)''</small> * [[/2025|Архіў 2025]] * [[/2024|Архіў 2024]] * [[/2023|Архіў 2023]] * [[/2022|Архіў 2022]] * [[/2021|Архіў 2021]] * [[/2020|Архіў 2020]] * [[/2019|Архіў 2019]] * [[/2018|Архіў 2018]] * [[/2017|Архіў 2017]] * [[/2016|Архіў 2016]] 64tsgjvda5vetl9zft1to7bn99zrvnh 0 346738 5199588 4091347 2026-09-15T10:34:59Z Ciepiersia 162280 афармленне 5199588 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} '''Блюм''', блум ({{Lang-en|bloom}}),&#x20;— [[паўфабрыкат]] металургічнай вытворчасці&#x20;— сталёвая нарыхтоўка квадратнага перасеку з памерам аднаго боку больш за 140 мм, што атрымліваецца са зліткаў або з непрарыўналітых нарыхтовак пракаткай на абцісных станах&#x20;— [[блюмінг]]ах або [[блюмінг-слябінг]]ах. Блюм прызначаны для вытворчасці сартавога пракату. == Літаратура == * В. П. Мовчан, М. М. Бережний. Основи металургії. Дніпропетровськ: Пороги. 2001. 336 с. {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Апрацоўка металаў ціскам]] [[Катэгорыя:Пракат]] c23qwwn4ewgtgemlbmmp1plpmwb988y 0 352135 5199422 4722415 2026-09-15T07:46:41Z Autumndancer 168015 5199422 wikitext text/x-wiki {{Картка ўніверсітэта |скарачэнне = ЕДК |назва пасады = Рэктар |піб пасады = Шаген Шагінян |размяшчэнне = {{ARM}}, [[Ерэван]] |адрас = 0001, Ерэван, вул. Саят-Новы, 1а }} '''[[Ерэван]]ская дзяржаўная кансерваторыя імя [[Камітас]]а''', або '''ЕДК''' у [[Арменія|Арменіі]] была заснавана ў [[1921]] годзе пры садзейнічанні [[Раманос Авакімавіч Мелікян|Раманоса Мелікяна]], спачатку як музычная студыя, а праз два гады — ужо як вышэйшая музычная навучальная ўстанова. З [[1931]] года [[дырэктар]]ам кансерваторыі быў [[Спірыдон Аветысавіч Мелікян|Спірыдон Мелікян]]. Неабходнасць стварэння такой навучальнай установы наспела ўжо даўно, аднак адсутнасць дзяржаўнасці перашкаджала яе стварэнні. І толькі з набыццём незалежнасці стала магчымым стварэнне ў [[Арменія|Арменіі]] музычнага ВНУ. Усе перадумовы для гэтага да таго часу ўжо меліся. Па-першае, гэта наяўнасць багатага ў сваім жанравай разнастайнасці народнага і народна-прафесійнага мастацтва. Па-другое, гэта сфармаванае яшчэ да сярэдзіны [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] нацыянальнае прафесійнае кампазітарскае мастацтва, якое прадстаўлялі такія буйныя ў гісторыі армянскай музычнай культуры дзеячы, як [[Камітас]], [[Тыгран Геворгавіч Чухаджан|Т. Чухаджян]], [[Хрыстафор Макаравіч Кара-Мурза|Х. Кара-Мурза]], [[Макар Рыгоравіч Екмалян|М. Екмалян]], [[Армен Тыгранавіч Тыгранян|А. Тыгранян]], [[Аляксандр Апанасавіч Спендыяраў|А. Спендыяраў]] і іншыя. Хоць дзейнасць большасці з іх адбывалася па-за межамі Арменіі (у [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]], [[Тбілісі|Тыфлісе]], [[Масква|Маскве]], [[Санкт-Пецярбург]]у), менавіта іх творчасць выклікала да жыцця першую армянскую нацыянальную оперу («[[Аршак II, опера|Аршак II]]» — Т. Чухаджян, 1868 год), аперэту, літургію, класічныя ансамблі, рамансы і інш. == Рэктары == * [[Эдгар Аганесян]] == Гл. таксама == * [[Араксія Ашотаўна Даўцян]] * [[Анаіт Міхайлаўна Цыцыкян]] == Спасылкі == * [http://conservatory.am Афіцыйны сайт Ерэванскай дзяржаўнай кансерваторыі імя Камітаса] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070812011451/http://www.conservatory.am/ |date=12 жніўня 2007 }} {{Вышэйшыя навучальныя ўстановы Арменіі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кансерваторыі Арменіі]] [[Катэгорыя:Акадэмічная музыка ў Арменіі]] [[Катэгорыя:Ерэванская кансерваторыя| ]] [[Катэгорыя:Кансерваторыі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Універсітэты Ерэвана]] [[Катэгорыя:1921 год у Ерэване]] fx67r07o0twlxcbkr9528j48wporfu6 0 352944 5199082 5108433 2026-09-14T15:05:10Z Peisatai 111348 5199082 wikitext text/x-wiki {{Узгорак |Назва = Відушава гара }} '''Віду́шава гара́''', '''Авідыушава гара''', '''Відзіум-гара''' — [[узгорак|гара]] каля вёскі [[Кажан-Гарадок]], недалёка ад упадзення [[Цна (прыток Прыпяці)|ракі Цны]] ў [[Прыпяць]]. == "Відуш-гара" ў Зянкевіча == Паводле Р. Зянкевіча, Авідыушова (''Owidyuszowa'') гара знаходзіцца над ракой Цной за паўтары вярсты ад яе ўтоку ў Прыпяць. З трох бакоў акружаная балотам. На сярэдзіну ХІХ стагоддзя, паводле перададзеных Зянкевічам сведчанняў ад мясцовага люду, заставалася ўжо толькі траціна гэтай гары, бо за колькі дзясяткаў гадоў да таго мясцовы ўрадовец высек на гары дрэвы і паставіў вятрак. Вятры пачалі разносіць пяскі з гары, на вярсту засыпалі навакольныя балаты і нават пасунулі рэчышча Цны. Паводле мясцовых паданняў у Зянкевічавым пераказе, тут раней было мора (паблізу гары Зянкевічу паказвалі месца з бяздоннай глыбінёй), а да навакольных пагоркаў вакол гары прыставалі караблі.<ref>Zieńkewicz R. O uroczyskach i zwyczajach ludu Pińskiego oraz o charakterze jego pieśni // Biblioteka Warszawska. T. 4. Warszawa, 1852. S. 508-509.</ref> == "Дзедзюш-гара" ў Туткоўскага == У гэтай жа мясцовасці згаданая "Дзедзюш-гара" з сугучнай назвай, і паводле П. Туткоўскага (1925), які сам абыходзіў рэгіён Прыпяці, гэтая гара на правым беразе Цны і насупраць паўднёвай часткі Кажан-гарадка. Пераказ слоў "старажылаў" у Туткоўскага блізкі да Зянкевічавага апісання: гара была высокая і крутая, але высеклі векавы лес на ёй і гара была "звеяная" ветрам і зрабілася нізкая. Туткоўскі падрабязна апісвае:<blockquote>"Комплекс гэты ўяўляе сабой цэлы лабірынт моцна разасобленых пясчаных градаў і купалападобных вяршыняў, сярод якіх яшчэ выразна адрозніваюцца толькі больш-менш ацалелыя элементарныя барханы, арыентаваныя адтулінамі сваіх дугаў на захад (...); два з іх размешчаныя адзін за адным у мерыдыянальным накірунку, а трэці на захадзе ад іх. Адносная вышыня градаў сягае 10 метраў; кожная з галінаў элементарных барханаў дасягае даўжыні больш чым паўвярсты; схілы іх суправаджаюцца магутнымі асыпаннямі пяска. Увесь комплекс аголены ад расліннага покрыва і інтэнсіўна развейваецца. Ён цягнецца з паўднёвага ўсходу на паўночны захад на працягу каля 2,5 вёрстаў пры шырыні ў адну вярсту"<ref>Геологические исследования на территории бывшей Минской губернии. По данным научной литературы и собственным исследованиям составил профессор и академик П. А. Тутковский. Часть II. Витебск, 1925. С. 197-198.</ref>.</blockquote> == "Вітава гара" ў Дучыц == Назва "Вітава гара" фігуруе ў шэрагу іншых назваў (Відуш-гара, Авідушава гара, Відышэва гара) у кнізе "Сакральныя ўзгоркі Беларусі" (2001), са спасылкай на не апублікаваны "''архіў Этна-гістарычнага цэнтра "Явар''". Пішацца, нібы Р. Зянкевіч "''у сярэдзіне ХІХ ст. запісаў, што Авідава гара звязвалася і са славянскім богам Вітам''"<ref>Сакральныя ўзгоркі Беларусі / В.Ф. Вінакураў [і інш.]; навук. рэд.: С.П. Віцязь. Мінск: Беларуская навука, 2021. С. 58.</ref>. У мякчэйшым варыянце гэта сфармулявана ў слоўніку "Беларуская міфалогія" (2006) - нібыта "''даследнікі звязваюць назву са славянскім богам Вітам''"<ref>Л. Дучыц. Відушава гара // Беларуская міфалогія. 2006. С. 81-82.</ref>. Аўтарка гэтага слоўнікавага артыкула "Відушава гара" археолаг Л. Дучыц таксама і адна з аўтараў кнігі "Сакральныя ўзгоркі Беларусі", і адна з арганізатараў суполкі "Явар". Гэта памылковы пераказ публікацыі Р. Зянкевіча, які пісаў, што такое прыпушчэнне ("''прысвечаная Ругевіту або Віту, славянскаму бажку вайны''") было б магчымае толькі "''калі б люд кажан-гарадоцкі называў сваю гару Вітуш-гара'' (...). ''Але выразна люд кажан-гарадоцкі сваю гару называе Відуш-гара, а мястэчка - Відуш-горад''"<ref>Zieńkewicz R. O uroczyskach i zwyczajach ludu Pińskiego oraz o charakterze jego pieśni. С. 509.</ref>. == Іншыя назвы == У пісанай крыніцы ХІХ ст. згаданая таксама назва "Відзіум-гара" ("Видіумъ-гора" ля вусця Цны ў Прыпяць)<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1878 год. Часть II. Мн., 1878. С. 117</ref>. "Авідава гара", згаданая ў З. Далугі-Хадакоўскага (і пададзеная ў артыкуле Дучыц), адносіцца да іншага месца, да гары ля [[Гарадзішча, Пінскі раён|Гарадзішча]] каля Пінску ("''въ Пінск. пов. недалече Городыща''")<ref>Донесения о первых успехах путешествия в России Зорияна Долуга-Ходаковского из Москвы 13 липня 1822 г. // Русский исторический сборник, издаваемый Императорским обществом истории и древностей Российских. Том. 7. М., 1844. С. 84</ref>. == Літаратура == * {{крыніцы/Беларуская міфалогія|}} [[Катэгорыя:Кажан-Гарадок]] [[Катэгорыя:Узгоркі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларуская міфалогія]] smpvrtq17275dsq0mtrq3sq6pmrchbq 5199083 5199082 2026-09-14T15:05:46Z Peisatai 111348 /* Іншыя назвы */ 5199083 wikitext text/x-wiki {{Узгорак |Назва = Відушава гара }} '''Віду́шава гара́''', '''Авідыушава гара''', '''Відзіум-гара''' — [[узгорак|гара]] каля вёскі [[Кажан-Гарадок]], недалёка ад упадзення [[Цна (прыток Прыпяці)|ракі Цны]] ў [[Прыпяць]]. == "Відуш-гара" ў Зянкевіча == Паводле Р. Зянкевіча, Авідыушова (''Owidyuszowa'') гара знаходзіцца над ракой Цной за паўтары вярсты ад яе ўтоку ў Прыпяць. З трох бакоў акружаная балотам. На сярэдзіну ХІХ стагоддзя, паводле перададзеных Зянкевічам сведчанняў ад мясцовага люду, заставалася ўжо толькі траціна гэтай гары, бо за колькі дзясяткаў гадоў да таго мясцовы ўрадовец высек на гары дрэвы і паставіў вятрак. Вятры пачалі разносіць пяскі з гары, на вярсту засыпалі навакольныя балаты і нават пасунулі рэчышча Цны. Паводле мясцовых паданняў у Зянкевічавым пераказе, тут раней было мора (паблізу гары Зянкевічу паказвалі месца з бяздоннай глыбінёй), а да навакольных пагоркаў вакол гары прыставалі караблі.<ref>Zieńkewicz R. O uroczyskach i zwyczajach ludu Pińskiego oraz o charakterze jego pieśni // Biblioteka Warszawska. T. 4. Warszawa, 1852. S. 508-509.</ref> == "Дзедзюш-гара" ў Туткоўскага == У гэтай жа мясцовасці згаданая "Дзедзюш-гара" з сугучнай назвай, і паводле П. Туткоўскага (1925), які сам абыходзіў рэгіён Прыпяці, гэтая гара на правым беразе Цны і насупраць паўднёвай часткі Кажан-гарадка. Пераказ слоў "старажылаў" у Туткоўскага блізкі да Зянкевічавага апісання: гара была высокая і крутая, але высеклі векавы лес на ёй і гара была "звеяная" ветрам і зрабілася нізкая. Туткоўскі падрабязна апісвае:<blockquote>"Комплекс гэты ўяўляе сабой цэлы лабірынт моцна разасобленых пясчаных градаў і купалападобных вяршыняў, сярод якіх яшчэ выразна адрозніваюцца толькі больш-менш ацалелыя элементарныя барханы, арыентаваныя адтулінамі сваіх дугаў на захад (...); два з іх размешчаныя адзін за адным у мерыдыянальным накірунку, а трэці на захадзе ад іх. Адносная вышыня градаў сягае 10 метраў; кожная з галінаў элементарных барханаў дасягае даўжыні больш чым паўвярсты; схілы іх суправаджаюцца магутнымі асыпаннямі пяска. Увесь комплекс аголены ад расліннага покрыва і інтэнсіўна развейваецца. Ён цягнецца з паўднёвага ўсходу на паўночны захад на працягу каля 2,5 вёрстаў пры шырыні ў адну вярсту"<ref>Геологические исследования на территории бывшей Минской губернии. По данным научной литературы и собственным исследованиям составил профессор и академик П. А. Тутковский. Часть II. Витебск, 1925. С. 197-198.</ref>.</blockquote> == "Вітава гара" ў Дучыц == Назва "Вітава гара" фігуруе ў шэрагу іншых назваў (Відуш-гара, Авідушава гара, Відышэва гара) у кнізе "Сакральныя ўзгоркі Беларусі" (2001), са спасылкай на не апублікаваны "''архіў Этна-гістарычнага цэнтра "Явар''". Пішацца, нібы Р. Зянкевіч "''у сярэдзіне ХІХ ст. запісаў, што Авідава гара звязвалася і са славянскім богам Вітам''"<ref>Сакральныя ўзгоркі Беларусі / В.Ф. Вінакураў [і інш.]; навук. рэд.: С.П. Віцязь. Мінск: Беларуская навука, 2021. С. 58.</ref>. У мякчэйшым варыянце гэта сфармулявана ў слоўніку "Беларуская міфалогія" (2006) - нібыта "''даследнікі звязваюць назву са славянскім богам Вітам''"<ref>Л. Дучыц. Відушава гара // Беларуская міфалогія. 2006. С. 81-82.</ref>. Аўтарка гэтага слоўнікавага артыкула "Відушава гара" археолаг Л. Дучыц таксама і адна з аўтараў кнігі "Сакральныя ўзгоркі Беларусі", і адна з арганізатараў суполкі "Явар". Гэта памылковы пераказ публікацыі Р. Зянкевіча, які пісаў, што такое прыпушчэнне ("''прысвечаная Ругевіту або Віту, славянскаму бажку вайны''") было б магчымае толькі "''калі б люд кажан-гарадоцкі называў сваю гару Вітуш-гара'' (...). ''Але выразна люд кажан-гарадоцкі сваю гару называе Відуш-гара, а мястэчка - Відуш-горад''"<ref>Zieńkewicz R. O uroczyskach i zwyczajach ludu Pińskiego oraz o charakterze jego pieśni. С. 509.</ref>. == Іншыя назвы == У пісанай крыніцы ХІХ ст. згаданая таксама назва "Відзіум-гара" ("Видіумъ-гора" ля вусця Цны ў Прыпяць)<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1878 год. Часть II. Мн., 1878. С. 117</ref>. "Авідава гара", згаданая ў З. Далугі-Хадакоўскага (і пададзеная ў артыкуле Дучыц), адносіцца да іншага месца, да гары ля [[Гарадзішча (пасёлак, Пінскі раён)|Гарадзішча]] каля Пінску ("''въ Пінск. пов. недалече Городыща''")<ref>Донесения о первых успехах путешествия в России Зорияна Долуга-Ходаковского из Москвы 13 липня 1822 г. // Русский исторический сборник, издаваемый Императорским обществом истории и древностей Российских. Том. 7. М., 1844. С. 84</ref>. == Літаратура == * {{крыніцы/Беларуская міфалогія|}} [[Катэгорыя:Кажан-Гарадок]] [[Катэгорыя:Узгоркі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларуская міфалогія]] 5ylu1w0rlnyovlpu27vmicky47tjk2c 5199124 5199083 2026-09-14T17:23:23Z Peisatai 111348 5199124 wikitext text/x-wiki {{Узгорак |Назва = Відушава гара }} '''Віду́шава гара́''', '''Авідыушава гара''', '''Відзіум-гара, Дзедзюш-гара''' — [[узгорак|гара]] каля вёскі [[Кажан-Гарадок]], недалёка ад утоку [[Цна (прыток Прыпяці)|ракі Цны]] ў [[Прыпяць]]. == Відуш-гара == Паводле Р. Зянкевіча, Авідыушова (''Owidyuszowa'') гара знаходзіцца над ракой Цной за паўтары вярсты ад яе ўтоку ў Прыпяць. З трох бакоў акружаная балотам. На сярэдзіну ХІХ стагоддзя, паводле перададзеных Зянкевічам сведчанняў ад мясцовага люду, заставалася ўжо толькі траціна гэтай гары, бо за колькі дзясяткаў гадоў да таго мясцовы ўрадовец высек на гары дрэвы і паставіў вятрак. Вятры пачалі разносіць пяскі з гары, на вярсту засыпалі навакольныя балаты і нават пасунулі рэчышча Цны. Паводле мясцовых паданняў у Зянкевічавым пераказе, тут раней было мора (паблізу гары Зянкевічу паказвалі месца з бяздоннай глыбінёй), а да навакольных пагоркаў вакол гары прыставалі караблі.<ref>Zieńkewicz R. O uroczyskach i zwyczajach ludu Pińskiego oraz o charakterze jego pieśni // Biblioteka Warszawska. T. 4. Warszawa, 1852. S. 508-509.</ref> == Дзедзюш-гара == У гэтай жа мясцовасці згаданая "Дзедзюш-гара" з сугучнай назвай, і паводле П. Туткоўскага (1925), які сам абыходзіў рэгіён Прыпяці, гэтая гара на правым беразе Цны і насупраць паўднёвай часткі Кажан-гарадка. Пераказ слоў "старажылаў" у Туткоўскага блізкі да Зянкевічавага апісання: гара была высокая і крутая, але высеклі векавы лес на ёй і гара была "звеяная" ветрам і зрабілася нізкая. Туткоўскі падрабязна апісвае:<blockquote>"Комплекс гэты ўяўляе сабой цэлы лабірынт моцна разасобленых пясчаных градаў і купалападобных вяршыняў, сярод якіх яшчэ выразна адрозніваюцца толькі больш-менш ацалелыя элементарныя барханы, арыентаваныя адтулінамі сваіх дугаў на захад (...); два з іх размешчаныя адзін за адным у мерыдыянальным накірунку, а трэці на захадзе ад іх. Адносная вышыня градаў сягае 10 метраў; кожная з галінаў элементарных барханаў дасягае даўжыні больш чым паўвярсты; схілы іх суправаджаюцца магутнымі асыпаннямі пяска. Увесь комплекс аголены ад расліннага покрыва і інтэнсіўна развейваецца. Ён цягнецца з паўднёвага ўсходу на паўночны захад на працягу каля 2,5 вёрстаў пры шырыні ў адну вярсту"<ref>Геологические исследования на территории бывшей Минской губернии. По данным научной литературы и собственным исследованиям составил профессор и академик П. А. Тутковский. Часть II. Витебск, 1925. С. 197-198.</ref>.</blockquote> == "Вітава гара" == У слоўніку "Беларуская міфалогія" (2006) археолаг Л. Дучыц пра Відушаву гару напісала, што "''даследнікі звязваюць назву са славянскім богам Вітам''"<ref>Л. Дучыц. Відушава гара // Беларуская міфалогія. 2006. С. 81-82.</ref>. Пазней гэта было паўторана ў кнізе "Сакральныя ўзгоркі Беларусі" (2001), дзе пішацца, што Р. Зянкевіч "''у сярэдзіне ХІХ ст. запісаў, што Авідава гара звязвалася і са славянскім богам Вітам''"<ref>Сакральныя ўзгоркі Беларусі / В.Ф. Вінакураў [і інш.]; навук. рэд.: С.П. Віцязь. Мінск: Беларуская навука, 2021. С. 58.</ref>. Гэта памылковы пераказ згаданай публікацыі Р. Зянкевіча. Ён пісаў, што такое прыпушчэнне (гара "''прысвечаная Ругевіту або Віту, славянскаму бажку вайны''") было б магчымае толькі "''калі б люд кажан-гарадоцкі называў сваю гару Вітуш-гара'' (...). ''Але выразна люд кажан-гарадоцкі сваю гару называе Відуш-гара, а мястэчка - Відуш-горад''"<ref>Zieńkewicz R. O uroczyskach i zwyczajach ludu Pińskiego oraz o charakterze jego pieśni. С. 509.</ref>. == Іншыя назвы == У пісанай крыніцы ХІХ ст. згаданая таксама назва "Відзіум-гара" ("Видіумъ-гора" ля вусця Цны ў Прыпяць)<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1878 год. Часть II. Мн., 1878. С. 117</ref>. "Авідава гара", згаданая ў З. Далугі-Хадакоўскага (і пададзеная ў артыкуле Дучыц), адносіцца да іншага месца, да гары ля [[Гарадзішча (пасёлак, Пінскі раён)|Гарадзішча]] каля Пінску ("''въ Пінск. пов. недалече Городыща''")<ref>Донесения о первых успехах путешествия в России Зорияна Долуга-Ходаковского из Москвы 13 липня 1822 г. // Русский исторический сборник, издаваемый Императорским обществом истории и древностей Российских. Том. 7. М., 1844. С. 84</ref>. == Літаратура == * {{крыніцы/Беларуская міфалогія|}} [[Катэгорыя:Кажан-Гарадок]] [[Катэгорыя:Узгоркі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларуская міфалогія]] petjau9zk5o7po1baizjr24abxdlsgs 5199125 5199124 2026-09-14T17:24:48Z Peisatai 111348 /* Дзедзюш-гара */ 5199125 wikitext text/x-wiki {{Узгорак |Назва = Відушава гара }} '''Віду́шава гара́''', '''Авідыушава гара''', '''Відзіум-гара, Дзедзюш-гара''' — [[узгорак|гара]] каля вёскі [[Кажан-Гарадок]], недалёка ад утоку [[Цна (прыток Прыпяці)|ракі Цны]] ў [[Прыпяць]]. == Відуш-гара == Паводле Р. Зянкевіча, Авідыушова (''Owidyuszowa'') гара знаходзіцца над ракой Цной за паўтары вярсты ад яе ўтоку ў Прыпяць. З трох бакоў акружаная балотам. На сярэдзіну ХІХ стагоддзя, паводле перададзеных Зянкевічам сведчанняў ад мясцовага люду, заставалася ўжо толькі траціна гэтай гары, бо за колькі дзясяткаў гадоў да таго мясцовы ўрадовец высек на гары дрэвы і паставіў вятрак. Вятры пачалі разносіць пяскі з гары, на вярсту засыпалі навакольныя балаты і нават пасунулі рэчышча Цны. Паводле мясцовых паданняў у Зянкевічавым пераказе, тут раней было мора (паблізу гары Зянкевічу паказвалі месца з бяздоннай глыбінёй), а да навакольных пагоркаў вакол гары прыставалі караблі.<ref>Zieńkewicz R. O uroczyskach i zwyczajach ludu Pińskiego oraz o charakterze jego pieśni // Biblioteka Warszawska. T. 4. Warszawa, 1852. S. 508-509.</ref> == Дзедзюш-гара == Каля Кажан-гарадка згадваецца "Дзедзюш-гара" з сугучнай назвай. Паводле П. Туткоўскага (1925), які сам абыходзіў прыпяцкі рэгіён, гэта гара на правым беразе Цны і насупраць паўднёвай часткі Кажан-гарадка. Пераказ слоў "старажылаў" у Туткоўскага блізкі да Зянкевічавага апісання: гара была высокая і крутая, але, высекшы векавы лес на ёй, гара была "звеяная" ветрам і паніжэла. Туткоўскі падрабязна апісвае:<blockquote>"Комплекс гэты ўяўляе сабой цэлы лабірынт моцна разасобленых пясчаных градаў і купалападобных вяршыняў, сярод якіх яшчэ выразна адрозніваюцца толькі больш-менш ацалелыя элементарныя барханы, арыентаваныя адтулінамі сваіх дугаў на захад (...); два з іх размешчаныя адзін за адным у мерыдыянальным накірунку, а трэці на захадзе ад іх. Адносная вышыня градаў сягае 10 метраў; кожная з галінаў элементарных барханаў дасягае даўжыні больш чым паўвярсты; схілы іх суправаджаюцца магутнымі асыпаннямі пяска. Увесь комплекс аголены ад расліннага покрыва і інтэнсіўна развейваецца. Ён цягнецца з паўднёвага ўсходу на паўночны захад на працягу каля 2,5 вёрстаў пры шырыні ў адну вярсту"<ref>Геологические исследования на территории бывшей Минской губернии. По данным научной литературы и собственным исследованиям составил профессор и академик П. А. Тутковский. Часть II. Витебск, 1925. С. 197-198.</ref>.</blockquote> == "Вітава гара" == У слоўніку "Беларуская міфалогія" (2006) археолаг Л. Дучыц пра Відушаву гару напісала, што "''даследнікі звязваюць назву са славянскім богам Вітам''"<ref>Л. Дучыц. Відушава гара // Беларуская міфалогія. 2006. С. 81-82.</ref>. Пазней гэта было паўторана ў кнізе "Сакральныя ўзгоркі Беларусі" (2001), дзе пішацца, што Р. Зянкевіч "''у сярэдзіне ХІХ ст. запісаў, што Авідава гара звязвалася і са славянскім богам Вітам''"<ref>Сакральныя ўзгоркі Беларусі / В.Ф. Вінакураў [і інш.]; навук. рэд.: С.П. Віцязь. Мінск: Беларуская навука, 2021. С. 58.</ref>. Гэта памылковы пераказ згаданай публікацыі Р. Зянкевіча. Ён пісаў, што такое прыпушчэнне (гара "''прысвечаная Ругевіту або Віту, славянскаму бажку вайны''") было б магчымае толькі "''калі б люд кажан-гарадоцкі называў сваю гару Вітуш-гара'' (...). ''Але выразна люд кажан-гарадоцкі сваю гару называе Відуш-гара, а мястэчка - Відуш-горад''"<ref>Zieńkewicz R. O uroczyskach i zwyczajach ludu Pińskiego oraz o charakterze jego pieśni. С. 509.</ref>. == Іншыя назвы == У пісанай крыніцы ХІХ ст. згаданая таксама назва "Відзіум-гара" ("Видіумъ-гора" ля вусця Цны ў Прыпяць)<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1878 год. Часть II. Мн., 1878. С. 117</ref>. "Авідава гара", згаданая ў З. Далугі-Хадакоўскага (і пададзеная ў артыкуле Дучыц), адносіцца да іншага месца, да гары ля [[Гарадзішча (пасёлак, Пінскі раён)|Гарадзішча]] каля Пінску ("''въ Пінск. пов. недалече Городыща''")<ref>Донесения о первых успехах путешествия в России Зорияна Долуга-Ходаковского из Москвы 13 липня 1822 г. // Русский исторический сборник, издаваемый Императорским обществом истории и древностей Российских. Том. 7. М., 1844. С. 84</ref>. == Літаратура == * {{крыніцы/Беларуская міфалогія|}} [[Катэгорыя:Кажан-Гарадок]] [[Катэгорыя:Узгоркі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларуская міфалогія]] on2dqcmxmnanoqu0quxt2jkc385if2m 5199132 5199125 2026-09-14T17:27:26Z Peisatai 111348 /* Дзедзюш-гара */ 5199132 wikitext text/x-wiki {{Узгорак |Назва = Відушава гара }} '''Віду́шава гара́''', '''Авідыушава гара''', '''Відзіум-гара, Дзедзюш-гара''' — [[узгорак|гара]] каля вёскі [[Кажан-Гарадок]], недалёка ад утоку [[Цна (прыток Прыпяці)|ракі Цны]] ў [[Прыпяць]]. == Відуш-гара == Паводле Р. Зянкевіча, Авідыушова (''Owidyuszowa'') гара знаходзіцца над ракой Цной за паўтары вярсты ад яе ўтоку ў Прыпяць. З трох бакоў акружаная балотам. На сярэдзіну ХІХ стагоддзя, паводле перададзеных Зянкевічам сведчанняў ад мясцовага люду, заставалася ўжо толькі траціна гэтай гары, бо за колькі дзясяткаў гадоў да таго мясцовы ўрадовец высек на гары дрэвы і паставіў вятрак. Вятры пачалі разносіць пяскі з гары, на вярсту засыпалі навакольныя балаты і нават пасунулі рэчышча Цны. Паводле мясцовых паданняў у Зянкевічавым пераказе, тут раней было мора (паблізу гары Зянкевічу паказвалі месца з бяздоннай глыбінёй), а да навакольных пагоркаў вакол гары прыставалі караблі.<ref>Zieńkewicz R. O uroczyskach i zwyczajach ludu Pińskiego oraz o charakterze jego pieśni // Biblioteka Warszawska. T. 4. Warszawa, 1852. S. 508-509.</ref> == Дзедзюш-гара == Той жа комплекс пагоркаў ля Кажан-гарадка апісаў геолаг П. Туткоўскі (1925), які сам абыходзіў прыпяцкі рэгіён. Гара ў яго называецца "Дзедзюш-гара". Гэта гара на правым беразе Цны і насупраць паўднёвай часткі Кажан-гарадка. Пераказ слоў "старажылаў" у Туткоўскага блізкі да Зянкевічавага апісання: гара была высокая і крутая, але, высекшы векавы лес на ёй, гара была "звеяная" ветрам і паніжэла.<blockquote>"Комплекс гэты ўяўляе сабой цэлы лабірынт моцна разасобленых пясчаных [[Града (геамарфалогія)|градаў]] і купалападобных вяршыняў, сярод якіх яшчэ выразна адрозніваюцца толькі больш-менш ацалелыя элементарныя [[барханы]], арыентаваныя адтулінамі сваіх дугаў на захад (...); два з іх размешчаныя адзін за адным у [[Мерыдыян|мерыдыянальным]] накірунку, а трэці на захадзе ад іх. Адносная вышыня градаў сягае 10 метраў; кожная з галінаў элементарных барханаў дасягае даўжыні больш чым паўвярсты; схілы іх суправаджаюцца магутнымі асыпаннямі пяска. Увесь комплекс аголены ад расліннага покрыва і інтэнсіўна развейваецца. Ён цягнецца з паўднёвага ўсходу на паўночны захад на працягу каля 2,5 [[Вярста|вёрстаў]] пры шырыні ў адну вярсту"<ref>Геологические исследования на территории бывшей Минской губернии. По данным научной литературы и собственным исследованиям составил профессор и академик П. А. Тутковский. Часть II. Витебск, 1925. С. 197-198.</ref>.</blockquote> == "Вітава гара" == У слоўніку "Беларуская міфалогія" (2006) археолаг Л. Дучыц пра Відушаву гару напісала, што "''даследнікі звязваюць назву са славянскім богам Вітам''"<ref>Л. Дучыц. Відушава гара // Беларуская міфалогія. 2006. С. 81-82.</ref>. Пазней гэта было паўторана ў кнізе "Сакральныя ўзгоркі Беларусі" (2001), дзе пішацца, што Р. Зянкевіч "''у сярэдзіне ХІХ ст. запісаў, што Авідава гара звязвалася і са славянскім богам Вітам''"<ref>Сакральныя ўзгоркі Беларусі / В.Ф. Вінакураў [і інш.]; навук. рэд.: С.П. Віцязь. Мінск: Беларуская навука, 2021. С. 58.</ref>. Гэта памылковы пераказ згаданай публікацыі Р. Зянкевіча. Ён пісаў, што такое прыпушчэнне (гара "''прысвечаная Ругевіту або Віту, славянскаму бажку вайны''") было б магчымае толькі "''калі б люд кажан-гарадоцкі называў сваю гару Вітуш-гара'' (...). ''Але выразна люд кажан-гарадоцкі сваю гару называе Відуш-гара, а мястэчка - Відуш-горад''"<ref>Zieńkewicz R. O uroczyskach i zwyczajach ludu Pińskiego oraz o charakterze jego pieśni. С. 509.</ref>. == Іншыя назвы == У пісанай крыніцы ХІХ ст. згаданая таксама назва "Відзіум-гара" ("Видіумъ-гора" ля вусця Цны ў Прыпяць)<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1878 год. Часть II. Мн., 1878. С. 117</ref>. "Авідава гара", згаданая ў З. Далугі-Хадакоўскага (і пададзеная ў артыкуле Дучыц), адносіцца да іншага месца, да гары ля [[Гарадзішча (пасёлак, Пінскі раён)|Гарадзішча]] каля Пінску ("''въ Пінск. пов. недалече Городыща''")<ref>Донесения о первых успехах путешествия в России Зорияна Долуга-Ходаковского из Москвы 13 липня 1822 г. // Русский исторический сборник, издаваемый Императорским обществом истории и древностей Российских. Том. 7. М., 1844. С. 84</ref>. == Літаратура == * {{крыніцы/Беларуская міфалогія|}} [[Катэгорыя:Кажан-Гарадок]] [[Катэгорыя:Узгоркі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларуская міфалогія]] gcbo7ztc3n6timodaue241j8xrobfel 5199134 5199132 2026-09-14T17:28:37Z Peisatai 111348 /* Відуш-гара */ 5199134 wikitext text/x-wiki {{Узгорак |Назва = Відушава гара }} '''Віду́шава гара́''', '''Авідыушава гара''', '''Відзіум-гара, Дзедзюш-гара''' — [[узгорак|гара]] каля вёскі [[Кажан-Гарадок]], недалёка ад утоку [[Цна (прыток Прыпяці)|ракі Цны]] ў [[Прыпяць]]. == Відуш-гара == Паводле Р. Зянкевіча, Авідыушова (''Owidyuszowa'') гара знаходзіцца над ракой Цной за паўтары вярсты ад яе ўтоку ў Прыпяць. З трох бакоў акружаная балотам. На сярэдзіну ХІХ стагоддзя, паводле перададзеных Зянкевічам сведчанняў ад мясцовага люду, заставалася ўжо толькі траціна гэтай гары, бо за колькі дзясяткаў гадоў да таго мясцовы ўрадовец высек на гары дрэвы і паставіў [[вятрак]]. Вятры пачалі разносіць пяскі з гары нашыркі, на вярсту засыпалі навакольныя балаты і нават пасунулі рэчышча Цны. Зянкевіч пераказвае мясцовыя аповеды, паводле якіх там раней было мора (паблізу гары Зянкевічу паказвалі месца з бяздоннай глыбінёй), а да навакольных пагоркаў вакол гары прыставалі караблі.<ref>Zieńkewicz R. O uroczyskach i zwyczajach ludu Pińskiego oraz o charakterze jego pieśni // Biblioteka Warszawska. T. 4. Warszawa, 1852. S. 508-509.</ref> == Дзедзюш-гара == Той жа комплекс пагоркаў ля Кажан-гарадка апісаў геолаг П. Туткоўскі (1925), які сам абыходзіў прыпяцкі рэгіён. Гара ў яго называецца "Дзедзюш-гара". Гэта гара на правым беразе Цны і насупраць паўднёвай часткі Кажан-гарадка. Пераказ слоў "старажылаў" у Туткоўскага блізкі да Зянкевічавага апісання: гара была высокая і крутая, але, высекшы векавы лес на ёй, гара была "звеяная" ветрам і паніжэла.<blockquote>"Комплекс гэты ўяўляе сабой цэлы лабірынт моцна разасобленых пясчаных [[Града (геамарфалогія)|градаў]] і купалападобных вяршыняў, сярод якіх яшчэ выразна адрозніваюцца толькі больш-менш ацалелыя элементарныя [[барханы]], арыентаваныя адтулінамі сваіх дугаў на захад (...); два з іх размешчаныя адзін за адным у [[Мерыдыян|мерыдыянальным]] накірунку, а трэці на захадзе ад іх. Адносная вышыня градаў сягае 10 метраў; кожная з галінаў элементарных барханаў дасягае даўжыні больш чым паўвярсты; схілы іх суправаджаюцца магутнымі асыпаннямі пяска. Увесь комплекс аголены ад расліннага покрыва і інтэнсіўна развейваецца. Ён цягнецца з паўднёвага ўсходу на паўночны захад на працягу каля 2,5 [[Вярста|вёрстаў]] пры шырыні ў адну вярсту"<ref>Геологические исследования на территории бывшей Минской губернии. По данным научной литературы и собственным исследованиям составил профессор и академик П. А. Тутковский. Часть II. Витебск, 1925. С. 197-198.</ref>.</blockquote> == "Вітава гара" == У слоўніку "Беларуская міфалогія" (2006) археолаг Л. Дучыц пра Відушаву гару напісала, што "''даследнікі звязваюць назву са славянскім богам Вітам''"<ref>Л. Дучыц. Відушава гара // Беларуская міфалогія. 2006. С. 81-82.</ref>. Пазней гэта было паўторана ў кнізе "Сакральныя ўзгоркі Беларусі" (2001), дзе пішацца, што Р. Зянкевіч "''у сярэдзіне ХІХ ст. запісаў, што Авідава гара звязвалася і са славянскім богам Вітам''"<ref>Сакральныя ўзгоркі Беларусі / В.Ф. Вінакураў [і інш.]; навук. рэд.: С.П. Віцязь. Мінск: Беларуская навука, 2021. С. 58.</ref>. Гэта памылковы пераказ згаданай публікацыі Р. Зянкевіча. Ён пісаў, што такое прыпушчэнне (гара "''прысвечаная Ругевіту або Віту, славянскаму бажку вайны''") было б магчымае толькі "''калі б люд кажан-гарадоцкі называў сваю гару Вітуш-гара'' (...). ''Але выразна люд кажан-гарадоцкі сваю гару называе Відуш-гара, а мястэчка - Відуш-горад''"<ref>Zieńkewicz R. O uroczyskach i zwyczajach ludu Pińskiego oraz o charakterze jego pieśni. С. 509.</ref>. == Іншыя назвы == У пісанай крыніцы ХІХ ст. згаданая таксама назва "Відзіум-гара" ("Видіумъ-гора" ля вусця Цны ў Прыпяць)<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1878 год. Часть II. Мн., 1878. С. 117</ref>. "Авідава гара", згаданая ў З. Далугі-Хадакоўскага (і пададзеная ў артыкуле Дучыц), адносіцца да іншага месца, да гары ля [[Гарадзішча (пасёлак, Пінскі раён)|Гарадзішча]] каля Пінску ("''въ Пінск. пов. недалече Городыща''")<ref>Донесения о первых успехах путешествия в России Зорияна Долуга-Ходаковского из Москвы 13 липня 1822 г. // Русский исторический сборник, издаваемый Императорским обществом истории и древностей Российских. Том. 7. М., 1844. С. 84</ref>. == Літаратура == * {{крыніцы/Беларуская міфалогія|}} [[Катэгорыя:Кажан-Гарадок]] [[Катэгорыя:Узгоркі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларуская міфалогія]] hf2kq7gxf4zxfe2wajcdrvmdepgyz2x 5199138 5199134 2026-09-14T17:34:15Z Peisatai 111348 /* Відуш-гара */ 5199138 wikitext text/x-wiki {{Узгорак |Назва = Відушава гара }} '''Віду́шава гара́''', '''Авідыушава гара''', '''Відзіум-гара, Дзедзюш-гара''' — [[узгорак|гара]] каля вёскі [[Кажан-Гарадок]], недалёка ад утоку [[Цна (прыток Прыпяці)|ракі Цны]] ў [[Прыпяць]]. == Відуш-гара == Паводле Р. Зянкевіча, Авідыушова (''Owidyuszowa'') гара знаходзіцца над ракой Цной за паўтары вярсты ад яе ўтоку ў Прыпяць. З трох бакоў акружаная балотам. На сярэдзіну ХІХ стагоддзя, паводле перададзеных Зянкевічам сведчанняў ад мясцовага люду, заставалася ўжо толькі траціна гэтай гары, бо за колькі дзясяткаў гадоў да таго мясцовы ўрадовец высек на гары дрэвы і паставіў [[вятрак]]. Вятры пачалі разносіць пяскі з гары нашыркі, на [[Вярста|вярсту]] засыпалі навакольныя балаты і нават пасунулі рэчышча Цны. Зянкевіч пераказвае мясцовыя аповеды, паводле якіх там у даўніну было мора (паблізу гары Зянкевічу паказвалі месца з бяздоннай глыбінёй), а да пагоркаў навокал гары прыставалі караблі.<ref>Zieńkewicz R. O uroczyskach i zwyczajach ludu Pińskiego oraz o charakterze jego pieśni // Biblioteka Warszawska. T. 4. Warszawa, 1852. S. 508-509.</ref> == Дзедзюш-гара == Той жа комплекс пагоркаў ля Кажан-гарадка апісаў геолаг П. Туткоўскі (1925), які сам абыходзіў прыпяцкі рэгіён. Гара ў яго называецца "Дзедзюш-гара". Гэта гара на правым беразе Цны і насупраць паўднёвай часткі Кажан-гарадка. Пераказ слоў "старажылаў" у Туткоўскага блізкі да Зянкевічавага апісання: гара была высокая і крутая, але, высекшы векавы лес на ёй, гара была "звеяная" ветрам і паніжэла.<blockquote>"Комплекс гэты ўяўляе сабой цэлы лабірынт моцна разасобленых пясчаных [[Града (геамарфалогія)|градаў]] і купалападобных вяршыняў, сярод якіх яшчэ выразна адрозніваюцца толькі больш-менш ацалелыя элементарныя [[барханы]], арыентаваныя адтулінамі сваіх дугаў на захад (...); два з іх размешчаныя адзін за адным у [[Мерыдыян|мерыдыянальным]] накірунку, а трэці на захадзе ад іх. Адносная вышыня градаў сягае 10 метраў; кожная з галінаў элементарных барханаў дасягае даўжыні больш чым паўвярсты; схілы іх суправаджаюцца магутнымі асыпаннямі пяска. Увесь комплекс аголены ад расліннага покрыва і інтэнсіўна развейваецца. Ён цягнецца з паўднёвага ўсходу на паўночны захад на працягу каля 2,5 вёрстаў пры шырыні ў адну вярсту"<ref>Геологические исследования на территории бывшей Минской губернии. По данным научной литературы и собственным исследованиям составил профессор и академик П. А. Тутковский. Часть II. Витебск, 1925. С. 197-198.</ref>.</blockquote> == "Вітава гара" == У слоўніку "Беларуская міфалогія" археолаг Л. Дучыц называе Відушаву гару "сакральнай" і піша, што "''даследнікі звязваюць назву са славянскім богам Вітам''"<ref>Л. Дучыц. Відушава гара // Беларуская міфалогія. 2006. С. 81-82.</ref>. У кнізе "Сакральныя ўзгоркі Беларусі" (Л. Дучыц сярод аўтараў) пішацца, што Р. Зянкевіч "''у сярэдзіне ХІХ ст. запісаў, што Авідава гара звязвалася і са славянскім богам Вітам''"<ref>Сакральныя ўзгоркі Беларусі / В.Ф. Вінакураў [і інш.]; навук. рэд.: С.П. Віцязь. Мінск: Беларуская навука, 2021. С. 58.</ref>. Гэта памылковы пераказ згаданай публікацыі Р. Зянкевіча. Ён пісаў ва ўмоўным ладзе - што можна было б казаць, што гара была "''прысвечаная Ругевіту або Віту, славянскаму бажку вайны''" толькі "''калі б люд кажан-гарадоцкі называў сваю гару Вітуш-гара'' (...). ''Але выразна люд кажан-гарадоцкі сваю гару называе Відуш-гара, а мястэчка - Відуш-горад''"<ref>Zieńkewicz R. O uroczyskach i zwyczajach ludu Pińskiego oraz o charakterze jego pieśni. С. 509.</ref>. == Іншыя назвы == У пісанай крыніцы ХІХ ст. згаданая таксама назва "Відзіум-гара" ("Видіумъ-гора" ля вусця Цны ў Прыпяць)<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1878 год. Часть II. Мн., 1878. С. 117</ref>. Верагодна, гэта апячатка ці неабачлівае прачытанне, ад "Відзіуш". "Авідава гара", згаданая ў З. Далугі-Хадакоўскага (і пададзеная ў слоўнікавым артыкуле Дучыц), адносіцца да іншага месца, да гары ля [[Гарадзішча (пасёлак, Пінскі раён)|Гарадзішча]] каля Пінску ("''въ Пінск. пов. недалече Городыща''")<ref>Донесения о первых успехах путешествия в России Зорияна Долуга-Ходаковского из Москвы 13 липня 1822 г. // Русский исторический сборник, издаваемый Императорским обществом истории и древностей Российских. Том. 7. М., 1844. С. 84</ref>. == Літаратура == * {{крыніцы/Беларуская міфалогія|}} [[Катэгорыя:Кажан-Гарадок]] [[Катэгорыя:Узгоркі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларуская міфалогія]] 69q46wivur083m6tvu6ekzrg2eil16p 5199215 5199138 2026-09-14T19:44:23Z Peisatai 111348 /* "Вітава гара" */ 5199215 wikitext text/x-wiki {{Узгорак |Назва = Відушава гара }} '''Віду́шава гара́''', '''Авідыушава гара''', '''Відзіум-гара, Дзедзюш-гара''' — [[узгорак|гара]] каля вёскі [[Кажан-Гарадок]], недалёка ад утоку [[Цна (прыток Прыпяці)|ракі Цны]] ў [[Прыпяць]]. == Відуш-гара == Паводле Р. Зянкевіча, Авідыушова (''Owidyuszowa'') гара знаходзіцца над ракой Цной за паўтары вярсты ад яе ўтоку ў Прыпяць. З трох бакоў акружаная балотам. На сярэдзіну ХІХ стагоддзя, паводле перададзеных Зянкевічам сведчанняў ад мясцовага люду, заставалася ўжо толькі траціна гэтай гары, бо за колькі дзясяткаў гадоў да таго мясцовы ўрадовец высек на гары дрэвы і паставіў [[вятрак]]. Вятры пачалі разносіць пяскі з гары нашыркі, на [[Вярста|вярсту]] засыпалі навакольныя балаты і нават пасунулі рэчышча Цны. Зянкевіч пераказвае мясцовыя аповеды, паводле якіх там у даўніну было мора (паблізу гары Зянкевічу паказвалі месца з бяздоннай глыбінёй), а да пагоркаў навокал гары прыставалі караблі.<ref>Zieńkewicz R. O uroczyskach i zwyczajach ludu Pińskiego oraz o charakterze jego pieśni // Biblioteka Warszawska. T. 4. Warszawa, 1852. S. 508-509.</ref> == Дзедзюш-гара == Той жа комплекс пагоркаў ля Кажан-гарадка апісаў геолаг П. Туткоўскі (1925), які сам абыходзіў прыпяцкі рэгіён. Гара ў яго называецца "Дзедзюш-гара". Гэта гара на правым беразе Цны і насупраць паўднёвай часткі Кажан-гарадка. Пераказ слоў "старажылаў" у Туткоўскага блізкі да Зянкевічавага апісання: гара была высокая і крутая, але, высекшы векавы лес на ёй, гара была "звеяная" ветрам і паніжэла.<blockquote>"Комплекс гэты ўяўляе сабой цэлы лабірынт моцна разасобленых пясчаных [[Града (геамарфалогія)|градаў]] і купалападобных вяршыняў, сярод якіх яшчэ выразна адрозніваюцца толькі больш-менш ацалелыя элементарныя [[барханы]], арыентаваныя адтулінамі сваіх дугаў на захад (...); два з іх размешчаныя адзін за адным у [[Мерыдыян|мерыдыянальным]] накірунку, а трэці на захадзе ад іх. Адносная вышыня градаў сягае 10 метраў; кожная з галінаў элементарных барханаў дасягае даўжыні больш чым паўвярсты; схілы іх суправаджаюцца магутнымі асыпаннямі пяска. Увесь комплекс аголены ад расліннага покрыва і інтэнсіўна развейваецца. Ён цягнецца з паўднёвага ўсходу на паўночны захад на працягу каля 2,5 вёрстаў пры шырыні ў адну вярсту"<ref>Геологические исследования на территории бывшей Минской губернии. По данным научной литературы и собственным исследованиям составил профессор и академик П. А. Тутковский. Часть II. Витебск, 1925. С. 197-198.</ref>.</blockquote> == "Вітава гара" == У слоўніку "Беларуская міфалогія" археолаг Л. Дучыц называе Відушаву гару "сакральнай" і піша, што "''даследнікі звязваюць назву са славянскім богам Вітам''"<ref>Л. Дучыц. Відушава гара // Беларуская міфалогія. 2006. С. 81-82.</ref>. У кнізе "Сакральныя ўзгоркі Беларусі" (Л. Дучыц сярод аўтараў) пішацца, што Р. Зянкевіч "''у сярэдзіне ХІХ ст. запісаў, што Авідава гара звязвалася і са славянскім богам Вітам''"<ref>Сакральныя ўзгоркі Беларусі / В.Ф. Вінакураў [і інш.]; навук. рэд.: С.П. Віцязь. Мінск: Беларуская навука, 2021. С. 58.</ref>. Гэта памылковы пераказ згаданай публікацыі Р. Зянкевіча. Ён пісаў ва ўмоўным ладзе - што можна было б казаць, быццам гара была "''прысвечаная Ругевіту або Віту, славянскаму бажку вайны''", толькі "''калі б люд кажан-гарадоцкі называў сваю гару Вітуш-гара'' (...). ''Але выразна люд кажан-гарадоцкі сваю гару называе Відуш-гара, а мястэчка - Відуш-горад''"<ref>Zieńkewicz R. O uroczyskach i zwyczajach ludu Pińskiego oraz o charakterze jego pieśni. С. 509.</ref>. == Іншыя назвы == У пісанай крыніцы ХІХ ст. згаданая таксама назва "Відзіум-гара" ("Видіумъ-гора" ля вусця Цны ў Прыпяць)<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1878 год. Часть II. Мн., 1878. С. 117</ref>. Верагодна, гэта апячатка ці неабачлівае прачытанне, ад "Відзіуш". "Авідава гара", згаданая ў З. Далугі-Хадакоўскага (і пададзеная ў слоўнікавым артыкуле Дучыц), адносіцца да іншага месца, да гары ля [[Гарадзішча (пасёлак, Пінскі раён)|Гарадзішча]] каля Пінску ("''въ Пінск. пов. недалече Городыща''")<ref>Донесения о первых успехах путешествия в России Зорияна Долуга-Ходаковского из Москвы 13 липня 1822 г. // Русский исторический сборник, издаваемый Императорским обществом истории и древностей Российских. Том. 7. М., 1844. С. 84</ref>. == Літаратура == * {{крыніцы/Беларуская міфалогія|}} [[Катэгорыя:Кажан-Гарадок]] [[Катэгорыя:Узгоркі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларуская міфалогія]] dzs9hqilqe67xvwq8an0bu3esu6dmet 0 353735 5199463 2651580 2026-09-15T08:18:18Z Ciepiersia 162280 афармленне 5199463 wikitext text/x-wiki '''Тэо́рыя пласты́чнасці''' — раздзел [[Механіка суцэльных асяроддзяў|механікі суцэльных асяроддзяў]], задачамі якога з'яўляецца вызначэнне высілкаў і перамяшчэнняў ў дэфармуемам целе за межамі пругкасці. Строга кажучы, у тэорыі пластычнасці мяркуецца, што [[напружаны стан]] залежыць толькі ад шляху нагруженія ў прасторы дэфармацый і не залежаць ад хуткасці гэтага нагруженія. Улік хуткасці нагружэння магчыма ў рамках больш агульнай тэорыі вязкапластычнасці. Тэорыя пластычнасці металаў і палімераў знайшла шырокае прымяненне ў [[Машынабудаванне|машынабудаванні]], дзе часта даводзіцца разглядаць дэфармацыю дэталяў і нарыхтовак за межамі [[Пругкасць|пругкасці]], што дазваляе выявіць дадатковыя трывальныя рэсурсы канструкцыі. У тэхналагічных працэсах вытворчасці некаторых элементаў канструкцый прадугледжаны спецыяльныя аперацыі, якія дазваляюць шляхам пластычнага дэфармавання павысіць апорную здольнасць дэталяў у межах пругкасці. Тэорыя пластычнасці грунтоў і горных парод ужываецца ў геалогіі, а таксама ў праектаванні збудаванняў. == Варыянты тэорый пластычнасці == У цяперашні час вядома вялікая колькасць розных варыянтаў тэорый пластычнасці, якія адрозніваюцца выбарам пакладзеных у іх аснову [[вызначальныя суадносіны|вызначальных суадносін]], якія вызначаюць паводзіны асяроддзя. == Літаратура == * Ивлев Д. Д.  Теория идеальной пластичности. — М.: Наука, 1966. — 232 с. * Ивлев Д. Д., Быковцев Г. И.  Теория упрочняющегося пластического тела. — М.: Наука, 1971. — 232 с. * Ишлинский А. Ю., Ивлев Д. Д.  Математическая теория пластичности. — М.: Физматлит, 2001. — 704 с. — ISBN 5-9221-0141-2. * Ивлев Д. Д., Ершов Л. В.  Метод возмущений в теории упруго-пластического тела. — М.: Наука, 1978. — 208 с. {{навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Тэарэтычная механіка]] 7mwwwupvfa8rtk5jdvlbr3zktlhfwkc 0 463403 5199411 4874190 2026-09-15T07:38:43Z Autumndancer 168015 /* Вядомыя носьбіты */ 5199411 wikitext text/x-wiki '''Аганесян''' ({{lang-hy|Հովհաննիսյան}}) — армянскае прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Камо Арташэсавіч Аганесян]] (нар. 1992) — армянскі футбаліст. * [[Канстанцін Лявонавіч Аганесян]] (1911—1984) — армянскі архітэктар, археолаг. * [[Тацевік Нарайраўна Аганесян]] (нар. 1955) — джазавая спявачка. * [[Эдгар Аганесян]] — армянскі кампазітар. {{спіс цёзак2|армянскія}} nip5zv4phk12w96065s5zvsmzwujzfi 0 463611 5199428 4785470 2026-09-15T07:49:52Z Autumndancer 168015 5199428 wikitext text/x-wiki {{картка тэатра |назва = Армянскі акадэмічны тэатр оперы і балета імя А. Спендыярава |Месцазнаходжанне = {{ARM}}, [[Ерэван]], вуліца Туманяна, дом 54 |lat_dir = N |lat_deg = 40 |lat_min = 11 |lat_sec = 9 |lon_dir = E |lon_deg = 44 |lon_min = 30 |lon_sec = 54 |Каардынаты = |Ранейшыя назвы = Ерэванскі Дзяржаўны тэатр оперы і балета імя А. Спендыярава |заснаваны = [[1933]] |Дырэктар = |Мастацкі кіраўнік= [[Канстанцін Гарыевіч Арбелян]] |Галоўны рэжысёр = |Галоўны балетмайстар = І. І. Арбатаў (Ягубян) |Галоўны хормайстар = В. А. Нікольскі |сайт = [http://www.opera.am/ Афіцыйны сайт] |фота = Yerevan, Yerevan Opera, Armenian Academic Opera and Ballet Theater, Armenia.jpg |памер = 300px |подпіс = |Commons = Opera house of Yerevan |узнагароды = {{ордэн Леніна|тып=арганізацыя}} }} '''Армянскі акадэмічны тэатр оперы і балета імя А. Спендыярава''' ({{lang-hy|Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոն}}) — тэатр оперы і балета ў сталіцы [[Арменія|Арменіі]] — [[Ерэван]]е. Тэатр створаны ў [[1933]] годзе, уласны будынак атрымаў у [[1940]] годзе<ref name="me1" />. == Гісторыя == 13 мая 1932 года [[Саўнаркам]] [[Армянская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Армянскай ССР]] прыняў рашэнне стварыць стацыянарны оперны тэатр на базе опернага класа [[Ерэванская дзяржаўная кансерваторыя імя Камітаса|Ерэванскай кансерваторыі]]. 20 студзеня 1933 года адбылася першая прэм’ера — опера «[[Алмаст, опера|Алмаст]]» [[Аляксандр Апанасавіч Спендыяраў|А. А. Спендыярава]] на лібрэта [[Сафія Якаўлеўна Парнок|С. Я. Парнок]]. Свайго будынка ў тэатра не было, ён быў пабудаваны толькі ў 1940 годзе па праекце архітэктара [[Аляксандр Аганесавіч Таманян|А. А. Таманяна]]. Будынак змяшчаў 1120 чалавек<ref name="me1">Музыкальная энциклопедия. Гл. ред. Ю. В. Келдыш. Т 1. А — Гонг. 1072 стб. с илл. М.: Советская энциклопедия, 1973 (стб. 220—222)</ref>. У [[1938]] годзе тэатру было прысвоена імя [[Аляксандр Апанасавіч Спендыяраў|А. А. Спендыярава]]<ref name="me1" />. У [[1939]] годзе тэатр узнагароджаны [[Ордэн Леніна|ордэнам Леніна]]. У [[1957]] годзе тэатр атрымаў званне акадэмічнага<ref name="me1" />. == Размяшчэнне == [[Файл:Erevan. Opera and balley theatre named after A. A. Spendiarov. USSR stamp. 1979.jpg|thumb|150px|Марка прысвечаная Оперы, 1979 г.]] Будынак Опернага тэатра знаходзіцца ў самым цэнтры Ерэвана, як гэта і задумвалася па генеральным плане горада па праекце Таманяна. Насупраць паўднёвага тарца будынка знаходзіцца плошча Свабоды, вядомая як адна з найпрыгажэйшых плошчаў Ерэвана. На гэтай плошчы знаходзяцца помнікі [[Аванес Туманян|Аванесу Туманяну]] і Аляксандру Спендыяраву, пад плошчай у 2010 годзе была адкрыта трохузроўневая паркоўка на 500 аўтамабіляў<ref>[http://yerevan.ru/2010/05/25/otkrylsya-podzemnyj-parking-u-opernogo-teatra/ Открытие подземного паркинга у Оперного театра]</ref>. За плошчай размяшчаецца сквер, у якім дзеюць шматлікія кафэ на свежым паветры. На ўсходнім боку сквера на скрыжаванні вуліц Туманяна і Тэр’яна ёсць штучны вадаём — «[[Лебядзінае возера, Ерэван|Лебядзінае возера]]», які напамінае па форме возера [[Севан]]. На беразе сажалкі размешчаны помнік [[Арно Бабаджанян]]у<ref> [http://www.atb.am/ru/armenia/sights/monuments/arnobabajanyan/ Памятник Арно Бабаджаняну]</ref>. Дакладна з поўдня ў архітэктурны комплекс упіраецца [[Паўночны праспект (Ерэван)|Паўночны праспект]], такім чынам, што будынак тэатра робіцца дамінантай, завяршальнай выява праспекта. Паўночны фасад скіраваны да Пляца Францыі, што з’яўляецца цэнтрам, дзе стульваюцца некалькі сквераў. Да поўдня ад плошчы, то бок непасрэдна на поўнач ад будынка размешчаны помнік [[Арам Хачатуран|Араму Хачатурану]]. Да ўсходу — сквер [[Марцірос Сар'ян|Марціроса Сар’яна]] з помнікам гэтаму мастаку. Гэты сквер з’яўляецца традыцыйным месцам сходу мастакоў. Да захаду — сквер [[Ерэванская кансерваторыя|Ерэванскай кансерваторыі]] з помнікамі [[Камітас]]у і [[Саят-Нава|Саят-Навы]]. Праз паўночны сквер праходзіць пешаходная дарога з некалькімі кафэ, што вядзе дакладна на поўнач — да [[Каскад, Ерэван|Архітэктурнага комплекса «Каскад»]]. У гэтым скверы знаходзіцца помнік [[Уільям Сараян|Уільяму Сараяну]]. == Дырэктары і мастацкія кіраўнікі == * (1962-68) [[Эдгар Аганесян]] == Гл. таксама == * [[Анаіт Мхітаран]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://hostikyan.com/ru/7-chudes-armenii Армянский академический театр в железе — панно «7 чудес Армении»]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161123161532/http://hostikyan.com/ru/7-chudes-armenii |date=23 лістапада 2016 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Акадэмічныя тэатры оперы і балета]] [[Катэгорыя:Тэатры Ерэвана]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1933 годзе]] [[Катэгорыя:1933 год у Ерэване]] b2b19gzpr9iz9rhuah7mxjh2lwkx2by 10 471219 5199576 3919984 2026-09-15T10:07:17Z Ueschar 151377 5199576 wikitext text/x-wiki Шаблон прызначаны для афармлення картак артыкулаў пра [[горная сістэма|горныя сістэмы]], [[горны хрыбет|горныя хрыбты]] і [[горны масіў|горныя масівы]]. Замяняе таксама старыя шаблоны «Хрыбет» і «Масіў». Значная частка звестак пры адсутнасці ручнога значэння аўтаматычна бярэцца з [[Вікіданыя|Вікіданых]]. == Выкарыстанне == <pre> {{Горная сістэма |Назва = |Нацыянальная назва = |Тып = |Выява = |Подпіс выявы = |Карта = |Уваходзіць у = |Мацярык = |Краіны = |Рэгіён = |Плошча = |Даўжыня = |Шырыня = |Найвышэйшы пункт = |Вышыня = |Пароды = |Перыяд утварэння = |Гораўтварэнне = }} </pre> Для параметра <code>Тып</code> рэкамендуецца выкарыстоўваць значэнні <code>горная сістэма</code>, <code>хрыбет</code> або <code>масіў</code>. Ад яго залежаць назва тыпу ў картцы і катэгарызацыя артыкула. Калі параметр <code>Найвышэйшы пункт</code> зададзены ўручную, яго значэнне прадвызначана становіцца спасылкай на адпаведны артыкул. Некалькі краін у старым фармаце можна задаваць праз касую рысу, напрыклад: <pre> |Краіны = Францыя/Італія/Швейцарыя </pre> == Аўтаматычнае запаўненне == Пры адсутнасці ручнога значэння шаблон можа выкарыстоўваць наступныя ўласцівасці Вікіданых: {| class="wikitable" ! Поле ! Уласцівасць |- | Арыгінальная назва | {{Вікіданыя|P1705}} |- | Карта | {{Вікіданыя|P242}} |- | Мацярык | {{Вікіданыя|P30}} |- | Краіна | {{Вікіданыя|P17}} |- | Уваходзіць у | {{Вікіданыя|P361}}, {{Вікіданыя|P4552}} |- | Каардынаты | {{Вікіданыя|P625}} |- | Плошча | {{Вікіданыя|P2046}} |- | Даўжыня | {{Вікіданыя|P2043}} |- | Шырыня | {{Вікіданыя|P2049}} |- | Найвышэйшы пункт | {{Вікіданыя|P610}} |- | Вышыня | {{Вікіданыя|P2044}} |- | Горныя пароды | {{Вікіданыя|P186}} |- | Перыяд | {{Вікіданыя|P2348}} |} Пазіцыйная карта можа аўтаматычна выкарыстоўваць каардынаты з P625 і краіну з P17. Каля пазнакі прадвызначана выводзіцца назва аб’екта. Калі для аб’екта ёсць прасторавая геаметрыя ў Wikimedia Commons або OpenStreetMap (P3896 або P402), дадаткова выводзіцца інтэрактыўная карта з абрысам аб’екта. Калі ёсць толькі каардынаты аднаго пункта, інтэрактыўная карта не паказваецца. Параметрам <code>|Інтэрактыўная карта=-</code> яе можна адключыць. == Сумяшчальнасць == Для сумяшчальнасці са старымі ўключэннямі падтрымліваюцца, між іншым, параметры <code>Горная сістэма</code>, <code>Частка</code>, <code>Найвышэйшая вяршыня</code>, <code>Раён</code>, <code>Размяшчэнне</code>, <code>Краіна 1</code> — <code>Краіна 9</code> і старыя параметры каардынат. == TemplateData == <templatedata> { "params": { "Назва": { "label": "Назва", "description": "Назва аб’екта ў картцы. Прадвызначана выкарыстоўваецца назва старонкі.", "type": "string" }, "Нацыянальная назва": { "label": "Нацыянальная назва", "description": "Назва на мясцовай або арыгінальнай мове. Падтрымліваецца стары фармат «код мовы/назва».", "type": "content", "aliases": [ "Мясцовая назва" ] }, "Тып": { "label": "Тып", "description": "Тып горнага ўтварэння: «горная сістэма», «хрыбет» або «масіў».", "type": "string", "suggestedvalues": [ "горная сістэма", "хрыбет", "масіў" ], "suggested": true }, "Выява": { "label": "Выява", "description": "Асноўная выява аб’екта.", "type": "wiki-file-name" }, "Подпіс выявы": { "label": "Подпіс выявы", "description": "Подпіс пад асноўнай выявай.", "type": "content", "aliases": [ "Подпіс" ] }, "Карта": { "label": "Карта", "description": "Статычная або аглядная карта. Пры адсутнасці можа выкарыстоўвацца P242.", "type": "wiki-file-name" }, "Подпіс карты": { "label": "Подпіс карты", "description": "Подпіс пад статычнай картай.", "type": "content" }, "Уваходзіць у": { "label": "Уваходзіць у", "description": "Буйнейшая горная або геаграфічная адзінка, у склад якой уваходзіць аб’ект.", "type": "content", "aliases": [ "Частка", "Горная сістэма" ] }, "Мацярык": { "label": "Мацярык", "description": "Мацярык, на якім знаходзіцца аб’ект.", "type": "content", "aliases": [ "Кантынент" ] }, "Краіны": { "label": "Краіны", "description": "Краіны, у якіх знаходзіцца аб’ект. Некалькі краін можна раздзяляць касой рысай.", "type": "content" }, "Краіна": { "label": "Краіна", "description": "Краіна размяшчэння. Захавана таксама для сумяшчальнасці са старымі ўключэннямі.", "type": "content" }, "Рэгіён": { "label": "Рэгіён", "description": "Геаграфічны або адміністрацыйны рэгіён.", "type": "content" }, "Каардынаты": { "label": "Каардынаты", "description": "Каардынаты аб’екта. Звычайна аўтаматычна бяруцца з P625.", "type": "content" }, "Пазіцыйная карта": { "label": "Пазіцыйная карта", "description": "Назва пазіцыйнай карты. Значэнне «-» або «0» адключае яе.", "type": "string" }, "Плошча": { "label": "Плошча", "description": "Плошча ў квадратных кіламетрах.", "type": "number" }, "Даўжыня": { "label": "Даўжыня", "description": "Даўжыня ў кіламетрах.", "type": "number" }, "Шырыня": { "label": "Шырыня", "description": "Шырыня ў кіламетрах.", "type": "content" }, "Найвышэйшы пункт": { "label": "Найвышэйшы пункт", "description": "Найвышэйшая вяршыня або іншы найвышэйшы пункт. Ручное значэнне аўтаматычна афармляецца як спасылка.", "type": "wiki-page-name", "aliases": [ "Найвышэйшая вяршыня" ] }, "Вышыня": { "label": "Вышыня", "description": "Вышыня найвышэйшага пункта ў метрах.", "type": "number" }, "Крыніца вышыні": { "label": "Крыніца вышыні", "description": "Зноска або іншая крыніца для ўручную зададзенай вышыні.", "type": "content" }, "Пароды": { "label": "Горныя пароды", "description": "Асноўныя горныя пароды.", "type": "content" }, "Перыяд утварэння": { "label": "Перыяд утварэння", "description": "Геалагічны перыяд або час утварэння.", "type": "content" }, "Гораўтварэнне": { "label": "Гораўтварэнне", "description": "Гораўтваральны працэс або арагенез.", "type": "content" }, "Інтэрактыўная карта": { "label": "Інтэрактыўная карта", "description": "Значэнне «-» адключае аўтаматычную інтэрактыўную карту.", "type": "string" }, "Катэгорыя на Вікісховішчы": { "label": "Катэгорыя на Вікісховішчы", "description": "Назва катэгорыі аб’екта на Wikimedia Commons.", "type": "string" }, "Устаўка": { "label": "Устаўка", "description": "Дадатковы вікітэкст у канцы карткі. Параметр захаваны для сумяшчальнасці.", "type": "content" } }, "paramOrder": [ "Назва", "Нацыянальная назва", "Тып", "Выява", "Подпіс выявы", "Карта", "Подпіс карты", "Уваходзіць у", "Мацярык", "Краіны", "Краіна", "Рэгіён", "Каардынаты", "Пазіцыйная карта", "Інтэрактыўная карта", "Плошча", "Даўжыня", "Шырыня", "Найвышэйшы пункт", "Вышыня", "Крыніца вышыні", "Пароды", "Перыяд утварэння", "Гораўтварэнне", "Катэгорыя на Вікісховішчы", "Устаўка" ], "description": "Картка для горных сістэм, хрыбтоў і горных масіваў з аўтаматычным запаўненнем часткі звестак з Вікіданых.", "format": "block" } </templatedata> <includeonly>{{Sandbox other|| [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Геаграфічныя аб’екты]] }}</includeonly> gdb6oepkmdints2eg7jns8g48kkdnwz 5199579 5199576 2026-09-15T10:09:00Z Ueschar 151377 5199579 wikitext text/x-wiki Шаблон прызначаны для афармлення картак артыкулаў пра [[горная сістэма|горныя сістэмы]], [[горны хрыбет|горныя хрыбты]] і [[горны масіў|горныя масівы]]. Замяняе таксама старыя шаблоны «Хрыбет» і «Масіў». Значная частка звестак пры адсутнасці ручнога значэння аўтаматычна бярэцца з [[Вікіданыя|Вікіданых]]. == Выкарыстанне == <pre> {{Горная сістэма |Назва = |Нацыянальная назва = |Тып = |Выява = |Подпіс выявы = |Карта = |Уваходзіць у = |Мацярык = |Краіны = |Рэгіён = |Плошча = |Даўжыня = |Шырыня = |Найвышэйшы пункт = |Вышыня = |Пароды = |Перыяд утварэння = |Гораўтварэнне = }} </pre> Для параметра <code>Тып</code> рэкамендуецца выкарыстоўваць значэнні <code>горная сістэма</code>, <code>хрыбет</code> або <code>масіў</code>. Ад яго залежаць назва тыпу ў картцы і катэгарызацыя артыкула. Калі параметр <code>Найвышэйшы пункт</code> зададзены ўручную, яго значэнне прадвызначана становіцца спасылкай на адпаведны артыкул. Некалькі краін у старым фармаце можна задаваць праз касую рысу, напрыклад: <pre> |Краіны = Францыя/Італія/Швейцарыя </pre> == Аўтаматычнае запаўненне == Пры адсутнасці ручнога значэння шаблон можа выкарыстоўваць наступныя ўласцівасці [[Вікіданыя|Вікіданых]]: {| class="wikitable" ! Поле ! Уласцівасць Вікіданых |- | Арыгінальная назва | [[:d:Property:P1705|P1705]] |- | Карта | [[:d:Property:P242|P242]] |- | Мацярык | [[:d:Property:P30|P30]] |- | Краіна | [[:d:Property:P17|P17]] |- | Уваходзіць у | [[:d:Property:P361|P361]], [[:d:Property:P4552|P4552]] |- | Каардынаты | [[:d:Property:P625|P625]] |- | Плошча | [[:d:Property:P2046|P2046]] |- | Даўжыня | [[:d:Property:P2043|P2043]] |- | Шырыня | [[:d:Property:P2049|P2049]] |- | Найвышэйшы пункт | [[:d:Property:P610|P610]] |- | Вышыня | [[:d:Property:P2044|P2044]] |- | Горныя пароды | [[:d:Property:P186|P186]] |- | Перыяд утварэння | [[:d:Property:P2348|P2348]] |} Пазіцыйная карта можа аўтаматычна выкарыстоўваць каардынаты з [[:d:Property:P625|P625]] і краіну з [[:d:Property:P17|P17]]. Каля пазнакі прадвызначана выводзіцца назва аб’екта. Калі для аб’екта ёсць прасторавая геаметрыя ў Wikimedia Commons або OpenStreetMap ([[:d:Property:P3896|P3896]] або [[:d:Property:P402|P402]]), дадаткова выводзіцца інтэрактыўная карта з абрысам аб’екта. Калі ёсць толькі каардынаты аднаго пункта, інтэрактыўная карта не паказваецца. Параметрам <code>|Інтэрактыўная карта=-</code> яе можна адключыць. == Сумяшчальнасць == Для сумяшчальнасці са старымі ўключэннямі падтрымліваюцца, між іншым, параметры <code>Горная сістэма</code>, <code>Частка</code>, <code>Найвышэйшая вяршыня</code>, <code>Раён</code>, <code>Размяшчэнне</code>, <code>Краіна 1</code> — <code>Краіна 9</code> і старыя параметры каардынат. == TemplateData == <templatedata> { "params": { "Назва": { "label": "Назва", "description": "Назва аб’екта ў картцы. Прадвызначана выкарыстоўваецца назва старонкі.", "type": "string" }, "Нацыянальная назва": { "label": "Нацыянальная назва", "description": "Назва на мясцовай або арыгінальнай мове. Падтрымліваецца стары фармат «код мовы/назва».", "type": "content", "aliases": [ "Мясцовая назва" ] }, "Тып": { "label": "Тып", "description": "Тып горнага ўтварэння: «горная сістэма», «хрыбет» або «масіў».", "type": "string", "suggestedvalues": [ "горная сістэма", "хрыбет", "масіў" ], "suggested": true }, "Выява": { "label": "Выява", "description": "Асноўная выява аб’екта.", "type": "wiki-file-name" }, "Подпіс выявы": { "label": "Подпіс выявы", "description": "Подпіс пад асноўнай выявай.", "type": "content", "aliases": [ "Подпіс" ] }, "Карта": { "label": "Карта", "description": "Статычная або аглядная карта. Пры адсутнасці можа выкарыстоўвацца P242.", "type": "wiki-file-name" }, "Подпіс карты": { "label": "Подпіс карты", "description": "Подпіс пад статычнай картай.", "type": "content" }, "Уваходзіць у": { "label": "Уваходзіць у", "description": "Буйнейшая горная або геаграфічная адзінка, у склад якой уваходзіць аб’ект.", "type": "content", "aliases": [ "Частка", "Горная сістэма" ] }, "Мацярык": { "label": "Мацярык", "description": "Мацярык, на якім знаходзіцца аб’ект.", "type": "content", "aliases": [ "Кантынент" ] }, "Краіны": { "label": "Краіны", "description": "Краіны, у якіх знаходзіцца аб’ект. Некалькі краін можна раздзяляць касой рысай.", "type": "content" }, "Краіна": { "label": "Краіна", "description": "Краіна размяшчэння. Захавана таксама для сумяшчальнасці са старымі ўключэннямі.", "type": "content" }, "Рэгіён": { "label": "Рэгіён", "description": "Геаграфічны або адміністрацыйны рэгіён.", "type": "content" }, "Каардынаты": { "label": "Каардынаты", "description": "Каардынаты аб’екта. Звычайна аўтаматычна бяруцца з P625.", "type": "content" }, "Пазіцыйная карта": { "label": "Пазіцыйная карта", "description": "Назва пазіцыйнай карты. Значэнне «-» або «0» адключае яе.", "type": "string" }, "Плошча": { "label": "Плошча", "description": "Плошча ў квадратных кіламетрах.", "type": "number" }, "Даўжыня": { "label": "Даўжыня", "description": "Даўжыня ў кіламетрах.", "type": "number" }, "Шырыня": { "label": "Шырыня", "description": "Шырыня ў кіламетрах.", "type": "content" }, "Найвышэйшы пункт": { "label": "Найвышэйшы пункт", "description": "Найвышэйшая вяршыня або іншы найвышэйшы пункт. Ручное значэнне аўтаматычна афармляецца як спасылка.", "type": "wiki-page-name", "aliases": [ "Найвышэйшая вяршыня" ] }, "Вышыня": { "label": "Вышыня", "description": "Вышыня найвышэйшага пункта ў метрах.", "type": "number" }, "Крыніца вышыні": { "label": "Крыніца вышыні", "description": "Зноска або іншая крыніца для ўручную зададзенай вышыні.", "type": "content" }, "Пароды": { "label": "Горныя пароды", "description": "Асноўныя горныя пароды.", "type": "content" }, "Перыяд утварэння": { "label": "Перыяд утварэння", "description": "Геалагічны перыяд або час утварэння.", "type": "content" }, "Гораўтварэнне": { "label": "Гораўтварэнне", "description": "Гораўтваральны працэс або арагенез.", "type": "content" }, "Інтэрактыўная карта": { "label": "Інтэрактыўная карта", "description": "Значэнне «-» адключае аўтаматычную інтэрактыўную карту.", "type": "string" }, "Катэгорыя на Вікісховішчы": { "label": "Катэгорыя на Вікісховішчы", "description": "Назва катэгорыі аб’екта на Wikimedia Commons.", "type": "string" }, "Устаўка": { "label": "Устаўка", "description": "Дадатковы вікітэкст у канцы карткі. Параметр захаваны для сумяшчальнасці.", "type": "content" } }, "paramOrder": [ "Назва", "Нацыянальная назва", "Тып", "Выява", "Подпіс выявы", "Карта", "Подпіс карты", "Уваходзіць у", "Мацярык", "Краіны", "Краіна", "Рэгіён", "Каардынаты", "Пазіцыйная карта", "Інтэрактыўная карта", "Плошча", "Даўжыня", "Шырыня", "Найвышэйшы пункт", "Вышыня", "Крыніца вышыні", "Пароды", "Перыяд утварэння", "Гораўтварэнне", "Катэгорыя на Вікісховішчы", "Устаўка" ], "description": "Картка для горных сістэм, хрыбтоў і горных масіваў з аўтаматычным запаўненнем часткі звестак з Вікіданых.", "format": "block" } </templatedata> <includeonly>{{Sandbox other|| [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Геаграфічныя аб’екты]] }}</includeonly> 0dok9lzgu12v49gcmrmay8o1iz09cxf 0 474167 5199277 5129199 2026-09-14T20:26:21Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5199277 wikitext text/x-wiki {{Орган судовай улады | краіна = БССР | назва = Вярхоўны Суд Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі | арыгінальная назва = | эмблема = Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1981–1991).svg | апісанне эмблемы = | подпіс да эмблемы = | від = [[Вярхоўны суд]] | інстанцыя = Суд вышэйшай інстанцыі | юрысдыкцыя = {{Сцягафікацыя|БССР}} | орган абскарджання = | заснаваны = | мова = | мовы = беларуская, руская | метад фарміравання складу = | крыніца правамоцтва = | тэрмін службы = | колькасць членаў = | пасада главы = | глава = | дата ўступлення главы на пасаду = | зала пасяджэнняў = | апісанне залы пасяджэнняў = | подпіс да залы пасяджэнняў = | месцазнаходжанне = 220681, [[Беларусь|БССР]], г. [[Мінск]], [[Вуліца Леніна (Мінск)|вул. Леніна]], 26 | адрас залы пасяджэнняў = | lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = | lon_dir = E |lon_deg =|lon_min = |lon_sec = | сайт = }} '''Вярхо́ўны суд Белару́скай ССР''' — вышэйшы судовы орган рэспублікі. == Дзейнасць == Вярхоўны Суд Беларускай ССР быў створаны ў адпаведнасці з Палажэннем аб судаўладкаванні, прынятым II сэсіяй [[ЦВК БССР]] чацвёртага склiкання [[30 сакавіка]] 1923 года. Абіраўся [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўным Саветам БССР]] на 5 гадоў. Складаўся са старшыні, яго намеснікаў, членаў, народных засядацеляў. Дзейнічаў у складзе Пленума Вярхоўнага Суда і 2 судовых калегій: па грамадзянскіх і крымінальных справах. Ажыццяўляў нагляд за судовай дзейнасцю ўсіх судовых органаў рэспублікі, вывучаў судовую практыку і даваў судам кіруючыя тлумачэнні аб прымяненні заканадаўства БССР. Па 1-й інстанцыі разглядаў найбольш складаныя або асаблівага грамадскага значэння справы; у парадку судовага нагляду — пратэсты на рашэнні, прысуды, азначэнні і пастановы ўсіх судоў рэспублікі. Прысуды і рашэнні Вярхоўнага Суда БССР абскарджанню не падлягалі, маглі правярацца толькі ў парадку нагляду. == Старшыні Вярхоўнага Суда БССР == * [[Пракоп Дзянісавіч Малаковіч|Пракоп Малаковіч]] ([[1923]]) * [[Аляксандр Восіпавіч Сташэўскі|Аляксандр Сташэўскі]] ([[1923]]—[[1924]]) * [[Якаў Міхайлавіч Валяноўскі|Якаў Валяноўскі]] ([[1924]]) * [[Павел Барысавіч Пострэйтэр|Павел Пострэйтэр]] ([[1924]]—[[1926]]) * [[Андрэй Рыгоравіч Варашылаў|Андрэй Варашылаў]] ([[1926]]—[[1928]]) * [[Павел Іванавіч Валасевіч|Павел Валасевіч]] ([[1928]]—[[1931]]) * [[Раман Савіч Кудзельскі|Раман Кудзельскі]] ([[1933]]—[[1936]]) * [[Вольга Піліпаўна Суханава|Вольга Суханава]] ([[1936]]—[[1937]]) * [[Карп Мікалаевіч Абушкевіч|Карп Абушкевіч]] ([[1938]]) * [[Васіль Якаўлевіч Сядых|Васіль Сядых]] ([[1939]]—[[1943]]) * [[Аляксей Георгіевіч Бондар|Аляксей Бондар]] ([[1944]]—[[1945]]) * [[Яўгеній Піліпавіч Болдыраў|Яўгеній Болдыраў]] ([[1945]]—[[1957]]) * [[Сяргей Цярэнцьевіч Шардыка|Сяргей Шардыка]] ([[1957]]—[[1967]]) * [[Аляксей Георгіевіч Бондар|Аляксей Бондар]] ([[1967]]—[[1984]]) * [[Аляксандр Аляксандравіч Здановіч|Аляксандр Здановіч]] ([[1984]]—[[1988]]) * [[Уладзімір Сяргеевіч Каравай|Уладзімір Каравай]] ([[1988]]—[[1997]]) == Літаратура == * ВЕРХОВНЫЙ СУД БЕЛОРУССКОЙ ССР // {{Крыніцы/БелСЭ|1к}} С. 134—135 == Спасылкі == * {{cite web|url = http://www.court.gov.by/justice_RB/history/vehi/a1b92531d0afdfcb.html|title = История белорусского правосудия|publisher = Афіцыйны сайт Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20170826034203/http://court.gov.by/justice_RB/history/vehi/a1b92531d0afdfcb.html|archive-date = 26 жніўня 2017|url-status = dead}} [[Катэгорыя:Вярхоўныя суды|БССР]] [[Катэгорыя:Дзяржаўны лад БССР]] [[Катэгорыя:Суды Беларусі]] [[Катэгорыя:Судовыя органы СССР|БССР]] hwmxvvc3g00hu65olhke1erzjl40w9q 0 548854 5198969 5194060 2026-09-14T12:42:53Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Мадэніет (Усходне-Казахстанская вобласць)]] у [[Мадэніет (Абайская вобласць)]] 5194060 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Мадэніет}} {{НП-Казахстан}} '''Мадэніет''' ({{lang-kz|Мәдениет}}) — [[аул]] у [[Аягозскі раён|Аягозскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Мадэніецкай сельскай акругі. Код КАТА — 633465100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=8 лютага 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1218 чалавек (610 мужчын і 608 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=8 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 987 чалавек (509 мужчын і 478 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Аягозскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аягозскага раёна]] lioyivmjsik39vj5c0jacz724velekl 5198972 5198969 2026-09-14T12:43:50Z Autumndancer 168015 5198972 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Мадэніет}} {{НП-Казахстан}} '''Мадэніет''' ({{lang-kz|Мәдениет}}) — [[аул]] у [[Аягозскі раён|Аягозскім раёне]] [[Абайская вобласць|Абайскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Мадэніецкай сельскай акругі. Код КАТА — 633465100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=8 лютага 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1218 чалавек (610 мужчын і 608 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=8 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 987 чалавек (509 мужчын і 478 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Аягозскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аягозскага раёна]] 8yvs32frfgybx1o5pt8kabyun4239o6 10 548946 5198973 5194079 2026-09-14T12:44:41Z Autumndancer 168015 5198973 wikitext text/x-wiki {{навігацыйная паласа |імя = НП Аягозскага раёна |колер = |загаловак = Населеныя пункты [[Аягозскі раён|Аягозскага раёна]] [[Абайская вобласць|Абайскай вобласці]] |утрыманне = {{nobr| ''[[Абдэн]]'' •}} {{nobr| [[Ай (Мынбулакская сельская акруга)|Ай (Мынбулацкая с. а.)]] •}} {{nobr| [[Ай (Нарынская сельская акруга)|Ай (Нарынская с. а.)]] •}} {{nobr| [[Айгыз]] •}} {{nobr| [[Айгыржал (Усходне-Казахстанская вобласць)|Айгыржал]] •}} {{nobr| [[Акбулак (Аягозскі раён)|Акбулак]] •}} {{nobr| [[Акілет]] •}} {{nobr| [[Актагай (Аягозскі раён)|Актагай]] •}} {{nobr| [[Актас (Аягозскі раён)|Актас]] •}} {{nobr| [[Актубек (Аягозскі раён)|Актубек]] •}} {{nobr| [[Акшакы (Аягозскі раён)|Акшакы]] •}} {{nobr| [[Акшаўлі|Акшаулі]] •}} {{nobr| [[Акшы (Акшыйская сельская акруга)|Акшы]] •}} {{nobr| ''[[Акшы (Тарлаўлінская сельская акруга)|Акшы]]'' •}} {{nobr| [[Аркен (Усходне-Казахстанская вобласць)|Аркен]] •}} {{nobr| [[Артаарал]] •}} {{nobr| [[Аягоз]] •}} {{nobr| [[Базай (Усходне-Казахстанская вобласць)|Базай]] •}} {{nobr| [[Байкашкар]] •}} {{nobr| ''[[Барлы (Аягозскі раён)|Барлы]]'' •}} {{nobr| [[Баршатас]] •}} {{nobr| [[Батпак]] •}} {{nobr| [[Бідайык (Усходне-Казахстанская вобласць)|Бідайык]] •}} {{nobr| [[Біесімас|Біесімас]] •}} {{nobr| [[Даненбай]] •}} {{nobr| [[Егізкызыл]] •}} {{nobr| ''[[Егіндыбулак (Усходне-Казахстанская вобласць)|Егіндыбулак]]'' •}} {{nobr| [[Емелтау]] •}} {{nobr| [[Ескенебулагы|Ескенабулагы]] •}} {{nobr| [[Ескі Майлін]] •}} {{nobr| [[Жарга]] •}} {{nobr| [[Жузагаш]] •}} {{nobr| [[Жыланды (Усходне-Казахстанская вобласць)|Жыланды]] •}} {{nobr| [[Жэлдыкара|Жалдыкара]] •}} {{nobr| [[Каксала]] •}} {{nobr| ''[[Кактал (Аягозскі раён)|Кактал]]'' •}} {{nobr| [[Калгуты]] •}} {{nobr| [[Каныртау]] •}} {{nobr| [[Капа (Капінская сельская акруга)|Капа (Капінская с. а.)]] •}} {{nobr| [[Капа (Тарлаўлінская сельская акруга)|Капа (Тарлаўлінская с. а.)]] •}} {{nobr| [[Караагаш (Аягозскі раён)|Караагаш]] •}} {{nobr| ''[[Карааул (Аягозскі раён)|Карааул]]'' •}} {{nobr| [[Карабулак (Акшаўлінская сельская акруга)|Карабулак (Акшаулінская с. а.)]] •}} {{nobr| ''[[Карабулак (Касагашская сельская акруга)|Карабулак (Касагашская с. а.)]]'' •}} {{nobr| ''[[Карабулак (Майлінская сельская акруга)|Карабулак (Майлінская с. а.)]]'' •}} {{nobr| [[Каражал (Аягозскі раён)|Каражал]] •}} {{nobr| [[Каракум (Усходне-Казахстанская вобласць)|Каракум]] •}} {{nobr| ''[[Карасу (Аягозскі раён)|Карасу]]'' •}} {{nobr| [[Карык]] •}} {{nobr| [[Касагаш (Усходне-Казахстанская вобласць)|Касагаш]] •}} {{nobr| [[Кашкентал (Усходне-Казахстанская вобласць)|Кашкентал]] •}} {{nobr| [[Кенкалат]] •}} {{nobr| [[Мадэніет (Абайская вобласць)|Мадэніет]] •}} {{nobr| [[Майлін]] •}} {{nobr| [[Малтугел]] •}} {{nobr| [[Мамырсу]] •}} {{nobr| [[Сарыарка (Аягозскі раён)|Сарыарка]] •}} {{nobr| ''[[Сатай (Аягозскі раён)|Сатай]]'' •}} {{nobr| ''[[Таленды]]'' •}} {{nobr| [[Тансык]] •}} {{nobr| ''[[Тапар (Усходне-Казахстанская вобласць)|Тапар]]'' •}} {{nobr| [[Тарбагатай (Усходне-Казахстанская вобласць)|Тарбагатай]] •}} {{nobr| [[Тарлаўлы (Аягозскі раён)|Тарлаўлы]] •}} {{nobr| ''[[Шаграй]]'' •}} {{nobr| ''[[Шубартос|Шубартос]]'' •}} {{nobr| [[Шынкажа|Шынкажа]] }} }} <noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Усходне-Казахстанская вобласць]] </noinclude> npqiradfgmdiuq79ojp2vf7a6ag8y1x 0 552748 5199092 5187235 2026-09-14T15:44:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5199092 wikitext text/x-wiki {{Гімн | назва = Государственный гимн Луганской Народной Республики | беларуская назва= Дзяржаўны гімн Луганскай Народнай Рэспублікі | малюнак = | памер = | подпіс = | аўтар слоў = Уладзімір Міхайлаў | дата напісання слоў = | кампазітар = Георгій Галін <ref name = "zakon">{{Cite web |url=https://mu-lnr.su/wp-content/uploads/2016/05/Zakon_O_Gosudarstvennom_gimne_Luganskoj_Narodnoj_Respubliki.pdf |title=Закон «Аб Дзяржаўным гімне Луганскай Народнай Рэспублікі» |access-date=18 сакавіка 2018 |archive-date=20 ліпеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180720022528/https://mu-lnr.su/wp-content/uploads/2016/05/Zakon_O_Gosudarstvennom_gimne_Luganskoj_Narodnoj_Respubliki.pdf |url-status=dead }}</ref> | дата напісання музыкі = | зацверджаны = [[29 красавіка]] [[2016]]<ref name = "zakon"/> | адменены = | аўдыёфайл = | апісанне = | тлумачэнне = | фармат = | краіна = {{Сцягафікацыя|Луганская Народная Рэспубліка}} }} {{Палітыка Луганскай Народнай Рэспублікі}} '''Дзяржаўны гімн Луганскай Народнай Рэспублікі''' з’яўляецца адным з трох дзяржаўных сімвалаў самаабвешчанай [[Луганская Народная Рэспубліка|Луганскай Народнай Рэспублікі]], разам са [[Сцяг Луганскай Народнай Рэспублікі|сцягам]] і [[Герб Луганскай Народнай Рэспублікі|гербам]]. Музыку злажыў [[кампазітар]] Георгій Галін, а словы песні напісаў [[паэт]] Уладзімір Міхайлаў<ref>[https://glava-lnr.su/content/gosudarstvennaya-simvolika Дзяржаўная сімволіка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171008053721/https://glava-lnr.su/content/gosudarstvennaya-simvolika |date=8 кастрычніка 2017 }}</ref>. [[Гімн]] зацверджаны [[29 красавіка]] [[2016]] г. тадышнім кіраўніком ЛНР [[Ігар Венедыктавіч Платніцкі|Ігарам Платніцкім]]<ref name = "zakon"/><ref name = "audio">[http://miaistok.su/v-lnr-utverdili-ofitsialnyj-gimn-respubliki-audio/ У ЛНР зацвердзілі афіцыйны гімн рэспублікі (аўдыё)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171109175749/http://miaistok.su/v-lnr-utverdili-ofitsialnyj-gimn-respubliki-audio/ |date=9 лістапада 2017 }}</ref>. == Афіцыйны тэкст == <poem>Над тобою победы знамёна Развеваются тысячи лет Наша Родина непобеждённых, Кто оставил в истории след! Пусть гремят ещё грозы над краем, Мы стояли на том и стоим: Славу предков своих оправдаем — Дело правое! Мы — победим! : Луганская Народная : Республика свободная! : Свет солнца восходящего, : И сотни нелёгких дорог. : Луганская Народная : Республика свободная! : С нами сила земли, : С нами воля людей, : С нами Бог! Мы трудом своим землю прославим, Мы потомков достойных взрастим. Наша Родина, наша Держава. Твоё имя в сердцах сохраним. И освятится сила народа В наш единый и крепкий союз. Будет братство в нём, честь и свобода, И Соборная, славная Русь! : Луганская Народная : Республика свободная! : Свет солнца восходящего, : И сотни нелёгких дорог. : Луганская Народная : Республика свободная! : С нами сила земли, : С нами воля людей, : С нами Бог!</poem> === Неафіцыйны пераклад === <poem> Над табою перамогі сцягі Развяваюцца тысячы гадоў Наша Радзіма непераможных, Хто пакінуў у гісторыі след! Хай грымяць яшчэ навальніцы над краем, Мы стаялі на тым і стаім: Славу продкаў сваіх апраўдаем — Справа справядлівая! Мы — пераможам! : Луганская Народная : Рэспубліка свабодная! : Святло сонца узыходзячага, : І сотні нялёгкіх дарог. : Луганская Народная : Рэспубліка свабодная! : З намі сіла зямлі, : З намі воля людзей, : З намі Бог! Мы працай сваёй зямлю праславім, Мы нашчадкаў дастойных выгадуем. Наша Радзіма, наша Дзяржава. Тваё імя ў сэрцах захаваем. І асвеціцца сіла народа У наш адзіны і моцны саюз. Будзе братэрства ў ім, гонар і свабода, І Саборная, слаўная Русь! : Луганская Народная : Рэспубліка свабодная! : Святло сонца узыходзячага, : І сотні нялёгкіх дарог. : Луганская Народная : Рэспубліка свабодная! : З намі сіла зямлі, : З намі воля людзей, : З намі Бог!</poem> == Гісторыя стварэння == На цырымоніі інаўгурацыі Главы ЛНР Ігара Платніцкага [[4 лістапада]] [[2014]] г. прагучаў праект дзяржаўнага гімна непрызнанай Рэспублікі<ref>{{Cite web |url=https://regnum.ru/news/polit/1862780.html |title=Ігар Платніцкі ўступіў на пасаду кіраўніка ЛНР |access-date=18 сакавіка 2018 |archive-date=27 сакавіка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327210618/https://regnum.ru/news/polit/1862780.html |url-status=dead }}</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=t29pvQ8Q4ZY Гімн ЛНР. Інаўгурацыя Главы ЛНР І. В. Платніцкага 4 лістапада 2014]</ref>: {{цытата|<poem> Земля моя щедрая, сердце Донбасса, Мой добрый родительский дом, Как хочется мне лик твой светлый, прекрасный, И словом согреть, и трудом! Всё есть у тебя — реки, нивы и степи, И твой работящий народ, Поют тебе птицы в сияющем небе, И нежно алеет восход! : Луганской Народной Республике — слава, : В стремлении к свободе достойный пример, : Ты счастье своё заслужила по праву, : Живи и цвети, молодая держава, : Живи и цвети, ЛНР! В суровое время, в лихую годину, Была ты сильна и строга, Но дети твои, общим гневом единым, С тобой побеждали врага! Я знаю теперь — под напором могучим Всё зло обращается в тлен, А скрывшие Солнце свинцовые тучи Разгонят ветра перемен! : Луганской Народной Республике — слава, : В стремлении к свободе достойный пример, : Ты счастье своё заслужила по праву, : Живи и цвети, молодая держава, : Живи и цвети, ЛНР! Немало усилий Республике нашей В грядущем придётся свершить, Чтоб стать настоящею, полною чашей Всем тем, кто достоин здесь жить! И всё же, вовеки Всевышним хранима, Бесчётно ты встретишь зарю, Земля моя, и много раз твоё имя Торжественно я повторю! : Луганской Народной Республике — слава, : В стремлении к свободе достойный пример, : Ты счастье своё заслужила по праву, : Живи и цвети, молодая держава, : Живи и цвети, ЛНР!</poem>}} Праца па выбары гімна ЛНР пачалася ў ліпені [[2015]] г. Для гэтага Міністэрства культуры і [[Народны Савет Луганскай Народнай Рэспублікі|Народны Савет]] правялі творчы конкурс. На разгляд журы аўтары дасылалі як цэласныя працы — са словамі і мелодыяй, так і асобныя кампаненты. Конкурс праходзіў у тры этапы. Працы ацэньвалі культурныя дзеячы, а таксама дэпутаты Народнага Савета ЛНР Дзяніс Мірашнічэнка, Дзмітрый Сідараў і Максім Дэрскі. Дзмітрый Сідараў распавёў, што ўсяго на разгляд журы паступіла 64 працы. Па словах начальніка аддзела арганізацыйнай работы Міністэрства культуры ЛНР Наталлі Ліпкі аўтарам слоў гімна з’яўляецца Уладзімір Міхайлаў, а музыка была створана Георгіем Галіным. На пленарным пасяджэнні Народнага Савета ЛНР 29 красавіка 2016 года [[Глава Луганскай Народнай Рэспублікі]] Ігар Платніцкі зацвердзіў афіцыйны гімн ЛНР<ref name ="audio" />. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Луганская Народная Рэспубліка]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя гімны|Луганская Народная Рэспубліка]] ip2bnomq92s7c345vo6dn7ougg3yr1v 0 554171 5199233 5045741 2026-09-14T19:56:24Z Антон 740 76022 дадана літаратура 5199233 wikitext text/x-wiki {{Іерарх | Імя = Ігнацы Красіцкі | Арыгінал імя = Ignacy Krasicki | Фота = Ignacy Krasicki 111.PNG }} '''Ігнацы Блажэй Францішак Красі́цкі''' ({{lang-pl|Ignacy Błażej Franciszek Krasicki}}, [[3 лютага]] [[1735]] — [[14 сакавіка]] [[1801]]) — польскі рэлігійны дзеяч і паэт, біскуп вармінскі з [[1767]], архібіскуп гнезненскі з [[1795]], адзін з найбуйнейшых прадстаўнікоў польскага [[Асветніцтва]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў збяднелай магнацкай сям’і. У 1743—1750 гадах Красіцкі вучыўся ў езуіцкім калегіуме ў [[Львоў|Львове]]. 1 мая 1751 года паступіў у семінарыю пры касцёле св. Крыжа ў Варшаве. Быў пахаваны ў кафедральным саборы ў Берліне. Аўтар шматлікіх твораў, разнастайных паводле жанру і тэматыкі. Вядомы як аўтар гераічна-камічных паэмаў «Мышаіда» (Myszeida, 1775), «Манахамахія» (Monachomachia, 1778), «Антыманахамахія» (Antymonachomachia, 1779). Напісаў першы польскі раман «Прыгоды Мікалая Дасвядчыньскага» (Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki, 1776). Таксама напісаў некалькі камедый, у якіх часткова пераймаў Мальера. Некаторыя творы Красіцкага былі вядомымі ва ўсёй еўрапейскай літаратуры і былі перакладзены на шмат моў (лацінскую, французскую, нямецкую, італьянскую, рускую, чэшскую, харвацкую, славенскую і венгерскую). У 1767 годзе быў узнагароджаны ордэнам Святога Станіслава, а пасля ў 1774 годзе ордэнам Белага Арла. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|8|Красіцкі Ігнацы|С. Дз. Малюковіч|456}} {{Асветніцтва}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Красіцкі Ігнацы}} [[Катэгорыя:Красіцкія]] [[Катэгорыя:Біскупы вармінскія]] [[Катэгорыя:Архібіскупы гнезненскія]] [[Катэгорыя:Паэты Польшчы]] [[Катэгорыя:Члены Прускай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Канфедэраты Чатырохгадовага сойма]] [[Катэгорыя:Прымасы Польшчы]] [[Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай]] ggx3edifddgq1epeftis2iacvacxzkv 0 555244 5199053 4735850 2026-09-14T14:27:02Z Voūk12 159072 /* Гл. таксама */ 5199053 wikitext text/x-wiki [[Выява:Wappen Mark Brandenburg.png|200px|right|thumb|Герб маркграфаў Брандэнбурга]] [[Маркграф Паўночнай маркі]] [[Альбрэхт Мядзведзь]] у крывавых баях захапіў ([[1157|11 ліпеня 1157]]) [[венды|славянскую]] крэпасць [[Брандэнбург (крэпасць)|Бранібор]], і такім чынам заснаваў новую дзяржаву на славянскіх землях. Упершыню ён назваў сябе ''маркграфам Брандэнбурга'' (''Adelbertus Die gratia marchio in Brandenborch'') у дакуменце ад [[1157|3 кастрычніка 1157]]. Таму 1157 год лічыцца фактычным годам заснавання [[Брандэнбургская марка|маркі Брандэнбург]]. == [[Брандэнбургская марка]] == ;[[Асканіі]] * '''[[1157]]-[[1170]]''': '''[[Альбрэхт Мядзведзь|Альбрэхт I Мядзведзь]]''' (каля [[1100]]—[[1170]]) — граф [[Баленштэт]]а і [[Ашэрслебен]]а [[1123]]—[[1170]]), маркграф [[Лужыцкая марка|Лужыцкай маркі]] [[1124]]—[[1131]], маркграф [[Паўночная марка|Паўночнай маркі]] [[1134]]—[[1157]], граф [[Орламюндэ]] каля [[1134]]—[[1170]], 1-ы маркграф [[Брандэнбург (маркграфства)|Брандэнбурга]] [[1157]]—[[1170]], герцаг [[Саксонія (герцагства)|Саксоніі]] [[1138]]—[[1141]] * '''[[1170]]-[[1184]]''': '''[[Атон I (маркграф Брандэнбурга)|Атон I]]''' (каля 1128—1184), маркграф Брандэнбурга з 1170, сын папярэдняга * '''[[1184]]-[[1205]]''': '''[[Атон II (маркграф Брандэнбурга)|Атон II]]''' (пасля 1147—1205), маркграф Брандэнбурга з 1184, сын папярэдняга * '''[[1205]]-[[1220]]''': '''[[Альбрэхт II (маркграф Брандэнбурга)|Альбрэхт II]]''' (каля 1150—1220), граф [[Арнебург]]а з 1184, маркграф Брандэнбурга з 1205, брат папярэдняга * '''[[1220]]-[[1266]]''': '''[[Ёган I (маркграф Брандэнбурга)|Ёган I]]''' (каля 1213—1266), маркграф Брандэнбурга з 1220 (сумесна з братам Атонам III), сын папярэдняга * '''[[1220]]-[[1267]]''': '''[[Атон III (маркграф Брандэнбурга)|Атон III Набожны]]''' (1215—1266), маркграф Брандэнбурга з 1220 (да 1266 сумесна з братам Іаанам I), брат папярэдняга У [[1267]] годзе марка была падзелена на 2 часткі, якія кіраваліся прадстаўнікамі дзвюх ліній Брандэнбургскай галіны Асканіяў. === Маркграфы ў Штэндалі === ; Асканіі, Іаанаўская лінія Брандэнбургскай галіны. Кіравалі ў частцы Брандэнбургскай маркі са сталіцай у [[Штэндаль|Штэндалі]]. * '''[[1267]]—[[1281]]''': '''[[Ёган II (маркграф Брандэнбурга)|Ёган II]]''' (1237—1281), маркграф Штэндаля з 1267, сын Іаана I * '''[[1267]]—[[1308]]''': '''[[Атон IV (маркграф Брандэнбурга)|Атон IV Са Стралой]]''' (каля 1338—1308), маркграф Штэндаля з 1267, брат папярэдняга * '''[[1267]]—[[1304]]''': '''[[Конрад I (маркграф Брандэнбурга)|Конрад I]]''' (каля 1240—1304), маркграф Штэндаля з 1267, брат папярэдняга * '''[[1286]]—[[1305]]''': '''[[Ёган IV (маркграф Брандэнбурга)|Ёган IV]]''', маркграф Штэндаля з 1286 * '''[[1305]]—[[1319]]''': '''[[Вальдэмар (маркграф Брандэнбурга)|Вальдэмар Вялікі]]''' (каля 1280—1319), маркграф Штэндаля з 1308, маркграф Зальцведэля з 1317 === Маркграфы ў [[Маркграфства Ландсберг|Ландсбергу]] === ; Асканіі, Іаанаўская лінія Брандэнбургскай галіны. * '''[[1293]]—[[1318]]''': '''[[Генрых I (маркграф Брандэнбурга)|Генрых I Беззямельны]]''' (1256—1304), маркграф Ландсберга з 1293, сын Іаана I * '''[[1318]]—[[1320]]''': '''[[Генрых II (маркграф Брандэнбурга)|Генрых II Дзіцё]]''' (пам. 1320), маркграф Ландсберга з 1318, маркграф Брандэнбурга з 1319, сын папярэдняга === Маркграфы ў Зальцведэлі === ; Асканіі, Атонаўская лінія Брандэнбургскай галіны. Кіравалі ў часткі Брандэнбургскай маркі са сталіцай у [[Зальцведэль|Зальцведэлі]]. * '''[[1267]]—[[1268]]''': '''[[Ёган III (маркграф Брандэнбурга)|Ёган III]]''' (1244—1268), маркграф у Зальцведэлі з 1267, сын Атона III * '''[[1267]]—[[1298]]''': '''[[Атон V (маркграф Брандэнбурга)|Атон V Доўгі]]''' (пам. 1299), маркграф у Зальцведэлі з 1267, брат папярэдняга * '''[[1268]]/[[1269]]—[[1300]]''': '''[[Альбрэхт III (маркграф Брандэнбурга)|Альбрэхт III]]''' (пам. 1300), маркграф у Зальцведэлі з 1268/1269, брат папярэдняга * '''[[1280]]—[[1303]]''': '''[[Атон VI (маркграф Брандэнбурга)|Атон VI]]''' (пам. 1303), маркграф у Зальцведэлі з 1280, брат папярэдняга * '''[[1295]]—[[1308]]''': '''[[Герман I (маркграф Брандэнбурга)|Герман I]]''' (пам. 1308), маркграф у Зальцведэлі з 1295, сын Атона V * '''[[1308]]—[[1317]]''': '''[[Ёган V (маркграф Брандэнбурга)|Ёган V]]''' (1302—1317), маркграф у Зальцведэлі з 1308 (самастойна з 1314), сын папярэдняга Уладанні атрымаў у спадчыну маркграф [[Вальдэмар (маркграф Брандэнбурга)|Вальдэмар]] з Іаанаўскай лініі. == [[Брандэнбургская марка]] == [[Выява:Karte Mark Brandenburg 1320.png|thumb|350px|Брандэнбургская марка ў 1320 годзе]] ; [[Асканіі]] У [[1319]] годзе ўсе ўладання ў Брандэнбургу атрымаў у спадчыну Генрых I, маркграф Ландсберга. * '''[[1318]]—[[1320]]''': '''[[Генрых II (маркграф Брандэнбурга)|Генрых II Дзіцё]]''' (пам. 1320), маркграф Ландсберга з 1318, маркграф Брандэнбурга з 1319, сын Генрыха I ; [[Вітэльсбахі]] Пасля згасання дынастыі Асканіяў у Брандэнбургу марка перайшла пад кіраванне імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі. У [[1323]] годзе імператар [[Людвіг IV (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Людвіг IV Баварскі]] перадаў яе свайму сыну Людвігу. * '''[[1323]]—[[1351]]''': '''[[Людвіг V (герцаг Баварыі)|Людвіг I]]''' (1315—1361), маркграф Брандэнбурга 1323—1351, [[герцаг Баварыі]] (Людвіг V) з 1347, [[граф Ціроля]] з 1342, сын [[Людвіг IV (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|імператара Людвіга IV Баварскага]] * '''[[1351]]—[[1356]]''': '''[[Людвіг VI (герцаг Баварыі)|Людвіг II]]''' (1328—1365), герцаг Баварыі (Людвіг VI) з 1347, маркграф Брандэнбурга з 1351, курфюрст Брандэнбурга з 1356 == [[Курфюрства Брандэнбург]] == ; [[Вітэльсбахі]] Паводле [[Залатая була (1356 год)|Залатой булы]], выдадзенай імператарам [[Карл IV (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Карлам IV]] у [[1356]] годзе, маркграфы Брандэнбурга атрымалі тытул [[курфюрст]]а. * '''[[1356]]—[[1365]]''': '''[[Людвіг VI (герцаг Баварыі)|Людвіг II]]''' (1328—1365), герцаг Баварыі (Людвіг VI) з 1347, маркграф Брандэнбурга з 1351, курфюрст Брандэнбурга з 1356 * '''[[1365]]—[[1373]]''': '''[[Атон V (герцаг Баварыі)|Атон VII Гультаяваты]]''' (1346—1379), герцаг Баварыі (Атон V) з 1347, курфюрст Брандэнбурга 1365—1373 У [[1373]] годзе паводле дагавора ў Фюрстэнвальдэ Атон VII прадаў Брандэнбург [[Карл IV (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|імператару Карлу IV]], які прызначыў курфюрстам свайго сына Венцэля. ; [[Люксембургі]] * '''[[1373]]—[[1378]]''': '''[[Венцэль (кароль Германіі)|Венцэль]]''' (1361—1419), сын імператара Карла IV, курфюрст Брандэнбурга 1373—1378, [[герцаг Люксембурга]] (Венцэль II) з 1383, [[кароль Чэхіі]] (Вацлаў IV) з 1363, [[рымскі кароль]] 1376—1400 * '''[[1378]]—[[1388]]''': '''[[Сігізмунд I (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Сігізмунд]]''' (1368—1437), брат папярэдняга, курфюрст Брандэнбурга 1378—1388, 1411—1415, герцаг Люксембурга з 1419, кароль Германіі з 1410, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі з 1433, кароль Чэхіі 1419—1421, 1436—1437, [[кароль Венгрыі]] з 1386 * '''[[1388]]—[[1411]]''': '''[[Ёст (кароль Германіі)|Ёст]]''' (1351—1411), пляменнік імператара Карла IV, маркграф Маравіі з 1375, курфюрст Брандэнбурга з 1388, антыкароль Германіі з 1410, герцаг Люксембурга з 1388 * '''[[1411]]—[[1415]]''': '''[[Сігізмунд I (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Сігізмунд]]''' (1368—1437) (другі раз) ; [[Гогенцолерны]] [[30 красавіка]] [[1415]] года на [[Канстанцкі сабор|Канстанцкім саборы]] імператар [[Сігізмунд (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Сігізмунд]], які валодаў Брандэнбургам, ва ўзнагароду за паслугі аказаныя яму [[Бургграф Нюрнберга|бургграфам Нюрнберга]] [[Фрыдрых I (курфюрст Брандэнбурга)|Фрыдрыхам VI Гогенцолернам]], падараваў апошняму тытулы маркграфа і курфюрста Брандэнбурга, з абмоўкай, што можа ўзяць у яго маркграфства, выплаціўшы 400000 гульдэнаў. * '''[[1415]]—[[1440]]''': '''[[Фрыдрых I (курфюрст Брандэнбурга)|Фрыдрых I]]''' (1370—1440), бургграф Нюрнберга (Фрыдрых VI) з 1397, маркграф і курфюрст Брандэнбурга з 1415 * '''[[1440]]—[[1470]]''': '''[[Фрыдрых II (курфюрст Брандэнбурга)|Фрыдрых II Жалезны Зуб]]''' (1413—1471), курфюрст Брандэнбурга 1440—1470, сын папярэдняга * '''[[1470]]—[[1486]]''': '''[[Альбрэхт III (курфюрст Брандэнбурга)|Альбрэхт III Ахіл]]''' (1414—1486), [[маркграф Брандэнбург-Ансбаха]] з 1440, [[Маркграфы Брандэнбург-Кульмбаха|маркграф Брандэнбург-Кульмбаха]] з 1464, курфюрст Брандэнбурга з 1470, брат папярэдняга * '''[[1486]]—[[1499]]''': '''[[Ёган Цыцэрон (курфюрст брандэнбургскі)|Іаан I Цыцэрон]]''' (1455—1499), курфюрст Брандэнбурга з 1486, сын папярэдняга * '''[[1499]]—[[1535]]''': '''[[Іаахім I Нестар]]''' (1484—1535), курфюрст Брандэнбурга з 1499, сын папярэдняга * '''[[1535]]—[[1571]]''': '''[[Іаахім II Гектар]]''' (1505—1571), курфюрст Брандэнбурга з 1535, сын папярэдняга * '''[[1571]]—[[1598]]''': '''[[Іаан Георг (курфюрст Брандэнбурга)|Іаан Георг Эканом]]''' (1525—1598), курфюрст Брандэнбурга з 1571, сын папярэдняга * '''[[1598]]—[[1608]]''': '''[[Яўхім III Фрыдрых|Іаахім III Фрыдрых]]''' (1546—1608), курфюрст Брандэнбурга з 1598, сын папярэдняга * '''[[1608]]—[[1619]]''': '''[[Ёган III Сігізмунд (курфюрст Брандэнбурга)|Іаан III Сігізмунд]]''' (1571—1619), курфюрст Брандэнбурга з 1608, адміністратар Прусіі з 1611, [[герцаг Прусіі]] з 1618, сын папярэдняга * '''[[1619]]—[[1640]]''': '''[[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]]''' (1595—1640), курфюрст Брандэнбурга і герцаг Прусіі з 1619, сын папярэдняга * '''[[1640]]—[[1688]]''': '''[[Фрыдрых Вільгельм I (курфюрст Брандэнбурга)|Фрыдрых Вільгельм I Вялікі Курфюрст]]''' (1620—1688), курфюрст Брандэнбурга і герцаг Прусіі з 1640, сын папярэдняга * '''[[1688]]—[[1713]]''': '''[[Фрыдрых I (кароль Прусіі)|Фрыдрых III]]''' (1657—1713), курфюрст Брандэнбурга і герцаг Прусіі з 1688, 1-ы [[кароль Прусіі]] (Фрыдрых I) з 1701, сын папярэдняга У [[1701]] годзе Фрыдрых III прыняў тытул «кароль Прусіі», заснаваўшы [[каралеўства Прусія]], у склад якога ўвайшла і Брандэнбургская марка. == Гл. таксама == * [[Маркграфы Брандэнбург-Ансбаха]] * [[Маркграфы Брандэнбург-Байрэйта]] * [[Маркграфы Брандэнбург-Кульмбаха]] * [[Каралі Прусіі]] * [[Маркграфы Брандэнбург-Швецкія]] * [[Паўночная марка]] * [[Гісторыя Брандэнбурга]] == Літаратура == * {{Кніга:Канавалаў Ю. В., Шафраў Г. М.: Генеалагічныя табліцы па гісторыі еўрапейскіх дзяржаў|[http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000119/st189.shtml Аскании. Маркграфы бранденбургские]}} * {{Кніга:Сямёнаў І. С.: Хрысціянскія дынастыі Еўропы}} * {{Кніга:Эрліхман В.В.: Кіраўнікі свету}} == Спасылкі == * [http://nobhist.narod.ru/brandenburg1.html Прыклады тытулавання маркграфаў Брандэнбурга (XII стагоддзе-1415) па сучасных дакументах] * [http://nobhist.narod.ru/brandenburg.html Прыклады тытулавання маркграфаў Брандэнбурга (1415—1918) па сучасных дакументах] {{DEFAULTSORT:Брандэнбург (кіраўнікі)}} [[Катэгорыя:Курфюрсты брандэнбургскія| ]] [[Катэгорыя:Маркграфы брандэнбургскія| ]] [[Катэгорыя:Гісторыя Брандэнбурга]] [[Катэгорыя:Спісы кіраўнікоў Германіі]] aunlruqzaidz0vjnllr61osl0727bre 0 559956 5199488 4979702 2026-09-15T08:36:09Z Autumndancer 168015 5199488 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Трудавое}} {{НП-Казахстан}} '''Трудавое''' ({{lang-kz|Трудовое}}) — [[аул]] у [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Зялёнабалкаўскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 43 км на паўднёвы заход ад раённага цэнтра, пасёлка [[Батакара]]. Код КАТА — 354031400<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=21 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 263 чалавекі (129 мужчын і 134 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражываў 321 чалавек (155 мужчын і 166 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] mk6cemyur659r9zfsnc7zd8oyvtv1pg 0 559960 5199454 4980847 2026-09-15T08:08:02Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Умуткер]] у [[Уміткер]]: памылка 4980847 wikitext text/x-wiki {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = сяло |беларуская назва = Умуткер |казахская назва = Үміткер |герб = |сцяг = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = 25000 |рэгіён = Карагандзінская вобласць |рэгіён у табліцы = Карагандзінская вобласць{{!}}Карагандзінская |від раёна = |раён = Бухар-Жыраўскі раён |раён у табліцы = Бухар-Жыраўскі раён{{!}}Бухар-Жыраўскі |від селішча = Сельская акруга |селішча = Умуткерская сельская акруга |селішча ў табліцы = Умуткерская сельская акруга{{!}}Умуткерская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 864 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 354037100 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Умуткер''' ({{lang-kz|Үміткер}}) — сяло ў [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Умуткерскай сельскай акругі. Код КАТА — 354037100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=21 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1401 чалавек (750 мужчын і 651 жанчына)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=23 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 864 чалавекі (460 мужчын і 404 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] 7xwwx0g1gamf6dbw5kanib0wa8aw49c 5199457 5199454 2026-09-15T08:08:51Z Autumndancer 168015 5199457 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Умуткер''' ({{lang-kz|Үміткер}}) — [[аул]] у [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Умуткерскай сельскай акругі. Код КАТА — 354037100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=21 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1401 чалавек (750 мужчын і 651 жанчына)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=23 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 864 чалавекі (460 мужчын і 404 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] ea1jgt4x16abiqpb9bsv93j71h5jxut 0 559961 5199492 4979646 2026-09-15T08:38:27Z Autumndancer 168015 5199492 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Тартколь}} {{НП-Казахстан}} '''Тартколь''' ({{lang-kz|Төрткөл}}) — [[аул]] у [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Умуткерскай сельскай акругі. Код КАТА — 354037200<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=21 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 355 чалавек (184 мужчыны і 171 жанчына)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражываў 141 чалавек (75 мужчын і 66 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] 7k9676oj44b5yxs8pdrs5y5346d326r 0 559962 5199459 4980836 2026-09-15T08:11:32Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Ульга (Карагандзінская вобласць)]] у [[Ульгі (Карагандзінская вобласць)]]: памылка, ёсць Ульгі ў Акмолінскай вобласці 4980836 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Ульга}} {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = сяло |беларуская назва = Ульга |казахская назва = Үлгі |герб = |сцяг = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = 25000 |рэгіён = Карагандзінская вобласць |рэгіён у табліцы = Карагандзінская вобласць{{!}}Карагандзінская |від раёна = |раён = Бухар-Жыраўскі раён |раён у табліцы = Бухар-Жыраўскі раён{{!}}Бухар-Жыраўскі |від селішча = Сельская акруга |селішча = Умуткерская сельская акруга |селішча ў табліцы = Умуткерская сельская акруга{{!}}Умуткерская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 250 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 354037300 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Ульга''' ({{lang-kz|Үлгі}}) — сяло ў [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Умуткерскай сельскай акругі. Код КАТА — 354037300<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=21 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 365 чалавек (198 мужчын і 167 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=23 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 250 чалавек (133 мужчыны і 117 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] ks07g90wp3dnv4f3ci05as87evrvs7s 5199465 5199459 2026-09-15T08:18:39Z Autumndancer 168015 5199465 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Ульгі}} {{НП-Казахстан}} '''Ульгі''' ({{lang-kz|Үлгі}}) — [[аул]] у [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Умуткерскай сельскай акругі. Код КАТА — 354037300<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=21 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 365 чалавек (198 мужчын і 167 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=23 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 250 чалавек (133 мужчыны і 117 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] byw4xiw2hf2608vefqdmuutu6u57tha 0 559964 5199521 4979401 2026-09-15T08:52:13Z Autumndancer 168015 5199521 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Саратаўка}} {{НП-Казахстан}} '''Саратаўка''' ({{lang-kz|Саратовка}}) — [[аул]] у [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Беразнякоўскай сельскай акругі. Код КАТА — 354039200<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=19 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 190 чалавек (98 мужчын і 92 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=19 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 137 чалавек (75 мужчын і 62 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1906 годзе]] a53gb2sb6n3e3ep1521movl3fljicgo 0 559965 5199491 4979658 2026-09-15T08:37:30Z Autumndancer 168015 5199491 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Тасаул''' ({{lang-kz|Тасауыл}}) — [[аул]] у [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Беразнякоўскай сельскай акругі. Код КАТА — 354039300<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=21 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 342 чалавекі (182 мужчыны і 160 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 272 чалавекі (146 мужчын і 126 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] 1xjegtipi40i7dtzq2vhc950r1v6g1s 0 559968 5199507 4979574 2026-09-15T08:45:11Z Autumndancer 168015 5199507 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Семізбугы''' ({{lang-kz|Семізбұғы}}) — [[аул]] у [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад сельскай акругі Бухар-Жырау. Знаходзіцца прыкладна за 81 км на ўсход ад раённага цэнтра, пасёлка [[Батакара]], за 136 км на паўночны ўсход{{sfn|ВСЭ|1976}} ад [[Караганда|Карагады]]. Код КАТА — 354043200<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=20 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 236 чалавек (119 мужчын і 117 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 136 чалавек (71 мужчына і 65 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{ВСЭ3|Семизбугы́|том=23|старонкі=234}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] lxg3f0h14ar6pk4umbodlbr9vnslv3u 5199508 5199507 2026-09-15T08:45:55Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Сямізбуга]] у [[Семізбугы]]: памылка 5199507 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Семізбугы''' ({{lang-kz|Семізбұғы}}) — [[аул]] у [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад сельскай акругі Бухар-Жырау. Знаходзіцца прыкладна за 81 км на ўсход ад раённага цэнтра, пасёлка [[Батакара]], за 136 км на паўночны ўсход{{sfn|ВСЭ|1976}} ад [[Караганда|Карагады]]. Код КАТА — 354043200<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=20 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 236 чалавек (119 мужчын і 117 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 136 чалавек (71 мужчына і 65 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{ВСЭ3|Семизбугы́|том=23|старонкі=234}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] lxg3f0h14ar6pk4umbodlbr9vnslv3u 0 559969 5199447 4980986 2026-09-15T08:02:01Z Autumndancer 168015 5199447 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Шалкар}} {{НП-Казахстан}} '''Шалкар''' ({{lang-kz|Шалқар}}) — [[аул]] у [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад сельскай акругі Бухар-Жырау. Код КАТА — 354043300<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 319 чалавек (156 мужчын і 163 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=24 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 197 чалавек (100 мужчын і 97 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] 9zlfwjg84c0xdjxq2ek5f8fpg3b5qtj 0 559981 5199494 4979583 2026-09-15T08:38:56Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Тагызкудук (Карагандзінская вобласць)]] у [[Тагызкудык (Карагандзінская вобласць)]] 4979583 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Тагызкудук}} {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = сяло |беларуская назва = Тагызкудук |казахская назва = Тоғызқұдық |герб = |сцяг = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = 25000 |рэгіён = Карагандзінская вобласць |рэгіён у табліцы = Карагандзінская вобласць{{!}}Карагандзінская |від раёна = |раён = Бухар-Жыраўскі раён |раён у табліцы = Бухар-Жыраўскі раён{{!}}Бухар-Жыраўскі |від селішча = Сельская акруга |селішча = Тагузкудукская сельская акруга |селішча ў табліцы = Тагузкудукская сельская акруга{{!}}Тагузкудукская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{рост}} 1113 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 354055100 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Тагызкудук''' ({{lang-kz|Тоғызқұдық}}) — сяло ў [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Тагузкудукскай сельскай акругі. Код КАТА — 354055100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=21 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1008 чалавек (510 мужчын і 498 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 1113 чалавек (543 мужчыны і 570 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] eiap1tcg5tmjwecxcq1kk0spmigzfbi 5199497 5199494 2026-09-15T08:39:39Z Autumndancer 168015 5199497 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Тагызкудук}} {{НП-Казахстан}} '''Тагызкудык''' ({{lang-kz|Тоғызқұдық}}) — [[аул]] у [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Тагузкудукскай сельскай акругі. Код КАТА — 354055100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=21 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1008 чалавек (510 мужчын і 498 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 1113 чалавек (543 мужчыны і 570 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] 2kxengk8wcb5j6l4xyjqn610bxwqgci 5199498 5199497 2026-09-15T08:39:49Z Autumndancer 168015 5199498 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Тагызкудык}} {{НП-Казахстан}} '''Тагызкудык''' ({{lang-kz|Тоғызқұдық}}) — [[аул]] у [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Тагузкудукскай сельскай акругі. Код КАТА — 354055100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=21 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1008 чалавек (510 мужчын і 498 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 1113 чалавек (543 мужчыны і 570 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] 5o6jofhrk303catcx6dtybj3l27yaln 0 559982 5199490 4979679 2026-09-15T08:36:59Z Autumndancer 168015 5199490 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Тасшакы}} {{НП-Казахстан}} '''Тасшакы''' ({{lang-kz|Тасшоқы}}) — [[аул]] у [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Тагузкудукскай сельскай акругі. Код КАТА — 354055300<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=21 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 347 чалавек (179 мужчын і 168 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 304 чалавекі (153 мужчыны і 151 жанчына)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] piyqvh0oqgkhvcyoa8owznafes4i22i 0 559989 5199441 4979391 2026-09-15T07:59:44Z Autumndancer 168015 5199441 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Самаркан}} {{НП-Казахстан}} '''Самаркан''' ({{lang-kz|Самарқан}}) — [[аул]] у [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Самаркандскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 65 км на захад ад раённага цэнтра, пасёлка [[Батакара]]. Код КАТА — 354063100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=19 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1195 чалавек (601 мужчына і 594 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=19 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 1302 чалавекі (676 мужчын і 626 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] fcbca4mm76t5v23j9xrwsmzghh5bnzg 5199442 5199441 2026-09-15T07:59:57Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Самарканд (Карагандзінская вобласць)]] у [[Самаркан (Карагандзінская вобласць)]]: памылка 5199441 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Самаркан}} {{НП-Казахстан}} '''Самаркан''' ({{lang-kz|Самарқан}}) — [[аул]] у [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Самаркандскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 65 км на захад ад раённага цэнтра, пасёлка [[Батакара]]. Код КАТА — 354063100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=19 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1195 чалавек (601 мужчына і 594 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=19 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 1302 чалавекі (676 мужчын і 626 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] fcbca4mm76t5v23j9xrwsmzghh5bnzg 0 559990 5199469 4980798 2026-09-15T08:21:38Z Autumndancer 168015 5199469 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Тэгізжол''' ({{lang-kz|Тегісжол}}) — [[аул]] у [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Самаркандскай сельскай акругі. Код КАТА — 354063200<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=21 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 316 чалавек (144 мужчыны і 172 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 249 чалавек (135 мужчын і 114 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] 87jjaa50ctkjyea05n3uilfiyawrskv 0 559991 5199446 4980952 2026-09-15T08:01:31Z Autumndancer 168015 5199446 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Чкалава}} {{НП-Казахстан}} '''Чкалава''' ({{lang-kz|Чкалово}}) — [[аул]] у [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Самаркандскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 60 км на захад ад раённага цэнтра, пасёлка [[Батакара]]. Код КАТА — 354063300<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 330 чалавек (155 мужчын і 175 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=24 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 353 чалавекі (175 мужчын і 178 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] jnqogilgw3cxgo4jzgcfiwijmcitdb7 0 559993 5199514 4979465 2026-09-15T08:48:41Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Севан (сяло)]] у [[Севан (аул)]] 4979465 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Севан (значэнні)}} {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = сяло |беларуская назва = Севан |казахская назва = Севан |герб = |сцяг = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = 25000 |рэгіён = Карагандзінская вобласць |рэгіён у табліцы = Карагандзінская вобласць{{!}}Карагандзінская |від раёна = |раён = Бухар-Жыраўскі раён |раён у табліцы = Бухар-Жыраўскі раён{{!}}Бухар-Жыраўскі |від селішча = Сельская акруга |селішча = Наваузенская сельская акруга |селішча ў табліцы = Наваузенская сельская акруга{{!}}Наваузенская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 95 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 354065200 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Севан''' ({{lang-kz|Севан}}) — сяло ў [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Наваузенскай сельскай акругі. Код КАТА — 354065200<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=20 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 245 чалавек (125 мужчын і 120 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=20 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 95 чалавек (48 мужчын і 47 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] nvq32t0lsv6lxz5pj2mb30obm9u9qz9 5199516 5199514 2026-09-15T08:49:15Z Autumndancer 168015 5199516 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Севан (значэнні)}} {{НП-Казахстан}} '''Севан''' ({{lang-kz|Севан}}) — [[аул]] у [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Наваузенскай сельскай акругі. Код КАТА — 354065200<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=20 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 245 чалавек (125 мужчын і 120 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=20 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 95 чалавек (48 мужчын і 47 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] kbaoq17g2r6e07pz5dbm6vyfgawpakb 0 559994 5199520 4979506 2026-09-15T08:51:10Z Autumndancer 168015 5199520 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Стан}} {{НП-Казахстан}} '''Стан''' ({{lang-kz|Стан}}) — [[аул]] у [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Наваузенскай сельскай акругі. Код КАТА — 354065300<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=20 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 187 чалавек (94 мужчыны і 93 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=21 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 66 чалавек (30 мужчын і 36 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] ghu7d77yqja1z18njqnd8qs1x8ixo33 0 560000 5199448 4981061 2026-09-15T08:02:39Z Autumndancer 168015 5199448 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Шэшэнкара''' ({{lang-kz|Шешенқара}}) — [[аул]] у [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Шэшэнкарынскай сельскай акругі. Код КАТА — 354071100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1672 чалавекі (849 мужчын і 823 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=24 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 983 чалавекі (495 мужчын і 488 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] gyx5idcb8novqz9bsupsnl9zz8ngqy2 0 560008 5199450 4980935 2026-09-15T08:03:28Z Autumndancer 168015 5199450 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Цэнтральнае}} {{НП-Казахстан}} '''Цэнтральнае''' ({{lang-kz|Центральное}}) — [[аул]] у [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Цэнтральнай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 71 км на захад ад раённага цэнтра, пасёлка [[Батакара]]. Код КАТА — 354077100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1668 чалавек (805 мужчын і 863 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=24 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 1428 чалавек (700 мужчын і 728 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] quu9ea42pt5fjj94tjkuzmm0pb2opao 0 560009 5199452 4980850 2026-09-15T08:07:15Z Autumndancer 168015 5199452 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Уражайнае}} {{НП-Казахстан}} '''Уражайнае''' ({{lang-kz|Урожайное}}) — [[аул]] у [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Цэнтральнай сельскай акругі. Код КАТА — 354077200<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=21 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 482 чалавекі (234 мужчыны і 248 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=23 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражываў 421 чалавек (208 мужчын і 213 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] k12igi9ukz0z5gaw225jki5oe755wrj 0 560010 5199500 4979530 2026-09-15T08:41:00Z Autumndancer 168015 5199500 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Суыксу''' ({{lang-kz|Суықсу}}) — [[аул]] у [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Суыксускай сельскай акругі. Код КАТА — 354079100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=20 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 539 чалавек (257 мужчын і 282 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=21 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 378 чалавек (197 мужчын і 181 жанчына)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] c2usgw254r7cbl69juiiyrjh2zc7zv2 0 560012 5199471 4979706 2026-09-15T08:22:45Z Autumndancer 168015 5199471 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Тузды''' ({{lang-kz|Тұзды}}) — [[аул]] у [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр сельскай акругі Тузды. Знаходзіцца прыкладна за 30 км на захад ад раённага цэнтра, пасёлка [[Батакара]]. Код КАТА — 354083100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=21 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1034 чалавекі (500 мужчын і 534 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 735 чалавек (363 мужчыны і 372 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] aiy0fjtjmhryx715q3nc83lf5x7rg5l 0 560013 5199501 4979511 2026-09-15T08:42:15Z Autumndancer 168015 арфаграфія 5199501 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Ескі Тузды''' ({{lang-kz|Ескі Тұзды}}) — [[аул]] у [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад сельскай акругі Тузды. Код КАТА — 354083200<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=20 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 169 чалавек (81 мужчына і 88 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=21 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 70 чалавек (32 мужчыны і 38 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] djzr8hoe5ci1mtanrxevq1feqadgcmc 5199502 5199501 2026-09-15T08:42:28Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Старая Тузда]] у [[Ескі Тузды]] 5199501 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Ескі Тузды''' ({{lang-kz|Ескі Тұзды}}) — [[аул]] у [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад сельскай акругі Тузды. Код КАТА — 354083200<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=20 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 169 чалавек (81 мужчына і 88 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=21 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 70 чалавек (32 мужчыны і 38 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] djzr8hoe5ci1mtanrxevq1feqadgcmc 0 560015 5199451 4980878 2026-09-15T08:04:14Z Autumndancer 168015 5199451 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Уштабэ}} {{НП-Казахстан}} '''Уштабэ''' ({{lang-kz|Үштөбе}}) — [[аул]] у [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Уштабінскай сельскай акругі. Код КАТА — 354087100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=21 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 3430 чалавек (1712 мужчын і 1718 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=23 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 3519 чалавек (1781 мужчына і 1738 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] 1igkyhp18sues4qi3v6fqlbz3pew1ro 0 560018 5199522 4979380 2026-09-15T08:53:20Z Autumndancer 168015 5199522 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Сакыр''' ({{lang-kz|Соқыр}}) — [[аул]] у [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Уштабінскай сельскай акругі. Код КАТА — 354087500<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=19 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == Паводле дадзеных 1999 года, у ауле не было пастаяннага насельніцтва<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=19 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 265 чалавек (130 мужчын і 135 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] rk5qwylfu4etf2rl1yjko1otab1n5fn 5199523 5199522 2026-09-15T08:53:33Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Сакурскае]] у [[Сакыр]]: памылка 5199522 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Сакыр''' ({{lang-kz|Соқыр}}) — [[аул]] у [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Уштабінскай сельскай акругі. Код КАТА — 354087500<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=19 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == Паводле дадзеных 1999 года, у ауле не было пастаяннага насельніцтва<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=19 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 265 чалавек (130 мужчын і 135 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Бухар-Жыраўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бухар-Жыраўскага раёна]] rk5qwylfu4etf2rl1yjko1otab1n5fn 0 560208 5198983 4980832 2026-09-14T12:50:01Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Улытау (сяло)]] у [[Улытау (аул)]] 4980832 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Улытау}} {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = сяло |беларуская назва = Улытау |казахская назва = Ұлытау |герб = |сцяг = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = 25000 |рэгіён = Карагандзінская вобласць |рэгіён у табліцы = Карагандзінская вобласць{{!}}Карагандзінская |від раёна = |раён = Улытаўскі раён |раён у табліцы = Улытаўскі раён{{!}}Улытаўскі |від селішча = Сельская акруга |селішча = Улытаўская сельская акруга |селішча ў табліцы = Улытаўская сельская акруга{{!}}Улытаўская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 2055 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 356030100 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Улытау''' ({{lang-kz|Ұлытау}}) — сяло ва [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Улытаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 356030100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=21 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 2605 чалавек (1313 мужчын і 1292 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=23 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 2055 чалавек (1030 мужчын і 1025 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] eim7b6ris4z6qguw9s3cm72oditrhtg 5199025 5198983 2026-09-14T13:26:09Z Autumndancer 168015 5199025 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Улытау}} {{НП-Казахстан}} '''Улытау''' ({{lang-kz|Ұлытау}}) — [[аул]] ва [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Улытаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 356030100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=21 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 2605 чалавек (1313 мужчын і 1292 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=23 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 2055 чалавек (1030 мужчын і 1025 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] 4oqmdqkq4qxxkgr9lbh83juyi1q6828 0 560209 5198978 4977007 2026-09-14T12:47:28Z Autumndancer 168015 5198978 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Актас}} {{НП-Казахстан}} '''Актас''' ({{lang-kz|Ақтас}}) — пасёлак у [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Актаскай пасялковай адміністрацыі. Код КАТА — 356031100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=12 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва пасёлка складала 163 чалавекі (83 мужчыны і 80 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=12 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у пасёлку пражываў 161 чалавек (87 мужчын і 74 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] sjc1v11hpml8qsznlsyox370qytekds 0 560210 5199010 4979219 2026-09-14T13:17:33Z Autumndancer 168015 5199010 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Піянер}} {{НП-Казахстан}} '''Піянер''' ({{lang-kz|Пионер}}) — [[аул]] ва [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Актаскай пасялковай адміністрацыі. Код КАТА — 356031200<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=19 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 180 чалавек (95 мужчын і 85 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=18 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 172 чалавекі (88 мужчын і 84 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] 908opvnu88b9i9x55w2vxc9y0yged9d 0 560211 5198994 4977389 2026-09-14T13:10:41Z Autumndancer 168015 5198994 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Бетбулак''' ({{lang-kz|Бетбұлақ}}) — [[аул]] ва [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Алгабаскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 81 км на ўсход ад раённага цэнтра, сяла [[Улытау (сяло)|Улытау]]. Код КАТА — 356033100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 778 чалавек (408 мужчын і 370 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 565 чалавек (303 мужчыны і 262 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] coafutkckgr009w8e4h84w4ckcc43zs 0 560212 5198993 4977294 2026-09-14T13:10:09Z Autumndancer 168015 5198993 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Барсенгір''' ({{lang-kz|Борсеңгір}}) — [[аул]] ва [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Барсенгірскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 143 км на паўднёвы ўсход ад раённага цэнтра, сяла [[Улытау (сяло)|Улытау]]. Код КАТА — 356035100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 746 чалавек (375 мужчын і 371 жанчына)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 648 чалавек (362 мужчыны і 286 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] k4q33pjly470zp4e8zv3mjhd5a5sj5y 0 560213 5198995 4977596 2026-09-14T13:11:15Z Autumndancer 168015 5198995 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Егіндзі''' ({{lang-kz|Егінді}}) — [[аул]] ва [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Егіндзінскай сельскай акругі. Код КАТА — 356039100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=16 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 627 чалавек (319 мужчын і 308 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=6 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 309 чалавек (177 мужчын і 132 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] ktlc0boym8ths42r1leqn7v6emegurm 0 560214 5198980 5046473 2026-09-14T12:48:28Z Autumndancer 168015 5198980 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Байканур (значэнні)}} {{НП-Казахстан}} '''Байканур''' ({{lang-kz|Байқоңыр}}) — [[аул]] ва [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Жангільдзінскай сельскай акругі. Код КАТА — 356041100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 625 чалавек (299 мужчын і 326 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 427 чалавек (199 мужчын і 228 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] m66soo8mpa7yr9f9tgtd7h7cyc31njj 0 560215 5199004 4978894 2026-09-14T13:15:30Z Autumndancer 168015 5199004 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Кызылуй}} {{НП-Казахстан}} '''Кызылуй''' ({{lang-kz|Қызылүй}}) — [[аул]] ва [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Жангільдзінскай сельскай акругі. Код КАТА — 356041200<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=16 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 238 чалавек (139 мужчын і 99 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=8 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 199 чалавек (109 мужчын і 90 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] 7slvihxwatjkdbiiyl8w4vt4a2a3rxe 0 560216 5199013 4979607 2026-09-14T13:19:15Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Талдыкудук (Карагандзінская вобласць)]] у [[Талдыкудык (Карагандзінская вобласць)]] 4979607 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Талдыкудук}} {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = сяло |беларуская назва = Талдыкудук |казахская назва = Талдықұдық |герб = |сцяг = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = 25000 |рэгіён = Карагандзінская вобласць |рэгіён у табліцы = Карагандзінская вобласць{{!}}Карагандзінская |від раёна = |раён = Улытаўскі раён |раён у табліцы = Улытаўскі раён{{!}}Улытаўскі |від селішча = Сельская акруга |селішча = Жангільдзінская сельская акруга |селішча ў табліцы = Жангільдзінская сельская акруга{{!}}Жангільдзінская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 74 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 356041300 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Талдыкудук''' ({{lang-kz|Талдықұдық}}) — сяло ва [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Жангільдзінскай сельскай акругі. Код КАТА — 356041300<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=21 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 120 чалавек (57 мужчын і 63 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 74 чалавекі (35 мужчын і 39 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] p0ntiu1jwbd1wj9ul8fjf52ob4lbupe 5199016 5199013 2026-09-14T13:20:31Z Autumndancer 168015 5199016 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Талдыкудык}} {{НП-Казахстан}} '''Талдыкудык''' ({{lang-kz|Талдықұдық}}) — [[аул]] ва [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Жангільдзінскай сельскай акругі. Код КАТА — 356041300<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=21 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 120 чалавек (57 мужчын і 63 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 74 чалавекі (35 мужчын і 39 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] 43s0riksj8gbecs43p8mnr9m3rp2cbt 0 560217 5198997 4977832 2026-09-14T13:12:08Z Autumndancer 168015 5198997 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Жэзды}} {{НП-Казахстан}} '''Жэзды''' ({{lang-kz|Жезді}}) — пасёлак у [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Жэздзінскай пасялковай адміністрацыі. Знаходзіцца прыкладна за 66 км на поўдзень ад раённага цэнтра, сяла [[Улытау (сяло)|Улытау]]. Код КАТА — 356043100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=16 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва пасёлка складала 4680 чалавек (2306 мужчын і 2374 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=6 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у пасёлку пражывалі 2624 чалавекі (1336 мужчын і 1288 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] 1zfp1wpi51b9g9jngq59b141pjbkzp4 0 560218 5198979 4977141 2026-09-14T12:47:58Z Autumndancer 168015 5198979 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Арнек}} {{НП-Казахстан}} '''Арнек''' ({{lang-kz|Өрнек}}) — [[аул]] ва [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Жэздзінскай пасялковай адміністрацыі. Код КАТА — 356043200<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 49 чалавек (22 мужчыны і 27 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражываў 21 чалавек (13 мужчын і 8 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] c1mcqo78qp7yudd6sv2mckd93ndexg2 0 560219 5199011 4979406 2026-09-14T13:18:24Z Autumndancer 168015 5199011 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Сарлык}} {{НП-Казахстан}} '''Сарлык''' ({{lang-kz|Сарлық}}) — [[аул]] ва [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Амангельдзінскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 31 км на захад ад раённага цэнтра, аула [[Улытау (аул)|Улытау]]. Код КАТА — 356049100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=19 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 774 чалавекі (400 мужчын і 374 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=19 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 524 чалавекі (280 мужчын і 244 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] mhs3bdxxcny8uzdoor4ybf7eavhp7lp 0 560220 5198981 4977229 2026-09-14T12:48:56Z Autumndancer 168015 5198981 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Баздак}} {{НП-Казахстан}} '''Баздак''' ({{lang-kz|Боздақ}}) — [[аул]] ва [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Амангельдзінскай сельскай акругі. Код КАТА — 356049200<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 66 чалавек (34 мужчыны і 32 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 64 чалавекі (44 мужчыны і 20 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] 94pgh747en9zz659wwprk02s1h3bsqa 0 560221 5199000 4978216 2026-09-14T13:13:13Z Autumndancer 168015 5199000 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Карсакпай''' ({{lang-kz|Қарсақпай}}) — пасёлак у [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Карсакпайской пасялковай адміністрацыі. Код КАТА — 356051100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=16 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва пасёлка складала 2402 чалавекі (1268 мужчын і 1134 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у пасёлку пражывалі 1668 чалавек (889 мужчын і 779 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] 6xi1v42haq9011p8xngxhwq0kc2l021 0 560222 5198999 4978204 2026-09-14T13:12:51Z Autumndancer 168015 5198999 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Каргасын''' ({{lang-kz|Қорғасын}}) — [[аул]] ва [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Каргасынскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 67 км па поўнач ад раённага цэнтра, сяла [[Улытау (сяло)|Улытау]]. Код КАТА — 356053100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=16 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 687 чалавек (345 мужчын і 342 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 514 чалавек (269 мужчын і 245 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] gmddvn39h1lg4wg0ntrdwz8d473rjan 0 560223 5199026 4980848 2026-09-14T13:26:40Z Autumndancer 168015 5199026 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Унгірлі''' ({{lang-kz|Үңгірлі}}) — [[аул]] ва [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Каргасынскай сельскай акругі. Код КАТА — 356053300<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=21 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 108 чалавек (54 мужчыны і 54 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=23 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 24 чалавекі (14 мужчын і 10 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] aqr6o5f9e4yyt0p48c5uqxomf4em788 0 560224 5199001 4978227 2026-09-14T13:13:48Z Autumndancer 168015 5199001 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Касколь}} {{НП-Казахстан}} '''Касколь''' ({{lang-kz|Қоскөл}}) — [[аул]] ва [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Каскольскай сельскай акругі. Код КАТА — 356055100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=16 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 601 чалавек (309 мужчын і 292 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 412 чалавек (234 мужчыны і 178 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] 5ssno8i1u70kffc5uapdfmbpa25lxeg 0 560225 5199003 4978799 2026-09-14T13:14:58Z Autumndancer 168015 5199003 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Кулжанбай''' ({{lang-kz|Құлжанбай}}) — [[аул]] ва [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Каскольскай сельскай акругі. Код КАТА — 356055400<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=16 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 144 чалавекі (79 мужчын і 65 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 109 чалавек (68 мужчын і 41 жанчына)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] htfqp6vqy47vkpzu2nmokos8y1bofx6 0 560226 5199009 4979090 2026-09-14T13:17:03Z Autumndancer 168015 5199009 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Наралген''' ({{lang-kz|Нарөлген}}) — [[аул]] ва [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Каскольскай сельскай акругі. Код КАТА — 356055500<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=18 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 100 чалавек (55 мужчын і 45 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=9 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 88 чалавек (51 мужчына і 37 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] 8kblz3n6x9byyc3j2xfqctj8zps119q 0 560227 5198975 4976898 2026-09-14T12:46:16Z Autumndancer 168015 5198975 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Айыртау}} {{НП-Казахстан}} '''Айыртау''' ({{lang-kz|Айыртау}}) — [[аул]] ва [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр сельскай акругі імя Мукана Іманжанава. Код КАТА — 356063100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=12 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 84 чалавекі (38 мужчын і 46 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=12 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражываў 81 чалавек (52 мужчыны і 29 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] b51c3nikw7b3pgd4hz8yyz6qumztzfv 0 560228 5199007 4978895 2026-09-14T13:15:59Z Autumndancer 168015 5199007 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Кызылуй}} {{НП-Казахстан}} '''Кызылуй''' ({{lang-kz|Қызылүй}}) — [[аул]] ва [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад сельскай акругі імя Мукана Іманжанава. Код КАТА — 356063200<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=16 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 127 чалавек (74 мужчыны і 53 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=8 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 77 чалавек (52 мужчыны і 25 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] 3l77xw0l9720eq1syhcm1d8zl6pvqez 0 560229 5199018 4979610 2026-09-14T13:21:24Z Autumndancer 168015 5199018 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Талдысай}} {{НП-Казахстан}} '''Талдысай''' ({{lang-kz|Талдысай}}) — аул ва [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад сельскай акругі імя Мукана Іманжанава. Код КАТА — 356063300<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=21 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 116 чалавек (66 мужчын і 50 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 75 чалавек (38 мужчын і 37 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] 4czcnqwctj8utobryn3a8u48kpf16gk 0 560230 5199008 4979062 2026-09-14T13:16:34Z Autumndancer 168015 5199008 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Мыйбулак''' ({{lang-kz|Мыйбұлақ}}) — [[аул]] ва [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Мыйбулакскай сельскай акругі. Код КАТА — 356065100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 631 чалавек (316 мужчын і 315 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=9 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 698 чалавек (391 мужчына і 307 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] qb7vnmupyhzjke0jtrc9yy18n7un3dm 0 560231 5198976 4976927 2026-09-14T12:47:09Z Autumndancer 168015 5198976 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Акенсе}} {{НП-Казахстан}} '''Акенсе''' ({{lang-kz|Аққеңсе}}) — [[аул]] ва [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Мыйбулакскай сельскай акругі. Код КАТА — 356065200<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=12 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 341 чалавек (181 мужчына і 160 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=12 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 205 чалавек (123 мужчыны і 82 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] ba6wjanhil15phwva3emv6v7bpwfogq 0 560232 5198982 4977234 2026-09-14T12:49:43Z Autumndancer 168015 5198982 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Базтумсык''' ({{lang-kz|Бозтұмсық}}) — [[аул]] ва [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Каракенгірскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 39 км на ўсход ад раённага цэнтра, аула [[Улытау (аул)|Улытау]]. Код КАТА — 356071100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1325 чалавек (675 мужчын і 650 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 962 чалавекі (525 мужчын і 437 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] qeb3dskj2kh68j6p1q0zc83oi3xb6yp 0 560233 5198996 4977824 2026-09-14T13:11:46Z Autumndancer 168015 5198996 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Жыланды}} {{НП-Казахстан}} '''Жыланды''' ({{lang-kz|Жыланды}}) — [[аул]] ва [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Сарысускай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 173 км на паўднёвы ўсход ад раённага цэнтра, сяла [[Улытау (сяло)|Улытау]]. Код КАТА — 356075100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=16 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1209 чалавек (621 мужчына і 588 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=6 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 972 чалавекі (517 мужчын і 455 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] elptbgor8cz20fne9fr1vir6y6qlaqj 0 560234 5199024 4980936 2026-09-14T13:25:31Z Autumndancer 168015 5199024 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Цюемайнак''' ({{lang-kz|Түйемойнақ}}) — [[аул]] ва [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Сарысускай сельскай акругі. Код КАТА — 356075500<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 162 чалавекі (98 мужчын і 64 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=24 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 127 чалавек (89 мужчын і 38 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] qgy246wen8lojfqt63dqdp6vf0vmdbd 0 560235 5199019 4980921 2026-09-14T13:21:48Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Церсакан]] у [[Церысакан]] 4980921 wikitext text/x-wiki {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = сяло |беларуская назва = Церсакан |казахская назва = Терісаққан |герб = |сцяг = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = 25000 |рэгіён = Карагандзінская вобласць |рэгіён у табліцы = Карагандзінская вобласць{{!}}Карагандзінская |від раёна = |раён = Улытаўскі раён |раён у табліцы = Улытаўскі раён{{!}}Улытаўскі |від селішча = Сельская акруга |селішча = Церсаканская сельская акруга |селішча ў табліцы = Церсаканская сельская акруга{{!}}Церсаканская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 300 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 356079100 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Церсакан''' ({{lang-kz|Терісаққан}}) — сяло ва [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Церсаканскай сельскай акругі. Код КАТА — 356079100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 635 чалавек (315 мужчын і 320 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=24 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 300 чалавек (157 мужчын і 143 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] 97vurvos62xandq8519dqhurt1n06mi 5199022 5199019 2026-09-14T13:22:32Z Autumndancer 168015 5199022 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Церысакан''' ({{lang-kz|Терісаққан}}) — [[аул]] ва [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Церсаканскай сельскай акругі. Код КАТА — 356079100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 635 чалавек (315 мужчын і 320 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=24 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 300 чалавек (157 мужчын і 143 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] ou5nk1tvh6owf9bk6gk4ncdqihm2rw6 0 560236 5199002 4978229 2026-09-14T13:14:22Z Autumndancer 168015 5199002 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Касколь}} {{НП-Казахстан}} '''Касколь''' ({{lang-kz|Қоскөл}}) — [[аул]] ва [[Улытаўскі раён|Улытаускім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Церсаканскай сельскай акругі. Код КАТА — 356079200<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=16 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 107 чалавек (57 мужчын і 50 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 85 чалавек (47 мужчын і 38 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Улытаўскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Улытаўскага раёна]] ccabhb2n07xx8q89dj1fo327l78bu77 0 561914 5199536 4799811 2026-09-15T09:19:16Z BilboBeggins 88144 /* Акцёры */ 5199536 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Беларуская назва = Крымінальнае чытво |Арыгінальная назва = Pulp Fiction |Выява = Pulp Fiction Logo.svg |Памер = |Подпіс = |Рэжысёр = [[Квенцін Таранціна]] |Прадзюсар = [[Лоўрэнс Бэндар]] |Сцэнарыст = [[Квенцін Таранціна]], Эвэры Роджар |Дыктар = |Акцёры = [[Джон Траволта]]<br />[[Сэмюэл Лерой Джэксан]]<br />[[Ума Турман]]<br />[[Брус Уіліс]] |Кампазітар = |Аператар = [[Анджэй Секула]] |Мантаж = |Вытворчасць = [[ЗША]] |Год = [[1994]] |Час = 154 хвіліны |Мова = [[англійская мова|англійская]] |Краіна = [[ЗША]] |Бюджэт = 8,5 млн [[$]] |Прыбытак = |Папярэдні = |Наступны = |imdb = }} «'''Крымінальнае чытво'''» ({{lang-en|Pulp Fiction}}) — фільм рэжысёра [[Квенцін Таранціна|Квенціна Таранціна]]. == Сюжэт == Фільм складаецца з некалькіх навел, якія аб’яднаныя агульным сюжэтам і паказаныя не ў храналагічным парадку. У адной з іх бандыты Джулс і Вінсэнт адпраўляюцца за валізкай свайго боса Марсэласа Уолеса. У іншай — Вінсэнт ідзе на спатканне з жонкай Марсэласа. У трэцяй баксёр Бутч падманвае Марсэласа і выйгравае дагаварны бой, у чацвёртай парачка рабаўнікоў спрабуе абрабаваць наведвальнікаў у кафэ, у якім абедаюць Вінсэнт і Джулс. Ва ўсіх гэтых навелах іх героі пападаюць у розныя незвычайныя сітуацыі і пераплятаюцца паміж сабой складанымі асабістымі сувязямі. == Акцёры == * [[Джон Траволта]] — ''Вінсэнт Вэга'' * [[Сэмюэл Лерой Джэксан]] — ''Джулс Уінфілд'' * [[Ума Турман]] — ''Мія Уолес'' * [[Харві Кейтэль]] * [[Цім Рот]] (ў перакладзе агучваў Лявон Вольскі) * [[Брус Уіліс]] — ''Буч Куліч'' == Узнагароды == * [[Залатая пальмавая галіна]] [[Канскі кінафестываль 1994|47-га Канскага кінафестывалю]] == Агучванне на беларускай мове == Стужка была перакладзена і агучана па-беларуску, за ініцыятывай «[[Беларускі гальфстрым]]», у 2008 годзе<ref>[https://www.svaboda.org/a/kryminalnaje-cytvo-pa-bielarusku/24940604.html «Крымінальнае чытво» па-беларуску.] [[Радыё Свабода]], 27 сакавік 2013</ref>. Ініцыятарам дубляжу выступіў [[Франак Вячорка]], рэжысёрам — [[Аляксандр Памідораў]]. Пераклад зрабіў [[Макс Шчур]], а рэдактарамі выступілі [[Юрый Сямёнавіч Бушлякоў|Юрась Бушлякоў]], [[Валянцін Рыгоравіч Вячорка|Вінцук Вячорка]] і [[Пётр Вікенцьевіч Садоўскі|Пятро Садоўскі]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.prastora.by/videa/kryminalnaie-cytvo Крымінальнае чытво] // Сеціўная крама «Прастора» {{Бібліяінфармацыя}} {{Фільмы Квенціна Таранціна}} {{Прэмія «Залатая пальмавая галіна»}} {{Прэмія «Сатурн» за найлепшы прыгодніцкі фільм, баявік ці трылер}} {{Прэмія «Давід дзі Данатэла» за найлепшы замежны фільм}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшы фільм}} [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 1994 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы 1994 года]] [[Катэгорыя:Крымінальныя фільмы 1994 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША]] [[Катэгорыя:Крымінальныя фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы на іспанскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы на французскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Квенціна Таранціна]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Квенціна Таранціна]] [[Катэгорыя:Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)]] [[Катэгорыя:50 фільмаў, якія неабходна паглядзець, перш чым памерці]] [[Катэгорыя:Фільмы, агучаныя па-беларуску праектам «Беларускі гальфстрым»]] gd6ax2cncpe5qum6ylkkbxqxh89gz5c 5199537 5199536 2026-09-15T09:19:55Z BilboBeggins 88144 /* Акцёры */ 5199537 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Беларуская назва = Крымінальнае чытво |Арыгінальная назва = Pulp Fiction |Выява = Pulp Fiction Logo.svg |Памер = |Подпіс = |Рэжысёр = [[Квенцін Таранціна]] |Прадзюсар = [[Лоўрэнс Бэндар]] |Сцэнарыст = [[Квенцін Таранціна]], Эвэры Роджар |Дыктар = |Акцёры = [[Джон Траволта]]<br />[[Сэмюэл Лерой Джэксан]]<br />[[Ума Турман]]<br />[[Брус Уіліс]] |Кампазітар = |Аператар = [[Анджэй Секула]] |Мантаж = |Вытворчасць = [[ЗША]] |Год = [[1994]] |Час = 154 хвіліны |Мова = [[англійская мова|англійская]] |Краіна = [[ЗША]] |Бюджэт = 8,5 млн [[$]] |Прыбытак = |Папярэдні = |Наступны = |imdb = }} «'''Крымінальнае чытво'''» ({{lang-en|Pulp Fiction}}) — фільм рэжысёра [[Квенцін Таранціна|Квенціна Таранціна]]. == Сюжэт == Фільм складаецца з некалькіх навел, якія аб’яднаныя агульным сюжэтам і паказаныя не ў храналагічным парадку. У адной з іх бандыты Джулс і Вінсэнт адпраўляюцца за валізкай свайго боса Марсэласа Уолеса. У іншай — Вінсэнт ідзе на спатканне з жонкай Марсэласа. У трэцяй баксёр Бутч падманвае Марсэласа і выйгравае дагаварны бой, у чацвёртай парачка рабаўнікоў спрабуе абрабаваць наведвальнікаў у кафэ, у якім абедаюць Вінсэнт і Джулс. Ва ўсіх гэтых навелах іх героі пападаюць у розныя незвычайныя сітуацыі і пераплятаюцца паміж сабой складанымі асабістымі сувязямі. == Акцёры == * [[Джон Траволта]] — ''Вінсэнт Вэга'' * [[Сэмюэл Лерой Джэксан]] — ''Джулс Уінфілд'' * [[Ума Турман]] — ''Мія Уолес'' * [[Харві Кейтэль]] * [[Цім Рот]] (ў перакладзе агучваў Лявон Вольскі) * [[Крыстафер Уокен]] * [[Брус Уіліс]] — ''Буч Куліч'' == Узнагароды == * [[Залатая пальмавая галіна]] [[Канскі кінафестываль 1994|47-га Канскага кінафестывалю]] == Агучванне на беларускай мове == Стужка была перакладзена і агучана па-беларуску, за ініцыятывай «[[Беларускі гальфстрым]]», у 2008 годзе<ref>[https://www.svaboda.org/a/kryminalnaje-cytvo-pa-bielarusku/24940604.html «Крымінальнае чытво» па-беларуску.] [[Радыё Свабода]], 27 сакавік 2013</ref>. Ініцыятарам дубляжу выступіў [[Франак Вячорка]], рэжысёрам — [[Аляксандр Памідораў]]. Пераклад зрабіў [[Макс Шчур]], а рэдактарамі выступілі [[Юрый Сямёнавіч Бушлякоў|Юрась Бушлякоў]], [[Валянцін Рыгоравіч Вячорка|Вінцук Вячорка]] і [[Пётр Вікенцьевіч Садоўскі|Пятро Садоўскі]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.prastora.by/videa/kryminalnaie-cytvo Крымінальнае чытво] // Сеціўная крама «Прастора» {{Бібліяінфармацыя}} {{Фільмы Квенціна Таранціна}} {{Прэмія «Залатая пальмавая галіна»}} {{Прэмія «Сатурн» за найлепшы прыгодніцкі фільм, баявік ці трылер}} {{Прэмія «Давід дзі Данатэла» за найлепшы замежны фільм}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшы фільм}} [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 1994 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы 1994 года]] [[Катэгорыя:Крымінальныя фільмы 1994 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША]] [[Катэгорыя:Крымінальныя фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы на іспанскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы на французскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Квенціна Таранціна]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Квенціна Таранціна]] [[Катэгорыя:Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)]] [[Катэгорыя:50 фільмаў, якія неабходна паглядзець, перш чым памерці]] [[Катэгорыя:Фільмы, агучаныя па-беларуску праектам «Беларускі гальфстрым»]] rxjwh7wthnyo7458sv86dc05giz4pi7 5199539 5199537 2026-09-15T09:24:27Z BilboBeggins 88144 /* Акцёры */ 5199539 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Беларуская назва = Крымінальнае чытво |Арыгінальная назва = Pulp Fiction |Выява = Pulp Fiction Logo.svg |Памер = |Подпіс = |Рэжысёр = [[Квенцін Таранціна]] |Прадзюсар = [[Лоўрэнс Бэндар]] |Сцэнарыст = [[Квенцін Таранціна]], Эвэры Роджар |Дыктар = |Акцёры = [[Джон Траволта]]<br />[[Сэмюэл Лерой Джэксан]]<br />[[Ума Турман]]<br />[[Брус Уіліс]] |Кампазітар = |Аператар = [[Анджэй Секула]] |Мантаж = |Вытворчасць = [[ЗША]] |Год = [[1994]] |Час = 154 хвіліны |Мова = [[англійская мова|англійская]] |Краіна = [[ЗША]] |Бюджэт = 8,5 млн [[$]] |Прыбытак = |Папярэдні = |Наступны = |imdb = }} «'''Крымінальнае чытво'''» ({{lang-en|Pulp Fiction}}) — фільм рэжысёра [[Квенцін Таранціна|Квенціна Таранціна]]. == Сюжэт == Фільм складаецца з некалькіх навел, якія аб’яднаныя агульным сюжэтам і паказаныя не ў храналагічным парадку. У адной з іх бандыты Джулс і Вінсэнт адпраўляюцца за валізкай свайго боса Марсэласа Уолеса. У іншай — Вінсэнт ідзе на спатканне з жонкай Марсэласа. У трэцяй баксёр Бутч падманвае Марсэласа і выйгравае дагаварны бой, у чацвёртай парачка рабаўнікоў спрабуе абрабаваць наведвальнікаў у кафэ, у якім абедаюць Вінсэнт і Джулс. Ва ўсіх гэтых навелах іх героі пападаюць у розныя незвычайныя сітуацыі і пераплятаюцца паміж сабой складанымі асабістымі сувязямі. == Акцёры == * [[Джон Траволта]] — ''Вінсэнт Вэга'' * [[Сэмюэл Лерой Джэксан]] — ''Джулс Уінфілд'' * [[Ума Турман]] — ''Мія Уолес'' * [[Харві Кейтэль]] * [[Цім Рот]] — ''Гарбузік (Рынга)'' (ў перакладзе агучваў Лявон Вольскі) * [[Вінг Рэймс]] — ''Марселлас Уолес'' * [[Разана Аркет]] * [[Крыстафер Уокен]] * [[Брус Уіліс]] — ''Буч Куліч'' == Узнагароды == * [[Залатая пальмавая галіна]] [[Канскі кінафестываль 1994|47-га Канскага кінафестывалю]] == Агучванне на беларускай мове == Стужка была перакладзена і агучана па-беларуску, за ініцыятывай «[[Беларускі гальфстрым]]», у 2008 годзе<ref>[https://www.svaboda.org/a/kryminalnaje-cytvo-pa-bielarusku/24940604.html «Крымінальнае чытво» па-беларуску.] [[Радыё Свабода]], 27 сакавік 2013</ref>. Ініцыятарам дубляжу выступіў [[Франак Вячорка]], рэжысёрам — [[Аляксандр Памідораў]]. Пераклад зрабіў [[Макс Шчур]], а рэдактарамі выступілі [[Юрый Сямёнавіч Бушлякоў|Юрась Бушлякоў]], [[Валянцін Рыгоравіч Вячорка|Вінцук Вячорка]] і [[Пётр Вікенцьевіч Садоўскі|Пятро Садоўскі]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.prastora.by/videa/kryminalnaie-cytvo Крымінальнае чытво] // Сеціўная крама «Прастора» {{Бібліяінфармацыя}} {{Фільмы Квенціна Таранціна}} {{Прэмія «Залатая пальмавая галіна»}} {{Прэмія «Сатурн» за найлепшы прыгодніцкі фільм, баявік ці трылер}} {{Прэмія «Давід дзі Данатэла» за найлепшы замежны фільм}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшы фільм}} [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 1994 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы 1994 года]] [[Катэгорыя:Крымінальныя фільмы 1994 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША]] [[Катэгорыя:Крымінальныя фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы на іспанскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы на французскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Квенціна Таранціна]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Квенціна Таранціна]] [[Катэгорыя:Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)]] [[Катэгорыя:50 фільмаў, якія неабходна паглядзець, перш чым памерці]] [[Катэгорыя:Фільмы, агучаныя па-беларуску праектам «Беларускі гальфстрым»]] 1rzhob1cbshshh4uc174owzy5b2sf1n 5199541 5199539 2026-09-15T09:30:11Z BilboBeggins 88144 /* Акцёры */ 5199541 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Беларуская назва = Крымінальнае чытво |Арыгінальная назва = Pulp Fiction |Выява = Pulp Fiction Logo.svg |Памер = |Подпіс = |Рэжысёр = [[Квенцін Таранціна]] |Прадзюсар = [[Лоўрэнс Бэндар]] |Сцэнарыст = [[Квенцін Таранціна]], Эвэры Роджар |Дыктар = |Акцёры = [[Джон Траволта]]<br />[[Сэмюэл Лерой Джэксан]]<br />[[Ума Турман]]<br />[[Брус Уіліс]] |Кампазітар = |Аператар = [[Анджэй Секула]] |Мантаж = |Вытворчасць = [[ЗША]] |Год = [[1994]] |Час = 154 хвіліны |Мова = [[англійская мова|англійская]] |Краіна = [[ЗША]] |Бюджэт = 8,5 млн [[$]] |Прыбытак = |Папярэдні = |Наступны = |imdb = }} «'''Крымінальнае чытво'''» ({{lang-en|Pulp Fiction}}) — фільм рэжысёра [[Квенцін Таранціна|Квенціна Таранціна]]. == Сюжэт == Фільм складаецца з некалькіх навел, якія аб’яднаныя агульным сюжэтам і паказаныя не ў храналагічным парадку. У адной з іх бандыты Джулс і Вінсэнт адпраўляюцца за валізкай свайго боса Марсэласа Уолеса. У іншай — Вінсэнт ідзе на спатканне з жонкай Марсэласа. У трэцяй баксёр Бутч падманвае Марсэласа і выйгравае дагаварны бой, у чацвёртай парачка рабаўнікоў спрабуе абрабаваць наведвальнікаў у кафэ, у якім абедаюць Вінсэнт і Джулс. Ва ўсіх гэтых навелах іх героі пападаюць у розныя незвычайныя сітуацыі і пераплятаюцца паміж сабой складанымі асабістымі сувязямі. == Акцёры == * [[Джон Траволта]] — ''Вінсэнт Вэга'' * [[Сэмюэл Лерой Джэксан]] — ''Джулс Уінфілд'' * [[Ума Турман]] — ''Мія Уолес'' * [[Харві Кейтэль]] * [[Цім Рот]] — ''Гарбузік (Рынга)'' (ў перакладзе агучваў Лявон Вольскі) * [[Вінг Рэймс]] — ''Марселлас Уолес'' * [[Разана Аркет]] * [[Крыстафер Уокен]] * [[Брус Уіліс]] — ''Буч Куліч'' * [[Стыў Бушэмі]] == Узнагароды == * [[Залатая пальмавая галіна]] [[Канскі кінафестываль 1994|47-га Канскага кінафестывалю]] == Агучванне на беларускай мове == Стужка была перакладзена і агучана па-беларуску, за ініцыятывай «[[Беларускі гальфстрым]]», у 2008 годзе<ref>[https://www.svaboda.org/a/kryminalnaje-cytvo-pa-bielarusku/24940604.html «Крымінальнае чытво» па-беларуску.] [[Радыё Свабода]], 27 сакавік 2013</ref>. Ініцыятарам дубляжу выступіў [[Франак Вячорка]], рэжысёрам — [[Аляксандр Памідораў]]. Пераклад зрабіў [[Макс Шчур]], а рэдактарамі выступілі [[Юрый Сямёнавіч Бушлякоў|Юрась Бушлякоў]], [[Валянцін Рыгоравіч Вячорка|Вінцук Вячорка]] і [[Пётр Вікенцьевіч Садоўскі|Пятро Садоўскі]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.prastora.by/videa/kryminalnaie-cytvo Крымінальнае чытво] // Сеціўная крама «Прастора» {{Бібліяінфармацыя}} {{Фільмы Квенціна Таранціна}} {{Прэмія «Залатая пальмавая галіна»}} {{Прэмія «Сатурн» за найлепшы прыгодніцкі фільм, баявік ці трылер}} {{Прэмія «Давід дзі Данатэла» за найлепшы замежны фільм}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшы фільм}} [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 1994 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы 1994 года]] [[Катэгорыя:Крымінальныя фільмы 1994 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША]] [[Катэгорыя:Крымінальныя фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы на іспанскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы на французскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Квенціна Таранціна]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Квенціна Таранціна]] [[Катэгорыя:Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)]] [[Катэгорыя:50 фільмаў, якія неабходна паглядзець, перш чым памерці]] [[Катэгорыя:Фільмы, агучаныя па-беларуску праектам «Беларускі гальфстрым»]] 7xb6db9mnan1z807oknwsnhmmqopkgm 10 562694 5199445 5183105 2026-09-15T08:00:52Z Autumndancer 168015 5199445 wikitext text/x-wiki {{навігацыйная паласа |імя = НП Бухар-Жыраўскага раёна |колер = |загаловак = Населеныя пункты [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскага раёна]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] |утрыманне = {{nobr| [[Акарэ]] •}} {{nobr| [[Акбел]] •}} {{nobr| [[Акжар (Карагандзінская вобласць)|Акжар]] •}} {{nobr| [[Актабэ (Бухар-Жыраўскі раён)|Актабэ]] •}} {{nobr| [[Алабас (Карагандзінская вобласць)|Алабас]] •}} {{nobr| [[Алгабас (Бухар-Жыраўскі раён)|Алгабас]] •}} {{nobr| [[Астахаўка]] •}} {{nobr| [[Асыл]] •}} {{nobr| [[Ашысу]] •}} {{nobr| [[Аюлы]] •}} {{nobr| [[Байкадам (Карагандзінская вобласць)|Байкадам]] •}} {{nobr| [[Баймырза (Бухар-Жыраўскі раён)|Баймырза]] •}} {{nobr| [[Белагаш (Карагандзінская вобласць)|Белагаш]] •}} {{nobr| [[Батакара (аул)]] •}} {{nobr| [[Батакара (станцыя)]] •}} {{nobr| [[Батакара]] •}} {{nobr| [[Бухар-Жырау]] •}} {{nobr| [[Волкаўскае (Карагандзінская вобласць)|Волкаўскае]] •}} {{nobr| [[Пасёлак Габідэна Мустафіна|Габідэна Мустафіна]] •}} {{nobr| [[Гагарынскае (Карагандзінская вобласць)|Гагарынскае]] •}} {{nobr| [[Геалагічаскае]] •}} {{nobr| [[Даскей]] •}} {{nobr| [[Дубоўка (Бухар-Жыраўскі раён)|Дубоўка]] •}} {{nobr| [[Жанакала]] •}} {{nobr| [[Жанаталап (Карагандзінская вобласць)|Жанаталап]] •}} {{nobr| [[Жастылек]] •}} {{nobr| [[Зарэчнае (Бухар-Жыраўскі раён)|Зарэчнае]] •}} {{nobr| [[Інтумак]] •}} {{nobr| [[Какпекты (Карагандзінская вобласць)|Какпекты]] •}} {{nobr| [[Каражар (Карагандзінская вобласць)|Каражар]] •}} {{nobr| [[Каракудук (Карагандзінская вобласць)|Каракудук]] •}} {{nobr| [[Керней]] •}} {{nobr| [[Красная Ніва (Карагандзінская вобласць)|Красная Ніва]] •}} {{nobr| [[Курама (Карагандзінская вобласць)|Курама]] •}} {{nobr| [[Курылус]] •}} {{nobr| [[Кушакы]] •}} {{nobr| [[Кызылжар (Бухар-Жыраўскі раён)|Кызылжар]] •}} {{nobr| [[Кызылкайын (Карагандзінская вобласць)|Кызылкайын]] •}} {{nobr| [[Навастройка (Карагандзінская вобласць)|Навастройка]] •}} {{nobr| [[Наваузенка (Карагандзінская вобласць)|Наваузенка]] •}} {{nobr| [[Первае Мая (Бухар-Жыраўскі раён)|Первае Мая]] •}} {{nobr| [[Пятроўка (Карагандзінская вобласць)|Пятроўка]] •}} {{nobr| [[Растоўка (Карагандзінская вобласць)|Растоўка]] •}} {{nobr| [[Садовае (Бухар-Жыраўскі раён)|Садовае]] •}} {{nobr| [[Сакурскае]] •}} {{nobr| [[Самаркан (Карагандзінская вобласць)|Самаркан]] •}} {{nobr| [[Саратаўка (Карагандзінская вобласць)|Саратаўка]] •}} {{nobr| [[Сарытабе (Карагандзінская вобласць)|Сарытабе]] •}} {{nobr| [[Севан (сяло)|Севан]] •}} {{nobr| [[Сямізбуга]] •}} {{nobr| [[Стан (Карагандзінская вобласць)|Стан]] •}} {{nobr| [[Старая Тузда]] •}} {{nobr| [[Суыксу]] •}} {{nobr| [[Тагызкудук (Карагандзінская вобласць)|Тагызкудук]] •}} {{nobr| [[Тартколь (Карагандзінская вобласць)|Тартколь]] •}} {{nobr| [[Тасаул]] •}} {{nobr| [[Тасшакы (Бухар-Жыраўскі раён)|Тасшакы]] •}} {{nobr| [[Трудавое (Бухар-Жыраўскі раён)|Трудавое]] •}} {{nobr| [[Тузды]] •}} {{nobr| [[Тэгізжол]] •}} {{nobr| [[Ульга (Карагандзінская вобласць)|Ульга]] •}} {{nobr| [[Умуткер]] •}} {{nobr| [[Уражайнае (Карагандзінская вобласць)|Уражайнае]] •}} {{nobr| [[Уштабэ (Карагандзінская вобласць)|Уштабэ]] •}} {{nobr| [[Цэнтральнае (Бухар-Жыраўскі раён)|Цэнтральнае]] •}} {{nobr| [[Чкалава (Карагандзінская вобласць)|Чкалава]] •}} {{nobr| [[Шалкар (Карагандзінская вобласць)|Шалкар]] •}} {{nobr| [[Шэшэнкара]] }} }} <noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Карагандзінская вобласць]] </noinclude> on8qoef27nq898qbuwt8u2onvaaczrt 5199458 5199445 2026-09-15T08:09:24Z Autumndancer 168015 арфаграфія 5199458 wikitext text/x-wiki {{навігацыйная паласа |імя = НП Бухар-Жыраўскага раёна |колер = |загаловак = Населеныя пункты [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскага раёна]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] |утрыманне = {{nobr| [[Акарэ]] •}} {{nobr| [[Акбел]] •}} {{nobr| [[Акжар (Карагандзінская вобласць)|Акжар]] •}} {{nobr| [[Актабэ (Бухар-Жыраўскі раён)|Актабэ]] •}} {{nobr| [[Алабас (Карагандзінская вобласць)|Алабас]] •}} {{nobr| [[Алгабас (Бухар-Жыраўскі раён)|Алгабас]] •}} {{nobr| [[Астахаўка]] •}} {{nobr| [[Асыл]] •}} {{nobr| [[Ашысу]] •}} {{nobr| [[Аюлы]] •}} {{nobr| [[Байкадам (Карагандзінская вобласць)|Байкадам]] •}} {{nobr| [[Баймырза (Бухар-Жыраўскі раён)|Баймырза]] •}} {{nobr| [[Белагаш (Карагандзінская вобласць)|Белагаш]] •}} {{nobr| [[Батакара (аул)]] •}} {{nobr| [[Батакара (станцыя)]] •}} {{nobr| [[Батакара]] •}} {{nobr| [[Бухар-Жырау]] •}} {{nobr| [[Волкаўскае (Карагандзінская вобласць)|Волкаўскае]] •}} {{nobr| [[Пасёлак Габідэна Мустафіна|Габідэна Мустафіна]] •}} {{nobr| [[Гагарынскае (Карагандзінская вобласць)|Гагарынскае]] •}} {{nobr| [[Геалагічаскае]] •}} {{nobr| [[Даскей]] •}} {{nobr| [[Дубоўка (Бухар-Жыраўскі раён)|Дубоўка]] •}} {{nobr| [[Жанакала]] •}} {{nobr| [[Жанаталап (Карагандзінская вобласць)|Жанаталап]] •}} {{nobr| [[Жастылек]] •}} {{nobr| [[Зарэчнае (Бухар-Жыраўскі раён)|Зарэчнае]] •}} {{nobr| [[Інтумак]] •}} {{nobr| [[Какпекты (Карагандзінская вобласць)|Какпекты]] •}} {{nobr| [[Каражар (Карагандзінская вобласць)|Каражар]] •}} {{nobr| [[Каракудук (Карагандзінская вобласць)|Каракудук]] •}} {{nobr| [[Керней]] •}} {{nobr| [[Красная Ніва (Карагандзінская вобласць)|Красная Ніва]] •}} {{nobr| [[Курама (Карагандзінская вобласць)|Курама]] •}} {{nobr| [[Курылус]] •}} {{nobr| [[Кушакы]] •}} {{nobr| [[Кызылжар (Бухар-Жыраўскі раён)|Кызылжар]] •}} {{nobr| [[Кызылкайын (Карагандзінская вобласць)|Кызылкайын]] •}} {{nobr| [[Навастройка (Карагандзінская вобласць)|Навастройка]] •}} {{nobr| [[Наваузенка (Карагандзінская вобласць)|Наваузенка]] •}} {{nobr| [[Первае Мая (Бухар-Жыраўскі раён)|Первае Мая]] •}} {{nobr| [[Пятроўка (Карагандзінская вобласць)|Пятроўка]] •}} {{nobr| [[Растоўка (Карагандзінская вобласць)|Растоўка]] •}} {{nobr| [[Садовае (Бухар-Жыраўскі раён)|Садовае]] •}} {{nobr| [[Сакурскае]] •}} {{nobr| [[Самаркан (Карагандзінская вобласць)|Самаркан]] •}} {{nobr| [[Саратаўка (Карагандзінская вобласць)|Саратаўка]] •}} {{nobr| [[Сарытабе (Карагандзінская вобласць)|Сарытабе]] •}} {{nobr| [[Севан (сяло)|Севан]] •}} {{nobr| [[Сямізбуга]] •}} {{nobr| [[Стан (Карагандзінская вобласць)|Стан]] •}} {{nobr| [[Старая Тузда]] •}} {{nobr| [[Суыксу]] •}} {{nobr| [[Тагызкудук (Карагандзінская вобласць)|Тагызкудук]] •}} {{nobr| [[Тартколь (Карагандзінская вобласць)|Тартколь]] •}} {{nobr| [[Тасаул]] •}} {{nobr| [[Тасшакы (Бухар-Жыраўскі раён)|Тасшакы]] •}} {{nobr| [[Трудавое (Бухар-Жыраўскі раён)|Трудавое]] •}} {{nobr| [[Тузды]] •}} {{nobr| [[Тэгізжол]] •}} {{nobr| [[Ульга (Карагандзінская вобласць)|Ульга]] •}} {{nobr| [[Уміткер]] •}} {{nobr| [[Уражайнае (Карагандзінская вобласць)|Уражайнае]] •}} {{nobr| [[Уштабэ (Карагандзінская вобласць)|Уштабэ]] •}} {{nobr| [[Цэнтральнае (Бухар-Жыраўскі раён)|Цэнтральнае]] •}} {{nobr| [[Чкалава (Карагандзінская вобласць)|Чкалава]] •}} {{nobr| [[Шалкар (Карагандзінская вобласць)|Шалкар]] •}} {{nobr| [[Шэшэнкара]] }} }} <noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Карагандзінская вобласць]] </noinclude> el6au0k1488sgvre3idbrdcijsdmpdi 5199466 5199458 2026-09-15T08:19:34Z Autumndancer 168015 5199466 wikitext text/x-wiki {{навігацыйная паласа |імя = НП Бухар-Жыраўскага раёна |колер = |загаловак = Населеныя пункты [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскага раёна]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] |утрыманне = {{nobr| [[Акарэ]] •}} {{nobr| [[Акбел]] •}} {{nobr| [[Акжар (Карагандзінская вобласць)|Акжар]] •}} {{nobr| [[Актабэ (Бухар-Жыраўскі раён)|Актабэ]] •}} {{nobr| [[Алабас (Карагандзінская вобласць)|Алабас]] •}} {{nobr| [[Алгабас (Бухар-Жыраўскі раён)|Алгабас]] •}} {{nobr| [[Астахаўка]] •}} {{nobr| [[Асыл]] •}} {{nobr| [[Ашысу]] •}} {{nobr| [[Аюлы]] •}} {{nobr| [[Байкадам (Карагандзінская вобласць)|Байкадам]] •}} {{nobr| [[Баймырза (Бухар-Жыраўскі раён)|Баймырза]] •}} {{nobr| [[Белагаш (Карагандзінская вобласць)|Белагаш]] •}} {{nobr| [[Батакара (аул)]] •}} {{nobr| [[Батакара (станцыя)]] •}} {{nobr| [[Батакара]] •}} {{nobr| [[Бухар-Жырау]] •}} {{nobr| [[Волкаўскае (Карагандзінская вобласць)|Волкаўскае]] •}} {{nobr| [[Пасёлак Габідэна Мустафіна|Габідэна Мустафіна]] •}} {{nobr| [[Гагарынскае (Карагандзінская вобласць)|Гагарынскае]] •}} {{nobr| [[Геалагічаскае]] •}} {{nobr| [[Даскей]] •}} {{nobr| [[Дубоўка (Бухар-Жыраўскі раён)|Дубоўка]] •}} {{nobr| [[Жанакала]] •}} {{nobr| [[Жанаталап (Карагандзінская вобласць)|Жанаталап]] •}} {{nobr| [[Жастылек]] •}} {{nobr| [[Зарэчнае (Бухар-Жыраўскі раён)|Зарэчнае]] •}} {{nobr| [[Інтумак]] •}} {{nobr| [[Какпекты (Карагандзінская вобласць)|Какпекты]] •}} {{nobr| [[Каражар (Карагандзінская вобласць)|Каражар]] •}} {{nobr| [[Каракудук (Карагандзінская вобласць)|Каракудук]] •}} {{nobr| [[Керней]] •}} {{nobr| [[Красная Ніва (Карагандзінская вобласць)|Красная Ніва]] •}} {{nobr| [[Курама (Карагандзінская вобласць)|Курама]] •}} {{nobr| [[Курылус]] •}} {{nobr| [[Кушакы]] •}} {{nobr| [[Кызылжар (Бухар-Жыраўскі раён)|Кызылжар]] •}} {{nobr| [[Кызылкайын (Карагандзінская вобласць)|Кызылкайын]] •}} {{nobr| [[Навастройка (Карагандзінская вобласць)|Навастройка]] •}} {{nobr| [[Наваузенка (Карагандзінская вобласць)|Наваузенка]] •}} {{nobr| [[Первае Мая (Бухар-Жыраўскі раён)|Первае Мая]] •}} {{nobr| [[Пятроўка (Карагандзінская вобласць)|Пятроўка]] •}} {{nobr| [[Растоўка (Карагандзінская вобласць)|Растоўка]] •}} {{nobr| [[Садовае (Бухар-Жыраўскі раён)|Садовае]] •}} {{nobr| [[Сакурскае]] •}} {{nobr| [[Самаркан (Карагандзінская вобласць)|Самаркан]] •}} {{nobr| [[Саратаўка (Карагандзінская вобласць)|Саратаўка]] •}} {{nobr| [[Сарытабе (Карагандзінская вобласць)|Сарытабе]] •}} {{nobr| [[Севан (сяло)|Севан]] •}} {{nobr| [[Сямізбуга]] •}} {{nobr| [[Стан (Карагандзінская вобласць)|Стан]] •}} {{nobr| [[Старая Тузда]] •}} {{nobr| [[Суыксу]] •}} {{nobr| [[Тагызкудук (Карагандзінская вобласць)|Тагызкудук]] •}} {{nobr| [[Тартколь (Карагандзінская вобласць)|Тартколь]] •}} {{nobr| [[Тасаул]] •}} {{nobr| [[Тасшакы (Бухар-Жыраўскі раён)|Тасшакы]] •}} {{nobr| [[Трудавое (Бухар-Жыраўскі раён)|Трудавое]] •}} {{nobr| [[Тузды]] •}} {{nobr| [[Тэгізжол]] •}} {{nobr| [[Ульгі (Карагандзінская вобласць)|Ульгі]] •}} {{nobr| [[Уміткер]] •}} {{nobr| [[Уражайнае (Карагандзінская вобласць)|Уражайнае]] •}} {{nobr| [[Уштабэ (Карагандзінская вобласць)|Уштабэ]] •}} {{nobr| [[Цэнтральнае (Бухар-Жыраўскі раён)|Цэнтральнае]] •}} {{nobr| [[Чкалава (Карагандзінская вобласць)|Чкалава]] •}} {{nobr| [[Шалкар (Карагандзінская вобласць)|Шалкар]] •}} {{nobr| [[Шэшэнкара]] }} }} <noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Карагандзінская вобласць]] </noinclude> jgi0w48899c7cekwuvl0ydgfu020c3j 5199499 5199466 2026-09-15T08:40:28Z Autumndancer 168015 5199499 wikitext text/x-wiki {{навігацыйная паласа |імя = НП Бухар-Жыраўскага раёна |колер = |загаловак = Населеныя пункты [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскага раёна]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] |утрыманне = {{nobr| [[Акарэ]] •}} {{nobr| [[Акбел]] •}} {{nobr| [[Акжар (Карагандзінская вобласць)|Акжар]] •}} {{nobr| [[Актабэ (Бухар-Жыраўскі раён)|Актабэ]] •}} {{nobr| [[Алабас (Карагандзінская вобласць)|Алабас]] •}} {{nobr| [[Алгабас (Бухар-Жыраўскі раён)|Алгабас]] •}} {{nobr| [[Астахаўка]] •}} {{nobr| [[Асыл]] •}} {{nobr| [[Ашысу]] •}} {{nobr| [[Аюлы]] •}} {{nobr| [[Байкадам (Карагандзінская вобласць)|Байкадам]] •}} {{nobr| [[Баймырза (Бухар-Жыраўскі раён)|Баймырза]] •}} {{nobr| [[Белагаш (Карагандзінская вобласць)|Белагаш]] •}} {{nobr| [[Батакара (аул)]] •}} {{nobr| [[Батакара (станцыя)]] •}} {{nobr| [[Батакара]] •}} {{nobr| [[Бухар-Жырау]] •}} {{nobr| [[Волкаўскае (Карагандзінская вобласць)|Волкаўскае]] •}} {{nobr| [[Пасёлак Габідэна Мустафіна|Габідэна Мустафіна]] •}} {{nobr| [[Гагарынскае (Карагандзінская вобласць)|Гагарынскае]] •}} {{nobr| [[Геалагічаскае]] •}} {{nobr| [[Даскей]] •}} {{nobr| [[Дубоўка (Бухар-Жыраўскі раён)|Дубоўка]] •}} {{nobr| [[Жанакала]] •}} {{nobr| [[Жанаталап (Карагандзінская вобласць)|Жанаталап]] •}} {{nobr| [[Жастылек]] •}} {{nobr| [[Зарэчнае (Бухар-Жыраўскі раён)|Зарэчнае]] •}} {{nobr| [[Інтумак]] •}} {{nobr| [[Какпекты (Карагандзінская вобласць)|Какпекты]] •}} {{nobr| [[Каражар (Карагандзінская вобласць)|Каражар]] •}} {{nobr| [[Каракудук (Карагандзінская вобласць)|Каракудук]] •}} {{nobr| [[Керней]] •}} {{nobr| [[Красная Ніва (Карагандзінская вобласць)|Красная Ніва]] •}} {{nobr| [[Курама (Карагандзінская вобласць)|Курама]] •}} {{nobr| [[Курылус]] •}} {{nobr| [[Кушакы]] •}} {{nobr| [[Кызылжар (Бухар-Жыраўскі раён)|Кызылжар]] •}} {{nobr| [[Кызылкайын (Карагандзінская вобласць)|Кызылкайын]] •}} {{nobr| [[Навастройка (Карагандзінская вобласць)|Навастройка]] •}} {{nobr| [[Наваузенка (Карагандзінская вобласць)|Наваузенка]] •}} {{nobr| [[Первае Мая (Бухар-Жыраўскі раён)|Первае Мая]] •}} {{nobr| [[Пятроўка (Карагандзінская вобласць)|Пятроўка]] •}} {{nobr| [[Растоўка (Карагандзінская вобласць)|Растоўка]] •}} {{nobr| [[Садовае (Бухар-Жыраўскі раён)|Садовае]] •}} {{nobr| [[Сакурскае]] •}} {{nobr| [[Самаркан (Карагандзінская вобласць)|Самаркан]] •}} {{nobr| [[Саратаўка (Карагандзінская вобласць)|Саратаўка]] •}} {{nobr| [[Сарытабе (Карагандзінская вобласць)|Сарытабе]] •}} {{nobr| [[Севан (сяло)|Севан]] •}} {{nobr| [[Сямізбуга]] •}} {{nobr| [[Стан (Карагандзінская вобласць)|Стан]] •}} {{nobr| [[Старая Тузда]] •}} {{nobr| [[Суыксу]] •}} {{nobr| [[Тагызкудык (Карагандзінская вобласць)|Тагызкудык]] •}} {{nobr| [[Тартколь (Карагандзінская вобласць)|Тартколь]] •}} {{nobr| [[Тасаул]] •}} {{nobr| [[Тасшакы (Бухар-Жыраўскі раён)|Тасшакы]] •}} {{nobr| [[Трудавое (Бухар-Жыраўскі раён)|Трудавое]] •}} {{nobr| [[Тузды]] •}} {{nobr| [[Тэгізжол]] •}} {{nobr| [[Ульгі (Карагандзінская вобласць)|Ульгі]] •}} {{nobr| [[Уміткер]] •}} {{nobr| [[Уражайнае (Карагандзінская вобласць)|Уражайнае]] •}} {{nobr| [[Уштабэ (Карагандзінская вобласць)|Уштабэ]] •}} {{nobr| [[Цэнтральнае (Бухар-Жыраўскі раён)|Цэнтральнае]] •}} {{nobr| [[Чкалава (Карагандзінская вобласць)|Чкалава]] •}} {{nobr| [[Шалкар (Карагандзінская вобласць)|Шалкар]] •}} {{nobr| [[Шэшэнкара]] }} }} <noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Карагандзінская вобласць]] </noinclude> cqs1zid6ynff951yk6r29zwveg34201 5199505 5199499 2026-09-15T08:43:24Z Autumndancer 168015 5199505 wikitext text/x-wiki {{навігацыйная паласа |імя = НП Бухар-Жыраўскага раёна |колер = |загаловак = Населеныя пункты [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскага раёна]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] |утрыманне = {{nobr| [[Акарэ]] •}} {{nobr| [[Акбел]] •}} {{nobr| [[Акжар (Карагандзінская вобласць)|Акжар]] •}} {{nobr| [[Актабэ (Бухар-Жыраўскі раён)|Актабэ]] •}} {{nobr| [[Алабас (Карагандзінская вобласць)|Алабас]] •}} {{nobr| [[Алгабас (Бухар-Жыраўскі раён)|Алгабас]] •}} {{nobr| [[Астахаўка]] •}} {{nobr| [[Асыл]] •}} {{nobr| [[Ашысу]] •}} {{nobr| [[Аюлы]] •}} {{nobr| [[Байкадам (Карагандзінская вобласць)|Байкадам]] •}} {{nobr| [[Баймырза (Бухар-Жыраўскі раён)|Баймырза]] •}} {{nobr| [[Белагаш (Карагандзінская вобласць)|Белагаш]] •}} {{nobr| [[Батакара (аул)]] •}} {{nobr| [[Батакара (станцыя)]] •}} {{nobr| [[Батакара]] •}} {{nobr| [[Бухар-Жырау]] •}} {{nobr| [[Волкаўскае (Карагандзінская вобласць)|Волкаўскае]] •}} {{nobr| [[Пасёлак Габідэна Мустафіна|Габідэна Мустафіна]] •}} {{nobr| [[Гагарынскае (Карагандзінская вобласць)|Гагарынскае]] •}} {{nobr| [[Геалагічаскае]] •}} {{nobr| [[Даскей]] •}} {{nobr| [[Дубоўка (Бухар-Жыраўскі раён)|Дубоўка]] •}} {{nobr| [[Ескі Тузды]] •}} {{nobr| [[Жанакала]] •}} {{nobr| [[Жанаталап (Карагандзінская вобласць)|Жанаталап]] •}} {{nobr| [[Жастылек]] •}} {{nobr| [[Зарэчнае (Бухар-Жыраўскі раён)|Зарэчнае]] •}} {{nobr| [[Інтумак]] •}} {{nobr| [[Какпекты (Карагандзінская вобласць)|Какпекты]] •}} {{nobr| [[Каражар (Карагандзінская вобласць)|Каражар]] •}} {{nobr| [[Каракудук (Карагандзінская вобласць)|Каракудук]] •}} {{nobr| [[Керней]] •}} {{nobr| [[Красная Ніва (Карагандзінская вобласць)|Красная Ніва]] •}} {{nobr| [[Курама (Карагандзінская вобласць)|Курама]] •}} {{nobr| [[Курылус]] •}} {{nobr| [[Кушакы]] •}} {{nobr| [[Кызылжар (Бухар-Жыраўскі раён)|Кызылжар]] •}} {{nobr| [[Кызылкайын (Карагандзінская вобласць)|Кызылкайын]] •}} {{nobr| [[Навастройка (Карагандзінская вобласць)|Навастройка]] •}} {{nobr| [[Наваузенка (Карагандзінская вобласць)|Наваузенка]] •}} {{nobr| [[Первае Мая (Бухар-Жыраўскі раён)|Первае Мая]] •}} {{nobr| [[Пятроўка (Карагандзінская вобласць)|Пятроўка]] •}} {{nobr| [[Растоўка (Карагандзінская вобласць)|Растоўка]] •}} {{nobr| [[Садовае (Бухар-Жыраўскі раён)|Садовае]] •}} {{nobr| [[Сакурскае]] •}} {{nobr| [[Самаркан (Карагандзінская вобласць)|Самаркан]] •}} {{nobr| [[Саратаўка (Карагандзінская вобласць)|Саратаўка]] •}} {{nobr| [[Сарытабе (Карагандзінская вобласць)|Сарытабе]] •}} {{nobr| [[Севан (сяло)|Севан]] •}} {{nobr| [[Сямізбуга]] •}} {{nobr| [[Стан (Карагандзінская вобласць)|Стан]] •}} {{nobr| [[Суыксу]] •}} {{nobr| [[Тагызкудык (Карагандзінская вобласць)|Тагызкудык]] •}} {{nobr| [[Тартколь (Карагандзінская вобласць)|Тартколь]] •}} {{nobr| [[Тасаул]] •}} {{nobr| [[Тасшакы (Бухар-Жыраўскі раён)|Тасшакы]] •}} {{nobr| [[Трудавое (Бухар-Жыраўскі раён)|Трудавое]] •}} {{nobr| [[Тузды]] •}} {{nobr| [[Тэгізжол]] •}} {{nobr| [[Ульгі (Карагандзінская вобласць)|Ульгі]] •}} {{nobr| [[Уміткер]] •}} {{nobr| [[Уражайнае (Карагандзінская вобласць)|Уражайнае]] •}} {{nobr| [[Уштабэ (Карагандзінская вобласць)|Уштабэ]] •}} {{nobr| [[Цэнтральнае (Бухар-Жыраўскі раён)|Цэнтральнае]] •}} {{nobr| [[Чкалава (Карагандзінская вобласць)|Чкалава]] •}} {{nobr| [[Шалкар (Карагандзінская вобласць)|Шалкар]] •}} {{nobr| [[Шэшэнкара]] }} }} <noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Карагандзінская вобласць]] </noinclude> gzo4tylkk5lekmj3zrl3wuj5kcmwp3z 5199513 5199505 2026-09-15T08:48:13Z Autumndancer 168015 5199513 wikitext text/x-wiki {{навігацыйная паласа |імя = НП Бухар-Жыраўскага раёна |колер = |загаловак = Населеныя пункты [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскага раёна]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] |утрыманне = {{nobr| [[Акарэ]] •}} {{nobr| [[Акбел]] •}} {{nobr| [[Акжар (Карагандзінская вобласць)|Акжар]] •}} {{nobr| [[Актабэ (Бухар-Жыраўскі раён)|Актабэ]] •}} {{nobr| [[Алабас (Карагандзінская вобласць)|Алабас]] •}} {{nobr| [[Алгабас (Бухар-Жыраўскі раён)|Алгабас]] •}} {{nobr| [[Астахаўка]] •}} {{nobr| [[Асыл]] •}} {{nobr| [[Ашысу]] •}} {{nobr| [[Аюлы]] •}} {{nobr| [[Байкадам (Карагандзінская вобласць)|Байкадам]] •}} {{nobr| [[Баймырза (Бухар-Жыраўскі раён)|Баймырза]] •}} {{nobr| [[Белагаш (Карагандзінская вобласць)|Белагаш]] •}} {{nobr| [[Батакара (аул)]] •}} {{nobr| [[Батакара (станцыя)]] •}} {{nobr| [[Батакара]] •}} {{nobr| [[Бухар-Жырау]] •}} {{nobr| [[Волкаўскае (Карагандзінская вобласць)|Волкаўскае]] •}} {{nobr| [[Пасёлак Габідэна Мустафіна|Габідэна Мустафіна]] •}} {{nobr| [[Гагарынскае (Карагандзінская вобласць)|Гагарынскае]] •}} {{nobr| [[Геалагічаскае]] •}} {{nobr| [[Даскей]] •}} {{nobr| [[Дубоўка (Бухар-Жыраўскі раён)|Дубоўка]] •}} {{nobr| [[Ескі Тузды]] •}} {{nobr| [[Жанакала]] •}} {{nobr| [[Жанаталап (Карагандзінская вобласць)|Жанаталап]] •}} {{nobr| [[Жастылек]] •}} {{nobr| [[Зарэчнае (Бухар-Жыраўскі раён)|Зарэчнае]] •}} {{nobr| [[Інтумак]] •}} {{nobr| [[Какпекты (Карагандзінская вобласць)|Какпекты]] •}} {{nobr| [[Каражар (Карагандзінская вобласць)|Каражар]] •}} {{nobr| [[Каракудук (Карагандзінская вобласць)|Каракудук]] •}} {{nobr| [[Керней]] •}} {{nobr| [[Красная Ніва (Карагандзінская вобласць)|Красная Ніва]] •}} {{nobr| [[Курама (Карагандзінская вобласць)|Курама]] •}} {{nobr| [[Курылус]] •}} {{nobr| [[Кушакы]] •}} {{nobr| [[Кызылжар (Бухар-Жыраўскі раён)|Кызылжар]] •}} {{nobr| [[Кызылкайын (Карагандзінская вобласць)|Кызылкайын]] •}} {{nobr| [[Навастройка (Карагандзінская вобласць)|Навастройка]] •}} {{nobr| [[Наваузенка (Карагандзінская вобласць)|Наваузенка]] •}} {{nobr| [[Первае Мая (Бухар-Жыраўскі раён)|Первае Мая]] •}} {{nobr| [[Пятроўка (Карагандзінская вобласць)|Пятроўка]] •}} {{nobr| [[Растоўка (Карагандзінская вобласць)|Растоўка]] •}} {{nobr| [[Садовае (Бухар-Жыраўскі раён)|Садовае]] •}} {{nobr| [[Сакурскае]] •}} {{nobr| [[Самаркан (Карагандзінская вобласць)|Самаркан]] •}} {{nobr| [[Саратаўка (Карагандзінская вобласць)|Саратаўка]] •}} {{nobr| [[Сарытабе (Карагандзінская вобласць)|Сарытабе]] •}} {{nobr| [[Севан (сяло)|Севан]] •}} {{nobr| [[Семізбугы]] •}} {{nobr| [[Стан (Карагандзінская вобласць)|Стан]] •}} {{nobr| [[Суыксу]] •}} {{nobr| [[Тагызкудык (Карагандзінская вобласць)|Тагызкудык]] •}} {{nobr| [[Тартколь (Карагандзінская вобласць)|Тартколь]] •}} {{nobr| [[Тасаул]] •}} {{nobr| [[Тасшакы (Бухар-Жыраўскі раён)|Тасшакы]] •}} {{nobr| [[Трудавое (Бухар-Жыраўскі раён)|Трудавое]] •}} {{nobr| [[Тузды]] •}} {{nobr| [[Тэгізжол]] •}} {{nobr| [[Ульгі (Карагандзінская вобласць)|Ульгі]] •}} {{nobr| [[Уміткер]] •}} {{nobr| [[Уражайнае (Карагандзінская вобласць)|Уражайнае]] •}} {{nobr| [[Уштабэ (Карагандзінская вобласць)|Уштабэ]] •}} {{nobr| [[Цэнтральнае (Бухар-Жыраўскі раён)|Цэнтральнае]] •}} {{nobr| [[Чкалава (Карагандзінская вобласць)|Чкалава]] •}} {{nobr| [[Шалкар (Карагандзінская вобласць)|Шалкар]] •}} {{nobr| [[Шэшэнкара]] }} }} <noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Карагандзінская вобласць]] </noinclude> 2ahzjkjszfsmgapcyq450tz4hxvyich 5199517 5199513 2026-09-15T08:49:47Z Autumndancer 168015 5199517 wikitext text/x-wiki {{навігацыйная паласа |імя = НП Бухар-Жыраўскага раёна |колер = |загаловак = Населеныя пункты [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскага раёна]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] |утрыманне = {{nobr| [[Акарэ]] •}} {{nobr| [[Акбел]] •}} {{nobr| [[Акжар (Карагандзінская вобласць)|Акжар]] •}} {{nobr| [[Актабэ (Бухар-Жыраўскі раён)|Актабэ]] •}} {{nobr| [[Алабас (Карагандзінская вобласць)|Алабас]] •}} {{nobr| [[Алгабас (Бухар-Жыраўскі раён)|Алгабас]] •}} {{nobr| [[Астахаўка]] •}} {{nobr| [[Асыл]] •}} {{nobr| [[Ашысу]] •}} {{nobr| [[Аюлы]] •}} {{nobr| [[Байкадам (Карагандзінская вобласць)|Байкадам]] •}} {{nobr| [[Баймырза (Бухар-Жыраўскі раён)|Баймырза]] •}} {{nobr| [[Белагаш (Карагандзінская вобласць)|Белагаш]] •}} {{nobr| [[Батакара (аул)]] •}} {{nobr| [[Батакара (станцыя)]] •}} {{nobr| [[Батакара]] •}} {{nobr| [[Бухар-Жырау]] •}} {{nobr| [[Волкаўскае (Карагандзінская вобласць)|Волкаўскае]] •}} {{nobr| [[Пасёлак Габідэна Мустафіна|Габідэна Мустафіна]] •}} {{nobr| [[Гагарынскае (Карагандзінская вобласць)|Гагарынскае]] •}} {{nobr| [[Геалагічаскае]] •}} {{nobr| [[Даскей]] •}} {{nobr| [[Дубоўка (Бухар-Жыраўскі раён)|Дубоўка]] •}} {{nobr| [[Ескі Тузды]] •}} {{nobr| [[Жанакала]] •}} {{nobr| [[Жанаталап (Карагандзінская вобласць)|Жанаталап]] •}} {{nobr| [[Жастылек]] •}} {{nobr| [[Зарэчнае (Бухар-Жыраўскі раён)|Зарэчнае]] •}} {{nobr| [[Інтумак]] •}} {{nobr| [[Какпекты (Карагандзінская вобласць)|Какпекты]] •}} {{nobr| [[Каражар (Карагандзінская вобласць)|Каражар]] •}} {{nobr| [[Каракудук (Карагандзінская вобласць)|Каракудук]] •}} {{nobr| [[Керней]] •}} {{nobr| [[Красная Ніва (Карагандзінская вобласць)|Красная Ніва]] •}} {{nobr| [[Курама (Карагандзінская вобласць)|Курама]] •}} {{nobr| [[Курылус]] •}} {{nobr| [[Кушакы]] •}} {{nobr| [[Кызылжар (Бухар-Жыраўскі раён)|Кызылжар]] •}} {{nobr| [[Кызылкайын (Карагандзінская вобласць)|Кызылкайын]] •}} {{nobr| [[Навастройка (Карагандзінская вобласць)|Навастройка]] •}} {{nobr| [[Наваузенка (Карагандзінская вобласць)|Наваузенка]] •}} {{nobr| [[Первае Мая (Бухар-Жыраўскі раён)|Первае Мая]] •}} {{nobr| [[Пятроўка (Карагандзінская вобласць)|Пятроўка]] •}} {{nobr| [[Растоўка (Карагандзінская вобласць)|Растоўка]] •}} {{nobr| [[Садовае (Бухар-Жыраўскі раён)|Садовае]] •}} {{nobr| [[Сакурскае]] •}} {{nobr| [[Самаркан (Карагандзінская вобласць)|Самаркан]] •}} {{nobr| [[Саратаўка (Карагандзінская вобласць)|Саратаўка]] •}} {{nobr| [[Сарытабе (Карагандзінская вобласць)|Сарытабе]] •}} {{nobr| [[Севан (аул)|Севан]] •}} {{nobr| [[Семізбугы]] •}} {{nobr| [[Стан (Карагандзінская вобласць)|Стан]] •}} {{nobr| [[Суыксу]] •}} {{nobr| [[Тагызкудык (Карагандзінская вобласць)|Тагызкудык]] •}} {{nobr| [[Тартколь (Карагандзінская вобласць)|Тартколь]] •}} {{nobr| [[Тасаул]] •}} {{nobr| [[Тасшакы (Бухар-Жыраўскі раён)|Тасшакы]] •}} {{nobr| [[Трудавое (Бухар-Жыраўскі раён)|Трудавое]] •}} {{nobr| [[Тузды]] •}} {{nobr| [[Тэгізжол]] •}} {{nobr| [[Ульгі (Карагандзінская вобласць)|Ульгі]] •}} {{nobr| [[Уміткер]] •}} {{nobr| [[Уражайнае (Карагандзінская вобласць)|Уражайнае]] •}} {{nobr| [[Уштабэ (Карагандзінская вобласць)|Уштабэ]] •}} {{nobr| [[Цэнтральнае (Бухар-Жыраўскі раён)|Цэнтральнае]] •}} {{nobr| [[Чкалава (Карагандзінская вобласць)|Чкалава]] •}} {{nobr| [[Шалкар (Карагандзінская вобласць)|Шалкар]] •}} {{nobr| [[Шэшэнкара]] }} }} <noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Карагандзінская вобласць]] </noinclude> ac6e7j9kpukjrvo15nfax4ostyimuei 5199527 5199517 2026-09-15T08:54:38Z Autumndancer 168015 5199527 wikitext text/x-wiki {{навігацыйная паласа |імя = НП Бухар-Жыраўскага раёна |колер = |загаловак = Населеныя пункты [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскага раёна]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] |утрыманне = {{nobr| [[Акарэ]] •}} {{nobr| [[Акбел]] •}} {{nobr| [[Акжар (Карагандзінская вобласць)|Акжар]] •}} {{nobr| [[Актабэ (Бухар-Жыраўскі раён)|Актабэ]] •}} {{nobr| [[Алабас (Карагандзінская вобласць)|Алабас]] •}} {{nobr| [[Алгабас (Бухар-Жыраўскі раён)|Алгабас]] •}} {{nobr| [[Астахаўка]] •}} {{nobr| [[Асыл]] •}} {{nobr| [[Ашысу]] •}} {{nobr| [[Аюлы]] •}} {{nobr| [[Байкадам (Карагандзінская вобласць)|Байкадам]] •}} {{nobr| [[Баймырза (Бухар-Жыраўскі раён)|Баймырза]] •}} {{nobr| [[Белагаш (Карагандзінская вобласць)|Белагаш]] •}} {{nobr| [[Батакара (аул)]] •}} {{nobr| [[Батакара (станцыя)]] •}} {{nobr| [[Батакара]] •}} {{nobr| [[Бухар-Жырау]] •}} {{nobr| [[Волкаўскае (Карагандзінская вобласць)|Волкаўскае]] •}} {{nobr| [[Пасёлак Габідэна Мустафіна|Габідэна Мустафіна]] •}} {{nobr| [[Гагарынскае (Карагандзінская вобласць)|Гагарынскае]] •}} {{nobr| [[Геалагічаскае]] •}} {{nobr| [[Даскей]] •}} {{nobr| [[Дубоўка (Бухар-Жыраўскі раён)|Дубоўка]] •}} {{nobr| [[Ескі Тузды]] •}} {{nobr| [[Жанакала]] •}} {{nobr| [[Жанаталап (Карагандзінская вобласць)|Жанаталап]] •}} {{nobr| [[Жастылек]] •}} {{nobr| [[Зарэчнае (Бухар-Жыраўскі раён)|Зарэчнае]] •}} {{nobr| [[Інтумак]] •}} {{nobr| [[Какпекты (Карагандзінская вобласць)|Какпекты]] •}} {{nobr| [[Каражар (Карагандзінская вобласць)|Каражар]] •}} {{nobr| [[Каракудук (Карагандзінская вобласць)|Каракудук]] •}} {{nobr| [[Керней]] •}} {{nobr| [[Красная Ніва (Карагандзінская вобласць)|Красная Ніва]] •}} {{nobr| [[Курама (Карагандзінская вобласць)|Курама]] •}} {{nobr| [[Курылус]] •}} {{nobr| [[Кушакы]] •}} {{nobr| [[Кызылжар (Бухар-Жыраўскі раён)|Кызылжар]] •}} {{nobr| [[Кызылкайын (Карагандзінская вобласць)|Кызылкайын]] •}} {{nobr| [[Навастройка (Карагандзінская вобласць)|Навастройка]] •}} {{nobr| [[Наваузенка (Карагандзінская вобласць)|Наваузенка]] •}} {{nobr| [[Первае Мая (Бухар-Жыраўскі раён)|Первае Мая]] •}} {{nobr| [[Пятроўка (Карагандзінская вобласць)|Пятроўка]] •}} {{nobr| [[Растоўка (Карагандзінская вобласць)|Растоўка]] •}} {{nobr| [[Садовае (Бухар-Жыраўскі раён)|Садовае]] •}} {{nobr| [[Сакыр]] •}} {{nobr| [[Самаркан (Карагандзінская вобласць)|Самаркан]] •}} {{nobr| [[Саратаўка (Карагандзінская вобласць)|Саратаўка]] •}} {{nobr| [[Сарытабе (Карагандзінская вобласць)|Сарытабе]] •}} {{nobr| [[Севан (аул)|Севан]] •}} {{nobr| [[Семізбугы]] •}} {{nobr| [[Стан (Карагандзінская вобласць)|Стан]] •}} {{nobr| [[Суыксу]] •}} {{nobr| [[Тагызкудык (Карагандзінская вобласць)|Тагызкудык]] •}} {{nobr| [[Тартколь (Карагандзінская вобласць)|Тартколь]] •}} {{nobr| [[Тасаул]] •}} {{nobr| [[Тасшакы (Бухар-Жыраўскі раён)|Тасшакы]] •}} {{nobr| [[Трудавое (Бухар-Жыраўскі раён)|Трудавое]] •}} {{nobr| [[Тузды]] •}} {{nobr| [[Тэгізжол]] •}} {{nobr| [[Ульгі (Карагандзінская вобласць)|Ульгі]] •}} {{nobr| [[Уміткер]] •}} {{nobr| [[Уражайнае (Карагандзінская вобласць)|Уражайнае]] •}} {{nobr| [[Уштабэ (Карагандзінская вобласць)|Уштабэ]] •}} {{nobr| [[Цэнтральнае (Бухар-Жыраўскі раён)|Цэнтральнае]] •}} {{nobr| [[Чкалава (Карагандзінская вобласць)|Чкалава]] •}} {{nobr| [[Шалкар (Карагандзінская вобласць)|Шалкар]] •}} {{nobr| [[Шэшэнкара]] }} }} <noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Карагандзінская вобласць]] </noinclude> gvcbzt2ghodtnw2oq5tmjz6tkzpr7l1 0 563421 5198947 4827483 2026-09-14T12:05:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5198947 wikitext text/x-wiki {{Газета |назва = |арыгінальная назва = |выява = [[Выява:Гродзенская праўда (газета).png|250px|Гродзенская праўда]] |подпіс = |тып = |фармат = А3 |заснаванне = [[кастрычнік]] [[1939]] |спыненне публікацый = |цана = |уладальнікі = |выдавец = рэдакцыя газеты «Гродзенская праўда» |рэдактар = |галоўны рэдактар = [[Лілія Чаславаўна Навіцкая]] |штат = |палітычна = |мова = [[Руская мова|руская]]<br>[[Беларуская мова|беларуская]] |перыядычнасць = двойчы на тыдзень |аб'ём = 40 старонак |тыраж = 70 000 |галоўны офіс = 230025  г. Гродна, вул. Антонава, 25 |ISSN = |вэб-сайт = [http://www.grodnonews.by/ grodnonews.by] }} '''Гро{{Націск}}дзенская пра{{Націск}}ўда''' — абласная газета Гродзенскай вобласці, выходзіць пад назвай 2 разы на тыдзень на [[Беларуская мова|беларускай]] і [[Руская мова|рускай]] мовах''<ref name=":15">[https://belarus.belarusenc.by/temy/belarusindrugwar/2164/ «Белосто́кская пра́вда»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240826173721/https://belarus.belarusenc.by/temy/belarusindrugwar/2164/ |date=26 жніўня 2024 }} // Беларуская энцыклапедыя</ref>''. Выдаецца з [[кастрычнік]]а [[1939]] года<ref>{{cite web|url = https://news.tut.by/author/863.html|title = Гродненская правда|publisher = TUT.BY|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20180610224108/http://news.tut.by/author/863.html|archive-date = 10 чэрвеня 2018|access-date = 2018-06-17|url-status = dead}}</ref>. [[Будынак газеты «Гродзенская праўда»|Рэдакцыйна-выдавецкі корпус газеты]] (1985, арх. [[Л. Вільчко]]) размешчаны па [[Вуліца Антонава (Гродна)|вуліцы Антонава]], 25. Заснавальнікі — [[Гродзенскі абласны выканаўчы камітэт|Гродзенскі абласны]] і [[Гродзенскі гарадскі выканаўчы камітэт|Гродзенскі гарадскі выканаўчыя камітэты]], [[Гродзенскі абласны Савет дэпутатаў|Гродзенскі абласны]] і [[Гродзенскі гарадскі Савет дэпутатаў|Гродзенскі гарадскі Саветы дэпутатаў]], абласное ўнітарнае інфармацыйна-рэкламнае прадпрыемства «Рэдакцыя газеты “Гродзенская праўда”»''<ref name=":14">[https://belarus.belarusenc.by/temy/belarusindrugwar/2164/ «Белосто́кская пра́вда»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240826173721/https://belarus.belarusenc.by/temy/belarusindrugwar/2164/ |date=26 жніўня 2024 }} // Беларуская энцыклапедыя</ref>''. == Гісторыя == Заснавана ў [[Далучэнне Заходняй Беларусі да БССР|верасні 1939 г.]] як [[Белостокская правда|беластоцкая абласная газета]]''<ref name=":12">[https://belarus.belarusenc.by/temy/belarusindrugwar/2164/ «Белосто́кская пра́вда»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240826173721/https://belarus.belarusenc.by/temy/belarusindrugwar/2164/ |date=26 жніўня 2024 }} // Беларуская энцыклапедыя</ref>.'' Пасля [[Вызваленне БССР|вызвалення БССР]] 20 верасня 1944 года [[s:ru:Указ Президиума ВС СССР от 20.09.1944 об образовании Бобруйской, Гродненской и Полоцкой областей|Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР]] горад Беласток і яшчэ 17 раёнаў перададзены Польшчы. Беластоцкая вобласць 20 верасня 1944 года была скасавана<ref name=":0">{{БРЭ|ссылка=https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/1856364|артыкул=БЕЛОСТО́КСКАЯ О́БЛАСТЬ|том=3|старонкі=263|архіў=https://web.archive.org/web/20190902193811/https://bigenc.ru/domestic_history/text/1856364|архіў дата=2019-09-02}}</ref>. З 22 кастрычніка 1944 года беластоцкая абласная газета стала выдавацца пад назвай ''«[[Гродзенская праўда|Гродненская правда]]»<ref name=":1">[https://belarus.belarusenc.by/temy/belarusindrugwar/2164/ «Белосто́кская пра́вда»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240826173721/https://belarus.belarusenc.by/temy/belarusindrugwar/2164/ |date=26 жніўня 2024 }} // Беларуская энцыклапедыя</ref>''. З 1965 г. друкавалася ў якасці органа [[Гродзенскі абкам КПБ|Гродзенскага абкама]] і [[Гродзенскі гаркам КПБ|гаркама КПБ]], [[Гродзенскі абласны Савет дэпутатаў працоўных|абласнога]] і [[Гродзенскі гарадскі Савет дэпутатаў працоўных|гарадскога Саветаў дэпутатаў працоўных]] (Саветы народных дэпутатаў з 1977)''<ref name=":13">[https://belarus.belarusenc.by/temy/belarusindrugwar/2164/ «Белосто́кская пра́вда»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240826173721/https://belarus.belarusenc.by/temy/belarusindrugwar/2164/ |date=26 жніўня 2024 }} // Беларуская энцыклапедыя</ref>''. == Агульныя звесткі == Агульны наклад тыдня каля 70 тысяч асобнікаў. Газета выходзіць двойчы на тыдзень (серада і субота) на [[Руская мова|рускай]] і [[Беларуская мова|беларускай мовах]]. Заснавальнікі: [[Гродзенскі абласны выканаўчы камітэт|Гродзенскі абласны]] і [[Гродзенскі гарадскі выканаўчы камітэт|Гродзенскі гарадскі выканаўчыя камітэты]], [[Гродзенскі абласны Савет дэпутатаў|Гродзенскі абласны]] і [[Гродзенскі гарадскі Савет дэпутатаў|Гродзенскі гарадскі Саветы дэпутатаў]], рэдакцыя газеты «Гродзенская праўда». Мае тэматычныя дадаткі «Гродненский вестник» і «Рекламка». Рэдакцыя газеты «Гродзенская праўда» зарэгістравана ў [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрстве інфармацыі Рэспублікі Беларусь]] (№ 582). Друкуецца ў ГАУПП «Гродзенская друкарня». Распаўсюджваецца на тэрыторыі [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] праз сістэму «Белсаюздруку», у крамах Гродна і крамах усіх райспажыўсаюзаў вобласці, а таксама праз сетку вулічных распаўсюднікаў. Узнагароджана [[Ордэн Дружбы народаў (СССР)|ордэнам Дружба народаў]] (1982), пераможца IV, V, VI Нацыянальных конкурсаў друкаваных [[Сродкі масавай інфармацыі|СМІ]] «Золотая литера». == Галоўны рэдактар == Са студзеня 2024 года пасаду галоўнага рэдактара займае Таццяна Сяргеева. Да гэтага яна займала пасаду кіраўніка аддзела па сувязях са СМІ галоўнага ўпраўлення ідэалагічнай работы і па справах моладзі [[Гродзенскі абласны выканаўчы камітэт|Гродзенскага аблвыканкама]]. Яе папярэдніца на пасадзе галоўнага рэдактара - Лілія Навіцкая<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://hrodna.life/2024/01/24/tacciana-siarhiejeva/|title=«Абсалютны патрыёт сваёй краіны, які ніколі не здрадзіць». Кіраваць «Гродзенскай праўдай» празначылі ідэолага са стажам|last=HL|website=Hrodna.life|date=2024-01-24|access-date=2024-02-13}}</ref>. Па адукацыі Сяргеева - "Гісторык архівазнаўца", яна скончыла Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы ў 2010 годзе. У 2023 годзе паступіла ў Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце па спецыяльнасці "Дзяржаўнае кіраванне і ідэалогія". {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.grodnonews.by/ Афіцыйная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170517092659/http://grodnonews.by/ |date=17 мая 2017 }} * {{УКантакце|grpravda_news|Гродзенскай праўды}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Абласныя і раённыя газеты Беларусі}} [[Катэгорыя:Газеты Гродна]] [[Катэгорыя:Гродзенская праўда| ]] 0qzos4vdp0pzqzkfcoxa5ttzcgy5wqg 0 565365 5199461 5198779 2026-09-15T08:12:34Z ~2026-38891-38 170911 Павел Місько 5199461 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|2011}} '''[[2011]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 2011 года}} == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Тумас Транстромер]]. == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[1 лютага]]: [[Таццяна Зіненка]] (50) — беларуская паэтка. * [[10 лютага]]: [[Ян Збажына]] (46) — беларускі паэт і пісьменнік. * [[2 сакавіка]]: [[Тадзіяна Кляшторная]] (79) — беларуская дзіцячая пісьменніца. Дачка беларускага паэта [[Тодар Кляшторны|Тодара Кляшторнага]]. * [[19 сакавіка]]: [[Ніна Маеўская]] (72) — беларуская пісьменніца і паэтка. * [[30 красавіка]]: [[Валянціна Коўтун]] (65) — беларуская паэтка, пісьменніца, літаратуразнаўца і перакладчыца. * [[6 чэрвеня]]: [[Уладзімір Конан]] (77) — беларускі філосаф, гісторык і літаратурны крытык. * [[9 чэрвеня]]: [[Павел Місько]] (80) — беларускі пісьменнік і паэт. * [[25 чэрвеня]]: [[Вольга Лапіцкая]] (93) — беларускі паэтка. * [[7 ліпеня]]: [[Мікола Гроднеў]] (81) — беларускі пісьменнік. {{зноскі}} {{Храналагічны пералік}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2011 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] hmej11f77viyds1z6pdi7xcjvsf610e 5199472 5199461 2026-09-15T08:22:52Z ~2026-38891-38 170911 Святлана Явар 5199472 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|2011}} '''[[2011]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 2011 года}} == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Тумас Транстромер]]. == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[1 лютага]]: [[Таццяна Зіненка]] (50) — беларуская паэтка. * [[10 лютага]]: [[Ян Збажына]] (46) — беларускі паэт і пісьменнік. * [[2 сакавіка]]: [[Тадзіяна Кляшторная]] (79) — беларуская дзіцячая пісьменніца. Дачка беларускага паэта [[Тодар Кляшторны|Тодара Кляшторнага]]. * [[19 сакавіка]]: [[Ніна Маеўская]] (72) — беларуская пісьменніца і паэтка. * [[30 красавіка]]: [[Валянціна Коўтун]] (65) — беларуская паэтка, пісьменніца, літаратуразнаўца і перакладчыца. * [[6 чэрвеня]]: [[Уладзімір Конан]] (77) — беларускі філосаф, гісторык і літаратурны крытык. * [[9 чэрвеня]]: [[Павел Місько]] (80) — беларускі пісьменнік і паэт. * [[15 чэрвеня]]: [[Святлана Явар]] (42) — беларуская паэтка і літаратуразнаўца. Дачка беларускага пісьменніка [[Барыс Сачанка|Барыса Сачанкі]]. * [[25 чэрвеня]]: [[Вольга Лапіцкая]] (93) — беларускі паэтка. * [[7 ліпеня]]: [[Мікола Гроднеў]] (81) — беларускі пісьменнік. {{зноскі}} {{Храналагічны пералік}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2011 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] ro88woov59lwvhtwctv0mft6noj440i 5199475 5199472 2026-09-15T08:26:43Z ~2026-38891-38 170911 Янка Сіпакоў 5199475 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|2011}} '''[[2011]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 2011 года}} == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Тумас Транстромер]]. == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[1 лютага]]: [[Таццяна Зіненка]] (50) — беларуская паэтка. * [[10 лютага]]: [[Ян Збажына]] (46) — беларускі паэт і пісьменнік. * [[2 сакавіка]]: [[Тадзіяна Кляшторная]] (79) — беларуская дзіцячая пісьменніца. Дачка беларускага паэта [[Тодар Кляшторны|Тодара Кляшторнага]]. * [[10 сакавіка]]: [[Янка Сіпакоў]] (75) — беларускі паэт, пісьменнік і перакладчык. * [[19 сакавіка]]: [[Ніна Маеўская]] (72) — беларуская пісьменніца і паэтка. * [[30 красавіка]]: [[Валянціна Коўтун]] (65) — беларуская паэтка, пісьменніца, літаратуразнаўца і перакладчыца. * [[6 чэрвеня]]: [[Уладзімір Конан]] (77) — беларускі філосаф, гісторык і літаратурны крытык. * [[9 чэрвеня]]: [[Павел Місько]] (80) — беларускі пісьменнік і паэт. * [[15 чэрвеня]]: [[Святлана Явар]] (42) — беларуская паэтка і літаратуразнаўца. Дачка беларускага пісьменніка [[Барыс Сачанка|Барыса Сачанкі]]. * [[25 чэрвеня]]: [[Вольга Лапіцкая]] (93) — беларускі паэтка. * [[7 ліпеня]]: [[Мікола Гроднеў]] (81) — беларускі пісьменнік. {{зноскі}} {{Храналагічны пералік}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2011 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] py18h99thy23dpnqz7kfqds2g9b0nxh 5199480 5199475 2026-09-15T08:30:12Z ~2026-38891-38 170911 Віталь Скалабан 5199480 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|2011}} '''[[2011]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 2011 года}} == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Тумас Транстромер]]. == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[1 лютага]]: [[Таццяна Зіненка]] (50) — беларуская паэтка. * [[10 лютага]]: [[Ян Збажына]] (46) — беларускі паэт і пісьменнік. * [[2 сакавіка]]: [[Тадзіяна Кляшторная]] (79) — беларуская дзіцячая пісьменніца. Дачка беларускага паэта [[Тодар Кляшторны|Тодара Кляшторнага]]. * [[10 сакавіка]]: [[Янка Сіпакоў]] (75) — беларускі паэт, пісьменнік і перакладчык. * [[19 сакавіка]]: [[Ніна Маеўская]] (72) — беларуская пісьменніца і паэтка. * [[30 красавіка]]: [[Валянціна Коўтун]] (65) — беларуская паэтка, пісьменніца, літаратуразнаўца і перакладчыца. * [[6 чэрвеня]]: [[Уладзімір Конан]] (77) — беларускі філосаф, гісторык і літаратурны крытык. * [[9 чэрвеня]]: [[Павел Місько]] (80) — беларускі пісьменнік і паэт. * [[15 чэрвеня]]: [[Святлана Явар]] (42) — беларуская паэтка і літаратуразнаўца. Дачка беларускага пісьменніка [[Барыс Сачанка|Барыса Сачанкі]]. * [[25 чэрвеня]]: [[Вольга Лапіцкая]] (93) — беларускі паэтка. * [[7 ліпеня]]: [[Мікола Гроднеў]] (81) — беларускі пісьменнік. * [[20 жніўня]]: [[Віталь Скалабан]] (64) — беларускі гісторык і літаратуразнавец. {{зноскі}} {{Храналагічны пералік}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2011 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] 54fgzthhyos05h8mbj70zsac00wpm27 5199489 5199480 2026-09-15T08:36:45Z ~2026-38891-38 170911 Віталь Тарас 5199489 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|2011}} '''[[2011]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 2011 года}} == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Тумас Транстромер]]. == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[18 студзеня]]: [[Віталь Тарас]] (54) — беларускі журналіст і публіцыст. Сын беларускага пісьменніка [[Валянцін Тарас|Валянціна Тараса]]. * [[1 лютага]]: [[Таццяна Зіненка]] (50) — беларуская паэтка. * [[10 лютага]]: [[Ян Збажына]] (46) — беларускі паэт і пісьменнік. * [[2 сакавіка]]: [[Тадзіяна Кляшторная]] (79) — беларуская дзіцячая пісьменніца. Дачка беларускага паэта [[Тодар Кляшторны|Тодара Кляшторнага]]. * [[10 сакавіка]]: [[Янка Сіпакоў]] (75) — беларускі паэт, пісьменнік і перакладчык. * [[19 сакавіка]]: [[Ніна Маеўская]] (72) — беларуская пісьменніца і паэтка. * [[30 красавіка]]: [[Валянціна Коўтун]] (65) — беларуская паэтка, пісьменніца, літаратуразнаўца і перакладчыца. * [[6 чэрвеня]]: [[Уладзімір Конан]] (77) — беларускі філосаф, гісторык і літаратурны крытык. * [[9 чэрвеня]]: [[Павел Місько]] (80) — беларускі пісьменнік і паэт. * [[15 чэрвеня]]: [[Святлана Явар]] (42) — беларуская паэтка і літаратуразнаўца. Дачка беларускага пісьменніка [[Барыс Сачанка|Барыса Сачанкі]]. * [[25 чэрвеня]]: [[Вольга Лапіцкая]] (93) — беларускі паэтка. * [[7 ліпеня]]: [[Мікола Гроднеў]] (81) — беларускі пісьменнік. * [[20 жніўня]]: [[Віталь Скалабан]] (64) — беларускі гісторык і літаратуразнавец. {{зноскі}} {{Храналагічны пералік}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2011 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] k43t6empxabzm72ytnk3llvb3uhz1cp 5199493 5199489 2026-09-15T08:38:44Z ~2026-38891-38 170911 паэта 5199493 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|2011}} '''[[2011]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 2011 года}} == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Тумас Транстромер]]. == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[18 студзеня]]: [[Віталь Тарас]] (54) — беларускі журналіст і публіцыст. Сын беларускага паэта [[Валянцін Тарас|Валянціна Тараса]]. * [[1 лютага]]: [[Таццяна Зіненка]] (50) — беларуская паэтка. * [[10 лютага]]: [[Ян Збажына]] (46) — беларускі паэт і пісьменнік. * [[2 сакавіка]]: [[Тадзіяна Кляшторная]] (79) — беларуская дзіцячая пісьменніца. Дачка беларускага паэта [[Тодар Кляшторны|Тодара Кляшторнага]]. * [[10 сакавіка]]: [[Янка Сіпакоў]] (75) — беларускі паэт, пісьменнік і перакладчык. * [[19 сакавіка]]: [[Ніна Маеўская]] (72) — беларуская пісьменніца і паэтка. * [[30 красавіка]]: [[Валянціна Коўтун]] (65) — беларуская паэтка, пісьменніца, літаратуразнаўца і перакладчыца. * [[6 чэрвеня]]: [[Уладзімір Конан]] (77) — беларускі філосаф, гісторык і літаратурны крытык. * [[9 чэрвеня]]: [[Павел Місько]] (80) — беларускі пісьменнік і паэт. * [[15 чэрвеня]]: [[Святлана Явар]] (42) — беларуская паэтка і літаратуразнаўца. Дачка беларускага пісьменніка [[Барыс Сачанка|Барыса Сачанкі]]. * [[25 чэрвеня]]: [[Вольга Лапіцкая]] (93) — беларускі паэтка. * [[7 ліпеня]]: [[Мікола Гроднеў]] (81) — беларускі пісьменнік. * [[20 жніўня]]: [[Віталь Скалабан]] (64) — беларускі гісторык і літаратуразнавец. {{зноскі}} {{Храналагічны пералік}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2011 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] dgrdgkyma6mgk4y1spmh5xok6141sdk 5199506 5199493 2026-09-15T08:43:56Z ~2026-38891-38 170911 Раман Тармола-Мірскі 5199506 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|2011}} '''[[2011]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 2011 года}} == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Тумас Транстромер]]. == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[18 студзеня]]: [[Віталь Тарас]] (54) — беларускі журналіст і публіцыст. Сын беларускага паэта [[Валянцін Тарас|Валянціна Тараса]]. * [[1 лютага]]: [[Таццяна Зіненка]] (50) — беларуская паэтка. * [[10 лютага]]: [[Ян Збажына]] (46) — беларускі паэт і пісьменнік. * [[2 сакавіка]]: [[Тадзіяна Кляшторная]] (79) — беларуская дзіцячая пісьменніца. Дачка беларускага паэта [[Тодар Кляшторны|Тодара Кляшторнага]]. * [[10 сакавіка]]: [[Янка Сіпакоў]] (75) — беларускі паэт, пісьменнік і перакладчык. * [[19 сакавіка]]: [[Ніна Маеўская]] (72) — беларуская пісьменніца і паэтка. * [[30 красавіка]]: [[Валянціна Коўтун]] (65) — беларуская паэтка, пісьменніца, літаратуразнаўца і перакладчыца. * [[6 чэрвеня]]: [[Уладзімір Конан]] (77) — беларускі філосаф, гісторык і літаратурны крытык. * [[9 чэрвеня]]: [[Павел Місько]] (80) — беларускі пісьменнік і паэт. * [[15 чэрвеня]]: [[Святлана Явар]] (42) — беларуская паэтка і літаратуразнаўца. Дачка беларускага пісьменніка [[Барыс Сачанка|Барыса Сачанкі]]. * [[25 чэрвеня]]: [[Вольга Лапіцкая]] (93) — беларускі паэтка. * [[25 чэрвеня]]: [[Раман Тармола-Мірскі]] (86) — беларускі паэт і сцэнарыст. * [[7 ліпеня]]: [[Мікола Гроднеў]] (81) — беларускі пісьменнік. * [[20 жніўня]]: [[Віталь Скалабан]] (64) — беларускі гісторык і літаратуразнавец. {{зноскі}} {{Храналагічны пералік}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2011 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] 1qvrqrzme67mi6f3g7ylxnd1c7pjd65 0 570993 5199414 5198921 2026-09-15T07:39:37Z KrBot 24355 - {{Underlinked|date=верасень 2026}} 5199414 wikitext text/x-wiki {{Горная сістэма |Тып = масіў |Назва = Псеашхо |Нацыянальная назва = |Выява = |Подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |Горная сістэма = Заходні Каўказ |Плошча = |Даўжыня = |Шырыня = |Найвышэйшая вяршыня = |Вышыня = 3256 |Краіна = Расія |Рэгіён = Краснадарскі край |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Псеашхо'''<ref>карта Краснадарскага края — {{Крыніцы/БелЭн|8}}</ref> — горны масіў на [[Заходні Каўказ|Заходнім Каўказе]], за 20 км ад пасёлка [[Красная Паляна]], у вярхоўях рэк Уруштэн, Малая Лаба, Пслух, на тэрыторыі Каўказскага прыроднага біясфернага запаведніка. Адносіцца да Галоўнага Каўказскага хрыбта. Тапонім «Псеашхо» перакладаецца з адыгейскай як «шматводная гара», верагодна, з-за таго, што на схілах масіва бяруць пачатак некалькі рэк, што жывяць ледавікі. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Геаграфія Краснадарскага края]] [[Катэгорыя:Горныя хрыбты Расіі]] [[Катэгорыя:Горныя хрыбты Каўказа]] pgp231hvuvlxsh0be707dk6txcwj25u 0 572591 5198974 5149801 2026-09-14T12:45:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5198974 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі | назва = Гродзенскі піўзавод | лагатып = Horadnia Brovar. Горадня Бровар 2023 (1).jpg | тып = | лістынг на біржы = | дзейнасць = вытворчасць піва | дэвіз = | заснавана = [[1877]] | скасавана = [[2014]] | прычына скасавання = банкруцтва | пераемнік = | ранейшыя назвы = | заснавальнікі = | размяшчэнне = {{BLR}}, [[Гродна]] | ключавыя фігуры = | галіна = [[харчовая прамысловасць]] | прадукцыя = [[піва]] | абарот = | аперацыйны прыбытак = | чысты прыбытак = | колькасць супрацоўнікаў = | матчына кампанія = | даччыныя кампаніі = | сайт = }} '''Гродзенскі піўзавод''' — колішняя [[Беларусь|беларуская]] [[камерцыйная арганізацыя|кампанія]] па вытворчасці [[піва]], якая была размешчана ў [[Гродна]]<ref>{{cite web|url = https://grodno.in/showplace/brewery/|title = Пивзавод в Гродно|publisher = Grodno.in|language = ru|access-date = 2018-09-25|archive-date = 13 мая 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210513062420/https://grodno.in/showplace/brewery/|url-status = dead}}</ref>. З 2020 года комплекс будынкаў знаходзіцца на рэканструкцыі пад шматфункцыянальны комплекс з музеем, рэстарацыяй і міні-броварам<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2024/05/23/v-grodno-moderniziruyut-byvshij-pivzavod|title=В Гродно модернизируют бывший пивзавод. Что появится на его месте и когда планируется открытие? - Недвижимость Onlíner|first=Виктория|last=Завадская|website=Onlíner|date=2024-05-23|access-date=2025-01-30}}</ref>. Праектам прадугледжваецца выяўленне рэшткаў надрэчнага фасада [[Палац Сапегаў — Агінскіх на Падоле (Гродна)|палаца Сапегаў]] канца XVII ст.<ref name=":2">{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2025/04/23/brovar-hrodna|title=«Когда реконструкция закончится, это будет вау!» Гродненский пивзавод превращают в уникальный комплекс Brovar Hrodna - Недвижимость Onlíner|first=Лора|last=Нагапетян|website=Onlíner|date=2025-04-23|access-date=2025-07-06}}</ref>. == Гісторыя == === Палац у XVII—XVIII стст. === Архітэктурны помнік XVII ст., першапачаткова палац [[Сапегі|Сапегаў]], потым [[Агінскія|Агінскіх]] на тэрыторыі гістарычнага раёна Падол (Ніжні горад). Будынак пазначаны на карце Гродна 1665 года<ref name=":0">На гродзенскім бруку / Андрэй Вашкевіч. — Гродна: «ЮрСаПринт», 2012. — С. 27—33. — 100 с.: іл. ISBN 978-985-90264-10-12</ref>. У 1706 годзе палац належаў троцкаму ваяводзе [[Юзаф Тадэвуш Агінскі|Юзафу Агінскаму]], у 1750-1770-я — польнаму пісару літоўскаму, будучаму вялікаму гетману літоўскаму [[Міхал Казімір Агінскі|Міхалу Казіміру Агінскаму]]. У 1779 годзе будынак набыў гродзенскі маршалак Казімір Вольмер, у 1789 годзе ўладальнікам стаў літоўскі канцлер Аляксандр Сапега, у 1801 годзе купіў граф Міхал Дзяконскі<ref>[https://grodnobrowar.by/arenda МБА-ИНВЕСТМЕНТ — История]. grodnobrowar.by</ref>. === XIX ст.: Перабудова пад бровар дынастыі Кунцаў === [[Файл:Horadnia,_Nioman-Padzamča._Горадня,_Нёман-Падзамча_(1860).jpg|злева|міні|Фрагмент фотаздымка Іллі Штумана (каля 1860—1862.). У правым ніжнім куце — будынак палаца да перабудовы пад бровар]] Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай будынкам як складам тавараў карысталіся гродзенскія купцы. У пачатку 1860-х гадоў будынкам валодаў Ошар Вільнер, які заснаваў тут бровар<ref>[https://hrodna.life/articles/pivzavod/ «Лагер» па чэшскіх рэцэптах, самагубства і 6 млн бутэлек. Чым праславіліся першыя ўладальнікі гродзенскага піўзавода]. [[Hrodna.life]]</ref>. З 1868 года ўладальнікам будынка стаў аўстрыйскі купец [[Юзаф Кунц]] (Восіп Кунц на расійскі манер) і трымаў там невялікі піваварны завод. Актыўная вытворчасць піва пачалася пасля ўстаноўкі соладавай вежы ў 1877 годзе. У падзямеллях былога палаца адбываўся працэс ферментацыі піва, там жа яно захоўвалася ў дубовых бочках. На бровары Кунца працавала 18 чалавек — гэта быў самы буйны піўзавод Гродна ў 1870-я<ref name=":1">[https://harodnia.com/be/uczora/rasijskaja-impieryja/399-hrodzienski-brovar Гродзенскі Бровар] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230715104219/https://harodnia.com/be/uczora/rasijskaja-impieryja/399-hrodzienski-brovar |date=15 ліпеня 2023 }}. Harodnia.com</ref>. Юзаф Кунц у 1897 годзе перадаў кіраванне заводам сваім сынам Ігнацію і Францу. Пад іх кіраўніцтвам якасць піва пагоршылася. У 1911 годзе расследаванне паказала, што Ігнацій Кунц у кожную варку дадаваў 18 пудоў цукру, што павялічвала канчатковы выхад прадукту, але пагаршала яго якасць<ref name=":1" />. === XX ст.: Перапродажы, нацыяналізацыя і банкруцтва === У 1912 годзе Ігнацій Кунц памёр і бровар выставілі на продаж. Яго набыў Браніслаў Краткоўскі, які хутка здолеў выправіць рэпутацыю завода і павялічыць аб’ём вытворчасці. Аднак прадпрыемства Краткоўскага не перажыло [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. Нямецкая адміністрацыя вывезла частку абсталявання ў Германію. З 1918 года завод належыць Юдалю Марголісу. Прадукцыя бровара ў 1920-я гады ацэньвалася, калі верыць тагачасным газетам, вельмі нізка. Сітуацыя выправілася пасля банкруцтва сям’і Марголісаў і выкупу завода варшаўскім гандлёва-прамысловым таварыствам «Horacy Heller» у 1933 годзе<ref name=":0" />. Пасля далучэння Гродна да БССР завод нацыяналізавалі. У 1950-я гады правялі яго рэканструкцыю. З часам абсталяванне і тэхналогіі састарэлі. Да 1990-х гадоў якасць гродзенскага піва знізілася, завод пачаў губляць пазіцыі. Часткова ратавалі яго загараджальныя пошліны, піўзавод быў манапалістам рынку. Аднак, па вяртанні на рынак Беларусі піўных гігантаў, практычна адразу аказаўся ў даўгах. У 2007 годзе расійская «{{не перакладзена 5|Балтыка (кампанія)|Балтыка|ru|Балтика (компания)}}» разглядала куплю піўзавода пад рэканструкцыю, аднак урэшце адмовілася ад ідэі. Летам 2007 года Гродзенскі піўзавод зварыў апошняе сваё піва. Адной з прычын закрыцця было, між іншым, патрабаванне вынесці вытворчасць за межы горада, замацаванае ў планах рэканструкцыі цэнтра Гродна<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://vgr.by/2011/09/30/news-pivzavod/|title=На месте гродненского пивзавода может появиться развлекательный центр|website=Новости — Новости и события Гродно. Вечерний Гродно|date=2011-09-30|access-date=2023-07-17}}</ref>. Справу аб банкруцтве прадпрыемства завялі ў лістападзе 2010 года, на той момант у прадпрыемства было каля 40 крэдытораў і пазыкі ў памеры каля 1 млрд недэнамінаваных рублёў. Ліквідацыя прадпрыемства расцягнулася, канчаткова яго ліквідавалі і выкраслілі з Адзінага дзяржаўнага рэестру 27 сакавіка 2014 года<ref>{{Cite web|url=https://bankrot.gov.by/Debtors/DebtorItem/8437#!/about/|title=УДП "Гродненский пивзавод" ГОУПП "Гроднопищепром" - ИС ЕГРСБ|website=bankrot.gov.by|access-date=2023-07-17|archive-date=17 ліпеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230717112056/https://bankrot.gov.by/Debtors/DebtorItem/8437#!/about/|url-status=dead}}</ref>. == Спробы адраджэння і рэканструкцыя == [[Файл:Гродзенскі_піўзавод_каля_2015-2017.webp|міні|Закінуты будынак Гродзенскага піўзавода, каля 2015—2017 года]] У 2012 годзе завод прададзены зарэгістраванай у Барысаве сумеснай расійска-беларускай кампаніі «Экапрамэнерга», якая планавала адрэстаўрыраваць і мадэрнізаваць стары бровар, адкрыць музей піва. Аднак працы не праводзіліся, з завода была вывезена большая частка металічнага абсталявання і канструкцый, якія можна было спілаваць — бочкі для сусла, трубы, лесвіцы. Пасля завод перадалі новастворанай фірме «ЖаВаС-Інвест», у якой былі фактычна тыя ж уладальнікі, што і ў папярэдняга пакупніка. Але новы ўладальнік ужо не нёс абавязацельстваў па ахове гістарычнай каштоўнасці і ўцягванні яе ў камерцыйную дзейнасць. У выніку завод быў пакінуты інвестарам. У лютым 2017 года эканамічны суд Гродзенскай вобласці вярнуў завод дзяржаве<ref>[https://hrodna.life/articles/brewery-renovation/ «Падвалы даходзяць да сярэдзіны Нёмана». Паглядзіце, як ідзе рэканструкцыя гродзенскага піўзавода]. Hrodna.life</ref>. Будынак зноў выставілі на продаж. 21 мая 2017 года на піўзаводзе здарыўся пажар<ref>[https://hrodna.life/articles/pazhar-na-grodzenskim-piuzavodze-sumnyi-kanets-slaunay-gistoryii/ Пажар на гродзенскім піўзаводзе: сумны канец слаўнай гісторыі?] Hrodna.life</ref>. [[Файл:Гродзенскі_піўзавод_-_лістапад_2022.jpg|злева|міні|Рэканструкцыя Гродзенскага піўзавода, 22 лістапада 2022]] У 2020 годзе комплекс будынкаў піўзавода купіла з аўкцыёну фірма ТАА «МБА Інвестмент» — рэзідэнт СЭЗ «Гроднаінвест» з польскім капіталам<ref>[https://grodnoinvest.by/press-center/ooo-mba-investment-zaregistrirovano-v-kachestve-rezidenta-parka-avgustovskij-kanal/ ООО «МБА Инвестмент» зарегистрировано в качестве резидента парка «Августовский канал»]. grodnoinvest.by</ref>. Пасля рэканструкцыю комплекс мусіць пераўтварыцца ў бізнес-цэнтр з гатэлем, музеем гісторыі гродзенскага піва, мініброварам, фудкортам і гандлёвымі кропкамі<ref>[https://grodnobrowar.by/video МБА-ИНВЕСТМЕНТ — О нас]. grodnobrowar.by</ref>. Першапачатковыя візуалізацыі праекту паказвалі ідэю рэканструкцыі галоўнага будынка ў абліччы піўзавода XIX стагоддзя з фрагментарным раскрыццём зандажамі захаваных элементаў першапачатковых фасадаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tochka.by/articles/life/v_grodno_rekonstruiruyut_pivzavod_i_vot_kakim_on_budet/|title=В Гродно реконструируют пивзавод – и вот каким он будет|website=tochka.by|date=2022-11-08|access-date=2025-07-21|url-status=dead}}</ref>. Пасля правядзення даследаванняў было прынята рашэнне аб неабходнасці максімальнага выяўлення рэстаўрацыйнымі прыёмамі фасада магнацкай рэзідэнцыі XVII ст., які захаваўся ў аб’ёме будынка піўзавода Кунца ХІХ ст. Навуковы кіраўнік праекта архітэктар-рэстаўратар [[Раман Аркадзьевіч Забела|Забела Раман]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://grodno24.com/2022/05/na-meste-obgorevshego-pivzavoda-v-grodno-otkroyut-mini-pivovarnyu-muzej-i-gostinicu.html|title=На месте обгоревшего пивзавода в Гродно откроют мини-пивоварню, музей и гостиницу|website=Grodno24.com|date=2022-05-11|access-date=2025-07-06}}</ref>. Да сярэдзіны чэрвеня 2023 года на тэрыторыі комплексу знеслі ўсе будынкі савецкай эпохі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://hrodna.life/2023/06/15/budynki-pi-zavod/|title=На гродзенскім піўзаводзе знеслі ўсе савецкія пабудовы|website=Hrodna.life|date=2023-06-15|access-date=2023-07-17}}</ref>. Падчас рэстаўрацыйных работ адкрыты аркі палацавых [[Лоджыя|лоджый]] з боку Нёмана, адноўлены часткова страчаныя [[Пілястра|пілястры]] першапачатковага фасада, раскапаныя раней недаследаваныя падвалы. Адноўленыя таксама архітэктурныя элементы ХІХ ст., дададзеныя ў працэсе будаўніцтва піўзавода, але якія адсутнічалі да моманту пачатку рэканструкцыі. Аб’ект плануецца здаць у трэцім квартале 2026 года<ref name=":2" />. {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{cite web|url=https://zamak.by/2022/02/05/super-coffee-positive-energy-enhanced-mocha-latte-coffee/|title=У Гродне ідзе рэканструкцыя гістарычнага комплекса|lang=be|url-status=live}} {{Commons}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Гродна]] [[Катэгорыя:Піваварныя кампаніі Беларусі]] 97lz8dbi0v6414pyof2137bhckyhrqw 10 580181 5198990 5183365 2026-09-14T13:01:13Z Ueschar 151377 5198990 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{Інфабокс|}}}|<tr><th colspan="2" style="text-align:center;">}}<div align="{{#if:{{{Пазіцыя|}}}|{{{Пазіцыя|}}}|center}}" style="{{#switch:{{lcfirst:{{#titleparts:{{{Водступ|}}}|1|1}}}} |так|1|11=margin-top:{{ifempty|{{#titleparts:{{{Водступ|}}}|1|2}}|0.25em}}; margin-bottom:{{ifempty|{{#titleparts:{{{Водступ|}}}|1|3}}|{{#titleparts:{{{Водступ|}}}|1|2}}|0.25em}} |10|верх|зверху|уверсе=margin-top:{{ifempty|{{#titleparts:{{{Водступ|}}}|1|2}}|0.25em}} |01|ніз|знізу|унізе=margin-bottom:{{ifempty|{{#titleparts:{{{Водступ|}}}|1|2}}|0.25em}}}};">{{#if:{{{Аблямоўка|}}}|<div class="thumb tnone" style="width:{{#if:{{{Шырыня|}}}|{{{Шырыня|}}}|280}}px; border:{{ifempty|{{#titleparts:{{{Аблямоўка|}}}|1|2}}|1px}} {{ifempty|{{#titleparts:{{{Аблямоўка|}}}|1|3}}|solid}} #{{ifempty|{{#titleparts:{{{Аблямоўка|}}}|1|4}}|c8ccd1}}; margin-top:0em; margin-bottom:0em;">}}{{#if:{{{Рамка|}}}|<!-- -->{{#tag:mapframe| [ {{#if:{{{Вылучэнне|}}}| {{#ifeq:{{lc:{{{Вылучэнне}}}}}|аўта |{{#if:{{#invoke:GeoInfobox|hasGeometry}}| {{+ІПК/Вылучэнне |{{{Вылучэнне|}}}/{{{Колер фону|}}}/{{{Празрыстасць фону|}}}/{{{Колер контуру|}}}/{{{Таўшчыня контуру|}}}/{{{Празрыстасць контуру|}}} |{{#if:{{{Афармленне вылучэння|{{{Афармленне|}}}}}} |{{{Афармленне вылучэння|{{{Афармленне|}}}}}} |{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p31|plain=true}} }} |Тып геаметрыі={{{Тып геаметрыі|}}} }} }} |{{+ІПК/Вылучэнне |{{{Вылучэнне|}}}/{{{Колер фону|}}}/{{{Празрыстасць фону|}}}/{{{Колер контуру|}}}/{{{Таўшчыня контуру|}}}/{{{Празрыстасць контуру|}}} |{{#if:{{{Афармленне вылучэння|{{{Афармленне|}}}}}} |{{{Афармленне вылучэння|{{{Афармленне|}}}}}} |{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p31|plain=true}} }} |Тып геаметрыі={{{Тып геаметрыі|}}} }} }} |}} {{#if:{{{Метка|}}}| {{+ІПК/Метка|{{#if:{{#titleparts:{{{Каардынаты меткі|}}}|1|1}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты меткі|}}}|1|1}} |{{#if:{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=latitude}} |{{Геакар-Каардынаты/Абразаць фарматаванне|{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=latitude}}}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|1}} }} }}/{{#if:{{#titleparts:{{{Каардынаты меткі|}}}|1|2}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты меткі|}}}|1|2}} |{{#if:{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=longitude}} |{{Геакар-Каардынаты/Абразаць фарматаванне|{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=longitude}}}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|2}} }} }}/{{{Метка|}}}/{{{Колер меткі|}}}/{{{Памер меткі|}}}/{{{Сімвал меткі|}}} |{{#if:{{{Афармленне меткі|{{{Афармленне|}}}}}} |{{{Афармленне меткі|{{{Афармленне|}}}}}} |{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p31|plain=true}} }} }} |}} {{{1|}}} ] |text=<div align="{{{Пазіцыя подпісу|center}}}">{{{Подпіс|}}}</div> |align={{#if:{{{Пазіцыя|}}}|{{{Пазіцыя|}}}|center}} |width={{#if:{{{Шырыня|}}}|{{{Шырыня|}}}|280}} |height={{#if:{{{Вышыня|}}}|{{{Вышыня|}}}|150}} |zoom={{#if:{{{Павелічэнне|}}} |{{{Павелічэнне}}} |{{#ifeq:{{lc:{{{Вылучэнне|}}}}}|аўта||10}} }} |longitude={{#if:{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|2}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|2}} |{{#ifeq:{{lc:{{{Вылучэнне|}}}}}|аўта | |{{Геакар-Каардынаты/Абразаць фарматаванне|{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=longitude}}}} }} }} |latitude={{#if:{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|1}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|1}} |{{#ifeq:{{lc:{{{Вылучэнне|}}}}}|аўта | |{{Геакар-Каардынаты/Абразаць фарматаванне|{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=latitude}}}} }} }} }}<!-- -->|{{#tag:mapframe| [ {{#if:{{{Вылучэнне|}}}| {{#ifeq:{{lc:{{{Вылучэнне}}}}}|аўта |{{#if:{{#invoke:GeoInfobox|hasGeometry}}| {{+ІПК/Вылучэнне |{{{Вылучэнне|}}}/{{{Колер фону|}}}/{{{Празрыстасць фону|}}}/{{{Колер контуру|}}}/{{{Таўшчыня контуру|}}}/{{{Празрыстасць контуру|}}} |{{#if:{{{Афармленне вылучэння|{{{Афармленне|}}}}}} |{{{Афармленне вылучэння|{{{Афармленне|}}}}}} |{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p31|plain=true}} }} |Тып геаметрыі={{{Тып геаметрыі|}}} }} }} |{{+ІПК/Вылучэнне |{{{Вылучэнне|}}}/{{{Колер фону|}}}/{{{Празрыстасць фону|}}}/{{{Колер контуру|}}}/{{{Таўшчыня контуру|}}}/{{{Празрыстасць контуру|}}} |{{#if:{{{Афармленне вылучэння|{{{Афармленне|}}}}}} |{{{Афармленне вылучэння|{{{Афармленне|}}}}}} |{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p31|plain=true}} }} |Тып геаметрыі={{{Тып геаметрыі|}}} }} }} |}} {{#if:{{{Метка|}}}| {{+ІПК/Метка|{{#if:{{#titleparts:{{{Каардынаты меткі|}}}|1|1}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты меткі|}}}|1|1}} |{{#if:{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=latitude}} |{{Геакар-Каардынаты/Абразаць фарматаванне|{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=latitude}}}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|1}} }} }}/{{#if:{{#titleparts:{{{Каардынаты меткі|}}}|1|2}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты меткі|}}}|1|2}} |{{#if:{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=longitude}} |{{Геакар-Каардынаты/Абразаць фарматаванне|{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=longitude}}}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|2}} }} }}/{{{Метка|}}}/{{{Колер меткі|}}}/{{{Памер меткі|}}}/{{{Сімвал меткі|}}} |{{#if:{{{Афармленне меткі|{{{Афармленне|}}}}}} |{{{Афармленне меткі|{{{Афармленне|}}}}}} |{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p31|plain=true}} }} }} |}} {{{1|}}} ] |frameless= |align={{#if:{{{Пазіцыя|}}}|{{{Пазіцыя|}}}|center}} |width={{#if:{{{Шырыня|}}}|{{{Шырыня|}}}|280}} |height={{#if:{{{Вышыня|}}}|{{{Вышыня|}}}|150}} |zoom={{#if:{{{Павелічэнне|}}} |{{{Павелічэнне}}} |{{#ifeq:{{lc:{{{Вылучэнне|}}}}}|аўта||10}} }} |longitude={{#if:{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|2}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|2}} |{{#ifeq:{{lc:{{{Вылучэнне|}}}}}|аўта | |{{Геакар-Каардынаты/Абразаць фарматаванне|{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=longitude}}}} }} }} |latitude={{#if:{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|1}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|1}} |{{#ifeq:{{lc:{{{Вылучэнне|}}}}}|аўта | |{{Геакар-Каардынаты/Абразаць фарматаванне|{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=latitude}}}} }} }} }}<!-- -->}}{{#if:{{{Аблямоўка|}}}|</div>}}{{#if:{{{Подпіс 1|{{{Подпіс 2|}}}}}}|<div style="width:{{#if:{{{Шырыня|}}}|{{{Шырыня|}}}|280}}px; text-align:{{{Пазіцыя подпісу|center}}};"> {{{Подпіс 1|{{{Подпіс 2|}}}}}}</div>}}</div>{{#if:{{{Інфабокс|}}}|</th></tr>}}</includeonly><noinclude>{{doc}} [[Катэгорыя:Шаблоны пазіцый на карце| ]] </noinclude> 85xvoi2ariol5wy1pf6mn53q2bawtpo 5199028 5198990 2026-09-14T13:27:48Z Ueschar 151377 5199028 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{Інфабокс|}}}|<tr><th colspan="2" style="text-align:center;">}}<div align="{{#if:{{{Пазіцыя|}}}|{{{Пазіцыя|}}}|center}}" style="{{#switch:{{lcfirst:{{#titleparts:{{{Водступ|}}}|1|1}}}} |так|1|11=margin-top:{{ifempty|{{#titleparts:{{{Водступ|}}}|1|2}}|0.25em}}; margin-bottom:{{ifempty|{{#titleparts:{{{Водступ|}}}|1|3}}|{{#titleparts:{{{Водступ|}}}|1|2}}|0.25em}} |10|верх|зверху|уверсе=margin-top:{{ifempty|{{#titleparts:{{{Водступ|}}}|1|2}}|0.25em}} |01|ніз|знізу|унізе=margin-bottom:{{ifempty|{{#titleparts:{{{Водступ|}}}|1|2}}|0.25em}}}};">{{#if:{{{Аблямоўка|}}}|<div class="thumb tnone" style="width:{{#if:{{{Шырыня|}}}|{{{Шырыня|}}}|280}}px; border:{{ifempty|{{#titleparts:{{{Аблямоўка|}}}|1|2}}|1px}} {{ifempty|{{#titleparts:{{{Аблямоўка|}}}|1|3}}|solid}} #{{ifempty|{{#titleparts:{{{Аблямоўка|}}}|1|4}}|c8ccd1}}; margin-top:0em; margin-bottom:0em;">}}{{#if:{{{Рамка|}}}|<!-- -->{{#tag:mapframe| [ {{#if:{{{Вылучэнне|}}}| {{#ifeq:{{lc:{{{Вылучэнне}}}}}|аўта |{{#if:{{#invoke:GeoInfobox|hasGeometry}}| {{+ІПК/Вылучэнне |{{{Вылучэнне|}}}/{{{Колер фону|}}}/{{{Празрыстасць фону|}}}/{{{Колер контуру|}}}/{{{Таўшчыня контуру|}}}/{{{Празрыстасць контуру|}}} |{{#if:{{{Афармленне вылучэння|{{{Афармленне|}}}}}} |{{{Афармленне вылучэння|{{{Афармленне|}}}}}} |{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p31|plain=true}} }} |Тып геаметрыі={{{Тып геаметрыі|}}} }} }} |{{+ІПК/Вылучэнне |{{{Вылучэнне|}}}/{{{Колер фону|}}}/{{{Празрыстасць фону|}}}/{{{Колер контуру|}}}/{{{Таўшчыня контуру|}}}/{{{Празрыстасць контуру|}}} |{{#if:{{{Афармленне вылучэння|{{{Афармленне|}}}}}} |{{{Афармленне вылучэння|{{{Афармленне|}}}}}} |{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p31|plain=true}} }} |Тып геаметрыі={{{Тып геаметрыі|}}} }} }} |}} {{#if:{{{Метка|}}}| {{+ІПК/Метка|{{#if:{{#titleparts:{{{Каардынаты меткі|}}}|1|1}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты меткі|}}}|1|1}} |{{#if:{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=latitude}} |{{Геакар-Каардынаты/Абразаць фарматаванне|{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=latitude}}}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|1}} }} }}/{{#if:{{#titleparts:{{{Каардынаты меткі|}}}|1|2}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты меткі|}}}|1|2}} |{{#if:{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=longitude}} |{{Геакар-Каардынаты/Абразаць фарматаванне|{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=longitude}}}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|2}} }} }}/{{{Метка|}}}/{{{Колер меткі|}}}/{{{Памер меткі|}}}/{{{Сімвал меткі|}}} |{{#if:{{{Афармленне меткі|{{{Афармленне|}}}}}} |{{{Афармленне меткі|{{{Афармленне|}}}}}} |{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p31|plain=true}} }} }} |}} {{{1|}}} ] |text=<div align="{{{Пазіцыя подпісу|center}}}">{{{Подпіс|}}}</div> |align={{#if:{{{Пазіцыя|}}}|{{{Пазіцыя|}}}|center}} |width={{#if:{{{Шырыня|}}}|{{{Шырыня|}}}|280}} |height={{#if:{{{Вышыня|}}}|{{{Вышыня|}}}|150}} {{#ifeq:{{lc:{{{Вылучэнне|}}}}}|аўта | |{{!}}zoom={{#if:{{{Павелічэнне|}}}|{{{Павелічэнне}}}|10}} {{!}}longitude={{#if:{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|2}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|2}} |{{Геакар-Каардынаты/Абразаць фарматаванне |{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=longitude}} }} }} {{!}}latitude={{#if:{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|1}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|1}} |{{Геакар-Каардынаты/Абразаць фарматаванне |{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=latitude}} }} }} }} |latitude={{#if:{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|1}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|1}} |{{#ifeq:{{lc:{{{Вылучэнне|}}}}}|аўта | |{{Геакар-Каардынаты/Абразаць фарматаванне|{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=latitude}}}} }} }} }}<!-- -->|{{#tag:mapframe| [ {{#if:{{{Вылучэнне|}}}| {{#ifeq:{{lc:{{{Вылучэнне}}}}}|аўта |{{#if:{{#invoke:GeoInfobox|hasGeometry}}| {{+ІПК/Вылучэнне |{{{Вылучэнне|}}}/{{{Колер фону|}}}/{{{Празрыстасць фону|}}}/{{{Колер контуру|}}}/{{{Таўшчыня контуру|}}}/{{{Празрыстасць контуру|}}} |{{#if:{{{Афармленне вылучэння|{{{Афармленне|}}}}}} |{{{Афармленне вылучэння|{{{Афармленне|}}}}}} |{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p31|plain=true}} }} |Тып геаметрыі={{{Тып геаметрыі|}}} }} }} |{{+ІПК/Вылучэнне |{{{Вылучэнне|}}}/{{{Колер фону|}}}/{{{Празрыстасць фону|}}}/{{{Колер контуру|}}}/{{{Таўшчыня контуру|}}}/{{{Празрыстасць контуру|}}} |{{#if:{{{Афармленне вылучэння|{{{Афармленне|}}}}}} |{{{Афармленне вылучэння|{{{Афармленне|}}}}}} |{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p31|plain=true}} }} |Тып геаметрыі={{{Тып геаметрыі|}}} }} }} |}} {{#if:{{{Метка|}}}| {{+ІПК/Метка|{{#if:{{#titleparts:{{{Каардынаты меткі|}}}|1|1}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты меткі|}}}|1|1}} |{{#if:{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=latitude}} |{{Геакар-Каардынаты/Абразаць фарматаванне|{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=latitude}}}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|1}} }} }}/{{#if:{{#titleparts:{{{Каардынаты меткі|}}}|1|2}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты меткі|}}}|1|2}} |{{#if:{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=longitude}} |{{Геакар-Каардынаты/Абразаць фарматаванне|{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=longitude}}}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|2}} }} }}/{{{Метка|}}}/{{{Колер меткі|}}}/{{{Памер меткі|}}}/{{{Сімвал меткі|}}} |{{#if:{{{Афармленне меткі|{{{Афармленне|}}}}}} |{{{Афармленне меткі|{{{Афармленне|}}}}}} |{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p31|plain=true}} }} }} |}} {{{1|}}} ] |frameless= |align={{#if:{{{Пазіцыя|}}}|{{{Пазіцыя|}}}|center}} |width={{#if:{{{Шырыня|}}}|{{{Шырыня|}}}|280}} |height={{#if:{{{Вышыня|}}}|{{{Вышыня|}}}|150}} |zoom={{#if:{{{Павелічэнне|}}} |{{{Павелічэнне}}} |{{#ifeq:{{lc:{{{Вылучэнне|}}}}}|аўта||10}} }} |longitude={{#if:{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|2}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|2}} |{{#ifeq:{{lc:{{{Вылучэнне|}}}}}|аўта | |{{Геакар-Каардынаты/Абразаць фарматаванне|{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=longitude}}}} }} }} |latitude={{#if:{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|1}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|1}} |{{#ifeq:{{lc:{{{Вылучэнне|}}}}}|аўта | |{{Геакар-Каардынаты/Абразаць фарматаванне|{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=latitude}}}} }} }} }}<!-- -->}}{{#if:{{{Аблямоўка|}}}|</div>}}{{#if:{{{Подпіс 1|{{{Подпіс 2|}}}}}}|<div style="width:{{#if:{{{Шырыня|}}}|{{{Шырыня|}}}|280}}px; text-align:{{{Пазіцыя подпісу|center}}};"> {{{Подпіс 1|{{{Подпіс 2|}}}}}}</div>}}</div>{{#if:{{{Інфабокс|}}}|</th></tr>}}</includeonly><noinclude>{{doc}} [[Катэгорыя:Шаблоны пазіцый на карце| ]] </noinclude> rhiafy16qmt6iihfv9khmvsi4m1znda 5199031 5199028 2026-09-14T13:37:29Z Ueschar 151377 Адкат праўкі [[Special:Diff/5199028|5199028]] аўтарства [[Special:Contributions/Ueschar|Ueschar]] ([[User talk:Ueschar|размовы]]) 5199031 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{Інфабокс|}}}|<tr><th colspan="2" style="text-align:center;">}}<div align="{{#if:{{{Пазіцыя|}}}|{{{Пазіцыя|}}}|center}}" style="{{#switch:{{lcfirst:{{#titleparts:{{{Водступ|}}}|1|1}}}} |так|1|11=margin-top:{{ifempty|{{#titleparts:{{{Водступ|}}}|1|2}}|0.25em}}; margin-bottom:{{ifempty|{{#titleparts:{{{Водступ|}}}|1|3}}|{{#titleparts:{{{Водступ|}}}|1|2}}|0.25em}} |10|верх|зверху|уверсе=margin-top:{{ifempty|{{#titleparts:{{{Водступ|}}}|1|2}}|0.25em}} |01|ніз|знізу|унізе=margin-bottom:{{ifempty|{{#titleparts:{{{Водступ|}}}|1|2}}|0.25em}}}};">{{#if:{{{Аблямоўка|}}}|<div class="thumb tnone" style="width:{{#if:{{{Шырыня|}}}|{{{Шырыня|}}}|280}}px; border:{{ifempty|{{#titleparts:{{{Аблямоўка|}}}|1|2}}|1px}} {{ifempty|{{#titleparts:{{{Аблямоўка|}}}|1|3}}|solid}} #{{ifempty|{{#titleparts:{{{Аблямоўка|}}}|1|4}}|c8ccd1}}; margin-top:0em; margin-bottom:0em;">}}{{#if:{{{Рамка|}}}|<!-- -->{{#tag:mapframe| [ {{#if:{{{Вылучэнне|}}}| {{#ifeq:{{lc:{{{Вылучэнне}}}}}|аўта |{{#if:{{#invoke:GeoInfobox|hasGeometry}}| {{+ІПК/Вылучэнне |{{{Вылучэнне|}}}/{{{Колер фону|}}}/{{{Празрыстасць фону|}}}/{{{Колер контуру|}}}/{{{Таўшчыня контуру|}}}/{{{Празрыстасць контуру|}}} |{{#if:{{{Афармленне вылучэння|{{{Афармленне|}}}}}} |{{{Афармленне вылучэння|{{{Афармленне|}}}}}} |{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p31|plain=true}} }} |Тып геаметрыі={{{Тып геаметрыі|}}} }} }} |{{+ІПК/Вылучэнне |{{{Вылучэнне|}}}/{{{Колер фону|}}}/{{{Празрыстасць фону|}}}/{{{Колер контуру|}}}/{{{Таўшчыня контуру|}}}/{{{Празрыстасць контуру|}}} |{{#if:{{{Афармленне вылучэння|{{{Афармленне|}}}}}} |{{{Афармленне вылучэння|{{{Афармленне|}}}}}} |{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p31|plain=true}} }} |Тып геаметрыі={{{Тып геаметрыі|}}} }} }} |}} {{#if:{{{Метка|}}}| {{+ІПК/Метка|{{#if:{{#titleparts:{{{Каардынаты меткі|}}}|1|1}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты меткі|}}}|1|1}} |{{#if:{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=latitude}} |{{Геакар-Каардынаты/Абразаць фарматаванне|{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=latitude}}}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|1}} }} }}/{{#if:{{#titleparts:{{{Каардынаты меткі|}}}|1|2}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты меткі|}}}|1|2}} |{{#if:{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=longitude}} |{{Геакар-Каардынаты/Абразаць фарматаванне|{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=longitude}}}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|2}} }} }}/{{{Метка|}}}/{{{Колер меткі|}}}/{{{Памер меткі|}}}/{{{Сімвал меткі|}}} |{{#if:{{{Афармленне меткі|{{{Афармленне|}}}}}} |{{{Афармленне меткі|{{{Афармленне|}}}}}} |{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p31|plain=true}} }} }} |}} {{{1|}}} ] |text=<div align="{{{Пазіцыя подпісу|center}}}">{{{Подпіс|}}}</div> |align={{#if:{{{Пазіцыя|}}}|{{{Пазіцыя|}}}|center}} |width={{#if:{{{Шырыня|}}}|{{{Шырыня|}}}|280}} |height={{#if:{{{Вышыня|}}}|{{{Вышыня|}}}|150}} |zoom={{#if:{{{Павелічэнне|}}} |{{{Павелічэнне}}} |{{#ifeq:{{lc:{{{Вылучэнне|}}}}}|аўта||10}} }} |longitude={{#if:{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|2}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|2}} |{{#ifeq:{{lc:{{{Вылучэнне|}}}}}|аўта | |{{Геакар-Каардынаты/Абразаць фарматаванне|{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=longitude}}}} }} }} |latitude={{#if:{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|1}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|1}} |{{#ifeq:{{lc:{{{Вылучэнне|}}}}}|аўта | |{{Геакар-Каардынаты/Абразаць фарматаванне|{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=latitude}}}} }} }} }}<!-- -->|{{#tag:mapframe| [ {{#if:{{{Вылучэнне|}}}| {{#ifeq:{{lc:{{{Вылучэнне}}}}}|аўта |{{#if:{{#invoke:GeoInfobox|hasGeometry}}| {{+ІПК/Вылучэнне |{{{Вылучэнне|}}}/{{{Колер фону|}}}/{{{Празрыстасць фону|}}}/{{{Колер контуру|}}}/{{{Таўшчыня контуру|}}}/{{{Празрыстасць контуру|}}} |{{#if:{{{Афармленне вылучэння|{{{Афармленне|}}}}}} |{{{Афармленне вылучэння|{{{Афармленне|}}}}}} |{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p31|plain=true}} }} |Тып геаметрыі={{{Тып геаметрыі|}}} }} }} |{{+ІПК/Вылучэнне |{{{Вылучэнне|}}}/{{{Колер фону|}}}/{{{Празрыстасць фону|}}}/{{{Колер контуру|}}}/{{{Таўшчыня контуру|}}}/{{{Празрыстасць контуру|}}} |{{#if:{{{Афармленне вылучэння|{{{Афармленне|}}}}}} |{{{Афармленне вылучэння|{{{Афармленне|}}}}}} |{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p31|plain=true}} }} |Тып геаметрыі={{{Тып геаметрыі|}}} }} }} |}} {{#if:{{{Метка|}}}| {{+ІПК/Метка|{{#if:{{#titleparts:{{{Каардынаты меткі|}}}|1|1}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты меткі|}}}|1|1}} |{{#if:{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=latitude}} |{{Геакар-Каардынаты/Абразаць фарматаванне|{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=latitude}}}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|1}} }} }}/{{#if:{{#titleparts:{{{Каардынаты меткі|}}}|1|2}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты меткі|}}}|1|2}} |{{#if:{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=longitude}} |{{Геакар-Каардынаты/Абразаць фарматаванне|{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=longitude}}}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|2}} }} }}/{{{Метка|}}}/{{{Колер меткі|}}}/{{{Памер меткі|}}}/{{{Сімвал меткі|}}} |{{#if:{{{Афармленне меткі|{{{Афармленне|}}}}}} |{{{Афармленне меткі|{{{Афармленне|}}}}}} |{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p31|plain=true}} }} }} |}} {{{1|}}} ] |frameless= |align={{#if:{{{Пазіцыя|}}}|{{{Пазіцыя|}}}|center}} |width={{#if:{{{Шырыня|}}}|{{{Шырыня|}}}|280}} |height={{#if:{{{Вышыня|}}}|{{{Вышыня|}}}|150}} |zoom={{#if:{{{Павелічэнне|}}} |{{{Павелічэнне}}} |{{#ifeq:{{lc:{{{Вылучэнне|}}}}}|аўта||10}} }} |longitude={{#if:{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|2}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|2}} |{{#ifeq:{{lc:{{{Вылучэнне|}}}}}|аўта | |{{Геакар-Каардынаты/Абразаць фарматаванне|{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=longitude}}}} }} }} |latitude={{#if:{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|1}} |{{#titleparts:{{{Каардынаты цэнтра|}}}|1|1}} |{{#ifeq:{{lc:{{{Вылучэнне|}}}}}|аўта | |{{Геакар-Каардынаты/Абразаць фарматаванне|{{#invoke:wikidata|formatStatements|property=p625|subvalue=latitude}}}} }} }} }}<!-- -->}}{{#if:{{{Аблямоўка|}}}|</div>}}{{#if:{{{Подпіс 1|{{{Подпіс 2|}}}}}}|<div style="width:{{#if:{{{Шырыня|}}}|{{{Шырыня|}}}|280}}px; text-align:{{{Пазіцыя подпісу|center}}};"> {{{Подпіс 1|{{{Подпіс 2|}}}}}}</div>}}</div>{{#if:{{{Інфабокс|}}}|</th></tr>}}</includeonly><noinclude>{{doc}} [[Катэгорыя:Шаблоны пазіцый на карце| ]] </noinclude> 85xvoi2ariol5wy1pf6mn53q2bawtpo 10 580182 5198989 3256539 2026-09-14T13:00:45Z Ueschar 151377 5198989 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#ifeq:{{str left|{{+ІПК/|{{{2|}}}}}|1}}|{|{{+ІПК/|{{{2|}}}}}| { "type": "{{#if:{{+ІПК/}}|FeatureCollection|ExternalData}}", {{#if:{{+ІПК/}}|| "service": "{{#if: {{#ifeq:{{lc:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|1}}}}}|аўта|{{#property:P3896}}|}} |page |{{#switch:{{lc:{{{Тып геаметрыі|}}}}} |лінія |line=geoline |палігон |полігон |polygon |shape=geoshape |цень |mask=geomask |#default={{#switch:{{lc:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|1}}}} |лінія |line=geoline |палігон |полігон |polygon |shape=geoshape |цень |mask=geomask |#default={{#switch:{{lc:{{{2|}}}}} |вуліца |лінія |гідралінія |вадаток |рака=geoline |цень=geomask |#default=geoshape }} }} }} }}", {{#if: {{#ifeq:{{lc:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|1}}}}}|аўта|{{#property:P3896}}|}} | "title": "{{Replace |{{#invoke:Wikidata|formatProperty |property=P3896 |plain=true |references=0 |limit=1 }} |Data: | }}", | "ids": "{{#ifeq: {{trunc|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|1}}|1}} |Q |{{#titleparts:{{{1|}}}|1|1}} |{{#invoke:wikibase|id}} }}", }} }} {{#if:{{+ІПК/}}| "features": [ { "type": "Feature", }} "properties": { {{#switch:{{lc:{{{2|}}}}} |#default= "fill": "#{{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|2}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|2}}|F07568}}", "fill-opacity": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}}|0.3}}, "stroke": "#{{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|4}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|4}}|E0584E}}", "stroke-opacity": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|6}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|6}}|1}}, "stroke-width": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|5}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|5}}|1}}, "title": "{{{3|{{Да сімвала|{{PAGENAME}}|(}}}}}", "description": "{{{4|}}}" |0= "fill": "#{{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|2}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|2}}|F07568}}", "fill-opacity": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}}|0}}, "stroke": "#{{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|4}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|4}}|E0584E}}", "stroke-opacity": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|6}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|6}}|0}}, "stroke-width": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|5}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|5}}|1}}, "title": "{{{3|{{Да сімвала|{{PAGENAME}}|(}}}}}", "description": "{{{4|}}}" |гідра |мора |возера |ледавіковае возера |кратарнае возера |вадасховішча |сажалка |мінеральнае возера |бяссцёкавы вадаём |штучны вадаём |вадаём= "fill": "#C6ECFF", "fill-opacity": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}}|0.5}}, "stroke": "#0978AB", "stroke-width": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|5}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|5}}|1}}, "stroke-opacity": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|6}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|6}}|1}}, "title": "{{{3|{{Да сімвала|{{PAGENAME}}|(}}}}}", "description": "{{{4|}}}" |аапт |парк |гарадскі парк |прыродаахоўная зона |запаведнік |заказнік |нацыянальны парк |помнік прыроды= "fill": "#A0F090", "fill-opacity": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}}|0.1}}, "stroke": "#4daf4a", "stroke-width": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|5}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|5}}|1}}, "stroke-opacity": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|6}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|6}}|1}}, "title": "{{{3|{{Да сімвала|{{PAGENAME}}|(}}}}}", "description": "{{{4|}}}" |рака= "stroke": "#0978AB", "stroke-opacity": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|6}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|6}}|0.8}}, "stroke-width": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|5}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|5}}|2}}, "title": "{{{3|{{Да сімвала|{{PAGENAME}}|(}}}}}", "description": "{{{4|}}}" |горы |горная сістэма |горны хрыбет |хрыбет |горны масіў |масіў= "fill": "#{{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|2}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|2}}|D8C5A3}}", "fill-opacity": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}}|0.35}}, "stroke": "#{{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|4}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|4}}|80643C}}", "stroke-opacity": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|6}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|6}}|1}}, "stroke-width": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|5}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|5}}|2}}, "title": "{{{3|{{Да сімвала|{{PAGENAME}}|(}}}}}", "description": "{{{4|}}}" |цень= "fill-opacity": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}}|0.3}}, "stroke-width": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|5}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|5}}|1}}, "stroke-opacity": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|6}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|6}}|1}} |чырвоны |чр= "fill": "#d33", "fill-opacity": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}}|0.3}}, "stroke": "#{{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|4}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|4}}|b32424}}", "stroke-opacity": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|6}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|6}}|1}}, "stroke-width": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|5}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|5}}|1}}, "title": "{{{3|{{Да сімвала|{{PAGENAME}}|(}}}}}", "description": "{{{4|}}}" |сіні |сн= "fill": "#36c", "fill-opacity": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}}|0.3}}, "stroke": "#{{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|4}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|4}}|b32424}}", "stroke-opacity": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|6}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|6}}|1}}, "stroke-width": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|5}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|5}}|1}}, "title": "{{{3|{{Да сімвала|{{PAGENAME}}|(}}}}}", "description": "{{{4|}}}" |зялёны |зл= "fill": "#00af89", "fill-opacity": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}}|0.3}}, "stroke": "#{{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|4}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|4}}|b32424}}", "stroke-opacity": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|6}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|6}}|1}}, "stroke-width": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|5}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|5}}|1}}, "title": "{{{3|{{Да сімвала|{{PAGENAME}}|(}}}}}", "description": "{{{4|}}}" |шэры |шр= "fill": "#a2a9b1", "fill-opacity": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}}|0.3}}, "stroke": "#{{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|4}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|4}}|b32424}}", "stroke-opacity": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|6}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|6}}|1}}, "stroke-width": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|5}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|5}}|1}}, "title": "{{{3|{{Да сімвала|{{PAGENAME}}|(}}}}}", "description": "{{{4|}}}" |жоўты |жоў= "fill": "#fc3", "fill-opacity": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|3}}|0.3}}, "stroke": "#{{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|4}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|4}}|b32424}}", "stroke-opacity": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|6}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|6}}|1}}, "stroke-width": {{#if:{{#titleparts:{{{1|}}}|1|5}}|{{#titleparts:{{{1|}}}|1|5}}|1}}, "title": "{{{3|{{Да сімвала|{{PAGENAME}}|(}}}}}", "description": "{{{4|}}}" }} }, {{#if:{{+ІПК/}}| "geometry": { "type": "{{#if:{{+ІПК/|1}}|{{+ІПК/|1}}|Polygon}}", "coordinates": [ [ {{+ІПК/}} ] ] } } ] }} }, }}</includeonly> <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Падстаронкі шаблонаў]] </noinclude> jm83fwiwicvi2s5ljo9n3z2vp3haw6k 0 581344 5199305 3266555 2026-09-14T23:48:53Z Xqbot 3088 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Улытау (аул)]] 5199305 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Улытау (аул)]] tazvdo6gabaplce67dttrw5lwlwf6wp 10 581345 5198985 4612813 2026-09-14T12:51:38Z Autumndancer 168015 5198985 wikitext text/x-wiki {{навігацыйная паласа |імя = НП Улытаўскага раёна |загаловак = Населеныя пункты [[Улытаўскі раён|Улытаўскага раёна]] [[Улытаўская вобласць|Улытаўскай вобласці]] |змест = * [[Айыртау (Карагандзінская вобласць)|Айыртау]] * [[Акенсе (Карагандзінская вобласць)|Акенсе]] * [[Актас (Улытаўскі раён)|Актас]] * [[Арнек (Карагандзінская вобласць)|Арнек]] * [[Байканур (Карагандзінская вобласць)|Байканур]] * [[Баздак (Карагандзінская вобласць)|Баздак]] * [[Базтумсык]] * [[Барсенгір]] * [[Бетбулак]] * [[Егіндзі]] * [[Жыланды (Улытаўскі раён)|Жыланды]] * [[Жэзды (пасёлак)|Жэзды]] * [[Каргасын]] * [[Карсакпай]] * [[Касколь (Каскольская сельская акруга Улытаўскага раёна)|Касколь]] (Каскольская с.а.) * [[Касколь (Церсаканская сельская акруга)|Касколь]] (Церсаканская с.а.) * [[Кулжанбай]] * [[Кызылуй (Жангільдзінская сельская акруга)|Кызылуй]] (Жангільдзінская с.а.) * [[Кызылуй (сельская акруга імя Мукана Іманжанава)|Кызылуй]] (с.а. ім. М.Іманжанава) * [[Мыйбулак]] * [[Наралген]] * [[Піянер (Карагандзінская вобласць)|Піянер]] * [[Сарлык (Карагандзінская вобласць)|Сарлык]] * [[Талдыкудук (Карагандзінская вобласць)|Талдыкудук]] * [[Талдысай (Улытаўскі раён)|Талдысай]] * [[Церсакан]] * [[Цюемайнак]] * '''[[Улытау (аул)|Улытау]]''' * [[Унгірлі]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Улытаўская вобласць]] </noinclude> pgjlqmhxwgjjgilkgahpefc2luqg6k3 5199017 5198985 2026-09-14T13:20:54Z Autumndancer 168015 5199017 wikitext text/x-wiki {{навігацыйная паласа |імя = НП Улытаўскага раёна |загаловак = Населеныя пункты [[Улытаўскі раён|Улытаўскага раёна]] [[Улытаўская вобласць|Улытаўскай вобласці]] |змест = * [[Айыртау (Карагандзінская вобласць)|Айыртау]] * [[Акенсе (Карагандзінская вобласць)|Акенсе]] * [[Актас (Улытаўскі раён)|Актас]] * [[Арнек (Карагандзінская вобласць)|Арнек]] * [[Байканур (Карагандзінская вобласць)|Байканур]] * [[Баздак (Карагандзінская вобласць)|Баздак]] * [[Базтумсык]] * [[Барсенгір]] * [[Бетбулак]] * [[Егіндзі]] * [[Жыланды (Улытаўскі раён)|Жыланды]] * [[Жэзды (пасёлак)|Жэзды]] * [[Каргасын]] * [[Карсакпай]] * [[Касколь (Каскольская сельская акруга Улытаўскага раёна)|Касколь]] (Каскольская с.а.) * [[Касколь (Церсаканская сельская акруга)|Касколь]] (Церсаканская с.а.) * [[Кулжанбай]] * [[Кызылуй (Жангільдзінская сельская акруга)|Кызылуй]] (Жангільдзінская с.а.) * [[Кызылуй (сельская акруга імя Мукана Іманжанава)|Кызылуй]] (с.а. ім. М.Іманжанава) * [[Мыйбулак]] * [[Наралген]] * [[Піянер (Карагандзінская вобласць)|Піянер]] * [[Сарлык (Карагандзінская вобласць)|Сарлык]] * [[Талдыкудык (Карагандзінская вобласць)|Талдыкудык]] * [[Талдысай (Улытаўскі раён)|Талдысай]] * [[Церсакан]] * [[Цюемайнак]] * '''[[Улытау (аул)|Улытау]]''' * [[Унгірлі]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Улытаўская вобласць]] </noinclude> gr05rtjf7wj6fzi6111ec245077dhe4 5199023 5199017 2026-09-14T13:22:59Z Autumndancer 168015 5199023 wikitext text/x-wiki {{навігацыйная паласа |імя = НП Улытаўскага раёна |загаловак = Населеныя пункты [[Улытаўскі раён|Улытаўскага раёна]] [[Улытаўская вобласць|Улытаўскай вобласці]] |змест = * [[Айыртау (Карагандзінская вобласць)|Айыртау]] * [[Акенсе (Карагандзінская вобласць)|Акенсе]] * [[Актас (Улытаўскі раён)|Актас]] * [[Арнек (Карагандзінская вобласць)|Арнек]] * [[Байканур (Карагандзінская вобласць)|Байканур]] * [[Баздак (Карагандзінская вобласць)|Баздак]] * [[Базтумсык]] * [[Барсенгір]] * [[Бетбулак]] * [[Егіндзі]] * [[Жыланды (Улытаўскі раён)|Жыланды]] * [[Жэзды (пасёлак)|Жэзды]] * [[Каргасын]] * [[Карсакпай]] * [[Касколь (Каскольская сельская акруга Улытаўскага раёна)|Касколь]] (Каскольская с.а.) * [[Касколь (Церсаканская сельская акруга)|Касколь]] (Церсаканская с.а.) * [[Кулжанбай]] * [[Кызылуй (Жангільдзінская сельская акруга)|Кызылуй]] (Жангільдзінская с.а.) * [[Кызылуй (сельская акруга імя Мукана Іманжанава)|Кызылуй]] (с.а. ім. М.Іманжанава) * [[Мыйбулак]] * [[Наралген]] * [[Піянер (Карагандзінская вобласць)|Піянер]] * [[Сарлык (Карагандзінская вобласць)|Сарлык]] * [[Талдыкудык (Карагандзінская вобласць)|Талдыкудык]] * [[Талдысай (Улытаўскі раён)|Талдысай]] * [[Церысакан]] * [[Цюемайнак]] * '''[[Улытау (аул)|Улытау]]''' * [[Унгірлі]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Улытаўская вобласць]] </noinclude> 9him2srzuy1yfd3uab21r6d1qudoty2 5199027 5199023 2026-09-14T13:27:19Z Autumndancer 168015 алфавітны парадак 5199027 wikitext text/x-wiki {{навігацыйная паласа |імя = НП Улытаўскага раёна |загаловак = Населеныя пункты [[Улытаўскі раён|Улытаўскага раёна]] [[Улытаўская вобласць|Улытаўскай вобласці]] |змест = * [[Айыртау (Карагандзінская вобласць)|Айыртау]] * [[Акенсе (Карагандзінская вобласць)|Акенсе]] * [[Актас (Улытаўскі раён)|Актас]] * [[Арнек (Карагандзінская вобласць)|Арнек]] * [[Байканур (Карагандзінская вобласць)|Байканур]] * [[Баздак (Карагандзінская вобласць)|Баздак]] * [[Базтумсык]] * [[Барсенгір]] * [[Бетбулак]] * [[Егіндзі]] * [[Жыланды (Улытаўскі раён)|Жыланды]] * [[Жэзды (пасёлак)|Жэзды]] * [[Каргасын]] * [[Карсакпай]] * [[Касколь (Каскольская сельская акруга Улытаўскага раёна)|Касколь]] (Каскольская с.а.) * [[Касколь (Церсаканская сельская акруга)|Касколь]] (Церсаканская с.а.) * [[Кулжанбай]] * [[Кызылуй (Жангільдзінская сельская акруга)|Кызылуй]] (Жангільдзінская с.а.) * [[Кызылуй (сельская акруга імя Мукана Іманжанава)|Кызылуй]] (с.а. ім. М.Іманжанава) * [[Мыйбулак]] * [[Наралген]] * [[Піянер (Карагандзінская вобласць)|Піянер]] * [[Сарлык (Карагандзінская вобласць)|Сарлык]] * [[Талдыкудык (Карагандзінская вобласць)|Талдыкудык]] * [[Талдысай (Улытаўскі раён)|Талдысай]] * '''[[Улытау (аул)|Улытау]]''' * [[Унгірлі]] * [[Церысакан]] * [[Цюемайнак]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Улытаўская вобласць]] </noinclude> 4d1qgftu3ay12yyxog3yo42an0wtpom 0 583085 5199135 5141420 2026-09-14T17:29:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5199135 wikitext text/x-wiki '''Гісторыя Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі''' — гісторыя дзяржавы [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]] з часоў засваення еўрапейскімі каланістамі да сучаснасці<ref name="крыніца1">[https://bigenc.ru/c/iuzhno-afrikanskaia-respublika-istoriia-so-2-go-tysiacheletiia-n-e-53f41d Южно-Африканская Республика. История. История Южно-Африканской Республики с начала европейской колонизации] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250119091447/https://bigenc.ru/c/iuzhno-afrikanskaia-respublika-istoriia-so-2-go-tysiacheletiia-n-e-53f41d |date=19 студзеня 2025 }}{{ref-ru}}</ref>. Першымі жыхарамі паўднёваафрыканскай зямлі былі [[Кайсанскія народы|кайсанскія плямёны]], за імі следам з’явіліся [[банту]]. Еўрапейская каланізацыя пачалася ў 1652 галандскаю (бурскаю) хваляю, якую падчас залатой ды алмазнай ліхаманак захлынула хваля англійская. У 1899—1902 гадах у Паўднёвай Афрыцы адгрымела [[англа-бурская вайна]]. З 1910 года краіна вядомая як [[Паўднёва-Афрыканскі Саюз]]. У 1931 годзе атрымлівае [[Вэстмінстэрскі статут (1931)|фактычную незалежнасць]]. У другой палове ХХ ст за палітыку [[апартэід]]у доўгі час (1948—1990) была ізгоем у сусветнай супольнасці. Грамадзянскае супраціўленне чарнаскурай большасці на чале з [[Нельсан Мандэла|Нельсанам Мандэлам]] і [[Афрыканскі нацыянальны кангрэс|АНК]] прывялі да адмены апартэіду і дэмакратызацыі краіны. == Даеўрапейскі перыяд == Старажытнае насельніцтва ПАР — кайсанскія плямёны [[бушмены|бушменаў]] і [[гатэнтоты|гатэнтотаў]]. Да пачатку [[17 стагоддзе|XVII ст.]] большую частка тэрыторыі ПАР засялілі плямёны банту: зулу, [[коса]], матабеле і інш. == Галандская каланізацыя == Першы еўрапеец, які наведаў у [[1487]]—[[1488]] гг. паўднёвую Афрыку, — партугальскі мараплавец [[Барталамеў Дыяш|Б.Дыяш]]. У [[1652]] г. прадстаўнік галандскай [[Галандская Ост-Індская кампанія|Ост-індскай кампаніі]] Я.Рыбек заснаваў каля [[мыс Добрай Надзеі|мыса Добрай Надзеі]] пасяленне [[Кейптаўн|Капстад]] (англ. Кейптаўн — горад каля мыса). У 1680-я гады да галандскіх пасяленцаў далучылася група французскіх гугенотаў, якія ратаваліся ад рэлігійнага пераследу на радзіме. У выніку ўзнікла новая этнічная супольнасць — буры (афрыканеры), якія размаўлялі на мове афрыкаанс, вытворнай ад галандскай. Ад шлюбаў бураў з гатэнтотамі пачала існаванне супольнасць «метысаў» — т.зв. каляровых. Рух бураў ва ўнутраныя раёны Афрыкі прывёў да сутыкнення з народам коса. У выніку т.зв. каырскіх войнаў (1770 — 1860-я гг.) землі коса былі далучаны да [[Капская калонія|Капскай калоніі]]. == Дзяржава зулу == [[Файл:Charles Bell - Zoeloe-aanval op 'n Boerelaer - 1838.jpg|thumb|Зулу атакуюць лагер бураў, 1838]] У пачатку [[19 стагоддзе|XIX ст.]] адзін з правадыроў зулу — [[Чака]] стварыў зулускую дзяржаву (КваЗулу) з моцнай арміяй, што на працягу ХІХ ст супрацьстаяла спачатку бурам, а потым — англічанам, якія ў [[1879]] г. нанеслі зулу сакрушальную паразу і канчаткова ліквідавалі КваЗулу ў 1887. == Англійская каланізацыя == У 1806 годзе Капскую калонію захапіла [[Вялікабрытанія]]. Незадаволенасць бураў брытанскім панаваннем прывяла ў [[1836]]—[[1837]] гг. да «Вялікага трэка» — перасялення часткі бураў на чале з П. Рэтыфам на свабодныя землі на поўначы. У снежні [[1838]] г. буры на чале з [[А.Прэторыусам]] разбілі зулускае войска і стварылі ў [[1839]] г. на захопленых у зулусаў землях рэспубліку Наталь, якую Вялікабрытанія анексавала ў [[1843]] г. (з [[1856]] г. калонія). Пазней створаны іншыя бурскія рэспублікі: [[Аранжавая свабодная дзяржава]] (АСД, [[1848]]) і [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]] ([[Трансвааль]], [[1852]]). Спроба англічан захапіць іх скончылася паражэннем брытанскіх войск пры Маджубе ([[1881]]), што прымусіла Вялікабрытанію прызнаць незалежнасць АСД і Трансвааля. === Англа-бурская вайна === У 1880-я гады ў Капскай калоніі выяўлены буйныя паклады золата, у Трансваалі — алмазаў, што спрыяла хуткаму іх развіццю і прытоку імігрантаў, з Еўропы. У выніку [[Англа-бурская вайна 1899 – 1902|англа-бурскай вайны 1899—1902 гг.]] Вялікабрытанія захапіла АСД і Трансвааль і ператварыла іх у свае пратэктараты. == Паўднёва-Афрыканскі саюз == {{Асноўны артыкул|Паўднёва-Афрыканскі Саюз}} У 1910 годзе чатыры брытанскія калоніі ў Паўднёвай Афрыцы былі аб’яднаны ў самакіравальны [[дамініён]] — Паўднёва-Афрыканскі Саюз (ПАС). ПАС прыняў удзел у [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]] на баку метраполіі. Пасля яе заканчэння ПАС атрымаў мандат [[Ліга Нацый|Лігі Нацый]] на былую германскую калонію — [[Германская Паўднёва-Заходняя Афрыка|Паўднёва-Заходнюю Афрыку]] (зараз — [[Намібія]]). У 1924 годзе да ўлады прыйшла [[Нацыянальная Партыя (ПАР)|Нацыянальная партыя]] ў саюзе з лейбарыстамі, прэм’ер-міністрам стаў Дж. Б. Герцаг, які праводзіў [[Расізм|расісцкую]] ўнутраную палітыку. У ходзе [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] сілы ПАС таксама ваявалі на баку Вялікабрытаніі. У 1948 годзе Нацыянальная партыя ў саюзе з Афрыканерскай партыяй атрымала большасць месцаў у парламенце і пачала ажыццяўляць сваю праграму, якая абвяшчала неабходнасць «паасобнага развіцця» розных [[Раса|расавых груп]]. У наступныя гады былі прыняты законы, што вызначылі і замацавалі дзяржаўную сістэму, якая атрымала назву «[[апартэід]]». У 1960—1980-х гадах на базе рэзерватаў (каля 13 % тэрыторыі краіны) ствараліся т. зв. хоўмленды («нацыянальныя айчыны», або [[бантустан]]ы) для [[Коса (народ)|коса]], [[Зулусы|зулу]] і іншых народаў — афрыканцы ў ПАР былі прыпісаны да аднаго з 10 бантустанаў, кожны з якіх быў абвешчаны «нацыянальнай айчынай» таго ці іншага афрыканскага этнасу<ref name="крыніца1" />. == Паўднёва-Афрыканская рэспубліка, росквіт апартэіду == [[31 мая]] [[1961]] г. была абвешчана Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка. Новая дзяржава адразу выйшла з Садружнасці. З-за палітыкі апартэіду ў [[1962]] г. [[Генеральная Асамблея ААН|Генеральная асамблея ААН]] заклікала ўсіх сваіх членаў да ўвядзення эканамічных санкцый і разрыву дыпламатычных адносін з ПАР. У час прэм’ерства [[Б. І. Форстэр]]а (1966—1978) афрыканскія рэзерваты былі аб’яднаны паводле этнічных прыкмет у 10 хаўмлендаў («айчын»), некаторыя з якіх (Транскей, Сіскей, Венда і Бапутатсван) былі абвешчаны «незалежнымі» дзяржавамі, што яшчэ больш пагоршыла становішча афрыканцаў. У чэрвені [[1976]] г. расстрэл паліцыяй дэманстрацыі афрыканскіх школьнікаў прывёў да паўстання ў лакацыі Соўэта. Пашыралася партызанская барацьба ваеннага крыла — «Умконта ве сізвэ» («Кап’ё нацыі»). У супрацьвагу чорнаскурым баевікам з’явіліся баявая групоўка белых афрыканераў [[Афрыканерскі рух супраціву]], які быў падтрыманы часткай белага насельніцтва. Пад націскам выступленняў афрыканцаў і сусветнай супольнасці ўрад [[П. Боты]] ([1978—1984) вымушаны быў абвясціць некаторыя рэформы, якія, аднак, не закраналі асноў апартэіду. Новая канстытуцыя 1983 г. пашырала паўнамоцтвы прэзідэнта (з 1984 года — Бота), каляровыя і азіяты атрымалі права голасу, але карэнныя афрыканцы па-ранейшаму былі пазбаўлены ўсіх грамадзянскіх правоў. == Канец апартэіду. Дэмакратызацыя краіны == [[Файл:Frederik de Klerk with Nelson Mandela - World Economic Forum Annual Meeting Davos 1992.jpg|thumb|Фрэдэрык дэ Клерк і Нельсан Мандэла паціскаюць адзін аднаму рукі, 1992]] Новы прэзідэнт ПАР [[Фрэдэрык Вілем дэ Клерк|Ф. В. дэ Клерк]] (1989—1994) быў вымушаны абвясціць праграму ліквідацыі апартэіду. У [[1990]] г. вызвалены Мандэла, які правёў у турме 27 гадоў, легалізаваны АНК і іншыя афрыканскія партыі. У [[1991]] г. апартэід быў скасаваны. У выніку перагавораў паміж кіраўніцтвам НП, АНК, зулускай [[Партыя свабоды Інката|Партыі свабоды Інката]] і іншымі арганізацыямі ў [[1993]] г. створаны Пераходны выканаўчы савет, які арганізаваў у красавіку [[1994]] г. першыя шматрасавыя выбары, на якіх перамог АНК, а яго лідар Мандэла стаў прэзідэнтам ПАР. Урад Мандэлы ([[1994]]—[[1999]] гг.) намеціў асноўныя кірункі развіцця краіны, якія разам з паляпшэннем жыццёвых умоў карэннага насельніцтва ПАР прадугледжваюць захаванне прыватнай маёмасці ўсіх расавых груп, шматукладнасць у эканоміцы, прыцягненне замежных інвестыцый. Гэты курс прадоўжыў пераемнік Мандэлы на пасадзе кіраўніка АНК і краіны [[Т. Мбекі]] (з чэрвеня [[1999]] г.). Адмена апартэіду прынесла дэмакратыю і роўнасць, аднак краіна сутыкнулася з сур’ёзнымі праблемамі: беспрацоўем, ростам злачыннасці, міграцыяй белых кваліфікаваных кадраў. Да таго ж у пачатку ХХІ ст. Паўднёвая Афрыка стала эпіцэнтрам пандэміі [[СНІД]]у. Усё гэта спрычынілася да таго, што сярэдняя працягласць жыцця ў 1992—2005 скарацілася на 10 год, за ёй упаў і ІЧР. Канец 2000-х прайшоў пад знакам ксенафобіі і сутычак з мігрантамі, што прынеслі дзясяткі чалавечых ахвяраў. У 2010 годзе ПАР прымала [[Чэмпіянат свету па футболе 2010|Чэмпіянат свету па футболе]]. У 2011 годзе краіна далучылася да [[БРЫКС|БРІКС]]. {{rq|sources|wikify|translate}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка ў тэмах}} {{Афрыка паводле тэм|Гісторыя}} [[Катэгорыя:Гісторыя ПАР| ]] lroeuohjfzpu6x3ktt2lev3k63145zc 0 584581 5199284 5166116 2026-09-14T20:34:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5199284 wikitext text/x-wiki {{Аўтадарога | нумар = {{Дарога Беларусі|Р|92}} | назва = [[Мар’іна Горка]] - [[Старыя Дарогі]] | назва2 = | выява = Р92, 10-й км.jpg | подпіс = 10-ы км | краіна = {{BLR}} | рэгіён = [[Выява:Flag_of_Minsk_Voblast.svg|24px|border]] [[Мінская вобласць]] | частка = | статут = рэспубліканская | уладальнік = дзяржаўная | кіраванне = [[Белаўтадор]] | даўжыня = 70 | пачатак = [[Мар’іна Горка]] | праз = | канец = [[Старыя Дарогі]] | пакрыццё = асфальтабетон | дата = | вікісклад = | тэкст для спасылкі = }} '''Дарога''' {{таблічка-by | Р | 92}} — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння у [[Беларусь|Беларусі]], якая злучае гарады [[Мар’іна Горка|Мар’іну Горку]] і [[Старыя Дарогі]]. Працягласць складае 70 [[км]]. Праходзіць па тэрыторыі [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага]] і [[Старадарожскі раён|Старадарожскага]] раёнаў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. == Маршрут == * '''[[Мінская вобласць]]''', '''[[Пухавіцкі раён]]''' ** [[Выява: Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Мар’іна Горка]] ** [[Міхайлава (Пухавіцкі раён)|Міхайлава]] ** [[Сінча]] ** [[Церабуты (Пухавіцкі раён)|Церабуты]] * '''[[Мінская вобласць]]''', '''[[Старадарожскі раён]]''' ** [[Ляўкі (Старадарожскі раён)|Ляўк]] [[Выява: Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by | Р | 91}} ** [[Дражна (Старадарожскі раён)|Дражна]] ** [[Шапчыцы (Старадарожскі раён)|Шапчыцы]] ** [[Выява: Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Старыя Дарогі]] == Спасылкі == * [https://belarus-online.by/?Dorogi_Belarusi/ Дарогі Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190820185913/https://belarus-online.by/?Dorogi_Belarusi/ |date=20 жніўня 2019 }} {{Дарогі Беларусі}} {{DEFAULTSORT:Р092}} [[Катэгорыя:Дарогі Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Дарогі Старадарожскага раёна]] [[Катэгорыя:Дарогі Беларусі]] ovssyfddebii5qqkl84ea7j7lpnqjbd 0 584587 5199283 5166113 2026-09-14T20:34:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5199283 wikitext text/x-wiki {{Аўтадарога | нумар = {{Дарога Беларусі|Р|68}} | назва = [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)|Пухавічы ]] - [[Узда]] - [[Негарэлае]] | назва2 = | выява = | подпіс = | краіна = {{BLR}} | рэгіён = [[Выява:Flag_of_Minsk_Voblast.svg|24px|border]] [[Мінская вобласць]] | частка = | статут = рэспубліканская | уладальнік = дзяржаўная | кіраванне = [[Белаўтадор]] | даўжыня = 97 | пачатак = [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)|Пухавічы]] | праз = | канец = [[Энергетыкаў]] | пакрыццё = асфальтабетон | дата = | вікісклад = | тэкст для спасылкі = }} '''Дарога '''{{Таблічка-by|Р|68}} — [[аўтамабільная дарога]] рэспубліканскага значэння ў [[Беларусь|Беларусі]], якая злучае аграгарадок [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)|Пухавічы]], горад [[Узда]] і аграгарадок [[Негарэлае]]. Працягласць — 97 [[км]]. Праходзіць па тэрыторыі [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага]], [[Уздзенскі раён|Уздзенскага]] і [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскага]] раёнаў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. == Маршрут == * '''[[Мінская вобласць]]''', '''[[Пухавіцкі раён]]''' ** [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)|Пухавічы]] [[Выява: Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|М|5}} ** [[Блонь]] ** [[Выява: Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Мар’іна Горка]] ** [[Шацк (Пухавіцкі раён)|Шацк]] * '''[[Мінская вобласць]]''', '''[[Уздзенскі раён]]''' ** [[Валяр’яны]] [[Выява: Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by | Р | 23}} ** [[Выява: Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Узда]] * '''[[Мінская вобласць]]''', '''[[Дзяржынскі раён]]''' ** [[Энергетыкаў]] [[Выява: Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|М|1}} == Спасылкі == * [https://belarus-online.by/?Dorogi_Belarusi/ Дарогі Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190820185913/https://belarus-online.by/?Dorogi_Belarusi/ |date=20 жніўня 2019 }} {{Дарогі Беларусі}} {{DEFAULTSORT:Р068}} [[Катэгорыя:Дарогі Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Дарогі Уздзенскага раёна]] [[Катэгорыя:Дарогі Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Дарогі Беларусі]] o8pw5mc6l1nfizt1ppolwxtev8ljzu1 828 588857 5198967 5198782 2026-09-14T12:34:00Z Ueschar 151377 5198967 Scribunto text/plain local p = {}; local Wikidata = require( 'Module:Wikidata' ) local LocalLabels = require( 'Module:Wikidata/Лакальныя назвы' ) -- ========================================================= -- СТАРАЯ ФУНКЦЫЯ ГЕАКАРА -- ========================================================= function p.renderLine( frame ) local args = frame:getParent().args; frame.args = frame:getParent().args; local cat = '' local prefix = { ['~'] = 'каля', ['>'] = 'больш', ['<'] = 'менш' } local before = '' local ref = '' local text = args[1] or ''; local label = args[2] or ''; -- адзіночная метка local label2 = args[3] or ''; -- множная метка local wikify = args[4] or ''; local after = args[5] or ''; if text == '-' then return ''; end if text ~= '' then if label2 ~= '' then if mw.ustring.match( text, "[^/]+/[^/]+") then label = label2 end if wikify == '1' then frame.args['o'] = '[[%]]' frame.args['nodis'] = '1' end local strip = require('Module:String/strip').strip frame.args[1] = text text = strip(frame) else if after ~= '' then if mw.ustring.match( text, '\127' ) and not mw.ustring.match( text, 'templatestyles' ) then text, ref = mw.ustring.match( text, '[^\127]+' ), mw.ustring.match( text, '\127.+' ) end if not mw.ustring.match( text, '[-—?]' ) then local tmp_text = mw.ustring.gsub( text, '[??, ]', {['?'] = '~', ['?'] = '-', [','] = '.', [' '] = ''} ) if mw.ustring.match( text, '^[?~<>]%s*%d' ) and prefix[tmp_text:sub(1, 1)] then before = prefix[tmp_text:sub(1, 1)] .. '&nbsp;' text = mw.ustring.gsub(text, '^[?~<>]%s*', '') elseif mw.ustring.match( text, '^[дкбм][аое][лн]?[яьш]?[ш]?' ) then -- да|каля|больш|менш before = mw.ustring.match( text, '^[дкбм][аое][лн]?[яьш]?[ш]?' ) .. '&nbsp;' text = mw.ustring.gsub(text, '^[дкбм][аое][лн]?[яьш]?[ш]?%s*', '') end tmp_text = mw.ustring.gsub(tmp_text, '^[?~<>дкбм][аое][лн]?[яьш]?[ш]?%s*', '') if tonumber(tmp_text) then local lang = mw.language.getContentLanguage() text = lang:formatNum( tonumber( tmp_text ) ) elseif mw.title.getCurrentTitle():inNamespace(0) then cat = '[[Катэгорыя:Картка на Геакары: выправіць: лікавыя параметры]]' end end end if wikify == '1' then text = '[[' .. text .. '|' .. mw.ustring.gsub(text, '%s?%(.*%)$', '' ) .. ']]' end text = before .. text .. ref .. '&nbsp;' .. after end else if args[ 'd' ] and args[ 'd' ] ~= '' then text = frame:expandTemplate{ title = 'Wikidata', args = { args[ 'd' ], text, separator = args['r'] or '' } }; end end if text ~= '' then return '<tr><th>' .. label .. '</th><td>' .. text .. '</td></tr>' .. cat; end return ''; end function p.findImage( frame ) local page = mw.title.getCurrentTitle() local txt, args = page:getContent(), frame.args if args and args[1] and args[1] ~= '' then if txt:match(':' .. args[1]) and mw.title.getCurrentTitle():inNamespace(0) then return '[[Катэгорыя:Картка на Геакары: выправіць выяву]]' end end end -- ========================================================= -- АГУЛЬНАЯ ЛОГІКА ГЕАГРАФІЧНЫХ КАРТАК -- -- Выкарыстанне: -- -- context=water -- логіка Модуль:Мора; -- -- context=region -- логіка Модуль:Геаграфічны рэгіён; -- -- без context -- універсальны спіс значэнняў уласцівасці. -- -- Прыклады: -- -- {{#invoke:GeoInfobox|list -- |property=P17 -- |type=country -- |flags=1 -- |rows=1 -- }} -- -- {{#invoke:GeoInfobox|list -- |context=water -- |type=island -- }} -- -- {{#invoke:GeoInfobox|list -- |context=region -- |type=state -- |flags=1 -- }} -- ========================================================= -- ========================================================= -- КЛАСЫ ВІКІДАНЫХ -- ========================================================= -- водныя аб'екты local Q_SEA = 'Q165' local Q_OCEAN = 'Q9430' -- астравы local Q_ISLAND = 'Q23442' local Q_ARCHIPELAGO = 'Q33837' local Q_ISLAND_GROUP = 'Q1402592' -- палітычныя і геаграфічныя адзінкі local Q_SOVEREIGN_STATE = 'Q3624078' local Q_LIMITED_STATE = 'Q10711424' local Q_DEPENDENT_TERRITORY = 'Q161243' local Q_REGION = 'Q82794' -- Арганізацыя Аб'яднаных Нацый: -- дадатковы маркер суверэннай дзяржавы local Q_UNITED_NATIONS = 'Q1065' local MAX_SUBCLASS_DEPTH = 8 -- ========================================================= -- КЭШЫ -- ========================================================= local statementCache = {} local classFlagsCache = {} local itemFlagsCache = {} local classificationCache = {} local labelCache = {} local sitelinkCache = {} local flagCache = {} -- ========================================================= -- АГУЛЬНЫЯ ДАПАМОЖНЫЯ ФУНКЦЫІ -- ========================================================= local function toBoolean( value, defaultValue ) if value == nil then return defaultValue end if value == false or value == '' or value == '0' or value == 'false' or value == 'не' then return false end return true end local function getEntityId( args ) if args.from and args.from ~= '' then return args.from end return mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end local function getBestStatements( entityId, propertyId ) if not entityId or not propertyId or propertyId == '' then return {} end local key = entityId .. '\0' .. propertyId if statementCache[ key ] ~= nil then return statementCache[ key ] end local ok, statements = pcall( mw.wikibase.getBestStatements, entityId, propertyId ) if not ok or type( statements ) ~= 'table' then statements = {} end statementCache[ key ] = statements return statements end local function getItemId( statement ) if not statement or not statement.mainsnak then return nil end local snak = statement.mainsnak if snak.snaktype ~= 'value' or not snak.datavalue or snak.datavalue.type ~= 'wikibase-entityid' or not snak.datavalue.value then return nil end return snak.datavalue.value.id end local function getMediaValue( statement ) if not statement or not statement.mainsnak then return nil end local snak = statement.mainsnak if snak.snaktype ~= 'value' or not snak.datavalue or snak.datavalue.type ~= 'string' or type( snak.datavalue.value ) ~= 'string' or snak.datavalue.value == '' then return nil end return snak.datavalue.value end local function hasDirectValue( entityId, propertyId, wantedId ) for _, statement in ipairs( getBestStatements( entityId, propertyId ) ) do if getItemId( statement ) == wantedId then return true end end return false end -- ========================================================= -- ІЕРАРХІЯ P31 / P279 -- ========================================================= local function getClassFlags( classId ) if classFlagsCache[ classId ] ~= nil then return classFlagsCache[ classId ] end local flags = { sea = false, ocean = false, island = false, archipelago = false, islandGroup = false, limited = false, sovereign = false, dependent = false, region = false } local queue = { { id = classId, depth = 0 } } local head = 1 local seen = {} while head <= #queue do local node = queue[ head ] head = head + 1 if not seen[ node.id ] then seen[ node.id ] = true if node.id == Q_SEA then flags.sea = true elseif node.id == Q_OCEAN then flags.ocean = true elseif node.id == Q_ISLAND then flags.island = true elseif node.id == Q_ARCHIPELAGO then flags.archipelago = true elseif node.id == Q_ISLAND_GROUP then flags.islandGroup = true elseif node.id == Q_LIMITED_STATE then flags.limited = true elseif node.id == Q_SOVEREIGN_STATE then flags.sovereign = true elseif node.id == Q_DEPENDENT_TERRITORY then flags.dependent = true elseif node.id == Q_REGION then flags.region = true end if node.depth < MAX_SUBCLASS_DEPTH then for _, statement in ipairs( getBestStatements( node.id, 'P279' ) ) do local parentId = getItemId( statement ) if parentId and not seen[ parentId ] then table.insert( queue, { id = parentId, depth = node.depth + 1 } ) end end end end end classFlagsCache[ classId ] = flags return flags end local function getItemFlags( entityId ) if itemFlagsCache[ entityId ] ~= nil then return itemFlagsCache[ entityId ] end local flags = { sea = false, ocean = false, island = false, archipelago = false, islandGroup = false, limited = false, sovereign = false, dependent = false, region = false } for _, statement in ipairs( getBestStatements( entityId, 'P31' ) ) do local classId = getItemId( statement ) if classId then local classFlags = getClassFlags( classId ) flags.sea = flags.sea or classFlags.sea flags.ocean = flags.ocean or classFlags.ocean flags.island = flags.island or classFlags.island flags.archipelago = flags.archipelago or classFlags.archipelago flags.islandGroup = flags.islandGroup or classFlags.islandGroup flags.limited = flags.limited or classFlags.limited flags.sovereign = flags.sovereign or classFlags.sovereign flags.dependent = flags.dependent or classFlags.dependent flags.region = flags.region or classFlags.region end end -- Калі іерархія P31/P279 аформлена няпоўна, -- членства ў ААН служыць дадатковай прыкметай -- суверэннай дзяржавы. if hasDirectValue( entityId, 'P463', Q_UNITED_NATIONS ) then flags.sovereign = true end itemFlagsCache[ entityId ] = flags return flags end -- ========================================================= -- КЛАСІФІКАЦЫЯ ДЗЯРЖАЎ І РЭГІЁНАЎ -- ========================================================= local function classifyPoliticalItem( entityId ) if classificationCache[ entityId ] ~= nil then return classificationCache[ entityId ] end local flags = getItemFlags( entityId ) local result -- Парадак істотны: -- дзяржава з абмежаваным прызнаннем можа адначасова -- быць класіфікавана як суверэнная дзяржава. if flags.limited then result = 'limited' elseif flags.sovereign then result = 'state' elseif flags.dependent then result = 'dependent' elseif flags.region then result = 'region' else result = 'unknown' end classificationCache[ entityId ] = result return result end -- ========================================================= -- НАЗВЫ І СПАСЫЛКІ -- ========================================================= local function getLabel( entityId ) if labelCache[ entityId ] ~= nil then return labelCache[ entityId ] end local label = mw.wikibase.getLabel( entityId ) or entityId labelCache[ entityId ] = label return label end local function getLocalTitle( entityId ) if sitelinkCache[ entityId ] ~= nil then return sitelinkCache[ entityId ] or nil end local ok, title = pcall( mw.wikibase.getSitelink, entityId ) if not ok or not title or title == '' then sitelinkCache[ entityId ] = false return nil end sitelinkCache[ entityId ] = title return title end local function getDisplayName( entityId ) return getLocalTitle( entityId ) or getLabel( entityId ) end local function formatItem( entityId ) local title = getLocalTitle( entityId ) if title then return '[[' .. title .. ']]' end return Wikidata.simpleFormatEntityId( entityId ) end -- ========================================================= -- СЦЯГІ -- ========================================================= local function getCurrentDateKey() local now = os.date( '!*t' ) return now.year * 10000 + now.month * 100 + now.day end local CURRENT_DATE_KEY = getCurrentDateKey() local function timeValueToKey( value, asEnd ) if not value or type( value.time ) ~= 'string' then return nil end local year, month, day = mw.ustring.match( value.time, '^([%+%-]?%d+)%-(%d%d)%-(%d%d)T' ) year = tonumber( year ) month = tonumber( month ) day = tonumber( day ) if not year or year < 0 then return nil end if not month or month == 0 then month = asEnd and 12 or 1 end if not day or day == 0 then day = asEnd and 31 or 1 end return year * 10000 + month * 100 + day end local function getQualifierTime( statement, propertyId, asEnd ) if not statement or not statement.qualifiers or not statement.qualifiers[ propertyId ] then return nil end for _, snak in ipairs( statement.qualifiers[ propertyId ] ) do if snak.snaktype == 'value' and snak.datavalue and snak.datavalue.type == 'time' and snak.datavalue.value then local result = timeValueToKey( snak.datavalue.value, asEnd ) if result then return result end end end return nil end local function inspectFlagStatement( statement ) local startKey = getQualifierTime( statement, 'P580', false ) local endKey = getQualifierTime( statement, 'P582', true ) if startKey and startKey > CURRENT_DATE_KEY then return { active = false, temporal = true } end if endKey and endKey < CURRENT_DATE_KEY then return { active = false, temporal = true } end return { active = true, temporal = startKey ~= nil or endKey ~= nil } end local function getFlagImage( entityId ) if flagCache[ entityId ] ~= nil then return flagCache[ entityId ] or nil end local candidates = {} local seen = {} for _, statement in ipairs( getBestStatements( entityId, 'P41' ) ) do local image = getMediaValue( statement ) if image then local status = inspectFlagStatement( statement ) if status.active then local candidate = seen[ image ] if not candidate then candidate = { image = image, temporal = false } seen[ image ] = candidate table.insert( candidates, candidate ) end candidate.temporal = candidate.temporal or status.temporal end end end if #candidates == 0 then flagCache[ entityId ] = false return nil end if #candidates == 1 then flagCache[ entityId ] = candidates[ 1 ].image return candidates[ 1 ].image end -- Калі актыўных сцягоў некалькі, але толькі адзін -- мае часавыя кваліфікатары, аддаём перавагу яму. local temporal = {} for _, candidate in ipairs( candidates ) do if candidate.temporal then table.insert( temporal, candidate ) end end if #temporal == 1 then flagCache[ entityId ] = temporal[ 1 ].image return temporal[ 1 ].image end -- Калі выбар неадназначны, сцяг не выводзіцца. flagCache[ entityId ] = false return nil end local function formatFlag( entityId, size ) local image = getFlagImage( entityId ) if not image then return '' end size = size or '25px' local title = getLocalTitle( entityId ) local link = '' if title then link = '|link=' .. title end return '[[File:' .. image .. '|border|' .. size .. link .. '|alt=]]' end local function formatItemWithFlag( entityId, size ) local name = formatItem( entityId ) local flag = formatFlag( entityId, size ) if flag == '' then return name end return flag .. '&nbsp;' .. name end -- ========================================================= -- КАНТЭКСТ І ТЫП СПІСА -- ========================================================= local function normalizeContext( args ) local context = args.context or args.group or args.profile or '' context = mw.ustring.lower( mw.text.trim( context ) ) local aliases = { sea = 'water', ocean = 'water', waterbody = 'water', regions = 'region', geographicregion = 'region', ['geographic-region'] = 'region' } return aliases[ context ] or context end local function normalizeKind( kind, context ) kind = mw.ustring.lower( mw.text.trim( kind or '' ) ) if context == 'region' then if kind == '' then kind = 'state' end local aliases = { states = 'state', country = 'state', countries = 'state', limitedstates = 'limited', ['limited-states'] = 'limited', territory = 'dependent', territories = 'dependent', dependency = 'dependent', dependencies = 'dependent', regions = 'region', other = 'unknown' } return aliases[ kind ] or kind end local aliases = { countries = 'country', state = 'country', states = 'country', seas = 'sea', oceans = 'ocean', islands = 'island', archipelago = 'island', archipelagos = 'island', inflows = 'inflow', river = 'inflow', rivers = 'inflow' } return aliases[ kind ] or kind end local function getPreferLocal( args, context ) local value = args.prefer_local if value == nil then value = args[ 'prefer-local-labels' ] end if value == nil then value = args[ 'prefer-local' ] end -- У Модуль:Мора гэта па змоўчанні было ўключана. -- У Геаграфічным рэгіёне сартаванне ішло проста -- паводле лакальнай назвы старонкі. local defaultValue = context ~= 'region' return toBoolean( value, defaultValue ) end local function matchesKind( entityId, kind, context ) if kind == '' or kind == 'any' or kind == 'country' or kind == 'inflow' then return true end local flags = getItemFlags( entityId ) if kind == 'sea' then return flags.sea end if kind == 'ocean' then return flags.ocean end if kind == 'island' then return flags.island or flags.archipelago or flags.islandGroup end if context == 'region' or kind == 'state' or kind == 'limited' or kind == 'dependent' or kind == 'region' or kind == 'unknown' then return classifyPoliticalItem( entityId ) == kind end return true end -- ========================================================= -- АТРЫМАННЕ ЭЛЕМЕНТАЎ -- ========================================================= local function appendUnique( target, seen, entityId ) if entityId and not seen[ entityId ] then seen[ entityId ] = true table.insert( target, entityId ) end end local function applyLimit( items, args ) local limit = tonumber( args.limit ) if limit and limit > 0 then while #items > limit do table.remove( items ) end end return items end local function collectPropertyItems( entityId, propertyId, kind, args, context ) local statements = getBestStatements( entityId, propertyId ) if getPreferLocal( args, context ) then statements = LocalLabels.preferLocalLabels( statements ) end local result = {} local seen = {} for _, statement in ipairs( statements ) do local itemId = getItemId( statement ) if itemId and not seen[ itemId ] and matchesKind( itemId, kind, context ) then seen[ itemId ] = true table.insert( result, itemId ) end end applyLimit( result, args ) return result end local function appendPropertyItems( entityId, propertyId, target, seen ) for _, statement in ipairs( getBestStatements( entityId, propertyId ) ) do appendUnique( target, seen, getItemId( statement ) ) end end -- Для геаграфічнага рэгіёна: -- -- source=auto -- region → P527 -- астатнія катэгорыі → P527 + P150 -- -- source=P527 -- source=P150 -- source=both local function collectRegionCandidates( entityId, kind, source ) local result = {} local seen = {} source = mw.ustring.lower( mw.text.trim( source or 'auto' ) ) if source == 'p527' then appendPropertyItems( entityId, 'P527', result, seen ) elseif source == 'p150' then appendPropertyItems( entityId, 'P150', result, seen ) elseif source == 'both' then appendPropertyItems( entityId, 'P527', result, seen ) appendPropertyItems( entityId, 'P150', result, seen ) else -- auto appendPropertyItems( entityId, 'P527', result, seen ) if kind ~= 'region' then appendPropertyItems( entityId, 'P150', result, seen ) end end return result end local function collectRegionItems( entityId, kind, source, args ) local candidates = collectRegionCandidates( entityId, kind, source ) local result = {} for _, candidateId in ipairs( candidates ) do if classifyPoliticalItem( candidateId ) == kind then table.insert( result, candidateId ) end end applyLimit( result, args ) return result end local function defaultProperty( context, kind ) -- Логіка старога Модуль:Мора. if context == 'water' then if kind == 'country' then return 'P205' end if kind == 'inflow' then return 'P200' end return 'P527' end -- Універсальныя геаграфічныя карткі. if kind == 'country' then return 'P17' end if kind == 'inflow' then return 'P200' end if kind == 'sea' or kind == 'ocean' or kind == 'island' then return 'P527' end return 'P527' end local function getItems( entityId, args ) local context = normalizeContext( args ) local kind = normalizeKind( args.type or args[ 1 ], context ) if context == 'region' then return collectRegionItems( entityId, kind, args.source, args ), context, kind end local propertyId = args.property if not propertyId or propertyId == '' then propertyId = defaultProperty( context, kind ) end return collectPropertyItems( entityId, propertyId, kind, args, context ), context, kind end -- ========================================================= -- САРТАВАННЕ -- ========================================================= local function sortItems( items, preferLocal ) table.sort( items, function( a, b ) -- Логіка старога Модуль:Мора: -- пры prefer_local элементы з беларускай назвай -- ідуць раней за элементы без яе. if preferLocal then local localA = LocalLabels.hasLocalLabel( a ) local localB = LocalLabels.hasLocalLabel( b ) if localA ~= localB then return localA end end local nameA = mw.ustring.lower( getDisplayName( a ) ) local nameB = mw.ustring.lower( getDisplayName( b ) ) if nameA == nameB then return a < b end return nameA < nameB end ) end -- ========================================================= -- ФАРМАТАВАННЕ СПІСА -- ========================================================= local function renderItems( items, args, context ) if #items == 0 then return '' end local preferLocal = getPreferLocal( args, context ) if toBoolean( args.sort, true ) then sortItems( items, preferLocal ) end local useFlags = toBoolean( args.flags, false ) local useRows = toBoolean( args.rows, false ) local formatted = {} for _, entityId in ipairs( items ) do local value if useFlags then value = formatItemWithFlag( entityId, args[ 'flag-size' ] ) else value = formatItem( entityId ) end if value and value ~= '' then table.insert( formatted, value ) end end if #formatted == 0 then return '' end local output if useRows then local rows = {} for _, value in ipairs( formatted ) do if context == 'region' then table.insert( rows, '<div class="geographic-region-list-item">' .. value .. '</div>' ) else table.insert( rows, '<div>' .. value .. '</div>' ) end end output = table.concat( rows ) else local separator = args.separator or ', ' local conjunction = args.conjunction or separator output = mw.text.listToText( formatted, separator, conjunction ) end local collapse = tonumber( args.collapse ) if collapse and collapse > 0 and #formatted > collapse then output = '<div class="mw-collapsible mw-collapsed">' .. '<div class="mw-collapsible-content">' .. output .. '</div>' .. '</div>' end return output end -- ========================================================= -- ПУБЛІЧНЫЯ ФУНКЦЫІ -- ========================================================= -- Універсальны спіс элементаў. -- -- Прыклады: -- -- Горная сістэма: -- -- {{#invoke:GeoInfobox|list -- |property=P17 -- |type=country -- |flags=1 -- |rows=1 -- |sort=0 -- }} -- -- Мора: -- -- {{#invoke:GeoInfobox|list -- |context=water -- |type=country -- |flags=1 -- |rows=1 -- }} -- -- Геаграфічны рэгіён: -- -- {{#invoke:GeoInfobox|list -- |context=region -- |type=state -- |flags=1 -- |rows=1 -- }} function p.list( frame ) local args = frame.args or {} local entityId = getEntityId( args ) if not entityId then return '' end local items, context = getItems( entityId, args ) return renderItems( items, args, context ) end -- Вяртае колькасць элементаў пасля фільтрацыі. function p.count( frame ) local args = frame.args or {} local entityId = getEntityId( args ) if not entityId then return '0' end local items = getItems( entityId, args ) return tostring( #items ) end -- ========================================================= -- ТЫП ВОДНАГА АБ'ЕКТА -- ========================================================= local function getWaterKind( entityId ) local flags = getItemFlags( entityId ) -- Акіян правяраецца першым, -- бо элемент можа адначасова трапляць -- ў некалькі іерархій. if flags.ocean then return 'ocean' end if flags.sea then return 'sea' end return '' end -- Чалавек-чытальны тып: -- [[Акіян]] -- [[Мора]] function p.type( frame ) local args = frame.args or {} local entityId = getEntityId( args ) if not entityId then return '' end local kind = getWaterKind( entityId ) if kind == 'ocean' then return '[[Акіян]]' end if kind == 'sea' then return '[[Мора]]' end return '' end -- Машынны тып: -- ocean -- sea function p.kind( frame ) local args = frame.args or {} local entityId = getEntityId( args ) if not entityId then return '' end return getWaterKind( entityId ) end -- ========================================================= -- НЕКЛАСІФІКАВАНЫЯ ЧАСТКІ ГЕАГРАФІЧНАГА РЭГІЁНА -- ========================================================= -- -- Сумяшчальная функцыя са старым -- Модуль:Геаграфічны рэгіён|unknown. -- -- Па змоўчанні правярае P527 + P150. -- ========================================================= function p.unknown( frame ) local original = frame.args or {} local args = {} for key, value in pairs( original ) do args[ key ] = value end args.context = 'region' args.type = 'unknown' if not args.source or args.source == '' then args.source = 'both' end local entityId = getEntityId( args ) if not entityId then return '' end local items, context = getItems( entityId, args ) return renderItems( items, args, context ) end -- ========================================================= -- ПРАСТОРАВАЯ ГЕАМЕТРЫЯ -- ========================================================= -- -- Вызначае, ці ёсць у аб'екта геаметрыя, прыдатная -- для вылучэння на інтэрактыўнай карце. -- -- Улічваюцца: -- -- P3896 — геафігура на Wikimedia Commons; -- P402 — relation ID OpenStreetMap. -- -- P625 наўмысна НЕ ўлічваецца, бо гэта толькі -- адна кропка. Аб'ект, які мае толькі P625, -- павінен паказвацца толькі на пазіцыйнай карце. -- -- Выкарыстанне: -- -- {{#if:{{#invoke:GeoInfobox|hasGeometry}} -- | ... інтэрактыўная карта ... -- }} -- -- Можна праверыць і іншы элемент: -- -- {{#invoke:GeoInfobox|hasGeometry|from=Q123}} -- ========================================================= function p.hasGeometry( frame ) local args = frame.args or {} local entityId = getEntityId( args ) if not entityId then return '' end -- P3896 — непасрэдна геаграфічная форма -- з прасторы Data: на Wikimedia Commons. if #getBestStatements( entityId, 'P3896' ) > 0 then return '1' end -- P402 — relation OpenStreetMap. -- Relation можа апісваць як палігон/мультыпалігон, -- так і лінейны геаграфічны аб'ект. if #getBestStatements( entityId, 'P402' ) > 0 then return '1' end return '' end return p; p7pnr7dcxa7sn8fqb8x2lhazladnqqx 0 591885 5199270 4687685 2026-09-14T20:20:49Z ~2026-48581-41 173773 /* */ 5199270 wikitext text/x-wiki {{Дваранскі род | Род =Плятэры | Герб =POL CoA Plater Hrabia I.png | Шырыня герба = | Назва герба =Герб «[[Герб «Плятэр»|Плятэр]]» | Апісанне герба = | Дэвіз = | Агульны гербоўнік = | Тытулы =граф | Губерня = | Частка радаводнай кнігі = | Часткі радаводныя кнігі = | Родапачынальнік = | Роднасныя роды = | Галіны = | Перыяд = | Месца паходжання =[[Вялікае Княства Літоўскае]] | Падданства =[[Рэч Паспалітая]], [[Расійская імперыя]] | Маёнткі = | Палацы = | Commons = }} '''Пля́тэры''', ''Броэль-Плятэры'' — шляхецкі род герба [[Герб «Плятэр»|ўласнага]]. Паходзяць з [[Вестфалія|Вестфаліі]], адкуль у [[XV стагоддзе|XV стагоддзі]] перасяліліся ў [[Інфлянты]], дзе валодалі замкам Броэль{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. [[17 кастрычніка]] [[1620]] года ўнесены ў 1-й клас рыцарскага матрыкула [[Герцагства Курляндыі і Семігаліі]]. [[8 лютага]] [[1829]] года ўлады [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] вызналі род у [[граф]]скай годнасці. За 17 -19 ст. разгалінаваўся на Зіберг-Плятэраў, Лівонскую, Краслаўскую, Жамойцкую, Швакштанскую лінію. [[Файл: Former Manor of Platers in Haradziec - panoramio.jpg|220px|thumb|left|Палац Плятэраў у вёсцы Гарадзец.]] Прадстаўнікі роду жывуць і ў наш час. == Найбольш вядомыя прадстаўнікі == * [[Канстанцін Людвік Плятэр]] ([[1722]]—[[1778]]) — [[кашталян троцкі]] * [[Юзаф Вінцэнт Плятэр]] ([[1745]]—[[1806]]) — [[кашталян троцкі]] * [[Казімір Канстанцін Плятэр]] ([[1749]]—[[1807]]) — [[кашталян троцкі]], апошні [[падканцлер вялікі літоўскі]] * [[Эмілія Плятэр]] ([[1806]]—[[1831]]) — удзельніца [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|вызваленчага паўстання]], збіральніца беларускага фальклору == Галерэя == <center><gallery widths=150 heights=150 caption="Іканаграфія роду Плятэраў"> Kanstantyn Ludvik Plater. Канстантын Людвік Плятэр.jpg|[[Канстанцін Людвік Плятэр]] Kazimier Kanstantyn Plater. Казімер Канстантын Плятэр (A. Graff, 1800).jpg|[[Казімір Канстанцін Плятэр]] Kazimier Plater. Казімер Плятэр (XVIII).jpg|[[Казімір Плятэр]] Emilija Plater. Эмілія Плятэр (C. Mayer, 1831).jpg|[[Эмілія Плятэр]] </gallery></center> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=442|артыкул=Плятэры|аўтар=[[Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта|Вяроўкін-Шэлюта У.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Plater Nobility}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Плятэры| ]] 5jwousnzt3boneujbqug74lc3pq56cl 5199276 5199270 2026-09-14T20:25:00Z ~2026-48581-41 173773 /* */ 5199276 wikitext text/x-wiki {{Дваранскі род | Род =Плятэры | Герб =POL CoA Plater Hrabia I.png | Шырыня герба = | Назва герба =Герб «[[Герб «Плятэр»|Плятэр]]» | Апісанне герба = | Дэвіз = | Агульны гербоўнік = | Тытулы =граф | Губерня = | Частка радаводнай кнігі = | Часткі радаводныя кнігі = | Родапачынальнік = | Роднасныя роды = | Галіны = | Перыяд = | Месца паходжання =[[Вялікае Княства Літоўскае]] | Падданства =[[Рэч Паспалітая]], [[Расійская імперыя]] | Маёнткі = | Палацы = | Commons = }} '''Пля́тэры''', ''Броэль-Плятэры'' — шляхецкі род герба [[Герб «Плятэр»|ўласнага]]. Паходзяць з [[Вестфалія|Вестфаліі]], адкуль у [[XV стагоддзе|XV стагоддзі]] перасяліліся ў [[Інфлянты]], дзе валодалі замкам Броэль{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. [[17 кастрычніка]] [[1620]] года ўнесены ў 1-й клас рыцарскага матрыкула [[Герцагства Курляндыі і Семігаліі]]. [[8 лютага]] [[1829]] года ўлады [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] вызналі род у [[граф]]скай годнасці. За 18 -19 ст. разгалінаваўся на Зіберг-Плятэраў, Лівонскую, Дубровенскую, Краслаўскую, Жамойцкую, Швакштанскую лінію. [[Файл: Former Manor of Platers in Haradziec - panoramio.jpg|220px|thumb|left|Палац Плятэраў у вёсцы Гарадзец.]] Прадстаўнікі роду жывуць і ў наш час. == Найбольш вядомыя прадстаўнікі == * [[Канстанцін Людвік Плятэр]] ([[1722]]—[[1778]]) — [[кашталян троцкі]] * [[Юзаф Вінцэнт Плятэр]] ([[1745]]—[[1806]]) — [[кашталян троцкі]] * [[Казімір Канстанцін Плятэр]] ([[1749]]—[[1807]]) — [[кашталян троцкі]], апошні [[падканцлер вялікі літоўскі]] * [[Эмілія Плятэр]] ([[1806]]—[[1831]]) — удзельніца [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|вызваленчага паўстання]], збіральніца беларускага фальклору == Галерэя == <center><gallery widths=150 heights=150 caption="Іканаграфія роду Плятэраў"> Kanstantyn Ludvik Plater. Канстантын Людвік Плятэр.jpg|[[Канстанцін Людвік Плятэр]] Kazimier Kanstantyn Plater. Казімер Канстантын Плятэр (A. Graff, 1800).jpg|[[Казімір Канстанцін Плятэр]] Kazimier Plater. Казімер Плятэр (XVIII).jpg|[[Казімір Плятэр]] Emilija Plater. Эмілія Плятэр (C. Mayer, 1831).jpg|[[Эмілія Плятэр]] </gallery></center> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=442|артыкул=Плятэры|аўтар=[[Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта|Вяроўкін-Шэлюта У.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Plater Nobility}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Плятэры| ]] 0njxta2sfrlhbodrnocwyeektddxrw3 5199357 5199276 2026-09-15T06:44:29Z M.L.Bot 261 афармленне 5199357 wikitext text/x-wiki {{Дваранскі род | Род =Плятэры | Герб =POL CoA Plater Hrabia I.png | Шырыня герба = | Назва герба =Герб «[[Герб «Плятэр»|Плятэр]]» | Апісанне герба = | Дэвіз = | Агульны гербоўнік = | Тытулы =граф | Губерня = | Частка радаводнай кнігі = | Часткі радаводныя кнігі = | Родапачынальнік = | Роднасныя роды = | Галіны = | Перыяд = | Месца паходжання =[[Вялікае Княства Літоўскае]] | Падданства =[[Рэч Паспалітая]], [[Расійская імперыя]] | Маёнткі = | Палацы = | Commons = }} '''Пля́тэры''', ''Броэль-Плятэры'' — шляхецкі род герба [[Герб «Плятэр»|ўласнага]]. Паходзяць з [[Вестфалія|Вестфаліі]], у XV стагоддзі перасяліліся ў [[Інфлянты]], дзе валодалі замкам Броэль{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. 17 кастрычніка 1620 года ўнесены ў 1-й клас рыцарскага матрыкула [[Герцагства Курляндыі і Семігаліі]]. 8 лютага 1829 года ўлады [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] прызналі за родам [[граф|графскіскай]] тытул. За XVIII—XIX ст. разгалінаваліся на Зіберг-Плятэраў, Лівонскую, Дубровенскую, Краслаўскую, Жамойцкую і Швакштанскую лініі. [[Файл:Former Manor of Platers in Haradziec - panoramio.jpg|220px|thumb|left|Палац Плятэраў у Гарадцы.]] Род працягваецца ў XXI ст. == Вядомыя асобы == * [[Канстанцін Людвік Плятэр]] (1722—1778) — кашталян троцкі * [[Юзаф Вінцэнт Плятэр]] (1745—1806) — кашталян троцкі * [[Казімір Канстанцін Плятэр]] (1749—1807) — кашталян троцкі, апошні падканцлер вялікі літоўскі * [[Эмілія Плятэр]] (1806—1831) — удзельніца [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гадоў]], збіральніца беларускага фальклору == Галерэя == <center><gallery widths=150 heights=150 caption="Іканаграфія роду Плятэраў"> Kanstantyn Ludvik Plater. Канстантын Людвік Плятэр.jpg|[[Канстанцін Людвік Плятэр]] Kazimier Kanstantyn Plater. Казімер Канстантын Плятэр (A. Graff, 1800).jpg|[[Казімір Канстанцін Плятэр]] Kazimier Plater. Казімер Плятэр (XVIII).jpg|[[Казімір Плятэр]] Emilija Plater. Эмілія Плятэр (C. Mayer, 1831).jpg|[[Эмілія Плятэр]] </gallery></center> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=442|артыкул=Плятэры|аўтар=[[Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта|Вяроўкін-Шэлюта У.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Plater Nobility}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Плятэры| ]] 3ein52gratcewj9dj9jogwhf3t7aw7n 5199601 5199357 2026-09-15T11:09:01Z Voūk12 159072 5199601 wikitext text/x-wiki {{Дваранскі род | Род =Плятэры | Герб =POL CoA Plater Hrabia I.png | Шырыня герба = | Назва герба =Герб «[[Герб «Плятэр»|Плятэр]]» | Апісанне герба = | Дэвіз = | Агульны гербоўнік = | Тытулы =граф | Губерня = | Частка радаводнай кнігі = | Часткі радаводныя кнігі = | Родапачынальнік = | Роднасныя роды = | Галіны = | Перыяд = | Месца паходжання =[[Вялікае Княства Літоўскае]] | Падданства =[[Рэч Паспалітая]], [[Расійская імперыя]] | Маёнткі = | Палацы = | Commons = }} '''Пля́тэры''', ''Броэль-Плятэры'' — шляхецкі род герба [[Герб «Плятэр»|ўласнага]]. Паходзяць з [[Вестфалія|Вестфаліі]], у XV стагоддзі перасяліліся ў [[Інфлянты]], дзе валодалі замкам Броэль. 17 кастрычніка 1620 года ўнесены ў 1-й клас рыцарскага матрыкула [[Герцагства Курляндыі і Семігаліі]]. 8 лютага 1829 года ўлады [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] прызналі за родам [[граф|графскіскай]] тытул. У 19 пачст. існавала За XVIII—XX ст. разгалінаваліся на Зіберг-Плятэраў, Лівонскую і Краслаўскую, Дубровенскую, Жамойцкую і Швакштанскую лініі<ref>{{Кніга|загаловак=Zielińska, Teresa (1997). Poczet polskich rodów arystokratycznych [Polish aristocratic families] (пол.). Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne. с.215-216}}</ref>. '''Жамойцкую лінію''' рода пачаў: Ян Жыгімонт (памёр 1664) абараціўся ў каталіцызм пад уплывам сваёй жонкі Ядзвігі Нарушэвіч. Адзін з ягоных сыноў Ян Вільгельм (1676–1757) быў дыпламатам, ён жаніўся з княжной Еленай Агінскай (1694–1739), ад шлюба пнарадзіўся Вільгельм Ян (пам. 1769). Уільям Ян атрымаў бацькоўскія маёнткі ў Літве: Ozolmuiža, Antazavė, Šateikiai, і іншыя, і таксама Švėkšna (Швекшні) ў Жамойці. Ад яго шлюба з Петранэлай Нагарскагай (1720–1790), нарадзілася два сыны Юзэф Антоні і Ежы, якія пачалі дзьве сучасныя галіны: сям'і на Дубровіцы і Швэкшне<ref>{{Кніга|загаловак=Zielińska 1997, p. 216.}}</ref>. Юзэф Антоні Плятэр (1750–1832), набытыў маёнтак [[Дубровіца|Дубровіцу]] і Варобец у Брэсцкім ваяводстве і Пульма і Загордзе на Валыні. Яго адзіным спадчыннікам быў Ігнат Вільгельм Плятэр (1791–1854), які атрымаў [[Бяльмонты|Бялмонты]] і Бахінь ў Віленскім павеце ад яго сястры Канстанцыі, удаве па графе Станіславе Мануццы. Гэты маемасны крок і прыняцце графскага тытула атрымалі прызнанне ў Расейскай імперыі. Адным з яго сыноў быў Уладзімер Станіслаў Платэр, бібліяфіл, уладальнік значначных бібліятэк, якія ён размясціў ў [[Вышнівэць|Вішняўцы]]. Другі сын Канстанцін (1828–1886) быў архітэктарам, паўстанцам 1863 г., за што быў сасланы ў Сібір, пасля адбыцця тэрміну перасяліўся ў Аўстрыю. Яго дзеці памерлі ў маленстве<ref>{{Кніга|загаловак=Zielińska 1997, с. 217-218}}</ref>. Трэці сын Віктар (1843–1911) прыняў маёнткі бацькі і брата Уладзімера на Валыні (Дубровіцу і Пульму). З Еленай Патоцкай у яго было тры сына. Два з іх, Ігнацы і Антоні, былі забітыя рэвалюцыянерамі ў лістападзе 1918 года. Адзіным выжыўшым застаўся Вітальд (1893–1962), на якога спала ўласнасць ўсей сям'і. Ен асеў ў Осіеч-Вількі каля Влоцавека. Ён быў адным з найвялікшых землеўласнікаў. Вітальд меў 8 дзяцей, 2 сыны загінулі падчас Варшаўскагапаўстання. Пасля вайны сям'я жыве ў [[Уроцлаў|Вроцлаве]]<ref>{{Кніга|загаловак=Zielińska 1997, с. 218}}</ref>. [[Файл:POL COA Plater-Zyberk.svg|міні|Герб Плятэр - Зібергаў]] ''Швекшнінская галіна'' была заснавана Ежы (пам. да 1825 г.), другім сынам Вільгельма Яна — уладальніка маёнткаў Швекшня, Картэна, Шацейкі і іншых у Жамойці. У яго было тры сыны. Ежы, які памёр у маладосці, быў гісторыкам і бібліяфілам. Францішак (1798–1867) атрымаў у спадчыну Шацейкі і меў шмат дзяцей, але не меў унукаў мужчынскага полу. Стэфан атрымаў у спадчыну Швекшню і разам з рукой Аліны Жаба-Марцінкевіч далучыў да сваіх уладанняў увесь маёнтак роду [[Жабы (род)|Жабаў]]. Ён меў сыноў: Густава Вільгельма (1841–1912), кампазітара, і Адама Альфрэда (1836–1908) — археолага, прэзідэнта Віленскага зямельнага банка і палітычнага лаяліста. Старэйшым сынам Адама Альфрэда быў Марыян (1873–1951), таксама бібліяфіл і прэзідэнт Віленскага зямельнага банка. У Марыяна было тры сыны; адзін з іх, Казімір Плятэр, быў чэмпіёнам па шахматах. Малодшым сынам Адама Альфрэда быў Ежы — апошні ўладальнік Швекшні; у міжваенны перыяд ён жыў у Літве, а ў 1943 годзе памёр у выгнанні ў Савецкім Саюзе. Яго сынам быў Аляксандрас Плятэріс — літоўскі гісторык і пісьменнік<ref>{{Кніга|загаловак=Zielińska 1997, p. 219- 220}}</ref>. Готард Ян Плятэр (пам. 1664) быў маёрам і вайскоўцам, валодаў маёнткамі ў Інфлянтах (Індрыца, Варнавічы) і Антонашах у Віленскім ваяводстве. Ён меў трох сыноў, якія дасягнулі высокіх магнацкіх пасад у Рэчы Паспалітай. Найбольш значную пасаду займаў малодшы з братоў, Ян Андрэй Плятэр (пам. 1696), стараста інфлянцкі і дынабургскі; прыняўшы каталіцтва ў 1695 годзе, ён стаў першым у родзе, хто заняў сенатарскую пасаду ваяводы інфлянцкага. Тэафіл Плятэр (пам. 1697) быў дыпламатам і паслом, а ў канцы жыцця перайшоў у каталіцтва. Разам з ім тое самае зрабіў і другі з братоў, Фабіян (пам. 1709), які таксама стаў ваяводам інфлянцкім<ref>{{Кніга|загаловак=Zielińska 1997, с. 220-221}}</ref>. Сынам Яна Андрэя быў Ян Людвік (пам. 1736), таксама [[Ваяводы інфлянцкія|ваявода інфлянцкі]], які набыў Краславу і Комбулі — галоўныя маёнткі роду Плятэраў. Яго сын [[Канстанцін Людвік Плятэр|Канстанцін Людвік]] (1722–1788), [[Кашталяны троцкія|кашталян троцкі]], павялічыў сямейны дабрабыт, набыўшы маёнткі на Валыні і Украіне дзякуючы шлюбу з князёўнай Аўгустай Агінскай (1724–1791). У шлюбе нарадзіліся дзеці [[Юзаф Вінцэнт Плятэр|Юзаф Вінцэнт]] ([[Кашталяны троцкія|троцкі кашталян]]), [[Казімір Канстанцін Плятэр|Казімір Канстанцін]] ([[Падканцлеры літоўскія|літоўскі падканцлер]]) - сябры [[Пастаянная Рада|Пастаяннай Рады]] і [[Мальтыйскі Ордэн|малтыйскага ордэну]]. Іх спадчыннікам стаў сын Аўгуст Гіяцынт (каля 1755–1803), які яшчэ больш пашырыў свае ўладанні дзякуючы шлюбу з графіняй Ганнай Жавускай (1761–1800). У яго было дзевяць дзяцей. У 1803 годзе адбыўся дынастычны шлюб двух старажытных багатых родаў Інфлянтаў. [[Ваяводы берасцейскія|Берасцейскі ваявода]] [[Ян Тадэвуш Зыберг|Ян Тадэвуш фон Зіберг]] выдаў замуж за графа Міхаіла Бройле-Плятэра з Краславы (1777—1863) сваю дачку і апошнюю прадстаўніцу роду Зібергаў Ізабэлу-Хелену (1785—1849). Заключэнне гэтага шлюбу суправаджалася адабрэннем расійскага і германскага імператарскіх двароў. Дзеля таго каб ня знік старадаўні высакародны род імператар Аляксандр I 10 ліпеня 1803 года дазволіў Міхаілу Казіміравічу Плятэру прыняць прозвішча і герб свайго цесця і называцца графам Плятэр-Зібергам. Абодва гербы былі злучаныя і яго спадчыннікі - Зіберг Плятэры ужо карысталіся сваім варыянтам. Род Плятэр-Зіберг унесены ў V ч. нар. кн. вуснаў. Віленскай, Ковенскай і Віцебскай і ў дваранскі матрыкул Курляндскай губерні. Дваранская галіна роду Плятэр занесена ў дваранскі матрыкул Ліфлянцкай губерні. У Міхаіла Плятэр-Зіберга было 9 дзяцей (тры сыны, астатнія дочкі), а ў яго сына Хенрыха - 14 дзяцей. А малодшы сын Станіслаў, нарадзіўся 6 снежня 1823 года, стаў маёрам інжынерных войскаў рускай арміі. З 1858 года ён быў правадыром "польскай" шляхты Дынабурга, з 1860 года - інспектарам Дынабургскай гімназіі, з 1895 года ён згадваецца як адзін з уласнікаў газеты "Ніва" і заснавальнік выдання "Слова". У 1860 годзе на беразе Калупскага возера па загадзе Станіслава быў створаны вялікі парк, а калі дрэвы падраслі, у 1882 годзе пачалося будаўніцтва палаца і вялікага касцёла ў гатычным стылі. Бябенскі маёнтак (16 км ад Даўгаўпілса) належаў аднаму з Плятэр-Зібергаў — Ёзэфу Марыяну. [[Файл:Former Manor of Platers in Haradziec - panoramio.jpg|220px|thumb|left|Палац Плятэраў у Гарадцы.]] Род працягваецца ў XXI ст. На 2010 г. налічвалася каля 80 мужчын. == Вядомыя асобы == * [[Канстанцін Людвік Плятэр]] (1722—1778) — кашталян троцкі * [[Юзаф Вінцэнт Плятэр]] (1745—1806) — кашталян троцкі * [[Казімір Канстанцін Плятэр]] (1749—1807) — кашталян троцкі, апошні падканцлер вялікі літоўскі * [[Эмілія Плятэр]] (1806—1831) — удзельніца [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гадоў]], збіральніца беларускага фальклору == Галерэя == <center><gallery widths=150 heights=150 caption="Іканаграфія роду Плятэраў"> Kanstantyn Ludvik Plater. Канстантын Людвік Плятэр.jpg|[[Канстанцін Людвік Плятэр]] Kazimier Kanstantyn Plater. Казімер Канстантын Плятэр (A. Graff, 1800).jpg|[[Казімір Канстанцін Плятэр]] Kazimier Plater. Казімер Плятэр (XVIII).jpg|[[Казімір Плятэр]] Emilija Plater. Эмілія Плятэр (C. Mayer, 1831).jpg|[[Эмілія Плятэр]] </gallery></center> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=442|артыкул=Плятэры|аўтар=[[Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта|Вяроўкін-Шэлюта У.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Plater Nobility}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Плятэры| ]] 21ojaigwvu2xqm44bqgnwr9e17eoen7 5199602 5199601 2026-09-15T11:21:24Z Voūk12 159072 /* Вядомыя асобы */ 5199602 wikitext text/x-wiki {{Дваранскі род | Род =Плятэры | Герб =POL CoA Plater Hrabia I.png | Шырыня герба = | Назва герба =Герб «[[Герб «Плятэр»|Плятэр]]» | Апісанне герба = | Дэвіз = | Агульны гербоўнік = | Тытулы =граф | Губерня = | Частка радаводнай кнігі = | Часткі радаводныя кнігі = | Родапачынальнік = | Роднасныя роды = | Галіны = | Перыяд = | Месца паходжання =[[Вялікае Княства Літоўскае]] | Падданства =[[Рэч Паспалітая]], [[Расійская імперыя]] | Маёнткі = | Палацы = | Commons = }} '''Пля́тэры''', ''Броэль-Плятэры'' — шляхецкі род герба [[Герб «Плятэр»|ўласнага]]. Паходзяць з [[Вестфалія|Вестфаліі]], у XV стагоддзі перасяліліся ў [[Інфлянты]], дзе валодалі замкам Броэль. 17 кастрычніка 1620 года ўнесены ў 1-й клас рыцарскага матрыкула [[Герцагства Курляндыі і Семігаліі]]. 8 лютага 1829 года ўлады [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] прызналі за родам [[граф|графскіскай]] тытул. У 19 пачст. існавала За XVIII—XX ст. разгалінаваліся на Зіберг-Плятэраў, Лівонскую і Краслаўскую, Жамойцкую, Дубровенскую і Швакштанскую лініі<ref>{{Кніга|загаловак=Zielińska, Teresa (1997). Poczet polskich rodów arystokratycznych [Polish aristocratic families] (пол.). Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne. с.215-216}}</ref>. Рыцары фон дэм Броле-Плятэр былі ўдзельнікамі крыжовых паходаў. У 1430 годзе Венэмар Плятэр згадваецца як фогт (войт) у [[Гробіня|Гробіне]], затым як маршалак [[Лівонскі ордэн|Лівонскага ордэна]] ў паходзе супраць Жамойці. Генрых Плятэр з 1510 па 1525 гг. - Дынабургскі комтур (намеснік). Альберт Плятэр - комтур Тэўтонскага ордэна ў [[Вердэн|Вендэне]]. Фрыдрых Плятэр - комтур ордэна і ліфляндскі ландмаршал, які быў амбасадарам Лівоніі пры прастоле папы Льва X (1517). Рыцары Лівонскага ордэна выконвалі зарок бясшлюбнасці, таму ніхто з пералічаных Плятэраў не пакінуў нашчадкаў, акрамя Фрыдрыха. Яго адзіны сын Роджэр меў трох сыноў. Старэйшы Годарт паклаў пачатак "германскай" галіны Плятэраў, якая цалкам вымерла ў 1712 годзе. Сярэдні сын Іяган служыў Тэўтонскаму ордэну, стаў маршалам, але памёр бяздзетным. Малодшы Фрэдэрык пасяліўся ў [[Кокнэсэ|Кокенгаўзене]] і стаў заснавальнікам «балтыйскай» лініі Плятэраў. У Фрэдэрыка-малодшага было два сыны: Ян - ён стаў уладальнікам эстонскага надзела Вейсэнс (лінія мела 11 пакаленняў -51 прадстаўніка і выгаслы у 1908 г.), і Генрых - ён кіраваў у Малой Індрыцы (недалёка ад Краславы). Готард Ян Плятэр (пам. 1664) быў маёрам і вайскоўцам, валодаў маёнткамі ў Інфлянтах (Індрыца, Варнавічы) і Антонашах у Віленскім ваяводстве. Ён меў трох сыноў, якія дасягнулі высокіх магнацкіх пасад у Рэчы Паспалітай. Найбольш значную пасаду займаў малодшы з братоў, Ян Андрэй Плятэр (пам. 1696), стараста інфлянцкі і дынабургскі; прыняўшы каталіцтва ў 1695 годзе, ён стаў першым у родзе, хто заняў сенатарскую пасаду ваяводы інфлянцкага. Тэафіл Плятэр (пам. 1697) быў дыпламатам і паслом, а ў канцы жыцця перайшоў у каталіцтва. Разам з ім тое самае зрабіў і другі з братоў, Фабіян (пам. 1709), які таксама стаў ваяводам інфлянцкім<ref>{{Кніга|загаловак=Zielińska 1997, с. 220-221}}</ref>. Сынам Яна Андрэя быў Ян Людвік (пам. 1736), таксама [[Ваяводы інфлянцкія|ваявода інфлянцкі]], які набыў Краславу і Комбулі — галоўныя маёнткі роду Плятэраў. Яго сын [[Канстанцін Людвік Плятэр|Канстанцін Людвік]] (1722–1788), [[Кашталяны троцкія|кашталян троцкі]], павялічыў сямейны дабрабыт, набыўшы маёнткі на Валыні і Украіне дзякуючы шлюбу з князёўнай Аўгустай Агінскай (1724–1791). У шлюбе нарадзіліся дзеці [[Юзаф Вінцэнт Плятэр|Юзаф Вінцэнт]] ([[Кашталяны троцкія|троцкі кашталян]]), [[Казімір Канстанцін Плятэр|Казімір Канстанцін]] ([[Падканцлеры літоўскія|літоўскі падканцлер]]) - сябры [[Пастаянная Рада|Пастаяннай Рады]] і [[Мальтыйскі Ордэн|малтыйскага ордэну]]. Іх спадчыннікам стаў сын Аўгуст Гіяцынт (каля 1755–1803), які яшчэ больш пашырыў свае ўладанні дзякуючы шлюбу з графіняй Ганнай Жавускай (1761–1800). У яго было дзевяць дзяцей. У 1803 годзе адбыўся дынастычны шлюб двух старажытных багатых родаў Інфлянтаў. [[Ваяводы берасцейскія|Берасцейскі ваявода]] [[Ян Тадэвуш Зыберг|Ян Тадэвуш фон Зіберг]] выдаў замуж за графа Міхаіла Бройле-Плятэра з Краславы (1777—1863) сваю дачку і апошнюю прадстаўніцу роду Зібергаў Ізабэлу-Хелену (1785—1849). Заключэнне гэтага шлюбу суправаджалася адабрэннем расійскага і германскага імператарскіх двароў. Дзеля таго каб ня знік старадаўні высакародны род імператар Аляксандр I 10 ліпеня 1803 года дазволіў Міхаілу Казіміравічу Плятэру прыняць прозвішча і герб свайго цесця і называцца графам Плятэр-Зібергам. Абодва гербы былі злучаныя і яго спадчыннікі - Зіберг Плятэры ужо карысталіся сваім варыянтам. Род Плятэр-Зіберг унесены ў V ч. нар. кн. вуснаў. Віленскай, Ковенскай і Віцебскай і ў дваранскі матрыкул Курляндскай губерні. Дваранская галіна роду Плятэр занесена ў дваранскі матрыкул Ліфлянцкай губерні. У Міхаіла Плятэр-Зіберга было 9 дзяцей (тры сыны, астатнія дочкі), а ў яго сына Хенрыха - 14 дзяцей. А малодшы сын Станіслаў, нарадзіўся 6 снежня 1823 года, стаў маёрам інжынерных войскаў рускай арміі. З 1858 года ён быў правадыром "польскай" шляхты Дынабурга, з 1860 года - інспектарам Дынабургскай гімназіі, з 1895 года ён згадваецца як адзін з уласнікаў газеты "Ніва" і заснавальнік выдання "Слова". У 1860 годзе на беразе Калупскага возера па загадзе Станіслава быў створаны вялікі парк, а калі дрэвы падраслі, у 1882 годзе пачалося будаўніцтва палаца і вялікага касцёла ў гатычным стылі. Бябенскі маёнтак (16 км ад Даўгаўпілса) належаў аднаму з Плятэр-Зібергаў — Ёзэфу Марыяну. '''Жамойцкую лінію''' рода пачаў: Ян Жыгімонт (памёр 1664) абараціўся ў каталіцызм пад уплывам сваёй жонкі Ядзвігі Нарушэвіч. Адзін з ягоных сыноў Ян Вільгельм (1676–1757) быў дыпламатам, ён жаніўся з княжной Еленай Агінскай (1694–1739), ад шлюба пнарадзіўся Вільгельм Ян (пам. 1769). Уільям Ян атрымаў бацькоўскія маёнткі ў Літве: Ozolmuiža, Antazavė, Šateikiai, і іншыя, і таксама Švėkšna (Швекшні) ў Жамойці. Ад яго шлюба з Петранэлай Нагарскагай (1720–1790), нарадзілася два сыны Юзэф Антоні і Ежы, якія пачалі дзьве сучасныя галіны: сям'і на Дубровіцы і Швэкшне<ref>{{Кніга|загаловак=Zielińska 1997, p. 216.}}</ref>. Юзэф Антоні Плятэр (1750–1832), набытыў маёнтак [[Дубровіца|Дубровіцу]] і Варобец у Брэсцкім ваяводстве і Пульма і Загордзе на Валыні. Яго адзіным спадчыннікам быў Ігнат Вільгельм Плятэр (1791–1854), які атрымаў [[Бяльмонты|Бялмонты]] і Бахінь ў Віленскім павеце ад яго сястры Канстанцыі, удаве па графе Станіславе Мануццы. Гэты маемасны крок і прыняцце графскага тытула атрымалі прызнанне ў Расейскай імперыі. Адным з яго сыноў быў Уладзімер Станіслаў Платэр, бібліяфіл, уладальнік значначных бібліятэк, якія ён размясціў ў [[Вышнівэць|Вішняўцы]]. Другі сын Канстанцін (1828–1886) быў архітэктарам, паўстанцам 1863 г., за што быў сасланы ў Сібір, пасля адбыцця тэрміну перасяліўся ў Аўстрыю. Яго дзеці памерлі ў маленстве<ref>{{Кніга|загаловак=Zielińska 1997, с. 217-218}}</ref>. Трэці сын Віктар (1843–1911) прыняў маёнткі бацькі і брата Уладзімера на Валыні (Дубровіцу і Пульму). З Еленай Патоцкай у яго было тры сына. Два з іх, Ігнацы і Антоні, былі забітыя рэвалюцыянерамі ў лістападзе 1918 года. Адзіным выжыўшым застаўся Вітальд (1893–1962), на якога спала ўласнасць ўсей сям'і. Ен асеў ў Осіеч-Вількі каля Влоцавека. Ён быў адным з найвялікшых землеўласнікаў. Вітальд меў 8 дзяцей, 2 сыны загінулі падчас Варшаўскагапаўстання. Пасля вайны сям'я жыве ў [[Уроцлаў|Вроцлаве]]<ref>{{Кніга|загаловак=Zielińska 1997, с. 218}}</ref>. [[Файл:POL COA Plater-Zyberk.svg|міні|Герб Плятэр - Зібергаў]] ''Швекшнінская галіна'' была заснавана Ежы (пам. да 1825 г.), другім сынам Вільгельма Яна — уладальніка маёнткаў Швекшня, Картэна, Шацейкі і іншых у Жамойці. У яго было тры сыны. Ежы, які памёр у маладосці, быў гісторыкам і бібліяфілам. Францішак (1798–1867) атрымаў у спадчыну Шацейкі і меў шмат дзяцей, але не меў унукаў мужчынскага полу. Стэфан атрымаў у спадчыну Швекшню і разам з рукой Аліны Жаба-Марцінкевіч далучыў да сваіх уладанняў увесь маёнтак роду [[Жабы (род)|Жабаў]]. Ён меў сыноў: Густава Вільгельма (1841–1912), кампазітара, і Адама Альфрэда (1836–1908) — археолага, прэзідэнта Віленскага зямельнага банка і палітычнага лаяліста. Старэйшым сынам Адама Альфрэда быў Марыян (1873–1951), таксама бібліяфіл і прэзідэнт Віленскага зямельнага банка. У Марыяна было тры сыны; адзін з іх, Казімір Плятэр, быў чэмпіёнам па шахматах. Малодшым сынам Адама Альфрэда быў Ежы — апошні ўладальнік Швекшні; у міжваенны перыяд ён жыў у Літве, а ў 1943 годзе памёр на ссылцы ў Савецкім Саюзе. Яго сынам быў Аляксандрас Плятэріс — літоўскі гісторык і пісьменнік<ref>{{Кніга|загаловак=Zielińska 1997, p. 219- 220}}</ref>. [[Файл:Former Manor of Platers in Haradziec - panoramio.jpg|220px|thumb|left|Палац Плятэраў у Гарадцы.]] Род працягваецца ў XXI ст. На 2010 г. налічвалася каля 80 мужчын<ref>{{Cite web|url=https://proza.ru/2010/03/18/1218|title=Голубев Е. Плятеры}}</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Канстанцін Людвік Плятэр]] (1722—1778) — кашталян троцкі * [[Юзаф Вінцэнт Плятэр]] (1745—1806) — кашталян троцкі * [[Казімір Канстанцін Плятэр]] (1749—1807) — кашталян троцкі, апошні падканцлер вялікі літоўскі * [[Эмілія Плятэр]] (1806—1831) — удзельніца [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гадоў]], збіральніца беларускага фальклору == Галерэя == <center><gallery widths=150 heights=150 caption="Іканаграфія роду Плятэраў"> Kanstantyn Ludvik Plater. Канстантын Людвік Плятэр.jpg|[[Канстанцін Людвік Плятэр]] Kazimier Kanstantyn Plater. Казімер Канстантын Плятэр (A. Graff, 1800).jpg|[[Казімір Канстанцін Плятэр]] Kazimier Plater. Казімер Плятэр (XVIII).jpg|[[Казімір Плятэр]] Emilija Plater. Эмілія Плятэр (C. Mayer, 1831).jpg|[[Эмілія Плятэр]] </gallery></center> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=442|артыкул=Плятэры|аўтар=[[Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта|Вяроўкін-Шэлюта У.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Plater Nobility}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Плятэры| ]] bj9ocbkxb502dprqu9r656s1hvt2f9x 10 600822 5199005 5198489 2026-09-14T13:15:31Z Ueschar 151377 5199005 sanitized-css text/css .t-geoinfobox td, .t-geoinfobox th { min-width: 120px; } .t-geoinfobox td:only-child, .t-geoinfobox th:only-child { text-align: center; } .t-geoinfobox-name { font-size: 110%; padding: 2px; } .t-geoinfobox-nickname { font-style: italic; } /* ========================================================= АГУЛЬНЫЯ КОЛЕРЫ ГЕАКАРА ========================================================= */ /* Пячоры, горныя аб'екты */ .t-geoinfobox-cave th:only-child, .t-geoinfobox-mount th:only-child { background: #e7dcc3; } /* Суша (астравы, мацерыкі) */ .t-geoinfobox-surface th:only-child { background: #ffe4c4; } /* Водныя аб'екты, плошчы */ .t-geoinfobox-blue th:only-child, .t-geoinfobox-water th:only-child { background: #c0daff; } /* Падводныя аб'екты */ .t-geoinfobox-underwater th:only-child { background: #b0e0e6; } /* * Раўніны, нізіны, балоты, паркі, лясы і лясніцтвы, * запаведнікі, экалагічныя рэгіёны */ .t-geoinfobox-green th:only-child { background: #d0f0c0; } /* Некропалі */ .t-geoinfobox-tomb th:only-child { background: #bbbbbb; } /* Пустыні, узбярэжжы і пляжы */ .t-geoinfobox-yellow th:only-child { background: #fdeaa8; } /* Раёны і аб'екты Нью-Ёрка */ .t-geoinfobox-ny th:only-child { background: #cbd5c4; border: 1px solid #aaaaaa; } .t-geoinfobox-ny th:first-child:not(:only-child) { background: #cbd5c4; text-align: right; padding: 0 0.5em; } /* * Дарожныя збудаванні, смеццевыя палігоны, * месцы нараджэння вугалю і нафты */ .t-geoinfobox-grey th:only-child { background: #eaecf0; } /* ========================================================= ГЕАГРАФІЧНЫЯ РЭГІЁНЫ Дызайн на аснове ўкраінскага Шаблон:Континент ========================================================= */ /* Агульная шырыня карткі */ .t-geoinfobox-region { width: 27em; } /* Назвы параметраў */ .t-geoinfobox-region th:first-child:not(:only-child) { background: #e8e8e8; font-size: 100%; } /* Загалоўкі раздзелаў */ .t-geoinfobox-region th:only-child { background: #c1ffc1; } /* Галоўная шапка карткі */ .t-geoinfobox-region-name { background: #c1ffc1; height: 36px; padding: 0 1px; position: relative; text-align: center; vertical-align: middle; } /* Назва рэгіёна ў галоўнай шапцы */ .t-geoinfobox-region-title { font-size: 135%; font-weight: 600; line-height: 1.15; padding: 0 55px; position: relative; z-index: 1; } /* Дэкаратыўны компас у шапцы */ .t-geoinfobox-region-icon { bottom: 0; line-height: 0; position: absolute; right: 0; top: 0; z-index: 0; } .t-geoinfobox-region-icon img { display: block; height: 100%; max-width: none; width: auto; } /* * Загалоўкі секцый: * Геаграфічнае становішча, Тэрыторыя, * Насельніцтва, Дзяржавы і тэрыторыі */ .t-geoinfobox-region th:only-child:not(.t-geoinfobox-region-name) { font-size: 112%; font-weight: 600; line-height: 1.15; text-align: center; } /* Подпіс пад картай */ .t-geoinfobox-region .t-geoinfobox-map-caption { font-size: 90%; padding-top: 0; text-align: center; } /* * Модуль:Wikidata можа абгортваць значэнні * ў службовы <ul>. * Для колькасных палёў прыбіраем маркер * і лішнія водступы. */ .t-geoinfobox-region-wikidata > ul { list-style: none; margin: 0; padding: 0; } /* ========================================================= МОРЫ І АКІЯНЫ ========================================================= */ .t-geoinfobox-sea { width: 27em; } /* Назвы параметраў */ .t-geoinfobox-sea th:first-child:not(:only-child) { background: #e8e8e8; font-size: 100%; } /* Блакітны колер замест зялёнага ў рэгіёна */ .t-geoinfobox-sea th:only-child, .t-geoinfobox-sea .t-geoinfobox-region-name { background: #c0daff; } /* Назва на мове арыгінала, калі яна ёсць */ .t-geoinfobox-sea-native { font-size: 90%; font-weight: normal; line-height: 1.15; padding: 2px 55px 0; position: relative; z-index: 1; } /* Загалоўкі секцый */ .t-geoinfobox-sea th:only-child:not(.t-geoinfobox-sea-name) { font-size: 112%; font-weight: 600; line-height: 1.15; text-align: center; } /* Подпіс пад картай */ .t-geoinfobox-sea .t-geoinfobox-map-caption { font-size: 90%; padding-top: 0; text-align: center; } /* Колькасныя значэнні з Wikidata */ .t-geoinfobox-sea-wikidata > ul { list-style: none; margin: 0; padding: 0; } /* ========================================================= ГОРНЫЯ СІСТЭМЫ Дызайн узгоднены з Шаблон:Геаграфічны рэгіён і Шаблон:Мора ========================================================= */ /* Агульная шырыня карткі */ .t-geoinfobox-mountain { width: 280px; } /* Назвы параметраў */ .t-geoinfobox-mountain th:first-child:not(:only-child) { background: #e8e8e8; font-size: 100%; } /* Загалоўкі раздзелаў */ .t-geoinfobox-mountain th:only-child { background: #d8c5a3; } /* Галоўная шапка карткі */ .t-geoinfobox-mountain-name { background: #d8c5a3; height: 36px; padding: 0 1px; position: relative; text-align: center; vertical-align: middle; } /* Назва горнай сістэмы */ .t-geoinfobox-mountain-title { font-size: 135%; font-weight: 600; line-height: 1.15; padding: 0 55px; position: relative; z-index: 1; } .t-geoinfobox-mountain-icon { bottom: 0; line-height: 0; position: absolute; right: 0; top: 0; z-index: 0; } .t-geoinfobox-mountain-icon img { display: block; height: 100%; max-width: none; width: auto; } /* Загалоўкі секцый */ .t-geoinfobox-mountain th:only-child:not(.t-geoinfobox-mountain-name) { font-size: 112%; font-weight: 600; line-height: 1.15; text-align: center; } /* Подпіс пад картай */ .t-geoinfobox-mountain .t-geoinfobox-map-caption { font-size: 90%; padding-top: 0; text-align: center; } /* Колькасныя значэнні з Модуль:Wikidata */ .t-geoinfobox-mountain-wikidata > ul { list-style: none; margin: 0; padding: 0; } dqjoctwyyttiphjzdro96dwc9ougv97 0 602060 5199072 4802116 2026-09-14T14:48:20Z Voūk12 159072 5199072 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі|Альбрэхт}} {{ДД}} '''А́льбрэхт Брандэнбу́рг-Ансбахскі''' ({{lang-de|Albrecht von Brandenburg-Ansbach}}; {{Дата нараджэння|17|5|1490}}, [[Ансбах]] — {{Дата смерці|20|3|1568}}, [[Гвардзейск|Тапіяу]]) — апошні [[Вялікія магістры тэўтонскія|вялікі магістр]] [[тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] і першы [[герцаг]] [[Герцагства Прусія|Прусіі]] (з 1525). == Біяграфія == Альбрэхт нарадзіўся ў 1490 годзе ў [[Ансбах]]у. Трэці сын [[Фрыдрых I (маркграф Брандэнбург-Ансбаха)|Фрыдрыха I Гогенцолерна]], [[маркграф]] [[Брандэнбург-Ансбах]]а. Яго маці [[Соф'я Ягелонка (1464—1512)|Соф’я Ягелонка]] была дачкой [[Вялікі князь літоўскі|вялікага князя літоўскага]] і [[кароль Польшчы|караля польскага]] [[Казімір IV|Казіміра IV Ягелончыка]], малодшага сына [[Ягайла|Ягайлы]] і [[Соф’я Гальшанская|Соф’і Гальшанскай]]. Альбрэхт атрымаў выхаванне пры двары [[кёльнскі архібіскуп|кёльнскага архібіскупа]] [[Генрых IV (архібіскуп кёльнскі)|Генрыха IV]], які зрабіў яго [[канонік]]ам. У [[1511]] годзе [[рыцар]]ы [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] выбралі Альбрэхта сваім [[Вялікія магістры тэўтонскія|вялікім магістрам]]. Імкнуўся вызваліць Тэўтонскі ордэн ад васальнай залежнасці ад польскага караля і вялікага князя літоўскага [[Жыгімонт I|Жыгімонта I]] (свайго дзядзькі)<ref name="БЭ">{{крыніцы/БЭ|1|Альбрэхт Брандэнбургскі}}</ref>, якая існавала паводле [[Таруньскі мір 1466 года|Тарунскага міру 1466 года]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. У снежні [[1519]] года пачалася [[Польска-тэўтонская вайна (1519—1521)|вайна Тэўтонскага ордэна з Польшчай]]. Альбрэхт звяртаўся па дапамогу да Германіі, але імператар [[Карл V (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Карл V]] адмовіў яму. У лютым [[1517]] года ў [[Масква|Маскву]] прыбыў першы пасланец [[Тэўтонскі ордэн|Ордэна]] Дытрых Шонберг, які вёў актыўныя перамовы з прадстаўнікамі [[вялікі князь Маскоўскі|вялікага князя]] [[Васіль III|Васіля III]]. Яны прывялі жа заключэння першага міжнароднага дагавора паміж [[Маскоўскае княства|Маскоўскім княствам]] і [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскім ордэнам]]. Саюзны трактат быў падпісаны [[10 сакавіка]] [[1517]] года. Пасланцы Масквы неаднаразова з’яўляліся на землях Ордэна і не толькі з граматамі, але і з бочачкамі срэбра для наймання войска і працягу ваенных дзеянняў. Некаторыя аўтары лічаць<ref>[http://www.museum.ru/N22324 Альбрэхт Прускі — дыпламат і рэфарматар]</ref>, што ў памяць пра гэты саюз самая вялікая зала [[замак Кёнігсберг|замка Кёнігсберг]] атрымала назву Маскоўскай залы (Залы маскалёў). Большая частка [[Прусія|Прусіі]] была спустошана вайной, і Альбрэхт быў вымушаны ў [[1521]] годзе заключыць з Польшчай 4-гадовае перамір’е ў [[Торунь|Торне]]. Безвынікова прасіў дапамогі ў імператара і князёў. Пазнаёміўшыся з [[Марцін Лютэр|Марцінам Лютэрам]] і [[Філіп Меланхтан|Меланхтанам]], [[Вялікія магістры тэўтонскія|гросмайстар]] [[каталіцтва|каталіцкага]] ордэна Альбрэхт, стаў прыхільнікам іх ідэй і вырашыў правесці [[Рэфармацыя|Рэфармацыю]] на землях ордэна{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. [[28 лютага]] [[1523]] года рэфарматар звярнуўся з адкрытым лістом «Да рыцараў Нямецкага ордэна», пераконваючы іх у тым, што [[Тэўтонскі ордэн|Ордэн]] даўно зжыў сябе і як [[Клерыкалізм|клерыкальная]], і як свецкая арганізацыя, што яго існаванне абсурдна, што замест распуснага ладу жыцця, у якім загразлі многія браты насуперак зароку бясшлюбнасці, варта перайсці да сапраўднай — шлюбнай — цноты. Гэты ліст падзейнічаў, і ўжо ўвесну [[1523]] года на [[Рэйхстаг (Свяшчэнная Рымская імперыя)|рэйхстагу]] ў [[Нюрнберг]]у Альбрэхт публічна станоўча выказаўся пра [[рэфармацыя|рэфармацыйны рух]]. Эвалюцыя поглядаў вялікага магістра паслужыла сігналам для пэўных колаў у Польшчы, і вельмі хутка адбылася важная падзея, якая дала Альбрэхту шанец на мірнае ўрэгуляванне пруска-польскага канфлікту. Каб правесці Рэфармацыю на землях ордэна, заручыўся падтрымкай польскага караля, [[8 красавіка]] [[1525]] года быў падпісаны [[Кракаўскі мір]], паводле якога [[Прусія (герцагства)|Прусія]], якая была раней [[ордэн]]скай царкоўнай дзяржавай, ператваралася ў васальнае адносна да [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польшчы]]<ref name="БЭ"/> герцагства на чале з Альбрэхтам{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. Абвясціў таксама секулярызацыю Тэўтонскага ордэна і ўвядзенне ў Прусіі [[лютэранства]]<ref name="БЭ"/>{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. [[10 красавіка]] на гарадской плошчы Кракава Альбрэхт прылюдна прынёс прысягу польскаму каралю як [[герцаг Прусіі]]. [[Файл:Lucas Cranach d.Ä. - Bildnis des Markgrafen Albrecht von Brandenburg-Ansbach (Herzog Anton Ulrich-Museum).jpg|thumb|[[Лукас Кранах Старэйшы]]. Партрэт Альбрэхта Брандэнбург-Ансбахскага, герцага Прусіі. 1533]] Касаваліся ордэнскія службы, але карэнных змен у сістэму кіравання Альбрэхт не стаў уносіць — ордэнскія [[намеснік]]і сталі [[оберрат]]амі (вярхоўнымі саветнікамі), [[комтур]]ы — главамі ўпраў. Важнай падзеяй стала прыцягненне ў краіну замежных [[купец|купцоў]] і перасяленцаў, якія беглі ад рэлігійных ганенняў. Гэты крок у пэўнай ступені змог выправіць цяжкае становішча ў эканоміцы. У [[1529]] годзе Альбрэхт заклаў аснову [[Замок Кёнігсберг|замкавага]] кніжнага збору, які ператварыўся ў так званую «[[Сярэбраная бібліятэка|Сярэбраную бібліятэку]]». Бібліятэка папаўнялася за кошт пакупак і дароў. Акрамя таго, кнігагандлярам было прадпісана бязвыплатна перадаваць у яе фонды па адным асобніку кожнага выдання, што было ў продажы. Да канца жыцця Альбрэхта замкавая бібліятэка налічвала ўжо каля дзевяці тысяч тытулаў. Альбрэхт усяляк садзейнічаў развіццю кнігадрукавання ва ўласным краі. Каб выдаваць кнігі на [[Нямецкая мова|нямецкай]] і [[Літоўская мова|літоўскай]] мовах, заснаваў друкарню{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. У сувязі са сваімі выдавецкімі планамі ў [[1530]] (?) запрасіў у Каралевец «выдатнага і многавучонага мужа» [[Францыск Скарына|Францыска Скарыну]]<ref name="БЭ"/>{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. Такім чынам ён паклаў пачатак не толькі прафесійнай [[друкарня|друкарскай]] справе ў Прусіі, але і зародкам [[журналістыка|журналістыкі]]. Клапаціўся пра асвету падданых у [[лютэранства|лютэранскім]] духу, адкрыцці ў гарадах лацінскіх школ, у [[1540]] годзе заснаваў [[гімназія|гімназію]] ў Караляўцы, у [[1544]] — [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|універсітэт]] ({{lang-la|Collegium Albertinum}}), куды запрасіў выкладаць некаторых [[ліцвін]]аў і [[палякі|палякаў]] ([[Абрагам Кульва]], [[С. Рафаловіч]]) і дзе атрымалі адукацыю многія беларускія і літоўскія пратэстанты{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}<ref name="БЭ"/>. Нягледзячы на расходы, герцаг запрашаў у краіну адукаваных людзей. Надрукаваў на свае асабістыя сродкі [[падручнік]]і. У [[1545]] годзе Альбрэхт прыслаў у [[Вялікае Княства Літоўскае]] пратэстанцкіх прапаведнікаў і заснаваў для яго грамадзян ва універсітэце спецыяльныя [[стыпендыя|стыпендыі]]. Час праўлення Альбрэхта характарызаваўся няўстойлівай палітычнай сітуацыяй у Прусіі<ref name="БЭ"/>: наяўнасць апазіцыі з боку [[Шляхта|шляхты]] і [[мяшчане|мяшчан]], [[сялянскае паўстанне|сялянскія паўстанні]], барацьба паміж 2 групоўкамі лютэранскіх багасловаў{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. Ачагом хваляванняў, выкліканых самымі дробязнымі і гнюснымі жаданнямі, стаў новы ўніверсітэт; галоўнай прычынай таго, што варожасць стала непрымірымай, быў асабісты характар [[Андрэас Озіяндэр|Озіяндэра]], якому Альбрэхт быў абавязаны сваім далучэннем да Рэфармацыі і якога ён запрасіў у Прусію ў [[1549]] годзе. Зрэшты, погляды Озіяндэра прапаведаваліся і пасля яго смерці (у 1552 годзе), на чале яго паслядоўнікаў стаў пастар [[Ёган Функ]]. Да багаслоўскіх звад ад пачатку дадліся нязгоды палітычныя: апазіцыя чыноў супраць прыдворнай партыі, якая імкнулася да цэнтралізацыі ўлады, сустрэла падтрымку ў старалютэранскай партыі, прадстаўнікам якой удалося ўзвесці саветнікаў Альбрэхта, у тым ліку і пастара Функа, на эшафот. [[Файл:Timediver®- Herzog Albrecht I.jpg|thumb|злева|Помнік герцагу Альбрэхту каля [[Кёнігсбергскі сабор|кафедральнага сабора Кёнігсберга]]]] Пераймаючы прыклад еўрапейскіх княжацкіх двароў, Альбрэхт завёў свой хор і інструментальную [[Капэла (калектыў)|капэлу]], на чале якіх стаялі запрошаныя музыканты, прымаў асабісты ўдзел у складанні зборнікаў песень Прусіі і быў нават аўтарам [[харал]]а ''«Усё будзе так, як хоча Бог»''. Герцаг Альбрэхт памёр у 1568 годзе ў замку [[Тапіяу]] і быў пахаваны ў [[Кёнігсбергскі сабор|Кёнігсбергскім кафедральным саборы]], каля ўсходняй сцяны ганаровай пахавальні, дзе галандцам Карнеліусам Флорэсам створана [[эпітафія]]. У той жа дзень у [[Гур’еўск (Калінінградская вобласць)|Нойгаўзене]] памерла другая жонка герцага Ганна Марыя ва ўзросце 36 гадоў. Альбрэхт Брандэнбургскі ўвайшоў у гісторыю як адзін з найвялікшых нямецкіх дзеячаў эпохі [[Адраджэнне|Адраджэння]]. Менавіта у часы яго кіравання былі закладзены асновы эканамічнага, палітычнага і культурнага развіцця ў Прусіі. Пасля смерці Альбрэхта I на прастол узышоў яго сын [[Альбрэхт Фрыдрых Прускі|Альбрэхт Фрыдрых]] (1553—1618). Аднак быўшы чалавекам псіхічна хворым, ён не змог кіраваць герцагствам самастойна. Польскі кароль прызначыў рэгента — [[Георг Фрыдрых (маркграф Брандэнбург-Ансбаха)|Георга Фрыдрыха]], [[маркграф Брандэнбург-Ансбаха|маркграфа Брандэнбург-Ансбахскага]]. У 1618 годзе герцаг Альбрэхт Фрыдрых памёр, тым самым абарваўшы мужчынскую лінію ўспадкоўвання. Паводле ўмоў Кракаўскага дагавора, які падпісаў Альбрэхт I у абмен на згоду польскай кароны на пераўтварэнне ордэнскай дзяржавы ў свецкую, герцагства мусіла перайсці ў поўнае валоданне [[Карона Польская|Польшчы]]. Аднак, па-майстэрску скарыстаўшыся цяжкім унутраным становішчам Польшчы, [[брандэнбургскі курфюрст|брандэнбургскія курфюрсты]] змаглі дамагчыся прызнання права пераходу да іх прастола. У гістарычных крыніцах з’явілася Брандэнбургска-Пруская дзяржава, у склад якой уваходзілі [[Брандэнбургскае курфюрства]] і [[Прускае герцагства]]. У [[Кёнігсберг]]у каля замка быў пастаўлены [[Помнік герцагу Альбрэхту|помнік Альбрэхту]], адліты [[Фрыдрых Ройш|Ёганам Фрыдрыхам Ройшам]]. Страчаны пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], ён быў адноўлены да 750-годдзя горада і пастаўлены на ранейшым [[Пастамент|пастаменце]], але каля [[Кафедральны сабор Кёнігсберга|Кафедральнага сабора]]. Да юбілею адноўлена і скульптурная выява герцага працы [[Вільгельм Шцюрмер|Вільгельма Людвіга Шцюрмера]] на [[Каралеўская брама (Калінінград)|Каралеўскай браме]]. [[Кірха памяці Герцага Альбрэхта]] разабраная ў 1970-х гадах. == Сям’я == Першай жонкай герцага была [[Даратэя Дацкая (1504—1547)|Даратэя]], прынцэса дацкая (1526—1547); ад другой жонкі [[Ганна Марыя Браўншвайг-Каленберг-Гётынгенская|Ганны Марыі]], герцагіні [[Браўншвайг (герцагства)|Браўншвайгскай]] (1550), у яго нарадзіўся яго псіхічнахворы спадчыннік [[Альбрэхт Фрыдрых Прускі|Альбрэхт Фрыдрых]] (29 красавіка 1553). == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=|артыкул=Альбрэхт Гогенцолерн|аўтар=}} * {{крыніцы/БЭ|1|Альбрэхт Брандэнбургскі}} * {{ВТ-ЭСБЕ+|Альбрехт, магистр Тевтонского ордена}} * Г. В. Кретинин, В. Н. Брюшинкин, В. И. Гальцов и др. «Очерки истории Восточной Пруссии» — [[Калининград]]: Янтарный сказ, [[2002]] == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Кіраўнікі Прусіі}} {{Вялікія магістры тэўтонскія}} {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Постаці Рэфармацыі]] [[Катэгорыя:Герцагі прускія]] [[Катэгорыя:Гогенцолерны]] [[Катэгорыя:Постаці Кёнігсберга]] l65zcgv9nsqv7u1mt13xg8ht1eqi61w 5199076 5199072 2026-09-14T14:51:48Z Voūk12 159072 /* Сям’я */ 5199076 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі|Альбрэхт}} {{ДД}} '''А́льбрэхт Брандэнбу́рг-Ансбахскі''' ({{lang-de|Albrecht von Brandenburg-Ansbach}}; {{Дата нараджэння|17|5|1490}}, [[Ансбах]] — {{Дата смерці|20|3|1568}}, [[Гвардзейск|Тапіяу]]) — апошні [[Вялікія магістры тэўтонскія|вялікі магістр]] [[тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] і першы [[герцаг]] [[Герцагства Прусія|Прусіі]] (з 1525). == Біяграфія == Альбрэхт нарадзіўся ў 1490 годзе ў [[Ансбах]]у. Трэці сын [[Фрыдрых I (маркграф Брандэнбург-Ансбаха)|Фрыдрыха I Гогенцолерна]], [[маркграф]] [[Брандэнбург-Ансбах]]а. Яго маці [[Соф'я Ягелонка (1464—1512)|Соф’я Ягелонка]] была дачкой [[Вялікі князь літоўскі|вялікага князя літоўскага]] і [[кароль Польшчы|караля польскага]] [[Казімір IV|Казіміра IV Ягелончыка]], малодшага сына [[Ягайла|Ягайлы]] і [[Соф’я Гальшанская|Соф’і Гальшанскай]]. Альбрэхт атрымаў выхаванне пры двары [[кёльнскі архібіскуп|кёльнскага архібіскупа]] [[Генрых IV (архібіскуп кёльнскі)|Генрыха IV]], які зрабіў яго [[канонік]]ам. У [[1511]] годзе [[рыцар]]ы [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] выбралі Альбрэхта сваім [[Вялікія магістры тэўтонскія|вялікім магістрам]]. Імкнуўся вызваліць Тэўтонскі ордэн ад васальнай залежнасці ад польскага караля і вялікага князя літоўскага [[Жыгімонт I|Жыгімонта I]] (свайго дзядзькі)<ref name="БЭ">{{крыніцы/БЭ|1|Альбрэхт Брандэнбургскі}}</ref>, якая існавала паводле [[Таруньскі мір 1466 года|Тарунскага міру 1466 года]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. У снежні [[1519]] года пачалася [[Польска-тэўтонская вайна (1519—1521)|вайна Тэўтонскага ордэна з Польшчай]]. Альбрэхт звяртаўся па дапамогу да Германіі, але імператар [[Карл V (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Карл V]] адмовіў яму. У лютым [[1517]] года ў [[Масква|Маскву]] прыбыў першы пасланец [[Тэўтонскі ордэн|Ордэна]] Дытрых Шонберг, які вёў актыўныя перамовы з прадстаўнікамі [[вялікі князь Маскоўскі|вялікага князя]] [[Васіль III|Васіля III]]. Яны прывялі жа заключэння першага міжнароднага дагавора паміж [[Маскоўскае княства|Маскоўскім княствам]] і [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскім ордэнам]]. Саюзны трактат быў падпісаны [[10 сакавіка]] [[1517]] года. Пасланцы Масквы неаднаразова з’яўляліся на землях Ордэна і не толькі з граматамі, але і з бочачкамі срэбра для наймання войска і працягу ваенных дзеянняў. Некаторыя аўтары лічаць<ref>[http://www.museum.ru/N22324 Альбрэхт Прускі — дыпламат і рэфарматар]</ref>, што ў памяць пра гэты саюз самая вялікая зала [[замак Кёнігсберг|замка Кёнігсберг]] атрымала назву Маскоўскай залы (Залы маскалёў). Большая частка [[Прусія|Прусіі]] была спустошана вайной, і Альбрэхт быў вымушаны ў [[1521]] годзе заключыць з Польшчай 4-гадовае перамір’е ў [[Торунь|Торне]]. Безвынікова прасіў дапамогі ў імператара і князёў. Пазнаёміўшыся з [[Марцін Лютэр|Марцінам Лютэрам]] і [[Філіп Меланхтан|Меланхтанам]], [[Вялікія магістры тэўтонскія|гросмайстар]] [[каталіцтва|каталіцкага]] ордэна Альбрэхт, стаў прыхільнікам іх ідэй і вырашыў правесці [[Рэфармацыя|Рэфармацыю]] на землях ордэна{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. [[28 лютага]] [[1523]] года рэфарматар звярнуўся з адкрытым лістом «Да рыцараў Нямецкага ордэна», пераконваючы іх у тым, што [[Тэўтонскі ордэн|Ордэн]] даўно зжыў сябе і як [[Клерыкалізм|клерыкальная]], і як свецкая арганізацыя, што яго існаванне абсурдна, што замест распуснага ладу жыцця, у якім загразлі многія браты насуперак зароку бясшлюбнасці, варта перайсці да сапраўднай — шлюбнай — цноты. Гэты ліст падзейнічаў, і ўжо ўвесну [[1523]] года на [[Рэйхстаг (Свяшчэнная Рымская імперыя)|рэйхстагу]] ў [[Нюрнберг]]у Альбрэхт публічна станоўча выказаўся пра [[рэфармацыя|рэфармацыйны рух]]. Эвалюцыя поглядаў вялікага магістра паслужыла сігналам для пэўных колаў у Польшчы, і вельмі хутка адбылася важная падзея, якая дала Альбрэхту шанец на мірнае ўрэгуляванне пруска-польскага канфлікту. Каб правесці Рэфармацыю на землях ордэна, заручыўся падтрымкай польскага караля, [[8 красавіка]] [[1525]] года быў падпісаны [[Кракаўскі мір]], паводле якога [[Прусія (герцагства)|Прусія]], якая была раней [[ордэн]]скай царкоўнай дзяржавай, ператваралася ў васальнае адносна да [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польшчы]]<ref name="БЭ"/> герцагства на чале з Альбрэхтам{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. Абвясціў таксама секулярызацыю Тэўтонскага ордэна і ўвядзенне ў Прусіі [[лютэранства]]<ref name="БЭ"/>{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. [[10 красавіка]] на гарадской плошчы Кракава Альбрэхт прылюдна прынёс прысягу польскаму каралю як [[герцаг Прусіі]]. [[Файл:Lucas Cranach d.Ä. - Bildnis des Markgrafen Albrecht von Brandenburg-Ansbach (Herzog Anton Ulrich-Museum).jpg|thumb|[[Лукас Кранах Старэйшы]]. Партрэт Альбрэхта Брандэнбург-Ансбахскага, герцага Прусіі. 1533]] Касаваліся ордэнскія службы, але карэнных змен у сістэму кіравання Альбрэхт не стаў уносіць — ордэнскія [[намеснік]]і сталі [[оберрат]]амі (вярхоўнымі саветнікамі), [[комтур]]ы — главамі ўпраў. Важнай падзеяй стала прыцягненне ў краіну замежных [[купец|купцоў]] і перасяленцаў, якія беглі ад рэлігійных ганенняў. Гэты крок у пэўнай ступені змог выправіць цяжкае становішча ў эканоміцы. У [[1529]] годзе Альбрэхт заклаў аснову [[Замок Кёнігсберг|замкавага]] кніжнага збору, які ператварыўся ў так званую «[[Сярэбраная бібліятэка|Сярэбраную бібліятэку]]». Бібліятэка папаўнялася за кошт пакупак і дароў. Акрамя таго, кнігагандлярам было прадпісана бязвыплатна перадаваць у яе фонды па адным асобніку кожнага выдання, што было ў продажы. Да канца жыцця Альбрэхта замкавая бібліятэка налічвала ўжо каля дзевяці тысяч тытулаў. Альбрэхт усяляк садзейнічаў развіццю кнігадрукавання ва ўласным краі. Каб выдаваць кнігі на [[Нямецкая мова|нямецкай]] і [[Літоўская мова|літоўскай]] мовах, заснаваў друкарню{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. У сувязі са сваімі выдавецкімі планамі ў [[1530]] (?) запрасіў у Каралевец «выдатнага і многавучонага мужа» [[Францыск Скарына|Францыска Скарыну]]<ref name="БЭ"/>{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. Такім чынам ён паклаў пачатак не толькі прафесійнай [[друкарня|друкарскай]] справе ў Прусіі, але і зародкам [[журналістыка|журналістыкі]]. Клапаціўся пра асвету падданых у [[лютэранства|лютэранскім]] духу, адкрыцці ў гарадах лацінскіх школ, у [[1540]] годзе заснаваў [[гімназія|гімназію]] ў Караляўцы, у [[1544]] — [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|універсітэт]] ({{lang-la|Collegium Albertinum}}), куды запрасіў выкладаць некаторых [[ліцвін]]аў і [[палякі|палякаў]] ([[Абрагам Кульва]], [[С. Рафаловіч]]) і дзе атрымалі адукацыю многія беларускія і літоўскія пратэстанты{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}<ref name="БЭ"/>. Нягледзячы на расходы, герцаг запрашаў у краіну адукаваных людзей. Надрукаваў на свае асабістыя сродкі [[падручнік]]і. У [[1545]] годзе Альбрэхт прыслаў у [[Вялікае Княства Літоўскае]] пратэстанцкіх прапаведнікаў і заснаваў для яго грамадзян ва універсітэце спецыяльныя [[стыпендыя|стыпендыі]]. Час праўлення Альбрэхта характарызаваўся няўстойлівай палітычнай сітуацыяй у Прусіі<ref name="БЭ"/>: наяўнасць апазіцыі з боку [[Шляхта|шляхты]] і [[мяшчане|мяшчан]], [[сялянскае паўстанне|сялянскія паўстанні]], барацьба паміж 2 групоўкамі лютэранскіх багасловаў{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. Ачагом хваляванняў, выкліканых самымі дробязнымі і гнюснымі жаданнямі, стаў новы ўніверсітэт; галоўнай прычынай таго, што варожасць стала непрымірымай, быў асабісты характар [[Андрэас Озіяндэр|Озіяндэра]], якому Альбрэхт быў абавязаны сваім далучэннем да Рэфармацыі і якога ён запрасіў у Прусію ў [[1549]] годзе. Зрэшты, погляды Озіяндэра прапаведаваліся і пасля яго смерці (у 1552 годзе), на чале яго паслядоўнікаў стаў пастар [[Ёган Функ]]. Да багаслоўскіх звад ад пачатку дадліся нязгоды палітычныя: апазіцыя чыноў супраць прыдворнай партыі, якая імкнулася да цэнтралізацыі ўлады, сустрэла падтрымку ў старалютэранскай партыі, прадстаўнікам якой удалося ўзвесці саветнікаў Альбрэхта, у тым ліку і пастара Функа, на эшафот. [[Файл:Timediver®- Herzog Albrecht I.jpg|thumb|злева|Помнік герцагу Альбрэхту каля [[Кёнігсбергскі сабор|кафедральнага сабора Кёнігсберга]]]] Пераймаючы прыклад еўрапейскіх княжацкіх двароў, Альбрэхт завёў свой хор і інструментальную [[Капэла (калектыў)|капэлу]], на чале якіх стаялі запрошаныя музыканты, прымаў асабісты ўдзел у складанні зборнікаў песень Прусіі і быў нават аўтарам [[харал]]а ''«Усё будзе так, як хоча Бог»''. Герцаг Альбрэхт памёр у 1568 годзе ў замку [[Тапіяу]] і быў пахаваны ў [[Кёнігсбергскі сабор|Кёнігсбергскім кафедральным саборы]], каля ўсходняй сцяны ганаровай пахавальні, дзе галандцам Карнеліусам Флорэсам створана [[эпітафія]]. У той жа дзень у [[Гур’еўск (Калінінградская вобласць)|Нойгаўзене]] памерла другая жонка герцага Ганна Марыя ва ўзросце 36 гадоў. Альбрэхт Брандэнбургскі ўвайшоў у гісторыю як адзін з найвялікшых нямецкіх дзеячаў эпохі [[Адраджэнне|Адраджэння]]. Менавіта у часы яго кіравання былі закладзены асновы эканамічнага, палітычнага і культурнага развіцця ў Прусіі. Пасля смерці Альбрэхта I на прастол узышоў яго сын [[Альбрэхт Фрыдрых Прускі|Альбрэхт Фрыдрых]] (1553—1618). Аднак быўшы чалавекам псіхічна хворым, ён не змог кіраваць герцагствам самастойна. Польскі кароль прызначыў рэгента — [[Георг Фрыдрых (маркграф Брандэнбург-Ансбаха)|Георга Фрыдрыха]], [[маркграф Брандэнбург-Ансбаха|маркграфа Брандэнбург-Ансбахскага,]] потым [[Яўхім III Фрыдрых|Яўхіма Фрыдэрыка]] і [[Ёган III Сігізмунд (курфюрст Брандэнбурга)|Яна Жыгімонта]] з Брандэнбурскай галіны Гагенцолернаў. У 1618 годзе герцаг Альбрэхт Фрыдрых памёр, тым самым абарваўшы мужчынскую лінію ўспадкоўвання. Паводле ўмоў Кракаўскага дагавора, які падпісаў Альбрэхт I у абмен на згоду польскай кароны на пераўтварэнне ордэнскай дзяржавы ў свецкую, герцагства мусіла перайсці ў поўнае валоданне [[Карона Польская|Польшчы]]. Аднак, па-майстэрску скарыстаўшыся цяжкім унутраным становішчам Польшчы, [[брандэнбургскі курфюрст|брандэнбургскія курфюрсты]] змаглі дамагчыся прызнання права пераходу да іх прастола. У гістарычных крыніцах з’явілася Брандэнбургска-Пруская дзяржава, у склад якой уваходзілі [[Брандэнбургскае курфюрства]] і [[Прускае герцагства]]. У [[Кёнігсберг]]у каля замка быў пастаўлены [[Помнік герцагу Альбрэхту|помнік Альбрэхту]], адліты [[Фрыдрых Ройш|Ёганам Фрыдрыхам Ройшам]]. Страчаны пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], ён быў адноўлены да 750-годдзя горада і пастаўлены на ранейшым [[Пастамент|пастаменце]], але каля [[Кафедральны сабор Кёнігсберга|Кафедральнага сабора]]. Да юбілею адноўлена і скульптурная выява герцага працы [[Вільгельм Шцюрмер|Вільгельма Людвіга Шцюрмера]] на [[Каралеўская брама (Калінінград)|Каралеўскай браме]]. [[Кірха памяці Герцага Альбрэхта]] разабраная ў 1970-х гадах. == Сям’я == Першай жонкай герцага была [[Даратэя Дацкая (1504—1547)|Даратэя]], прынцэса дацкая (1526—1547); ад другой жонкі [[Ганна Марыя Браўншвайг-Каленберг-Гётынгенская|Ганны Марыі]], герцагіні [[Браўншвайг (герцагства)|Браўншвайгскай]] (1550), у яго нарадзіўся яго псіхічнахворы спадчыннік [[Альбрэхт Фрыдрых Прускі|Альбрэхт Фрыдрых]] (29 красавіка 1553). == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=|артыкул=Альбрэхт Гогенцолерн|аўтар=}} * {{крыніцы/БЭ|1|Альбрэхт Брандэнбургскі}} * {{ВТ-ЭСБЕ+|Альбрехт, магистр Тевтонского ордена}} * Г. В. Кретинин, В. Н. Брюшинкин, В. И. Гальцов и др. «Очерки истории Восточной Пруссии» — [[Калининград]]: Янтарный сказ, [[2002]] == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Кіраўнікі Прусіі}} {{Вялікія магістры тэўтонскія}} {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Постаці Рэфармацыі]] [[Катэгорыя:Герцагі прускія]] [[Катэгорыя:Гогенцолерны]] [[Катэгорыя:Постаці Кёнігсберга]] 4ldutgb90sb800d9k3u45famu7ys6wz 5199364 5199076 2026-09-15T06:49:23Z M.L.Bot 261 афармленне 5199364 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі|Альбрэхт}} {{ДД}} '''А́льбрэхт Брандэнбу́рг-Ансбахскі''' ({{lang-de|Albrecht von Brandenburg-Ansbach}}; {{ВДП}}) — апошні [[Вялікія магістры тэўтонскія|вялікі магістр]] [[тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] і першы [[герцаг]] [[Герцагства Прусія|Прусіі]] (з 1525). == Біяграфія == Альбрэхт нарадзіўся ў 1490 годзе ў [[Ансбах]]у. Трэці сын [[Фрыдрых I (маркграф Брандэнбург-Ансбаха)|Фрыдрыха I Гогенцолерна]], [[маркграф]] [[Брандэнбург-Ансбах]]а. Яго маці [[Соф'я Ягелонка (1464—1512)|Соф’я Ягелонка]] была дачкой [[Вялікі князь літоўскі|вялікага князя літоўскага]] і [[кароль Польшчы|караля польскага]] [[Казімір IV|Казіміра IV Ягелончыка]], малодшага сына [[Ягайла|Ягайлы]] і [[Соф’я Гальшанская|Соф’і Гальшанскай]]. Альбрэхт атрымаў выхаванне пры двары [[кёльнскі архібіскуп|кёльнскага архібіскупа]] [[Генрых IV (архібіскуп кёльнскі)|Генрыха IV]], які зрабіў яго [[канонік]]ам. У [[1511]] годзе [[рыцар]]ы [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] выбралі Альбрэхта сваім [[Вялікія магістры тэўтонскія|вялікім магістрам]]. Імкнуўся вызваліць Тэўтонскі ордэн ад васальнай залежнасці ад польскага караля і вялікага князя літоўскага [[Жыгімонт I|Жыгімонта I]] (свайго дзядзькі)<ref name="БЭ">{{крыніцы/БЭ|1|Альбрэхт Брандэнбургскі}}</ref>, якая існавала паводле [[Таруньскі мір 1466 года|Тарунскага міру 1466 года]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. У снежні [[1519]] года пачалася [[Польска-тэўтонская вайна (1519—1521)|вайна Тэўтонскага ордэна з Польшчай]]. Альбрэхт звяртаўся па дапамогу да Германіі, але імператар [[Карл V (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Карл V]] адмовіў яму. У лютым [[1517]] года ў [[Масква|Маскву]] прыбыў першы пасланец [[Тэўтонскі ордэн|Ордэна]] Дытрых Шонберг, які вёў актыўныя перамовы з прадстаўнікамі [[вялікі князь Маскоўскі|вялікага князя]] [[Васіль III|Васіля III]]. Яны прывялі жа заключэння першага міжнароднага дагавора паміж [[Маскоўскае княства|Маскоўскім княствам]] і [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскім ордэнам]]. Саюзны трактат быў падпісаны [[10 сакавіка]] [[1517]] года. Пасланцы Масквы неаднаразова з’яўляліся на землях Ордэна і не толькі з граматамі, але і з бочачкамі срэбра для наймання войска і працягу ваенных дзеянняў. Некаторыя аўтары лічаць<ref>[http://www.museum.ru/N22324 Альбрэхт Прускі — дыпламат і рэфарматар]</ref>, што ў памяць пра гэты саюз самая вялікая зала [[замак Кёнігсберг|замка Кёнігсберг]] атрымала назву Маскоўскай залы (Залы маскалёў). Большая частка [[Прусія|Прусіі]] была спустошана вайной, і Альбрэхт быў вымушаны ў [[1521]] годзе заключыць з Польшчай 4-гадовае перамір’е ў [[Торунь|Торне]]. Безвынікова прасіў дапамогі ў імператара і князёў. Пазнаёміўшыся з [[Марцін Лютэр|Марцінам Лютэрам]] і [[Філіп Меланхтан|Меланхтанам]], [[Вялікія магістры тэўтонскія|гросмайстар]] [[каталіцтва|каталіцкага]] ордэна Альбрэхт, стаў прыхільнікам іх ідэй і вырашыў правесці [[Рэфармацыя|Рэфармацыю]] на землях ордэна{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. [[28 лютага]] [[1523]] года рэфарматар звярнуўся з адкрытым лістом «Да рыцараў Нямецкага ордэна», пераконваючы іх у тым, што [[Тэўтонскі ордэн|Ордэн]] даўно зжыў сябе і як [[Клерыкалізм|клерыкальная]], і як свецкая арганізацыя, што яго існаванне абсурдна, што замест распуснага ладу жыцця, у якім загразлі многія браты насуперак зароку бясшлюбнасці, варта перайсці да сапраўднай — шлюбнай — цноты. Гэты ліст падзейнічаў, і ўжо ўвесну [[1523]] года на [[Рэйхстаг (Свяшчэнная Рымская імперыя)|рэйхстагу]] ў [[Нюрнберг]]у Альбрэхт публічна станоўча выказаўся пра [[рэфармацыя|рэфармацыйны рух]]. Эвалюцыя поглядаў вялікага магістра паслужыла сігналам для пэўных колаў у Польшчы, і вельмі хутка адбылася важная падзея, якая дала Альбрэхту шанец на мірнае ўрэгуляванне пруска-польскага канфлікту. Каб правесці Рэфармацыю на землях ордэна, заручыўся падтрымкай польскага караля, [[8 красавіка]] [[1525]] года быў падпісаны [[Кракаўскі мір]], паводле якога [[Прусія (герцагства)|Прусія]], якая была раней [[ордэн]]скай царкоўнай дзяржавай, ператваралася ў васальнае адносна да [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польшчы]]<ref name="БЭ"/> герцагства на чале з Альбрэхтам{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. Абвясціў таксама секулярызацыю Тэўтонскага ордэна і ўвядзенне ў Прусіі [[лютэранства]]<ref name="БЭ"/>{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. [[10 красавіка]] на гарадской плошчы Кракава Альбрэхт прылюдна прынёс прысягу польскаму каралю як [[герцаг Прусіі]]. [[Файл:Lucas Cranach d.Ä. - Bildnis des Markgrafen Albrecht von Brandenburg-Ansbach (Herzog Anton Ulrich-Museum).jpg|thumb|[[Лукас Кранах Старэйшы]]. Партрэт Альбрэхта Брандэнбург-Ансбахскага, герцага Прусіі. 1533]] Касаваліся ордэнскія службы, але карэнных змен у сістэму кіравання Альбрэхт не стаў уносіць — ордэнскія [[намеснік]]і сталі [[оберрат]]амі (вярхоўнымі саветнікамі), [[комтур]]ы — главамі ўпраў. Важнай падзеяй стала прыцягненне ў краіну замежных [[купец|купцоў]] і перасяленцаў, якія беглі ад рэлігійных ганенняў. Гэты крок у пэўнай ступені змог выправіць цяжкае становішча ў эканоміцы. У [[1529]] годзе Альбрэхт заклаў аснову [[Замок Кёнігсберг|замкавага]] кніжнага збору, які ператварыўся ў так званую «[[Сярэбраная бібліятэка|Сярэбраную бібліятэку]]». Бібліятэка папаўнялася за кошт пакупак і дароў. Акрамя таго, кнігагандлярам было прадпісана бязвыплатна перадаваць у яе фонды па адным асобніку кожнага выдання, што было ў продажы. Да канца жыцця Альбрэхта замкавая бібліятэка налічвала ўжо каля дзевяці тысяч тытулаў. Альбрэхт усяляк садзейнічаў развіццю кнігадрукавання ва ўласным краі. Каб выдаваць кнігі на [[Нямецкая мова|нямецкай]] і [[Літоўская мова|літоўскай]] мовах, заснаваў друкарню{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. У сувязі са сваімі выдавецкімі планамі ў [[1530]] (?) запрасіў у Каралевец «выдатнага і многавучонага мужа» [[Францыск Скарына|Францыска Скарыну]]<ref name="БЭ"/>{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. Такім чынам ён паклаў пачатак не толькі прафесійнай [[друкарня|друкарскай]] справе ў Прусіі, але і зародкам [[журналістыка|журналістыкі]]. Клапаціўся пра асвету падданых у [[лютэранства|лютэранскім]] духу, адкрыцці ў гарадах лацінскіх школ, у [[1540]] годзе заснаваў [[гімназія|гімназію]] ў Караляўцы, у [[1544]] — [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|універсітэт]] ({{lang-la|Collegium Albertinum}}), куды запрасіў выкладаць некаторых [[ліцвін]]аў і [[палякі|палякаў]] ([[Абрагам Кульва]], [[С. Рафаловіч]]) і дзе атрымалі адукацыю многія беларускія і літоўскія пратэстанты{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}<ref name="БЭ"/>. Нягледзячы на расходы, герцаг запрашаў у краіну адукаваных людзей. Надрукаваў на свае асабістыя сродкі [[падручнік]]і. У [[1545]] годзе Альбрэхт прыслаў у [[Вялікае Княства Літоўскае]] пратэстанцкіх прапаведнікаў і заснаваў для яго грамадзян ва універсітэце спецыяльныя [[стыпендыя|стыпендыі]]. Час праўлення Альбрэхта характарызаваўся няўстойлівай палітычнай сітуацыяй у Прусіі<ref name="БЭ"/>: наяўнасць апазіцыі з боку [[Шляхта|шляхты]] і [[мяшчане|мяшчан]], [[сялянскае паўстанне|сялянскія паўстанні]], барацьба паміж 2 групоўкамі лютэранскіх багасловаў{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. Ачагом хваляванняў, выкліканых самымі дробязнымі і гнюснымі жаданнямі, стаў новы ўніверсітэт; галоўнай прычынай таго, што варожасць стала непрымірымай, быў асабісты характар [[Андрэас Озіяндэр|Озіяндэра]], якому Альбрэхт быў абавязаны сваім далучэннем да Рэфармацыі і якога ён запрасіў у Прусію ў [[1549]] годзе. Зрэшты, погляды Озіяндэра прапаведаваліся і пасля яго смерці (у 1552 годзе), на чале яго паслядоўнікаў стаў пастар [[Ёган Функ]]. Да багаслоўскіх звад ад пачатку дадліся нязгоды палітычныя: апазіцыя чыноў супраць прыдворнай партыі, якая імкнулася да цэнтралізацыі ўлады, сустрэла падтрымку ў старалютэранскай партыі, прадстаўнікам якой удалося ўзвесці саветнікаў Альбрэхта, у тым ліку і пастара Функа, на эшафот. [[Файл:Timediver®- Herzog Albrecht I.jpg|thumb|злева|Помнік герцагу Альбрэхту каля [[Кёнігсбергскі сабор|кафедральнага сабора Кёнігсберга]]]] Пераймаючы прыклад еўрапейскіх княжацкіх двароў, Альбрэхт завёў свой хор і інструментальную [[Капэла (калектыў)|капэлу]], на чале якіх стаялі запрошаныя музыканты, прымаў асабісты ўдзел у складанні зборнікаў песень Прусіі і быў нават аўтарам [[харал]]а ''«Усё будзе так, як хоча Бог»''. Герцаг Альбрэхт памёр у 1568 годзе ў замку [[Тапіяу]] і быў пахаваны ў [[Кёнігсбергскі сабор|Кёнігсбергскім кафедральным саборы]], каля ўсходняй сцяны ганаровай пахавальні, дзе галандцам Карнеліусам Флорэсам створана [[эпітафія]]. У той жа дзень у [[Гур’еўск (Калінінградская вобласць)|Нойгаўзене]] памерла другая жонка герцага Ганна Марыя ва ўзросце 36 гадоў. Альбрэхт Брандэнбургскі ўвайшоў у гісторыю як адзін з найвялікшых нямецкіх дзеячаў эпохі [[Адраджэнне|Адраджэння]]. Менавіта у часы яго кіравання былі закладзены асновы эканамічнага, палітычнага і культурнага развіцця ў Прусіі. Пасля смерці Альбрэхта I на прастол узышоў яго сын [[Альбрэхт Фрыдрых Прускі|Альбрэхт Фрыдрых]] (1553—1618). Аднак быўшы чалавекам псіхічна хворым, ён не змог кіраваць герцагствам самастойна. Польскі кароль прызначыў рэгента — [[Георг Фрыдрых (маркграф Брандэнбург-Ансбаха)|Георга Фрыдрыха]], [[маркграф Брандэнбург-Ансбаха|маркграфа Брандэнбург-Ансбахскага]]. потым [[Яўхім III Фрыдрых|Яўхіма Фрыдэрыка]] і [[Ёган III Сігізмунд (курфюрст Брандэнбурга)|Яна Жыгімонта]] з Брандэнбурскай галіны Гагенцолернаў. У 1618 годзе герцаг Альбрэхт Фрыдрых памёр, тым самым абарваўшы мужчынскую лінію ўспадкоўвання. Паводле ўмоў Кракаўскага дагавора, які падпісаў Альбрэхт I у абмен на згоду польскай кароны на пераўтварэнне ордэнскай дзяржавы ў свецкую, герцагства мусіла перайсці ў поўнае валоданне [[Карона Польская|Польшчы]]. Аднак, па-майстэрску скарыстаўшыся цяжкім унутраным становішчам Польшчы, [[брандэнбургскі курфюрст|брандэнбургскія курфюрсты]] змаглі дамагчыся прызнання права пераходу да іх прастола. У гістарычных крыніцах з’явілася Брандэнбургска-Пруская дзяржава, у склад якой уваходзілі [[Брандэнбургскае курфюрства]] і [[Прускае герцагства]]. У [[Кёнігсберг]]у каля замка быў пастаўлены [[Помнік герцагу Альбрэхту|помнік Альбрэхту]], адліты [[Фрыдрых Ройш|Ёганам Фрыдрыхам Ройшам]]. Страчаны пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], ён быў адноўлены да 750-годдзя горада і пастаўлены на ранейшым [[Пастамент|пастаменце]], але каля [[Кафедральны сабор Кёнігсберга|Кафедральнага сабора]]. Да юбілею адноўлена і скульптурная выява герцага працы [[Вільгельм Шцюрмер|Вільгельма Людвіга Шцюрмера]] на [[Каралеўская брама (Калінінград)|Каралеўскай браме]]. [[Кірха памяці Герцага Альбрэхта]] разабраная ў 1970-х гадах. == Сям’я == Першай жонкай герцага была [[Даратэя Дацкая (1504—1547)|Даратэя]], прынцэса дацкая (1526—1547); ад другой жонкі [[Ганна Марыя Браўншвайг-Каленберг-Гётынгенская|Ганны Марыі]], герцагіні [[Браўншвайг (герцагства)|Браўншвайгскай]] (1550), у яго нарадзіўся яго псіхічнахворы спадчыннік [[Альбрэхт Фрыдрых Прускі|Альбрэхт Фрыдрых]] (29 красавіка 1553). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=|артыкул=Альбрэхт Гогенцолерн|аўтар=}} * {{крыніцы/БЭ|1|Альбрэхт Брандэнбургскі}} * {{ВТ-ЭСБЕ+|Альбрехт, магистр Тевтонского ордена}} * Г. В. Кретинин, В. Н. Брюшинкин, В. И. Гальцов и др. «Очерки истории Восточной Пруссии» — [[Калининград]]: Янтарный сказ, [[2002]] == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Кіраўнікі Прусіі}} {{Вялікія магістры тэўтонскія}} {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Постаці Рэфармацыі]] [[Катэгорыя:Герцагі прускія]] [[Катэгорыя:Гогенцолерны]] [[Катэгорыя:Постаці Кёнігсберга]] 574ez6v92iig2t995t4qb15icqg98bp 0 608454 5199048 4728713 2026-09-14T14:18:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5199048 wikitext text/x-wiki {{Таксон |name = |image file = |image title = |image descr = |regnum = Расліны |rang = від |parent = Mimulus |latin = Mimulus guttatus |author = [[DC.]], [[1813]] |syn = * {{btname|Erythranthe guttata|([[DC.]]) [[G. L. Nesom]]}} |typus = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |wikispecies = Mimulus guttatus |commons = Category:Mimulus guttatus |itis = |ncbi = |eol = |grin = 24442 |ipni = }} '''Губа́сцік рабы'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|85}}</ref><ref name="ЭПБ2">{{Крыніцы/ЭПБ|2}}</ref><ref name="Опред">{{кніга|аўтар=Доброчаева Д.Н., Котов М.И., Прокудин Ю.Н., и др.|загаловак=Определитель высших растений Украины|месца=Киев|выдавецтва=Наукова думка|год=1987|старонкі=282|старонак=548|isbn=|спасылка=}} {{ref-ru}}{{ref-uk}}</ref> (''Mimulus guttatus'')&nbsp;— від [[Кветкавыя|кветкавых]] раслін з роду {{Bt-bellat|Губасцік|Mimulus}} сямейства {{bt-bellat|Фрымавыя|Phrymaceae}}. Паходзіць з [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], шырока культывуецца і дзіка расце ў многіх краінах [[Еўропа|Еўропы]]. Этымалогія: {{Lang-la|guttatus}} — «плямісты, рабы»<ref>[http://www.winternet.com/~chuckg/dictionary/dictionary.96.html Dictionary of Botanical Epithets] {{Ref-en}}</ref>. == Апісанне == [[Шматгадовыя расліны|Шматгадовыя]] [[Трава|травяністыя]] расліны вышынёй 20—40 см. Ніжнія часткі сцеблаў голыя, верхнія часткі — з залозістымі валасінкамі. [[Лісце]] супраціўнае, ад кароткачарашковага да безчарашковага, шырока яйкападобнае, паралельна-жыльнае, з няроўнымі зубчастымі бакамі. [[Кветкі]]: [[вяночак]] жоўты з чырвонымі кропкамі, даўжынёй 30—40 мм, двухгубы; верхняя губа 2-лопасцевая, ніжняя губа 3-лопасцевая, горла адкрытае. [[Чашачка]] 5-дольная. [[Тычынка|Тычынак]] 4. [[Суквецце|Суквецці]] — расхістаны парасонік. [[Плод|Плады]] — яйкападобныя, даўжынёй 10 мм, [[Каробачка|капсулы]]. == Распаўсюджанне == [[Паўночная Амерыка]] ([[Канада]], [[ЗША]]). Іншароднае распаўсюджванне ахоплівае многія краіны [[Еўропа|Еўропы]]. Засяляе канавы, ручаі, берагі азёр. Від быў прывезены ў Еўропу як дэкаратыўная расліна і здзічэў. Як дзікая расліна быў упершыню выяўлены ў 1814 годзе ў [[Шатландыя|Шатландыі]], а ў 1824 годзе ў [[Англія|Англіі]] і Паўночнай [[Германія|Германіі]]. Расліна выкарыстоўваецца як дэкаратыўны элемент, а таксама для абароны берагоў [[Сажалка|сажалак]] і азёр. Ва [[Украіна|Украіне]] расце ў кветніках і дзіка — у заходняй частцы краіны<ref name="Опред"/>. == Галерэя == <gallery widths="175" heights="175" class="center"> Mimulus guttatus 003.JPG| Illustration Mimulus guttatus0.jpg|{{Бат.іл.|Тамэ}} </gallery> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭПБ|2|Губасцік|Дзмітрыева С. А.|143—144}} == Спасылкі == * [https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=468039 Germplasm Resources Information Network (GRIN)] {{Ref-en}} * [http://ww2.bgbm.org/EuroPlusMed/PTaxonDetail.asp?NameCache=Mimulus%20guttatus&PTRefFk=7200000 Euro+Med Plantbase] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171225203143/http://ww2.bgbm.org/EuroPlusMed/PTaxonDetail.asp?NameCache=Mimulus%20guttatus&PTRefFk=7200000 |date=25 снежня 2017 }} {{Ref-en}} * [http://www.luontoportti.com/suomi/en/kukkakasvit/monkey-flower NatureGate] {{Ref-en}} * {{Плантарыум|24425|Губастик крапчатый}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі]] [[Катэгорыя:Флора Еўропы]] [[Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны]] [[Катэгорыя:Інвазіўныя віды раслін]] [[Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1813 годзе]] jjyspi6lf0ghp6qdy1c69lu9j69es6y 14 618528 5199261 3467977 2026-09-14T20:12:14Z JerzyKundrat 174 5199261 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Суды|Беларусь]] [[Катэгорыя:Судовая сістэма Беларусі]] [[Катэгорыя:Права Беларусі]] [[Катэгорыя:Арганізацыі Беларусі]] 31d8m6litnivpch9h69zykg9pw704xo 5199273 5199261 2026-09-14T20:22:23Z JerzyKundrat 174 5199273 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Суды|Беларусь]] [[Катэгорыя:Судовая сістэма Беларусі]] [[Катэгорыя:Арганізацыі Беларусі]] 78p2maqq3k4a224tzz3jpxqyp09wmec 0 642943 5198944 5198328 2026-09-14T12:03:27Z M.L.Bot 261 афармленне 5198944 wikitext text/x-wiki {{Часопіс |назва = Ундзіна Друскеніцкіх крыніц |арыгінал назвы = Ondyna Druskienickich Źródeł |лагатып = |выява = |шырыня = |подпіс = |спецыялізацыя = медыка-літаратурны, гістарычны |перыядычнасць = |скарачэнне = |мова = польская |адрас рэдакцыі = Гродна |галоўны рэдактар = К. І. Вольфганг, А. К. Тальгейм |заснавальнікі = К. І. Вольфганг |выдавец = |краіна = |гісторыя = |заснаванне = 1844 |апошні выпуск = 1939 |аб’ём = |камплектацыя = |тыраж = |ISSN = |eISSN = |доступ = |узнагароды = |вэб-сайт = |вікікрыніцы = |вікісховішча = }} «'''Ундзіна Друскеніцкіх крыніц'''» («''Ondyna Druskienickich Źródeł''») — літаратурна-гістарычны і медыцынскі часопіс ліберальна-асветніцкага кірунку, выходзіў у [[Гродна|Гродне]]. == Гісторыя == Другі па часе часопіс на тэрыторыі Беларусі пасля «[[Полацкі штомесячнік|Полацкага штомесячніка]]» («''Miesiecznik Polocki''»), які выдавала [[Полацкая езуіцкая акадэмія]] з 1818 да лютага 1820 года<ref>{{артыкул|аўтар=Умецкая Я. С.|загаловак= «Месенчнік полацкі» — первый журнал дореволюционной Беларуси|выданне= Из истории книги, библиотечного дела и библиографии в Белоруссии|месца=Мн.|выдавецтва=Навука і тэхніка|год=1972|том=3}}</ref>. Названы ад імя духа вады [[Ундзіны]]. Аб гэтых міфічных істотах пісалі [[Адам Міцкевіч]], [[Юліуш Славацкі]], складалі музыку [[Марыс Равель]], [[Клод Дэбюсі]], [[Антон Рубінштэйн]]. Выходзіў у 1844—1846 гг. і ў 1929—1939 гг. на польскай мове ў час курортнага сезону (красавік—снежань) ў [[Друскінінкай|Друскеніках]]. Поўная назва часопіса — «''Ondyna Druskienickich zrodel: pismo zbiorowe dla zdrowych i chorych, w czasie czteromiesiecznego u wod mineralnych pobytu''». Колькасць старонак вагалася ад 36 да 63 нумараваных, у сярэднім гэта было каля 50 старонак<ref>{{артыкул|загаловак=«Ондына»|выданне= Гродно. Энциклопедический справочник|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1989|старонкі=302|старонак=438|isbn=5-85700-015-7}}</ref>. У 1789 годзе жыхары Друскенік запрасілі польскага караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста Панятоўскага]] з мэтай паказаць гаючыя крыніцы. Па загаду караля медыкі ацанілі лячэбныя ўласцівасці мясцовай вады, і ў чэрвені 1794 года кароль афіцыйна прызнаў горад курортным месцам. Паступова курорт развіваўся. У 1838 годзе быў пабудаваны будынак санаторыя з чатырнаццаццю ваннамі, затым іх колькасць павялічылася да 50. У 1841 годзе ў Друскеніках створана Медыцынскае таварыства, задачай якога было удасканаліць і развіць курорт. Тры гады праз, у 1844 годзе, была пабудавана царква, спраектаваная вядомым польскім архітэктарам Стэфанам Шылерам. Тады ж група аднадумцаў, — доктар Ксавер Вольфганг, літаратары [[Юзаф Крашэўскі]], [[Тамаш Зан (паэт)|Тамаш Зан]], [[Ян Чачот]] і [[Тэадор Нарбут]], якія жадалі «прабіцца скрозь воблака цемры», заснавалі часопіс, першым рэдактарам якога стаў К. І. Вольфганг (?—1864). Друкаваўся часопіс ў гродзенскай губернскай друкарні, якая працавала з 1820 года, выйшла 24 нумары. Меў раздзелы: медыцынскі, гістарычны, літаратурны. Абавязкова публікаваўся спіс пацыентаў, даваліся медыцынскія парады. Абмяркоўваліся ўласцівасці саляных крыніц курорта і іх тэрапеўтычны эфект пры розных захворваннях. Асвятлялася грамадская жыццё Друскенік і Гродна, паведамлялася пра канцэрты, тэатральныя спектаклі, дабрачынныя вечары і інш<ref>{{артыкул|аўтар= Kazimierz Choński.|загаловак= Druskienickich wód natura|выданне= KRESY WSCHODNIE|месца=Warszawa|выдавецтва=Zestyt|год=1930}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Ostrowska T.|загаловак= Ondyna Druskienickich Źródeł|выданне= Wiad. Lek.|месца=W.|год=1970|том=23}}</ref>. У літаратурным раздзеле часопіса пераважала белетрызаваная проза і паэзія, звычайна з мясцовай тэматыкай, этнаграфічнае краязнаўства і фальклор. У Друскеніках, якія ўваходзілі ў той час ў [[Гродзенскі павет (Расійская імперыя)|Гродзенскі павет]] і якія знаходзіліся прыкладна за 45 кіламетрах ад цяперашняга абласнога цэнтра Панямоння, у летні сезон збіраліся на адпачынак і займаліся там творчасцю многія вядомыя дзеячы навукі, літаратуры і мастацтва Польшчы, Беларусі і Літвы. Сярод аўтараў часопіса — [[Уладзіслаў Сыракомля]], Юзаф Крашэўскі, [[Казімір Буйніцкі]], [[Міхал Грабоўскі|Міхаіл Грабоўскі]], Рамуальд Янкоўскі, [[Тэадор Нарбут]], [[Аляксандр Гроза]], Бенедыкт Даленга, [[Тамаш Зан (паэт)|Тамаш Зан]], Юзаф Крачкоўскі, [[Антоні Эдвард Адынец]], Марцін Асорыя, [[Рамуальд Падбярэскі]], [[Адам Плуг]], [[Аніцэт Рэньер]], [[Уладзіслаў Трэмбіцкі]], [[Юзаф Ярашэвіч]], [[Плакід Янкоўскі]], [[Фларыян Бохвіц]], Станіслаў Расалоўскі. На жаль, падпісантаў набралася ўсяго каля 30 чалавек, так і аўтары не заўсёды адгукаліся. Выданне часопіса прыйшлося спыніць<ref>{{артыкул|аўтар= Tadeusz Budrewicz.|загаловак= Kraszewski w Druskiennikach|спасылка=http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:IJJEHfQS7ywJ:rep.up.krakow.pl/xmlui/handle/11716/2507+&cd=1&hl=ru&ct=clnk&gl=ru&client=firefox-b-d|выданне= Od strony Kresów: studia i szkice|месца= Kraków|выдавецтва= Wydawnictwo Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej|год=1994|старонкі=23-32}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Kierzek A.|загаловак= ROZRYWKI ORAZ ŻYCIE TOWARZYSKIE W DRUSKIENNIKACH W POŁOWIE XIX STULECIA|выданне= ANNALES ACADEMIA EMEDICA ESTETINENSIS ROCZNIKI POMORSKI EJ AKADEMII MEDYCZNEJ W SZCZECINIE|месца= Wrocław|выдавецтва= Zakład Klinicznych Podstaw Fizjoterapii Wydziału Zdrowia Publicznego Akademii Medycznej im. Piastów Śląskich|год=2007|том=53|старонкі=140-147}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Умецкая Я. С.|загаловак=«Андына»|выданне=Энцыклапедыя Літаратуры і мастацтва Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1984|том=1|старонкі=117|старонак=727}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Ігнатовіч Ф. І.|загаловак= «Ундзіна Друскеніцкіх крыніц» — першы медыцынскі і гісторыка-літаратурны часопіс, які выдаваўся ў Беларусі|выданне= Ахова здароўя Беларусі|месца=Мн.|год=1994|нумар=11|старонкі=69-70}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Ignatovicz F.|загаловак= Czasopismo «Ondyna Druskienickich zrodel»|выданне=// Magazin Polski|месца=W.|год=2004|нумар=3|старонкі=62—63}}</ref>. Падчас Першай сусветнай вайны курорт быў моцна пашкоджаны. Першы сезон пасля вайны афіцыйна пачаты вясной 1923, але рэканструкцыя працягвалася да 1930 года. Па ініцыятыве маршала [[Юзаф Пілсудскі|Юзэфа Пілсудскага]], які лячыўся тут, курорт быў набыты Банкам Гаспадарства Краёвага і перададзены ў якасці дзяржаўнага прадпрыемства Міністэрству аховы здароўя Польшчы. Колькасць курортных пацыентаў расла, статыстыка паказвае, што ў 1930 годзе было каля васьмі тысяч пацыентаў, а праз сем гадоў іх колькасць перавысіла 110 тысяч. Тады былі пабудаваныя новыя вілы і пансіянаты<ref>{{артыкул|аўтар=Wrzosek A.|загаловак=Druskieniki w przeszloci|выданне=Druskieniki w setna rocznice zalozenia zakladu zdrojowego. 1837—1937|месца=Vilno|год=1938|старонкі=7—19}}</ref>. З 1925 года кіраўніком медыцынскай службы курорта стаў гродзенскі доктар [[Аляксандр Карлавіч Тальгейм|А. К. Тальгейм]], які з’яўляўся адным з заснавальнікаў у 1926 годзе Таварыства лекараў Гарадзеншчыны і намеснікам старшыні праўлення курорта. Па яго ініцыятыве ў 1929 годзе адноўлены выпуск часопіса. У першы год яго выдання Тальгейм стаў адказным рэдактарам, публікаваў і свае навуковыя артыкулы аб прыродных аздараўленчых фактары курорта, вопыту іх прымянення ў лячэбных мэтах. Выдаўцом часопіса быў Чэслаў Бароўскі<ref>{{артыкул|аўтар=Майсяенак А. Г.|загаловак= Аляксандр Тальгейм — лекар, грамадскі дзеяч, гуманіст|выданне= Чырвоны Крыж і дабрачыннасць: матэрыялы навуковай канферэнцыі|месца=Гродна|год=1995|старонкі=122-124}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Grzegorzewski St. Ondyna druskienicka // Przewodnik po Druskienikach okolicy. — Warszawa, 1908 * Choński K. Druskienickich wód natura // KRESY WSCHODNIE. — Warszawa, 1930 * Ostrowska T. Polskie czasopiśmiennictwo lekarskie na Wileńszczyźnie w XIX wieku // Rocznik Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego 7/1, 5-24. 1968 * Inglota M. Polskie czasopisma l i terackie ziem l i tewsko-ruskich w latach 1832—1851. — Warszawa, 1966 * [https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:42OkrOAMfCIJ:https://biblioteka.awf.krakow.pl/pdf/bidudek2.pdf+&cd=1&hl=ru&ct=clnk&gl=ru&client=firefox-b-d Dudek D. Źródła do dziejów kultury fizycznej 1795—1939. Czasopisma, kalendarze, jednodniówki]. — Biblioteka glowna Akademii Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha w Krakowie. — Krakow, 2008 * Чарнякевіч А. М. Памяць пра Гродна. Матэрыялы да біяграфічнага слоўніка постацей міжваеннага горада. 1919—1939 гг. — Гродна, ЮрСаПрінт, 2015. С. 306 [[Катэгорыя:Часопісы Беларусі]] [[Катэгорыя:Часопісы на польскай мове]] [[Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Гродна]] [[Катэгорыя:1844 год у Гродне]] a6xzykn6hbmo36o088zqrmhq12h5yvk 0 653057 5199193 4709947 2026-09-14T19:04:16Z BilboBeggins 88144 5199193 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Глен Клоўз''' ({{lang-en|Glenn Close}}; нар. {{ДН|19|3|1947}}, [[Грынвіч (Канектыкут)|Грынвіч]], [[Канектыкут]], ЗША) — амерыканская [[актрыса]], спявачка і прадзюсар. З’яўляецца рэкардсменкай сярод актрыс, якія маюць найбольшую колькасць намінацый на прэмію «[[Оскар]]» без перамог (1983, 1984, 1985, 1988, 1989, 2012, 2019, 2021). Лаўрэат трох «[[Залаты глобус|Залатых глобусаў]]», трох тэлевізійных прэмій «[[Эмі]]» і трох «[[Тоні]]», а таксама двух «прэмій Гільдыі кінаакцёраў ЗША». Глен Клоўз найбольш вядомая па сваіх ролях у фільмах «Фатальная цяга», «Небяспечныя сувязі» і «101 далмацін». У апошнія гады пераважна працуе на тэлебачанні, згуляла ў тэлесерыялах «Шчыт», а з 2007 па 2012 гады здымалася ў тэлевізійнай драме «Сутычка». == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю — драма}} {{Прайм-тайм прэмія «Эмі» за найлепшую жаночую ролю ў драматычным тэлесерыяле}} {{Прэмія «Эмі» за найлепшую жаночую ролю ў міні-серыяле ці тэлефільме}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю — міні-серыял ці тэлефільм}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю ў тэлевізійным серыяле — драма}} {{Прэмія «Спадарожнік» за найлепшую жаночую ролю — кінафільм}} {{Прэмія «Спадарожнік» за найлепшую жаночую ролю ў тэлевізійным серыяле — драма}} {{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую жаночую ролю}} {{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую жаночую ролю ў міні-серыяле ці тэлефільме}} {{продкі}} {{DEFAULTSORT:Клоўз Глен}} [[Катэгорыя:Актрысы ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Незалежны дух»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Тоні»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Obie]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Драма Дэск»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты GLAAD Media Awards]] 7qsbxqza2qyumiep9jfvpgf2vzulrhb 2 653452 5199156 5196743 2026-09-14T18:16:59Z DBatura 73587 /* Літаратура */ 5199156 wikitext text/x-wiki https://cyberleninka.ru/article/n/vmeshatelstvo-stran-zapada-v-grazhdanskoe-protivostoyanie-v-livii-v-2011-g-i-pozitsiya-rossiyskoy-diplomatii https://cyberleninka.ru/article/n/istoricheskie-predposylki-sovremennogo-liviyskogo-krizisa https://cyberleninka.ru/article/n/rol-informatsionnoy-voyny-v-liviyskom-konflikte-2011-g-sredstva-i-metody https://www.kommersant.ru/doc/4391721 https://docviewer.yandex.by/view/0/?page=1&*=uRQzHCQM%2Bgx48QggPKp0S%2B%2BtvFl7InVybCI6Imh0dHBzOi8vd3d3LmludGVyYW5hbHl0aWNzLm9yZy9qb3VyL2FydGljbGUvdmlld0ZpbGUvMTE1LzcxIiwidGl0bGUiOiI3MSIsIm5vaWZyYW1lIjp0cnVlLCJ1aWQiOiIwIiwidHMiOjE3ODM0NDMzMTkxOTEsInl1IjoiNDY0MzU1Nzg3MTcxODc5NTAxMSIsInNlcnBQYXJhbXMiOiJ0bT0xNzgzNDQzMzA5JnRsZD1ieSZsYW5nPXJ1Jm5hbWU9NzEmdGV4dD0lRDAlOTIlRDAlQkUlRDAlQjklRDAlQkQlRDAlQjArJUQwJUIyKyVEMCVCQiVEMCVCOCVEMCVCMiVEMCVCOCVEMCVCOCsyMDExJnVybD1odHRwcyUzQS8vd3d3LmludGVyYW5hbHl0aWNzLm9yZy9qb3VyL2FydGljbGUvdmlld0ZpbGUvMTE1LzcxJmxyPTEwMjc0Jm1pbWU9cGRmJmwxMG49cnUmc2lnbj03MGFjYjM5ZjdmNDQ5MDMwMDEwOTg4M2U4ZmE3MzRjZSZrZXlubz0wIn0%3D&lang=ru https://cyberleninka.ru/article/n/liviyskiy-krizis-pyat-let-nestabilnosti-degradatsii-i-dezintegratsii == Перадгісторыя == Доўгі час палітычнае жыццё Лівіі абапіралася выключна на асабістай уладзе Муамара Кадафі, які кіраваў краінай з 1969 года{{sfn|Хамза|2021|p=69}}. Вялікі ўплыў на сітуацыю ў Лівіі аказала знешнія фактары. Па-першае, гэта [[Арабская вясна]] на Блізкім Усходзе і ў Паўночнай Афрыцы ў снежні 2010 — студзені 2011, якая характарызавалася хвалёў масавых пратэстаў і беспарадкаў, выкліканых імкненнем да дэмакратычных ператварэнняў. Па-другое, гэта канфрантацыя з Захадам, што было звязана з датычнасцю ў 1980-я Лівіі да тэрактаў у [[Еўропа|Еўропе]]. На фоне [[Вайна супраць тэрарызму|барацьбы ЗША і іх саюзнікаў з міжнародным тэрарызмам]] дадзены факт узмацніў антылівійскія настроі ў заходніх кіруючых колах, хоць на працягу 2000-х гадоў рэжым Кадафі праводзіў палітыку па нармалізацыі адносін з амерыканцамі і еўрапейцамі, дамогчыся скасавання санкцый і наладжванню супрацоўніцтва. Найбольш Лівія зблізілася з [[Францыя]]й{{sfn|Хамза|2021|p=69}}. == Удзельнікі == == Ход падзей == === Пачатак грамадзянскай вайны === 15 лютага 2011 года ў Бенгазі прайшлі антыўрадавыя мітынгі пратэстоўцаў, разгневаных арыштам праваабаронцы [[Фатхі Тэрбіль|Фатхі Тэрбіля]], які ўдзельнічаў у разглядзе справы аб гібелі зняволеных у турме Абу-Салім. Пратэстоўцы, арганізаваныя праз сацыяльныя сеткі, патрабавалі адстаўкі Кадафі і вызвалення палітычных зняволеных. Лівійскія сілы бяспекі ўжылі супраць натоўпу вадамёты і гумовыя кулі, у выніку чаго некалькі чалавек атрымалі раненні. У якасці далейшага процідзеяння дэманстрацыям, арганізаваная лівійскімі ўладамі, транслявалася па дзяржаўным тэлебачанні праўрадавая акцыя пратэсту{{sfn|Britannica|2011|loc=Uprising}}{{sfn|Хамза|2021|p=69}}. Арышт адваката-актывіста і хваля пратэстаў за яго вызвалення хутка перацяклі ў інтэрнэт-прастору і СМІ. З’явілася незвычайна вялікая колькасць відэа на Ютубе і паведамленняў у Твітэры, якія апынуліся падобнымі. Нягледзячы на сумніўнае паходжанне, прафесійныя групы такіх СМІ, як CNN, BBC, NBC, CBS, ABC, канал «Fox News», і Аль-Джазіра прынялі гэтыя ананімныя і непацверджаныя відэа, як легітымныя крыніцы навін{{sfn|Цыганок|2012|loc=Аспекты информационной войны}}. Хоць першыя выступленні ў Бенгазі былі падаўленыя{{sfn|CNN|2013|loc=February 16, 2011}}, але мітынгі аднавіліся. 17 лютага незадаволеныя абвясцілі Днём гнев. Буйныя дэманстрацыі прайшлі ў Бенгазі, Адждабіі, [[Дэрна|Дэрне]] і Зінтане, сярод іншых гарадоў; сілы Кадафі адказалі прымяненнем баявых патронаў супраць натоўпу{{sfn|Al Jazeera|2011|loc=February 17: The Day of Revolt}}. За лічаныя дні хваляванні ахапілі ўсе найбуйнейшыя гарады. Супраць апазіцыі выступілі войскі, а таксама [[Замежныя найміты ў Лівіі|замежныя найміты]]{{sfn|Al Jazeera|2011|loc=February 17: The Day of Revolt}}, а 21 лютага ўпершыню задзейнічана авіяцыя. Бамбардзіроўкам падвергнулася нават сталіца. У Бенгазі толькі з 17-га па 21-га загінула каля 300 чалавек{{sfn|Бурак|2021|loc=На хвалі пратэстаў}}. Урад абмежаваў сувязь, заблакаваўшы Інтэрнэт і перапыніўшы тэлефонную сувязь па ўсёй краіне{{sfn|Britannica|2011|loc=Uprising}}. [[File:People on a tank in Benghazi1.jpg|thumb|Дэманстранты на захопленым танку ў Бенгазі, 23 лютага.]] Неўзабаве ўзброеная апазіцыя бярэ пад свой кантроль Бенгазі{{sfn|Бурак|2021|loc=На хвалі пратэстаў}}. Гарады на ўсход ад яго, уключаючы Байду і [[Табрук]], да гэтага моманту ўжо знаходзіліся пад кантролем паўстанцаў. Ключавой падзеяй стала падзенне Катыбы Бенгазі, добра ўкамплектаванага ваеннага гарнізона, у якім, акрамя іншых падраздзяленняў, служыла грозная [[брыгада Хаміса]]. Байцы апазіцыі, узброеныя вінтоўкамі і самаробнымі бомбамі, аблажылі гарнізон і дзякуючы тэрарысту-смяротніку на аўтамабілі, які прабіў дзірку ў варотах будынка, захапілі аб’ект{{sfn|Al Jazeera|2011|loc=February 20: Rebels take Benghazi}}. У наступныя тыдні Кадафі працягваў здзяйсняць спарадычныя напады на Бенгазі, але так і не змог аднавіць кантроль над горадам{{sfn|Al Jazeera|2011|loc=February 20: Rebels take Benghazi}}. 27 лютага праціўнікі Кадафі ўтвараюць свой урад — [[Нацыянальны Пераходны Савет Лівіі|Пераходны нацыянальны савет (ПНС)]]{{sfn|Бурак|2021|loc=На хвалі пратэстаў}}. Апроч Бенгазі на ўсходзе, утварыўся другі ачаг паўстання — горы Нафуса. Як і ў іншых рэгіёнах Лівіі, мяцежнікі Нафуса патрабавалі звяржэння палкоўніка Кадафі, зніжэння ўзроўню карупцыі і паляпшэння сацыяльных паслуг. Але разам з тым мясцовая апазіцыя змагалася за адраджэнне старажытнай [[берберы|берберскія]] культуры, якая пры Кадафі пакутавала ад дыскрымінацыі{{sfn|Doyle|2011|loc='Jigsaw of war'}}. Баевікі апазіцыі з Бенгазі рушылі на захад, але наступныя баі склаліся для іх няўдачна. Кадафісты здолелі перайсці ў контрнаступленне, [[Бітва за Рас-Лануф|адбілі Рас-Лануф]], ключавы нафтавы порт на ўсходзе Лівіі, і захапілі размешчаныя непадалёк гарады [[Бітва за Бін-Джавад|Бін-Джавад]] і [[Другая бітва за Брэгу|Брэга]]; таксама разгарэліся [[Бітва за Адждабію|жорсткія баі ў Адждабіі]], яшчэ адным пункце на шляху ў Бенгазі, і [[Другая бітва за Бенгазі|дайшлі да ўскраін паўстанцкай сталіцы]]. У той жа час ўлады здушылі [[Першая бітва за Эз-Завію|паўстанне ў Эз-Завіі]], на ўсходзе Лівіі, што негатыўна адбілася на баявым духу баевікоў. У гэты момант здавалася, што паўстанцы могуць быць разбіты{{sfn|Al Jazeera|2011|loc=March 10: Gaddafi bombs Brega; retakes Zawiyah, Bin Jawad}}. === Заходняя ваенная інтэрвенцыя === {{Асноўны артыкул|Інтэрвенцыя ў Лівіі}} [[File:Coalition action against Libya-en.svg|thumb|left|Ваенныя дзеянні кааліцыі.]] Сілавое падаўленне мітынгаў не засталося па-за ўвагай сусветнай супольнасці. 17 сакавіка [[Савет Бяспекі ААН]] прыняў [[Рэзалюцыя Савета Бяспекі ААН 1973|рэзалюцыю 1973]]. Дакумент прадугледжваў, з афіцыйнай мэтай абароны мірнага насельніцтва, увядзенне беспалётнай зоны над Джамахірыяй і зброевага эмбарга. У падтрымку дакумента прагаласавалі тры пастаянныя члены СБ ААН — ЗША, Вяліка брытанія, Францыя, у той час як Расія і Кітай устрымаліся. 18 сакавіка Вашынгтон, Лондан, Парыж і шэраг арабскіх краін пад пагрозай ваеннага ўмяшання вылучылі Кадафі патрабаванне неадкладна спыніц атакі на мірнае насельніцтва{{sfn|Бурак|2021|loc=На хвалі пратэстаў}}{{sfn|Al Jazeera|2011|loc=March 19: NATO starts bombing Libya}}. 19 сакавіка французскія, брытанскія і амерыканскія ўзброеныя сілы пачынаюць першы этап [[Аперацыя «Odyssey Dawn»|аперацыі «Світанак адысеі»]], накіраванай на забеспячэнне захавання беспалётнай зоны. Больш за 110 ракет «Тамагаўк», выпушчаных з амерыканскіх і брытанскіх караблёў і падводных лодак, пабілі каля 20 цэляў лівійскай супрацьпаветранай і супрацьракетнай абароны{{sfn|CNN|2013|loc=March 19, 2011}}. Адначасна па Лівіі ўдарылі французскія знішчальнікі, а неўзабаве да іх далучыліся бамбардзіроўшчыкі іншых краін НАТА{{sfn|Al Jazeera|2011|loc=March 19: NATO starts bombing Libya}}. 22 сакавіка НАТА абвясціла пра пачатак вайсковай [[Аперацыя «Саюзны абаронца»|аперацыі «Саюзны абаронца»]]. На наступны дзень караблі кааліцыя ўсталявалі марскую блакаду, спыняючы і абшукваюсв любыя суда, якія, па іх падазрэнні, перавозілі зброю або наймітаў у Лівію. 24 сакавіка над краінай была ўсталяван беспалётная зона, якая прадугледжвала перакрыць усе палёты ў паветранай прасторы Джамахірыі для «абароны населеных пунктаў ад паветраных нападаў, за выключэннем палётаў, якія выкарыстоўваюцца ў гуманітарных мэтах і для аказання дапамогі»{{sfn|NATO|2012|loc=Responding to the United Nations’ call}}. Але фктычна дзеянні альянсу былі накіраваны на падтрымку апазіцыі{{sfn|Бурак|2021|loc=На хвалі пратэстаў}}. 31 сакавіка Альянс узяў на сябе аднаасобнае камандаванне і кантроль над міжнароднымі ваеннымі дзеяннямі ў Лівіі{{sfn|NATO|2012|loc=Responding to the United Nations’ call}}{{sfn|CNN|2013|loc=March 31, 2011}}{{sfn|Amnesty International|2012|loc=INTRODUCTION}}. Авіяцыйная падтрымка НАТА ў сакавіку аказала вырашальную ролю ў прыпыненні ціску кадафістаў. Пры тым камандзіры паўстанцаў часта скардзіліся на нізкую інтэнсіўнасць авіяўдараў. Часта пад бамбардзіроўкі траплялі не сілы Кадафі, а самі баевікі{{sfn|Al Jazeera|2011|loc=March 19: NATO starts bombing Libya}}. Значны ўклад быў ваенных інструктараў краін-інтэрвенатаў (асабліва брытанцаў, французаў, італьянцаў і амерыканцаў). Калі ў пачатку канфлікту апазіцыянеры ўяўлялі сабой фактычна зборышча не навучаных і слаба ўзброеных людзей, якія ў асноўным скалыналі дэманстратыўнай стральбой і бесперапынна адступалі, то ўжо праз пару месяцаў яны змаглі пераламаць сітуацыю ў іншы бок{{sfn|Цыганок|2012|loc=Военно-политические и военно-технические аспекты войны НАТО в Ливии}}. Асаблівае значэнне мела [[інфармацыйная вайна]]. З пачаткам інтэрвенцыі асноўнымі яе кампанентамі з’яўляліся інфармацыйна-прапагандысцкія акцыі, [[радыёэлектронная барацьба]], вывад з ладу элементаў грамадзянскай і ваеннай інфраструктуры. Калі канфлікт перайшоў у працяглую фазу, задачай стала выкрыць праціўніка ў маральна непрымальных формах вядзення канфлікту, а таксама прыцягнуць на свой бок новых саюзнікаў. У нязначнай ступені Натаўскім бокам адпрацоўвалася тэхналогія барацьбы з кампутарнымі сеткамі. Нярэдка супрацьстаялыя бакі (НАТА і Лівія) выкарыстоўвалі адны і тыя ж прыёмы: прымяншаць свае страты і перабольшвалі маштабы шкоды праціўніка. У сваю чаргу лівійскі бок завышаў лічбы страт сярод мясцовага насельніцтва{{sfn|Цыганок|2012|loc=Аспекты информационной войны}}. У той жа час разбурэнне Лівіі не перашкодзіла НАТА паўтара месяца выкарыстоўваць радыё і тэлебачанне для перадачы сваіх прапагандысцкіх матэрыялаў. У рамках інфармацыйна-прапагандысцкіх акцый ажыццяўлялася радыё- і тэлевяшчанне на Лівію з тэрыторыі сумежных краін. Для павелічэння даходлівасці гэтых радыёперадач над тэрыторыяй Лівіі раскідваліся УКХ-радыёпрыёмнікі з фіксаванай частатой прыёму. Акрамя таго, пастаянна раскідваліся з паветра прапагандысцкія ўлёткі, якія насілі графічны характар (коміксы, плакаты, малюнкі, ігральныя карты з партрэтамі лівійскіх лідэраў). Абодва бакі звярталіся да дэзінфармацыі, імкнучыся пасеяць паніку{{sfn|Цыганок|2012|loc=Аспекты информационной войны}}. Блок НАТА арганізаваў інтэнсіўную прапагандысцкую кампанію ў СМІ. Як адзначаў Бенджамін Барбер з Huffington Post, у ходзе вайны журналісты страцілі нават бачнасць аб’ектыўнасці ў лівійскіх падзеях. Кампанія выйшла далёка за межы звычайна задзейнічаных у падобных акцыях ліберальных колаў, пераканаўшы «прагрэсіўных» журналістаў і іх выданні, а таксама «левых» інтэлектуалаў, прадстаўляць наймітаў у якасці «рэвалюцыянераў». Прапаганда распаўсюджвала лапезныя вобразы ўрадавых войскаў (часта малюючы іх як «чарнаскурых наймітаў»), малюючы іх гвалтаўнікамі, якія прымаюць велізарныя дозы «Віягры». Між тым [[Amnesty International]] і [[Human Rights Watch]] сведчаць, што да пачатку аперацыі НАТА ва ўсходняй Лівіі ніякіх масавых згвалтаванняў, ніякіх верталётных нападаў або бамбёжак мірных дэманстрантаў з боку сіл Кадафі не было. Што дакладна было, дык гэта 110 загінулых з абодвух бакоў падчас беспарадкаў у Бенгазі. Як бачым, усе гэтыя гісторыі былі сфабрыкаванымі, але менавіта яны сталі падставай для ўстанаўлення беспалётнай зоны і нападу НАТА на Лівію{{sfn|Цыганок|2012|loc=Провокационная роль современных СМИ}}. === Пераходы ініцыятыў === {{некалькі выяў <!-- Значныя параметры --> | align = | direction =horizontal | background color = <!-- колер фона --> <!-- Загаловак --> | header_background = | header_align = right | header = <!-- Выявы --> | width = 200 <!--выява 1--> | image1 = Gulf of Sirt Front 29 March.svg | caption1 = Наступленне паўстанцаў пасля пачатку інтэрвенцыі <!--выява 2--> | image2 = Gulf of Sirt Front 11 April.svg | caption2 = Становішча пасля контрнаступлення кадафістаў | footer_background = | footer_align = <!-- left "злева" (па змоўчанні), center "пасярэдзіне", right "справа" --> | footer = Падзеі на Усходнім фронце ў канцы сакавіка — пачатку красавіка. }} 22 сакавіка пры падтрымцы заходняй авіяцыі ўрадавыя войскі адбітыя ад Бенгазі. На наступны дзень яны адыходзяць пад Адждабію. 26 сакавіка лаялісты пачалі адступаць з гэтага раёна. Паўстанцы неадкладна ўзмацнілі націск і без бою ўзялі Брэгу<ref name=aljazeera-blog-3-26>{{cite web| url=http://blogs.aljazeera.net/live/africa/live-blog-libya-march-26 |title=Live Blog Libya&nbsp;&ndash; March 26 |work= Al Jazeera|date=26 March 2011 |access-date= 1 April 2011}}</ref><ref name=skynews1>{{cite web|url=http://news.sky.com/home/world-news/article/15960556 |title=Libyan Rebels Push West To Capture Brega |work= Sky News |date=27 March 2011 |access-date= 1 April 2011}}</ref>. 27 сакавіка антыўрадавыя атрады без адзінага стрэлу захапілі Рас-Лануф<ref name=libyafeb2>{{cite web|url=http://archive.libyafeb17.com/2011/03/video-revolutionaries-take-ras-lanuf-brega-uqayla-bin-jawad/ |title=Revolutionaries Take Ras Lanuf, Brega, Uqayla, Bin Jawad|publisher=Libyafeb17.com|access-date= 30 March 2011}}</ref>. Да канца дня яны ўвайшлі ў Бен-Джавад, у 150 кіламетрах на ўсход ад Сірта, дзе таксама не сустрэлі супраціву<ref name=aljazeera-blog-3-27>{{cite web| url=http://blogs.aljazeera.net/live/africa/live-blog-libya-march-27 |title=Live Blog Libya&nbsp;&ndash; March 27 |work= Al Jazeera |date=27 March 2011 |access-date= 1 April 2011}}</ref>. Такім чынам, за два дні войскі ПНС прасунуліся на адлегласць больш за 300 кіламетраў<ref name=libyafeb2 /><ref name=straitstimes1>{{cite news| url=http://www.straitstimes.com/BreakingNews/World/Story/STIStory_649954.html |title=Libyan Rebels Retake Hamlet of Bin Jawad |agency= Agence France-Presse|work=The Straits Times |date= 27 March 2011 |access-date= 14 August 2011}}</ref>. Такім чынам, апазіцыя з Бенгазі пачала рух на горад [[Сірт]], які быў ключавой апорай арміі Кадафі. У ходзе вайны места набыло важнае значэнне як дзякуючы стратэгічнаму размяшчэнню, так і з-за сваёй сімвалічнай каштоўнасці (Кадафі фактычна ператварыў яго ў другую сталіцу)<ref name="ctv">{{cite news|url= https://www.ctvnews.ca/libyan-rebels-close-on-key-gadhafi-stronghold-1.624245|title= Libyan Rebels Close on Key Gadhafi Stronghold|agency= [[Associated Press]]|work= CTV Television Network|access-date= 14 August 2011|archive-date= 9 студзеня 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240109234723/https://www.ctvnews.ca/libyan-rebels-close-on-key-gadhafi-stronghold-1.624245|url-status= dead}}</ref>. Нягледзячы на ціск з боку НАТА, прасоўванне паўстанцаў ва ўсходніх і заходніх рэгіёнах Лівіі і міжнародную ізаляцыю рэжыму Кадафі, урад Джамахірыі працягваў утрымліваць уладу ў Трыпалі{{sfn|Britannica|2011|loc=Uprising}}. Нават пасля ціску замежных войск, армія Кадафія здолела перайсці ў контрнаступленне. Як пазначалі ваенныя камандзіры апазіцыі, гэта збольшага выклікана адсутнасцю дысцыпліны і расцягнутасць ліній забеспячэння<ref name=aljazeera-blog-3-29>{{cite web| url=http://blogs.aljazeera.net/live/africa/live-blog-libya-march-29 |title=Live Blog Libya&nbsp;&ndash; March 29 |work= Al Jazeera |date= 29 March 2011 |access-date= 1 April 2011}}</ref> і скарачэннем авіяналётаў міжнароднай кааліцыі<ref name="vesti">[https://www.vesti.ru/article/1958208 Армия Каддафи перешла в контрнаступление] // Вести ФМ, 30 марта 2011</ref><ref name="18kras">{{Cite web |url=http://jordantimes.com/index.php?news=36625 |title=Libyan rebels fear fresh attack on Ajdabiya |access-date=2011-10-01 |archive-date=2012-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111023841/http://jordantimes.com/index.php?news=36625 |url-status=live }}</ref>. Аднак нават калі ўдары рабіліся, то праз неарганізаванасць войск ПНС, як заяўлялі замежныя журналісты, ім не заўсёды ўдавалася выкарыстаць сітуацыю<ref name=rs>Александра Вагнер. [https://www.svoboda.org/a/3541619.html Каддафи нашел силы для контрнаступления] // Радио Свобода, 30 марта 2011</ref>. Паралельна з трэцяга тыдня грамадзянскай вайны армія лаялістаў стала адмаўляцца ад бранятэхнікі, якую лёгка знішчыць з паветра, і па прыкладзе паўстанцаў пачала выкарыстоўваць хуткаходныя джыпы, у кузаве якіх усталёўвалі НУРС, цяжкі кулямёт або зенітную гармату. У дадатак байцы ўрадавых атрадаў паўсюдна выводзілі са строю аўтазаправачныя станцыі, пакідаючы апазіцыю без паліва, што скоўвала яе дзеянні. Узброенае апалчэнне было слаба падрыхтавана да вядзення працяглых баявых дзеянняў ва ўмовах адрыву ад баз забеспячэння. Апынуўшыся без паліва, паўстанцы не маглі ні наступаць, ні своечасова адступаць, што вяло да значных страт тэхнікі і чалавек{{sfn|Цыганок|2012|p=137}}. На працягу канца сакавіка — пачатку красавіка ўрадавыя войскі адбілі Нафалію, Бін-Джавад<ref name=ottawacitizen1>{{cite news|url=http://www.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=179704|title=Gaddafi troops reverse Libyan rebel charge|agency=[[Reuters]]|work=The Daily Star|date=29 March 2011|access-date=20 November 2011|first1=Maria|last1=Golovnina|first2=Michael|last2=Georgy|location=Tripoli}}</ref>, Рас-Лануф<ref>[http://tvrain.ru/news/kak_voyuyut_v_livii_8327-8327/ Как воюют в Ливии]</ref>, Брэгу<ref>[http://tvrain.ru/news/vojska_kaddafi_zahvatili_bregu_8343-8343/ Войска Каддафи захватили Брегу]</ref> і атакавалі Адждабію<ref>{{Cite web |url=http://www.bbc.co.uk/news/mobile/world-africa-13027232 |title=Libya conflict: Street battle rages for Ajdabiya |access-date=2011-10-01 |archive-date=2014-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140428175340/http://www.bbc.co.uk/news/mobile/world-africa-13027232 |url-status=live }}</ref>. Тым часам нафускія паўстанцы ўмацавалі свой кантроль над цэлым шэрагам гарадоў ад туніскай мяжы на крайнім захадзе да гарадоў, размешчаных у некалькіх гадзінах язды ад Трыпалі. Станам на чэрвень баевікі рыхтаваліся да наступлення на лівійскую сталіцу{{sfn|Doyle|2011|loc='Painfully young men'}}. Найбольш жорсткія баі разгарнуліся ў горадзе [[Місурата]], за 200 км на ўсход ад сталіцы Лівіі. Тутэйшыя баевікі былі адрэзаныя як ад апазіцыянераў Бенгазі, так і Нафуса. Увесь гэты час пра падзеі ў Місураце было мала што вядома — трапіць у яе можна было толькі з мора, што здолелі толькі нешматлікія рэпарцёры, тры з якіх загінулі. Пры тым менавіта Місурата стала асноўным сімвалам барацьбы для лівійскіх паўстанцаў як горад-крэпасць, якая стрымлівае націск шматтысячнай групоўкі ўрадавых войск. Моцны супраціў горада быў абумоўлены тым, што ў горадзе сканцэнтраваны амаль уся прамысловасць краіны (за выключэннем нафтаздабычы), і місурацкія прадпрымальнікі мелі канфлікты з уладамі з-за выпадкаў дзяржаўнага рэкета<ref name="мисурата"/>. Місурата некалькі месяцаў знаходзіўся ў аблозе войскамі Кадафі; яны атачылі яго і часта абстрэльвалі цэнтр горада з мінамётаў{{sfn|Al Jazeera|2011|loc=May 15: Gaddafi forces withdraw from Misrata}}, праводзілі шматлікія атакі на гарадскія раёны. Спачатку праводзілася артпадрыхтоўка, і адразу, не чакаючы яе завяршэння, разгортваўся штурм. Разлютаваныя баі прывялі да сур’ёзных разбурэнняў. Да фіналу баёў у Місураце наперадзе наступаючых нават пускалі бульдозеры, каб разграбаць завалы і барыкады<ref name="мисурата">[https://www.kp.ru/daily/25744/2732276/ «Мы не деньги считаем, а погибших товарищей»]</ref>. У канцы красавіка самалёты НАТА пачалі бамбардзіроўкі горада, наносячы ўдары па танках і артылерыі Кадафі. 25 красавіка паўстанцы разгарнули контрнаступленне, павольна прасоўваючыся па горадзе, захапіўшы партовую зону. У выніку жорсткага бою 11 мая паўстанцы ўсталявалі кантроль над аэрапортам, а праз 15 мая абвясцілі аб завяршэнні бітвы за Місурату{{sfn|Al Jazeera|2011|loc=May 15: Gaddafi forces withdraw from Misrata}}. Працягваліся атакі НАТА. Бамбардзіроўкам падвергліся аб’ектаў, звязаных з Кадафі і яго набліжанымі. Сярод такіх — комплекс Баб Аль-Азізія ў Трыпалі. Напады на яго выклікалі пратэсты з боку лівійскіх чыноўнікаў, якія абвінавацілі інтэрвентаў у спробе забіць Кадафі. У красавіку сын лідара Джамахірыі [[Саіф аль-Араб Кадафі|Саіф аль-Араб]] і трое ўнукаў былі забітыя пры бамбёжках{{sfn|Britannica|2011|loc=Uprising}}. === Разгром кадафісцкіх сіл === Пасля некалькіх месяцаў тупіковай сітуацыі баланс сіл зноў зрушыўся на карысць паўстанцаў{{sfn|Britannica|2011|loc=Uprising}}. Разам з тым, у першую палову чэрвеня шэраг краін, уключаючы Злучаныя Штаты, Іспанію, Германію і Канаду, прызнаюць узначалены апазіцыяй Пераходны нацыянальны савет законным прадстаўніком Лівіі{{sfn|CNN|2013|loc=June 8-15, 2011}}. У жніўні апазіцыянеры прасунуліся да ўскраін Трыпалі, узяўшы пад кантроль стратэгічна важныя раёны, уключаючы горад Эз-Завія, дзе размешчаны адзін з найбуйнейшых нафтаперапрацоўчых заводаў Лівіі. Неўзабаве паўстанцы прасунуліся ў саму сталіцу. Паралельна баевікі і інтэрвенты спрабавалі высачыць месцазнаходжанне Кадафі. 23 жніўня паўстанцкія сілы, здавалася, атрымалі верх, захапіўшы комплекс Баб Аль-Азізія, штаб-кватэру Кадафі. Паўстанцы паднялі над комплексам сцяг Лівіі, які існаваў да прыходу Кадафі да ўлады, у той час як радасныя натоўпы знішчалі сімвалы Джамахірыі. Але баі паміж паўстанцамі і лаялістамі ў некаторых раёнах Трыпалі працягваліся{{sfn|Britannica|2011|loc=Uprising}}. [[File:NTC fighters claim Bani Walid.jpg|міні|Баевікі ПНС святкуюць узяцце Бені-Валіда, 17 кастрычніка.]] Незадоўга да падзення Трыпалі, Цьеры Мейсан адкрыта заявіў, што большасць заходніх журналістаў, якія спыніліся ў гатэлі Rixos былі агентамі інтэрвентаў. У прыватнасці, ён паказаў на групы [[Associated Press]], [[Бі-Бі-Сі|ВBC]], [[CNN]] і [[Fox News]]. 31 кастрычніка ў інтэрв’ю на «Радыё Канада» Шарль Бушар распавёў, што ў штаб-кватэры НАТА ў [[Неапаль|Неапалі]] было створана аналітычнае падраздзяленне. Для яго ўзмацнення было створана некалькі інфармацыйных сетак. Разведданыя паступалі з многіх крыніц, уключаючы [[сродкі масавай інфармацыі]]. Такім чынам НАТА прызнала, што афіцыйныя замежныя журналісты ў Лівіі былі агентамі альянсу{{sfn|Цыганок|2012|loc=Аспекты информационной войны}}. Да пачатку верасня апазіцыянеры засяродзілі сваю ўвагу на нешматлікіх ачагах супраціўлення лаялістаў, спрабуючы з дапамогай перамоваў пераканаць праўрадавых камандзіраў мірна здацца і пазбегнуць баёў. Калі перамовы праваліліся, войскі ПНС разгортвалі штурм. У прыватнасці, так адбылося з гарадамі Сірт і Бені-Валід, дзе вяліся жорсткія баі{{sfn|Britannica|2011|loc=Uprising}}. 20 кастрычніка Муамар Кадафі быў забіты{{sfn|CNN|2013|loc=June 20, 2011}}. Праз тры дні апазіцыя абвясціла пра перамогу над рэжымам Кадафі{{sfn|CNN|2013|loc=June 23, 2011}}. == Наступствы == {{Асноўны артыкул|Наступствы грамадзянскай вайны ў Лівіі|Узброеныя сутыкненні ў Лівіі (2011—2014)|Грамадзянская вайна ў Лівіі (2014—2020)}} == Замежны ўдзел == === Найміты === {{Асноўны артыкул|Замежныя найміты ў Лівіі}} === Заходняя кааліцыя === [[File:AV-8B Harrier Operation Odyssey Dawn.jpg|thumb|Самалёт AV-8B Harrier ВПС ЗША перад баявым вылетам на тэрыторыю Лівіі, 20 сакавіка]] Планаванне аперацыі праводзілася штабам Аб’яднанага камандавання Узброеных Сіл ЗША ў зоне Афрыкі, на чале з генералам Кэтры Хэмам. У штабе кіраўніцтва аперацыі для каардынацыі сумесных дзеянняў былі накіраваныя афіцэры з Вялікабрытаніі, Францыі і іншых краін кааліцыі{{sfn|Цыганок|2012|loc=Военно-политические и военно-технические аспекты войны НАТО в Ливии}}. Адной з асаблівасцяў вядзення баявых дзеянняў у Лівіі стала маштабнае выкарыстанне сістэм кіраванага зброі, прымяненне якіх грунтавалася на даных, што атрымліваліся па каналах сувязі ў рэальным маштабе часу, сродкаў радыёэлектроннай і аптычнай разведкі. Высокая дакладнасць цэлеўказання дазволіла павысіць долю прымянення кіраваных боепрыпасаў да 85%. Для забеспячэння ўзаемадзеяння сродкаў разведкі мэтаў і сістэм іх знішчэння шырока выкарыстоўваліся найноўшыя сродкі сувязі, навігацыі і цэлеўказання. Высокую эфектыўнасць паказалі новыя сродкі радыёсувязі, якія выкарыстоўваюцца ў сетках абмену разведвальнай інфармацыяй тактычнага звяна, якія дазволілі ўпершыню ў ходзе рэальных баявых дзеянняў прадэманстраваць эфектыўнасць аўтаматызаванага фарміравання электроннай карты тактычнай абстаноўкі, для спецназа [[ВМС ЗША]], Вялікабрытаніі і Францыі{{sfn|Цыганок|2012|loc=Военно-политические и военно-технические аспекты войны НАТО в Ливии}}. У ходзе баявых дзеянняў знайшла практычнае пацвярджэнне канцэпцыя спалучэння інфармацыйных сістэм краін НАТА і амерыканскага камандавання ў зоне Афрыкі. Было рэалізавана ўзаемадзеянне паміж амерыканскімі, англійскімі, італьянскімі інфармацыйнымі сістэмамі, у прыватнасці рэалізаваны прыём разведвальных даных ад самалётаў GR-4A Tornado (Вялікабрытанія), аснашчаных кантэйнернай разведвальнай станцыяй RAPTOR, амерыканскімі сродкамі прыёму і апрацоўкі разведінфармацыі{{sfn|Цыганок|2012|loc=Военно-политические и военно-технические аспекты войны НАТО в Ливии}}. Сістэма ўзбраенняў, задзейнічаная кааліцыйнымі войскамі ЗША і Вялікабрытаніі ў Лівіі, уключала правераныя ў ходзе папярэдніх ваенных канфліктаў тыпы і ўзоры. Для забеспячэння ўзаемадзеяння сродкаў разведкі цэлей і сістэм іх знішчэння шырока выкарыстоўваліся найноўшыя сродкі сувязі, навігацыі і цэлеўказання. Высокую эфектыўнасць паказалі новыя сродкі радыёсувязі, якія выкарыстоўваліся ў сетках абмену разведвальнай інфармацыяй тактычнага звяна, якія дазволілі ўпершыню ў ходзе рэальных баявых дзеянняў прадэманстраваць эфектыўнасць аўтаматызаванага фарміравання электроннай карты тактычнай абстаноўкі, адзінай для розных звёнаў кіравання. У прыватнасці, упершыню былі ўжытыя ў звяне «ўзвод-рота» і разведвальна-пошукавымі групамі адзіныя тактычныя тэрміналы JTT-B, якія дазвалялі ў рэальным маштабе часу адлюстроўваць атрыманыя па спадарожнікавых і наземных каналах сувязі даныя на электроннай карце, якая выводзіцца альбо непасрэдна на ўласны тэрмінал, альбо на экран падлучанага да яго партатыўнага кампутара{{sfn|Цыганок|2012|loc=Военно-политические и военно-технические аспекты войны НАТО в Ливии}}. Была створана магутная амерыканская авіяцыйная групоўка разведвальнай авіяцыі і радыёэлектроннай барацьбы, якая ўключала cамалёты Lockheed U-2; RC-135 Rivet Joint, EC-130Y, EC-130J, EA-18G, cамалёты электроннай разведкі ЕР-3Е, Boeing Е-3F Centry, Grumman E-2 Hawkeye; EC-130J Commando Solo, Tornado ECR; Transall C-130 JSTARS і БЛА Global Hawk, cамалёты базавай патрульнай авіяцыі P-3C Orion і самалёты-запраўшчыкі КС-135P і KC-10A. Па стане на 19 сакавіка авіягрупа была прадстаўлена 42 тактычнымі знішчальнікамі F-15C Блок 50, F-15E і F-16E. Ударная авіяцыя таксама была прадстаўлена штурмавікамі AV-8B «Харыер II»{{sfn|Цыганок|2012|loc=Военно-политические и военно-технические аспекты войны НАТО в Ливии}}. Некаторыя тыпы ўзбраенняў УС краін Захаду ўпершыню ўжытыя ў баявых умовах у Лівіі. Напрыклад, падводная лодка атамная з крылатымі ракетамі Florida (пераабсталяваная з ПЛАРБ), тактычная крылатая ракета Tomahawk Block IV (TLAM-E), удасканаленыя сродкі дастаўкі баявых плыўцоў Advanced SEAL Delivery System (ASDS), шматмэтавы знішчальнік Eurofighter «Typhoon» ВПС Вялікабрытаніі, цяжкаўзброены самалёт падтрымкі сухапутных падраздзяленняў AC-130U{{sfn|Цыганок|2012|loc=Основные виды ВВТ, использованные вооруженными силами сторон}}. === Беларусь === {{Асноўны артыкул|Беларусы ў лівійскім канфлікце}} [[Рэспубліка Беларусь]] стала адной з нямногіх краін, якія падтрымалі Кадафі, не прызналі паўстанцкі [[Нацыянальны пераходны савет Лівіі|Нацыянальны пераходны савет]] і асудзілі дзеянні блока НАТА<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.by/en/press/news_mfa/f75073a623f49a26.html|title=Statement released by the Foreign Ministry in connection with the missile strikes and bombings on Libya|access-date=2016-04-20|lang=en}}</ref>. Як заяўляў саветнік пасольства Беларусі ў Трыпалі Георгій Грамыка, да грамадзянскай вайны і замежнай інтэрвенцыі ў краіне быў размешчаны кантынгент з 500 беларускіх ваенных саветнікаў, інструктараў і спецыялістаў, але з пачаткам баявых дзеянняў частку з іх эвакуявалі. Аднак са слоў ваеннага аташэ Ігара Качугіна, афіцыйна ў краіну вайскоўцы не накіроўваліся. Тым не менш ён не выключыў, што хтосьці мог заключыць індывідуальныя кантракты з лівійскімі [[сілавікі|сілавымі структурамі]]<ref name="комсомолка">[https://web.archive.org/web/20211022165612/https://www.kp.ru/daily/25664/825870/ На стороне Каддафи воюют белорусские партизаны] // Комсомольская правда : газета. — 6 апреля 2011.</ref>. 15 лютага, па даных [[Стакгольмскі інстытут даследавання праблем міру|SIPRI]], з [[Баранавічы|Баранавічаў]] у [[Себха|Себху]] вылецеў транспартнік [[Іл-76]]. Самалёт меркавана вёз зброю для войск Кадафі<ref>[https://www.newsru.com/world/01mar2011/minsk.html NEWSru.com :: SIPRI: Белоруссия снабдила Каддафи оружием для уничтожения революционеров<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. У канцы лютага амерыканскае разведвальна-аналітычнае агенцтва Stratfor са спасылкай на ўласныя крыніцы распаўсюдзіла інфармацыю пра тое, што ў расправах над апазіцыяй прымалі ўдзел выхадцы з Усходняй Еўропы<ref name="newtimes">[https://newtimes.ru/articles/detail/35642 Белорусская джамахирия: Полковник Каддафи ищет прибежища в Минске] // The New Times : журнал. — № 08 (193). — 7 марта 2011.</ref> — у прыватнасці, з Беларусі, Украіны, Сербіі і Румыніі<ref name="febr"/>. Тэлеканал [[CNN]] паказаў відавочцаў, якія казалі, быццам у джыпах з [[АК-47]] на плячы раз’язджалі людзі ''«з усходнееўрапейскай знешнасцю»''<ref name="newtimes"/>. Замежныя байцы пілатавалі баявую авіяцыю, абстрэльваючы апазіцыю, а таксама праводзілі патруляванне і зачыстку вуліц на аўтамабілях<ref name="febr">[https://m.newsru.com/world/26feb2011/naemn.html СМИ: в расправе над ливийскими повстанцами, возможно, участвуют наемники из Белоруссии]</ref>. 6 красавіка выдавецтва «[[Камсамольская праўда]]» апублікавала артыкул пра ўдзел у баявых дзеяннях у Лівіі на баку Кадафі беларускіх ваенных саветнікаў. Рэдакцыя пісала, што замежнікі займаліся падрыхтоўкай лівійскіх сілавікоў, рамонтам і эксплуатацыяй тэхнікі. Яны не ўдзельнічалі ў баявых дзеяннях, але пастаянна знаходзіліся на лініі фронту. Паведамлялася і пра наймітаў з індывідуальнымі кантрактамі, і пра дзейных вайскоўцаў Узброеных Сіл Беларусі. Сярод спецыялістаў былыя байцы [[334-ы асобны атрад спецыяльнага прызначэння|334-га атрада]] са складу [[5-я асобная брыгада спецыяльнага прызначэння|5-й асобнай брыгады спецпрызначэння]]. Некаторыя з іх, як мяркуецца, праходзілі падрыхтоўку на расійскіх базах [[спецпрызн|спецназа]] і ўдзельнічалі ў [[Афганская вайна (1979—1989)|вайне ў Афганістане]]. [[Ваенны спецыяліст|Ваенспецы]] пераканалі лівійцаў аддаць перавагу [[узброены пікап|ўзброеным пікапам]] замест бранятэхнікі, а таксама ўнесці ў тактыку некаторыя элементы [[Партызанская вайна|партызанскай вайны]], што знізіла эфектыўнасць авіяўдараў НАТА і павялічыла мабільнасць арміі. Дзякуючы іх садзейнічанню, [[Другое контрнаступленне кадафістаў|у канцы сакавіка—пачатку красавіка]] войскі Кадафі нават змаглі перайсці ў контрнаступленне на ўсходзе краіны. Рэдакцыя звязалася з нейкім Міхаілам, адным з беларускіх наймітаў. Ён паведаміў, што ''«яго зарплата ў Лівіі складае 3000 долараў»''. Паводле інфармацыі суразмоўцы, пры ўрадавых узброеных сілах ''«знаходзяцца некалькі сотняў беларусаў»''<ref name="комсомолка"/>. 8 красавіка кіраўнік рабочай групы [[ААН]] па выкарыстанні наймітаў Хасэ Луіс Гомес дэль Прада паведаміў пра наяўнасць мноства доказаў выкарыстання Кадафі замежных байцоў. Большасць, па яго словах, з’яўляліся афрыканцамі, аднак, верагодна, сярод іх меліся і беларусы<ref>[https://telegraf.news/in-belarus/oon_na_storone_kaddafi_vojujut_belorusi/ ООН: на стороне Каддафи воюют белорусы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230106185410/https://telegraf.news/in-belarus/oon_na_storone_kaddafi_vojujut_belorusi/ |date=6 студзеня 2023 }} // Telegraf.by : интернет-ресурс. — 9 сентября 2011.</ref>. Ізноў пра беларускі ўдзел загаварылі ў жніўні—верасні, калі з’явілася інфармацыя пра прысутнасць беларусаў, у тым ліку снайпераў<ref name="снайпера">[https://ex-press.by/rubrics/politika/2011/09/06/belorusskie-snajpery-zashhishhali-kaddafi-v-livii Белорусские снайперы защищали Каддафи в Ливии?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200724145852/https://ex-press.by/rubrics/politika/2011/09/06/belorusskie-snajpery-zashhishhali-kaddafi-v-livii |date=24 ліпеня 2020 }}</ref>, на паўночным захадзе краіны, дзе яны маглі ўступіць у прамыя сутыкненні са спецпадраздзяленнямі НАТА, [[ААЭ]] і [[Катар]]а<ref>[https://m.lenta.ru/news/2011/08/24/qatari/ В боях за Триполи принял участие иностранный спецназ]</ref>. Ібрагім Абдэль Магід, адзін з ваенных кіраўнікоў Нацыянальнага пераходнага савета, заявіў, што апазіцыя была праінфармавана з ''«некаторых крыніц разведкі»'' пра прыбыццё на дапамогу [[кадафісты|кадафістам]] снайпераў розных еўрапейскіх нацыянальнасцяў, у тым ліку ўкраінцаў, беларусаў і іншых. Група ўвайшла ў Лівію праз порт Нуфейда ў [[Туніс]]е, пасля чаго перамешчана ў Трыпалі<ref name="снайпера"/>. Акрамя таго, як паведамлялася, лівійскія паўстанцы выявілі ў будынку спецслужбаў дакументацыю, згодна з якой пастаўкі зброі ў Лівію вяліся беларускай арганізацыяй «Белтэхэкспарт»<ref>[https://piter.tv/event/Povstanci_Na_storone_Ka/ Повстанцы: На стороне Каддафи воевали не только украинские, но и белорусские снайперы]</ref>. Афіцыйныя прадстаўнікі Беларусі (прэс-сакратар МЗС [[Андрэй Уладзіміравіч Савіных|Андрэй Савіных]]<ref>[https://news.tut.by/politics/256754.html МИД: Белорусских военных в Ливии нет и никогда не было] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210419202259/https://news.tut.by/politics/256754.html |date=19 красавіка 2021 }}</ref><ref>[https://ria.ru/20110906/431141568.html Белорусских снайперов в Ливии не было, заявил МИД]</ref><ref>[https://www.belta.by/politics/view/publikatsii-so-ssylkoj-na-ekspertov-oon-o-nalichii-v-livii-belorusskih-naemnikov-ne-zasluzhivajut-dover-128168-2011 Публикации со ссылкой на экспертов ООН о наличии в Ливии белорусских наемников не заслуживают доверия - МИД]</ref><ref name="комсомолка"/>, памочнік міністра абароны па пытаннях ваеннай палітыкі генерал-маёр Аляксандр Анісімаў<ref>{{Cite web |url=https://belaruspartisan.by/politic/196182/ |title=Генерал Анисимов: белорусских военных в Ливии не было |access-date=29 верасня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929122716/https://belaruspartisan.by/politic/196182/ |archive-date=29 верасня 2021 |url-status=dead }}</ref>, міністр абароны [[Юрый Жадобін]]<ref>[https://charter97.org/ru/news/2013/8/28/74674/ Жадобин отшутился о белорусских военных в Судане] // Хартыя '97, 28 августа 2013</ref>) адмаўлялі факт удзелу не толькі дзеючых вайскоўцаў, але і беларускіх грамадзян у якасці наёмнікаў. == Злачынствы і парушэнні == === З боку прыхільнікаў Кадафі === У пачатку вайны ў Лівіі 26 лютага Савет Бяспекі ААН прыняў рэзалюцыю 1970, у якой было сказана: СБ ААН пастанаўляе перадаць пытанне аб сітуацыі ў Лівійскай Арабскай Джамахірыі ў перыяд з 15 лютага 2011 года на разгляд пракурора [[Міжнародны крымінальны суд|Міжнароднага крымінальнага суда]]. 16 мая пракуратура МКС запатрабавала санкцыі на арышт Муамара Кадафі па абвінавачванні ў [[злачынствы супраць чалавечнасці|злачынствах супраць чалавечнасці]]. 27 чэрвеня Міжнародны крымінальны суд выдаў ордэр на арышт Муамара Кадафі, ягонага сына [[Саіф аль-Іслам Кадафі|Саіфа]] і кіраўніка разведслужбы краіны Абдулы ас-Сенусі па абвінавачванні ў наборы наймітаў і нападах на ўдзельнікаў антыўрадавых дэманстрацый і іншых злачынствах<ref>{{Cite web |url=http://www.ria.ru/arab_ly/20110627/394013421.html |title=МУС выдал ордер на арест Муамара Каддафи {{!}} РИА Новости<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2012-10-29 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305071051/http://ria.ru/arab_ly/20110627/394013421.html |url-status=live }}</ref>. У дакладзе, апублікаваным 13 верасня праваабаронцамі з [[Amnesty International]] гаворыцца, што «арганізацыя знайшла сведчанні таго, што падчас канфлікту ў краіне войскі, верныя Муамару Кадафі, дапусцілі шматлікія парушэнні міжнароднага гуманітарнага права, якія ў шэрагу выпадкаў можна лічыць ваеннымі злачынствамі. Пры выбары цэляў войскі Кадафі не ўлічвалі магчымасць таго, што могуць пацярпець мірныя жыхары, а таксама непасрэдна здзяйснялі напады на грамадзянскіх асоб». У дакладзе таксама адзначаецца, што праўрадавыя сілы расстрэльвалі ўдзельнікаў мірных дэманстрацый, незаконна затрымлівалі людзей, ужывалі катаванні і жорсткія метады допыту да арыштаваных<ref name="ITARTASS">{{Cite web |url=http://www.itar-tass.com/c11/224668.html |title=ИТАР ТАСС. Перед судом должны предстать все военные преступники Ливии, на чьей бы стороне они не сражались - "Международная амнистия". 15:45 13/09/2011 |access-date=2012-10-29 |archive-date=2012-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114130229/http://www.itar-tass.com/c11/224668.html |url-status=live }}</ref>. === З боку праціўнікаў Кадафі === === З боку заходняй кааліцыі === Паводле [[Amnesty International]], НАТА, па-відаць, распачала значныя намаганні для мінімізацыі рызыкі ахвяр сярод грамадзянскага насельніцтва, у тым ліку шляхам выкарыстання высокадакладных кіраваных боепрыпасаў, а ў некаторых выпадках шляхам нанясення удараў ноччу і папярэдняга папярэджання жыхароў. Прадстаўнікі НАТА неаднаразова заяўлялі аб сваёй прыхільнасці намаганням па прадухіленні прычынення шкоды грамадзянскаму насельніцтву. Аднак шматлікай колькасці загінулых і параненых у ходзе бамбёжак не атрымалася пазбягнуць. Больш за тое, альянс не прыняў належных мер у дачыненні да інцыдэнтаў з гібеллю цывільных асоб{{sfn|Amnesty International|2012|loc=INTRODUCTION}}. Amnesty International паведаміла пра шматлікія выпадкі ўдараў па прыватных дамах у гарадах і вёсках, дзе не было ніякіх ваенных цэлей. Паводле расследвання арганізацыі, атакі маглі быць следствам памылак з-за няслушнай разведкі, памылковых каардынатаў GPS або няспраўнасці сістэмы ўзбраення. Асобную ўвагу эскперты звярнулі на бамбардзіроўкі дамоў вайскоўцаў арміі Лівіі, у ходзе чаго гінулі члены сем’яў ваенных, што было звязана з грэбаваннем мер па мінімалізацыі цывільных ахвяр{{sfn|Amnesty International|2012|loc=AIRSTRIKES ON HOMES}}. Апроч таго, Узброеныя сілы ЗША і НАТА выкарыстоўвалі боепрыпасы з паражальнымі элементамі са [[збеднены ўран|збедненага ўрану]]. Боепрыпасы ўжываліся ў асноўным у першыя суткі аперацыі ў Лівіі. Тады амерыканцы скінулі 45 бомбаў і выпусцілі больш за 110 ракет па ключавых гарадах. Ва ўмовах высокай тэмпературы пры паразе цэлі ўранавы матэрыял ператвараецца ў пар. Гэты пар — атрутны, ён здольны выклікаць рак. Пасля выкарыстання НАТА бетонабойных уранавых бомбаў на тэрыторыі Паўночнай Лівіі паўсталі тэрыторыі з павышаным (у разы) радыеактыўным фонам. На Трыпалі 1 мая былі скінутыя аб’ёмна-дэтануючыя бомбы, як мінімум 8 адзінак. Тут ідзе гаворка пра ўжыванне ў Лівіі тэрмабарычнай, або вакуумнай, зброі, прымяненне якой у населеных пунктах абмежавана міжнароднымі канвенцыямі. Гэтыя боепрыпасы не прызначаныя для знішчэння глыбокіх бункераў і добра абароненых аб’ектаў; яны эфектыўна знішчаюць толькі мірнае насельніцтва і адкрыта размешчаныя войскі. Але парадокс у тым, што вакуумныя бомбы супраць салдат рэгулярнай арміі амаль не ўжывалі{{sfn|Цыганок|2012|loc=Основные виды ВВТ, использованные вооруженными силами сторон}}. У ліпені 2018 года [[Урад нацыянальнай згоды (Лівія)|ўрад нацыянальнай згоды Лівіі]] афіцыйна абвінаваціў блок НАТА ў выкарыстанне зброі са збедненым уранам, калі лівійскія медыкі высветлілі, што за апошнія гады ў краіне рэзка вырасла колькасць анкалагічных захворванняў менавіта ў тых месцах, якія падвяргаліся бамбардзіроўкам у 2011 годзе<ref>[https://ria.ru/world/20180713/1524543935.html РИА НОВОСТИ: Ливия обвинила НАТО в применении оружия с обедненным ураном]</ref>. Улады мелі намер звярнуцца ў [[МАГАТЭ]] і іншыя міжнародныя арганізацыі па дапамогу ў правядзенні дбайных даследаванняў прысутнасці збедненага ўрану і ў раёнах Лівіі, якія падвергліся авіяналётам. Першыя паведамленні аб выкарыстанні збедненага ўрану ў лівійскім канфлікце з’явіліся яшчэ ў красавіку 2011. Па сведчанні незалежнай групы навукоўцаў, якія тады працавалі ў Лівіі, у гэтай краіне былі знойдзены сляды збедненага ўрану. Імі быў зафіксаваны павышаны ўзровень радыяцыі ў варонках ад бомбаў і на аскепках снарадаў, якія заставаліся пасля авіяўдараў НАТА<ref>[http://army-news.ru/2011/11/uranovaya-nanopyl-zaseyala-livijskie-goroda/ Армейский вестник: Урановая нанопыль засеяла ливийские города] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170601034629/http://army-news.ru/2011/11/uranovaya-nanopyl-zaseyala-livijskie-goroda/ |date=1 чэрвеня 2017 }}</ref>. == Літаратура == ;Храналогіі * {{h|Al Jazeera|2011|[https://www.aljazeera.com/news/2011/8/23/battle-for-libya-key-moments Battle for Libya: Key moments] // Al Jazeera, 23 Aug 2011}} * {{h|CNN|2013|[https://us.cnn.com/2013/09/20/world/libya-civil-war-fast-facts/index.html 2011 Libya Civil War Fast Facts] // CNN, Sep 20, 2013}} * {{h|NATO|2012|[https://www.nato.int/en/what-we-do/operations-and-missions/nato-and-libya-february-october-2011 NATO and Libya (February - October 2011)] // North Atlantic Treaty Organization, 4 April 2012}} * {{h|Britannica|2011|[https://www.britannica.com/event/Libya-Revolt-of-2011#ref300033 Libya Revolt of 2011] // Britannica.}} ;Аналітыка * {{h|Amnesty International|2012|[https://www.amnesty.org/en/documents/MDE19/003/2012/en/ "Libya: The Forgotten Victims of NATO Strikes"] // Amnesty International, AI INDEX: MDE 19/003/2012, 19 March 2012}} * {{h|Цыганок|2012|Цыганок А. Д. [http://otvaga2004.ru/boyevoe-primenenie/boyevoye-primeneniye10/livia-itogi-i-uroki/ Война в Ливии 2011 г.: итоги и уроки] // Журнал «Арсенал Отечества», №2 / 2012.}} * {{h|Хамза|2021|Ахмед Хамза. Анализ событий первого этапа гражданской войны в Ливии 2011 г. на основе работ российских исследователей // Журнал международного права и международных отношений. 2021 № 3 (98). С. 68—72.}}https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1786726639&tld=by&lang=ru&name=Hamza_Journal2021_3.pdf&text=%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%BA%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B0%20%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B%20%D0%B2%20%D0%9B%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B8%20%D0%B8%20%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%9C.%20%D0%9A%D0%B0%D0%B4%D0%B4%D0%B0%D1%84%D0%B8%20%D0%B2%202011%20%D0%B3.&url=https%3A%2F%2Felib.bsu.by%2Fbitstream%2F123456789%2F273857%2F1%2FHamza_Journal2021_3.pdf&lr=10274&mime=pdf&l10n=ru&sign=d32c895041efe008d0a2d79c741c97eb&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1786726639%26tld%3Dby%26lang%3Dru%26name%3DHamza_Journal2021_3.pdf%26text%3D%25D0%259F%25D0%25BE%25D0%25BB%25D0%25B8%25D1%2582%25D0%25B8%25D1%2587%25D0%25B5%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25B5%2B%25D0%25BF%25D1%2580%25D0%25B5%25D0%25B4%25D0%25BF%25D0%25BE%25D1%2581%25D1%258B%25D0%25BB%25D0%25BA%25D0%25B8%2B%25D0%25BD%25D0%25B0%25D1%2587%25D0%25B0%25D0%25BB%25D0%25B0%2B%25D0%25B3%25D1%2580%25D0%25B0%25D0%25B6%25D0%25B4%25D0%25B0%25D0%25BD%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25B9%2B%25D0%25B2%25D0%25BE%25D0%25B9%25D0%25BD%25D1%258B%2B%25D0%25B2%2B%25D0%259B%25D0%25B8%25D0%25B2%25D0%25B8%25D0%25B8%2B%25D0%25B8%2B%25D1%2581%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2580%25D0%25B6%25D0%25B5%25D0%25BD%25D0%25B8%25D1%258F%2B%25D0%259C.%2B%25D0%259A%25D0%25B0%25D0%25B4%25D0%25B4%25D0%25B0%25D1%2584%25D0%25B8%2B%25D0%25B2%2B2011%2B%25D0%25B3.%26url%3Dhttps%253A%2F%2Felib.bsu.by%2Fbitstream%2F123456789%2F273857%2F1%2FHamza_Journal2021_3.pdf%26lr%3D10274%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3Dd32c895041efe008d0a2d79c741c97eb%26keyno%3D0%26nosw%3D1 * {{h|Бурак|2021|Захар Бурак. Дзесяць гадоў хаосу: куды рушыць Лівія? // Звязда : газета. — 27 лютага 2021.}}https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1783443444&tld=by&lang=be&name=27lut-2021-13.pdf&text=%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B2%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%20%D1%9E%20%D0%9B%D1%96%D0%B2%D1%96%D1%96%202011&url=https%3A%2F%2Fzviazda.by%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2F27lut-2021-13.pdf&lr=10274&mime=pdf&l10n=ru&sign=487535140441f6c19ce994c2bacccd47&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1783443444%26tld%3Dby%26lang%3Dbe%26name%3D27lut-2021-13.pdf%26text%3D%25D0%2593%25D1%2580%25D0%25B0%25D0%25BC%25D0%25B0%25D0%25B4%25D0%25B7%25D1%258F%25D0%25BD%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B0%25D1%258F%2B%25D0%25B2%25D0%25B0%25D0%25B9%25D0%25BD%25D0%25B0%2B%25D1%259E%2B%25D0%259B%25D1%2596%25D0%25B2%25D1%2596%25D1%2596%2B2011%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fzviazda.by%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2F27lut-2021-13.pdf%26lr%3D10274%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D487535140441f6c19ce994c2bacccd47%26keyno%3D0%26nosw%3D1 * {{cite journal|last=Roberts|first=Hugh|title=Who said Gaddafi had to go?|journal=London Review of Books|date=17 November 2011|volume=33|issue=22|pages=8–18|url=https://www.lrb.co.uk/v33/n22/hugh-roberts/who-said-gaddafi-had-to-go|access-date=14 November 2011}} * {{h|Doyle|2011|Mark Doyle. [https://www.bbc.com/news/world-africa-13904110 Libya's Western Mountains - the 'forgotten war'] // BBC, 24 June 2011}} * {{h|ICRC|2012|[https://casebook.icrc.org/case-study/libya-nato-intervention-2011 Libya, NATO Intervention 2011] // ICRC, 2012}} 2bli03on8g0nwxphwyb9rv36babsp67 0 656665 5199034 4183588 2026-09-14T13:38:49Z Voūk12 159072 5199034 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі|Ёган}} {{Дзяржаўны дзеяч |імя = Ёган Сігізмунд Брандэнбургскі |арыгінал імя = {{lang-de|Johann Sigismund von Brandenburg }} | выява = Johann Sigismund Grunewald.jpg | пасада = [[Спіс кіраўнікоў Брандэнбурга|курфюрст Брандэнбургскі]] |сцяг = Armoiries électeur Brandebourg.svg |перыядпачатак = [[18 ліпеня]] [[1608]] |перыядканец = [[23 снежня]] [[1619]] |папярэднік = [[Іаахім III Фрыдрых (курфюрст Брандэнбурга)|Іаахім Фрыдрых]] |пераемнік = [[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]] |пасада_2 = [[Спіс кіраўнікоў Прусіі|герцаг Прусіі]] |сцяг_2 = POL Prusy książęce COA.svg | перыядпачатак_2 = [[18 ліпеня]] [[1608]] | перыядканец_2 = [[23 снежня]] [[1619]] | папярэднік_2 = [[Альбрэхт Фрыдрых (герцаг Прусіі)|Альбрэхт Фрыдрых]] | пераемнік_2 = [[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]] | дата смерці = 23.12.1619 | месца смерці = {{Месца смерці|Берлін}},&nbsp;[[Свяшчэнная&nbsp;Рымская&nbsp;імперыя]] | пахаваны = {{Месца пахавання|Берлінскі кафедральны сабор|у Берлінскім кафедральным саборы}} | веравызнанне = [[Лютэране|лютэранін]] | род = [[Выява:Hohenzollern Haus Wappen.svg|30px|]] [[Гогенцолерны]] | бацька = [[Іаахім III Фрыдрых (курфюрст Брандэнбурга)|Іаахім Фрыдрых]] | маці = [[Кацярына Кюстрынская]] | жонка= [[Ганна Пруская (1576—1625)|Ганна Пруская]] | дзеці='''сын:''' [[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]] <br>'''дочкі:''' [[Ганна Сафія Брандэнбургская|Ганна Сафія]], [[Марыя Элеанора Брандэнбургская|Марыя Элеанора]], [[Кацярына Брандэнбургская|Кацярына]] }} '''Іаган (Ганс) Сігізмунд''' ці '''Ян Жыгімонт''' (таксама Ёган Сігізмунд, {{lang-de|Johann Sigismund}}; {{Дата нараджэння|8|11|1572}}, [[Гале (Саксонія-Анхальт)|Гале]] — {{Дата смерці|23|12|1619}}, [[Берлін]]) — [[курфюрст]] [[Брандэнбург (маркграфства)|Брандэнбурга]] з [[1608]] года, [[рэгент]] [[Прусія (герцагства)|Прусіі]] з [[1608]] года, [[Спіс кіраўнікоў Прусіі|герцаг Прусіі]] з [[1618]] года, прадстаўнік дынастыі [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]]. Сын курфюрста [[Іаахім III Фрыдрых (курфюрст Брандэнбурга)|Іаахіма Фрыдрыха]], спадчыннікам якога стаў у [[1608]] годзе, і [[Кацярына Кюстрынская|Кацярыны Брандэнбург-Кюстрынскай]]. == Біяграфія == Ёган Сігізмунд у [[1594]] годзе ажаніўся з [[Ганна Пруская (1576—1625)|Ганнай]], старэйшай дачкой [[герцаг]]а [[Прусія (герцагства)|Прусіі]] [[Альбрэхт Фрыдрых (герцаг Прусіі)|Альбрэхта Фрыдрыха]]. Пасля смерці ў жніўні [[1618]] года герцага, які не меў сыноў, правы на валоданне Прусіяй перайшлі да Ёгана Сігізмунда, што быў да таго часу [[рэгент]]ам псіхічнахворага герцага. У [[1609]] годзе, калі памёр [[Ёган Вільгельм (герцаг Юліха-Клевэ-Берга)|апошні нашчадак]] [[Юліх-Клевэ-Берг|юліх-клеўскіх]] герцагаў, Ёган, адначасова з [[Пфальц-Нойбург]]ам, заявіў аб правах на спадчыну. Паводле [[дортмунд]]скага дагавора краіна была аддадзена ў сумеснае кіраванне абодвух прэтэндэнтаў. Паводле [[Ксантэнскі мір|Ксантэнскага пагаднення]] [[1614]] года з наступнымі дадаткамі адбыўся другі падзел, пасля якога [[Герцагства Клеўскае|Клевэ]], [[Марк (графства)|Марк]] і [[Равенсбург]] адышлі да [[Брандэнбург]]а, а [[Юліх-Берг]] — да Пфальц-Нойбурга. Ёган Сігізмунд Гогенцолерн у [[1609]] годзе абавязаўся ўносіць у польскую каралеўскую казну штогод па 30 000 [[гульдэн]]аў, паабяцаў увесці ў Прусіі [[Грыгарыянскі каляндар]] і пабудаваць у [[Кёнігсберг]]у [[каталіцтва|каталіцкі]] храм. У выніку ў [[1611]] годзе Ёган Сігізмунд атрымаў грамату на права кіравання і на спадчынную ўладу ў прускім герцагстве. У [[1613]] годзе Ёган перайшоў з [[лютэранства]] ў [[кальвінізм|рэфармацтва]], але адмысловым дакументам ад [[1615]] года дазволіў падданым заставацца пры строгім [[лютэранства|лютэранстве]] ці [[Формула згоды|формуле канкордыі]]. Як [[кальвінізм|кальвіністу]], яму давялося затым змагацца з апазіцыяй саслоўяў у Прусіі і Брандэнбургу, прычым на бок яго праціўнікаў стала і яго жонка Ганна, дбайная лютэранка. Жыхары Прусіі сустракалі ў штыкі кальвінісцкія новаўвядзенні. Але да адкрытых выступленняў справа не дайшла, з прычыны змены сітуацыі. У [[1619]] годзе курфюрст памёр. Да сваёй смерці ён паспеў стварыць (фактычна) [[Брандэнбург-Прусія|Брандэнбургска-прускую дзяржаву]] са сталіцай у [[Берлін]]е. Праблемы з [[Расія]]й, [[Швецыя]]й, [[Турцыя]]й адцягнулі Польшчу ад Прусіі, у якой законным герцагам у 1619 годзе стаў сын Ёгана Сігізмунда і Ганны Прускай — [[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]]. == Нашчадкі == * [[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]] (1595—1640), з 1619 года — [[курфюрст]] [[Брандэнбург]]а і [[герцаг]] [[Усходняя Прусія|Прусіі]] * [[Ганна Сафія Брандэнбургская|Ганна Сафія]] (1598—1659), жонка [[Фрыдрых Ульрых Браўншвайг-Вольфенбютэльскі|Фрыдрыха Ульрыха]], герцага [[Браўншвайг-Люнебург]]скага * [[Марыя Элеанора Брандэнбургская|Марыя Элеанора]] (1599—1655), жонка [[Густаў II Адольф|Густава II Адольфа]], караля [[Швецыя|Швецыі]], маці [[Крысціна (каралева Швецыі)|Крысціны]] * [[Кацярына Брандэнбургская|Кацярына]] (1602—1644), жонка спачатку [[Габар Бетлен|Габара Бетлена]], прынца [[Трансільванія|Трансільваніі]], затым — [[Франц Карл Саксен-Лаўэнбургскі|Франца Карла Саксен-Лаўэнбургскага]] * [[Іаахім Сігізмунд Брандэнбургскі|Іаахім Сігізмунд]] (1603—1625). * Агнэса (1606—1607). * Ёган Фрыдрых (1607—1608). * Альбрэхт Крысціян (7 сакавіка — 14 сакавіка 1609). {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.klgd.ru/city/history/gubin/smutnoe.php?print=Y Ёган Сігізмунд на сайце адміністрацыі Калінінграда ] * [https://web.archive.org/web/20070304203627/http://topclass.narod.ru/genealogy/data/3/564.html Радавод Ёгана Сігізмунда] * [[s:de:ADB:Johann Sigismund|Ёган III Сігізмунд]] у [[Allgemeine Deutsche Biographie]] {{start box}} {{succession box|title=Курфюрст Брандэнбурга<br>Ёган Сігізмунд|before=[[Іаахім III Фрыдрых (курфюрст Брандэнбурга)|Іаахім Фрыдрых]]|after=[[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]]|years=1608–1619}} {{succession box|title=[[Спіс кіраўнікоў Прусіі|Герцаг Прусіі<br> Ёган Сігізмунд]]|before=[[Альбрэхт Фрыдрых (герцаг Прусіі)|Альбрэхт Фрыдрых]]|after=[[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]]|years=1618–1619}} {{end box}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Кіраўнікі Прусіі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Курфюрсты брандэнбургскія]] [[Катэгорыя:Герцагі прускія]] [[Катэгорыя:Гогенцолерны]] sbtkce02d2lupynodaex3r2vrkd8go9 5199036 5199034 2026-09-14T13:57:52Z Voūk12 159072 5199036 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі|Ёган}} {{Дзяржаўны дзеяч |імя = Ёган Сігізмунд Брандэнбургскі |арыгінал імя = {{lang-de|Johann Sigismund von Brandenburg }} | выява = Johann Sigismund Grunewald.jpg | пасада = [[Спіс кіраўнікоў Брандэнбурга|курфюрст Брандэнбургскі]] |сцяг = Armoiries électeur Brandebourg.svg |перыядпачатак = [[18 ліпеня]] [[1608]] |перыядканец = [[23 снежня]] [[1619]] |папярэднік = [[Іаахім III Фрыдрых (курфюрст Брандэнбурга)|Іаахім Фрыдрых]] |пераемнік = [[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]] |пасада_2 = [[Спіс кіраўнікоў Прусіі|герцаг Прусіі]] |сцяг_2 = POL Prusy książęce COA.svg | перыядпачатак_2 = [[18 ліпеня]] [[1608]] | перыядканец_2 = [[23 снежня]] [[1619]] | папярэднік_2 = [[Альбрэхт Фрыдрых (герцаг Прусіі)|Альбрэхт Фрыдрых]] | пераемнік_2 = [[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]] | дата смерці = 23.12.1619 | месца смерці = {{Месца смерці|Берлін}},&nbsp;[[Свяшчэнная&nbsp;Рымская&nbsp;імперыя]] | пахаваны = {{Месца пахавання|Берлінскі кафедральны сабор|у Берлінскім кафедральным саборы}} | веравызнанне = [[Лютэране|лютэранін]] | род = [[Выява:Hohenzollern Haus Wappen.svg|30px|]] [[Гогенцолерны]] | бацька = [[Іаахім III Фрыдрых (курфюрст Брандэнбурга)|Іаахім Фрыдрых]] | маці = [[Кацярына Кюстрынская]] | жонка= [[Ганна Пруская (1576—1625)|Ганна Пруская]] | дзеці='''сын:''' [[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]] <br>'''дочкі:''' [[Ганна Сафія Брандэнбургская|Ганна Сафія]], [[Марыя Элеанора Брандэнбургская|Марыя Элеанора]], [[Кацярына Брандэнбургская|Кацярына]] }} '''Іаган (Ганс) Сігізмунд''' ці '''Ян Жыгімонт''' (таксама Ёган Сігізмунд, {{lang-de|Johann Sigismund}}; {{Дата нараджэння|8|11|1572}}, [[Гале (Саксонія-Анхальт)|Гале]] — {{Дата смерці|23|12|1619}}, [[Берлін]]) — [[курфюрст]] [[Брандэнбург (маркграфства)|Брандэнбурга]] з [[1608]] года, [[рэгент]] [[Прусія (герцагства)|Прусіі]] з [[1608]] года, [[Спіс кіраўнікоў Прусіі|герцаг Прусіі]] з [[1618]] года, прадстаўнік дынастыі [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]]. Сын курфюрста [[Іаахім III Фрыдрых (курфюрст Брандэнбурга)|Іаахіма Фрыдрыха]], спадчыннікам якога стаў у [[1608]] годзе, і [[Кацярына Кюстрынская|Кацярыны Брандэнбург-Кюстрынскай]]. == Біяграфія == Ян Жыгімонт у [[1594]] годзе ажаніўся з [[Ганна Пруская (1576—1625)|Ганнай]], старэйшай дачкой сваяка - [[герцаг]]а [[Прусія (герцагства)|Прусіі]] [[Альбрэхт Фрыдрых (герцаг Прусіі)|Альбрэхта Фрыдрыха]], які быў псіхічнахворым і ня меў спадчынніка мужчыны. Разам з бацькам застаючыся курфюрстамі у [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай рымскай імперыі]] яны з таго часу былі [[рэгент]]ам<nowiki/>і у Княскай Прусіі і па гэтым уладанні - васаламі Рэчы Паспалітай. Яны рахмана збіралі падаткі з прусаў і плацілі водкупы ад вайсковых [[Канфедэрацыя (Рэч Паспалітая)|канфэратаў]]. Пасля смерці Альбрэхта ў жніўні [[1618]] года, правы на валоданне [[Герцагства Прусія|Княжацкай Прусіяй]] перайшлі да Ёгана Сігізмунда і яго нашчадкаў з Брандэнбурскай лініі роду. У [[1609]] годзе, калі памёр [[Ёган Вільгельм (герцаг Юліха-Клевэ-Берга)|апошні нашчадак]] [[Юліх-Клевэ-Берг|юліх-клеўскіх]] герцагаў, Ёган, адначасова з [[Пфальц-Нойбург]]ам, заявіў аб правах на спадчыну. Паводле [[дортмунд]]скага дагавора краіна была аддадзена ў сумеснае кіраванне абодвух прэтэндэнтаў. Паводле [[Ксантэнскі мір|Ксантэнскага пагаднення]] [[1614]] года з наступнымі дадаткамі адбыўся другі падзел, пасля якога [[Герцагства Клеўскае|Клевэ]], [[Марк (графства)|Марк]] і [[Равенсбург]] адышлі да [[Брандэнбург]]а, а [[Юліх-Берг]] — да Пфальц-Нойбурга. Ёган Сігізмунд Гогенцолерн у [[1609]] годзе абавязаўся ўносіць у польскую каралеўскую казну штогод па 30 000 [[гульдэн]]аў, паабяцаў увесці ў Прусіі [[Грыгарыянскі каляндар]] і пабудаваць у [[Кёнігсберг]]у [[каталіцтва|каталіцкі]] храм. У выніку ў [[1611]] годзе Ёган Сігізмунд атрымаў грамату на права кіравання і на спадчынную ўладу ў прускім герцагстве. У [[1613]] годзе Ёган перайшоў з [[лютэранства]] ў [[кальвінізм|рэфармацтва]], але адмысловым дакументам ад [[1615]] года дазволіў падданым заставацца пры строгім [[лютэранства|лютэранстве]] ці [[Формула згоды|формуле канкордыі]]. Як [[кальвінізм|кальвіністу]], яму давялося затым змагацца з апазіцыяй саслоўяў у Прусіі і Брандэнбургу, прычым на бок яго праціўнікаў стала і яго жонка Ганна, дбайная лютэранка. Жыхары Прусіі сустракалі ў штыкі кальвінісцкія новаўвядзенні. Але да адкрытых выступленняў справа не дайшла, з прычыны змены сітуацыі. У [[1619]] годзе курфюрст памёр. Да сваёй смерці ён паспеў стварыць (фактычна) [[Брандэнбург-Прусія|Брандэнбургска-прускую дзяржаву]] са сталіцай у [[Берлін]]е. Праблемы з [[Расія]]й, [[Швецыя]]й, [[Турцыя]]й адцягнулі Польшчу ад Прусіі, у якой законным герцагам у 1619 годзе стаў сын Ёгана Сігізмунда і Ганны Прускай — [[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]]. == Нашчадкі == * [[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]] (1595—1640), з 1619 года — [[курфюрст]] [[Брандэнбург]]а і [[герцаг]] [[Усходняя Прусія|Прусіі]] * [[Ганна Сафія Брандэнбургская|Ганна Сафія]] (1598—1659), жонка [[Фрыдрых Ульрых Браўншвайг-Вольфенбютэльскі|Фрыдрыха Ульрыха]], герцага [[Браўншвайг-Люнебург]]скага * [[Марыя Элеанора Брандэнбургская|Марыя Элеанора]] (1599—1655), жонка [[Густаў II Адольф|Густава II Адольфа]], караля [[Швецыя|Швецыі]], маці [[Крысціна (каралева Швецыі)|Крысціны]] * [[Кацярына Брандэнбургская|Кацярына]] (1602—1644), жонка спачатку [[Габар Бетлен|Габара Бетлена]], прынца [[Трансільванія|Трансільваніі]], затым — [[Франц Карл Саксен-Лаўэнбургскі|Франца Карла Саксен-Лаўэнбургскага]] * [[Іаахім Сігізмунд Брандэнбургскі|Іаахім Сігізмунд]] (1603—1625). * Агнэса (1606—1607). * Ёган Фрыдрых (1607—1608). * Альбрэхт Крысціян (7 сакавіка — 14 сакавіка 1609). {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.klgd.ru/city/history/gubin/smutnoe.php?print=Y Ёган Сігізмунд на сайце адміністрацыі Калінінграда ] * [https://web.archive.org/web/20070304203627/http://topclass.narod.ru/genealogy/data/3/564.html Радавод Ёгана Сігізмунда] * [[s:de:ADB:Johann Sigismund|Ёган III Сігізмунд]] у [[Allgemeine Deutsche Biographie]] {{start box}} {{succession box|title=Курфюрст Брандэнбурга<br>Ёган Сігізмунд|before=[[Іаахім III Фрыдрых (курфюрст Брандэнбурга)|Іаахім Фрыдрых]]|after=[[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]]|years=1608–1619}} {{succession box|title=[[Спіс кіраўнікоў Прусіі|Герцаг Прусіі<br> Ёган Сігізмунд]]|before=[[Альбрэхт Фрыдрых (герцаг Прусіі)|Альбрэхт Фрыдрых]]|after=[[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]]|years=1618–1619}} {{end box}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Кіраўнікі Прусіі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Курфюрсты брандэнбургскія]] [[Катэгорыя:Герцагі прускія]] [[Катэгорыя:Гогенцолерны]] lxaye5ohxa3ziozcpj7tjjxmt57de8g 5199038 5199036 2026-09-14T13:59:10Z Voūk12 159072 5199038 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі|Ёган}} {{Дзяржаўны дзеяч |імя = Ёган Сігізмунд Брандэнбургскі |арыгінал імя = {{lang-de|Johann Sigismund von Brandenburg }} | выява = Johann Sigismund Grunewald.jpg | пасада = [[Спіс кіраўнікоў Брандэнбурга|курфюрст Брандэнбургскі]] |сцяг = Armoiries électeur Brandebourg.svg |перыядпачатак = [[18 ліпеня]] [[1608]] |перыядканец = [[23 снежня]] [[1619]] |папярэднік = [[Іаахім III Фрыдрых (курфюрст Брандэнбурга)|Іаахім Фрыдрых]] |пераемнік = [[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]] |пасада_2 = [[Спіс кіраўнікоў Прусіі|герцаг Прусіі]] |сцяг_2 = POL Prusy książęce COA.svg | перыядпачатак_2 = [[18 ліпеня]] [[1608]] | перыядканец_2 = [[23 снежня]] [[1619]] | папярэднік_2 = [[Альбрэхт Фрыдрых (герцаг Прусіі)|Альбрэхт Фрыдрых]] | пераемнік_2 = [[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]] | дата смерці = 23.12.1619 | месца смерці = {{Месца смерці|Берлін}},&nbsp;[[Свяшчэнная&nbsp;Рымская&nbsp;імперыя]] | пахаваны = {{Месца пахавання|Берлінскі кафедральны сабор|у Берлінскім кафедральным саборы}} | веравызнанне = [[Лютэране|лютэранін]] | род = [[Выява:Hohenzollern Haus Wappen.svg|30px|]] [[Гогенцолерны]] | бацька = [[Іаахім III Фрыдрых (курфюрст Брандэнбурга)|Іаахім Фрыдрых]] | маці = [[Кацярына Кюстрынская]] | жонка= [[Ганна Пруская (1576—1625)|Ганна Пруская]] | дзеці='''сын:''' [[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]] <br>'''дочкі:''' [[Ганна Сафія Брандэнбургская|Ганна Сафія]], [[Марыя Элеанора Брандэнбургская|Марыя Элеанора]], [[Кацярына Брандэнбургская|Кацярына]] }} '''Іаган (Ганс) Сігізмунд''' ці '''Ян Жыгімонт''' ({{lang-de|Johann Sigismund}} пол. Jan Zygmunt ; {{Дата нараджэння|8|11|1572}}, [[Гале (Саксонія-Анхальт)|Гале]] — {{Дата смерці|23|12|1619}}, [[Берлін]]) — [[курфюрст]] [[Брандэнбург (маркграфства)|Брандэнбурга]] з [[1608]] года, [[рэгент]] [[Прусія (герцагства)|Прусіі]] з [[1608]] года, [[Спіс кіраўнікоў Прусіі|герцаг Прусіі]] з [[1618]] года, прадстаўнік дынастыі [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]]. Сын курфюрста [[Іаахім III Фрыдрых (курфюрст Брандэнбурга)|Іаахіма Фрыдрыха]], спадчыннікам якога стаў у [[1608]] годзе, і [[Кацярына Кюстрынская|Кацярыны Брандэнбург-Кюстрынскай]]. == Біяграфія == Ян Жыгімонт у [[1594]] годзе ажаніўся з [[Ганна Пруская (1576—1625)|Ганнай]], старэйшай дачкой сваяка - [[герцаг]]а [[Прусія (герцагства)|Прусіі]] [[Альбрэхт Фрыдрых (герцаг Прусіі)|Альбрэхта Фрыдрыха]], які быў псіхічнахворым і ня меў спадчынніка мужчыны. Разам з бацькам застаючыся курфюрстамі у [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай рымскай імперыі]] яны з таго часу былі [[рэгент]]ам<nowiki/>і у Княскай Прусіі і па гэтым уладанні - васаламі Рэчы Паспалітай. Яны рахмана збіралі падаткі з прусаў і плацілі водкупы ад вайсковых [[Канфедэрацыя (Рэч Паспалітая)|канфэратаў]]. Пасля смерці Альбрэхта ў жніўні [[1618]] года, правы на валоданне [[Герцагства Прусія|Княжацкай Прусіяй]] перайшлі да Ёгана Сігізмунда і яго нашчадкаў з Брандэнбурскай лініі роду. У [[1609]] годзе, калі памёр [[Ёган Вільгельм (герцаг Юліха-Клевэ-Берга)|апошні нашчадак]] [[Юліх-Клевэ-Берг|юліх-клеўскіх]] герцагаў, Ёган, адначасова з [[Пфальц-Нойбург]]ам, заявіў аб правах на спадчыну. Паводле [[дортмунд]]скага дагавора краіна была аддадзена ў сумеснае кіраванне абодвух прэтэндэнтаў. Паводле [[Ксантэнскі мір|Ксантэнскага пагаднення]] [[1614]] года з наступнымі дадаткамі адбыўся другі падзел, пасля якога [[Герцагства Клеўскае|Клевэ]], [[Марк (графства)|Марк]] і [[Равенсбург]] адышлі да [[Брандэнбург]]а, а [[Юліх-Берг]] — да Пфальц-Нойбурга. Ёган Сігізмунд Гогенцолерн у [[1609]] годзе абавязаўся ўносіць у польскую каралеўскую казну штогод па 30 000 [[гульдэн]]аў, паабяцаў увесці ў Прусіі [[Грыгарыянскі каляндар]] і пабудаваць у [[Кёнігсберг]]у [[каталіцтва|каталіцкі]] храм. У выніку ў [[1611]] годзе Ёган Сігізмунд атрымаў грамату на права кіравання і на спадчынную ўладу ў прускім герцагстве. У [[1613]] годзе Ёган перайшоў з [[лютэранства]] ў [[кальвінізм|рэфармацтва]], але адмысловым дакументам ад [[1615]] года дазволіў падданым заставацца пры строгім [[лютэранства|лютэранстве]] ці [[Формула згоды|формуле канкордыі]]. Як [[кальвінізм|кальвіністу]], яму давялося затым змагацца з апазіцыяй саслоўяў у Прусіі і Брандэнбургу, прычым на бок яго праціўнікаў стала і яго жонка Ганна, дбайная лютэранка. Жыхары Прусіі сустракалі ў штыкі кальвінісцкія новаўвядзенні. Але да адкрытых выступленняў справа не дайшла, з прычыны змены сітуацыі. У [[1619]] годзе курфюрст памёр. Да сваёй смерці ён паспеў стварыць (фактычна) [[Брандэнбург-Прусія|Брандэнбургска-прускую дзяржаву]] са сталіцай у [[Берлін]]е. Праблемы з [[Расія]]й, [[Швецыя]]й, [[Турцыя]]й адцягнулі Польшчу ад Прусіі, у якой законным герцагам у 1619 годзе стаў сын Ёгана Сігізмунда і Ганны Прускай — [[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]]. == Нашчадкі == * [[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]] (1595—1640), з 1619 года — [[курфюрст]] [[Брандэнбург]]а і [[герцаг]] [[Усходняя Прусія|Прусіі]] * [[Ганна Сафія Брандэнбургская|Ганна Сафія]] (1598—1659), жонка [[Фрыдрых Ульрых Браўншвайг-Вольфенбютэльскі|Фрыдрыха Ульрыха]], герцага [[Браўншвайг-Люнебург]]скага * [[Марыя Элеанора Брандэнбургская|Марыя Элеанора]] (1599—1655), жонка [[Густаў II Адольф|Густава II Адольфа]], караля [[Швецыя|Швецыі]], маці [[Крысціна (каралева Швецыі)|Крысціны]] * [[Кацярына Брандэнбургская|Кацярына]] (1602—1644), жонка спачатку [[Габар Бетлен|Габара Бетлена]], прынца [[Трансільванія|Трансільваніі]], затым — [[Франц Карл Саксен-Лаўэнбургскі|Франца Карла Саксен-Лаўэнбургскага]] * [[Іаахім Сігізмунд Брандэнбургскі|Іаахім Сігізмунд]] (1603—1625). * Агнэса (1606—1607). * Ёган Фрыдрых (1607—1608). * Альбрэхт Крысціян (7 сакавіка — 14 сакавіка 1609). {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.klgd.ru/city/history/gubin/smutnoe.php?print=Y Ёган Сігізмунд на сайце адміністрацыі Калінінграда ] * [https://web.archive.org/web/20070304203627/http://topclass.narod.ru/genealogy/data/3/564.html Радавод Ёгана Сігізмунда] * [[s:de:ADB:Johann Sigismund|Ёган III Сігізмунд]] у [[Allgemeine Deutsche Biographie]] {{start box}} {{succession box|title=Курфюрст Брандэнбурга<br>Ёган Сігізмунд|before=[[Іаахім III Фрыдрых (курфюрст Брандэнбурга)|Іаахім Фрыдрых]]|after=[[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]]|years=1608–1619}} {{succession box|title=[[Спіс кіраўнікоў Прусіі|Герцаг Прусіі<br> Ёган Сігізмунд]]|before=[[Альбрэхт Фрыдрых (герцаг Прусіі)|Альбрэхт Фрыдрых]]|after=[[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]]|years=1618–1619}} {{end box}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Кіраўнікі Прусіі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Курфюрсты брандэнбургскія]] [[Катэгорыя:Герцагі прускія]] [[Катэгорыя:Гогенцолерны]] e6ah0fhtbxpk4tmt6fgg9mv2g1qshh7 5199039 5199038 2026-09-14T14:00:38Z Voūk12 159072 5199039 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі|Ёган}} {{Дзяржаўны дзеяч |імя = Ёган Сігізмунд Брандэнбургскі |арыгінал імя = {{lang-de|Johann Sigismund von Brandenburg }} | выява = Johann Sigismund Grunewald.jpg | пасада = [[Спіс кіраўнікоў Брандэнбурга|курфюрст Брандэнбургскі]] |сцяг = Armoiries électeur Brandebourg.svg |перыядпачатак = [[18 ліпеня]] [[1608]] |перыядканец = [[23 снежня]] [[1619]] |папярэднік = [[Іаахім III Фрыдрых (курфюрст Брандэнбурга)|Іаахім Фрыдрых]] |пераемнік = [[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]] |пасада_2 = [[Спіс кіраўнікоў Прусіі|герцаг Прусіі]] |сцяг_2 = POL Prusy książęce COA.svg | перыядпачатак_2 = [[18 ліпеня]] [[1608]] | перыядканец_2 = [[23 снежня]] [[1619]] | папярэднік_2 = [[Альбрэхт Фрыдрых (герцаг Прусіі)|Альбрэхт Фрыдрых]] | пераемнік_2 = [[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]] | дата смерці = 23.12.1619 | месца смерці = {{Месца смерці|Берлін}},&nbsp;[[Свяшчэнная&nbsp;Рымская&nbsp;імперыя]] | пахаваны = {{Месца пахавання|Берлінскі кафедральны сабор|у Берлінскім кафедральным саборы}} | веравызнанне = [[Лютэране|лютэранін]] | род = [[Выява:Hohenzollern Haus Wappen.svg|30px|]] [[Гогенцолерны]] | бацька = [[Іаахім III Фрыдрых (курфюрст Брандэнбурга)|Іаахім Фрыдрых]] | маці = [[Кацярына Кюстрынская]] | жонка= [[Ганна Пруская (1576—1625)|Ганна Пруская]] | дзеці='''сын:''' [[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]] <br>'''дочкі:''' [[Ганна Сафія Брандэнбургская|Ганна Сафія]], [[Марыя Элеанора Брандэнбургская|Марыя Элеанора]], [[Кацярына Брандэнбургская|Кацярына]] }} '''Іаган (Ганс) Сігізмунд''' ці '''Ян Жыгімонт''' ({{lang-de|Johann Sigismund}} пол. ''Jan Zygmunt'', лац. ''Iohanus Sigismundus''; {{Дата нараджэння|8|11|1572}}, [[Гале (Саксонія-Анхальт)|Гале]] — {{Дата смерці|23|12|1619}}, [[Берлін]]) — [[курфюрст]] [[Брандэнбург (маркграфства)|Брандэнбурга]] з [[1608]] года, [[рэгент]] [[Прусія (герцагства)|Прусіі]] з [[1608]] года, [[Спіс кіраўнікоў Прусіі|герцаг Прусіі]] з [[1618]] года, прадстаўнік дынастыі [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]]. Сын курфюрста [[Іаахім III Фрыдрых (курфюрст Брандэнбурга)|Іаахіма Фрыдрыха]], спадчыннікам якога стаў у [[1608]] годзе, і [[Кацярына Кюстрынская|Кацярыны Брандэнбург-Кюстрынскай]]. == Біяграфія == Ян Жыгімонт у [[1594]] годзе ажаніўся з [[Ганна Пруская (1576—1625)|Ганнай]], старэйшай дачкой сваяка - [[герцаг]]а [[Прусія (герцагства)|Прусіі]] [[Альбрэхт Фрыдрых (герцаг Прусіі)|Альбрэхта Фрыдрыха]], які быў псіхічнахворым і ня меў спадчынніка мужчыны. Разам з бацькам застаючыся курфюрстамі у [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай рымскай імперыі]] яны з таго часу былі [[рэгент]]ам<nowiki/>і у Княскай Прусіі і па гэтым уладанні - васаламі Рэчы Паспалітай. Яны рахмана збіралі падаткі з прусаў і плацілі водкупы ад вайсковых [[Канфедэрацыя (Рэч Паспалітая)|канфэратаў]]. Пасля смерці Альбрэхта ў жніўні [[1618]] года, правы на валоданне [[Герцагства Прусія|Княжацкай Прусіяй]] перайшлі да Ёгана Сігізмунда і яго нашчадкаў з Брандэнбурскай лініі роду. У [[1609]] годзе, калі памёр [[Ёган Вільгельм (герцаг Юліха-Клевэ-Берга)|апошні нашчадак]] [[Юліх-Клевэ-Берг|юліх-клеўскіх]] герцагаў, Ёган, адначасова з [[Пфальц-Нойбург]]ам, заявіў аб правах на спадчыну. Паводле [[дортмунд]]скага дагавора краіна была аддадзена ў сумеснае кіраванне абодвух прэтэндэнтаў. Паводле [[Ксантэнскі мір|Ксантэнскага пагаднення]] [[1614]] года з наступнымі дадаткамі адбыўся другі падзел, пасля якога [[Герцагства Клеўскае|Клевэ]], [[Марк (графства)|Марк]] і [[Равенсбург]] адышлі да [[Брандэнбург]]а, а [[Юліх-Берг]] — да Пфальц-Нойбурга. Ёган Сігізмунд Гогенцолерн у [[1609]] годзе абавязаўся ўносіць у польскую каралеўскую казну штогод па 30 000 [[гульдэн]]аў, паабяцаў увесці ў Прусіі [[Грыгарыянскі каляндар]] і пабудаваць у [[Кёнігсберг]]у [[каталіцтва|каталіцкі]] храм. У выніку ў [[1611]] годзе Ёган Сігізмунд атрымаў грамату на права кіравання і на спадчынную ўладу ў прускім герцагстве. У [[1613]] годзе Ёган перайшоў з [[лютэранства]] ў [[кальвінізм|рэфармацтва]], але адмысловым дакументам ад [[1615]] года дазволіў падданым заставацца пры строгім [[лютэранства|лютэранстве]] ці [[Формула згоды|формуле канкордыі]]. Як [[кальвінізм|кальвіністу]], яму давялося затым змагацца з апазіцыяй саслоўяў у Прусіі і Брандэнбургу, прычым на бок яго праціўнікаў стала і яго жонка Ганна, дбайная лютэранка. Жыхары Прусіі сустракалі ў штыкі кальвінісцкія новаўвядзенні. Але да адкрытых выступленняў справа не дайшла, з прычыны змены сітуацыі. У [[1619]] годзе курфюрст памёр. Да сваёй смерці ён паспеў стварыць (фактычна) [[Брандэнбург-Прусія|Брандэнбургска-прускую дзяржаву]] са сталіцай у [[Берлін]]е. Праблемы з [[Расія]]й, [[Швецыя]]й, [[Турцыя]]й адцягнулі Польшчу ад Прусіі, у якой законным герцагам у 1619 годзе стаў сын Ёгана Сігізмунда і Ганны Прускай — [[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]]. == Нашчадкі == * [[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]] (1595—1640), з 1619 года — [[курфюрст]] [[Брандэнбург]]а і [[герцаг]] [[Усходняя Прусія|Прусіі]] * [[Ганна Сафія Брандэнбургская|Ганна Сафія]] (1598—1659), жонка [[Фрыдрых Ульрых Браўншвайг-Вольфенбютэльскі|Фрыдрыха Ульрыха]], герцага [[Браўншвайг-Люнебург]]скага * [[Марыя Элеанора Брандэнбургская|Марыя Элеанора]] (1599—1655), жонка [[Густаў II Адольф|Густава II Адольфа]], караля [[Швецыя|Швецыі]], маці [[Крысціна (каралева Швецыі)|Крысціны]] * [[Кацярына Брандэнбургская|Кацярына]] (1602—1644), жонка спачатку [[Габар Бетлен|Габара Бетлена]], прынца [[Трансільванія|Трансільваніі]], затым — [[Франц Карл Саксен-Лаўэнбургскі|Франца Карла Саксен-Лаўэнбургскага]] * [[Іаахім Сігізмунд Брандэнбургскі|Іаахім Сігізмунд]] (1603—1625). * Агнэса (1606—1607). * Ёган Фрыдрых (1607—1608). * Альбрэхт Крысціян (7 сакавіка — 14 сакавіка 1609). {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.klgd.ru/city/history/gubin/smutnoe.php?print=Y Ёган Сігізмунд на сайце адміністрацыі Калінінграда ] * [https://web.archive.org/web/20070304203627/http://topclass.narod.ru/genealogy/data/3/564.html Радавод Ёгана Сігізмунда] * [[s:de:ADB:Johann Sigismund|Ёган III Сігізмунд]] у [[Allgemeine Deutsche Biographie]] {{start box}} {{succession box|title=Курфюрст Брандэнбурга<br>Ёган Сігізмунд|before=[[Іаахім III Фрыдрых (курфюрст Брандэнбурга)|Іаахім Фрыдрых]]|after=[[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]]|years=1608–1619}} {{succession box|title=[[Спіс кіраўнікоў Прусіі|Герцаг Прусіі<br> Ёган Сігізмунд]]|before=[[Альбрэхт Фрыдрых (герцаг Прусіі)|Альбрэхт Фрыдрых]]|after=[[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]]|years=1618–1619}} {{end box}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Кіраўнікі Прусіі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Курфюрсты брандэнбургскія]] [[Катэгорыя:Герцагі прускія]] [[Катэгорыя:Гогенцолерны]] gr0gz3jxpjty1r3550zl15x65nrvunc 5199063 5199039 2026-09-14T14:39:06Z M.L.Bot 261 5199063 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі|Ёган}} {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Іаган (Ганс) Сігізмунд''' або '''Ян Жыгімонт''' ({{lang-de|Johann Sigismund}}, {{lang-pl|Jan Zygmunt}}, {{lang-la|Iohanus Sigismundus}}; {{ВДП}}) — [[курфюрст]] [[Брандэнбург (маркграфства)|Брандэнбурга]] з [[1608]] года, [[рэгент]] [[Прусія (герцагства)|Прусіі]] з [[1608]] года, [[Спіс кіраўнікоў Прусіі|герцаг Прусіі]] з [[1618]] года, прадстаўнік дынастыі [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]]. Сын курфюрста [[Іаахім III Фрыдрых (курфюрст Брандэнбурга)|Іаахіма Фрыдрыха]], спадчыннікам якога стаў у [[1608]] годзе, і [[Кацярына Кюстрынская|Кацярыны Брандэнбург-Кюстрынскай]]. == Біяграфія == Ян Жыгімонт у [[1594]] годзе ажаніўся з [[Ганна Пруская (1576—1625)|Ганнай]], старэйшай дачкой сваяка — [[герцаг]]а [[Прусія (герцагства)|Прусіі]] [[Альбрэхт Фрыдрых (герцаг Прусіі)|Альбрэхта Фрыдрыха]], які быў псіхічна хворым і не меў спадчынніка мужчыны. Разам з бацькам застаючыся курфюрстамі у [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай рымскай імперыі]] яны з таго часу былі [[рэгент]]амі у Княскай Прусіі і па гэтым уладанні — васаламі Рэчы Паспалітай. Яны рахмана збіралі падаткі з прусаў і плацілі водкупы ад вайсковых [[Канфедэрацыя (Рэч Паспалітая)|канфедэратаў]]. Пасля смерці Альбрэхта ў жніўні [[1618]] года, правы на валоданне [[Герцагства Прусія|Княжацкай Прусіяй]] перайшлі да Ёгана Сігізмунда і яго нашчадкаў з Брандэнбургскай лініі роду. У 1609 годзе, калі памёр [[Ёган Вільгельм (герцаг Юліха-Клевэ-Берга)|апошні нашчадак]] [[Юліх-Клевэ-Берг|юліх-клеўскіх]] герцагаў, Ёган, адначасова з [[Пфальц-Нойбург]]ам, заявіў аб правах на спадчыну. Паводле [[дортмунд]]скага дагавора краіна была аддадзена ў сумеснае кіраванне абодвух прэтэндэнтаў. Паводле [[Ксантэнскі мір|Ксантэнскага пагаднення]] [[1614]] года з наступнымі дадаткамі адбыўся другі падзел, пасля якога [[Герцагства Клеўскае|Клевэ]], [[Марк (графства)|Марк]] і [[Равенсбург]] адышлі да [[Брандэнбург]]а, а [[Юліх-Берг]] — да Пфальц-Нойбурга. Ёган Сігізмунд Гогенцолерн у 1609 годзе абавязаўся ўносіць у польскую каралеўскую казну штогод па 30 000 [[гульдэн]]аў, паабяцаў увесці ў Прусіі [[Грыгарыянскі каляндар]] і пабудаваць у [[Кёнігсберг]]у [[каталіцтва|каталіцкі]] храм. У выніку ў [[1611]] годзе Ёган Сігізмунд атрымаў грамату на права кіравання і на спадчынную ўладу ў прускім герцагстве. У [[1613]] годзе Ёган перайшоў з [[лютэранства]] ў [[кальвінізм|рэфармацтва]], але адмысловым дакументам ад [[1615]] года дазволіў падданым заставацца пры строгім [[лютэранства|лютэранстве]] ці [[Формула згоды|формуле канкордыі]]. Як [[кальвінізм|кальвіністу]], яму давялося затым змагацца з апазіцыяй саслоўяў у Прусіі і Брандэнбургу, прычым на бок яго праціўнікаў стала і яго жонка Ганна, дбайная лютэранка. Жыхары Прусіі сустракалі ў штыкі кальвінскія новаўвядзенні. Але да адкрытых выступленняў справа не дайшла, з прычыны змены сітуацыі. У [[1619]] годзе курфюрст памёр. Да сваёй смерці ён паспеў стварыць (фактычна) [[Брандэнбург-Прусія|Брандэнбургска-прускую дзяржаву]] са сталіцай у [[Берлін]]е. Праблемы з [[Расія]]й, [[Швецыя]]й, [[Турцыя]]й адцягнулі Польшчу ад Прусіі, у якой законным герцагам у 1619 годзе стаў сын Ёгана Сігізмунда і Ганны Прускай — [[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]]. == Нашчадкі == * [[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]] (1595—1640), з 1619 года — [[курфюрст]] [[Брандэнбург]]а і [[герцаг]] [[Усходняя Прусія|Прусіі]] * [[Ганна Сафія Брандэнбургская|Ганна Сафія]] (1598—1659), жонка [[Фрыдрых Ульрых Браўншвайг-Вольфенбютэльскі|Фрыдрыха Ульрыха]], герцага [[Браўншвайг-Люнебург]]скага * [[Марыя Элеанора Брандэнбургская|Марыя Элеанора]] (1599—1655), жонка [[Густаў II Адольф|Густава II Адольфа]], караля [[Швецыя|Швецыі]], маці [[Крысціна (каралева Швецыі)|Крысціны]] * [[Кацярына Брандэнбургская|Кацярына]] (1602—1644), жонка спачатку [[Габар Бетлен|Габара Бетлена]], прынца [[Трансільванія|Трансільваніі]], затым — [[Франц Карл Саксен-Лаўэнбургскі|Франца Карла Саксен-Лаўэнбургскага]] * [[Іаахім Сігізмунд Брандэнбургскі|Іаахім Сігізмунд]] (1603—1625). * Агнэса (1606—1607). * Ёган Фрыдрых (1607—1608). * Альбрэхт Крысціян (7 сакавіка — 14 сакавіка 1609). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.klgd.ru/city/history/gubin/smutnoe.php?print=Y Ёган Сігізмунд на сайце адміністрацыі Калінінграда ] * [https://web.archive.org/web/20070304203627/http://topclass.narod.ru/genealogy/data/3/564.html Радавод Ёгана Сігізмунда] * [[s:de:ADB:Johann Sigismund|Ёган III Сігізмунд]] у [[Allgemeine Deutsche Biographie]] {{start box}} {{succession box|title=Курфюрст Брандэнбурга<br>Ёган Сігізмунд|before=[[Іаахім III Фрыдрых (курфюрст Брандэнбурга)|Іаахім Фрыдрых]]|after=[[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]]|years=1608–1619}} {{succession box|title=[[Спіс кіраўнікоў Прусіі|Герцаг Прусіі<br> Ёган Сігізмунд]]|before=[[Альбрэхт Фрыдрых (герцаг Прусіі)|Альбрэхт Фрыдрых]]|after=[[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]]|years=1618–1619}} {{end box}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Кіраўнікі Прусіі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Курфюрсты брандэнбургскія]] [[Катэгорыя:Герцагі прускія]] [[Катэгорыя:Гогенцолерны]] 3yry86qgefaddg6k51d6533hk1xbmmk 5199066 5199063 2026-09-14T14:42:14Z M.L.Bot 261 5199066 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі|Ёган}} {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Іаган (Ганс) Сігізмунд''' або '''Ян Жыгімонт''' ({{lang-de|Johann Sigismund}}, {{lang-pl|Jan Zygmunt}}, {{lang-la|Iohanus Sigismundus}}; {{ВДП}}) — [[курфюрст]] [[Брандэнбург (маркграфства)|Брандэнбурга]] з 1608 года, [[рэгент]] [[Прусія (герцагства)|Прусіі]] з 1608 года, [[Спіс кіраўнікоў Прусіі|герцаг Прусіі]] з 1618 года, прадстаўнік дынастыі [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]]. Сын курфюрста [[Іаахім III Фрыдрых (курфюрст Брандэнбурга)|Іаахіма Фрыдрыха]], спадчыннікам якога стаў у 1608 годзе, і [[Кацярына Кюстрынская|Кацярыны Брандэнбург-Кюстрынскай]]. == Біяграфія == Ян Жыгімонт у 1594 годзе ажаніўся з [[Ганна Пруская (1576—1625)|Ганнай]], старэйшай дачкой сваяка — [[герцаг]]а [[Прусія (герцагства)|Прусіі]] [[Альбрэхт Фрыдрых (герцаг Прусіі)|Альбрэхта Фрыдрыха]], які быў псіхічна хворым і не меў спадчынніка мужчыны. Разам з бацькам заставаўся курфюрстам у [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай рымскай імперыі]], з таго часу яны былі [[рэгент]]амі ў Княскай Прусіі і па гэтым уладанні — васаламі Рэчы Паспалітай. Яны рахмана збіралі падаткі з прусаў і плацілі водкупы ад вайсковых [[Канфедэрацыя (Рэч Паспалітая)|канфедэратаў]]. Пасля смерці Альбрэхта ў жніўні 1618 года, правы на валоданне [[Герцагства Прусія|Княжацкай Прусіяй]] перайшлі да Ёгана Сігізмунда і яго нашчадкаў з Брандэнбургскай лініі роду. У 1609 годзе, калі памёр [[Ёган Вільгельм (герцаг Юліха-Клевэ-Берга)|апошні нашчадак]] [[Юліх-Клевэ-Берг|юліх-клеўскіх]] герцагаў, Ёган, адначасова з [[Пфальц-Нойбург]]ам, заявіў аб правах на спадчыну. Паводле [[дортмунд]]скага дагавора краіна была аддадзена ў сумеснае кіраванне абодвух прэтэндэнтаў. Паводле [[Ксантэнскі мір|Ксантэнскага пагаднення]] 1614 года з наступнымі дадаткамі адбыўся другі падзел, пасля якога [[Герцагства Клеўскае|Клевэ]], [[Марк (графства)|Марк]] і [[Равенсбург]] адышлі да [[Брандэнбург]]а, а [[Юліх-Берг]] — да Пфальц-Нойбурга. Ёган Сігізмунд Гогенцолерн у 1609 годзе абавязаўся ўносіць у польскую каралеўскую казну штогод па 30 000 [[гульдэн]]аў, паабяцаў увесці ў Прусіі [[Грыгарыянскі каляндар]] і пабудаваць у [[Кёнігсберг]]у [[каталіцтва|каталіцкі]] храм. У выніку ў [[1611]] годзе Ёган Сігізмунд атрымаў грамату на права кіравання і на спадчынную ўладу ў прускім герцагстве. У [[1613]] годзе Ёган перайшоў з [[лютэранства]] ў [[кальвінізм|рэфармацтва]], але адмысловым дакументам ад [[1615]] года дазволіў падданым заставацца пры строгім [[лютэранства|лютэранстве]] ці [[Формула згоды|формуле канкордыі]]. Як [[кальвінізм|кальвіністу]], яму давялося затым змагацца з апазіцыяй саслоўяў у Прусіі і Брандэнбургу, прычым на бок яго праціўнікаў стала і яго жонка Ганна, дбайная лютэранка. Жыхары Прусіі сустракалі ў штыкі кальвінскія новаўвядзенні. Але да адкрытых выступленняў справа не дайшла, з прычыны змены сітуацыі. У [[1619]] годзе курфюрст памёр. Да сваёй смерці ён паспеў стварыць (фактычна) [[Брандэнбург-Прусія|Брандэнбургска-прускую дзяржаву]] са сталіцай у [[Берлін]]е. Праблемы з [[Расія]]й, [[Швецыя]]й, [[Турцыя]]й адцягнулі Польшчу ад Прусіі, у якой законным герцагам у 1619 годзе стаў сын Ёгана Сігізмунда і Ганны Прускай — [[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]]. == Нашчадкі == * [[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]] (1595—1640), з 1619 года — [[курфюрст]] [[Брандэнбург]]а і [[герцаг]] [[Усходняя Прусія|Прусіі]] * [[Ганна Сафія Брандэнбургская|Ганна Сафія]] (1598—1659), жонка [[Фрыдрых Ульрых Браўншвайг-Вольфенбютэльскі|Фрыдрыха Ульрыха]], герцага [[Браўншвайг-Люнебург]]скага * [[Марыя Элеанора Брандэнбургская|Марыя Элеанора]] (1599—1655), жонка [[Густаў II Адольф|Густава II Адольфа]], караля [[Швецыя|Швецыі]], маці [[Крысціна (каралева Швецыі)|Крысціны]] * [[Кацярына Брандэнбургская|Кацярына]] (1602—1644), жонка спачатку [[Габар Бетлен|Габара Бетлена]], прынца [[Трансільванія|Трансільваніі]], затым — [[Франц Карл Саксен-Лаўэнбургскі|Франца Карла Саксен-Лаўэнбургскага]] * [[Іаахім Сігізмунд Брандэнбургскі|Іаахім Сігізмунд]] (1603—1625). * Агнэса (1606—1607). * Ёган Фрыдрых (1607—1608). * Альбрэхт Крысціян (7 сакавіка — 14 сакавіка 1609). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.klgd.ru/city/history/gubin/smutnoe.php?print=Y Ёган Сігізмунд на сайце адміністрацыі Калінінграда ] * [https://web.archive.org/web/20070304203627/http://topclass.narod.ru/genealogy/data/3/564.html Радавод Ёгана Сігізмунда] * [[s:de:ADB:Johann Sigismund|Ёган III Сігізмунд]] у [[Allgemeine Deutsche Biographie]] {{start box}} {{succession box|title=Курфюрст Брандэнбурга<br>Ёган Сігізмунд|before=[[Іаахім III Фрыдрых (курфюрст Брандэнбурга)|Іаахім Фрыдрых]]|after=[[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]]|years=1608–1619}} {{succession box|title=[[Спіс кіраўнікоў Прусіі|Герцаг Прусіі<br> Ёган Сігізмунд]]|before=[[Альбрэхт Фрыдрых (герцаг Прусіі)|Альбрэхт Фрыдрых]]|after=[[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)|Георг Вільгельм]]|years=1618–1619}} {{end box}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Кіраўнікі Прусіі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Курфюрсты брандэнбургскія]] [[Катэгорыя:Герцагі прускія]] [[Катэгорыя:Гогенцолерны]] 1ywrqv1beo783w9q1tbttrmx0kfgyyr 0 656855 5199174 5157830 2026-09-14T18:39:11Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Т */ 5199174 wikitext text/x-wiki {{пералік}} [[Выява:Coat of Arms of Połack, Belarus.svg|thumb|200px|[[Герб Полацка]]]] Вядомыя ўраджэнцы [[Полацк]]а: {{АБВ}} __NOTOC__ [[Выява:Arlou Uladzimer.JPG|thumb|175px|[[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]]]] [[Выява:Usiasłaŭ Połacki (Čaradziej). Усяслаў Полацкі (Чарадзей).jpg|thumb|175px|[[Усяслаў Брачыславіч]]]] [[Выява:2008.06.16. Lawon Barszczeuski Fot M Kubik.JPG|thumb|175px|[[Лявон Пятровіч Баршчэўскі|Лявон Баршчэўскі]]]] [[Выява:Navum Galpiarovich - on a book exhibition in Minsk city - 12 February 2017 AD.JPG|thumb|175px|[[Навум Якаўлевіч Гальпяровіч|Навум Гальпяровіч]]]] [[Выява:Viachaslau Viktaravich Danilovich - 2013 AD.jpg|thumb|175px|[[Вячаслаў Віктаравіч Даніловіч|Вячаслаў Даніловіч]]]] [[Выява:Кайгородов,-Дмитрий-Никифорович.jpg|thumb|175px|[[Дзмітрый Нічыпаравіч Кайгародаў|Дзмітрый Кайгародаў]]]] [[Выява:Kossovicz K.jpg|thumb|175px|[[Каэтан Андрэевіч Касовіч|Каэтан Касовіч]]]] [[Выява:Natallia Kačanava.png|thumb|175px|[[Наталля Іванаўна Качанава|Наталля Качанава]]]] [[Выява:Krasouski Mikalai.jpg|thumb|175px|[[Мікалай Ільіч Красоўскі|Мікалай Красоўскі]]]] [[Выява:Kulakouskaia.jpg|thumb|175px|[[Тамара Нікандраўна Кулакоўская|Тамара Кулакоўская]]]] [[Выява:Vinceś Mudroú.JPG|thumb|175px|[[Вінцэсь Мудроў]]]] [[Выява:Niadbaj.jpg|thumb|175px|[[Таццяна Нядбай]]]] == А == * [[Абрам Давыдавіч Абкін]] (нар. 1903—1983) — фізікахімік. [[Доктар хімічных навук]] (1952), [[прафесар]] (1959). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР (1974). * [[Георгій Аляксандравіч Аксянёнак]] (1910—1989) — юрыст, прафесар. * [[Уладзімір Раманавіч Алекна]] (нар. 1966) — валейбаліст і трэнер. * [[Аляксандр Якаўлевіч Альтшулер]] (1870—1950) — савецкі спявак, рэжысёр, педагог. Заслужаны артыст УССР і РСФСР. * [[Валерый Міхайлавіч Аляксандраў]] (нар. 1947) — беларускі дзяржаўны дзеяч * [[Іван Епіфанавіч Аляксееў]] (1909—1943) — [[СССР|савецкі]] [[афіцэр]], удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], камандзір [[106-я танкавая брыгада|106-й танкавай брыгады]] [[12-ы танкавы корпус (СССР)|12-га танкавага корпуса]] [[3-я танкавая армія (СССР)|3-й танкавай арміі]] [[Варонежскі фронт|Варонежскага фронту]], [[Герой Савецкага Саюза]] ([[1943]]), [[палкоўнік]]. * [[Віктар Паўлавіч Андаралаў]] (нар. 1933) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Вольга Антропава]] (нар. 1983) — пераможца [[конкурс прыгажосці|конкурсу прыгажосці]] [[Міс Беларусь-2004]]. Таксама заняла першае месца ў конкурсе Топ-мадэль Інтэрнэшнл-2005. * [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў]] (нар. 1953) — беларускі празаік, паэт, [[гісторык]]. == Б == * [[Валянцін Вячаслававіч Базыльчык]] (1935—1993) — [[вучоны]] ў галіне [[Арганічная хімія|арганічнай хіміі]], [[доктар хімічных навук]] (1986), [[прафесар]] (1987), Заслужаны дзеяч навукі [[Чувашыя|Чувашыі]] (1992). * {{нп5|Георг Баркан||de|Georg Barkan}} (1889—1945) — фармаколаг. * [[Яўгенія Аркадзеўна Баркан]] (1914—2001) — савецкая театральная актрыса<ref>https://ptj.spb.ru/archive/11/the-petersburg-prospect-11-1/evgeniya-barkan/</ref>. * [[Лявон Пятровіч Баршчэўскі]] (нар. 1958) — беларускі філолаг, перакладчык, грамадскі дзеяч і палітык. * [[Міхаіл Мікалаевіч Баўтовіч]] (нар. 1957) — беларускі краязнаўца, археограф, выдавец. * [[Фані Якаўлеўна Беластоцкая]] (1904—1980) — савецкі архітэктар<ref>https://rusavangard.ru/online/biographies/belostotskaya-fanni-yakovlevna/</ref>. * [[Юлій Саламонавіч Берзін]] (1904—1942) — савецкі пісьменнік. * [[Якаў Майсеевіч Брускін]] (1888—1976) — медык<ref>{{Cite web |url=https://www.bk-brest.by/2017/06/bruskin_1914/ |title=Архіўная копія |access-date=11 лютага 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230211164941/https://www.bk-brest.by/2017/06/bruskin_1914/ |archivedate=11 лютага 2023 |url-status=dead }}</ref>. * [[Аляксандр Сяргеевіч Бяспалы]] (1948—2016) — [[заслужаны артыст Беларусі]]. == В == * [[Максім Андрэевіч Вавілаў]] (1903—1960) — [[генерал-лейтэнант]] (1955). * [[Галіна Сцяпанаўна Васільева]] (нар. 1959) — беларускі мастак. Член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага Саюза мастакоў]] (1993). * [[Пятро Васільевіч Васючэнка]] (1959—2019) — беларускі [[літаратуразнавец]], [[крытык]], [[празаік]], [[драматург]], [[эсэіст]], казачнік і аўтар [[фэнтэзі]]. * [[Сяргей Аляксандравіч Волкаў]] (нар. 1999) — беларускі [[футбол|футбаліст]]. == Г == * [[Барыс Рыгоравіч Галёркін]] (1871—1945) — расійскі і савецкі [[механік]] і [[матэматык]]. * [[Навум Якаўлевіч Гальпяровіч]] (нар. 1948) — беларускі [[журналіст]], [[паэт]]. * [[Ісак Міронавіч Гамус]] (нар. 1917) — савецкі вучоны ў галіне гідраэнергетыкі. Ганаровы энергетык СССР. Выдатнік энергетыкі і электрыфікацыі СССР. * [[Шалом Ізраілевіч Ганелін]] (1894—1976, [[Ленінград]]) — савецкі гісторык<ref>{{Cite web |url=https://www.rujen.ru/index.php/%D0%93%D0%90%D0%9D%D0%95%D0%9B%D0%98%D0%9D_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BC_%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |title=Архіўная копія |access-date=11 лютага 2023 |archive-date=6 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406113238/https://www.rujen.ru/index.php/%D0%93%D0%90%D0%9D%D0%95%D0%9B%D0%98%D0%9D_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BC_%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |url-status=dead }}</ref>. * [[Уладзімір Пятровіч Ганчароў]] (1938—1996) — беларускі тэатральны дзеяч. * [[Мікола Гваздоў]] (1916—1938?) — беларускі паэт. * [[Эліазар Маркавіч Гельштэйн]] (1897—1955) — савецкі [[вучоны]] ў галіне [[Тэрапія|тэрапіі]]. [[Доктар медыцынскіх навук]] (1935), [[прафесар]] (1935). [[Заслужаны дзеяч навукі РСФСР]] (1942). * [[Мікалай Леанідавіч Генаў]] (1930—2002) — беларускі трэнер, заснавальнік наваполацкай школы водналыжнага спорту. * [[Уладзіслаў Віталевіч Глінскі]] (нар. 2000) — беларускі [[футбол|футбаліст]]. == Д == * [[Вячаслаў Віктаравіч Даніловіч]] (нар. 1973) — [[беларус]]кі гісторык, дырэктар [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытута гісторыі Нацыянальнай Акадэміі навук Беларусі]] (2011—2020). [[Кандыдат гістарычных навук]] (2000), [[дацэнт]] (2005). * [[Алег Георгіевіч Даўгяла]] (1930—1986) — вучоны ў галіне [[Тэрапія|тэрапіі]]. [[Доктар медыцынскіх навук]] (1968), [[прафесар]] (1972). * [[Тамара Аляксандраўна Джумантаева]] (нар. 1959) — беларускі культуролаг, спецыялістка ў галіне музеязнаўства. * [[Дзмітрый Уладзіміравіч Дзямідаў]] (нар. 1975) — член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Тамара Аляксандраўна Дубкова]] (нар. 1936) — беларускі музыказнавец. == Ё == * {{нп5|Марк Ёфэ||en|Mark Joffe}} (нар. 1956) — аўстралійскі рэжысёр. == Ж == * [[Інэса Іванаўна Жбанкова]] (нар. 1933) — беларускі філосаф. == З == * [[Алесь Замкоўскі]] (нар. 1984) — беларускі [[паэт]], [[перакладчык]]. Член [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. Кіраўнік літаратурна-драматургічнай часткі [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа|Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа]]. * [[Соф’я Майсееўна Зарэцкая]] (1881—1934) — савецкая палітычная дзяячка<ref>{{Cite web |url=https://www.rujen.ru/index.php/%D0%97%D0%90%D0%A0%D0%95%D0%A6%D0%9A%D0%90%D0%AF_%D0%A1%D0%BE%D1%84%D1%8C%D1%8F_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0 |title=Архіўная копія |access-date=11 лютага 2023 |archive-date=11 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230211160105/https://www.rujen.ru/index.php/%D0%97%D0%90%D0%A0%D0%95%D0%A6%D0%9A%D0%90%D0%AF_%D0%A1%D0%BE%D1%84%D1%8C%D1%8F_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0 |url-status=dead }}</ref>. == І == * [[Анатоль Сяргеевіч Ізаітка]] (1954—2014) — беларускі мастак. Член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага Саюза мастакоў]] (1995). * [[Андрэй Мікалаевіч Ільніцкі]] (нар.1973) — урач, [[Беларусь|беларускі]] і [[Расія|расійскі]] герантолаг, [[Доктар навук|доктар медыцынскіх навук]], прафесар. == К == * [[Аркадзь Сцяпанавіч Казлоў]] (1938—2011) — беларускі работнік прамысловасці (аператар нафтаперапрацоўчага прадпрыемства), Герой Сацыялістычнай Працы (1981) * [[Дзмітрый Нічыпаравіч Кайгародаў]] (1846—1924) — біёлаг, фенолаг, арнітолаг, папулярызатар прыродазнаўства, педагог. * [[Нестар Нічыпаравіч Кайгародаў]] (1840—1910) — расійскі ваенны дзеяч, [[генерал-лейтэнант]] (1906). Член [[Рускае тэхнічнае таварыства|Рускага тэхнічнага таварыства]]. * [[Аркадзь Цімафеевіч Караткоў]] (нар. 1939) — беларускі [[архітэктар]]. Лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія БССР|Дзяржаўнай прэміі Беларусі]] [[1984]] года за планіроўку і забудову Наваполацка. * [[Каэтан Андрэевіч Касовіч]] (1814—1883) — беларускі расійскі [[усходазнаўства|ўсходазнавец]] (санскрытолаг, іраніст і семітолаг). * [[Наталля Іванаўна Качанава]] (нар. 1960) — беларускі дзяржаўны дзеяч, кіраўнік Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2016—2019), старшыня Савета Рэспублікі (з 2019). * [[Норберт Корсак]] (1773—1846) — дзеяч каталіцкага касцёла і Таварыства Ісуса, педагог. * [[Леанард Іванавіч Коршун]] (1932—1995) — [[вучоны]] ў галіне [[Будаўнічая механіка|будаўнічай механікі]], [[кандыдат тэхнічных навук]] (1963), [[прафесар]] (1988). * [[Мікалай Ільіч Красоўскі]] (1908—1982) — беларускі дзяржаўны дзеяч, гісторык ([[кандыдат гістарычных навук]]), выкладчык [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Белдзяржуніверсітэта]]. * [[Марына Леанідаўна Круглікава]] (нар. 1965) — беларуская мастачка. * [[Тамара Нікандраўна Кулакоўская]] (1919—1986) — беларускі вучоны ў галіне [[аграхімія|аграхіміі]] і [[глебазнаўства]]. Член-карэспандэнт [[АН БССР]] ([[1969]]), акадэмік [[Усесаюзная акадэмія сельскагаспадарчых навук імя У. І. Леніна|УАСГНІЛ]] ([[1975]]), доктар сельскагаспадарчых навук ([[1965]]), [[прафесар]] ([[1974]]). [[Заслужаны дзеяч навукі]] БССР ([[1974]]). [[Герой Сацыялістычнай Працы]] ([[1979]]). Лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія БССР|Дзяржаўнай прэміі БССР]] ([[1976]]). * [[Аляксей Іванавіч Кушнарэнка]] (нар. 1975) — член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. == Л == * [[Пётр Сцяпанавіч Лісіцын]] (нар. 1927) — беларускі [[пісьменнік]]. * [[Ілья Абелевіч Лукомскі]] (1906—1954) — савецкі мастак<ref>{{Cite web |url=https://www.rujen.ru/index.php/%D0%9B%D0%A3%D0%9A%D0%9E%D0%9C%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%99_%D0%98%D0%BB%D1%8C%D1%8F_%D0%90%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |title=Архіўная копія |access-date=11 лютага 2023 |archive-date=11 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230211160418/https://www.rujen.ru/index.php/%D0%9B%D0%A3%D0%9A%D0%9E%D0%9C%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%99_%D0%98%D0%BB%D1%8C%D1%8F_%D0%90%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |url-status=dead }}</ref>. * [[Валянцін Антонавіч Лукша]] (1937—2012) — беларускі [[паэт]], [[публіцыст]], [[драматург]]. * [[Кірыл Лемяшкевіч]] (нар. 1986) — беларускі вясляр (акадэмічнае веславанне). * [[Габрыэль Лянкевіч]] (1722—1798) — рымска-каталіцкі дзеяч, [[педагог]], [[архітэктар]]. == М == * [[Сяргей Аляксеевіч Макееў]] (нар. 1950) — сацыёлаг. Прафесар<ref>https://esu.com.ua/article-60728</ref> * [[Руслан Фёдаравіч Макулькін]] (нар. 1931) — нейрафізіёлаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Украіны<ref>https://esu.com.ua/article-60992</ref> * [[Уладзімір Сямёнавіч Матвееў]] (нар. 1964) — беларускі інжынер, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Таццяна Герасімаўна Мдывані]] (Вараб’ёва; нар. 1947) — беларускі музыказнавец, педагог. * [[Мікалай Іосіфавіч Мініцкі]] (нар. 1942) — беларускі гісторык, метадолаг. [[Доктар гістарычных навук]]. * [[Вінцэсь Мудроў]] (нар. 1953) — беларускі [[празаік]] і журналіст. * [[Юрый Аляксандравіч Мязенка]] (нар. 1952) — паэт, перакладчык<ref>https://esu.com.ua/article-66128</ref>. == Н == * [[Таццяна Нядбай]] (нар. 1982) — [[беларус]]кая [[паэт]]эса, [[перакладчык|перакладчыца]]. == П == * [[Аляксандр Фаміч Пагоскі]] (1816—1874) — рускі пісьменнік. * [[Юрась Пацюпа]] (нар. 1965) — беларускі [[мовазнавец]], [[паэт]], [[празаік]], [[крытык]]. * [[Таццяна Генадзеўна Палушкіна]] (гар. 1957) — член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Сцяпан Апанасавіч Пашкевіч]] (1921—2014) — [[Герой Савецкага Саюза]] . * [[Ефрасіння Полацкая]] * [[Сімяон Полацкі]] * [[Антон Аляксандравіч Пракопаў]] * [[Леанід Януаравіч Прокша]] == Р == * [[Максім Восіпавіч Рапейка]] * [[Аркадзь Ісакавіч Раскін]] (нар. 1947) — тэатральны рэжысёр<ref>https://skifiabook.ru/o-proekte/booksale/booknosale/booknosale_119.html{{Недаступная спасылка}}</ref>. * [[Расціслаў Усяславіч]] * [[Раіса Аўрамаўна Ровіна]] (нар. 1937) — беларускі бібліяграфазнавец, гісторык кнігі. * [[Мікалай Мікалаевіч Ром]] (1884—1938) — савецкі дзяржаўны дзеяч<ref>http://www.knowbysight.info/RRR/17255.asp</ref>. * [[Віктар Антонавіч Рыбчынскі]] * [[Абрам Міхайлавіч Рэйнус]] == С == * [[Таццяна Аляксандраўна Савіцкая]] (нар. 1952) — беларускі спецыяліст у галіне фізічнай хіміі і хіміі высокамалекулярных злучэнняў. Доктар хімічных навук, прафесар. * [[Алесь Савіцкі]] * [[Уладзімір Канстанцінавіч Сарокін]] (1914—1997) — беларускі кампазітар, педагог. * [[Сяргей Пятровіч Сахараў]] * [[Леанід Георгіевіч Сініцын]] * [[Францыск Скарына]] * [[Ларыса Мікалаеўна Смірнова]] * [[Лера Сом]] * [[Васіль Іванавіч Сямеўскі]] (1849—1916) — рускі гісторык, грамадскі і палітычны дзеяч. == Т == * [[Аляксандр Васільевіч Тузікаў]] * [[Лявонцій (Тумоўскі)]] (нар. 1973) — беларускі грэка-каталіцкі святар, манах-студыт, доктар тэалогіі, апостальскі адміністратар для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі. == У == * [[Усяслаў Брачыславіч]] (1029—1101) — князь полацкі (1044—1068 і 1071—1101) з [[Дынастыя|роду]] [[Ізяславічы Полацкія|Ізяславічаў]], вялікі князь кіеўскі (1068—1069). Сын князя полацкага [[Брачыслаў Ізяславіч|Брачыслава Ізяславіча]]. == Х == * [[Міхаіл Львовіч Хейфец]] * [[Фані Аронаўна Хейфец]] (1896—1945) — савецкі гісторык<ref>https://nkvd.tomsk.ru/researches/passional/hejfec-fanni--aronovna/</ref>. == Ч == * [[Віктар Уладзіміравіч Чараўко]] (нар. 1985) — беларускі гісторык і археолаг. * [[Людвіг Станіслававіч Чаркас]] * [[Віктар Іванавіч Чуяшоў]] == Ш == * [[Ігар Мікалаевіч Шаруха]] * [[Сяргей Юльянавіч Шлапак]] * [[Рафаіл Фадзеевіч Шнейвайс]] (1910—2002) — савецкі журналіст<ref>http://chel-portal.ru/enc/Shneyvays_Rafail_Fadeevich</ref>. * [[Юрый Навумавіч Штэйнгарт]] (нар. 1922) — вучоны ў галіне ўнутраных хвароб. Загадчык кафедры СібДМУ<ref>{{Cite web |url=https://ssmu.ru/ru/news/archive/?id=2705 |title=Архіўная копія |access-date=11 лютага 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230211163316/https://ssmu.ru/ru/news/archive/?id=2705 |archivedate=11 лютага 2023 |url-status=dead }}</ref>. * [[Нінэль Іванаўна Шчасная]] * [[Ігар Сяргеевіч Шытаў]] == Э == * [[Эла Абрамаўна Элінсон]] (1911—2002) — савецкая піяністка<ref>https://www.conservatory.ru/esweb/elinson-ella-abramovna-1911-2002</ref>. * [[Мэры Энцін]] == Ю == * [[Андрэй Юр’евіч Юніцын]] (нар. 1972) — беларускі палітык. == Я == * [[Якаў Палачанін]] (XIII стагоддзе) — удзельнік Неўскай бітвы супраць [[Шведы|шведаў]], якія напалі на [[Наўгародская дзяржава|Наўгародскую зямлю]]. * [[Віктар Іванавіч Яронька]] {{Зноскі}} [[Катэгорыя:Постаці Полацка| ]] 411hmtf2bs09dsdjf8khb05tm0ccla5 100 658977 5199099 5198282 2026-09-14T15:52:28Z NirvanaBot 40832 +3 новых 5199099 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Кэтрын Кінер|2026-09-14T12:13:05Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Харэн Абрамян|2026-09-14T08:07:56Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Максім Паўлавіч Абрамаў|2026-09-14T07:16:54Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Венецыянскі кінафестываль 2026|2026-09-13T14:10:51Z|StachLysy}} {{Новы артыкул|Алівія Радрыга|2026-09-11T19:15:23Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Леў Мікалаевіч Аборын|2026-09-11T05:53:22Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Хаім Эрэнрайх|2026-09-10T15:23:13Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Азад Зінатавіч Абасаў|2026-09-10T07:10:29Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Павел Мікалаевіч Арленеў|2026-09-09T06:58:37Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Ірына Канстанцінаўна Архіпава|2026-09-08T10:27:33Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Аляксандр Радзівонавіч Арцём|2026-09-08T06:04:46Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Людміла Іванаўна Касаткіна|2026-09-06T08:27:53Z|JerzyKundrat}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> kkjzo8b6f5fjk3xsdf4zr3xsqqhypbh 0 663783 5199532 5150246 2026-09-15T08:59:28Z Lanasviat 174097 /* Сюжэт */ 5199532 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Тэлесерыял | выява = Stranger Things logo.png | подпіс = Лагатып серыяла }} '''«Дзіўныя рэчы»''' ({{lang-en|Stranger Things}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Навуковая фантастыка|навукова-фантастычны]] [[тэлесерыял]], створаны [[Браты Дафер|братамі Дафер]] для стрымінгавага сэрвісу [[Netflix]]. Дзея адбываецца ў 1980-я гады ў выдуманым горадзе Хоўкінс, штат [[Індыяна]]. Першы сезон серыяла расказвае пра падзеі, якія былі ў лістападзе 1983 года — з сакрэтнай дзяржаўнай лабараторыі ўцякае дзяўчынка са здольнасцямі [[тэлекінез]]у. Разам з гэтым знікае хлопчык і яго матка, сябры і шэф мясцовай паліцыі пачынаюць яго шукаць. Другі сезон, дзея якога адбываецца ў кастрычніку 1984 года, прысвечаны спробам персанажаў вярнуцца да нармальнага жыцця пасля падзей першага сезона. Трэці сезон апавядае пра падзеі ў Хоўкінсе летам 1985 года. Серыял напоўнены адсылкамі да [[Масавая культура|поп-культуры]] [[1980-я|1980-х гадоў]]<ref name="frightfind"/>, работ [[Стывен Кінг|Стывена Кінга]], [[Говард Філіпс Лаўкрафт|Говарда Філіпса Лаўкрафта]], [[Стывен Спілберг|Стывена Спілберга]], [[Джон Карпентэр|Джона Карпентэра]], [[Джордж Лукас|Джорджа Лукаса]], [[Дэвід Лінч|Дэвіда Лінча]] і іншых фільмаў і літаратурных твораў<ref name="wsj"/><ref name="thewrap"/><ref name="vulture"/><ref name="boomhowdy"/><ref name="inverse"/>. Прэм’ера [[Дзіўныя рэчы (1-ы сезон)|першага сезона]], які складаецца з васьмі эпізодаў, адбылася на Netflix 15 ліпеня 2016 года. Серыял атрымаў высокія ацэнкі крытыкаў, якія адзначылі атмасферу, акцёрскую ігру, рэжысуру, музычнае суправаджэнне і адсылкі да жанравых фільмаў 1980-х гадоў<ref name="telegraph1"/>. [[Дзіўныя рэчы (2-і сезон)|Другі сезон]], які складаецца з дзевяці серый, быў выпушчаны 27 кастрычніка 2017 года. У снежні 2017 года Netflix замовіў [[Дзіўныя рэчы (3-ы сезон)|трэці сезон]], які складаецца з васьмі эпізодаў. Яго прэм’ера адбылася 4 ліпеня 2019 года. 30 верасня таго ж года на афіцыйным [[YouTube]]-канале серыяла было абвешчана, што серыял атрымае працяг. [[Дзіўныя рэчы (4-ы сезон)|Чацвёрты сезон]], які складаецца з дзевяці эпізодаў, выйшаў ў 2022 годзе. Прэм’ера першых сямі серый адбылася 27 мая 2022 года, апошнія дзве серыі выйшлі праз месяц — 1 ліпеня. Пяты і апошні сезон запланаваны на 2025 год. Па звестках на май 2022 года, серыял атрымаў 7 прэмій «[[Эмі]]» і яшчэ 31 намінацыю, у тым ліку намінацыю за «[[Прэмія «Эмі» за найлепшы драматычны серыял|Найлепшы драматычны серыял]]». Сярод іншых прэміяльных дасягненняў: чатыры намінацыі на прэмію «[[Залаты глобус]]» і дзесяць намінацый на [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША|Прэмію Амерыканскай гільдыі кінаакцёраў]] (з перамогай у катэгорыі «[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшы акцёрскі склад у драматычным серыяле|Найлепшы акцёрскі склад у драматычным серыяле]]» ў 2017 годзе). == Сюжэт == Падзеі «Дзіўных рэчаў» разгортваюцца ў выдуманым мястэчку Хоўкінс, штат Індыяна, у пачатку 1980-х гадоў<ref name="bustle"/>. Размешчаная непадалёк Нацыянальная лабараторыя Хоўкінса нібыта праводзіць навуковыя даследаванні для Міністэрства энергетыкі ЗША, але таемна займаецца эксперыментамі ў галіне паранармальных і звышнатуральных з’яў, у тым ліку з удзелам людзей. Ненаўмысна яны адкрываюць партал у паралельнае вымярэнне, «Выварат». Уплыў «Выварату» пачынае згубна адбівацца на жыхарах Хоўкінса, якія нічога не падазраюць. === Першы сезон === У лістападзе 1983 года ў мястэчку Хоўкінс таямнічым чынам знікае 12-гадовы Уіл Баерс ([[Ноа Шнап]]). Маці зніклага хлопчыка, Джойс Баерс ([[Вайнона Райдэр]]), не знаходзіць сабе месца, спрабуючы знайсці сына. Яна звяртаецца па дапамогу да шэфа гарадской паліцыі Джыма Хопера ([[Дэвід Харбар]]), які пачынае расследаваць знікненне. Сябры Уіла — Майк, Дасцін і Лукас — таксама адпраўляюцца на пошукі зніклага, але сустракаюць у лесе дзяўчынку, якая называе сябе [[Адзінаццаць (Дзіўныя рэчы)|Адзінаццаць]] ([[Мілі Бобі Браўн]]). Яна валодае незвычайнымі здольнасцямі — тэлекінезам і тэлепатыяй — і нешта ведае пра іх зніклага сябра. Неўзабаве высвятляецца, што да знікнення датычная сакрэтная дзяржаўная арганізацыя, якая займаецца даследаваннем партала, які вядзе ў [[Паралельныя светы ў фантастыцы|паралельнае вымярэнне]] («Выварат»). === Другі сезон === Кастрычнік 1984 года. Прайшоў год з перамогі над пачварай з паралельнага вымярэння, але Уіла перыядычна мучаюць відзенні «Выварату». Шэф паліцыі Джым Хопер хавае Адзінаццаць ад дзяржаўных агентаў у лесе ў старым доме свайго дзеда. Ён знаходзіць загадкава заражаныя гарбузы, а недалёка ад іх — слізь, якая наводзіць на падазрэнні пра «Выварат». Становішча Уіла пагаршаецца дзень ад дня, паколькі ён стаў мішэнню велізарнай істоты са шчупальцамі, Мучыцеля Розуму. Дасцін знаходзіць загадкавую жывёліну і патаемна ад сяброў вырашае яе выгадаваць. Тым часам у Хоўкінс пераязджае аднагодка сяброў па імені Макс. Дасцін і Лукас прымаюць яе ў кампанію, у адрозненні ад Майка, які тужыць па Адзінаццаць і кожны дзень спрабуе з ёй звязацца па рацыі. Адзі, у сваю чаргу, сумуе па ім, але не можа выйсці на сувязь з-за забароны Хопера. Тым часам, улада Мучыцеля Розуму над Хоўкінсам расце, і каб спыніць новую пагрозу з «Выварату» жыхарам Хоўкінса прыйдзецца аб’яднаць свае намаганні. === Трэці сезон === У 1984 годзе савецкія вайскоўцы спрабуюць адкрыць свой партал у паралельнае вымярэнне, але церпяць няўдачу. Наступную спробу яны адкладаюць на год. Летам 1985 года ў Хоўкінсе адкрываецца гандлёвы цэнтр «Старкорт», які становіцца цэнтрам прыцягнення ўсяго гораду, з-за чаго большасць іншых крамаў спыняюць сваю дзейнасць. У Майка і Адзі развіваюцца рамантычныя адносіны, што выклікае незадаволенасць апекуна дзяўчынкі Джыма Хопера, якому ўдаецца іх пасварыць. Дасцін вяртаецца з летняга навуковага лагера і разам са сваімі сябрамі Майкам, Уілам, Лукасам, Адзі і Макс разгортвае на ўзгорку аматарскую радыёстанцыю, каб звязацца са сваёй сяброўкай Сьюзан, з якой пазнаёміўся ў лагеры. Выпадкова Дасцін перахоплівае радыёсігнал ад рускіх, які прызначаўся для сакрэтнай савецкай лабараторыі пад «Старкортам». Навукоўцы імкнуцца зноў адкрыць браму ў «Выварат», што дазваляе тамтэйшым істотам усяляцца ў жыхароў Хоўкінса і сеяць жах, з якім галоўным героям давядзецца змагацца. === Чацвёрты сезон === Чацвёрты сезон адбываецца васьмю месяцамі пазней, у маі 1986 года. Джойс, Уіл, Адзі і Джонатан пераехалі ў Ленору, Каліфорнія каб пачаць усё з пачатку. У Каліфорніі, Адзінаццаць спрабуе адолець страту сваіх здольнасцяў і падвяргаецца булінгу ў школе. Тым часам у Хоўкінсе, істота з Выварата — якую пазней назавуць Векнай — пачынае забіваць жыхароў Хоўкінса, адчыняючы новыя брамы паміж светамі ў працэсе. Плануючы спыніць Векну, Сэм Оўэнс забірае Адзінаццаць да лабараторыі каб дапамагчы вярнуць ей здольнасці. Адначасова, Джойс і Мюрэй ляцяць ў Расію каб выратаваць Хопера з [[ГУЛАГ|ГУЛАГу]] на Камчатцы. == У ролях == === Асноўны склад === : <small>{{Colorbox|red}} = Галоўная роля ў сезоне</small> : <small>{{Colorbox|yellow}} = Другарадная роля ў сезоне</small> : <small>{{Colorbox|magenta}} = Гасцявая роля ў сезоне</small> : <small>{{Colorbox|white}} = Не з’яўляецца</small> {| class="wikitable sortable" border="1" ! rowspan="2" |Акцёр ! rowspan="2" |Персанаж ! colspan="5" |З’яўленне ў сезонах |- !'''1''' !'''2''' !'''3''' !'''4''' !Эпізоды |- |[[Вайнона Райдэр]] |[[:en:Joyce Byers (Stranger Things)|Джойс Баерс]] | style="background:red;" |8 | style="background:red;" |8 | style="background:red;" |8 | style="background:red;" | |24 |- |{{нп5|Дэвід Харбар||en|David Harbour}} |[[:en:Jim Hopper (Stranger Things)|Джым Хопер]] | style="background:red;" |8 | style="background:red;" |9 | style="background:red;" |8 | style="background:red;" | |25 |- |{{нп5|Фін Вулфхард||en|Finn Wolfhard}} |[[:en:Mike Wheeler (Stranger Things)|Майк Уілерам]] | style="background:red;" |8 | style="background:red;" |9 | style="background:red;" |8 | style="background:red;" | |25 |- |[[Мілі Бобі Браўн]] |[[Адзінаццаць (Дзіўныя рэчы)|Адзінаццаць («Адзі») / Джэйн Айвз (Хопер)]] | style="background:red;" |8 | style="background:red;" |8 | style="background:red;" |8 | style="background:red;" | |24 |- |[[Гейтэн Матараца]] |[[:en:Dustin Henderson (Stranger Things)|Дасцін Хендэрсан]] | style="background:red;" |8 | style="background:red;" |8 | style="background:red;" |8 | style="background:red;" | |24 |- |{{нп5|Калеб Маклафлін||en|Caleb McLaughlin}} |Лукас Сінклер | style="background:red;" |8 | style="background:red;" |8 | style="background:red;" |8 | style="background:red;" | |24 |- |[[Наталі Даер]] |Нэнсі Уілер | style="background:red;" |8 | style="background:red;" |8 | style="background:red;" |8 | style="background:red;" | |24 |- |[[Чарлі Хітон]] |Джонатан Баерс | style="background:red;" |8 | style="background:red;" |8 | style="background:red;" |8 | style="background:red;" | |24 |- |[[Кара Буон]] |Карэн Уілер | style="background:red;" |8 | style="background:red;" |6 | style="background:red;" |6 | style="background:red;" | |20 |- |[[Мэцью Модайн]] |Марцін Брэнер | style="background:red;" |8 | style="background:yellow;" |4 | style="background:white;" | | style="background:white;" | |12 |- |{{нп5|Ноа Шнап||en|Noah Schnapp}} |Уіл Баерс | style="background:yellow;" |6 | style="background:red;" |8 | style="background:red;" |8 | style="background:red;" | |22 |- |[[Сэйду Сінк]] |Макс Мейфілд | style="background:white;" | | style="background:red;" |8 | style="background:red;" |8 | style="background:red;" | |16 |- |[[Джо Кіры]] |Стыў Харынгтан | style="background:yellow;" |8 | style="background:red;" |8 | style="background:red;" |8 | style="background:red;" | |24 |- |[[Дэйкр Мантгомеры]] |Білі Харгроўв | style="background:white;" | | style="background:red;" |8 | style="background:red;" |8 | style="background:white;" | |16 |- |[[Шон Эсцін]] |Боб Ньюбі | style="background:white;" | | style="background:red;" |7 | style="background:magenta;" |1 | style="background:white;" | |8 |- |[[Пол Райзэр]] |Сэм Оўэнс | style="background:white;" | | style="background:red;" |8 | style="background:magenta;" |1 | style="background:white;" | |9 |- |[[Мая Хоўк]] |Робін Баклі | style="background:white;" | | style="background:white;" | | style="background:red;" |8 | style="background:red;" | |8 |- |Прыя Фергюсан |Эрыка Сінклер | style="background:white;" | | style="background:yellow;" |4 | style="background:red;" |8 | style="background:red;" | |12 |- |{{нп5|Брэт Гелман||en|Brett Gelman}} |Мюрэй Баўман | style="background:magenta;" |1 | style="background:yellow;" |4 | style="background:red;" |4 | style="background:red;" | |9 |- | colspan="2" align="center" |'''Усяго эпізодаў''' |'''8''' |'''9''' |'''8''' |'''9''' |'''34''' |} * [[Вайнона Райдэр]] — Джойс Баерс, маці 12-гадовага Уіла Байерса і старшакласніка Джонатана Байерса, былая аднакласніца Джыма Хопера. З бацькам дзяцей, Лоні, яна даўно ў разводзе з-за яго алкагалізму і здрад. У другім сезоне сустракалася з Бобам. У канцы трэцяга сезону разам са сваімі дзецьмі і Адзінаццаць з’ехала з Хоўкінса. * [[Дэвід Харбар]] — шэрыф Джым Хопер, начальнік аддзела паліцыі горада Хоўкінса, былы аднакласнік Джойс Баерс. Хопер развёўся са сваёй жонкай пасля таго, як іх малалетняя дачка памерла ад [[Злаякасная пухліна|рака]], што прывяло яго да зацяжной дэпрэсіі і алкагалізму. У другім сезоне ўдачарае Адзінаццаць (Джэйн). Адчувае пачуцці да Джойс. Пад канец трэцяга сезону, як мяркуецца, гіне. * {{нп5|Фін Вулфхард||en|Finn Wolfhard}} — Майк Уілер, сын Карэн і малодшы брат Нэнсі Уілер, адзін з сяброў Уіла Баерса. Сустракаецца з Адзінаццаць (Джэйн). * [[Мілі Бобі Браўн]] — [[Адзінаццаць (Дзіўныя рэчы)|Адзінаццаць («Адзі») / Джэйн Айвз (Хопер)]]. Дзяўчынка са здольнасцямі да [[тэлекінез]]у і прывідаў. Доўгі час утрымлівалася ў сакрэтнай лабараторыі, адкуль ёй удалося збегчы. Пасябравала з Уілам, Майкам, Лукасам і Дасцін. Сустракаецца з Майкам. З пачатку трэцяга сезону пачынае сябраваць з Макс. У канцы трэцяга сезону з’ехала з Хоўкінса. Страціла свае здольнасці пасля ўкусу Мучыцеля Розуму. * [[Гейтэн Матараца]] — Дасцін Хендэрсан, адзін з сяброў Уіла. Хварэе [[Ключычна-чарапны дызастаз|ключычна-чарапной дысплазіяй]], з-за чаго [[Сігматызм|шапялявіць]]. Неабыякавы да Макс. Сустракаецца са Сьюзан. * {{нп5|Калеб Маклафлін||en|Caleb McLaughlin}} — Лукас Сінклер, адзін з сяброў Уіла. Спачатку ставіцца да Адзі з недаверам. Сустракаецца з Макс. * [[Наталі Даер]] — Нэнсі Уілер, дачка Карэн Уілер, старэйшая сястра Майка. Сустракалася са Стывам Харынгтанам у першым сезоне. З другога сезону сустракаецца з Джонатанам Байерсом. У трэцім сезоне стажыравалася ў газеце «Весткі Хоўкінса». * [[Чарлі Хітан]] — Джонатан Баерс, старэйшы брат Уіла Байерса, сын Джойс Баерс. У школе яго лічаць няўдачнікам з-за яго нелюдзімасці. Захапляецца фатаграфіяй, таемна закаханы ў Нэнсі Уілерам у першым сезоне. У другім сезоне пачынае сустракацца з ёй. У трэцім сезоне стажыраваўся ў газеце «Весткі Хоўкінса». У канцы трэцяга сезону з’ехаў з Хоўкінса разам з малодшым братам Уілам Баерсам, Адзі і з яго маці Джойс Баерс. * [[Кара Буон]] — Карэн Уілер, маці Нэнсі, Майка і іх малалетняй сястры Холі. У трэцім сезоне адчувае пачуцці да Білі. * [[Мэцью Модайн]] — доктар Марцін Брэнер/«Тата». Вучоны, кіруе Лабараторыяй Хоўкінса, дзе праводзіць сакрэтныя эксперыменты. Адзі лічыла яго сваім бацькам. * {{нп5|Ноа Шнап||en|Noah Schnapp}} — Уіл Баерс, малодшы брат Джонатана Баерса, сын Джойс Баерс. У першым сезоне на доўгі час быў згублены ў «паралельным свеце», пасля чаго яго знайшлі. У другім сезоне становіцца «правадыром» Мучыцеля Розуму. У канцы трэцяга сезону з’ехаў з Хоўкінса. * [[Сэйду Сінк]] — Максін «Макс» Мейфілд, малодшая зводная сястра Білі і новая вучаніца ў класе Майка, Дасцін, Уіла і Лукаса. За час другога сезона пачынае сябраваць з імі, аднак ёй не адразу атрымліваецца ўсталяваць сяброўскія адносіны з Майкам і Адзі. Сустракаецца з Лукасам. У трэцім сезоне пачынае сябраваць з Адзінаццаць. * [[Джо Кіры]] — Стыў Харынгтан, бойфрэнд Нэнсі Уілер у першым сезоне. Карыстаецца папулярнасцю ў школе з-за сваёй рэпутацыі «дрэннага хлопца». Спачатку выглядае цынічным эгаістам, але пасля выяўляе адвагу і здольнасць абараніць тых, хто яму неабыякавы. У трэцім сезоне працуе прадаўцом марожанага «AHOY» ў новым гандлёвым цэнтры. Неабыякавы да Робін. * [[Дэйкр Мантгомеры]] — Білі Харгроўв, старэйшы зводны брат Макс. Лічыць, што менавіта Макс вінаватая ў іх пераездзе з Каліфорніі. У трэцім сезоне працуе ратавальнікам у гарадскім басейне. Гіне ў канцы трэцяга сезону, ратуючы Адзінаццаць ад Мучыцеля Розуму. * [[Шон Эсцін]] — Боб Ньюбі, былы аднакласнік Джойс і Джыма. Становіцца бойфрэндам Джойс у другім сезоне. Пад канец другога сезону гіне ад нападу дэмасабак. * [[Пол Райзэр]] — доктар Сэм Оўэнс. Вучоны, новы кіраўнік Лабараторыі Хоўкінса, дзе праводзіць сакрэтныя эксперыменты. Заняў свой пост пасля смерці Марціна Брэнера. Дапамог Хоперу з удачарэннем Дзіны (Джэйн). * [[Мая Хоўк]] — Робін Баклі, сяброўка Стыва, працуе разам з ім у новым гандлёвым цэнтры. Лесбіянка. Дапамагла Стыву і Дасціну расшыфраваць словы рускіх. * [[Прыя Фергюсан]] — Эрыка Сінклер, сястра Лукаса. У трэцім сезоне яе роля пашыраецца, і яна дапамагае галоўным героям у барацьбе са злом. * {{нп5|Брэт Гелман|||Brett Gelman}} — Мюрэй Баўман, былы журналіст, канспіролаг. У 3 сезоне дапамог хлопцам у барацьбе са злом. === Другарадны склад === {| class="wikitable sortable" border="1" ! rowspan="2" |Акцёр ! rowspan="2" |Персанаж ! colspan="5" |З’яўленне ў эпізодах |- !'''1''' !'''2''' !'''3''' !'''4''' !Эпізоды |- |Джо Крэст |Тэд Уілер | style="background:yellow;" |7 | style="background:yellow;" |5 | style="background:yellow;" |2 | style="background:yellow;" | |14 |- |Эністан Прайс | rowspan="2" |Холі Уілер | style="background:yellow;" |5 | style="background:magenta;" |1 | style="background:yellow;" |2 | style="background:yellow;" | |8 |- |Тынслі Прайс | style="background:yellow;" |5 | style="background:yellow;" |3 | style="background:yellow;" |2 | style="background:yellow;" | |10 |- |Рэндал Хэйвенс |Скот Кларк | style="background:yellow;" |6 | style="background:yellow;" |4 | style="background:magenta;" |1 | style="background:yellow;" | |11 |- |Роб Морган |Кэлвін Паўэл | style="background:yellow;" |8 | style="background:yellow;" |3 | style="background:magenta;" |1 | style="background:yellow;" | |12 |- |Джон Пол Рэйнальдс |Філ Калахан | style="background:yellow;" |8 | style="background:yellow;" |3 | style="background:magenta;" |1 | style="background:yellow;" | |12 |- |Сьюзан Шалхуб Ларкін |Флорэнс | style="background:yellow;" |6 | style="background:yellow;" |3 | style="background:magenta;" |1 | style="background:yellow;" | |10 |- |Марк Стэгер |Дэмагорган | style="background:yellow;" |6 | style="background:yellow;" |1 | style="background:magenta;" |1 | style="background:white;" | |8 |- |{{нп5|Шэнан Пёрсэр||en|Shannon Purser}} |Барб Холанд | style="background:yellow;" |3 | style="background:magenta;" |1{{Efn|толькі голас}} | style="background:white;" | | style="background:white;" | |4 |- |{{нп5|Рос Партрыдж|||Ross Partridge}} |Лоні Баерс | style="background:yellow;" |4 | style="background:white;" | | style="background:white;" | | style="background:white;" | |4 |- |Катрын Даер |Коні Фрэйзер | style="background:yellow;" |5 | style="background:white;" | | style="background:white;" | | style="background:white;" | |5 |- |Тобіаш Элінэк |агент | style="background:yellow;" |6 | style="background:white;" | | style="background:white;" | | style="background:white;" | |6 |- |Кейд Джонс |Джэймс | style="background:yellow;" |4 | style="background:white;" | | style="background:white;" | | style="background:white;" | |4 |- |Пэйтан Уіч |Трой | style="background:yellow;" |5 | style="background:white;" | | style="background:white;" | | style="background:white;" | |5 |- |Тоні Вон |Расел Колман | style="background:yellow;" |3 | style="background:magenta;" |1 | style="background:white;" | | style="background:white;" | |4 |- |Чарлз Лоўлар |Дональд Мелвальд | style="background:yellow;" |3 | style="background:magenta;" |1 | style="background:white;" | | style="background:white;" | |4 |- |Эймі Малінс |Тэры Айвс | style="background:magenta;" |1 | style="background:yellow;" |3 | style="background:white;" | | style="background:white;" | |4 |- |Эмі Саймец |Бэкі Айвс | style="background:magenta;" |1 | style="background:yellow;" |2 | style="background:white;" | | style="background:white;" | |3 |- |{{нп5|Лінэя Бертэлсан||en|Linnea Berthelsen}} |Калі / Восем | style="background:white;" | | style="background:yellow;" |3 | style="background:white;" | | style="background:white;" | |3 |- |[[Кэтрын Кёрцін]] |Клаўдыя Хендэрсан | style="background:white;" | | style="background:yellow;" |6 | style="background:magenta;" |1 | style="background:yellow;" | |7 |- |Мэцью Кардаропле |Кіт | style="background:white;" | | style="background:yellow;" |2 | style="background:magenta;" |1 | style="background:white;" | |3 |- |Алек Утгаф |Аляксей | style="background:white;" | | style="background:white;" | | style="background:yellow;" |4 | style="background:white;" | |4 |- |Майкл Парк |Том Холаўэй | style="background:white;" | | style="background:white;" | | style="background:yellow;" |5 | style="background:white;" | |5 |- |Джэйк Б’юзі |Брус | style="background:white;" | | style="background:white;" | | style="background:yellow;" |5 | style="background:white;" | |5 |- |Андрэй Іўчанка |Рыгор | style="background:white;" | | style="background:white;" | | style="background:yellow;" |7 | style="background:white;" | |7 |- |Франчэска Рэале |Хізэр Холаўэй | style="background:white;" | | style="background:white;" | | style="background:yellow;" |6 | style="background:white;" | |6 |- |Кэры Элвес |Лары Кляйн | style="background:white;" | | style="background:white;" | | style="background:yellow;" |5 | style="background:white;" | |5 |- |Пэгі Майлі |Дорыс Дрыскал | style="background:white;" | | style="background:white;" | | style="background:yellow;" |3 | style="background:white;" | |3 |- | colspan="2" align="center" |'''Усяго эпізодаў''' |'''8''' |'''9''' |'''8''' |'''9''' |'''34''' |} * {{нп5|Шэнан Пёрсэр||en|Shannon Purser}} — Барбара Холанд (Барб), лепшая сяброўка Нэнсі Уілер. У першым сезоне памірае ад Дэмагоргана ў «паралельным свеце». * {{нп5|Рос Партрыдж||en|Ross Partridge}} — Лоні, былы муж Джойс Баерс, бацька Уіла і Джонатана. Алкаголік, спрабуе маніпуляваць Джонатанам і Джойс. * Роб Морган — афіцэр Паўэл, адзін з падначаленых Хопера. Сур’ёзны і педантычны. * Джон Пол Рэйнальдс — афіцэр Калахан, адзін з падначаленых Хопера. * Рэндал Хейвенс — Скот Кларк, настаўнік, выкладае біялогію і геаграфію. Захапляецца навукай і падтрымлівае да яе цікавасць чацвярых хлопчыкаў. У 3 сезоне дапамог Джойса ў пытаннямі. * Джо Крэст — Тэд Уілер, бацька Майка, Нэнсі і Холі, муж Карэн. * [[Крыс Саліван]] — Бені Хаманд, уладальнік і шэф-кухар Benny’s Burgers. Адзін Хопера. * [[Эймі Малінс]] — Тэры Айвс. Знаходзіцца ў стане [[Апатыя|апатыі]]. Правяла 12 гадоў у пошуках дачкі, якая, па яе сцвярджэнні, была адабрана адразу пасля нараджэння. З’яўляецца біялагічнай маці Адзінаццаць<ref name="screenrant"/>. * [[Эмі Саймец]] — Бэкі Айвс, сястра Тэры Айвс. * [[Кэтрын Кёрцін]] — Клаўдыя Хендэрсан, маці Дасціна. * {{нп5|Лінэя Бертэлсан||en|Linnea Berthelsen}} — Калі(Восем). Дзяўчына са звышздольнасцямі, можа выклікаць у людзей аптычныя [[Галюцынацыя|галюцынацыі]]. Утрымлівалася ў лабараторыі Хоўкінса разам з Адзінаццаць, але здолела збегчы. * [[Кэры Элвес]] — мэр Лары Кляйн, карумпаваны палітык. * [[Джэйк Бьюзі]] — Брус, рэпарцёр з газеты «Весткі Хоўкінса», дзе працуюць Нэнсі і Джонатан. * Франчэска Рэале — Хізэр Холаўэй, ратавальнік у гарадскім басейне. * Майкл Парк — Том Холаўэй, галоўны рэдактар газеты «Весткі Хоўкінса», дзе працуюць Нэнсі і Джонатан. Бацька Хізэр. * Алек Утгаф — Аляксей Смірноў, рускі навуковец. У 3 сезоне дапамог Джойсу, Джыму і Мюрэй. Гіне ў канцы трэцяга сезону. * Андрэй Іўчанка — Рыгор, рускі салдат. == Сезоны == {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="2" style="padding: 0 8px;" |Сезон ! style="padding: 0 8px;" |Эпізоды ! style="padding: 0 8px;" |Дата выхаду |- | scope="row" style="background:#771C23; color:#100; text-align:center;" | |'''1''' |8 |15 ліпеня 2016 |- | scope="row" style="background:#A42C17; color:#100; text-align:center;" | |'''2''' |9 |27 кастрычніка 2017 |- | scope="row" style="background:#171014; color:#100; text-align:center;" | |'''3''' |8 |4 ліпеня 2019 |- | scope="row" style="background: #7FA0BB; color:#100; text-align:center;" | |'''4''' |8 |2021 |- |} == Гісторыя стварэння == [[Шоураннер|Стваральнікамі серыяла]] сталі 32-гадовыя браты-блізняты [[Браты Даффер|Мэт і Рос Даферы]]. Праект быў задуманы за тры гады да рэалізацыі, але тады ім не хапала вопыту працы на тэлебачанні. У 2015 годзе яны напісалі і зрэжысіравалі поўнаметражны фільм «[[Затаіўшыся]]». Іх дэбютам на тэлебачанні была праца ў камандзе сцэнарыстаў серыяла «[[Хвоі (тэлесерыял)|Сосны]]». «Дзіўныя рэчы» стаў цалкам аўтарскім праектам братоў Дафер, у якім яны выступілі як [[выканаўчы прадзюсар|выканаўчыя прадзюсары]], [[сцэнарыст]]ы і [[рэжысёр]]ы<ref name="thr"/><ref name="film"/>. Вядома, што працоўнай назвай серыяла быў «[[Монтак]]», горад, у якім у 80-я гады XX стагоддзя праводзіўся «[[Праект Монток|Праект Монтак]]»<ref>{{Cite web|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2016/08/07/inside-stranger-things-the-duffer-bros-on-how-they-made-the-tv-hit-of-the-summer.html|title=Inside ‘Stranger Things’: The Duffer Bros. on How They Made the TV Hit of the Summer|author=Melissa Leon|date=2016-08-07|publisher=The Daily Beast|accessdate=2016-09-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170506153310/http://www.thedailybeast.com/articles/2016/08/07/inside-stranger-things-the-duffer-bros-on-how-they-made-the-tv-hit-of-the-summer.html|archivedate=6 мая 2017|url-status=}}{{ref-en}}</ref>, так што дзеянне павінна было адбывацца не ў Індыяне, а на [[Лонг-Айлэнд|Лонг-Айлендзе]]<ref> {{Cite web|url=https://www.thrillist.com/entertainment/nation/stranger-things-true-story-montauk-project-philadelphia-experiment|title=Inside the Real-Life Time-Travel Experiment That Inspired 'Stranger Things'|author=Dave Gonzales|date=2016-08-30|publisher=Thrillist.com|accessdate=2016-09-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160920115935/https://www.thrillist.com/entertainment/nation/stranger-things-true-story-montauk-project-philadelphia-experiment|archivedate=2016-09-20}}{{ref-en}}</ref>. Цікава таксама, што ў серыяле згадваецца [[праект «МК-Ультра»]]. === Кастынг === Пасля поспеху першых двух сезонаў акцёры серыяла «Дзіўныя справы» перазаключылі кантракты з [[Netflix]], і ў трэцім сезоне сумы ганарараў для іх павялічацца ў некалькі разоў. Вядучыя акцёры [[Вайнона Райдэр]] і [[Дэвід Харбар]] за здымкі адной серыі будуць атрымліваць па 350 тыс. долараў замест 150 тыс. і 80 тыс. долараў адпаведна. Ганарары [[Фін Вулфхард|Фіна Вулфхарда]], {{нп5|Гейтэн Матараца|Гейтэна Матараца|en|Gaten Matarazzo}}, {{нп5|Калеб Маклафлін|Калеба Маклафліна|en|Caleb McLaughlin}} і [[Ноа Шнап]]а складуць 250 тыс. долараў за серыю супраць 20 тыс. у першым сезоне. Выканаўцы роляў другога плана [[Наталі Даер]], [[Чарлі Хітан]], [[Джо Кіры]] і [[Сэдзі Сінк]] будуць атрымліваць па 150 тыс. долараў за эпізод. Ганарар [[Мілі Бобі Браўн]] не выдаецца, але ён будзе значна больш, чым у іншых акцёраў-падлеткаў. Па некаторых дадзеных, яго памер можа скласці ад 300 да 350 тыс. долараў за эпізод<ref name="THRActorSalaries">{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/stranger-things-stars-score-massive-pay-raises-season-3-1094952|title='Stranger Things' Stars Score Massive Pay Raises for Season 3|author=Bryn Elise Sandberg|coauthors=Borys Kit|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=2018-03-19|accessdate=2018-03-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://deadline.com/2018/03/stranger-things-cast-major-salary-increases-ahead-of-season-3-finn-wolfhard-millie-bobby-brown-gaten-matarazzo-and-caleb-mclaughlin-winoina-ryder-and-david-harbour-1202343134/|title=‘Stranger Things’ Cast Scores Major Salary Increases Ahead Of Season 3|date=2018-03-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/2018/03/20/stranger-things-teenage-stars-earn-16m-season-3/|title=Stranger Things' teenage stars to earn more than $1.6m for season 3|date=2018-03-20|work=www.telegraph.co.uk}}</ref>. == Судовае разбіральніцтва == У красавіку 2018 года рэжысёр Чарлі Кеслер звярнуўся ў Вярхоўны суд [[Лос-Анджэлес]]а з іскам супраць братоў Дафер, якіх абвінаваціў у плагіяце. Кеслер сцвярджае, што яны ўзялі ідэю для серыяла «Дзіўныя рэчы» з яго 6-хвіліннай кароткаметражкі «Монтак» і выкарыстоўвалі яго ж сцэнарый для поўнаметражнага фільма пад назвай «Праект „Монтак“»<ref name="thewrap2">{{Cite web|url=https://www.thewrap.com/stranger-things-creators-accused-of-ripping-off-short-film-for-netflix-series/|title=‘Stranger Things’ Creators Accused of Ripping Off Award-Winning Short Film|first=Tim|last=Kenneally|publisher=TheWrap|date=2018-04-03|accessdate=2018-04-03|lang=en}}</ref>. У кароткаметражцы Кеслера, прэм’ера якой адбылася ў 2012 годзе, фігуруе зніклы хлопчык, ваенная база, на якой праводзяцца эксперыменты, і монстр з іншага вымярэння. У позве Кеслер паказвае, што сустракаўся з Даферамі на [[Трайбека (кінафестываль)|кінафестывалі Трайбека]] ў 2014 годзе і перадаў ім для азнаямлення «сцэнарый, ідэі і гісторыі» для поўнаметражнага фільма пад назвай «Праект „Монтак“»<ref>{{Cite web|url=http://deadline.com/2018/04/duffer-brothers-stranger-things-lawsuit-montauk-2012-short-film-1202357863/|title=Duffer Brothers Accused Of Lifting ‘Stranger Things’ From 2012 Short Film|first=Greg|last=Evans|date=2018-04-03|accessdate=2018-04-03}}</ref>. Пад гэтай жа назвай Даферы прапанавалі свой серыял каналу Netflix, сцвярджае Кеслер. Пасля дзеянне серыяла перанеслі з Монтака ў Індыяну, а серыял атрымаў назву «Дзіўныя рэчы». Браты Дафер, у сваю чаргу, назвалі іск «цалкам неабгрунтаваным», а іх адвакат Алекс Конэр адзначыў, што яны ніколі не сустракаліся з Кеслерам і не абмяркоўвалі з ім якія-небудзь праекты: ''«Гэта толькі спроба нажыцца на крэатыўнасці і працы іншых людзей»''<ref>{{Cite news|title=Duffer Brothers say Stranger Things plagiarism charge is 'completely meritless'|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/stranger-things-duffer-brothers-netflix-plagiarism-montauk-a8289236.html|date=2018-04-04|accessdate=2018-04-12|lang=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Братья Даффер прокомментировали обвинение в плагиате «Очень странных дел»|url=https://www.buro247.ru/news/culture/5-apr-2018-stranger-things-plagiat-duffer-btothers.html|accessdate=2018-04-12|lang=ru}}</ref>. == Крытыка і водгукі == Серыял «Дзіўныя рэчы» неўзабаве пасля выхаду заслужыў высокія ацэнкі тэлекрытыкаў. На [[Мэшап (вэб)|вэб-агрэгатар]] [[Rotten Tomatoes]] першы сезон мае рэйтынг 97 %, заснаваны на 87 водгуках, з сярэдняй ацэнкай 8 з 10. Рэцэнзенты сышліся ў меркаванні, што «захапляльны, месцамі страшны, серыял „Дзіўныя рэчы“ дзейнічае нібы сумесь з фільмаў [[Стывен Спілберг|Спілберга]] і тэлехітоў 1980-х гадоў»<ref>{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/stranger_things/s01|title=''Stranger Things'': Season 1 (2016)|work=[[Rotten Tomatoes]]|accessdate=2019-11-06}}</ref>. На сайце [[Metacritic]] першаму сезону прысвоены рэйтынг 76 з 100 на аснове 34 радасных водгукаў<ref>{{Cite web|url=http://www.metacritic.com/tv/stranger-things/season-1|title=''Stranger Things'': Season 1|work=[[Metacritic]]|accessdate=2019-11-06}}</ref>. Другі сезон на сайце Rotten Tomatoes зарабіў рэйтынг 94 %, заснаваны на 146 рэцэнзіях; сярэдняя адзнака склала 7,79 з 10<ref>{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/stranger_things/s02|title=''Stranger Things'': Season 2 (2017)|work=[[Rotten Tomatoes]]|accessdate=2018-02-27}}</ref>. На сайце Metacritic другі сезон атрымаў 78 балаў з 100 на аснове 33 водгукаў крытыкаў<ref>{{Cite web|url=http://www.metacritic.com/tv/stranger-things/season-2|title=''Stranger Things'': Season 2|work=[[Metacritic]]|accessdate=2017-11-06}}</ref>. Трэці сезон на сайце Rotten Tomatoes зарабіў 90 % на аснове 121 адклікання<ref>{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/stranger_things/s03|title=''Stranger Things'': Season 3 (2019)|accessdate=2019-11-06}}</ref>. На сайце Metacritic трэці сезон зарабіў 72 балы з 100 на аснове 26 водгукаў крытыкаў<ref>{{Cite web|url=http://www.metacritic.com/tv/stranger-things/season-3|title=''Stranger Things'': Season 3|accessdate=2019-11-06}}</ref>. У кастрычніку 2019 года Netflix апублікавала спіс дзесяці самых прагляданых на гэтым сэрвісе тэлесерыялаў і фільмаў за 12 апошніх месяцаў. Паводле гэтых дадзеных, трэці сезон «Дзіўных рэчаў» прагледзела 64 млн гледачоў, больш папулярнымі апынуліся фільмы «[[Птушыны кораб]]» (80 млн гледачоў) і «[[Загадкавае забойства]]» (73 млн.)<ref>{{Cite news|title=What Netflix's biggest reveal tells us about what works and what doesn't|url=https://www.theguardian.com/culture/2019/oct/22/netflix-most-watched-tv-shows-films-figures}}</ref>. [[Стывен Кінг]] і знаўца кінематаграфічных дзівосаў і дзівацтваў [[Гільерма дэль Тора|Гільерма Дэль Тора]] пасля прагляду серыяла «Вельмі дзіўныя справы» не забыліся парэкамендаваць праект сваім прыхільнікам. «Чыстае захапленне. [[А+]]. Не прапусціце. [[Вайнона Райдэр]] цудоўная», — напісаў Кінг. Дэль Тора, чые працы таксама натхнялі братоў Дафер, таксама станоўча адазваўся аб серыяле: «Хацелася б выказаць публічную падзяку братам Дафер. Дзякуй, што ў „Дзіўных рэчах“ ёсць адсылкі да вашага пакорлівага слугі. Вельмі міла!». Рэжысёр дадаў: «„Дзіўныя рэчы“ месцяць у сябе многае: Кінга, Спілберга, 1980-е, мяне, але, што самае галоўнае, гэта добры серыял!»<ref>{{Cite web|url=https://www.kinopoisk.ru/article/2788426/|title=Стриминговый сервис Netflix выпустил новый сериал «Очень странные дела»|author=|date=|lang=ru|accessdate=2019-05-25}}</ref>. Поспех серыяла спрыяў выбуховага росту папулярнасці асноўнага акцёрскага складу. [[Гейтэн Матараца]], [[Калеб Маклафлін]] і [[Мілі Бобі Браўн]] былі запрошаныя 18 верасня 2016 года на цырымонію ўручэння прэміі «[[Эмі]]». Перад пачаткам цырымоніі яны выступілі на сцэне з песняй [[Бруна Марс]]а «[[Uptown Funk]]» і выклікалі ўражанне<ref name="telegraph"/>. == Узнагароды і намінацыі == Серыял быў намінаваны на прэміі «[[Залаты глобус|Залаты Глобус]]»<ref>{{Cite web|url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2017|title=Winners & Nominees 2017|publisher=www.goldenglobes.com|lang=en|accessdate=2018-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171204172313/https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2017|archivedate=4 снежня 2017|url-status=dead}}</ref>, [[British Academy Television Awards|BAFTA TV Award]]<ref>{{Cite news|title=‘The Crown’ Leads BAFTA Television Award Nominations|url=https://variety.com/2017/film/awards/bafta-british-academy-tv-awards-nominations-1202027478/|accessdate=2018-02-17|lang=en}}</ref>, [[Прайм-таймавая прэмія «Эмі»|Прайм-таймавую прэмію «Эмі»]]<ref>{{Cite web|url=http://www.ign.com/articles/2017/07/13/emmy-nominations-2017-westworld-stranger-things-atlanta-among-new-nominees|title=Emmy Nominations 2017: Westworld, Stranger Things, Atlanta Among New Nominees|publisher=IGN|lang=en|accessdate=2018-02-17}}</ref><ref>{{Cite news|title=Creative Arts Emmy Winners: ‘Stranger Things,’ ‘Westworld,’ ‘Big Little Lies’ Win Big — Complete List|url=https://variety.com/2017/tv/news/2017-creative-arts-emmy-winners-updated-list-1202553408/|accessdate=2018-02-17|lang=en}}</ref>; атрымаў такія ўзнагароды як «[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (2017)|Прэмію Гільдыі кінаакцёраў ЗША 2017]]» у катэгорыі «[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за лепшы акцёрскі склад у драматычным серыяле|Лепшы акцёрскі склад у драматычным серыяле]]»<ref>{{Cite news|title=Режиссер мультфильма "В поисках Немо" снимет два эпизода сериала "Очень странные дела"|url=http://www.newsru.com/cinema/13feb2017/stanton.html|accessdate=2017-07-06}}</ref>, «[[Прэмія Гільдыі прадзюсараў ЗША|Прэмію Гільдыі прадзюсараў ЗША]]» ў катэгорыі «Прэмія ім. Нормана Фелтана за прадзюсаванне драматычнага серыяла»<ref name=":2">{{Cite news|title=The Darryl F. Zanuck Award for Outstanding Producer of Theatrical Motion Pictures - PGA Awards: The Complete Winners List|url=http://www.hollywoodreporter.com/lists/producers-guild-awards-2017-winners-list-full-966469/item/outstanding-producer-theatrical-motion-pictures-2017-pga-nominations-960084|accessdate=2017-07-06|lang=en}}</ref>, [[MTV Movie & TV Awards 2017]] у катэгорыях «Тэлешоу года» і «Найлепшы акцёр або актрыса на тэлебачанні»<ref name=":1">{{Cite news|title=2017 MTV Movie and TV Awards: Complete Winners List|url=http://variety.com/2017/tv/news/mtv-movie-tv-awards-winners-list-1202410366/|accessdate=2017-07-06|lang=en}}</ref> (Мілі Бобі Браўн), прэмію «[[Сатурн (прэмія, 2017)|Сатурн 2017]]» у катэгорыях «[[Прэмія «Сатурн» за лепшую ролю маладога акцёра або актрысы ў тэлесерыяле|Лепшая роля маладога акцёра або актрысы ў тэлесерыяле]]» (Мілі Бобі Браўн) і «Лепшыя серыялы з новых медыя»<ref>{{Cite news|title=Full List Of Winners At Saturn Awards 2017 Announced|url=http://heroichollywood.com/winners-saturn-awards-2017/|accessdate=2017-07-06|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170704183054/http://heroichollywood.com/winners-saturn-awards-2017/|archivedate=4 ліпеня 2017|url-status=dead}}</ref>, прэмію «[[Амерыканскі інстытут кінамастацтва|Амерыканскага інстытута кінамастацтва]]» ў катэгорыі «Топ-10 тэлешоу года»<ref>{{Cite news|title=AFI Awards: TV Honorees Heavy On Freshmen; ‘This Is Us’ Lone Network Show|url=http://deadline.com/2016/12/afi-awards-tv-2016-game-of-thrones-this-is-us-stranger-things-1201867020/|accessdate=2017-07-06|lang=en}}</ref>, і іншыя<ref>{{Cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt4574334/awards|title=Stranger Things|accessdate=2017-07-06}}</ref>. == Іншае == * 4 кастрычніка 2017 года, у чаканні выхаду другога сезона серыяла, [[Netflix]] і [[BonusXP]] выпусцілі бясплатную гульню ''Stranger Things: The Game'' для [[Android]] і [[iOS]]. Гэта ''[[Zelda]]''-падобная гульня ў [[Піксельная графіка|піксельныя рэтра-стылі]], падобным са стылем гульняў на [[Super Nintendo Entertainment System]], але з кіраваннем, адаптаваным для сэнсарных экранаў. У гульні прысутнічаюць знаёмыя лакацыі і персанажы з першых двух сезонаў, аднак сюжэт мае значныя адрозненні. Храналагічна падзеі гульні разгортваюцца пасля першага сезону і да другога сезона серыяла, але не з’яўляюцца часткай канона, у асноўным пераказваючы сюжэт першага сезону. Гульня атрымала станоўчыя водгукі<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2017/10/4/16418816/stranger-things-game-iphone-android|title=This Stranger Things mobile game will help prepare you for the Upside Down|date=2017-10-04|accessdate=2017-10-04|work=[[The Verge]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.eurogamer.net/articles/2017-10-04-theres-an-official-stranger-things-video-game-and-it-looks-retro-cool|title=There's an official Stranger Things video game and it looks retro cool|date=2017-10-04|accessdate=2017-10-04|work=[[Eurogamer]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/articles/beating-the-stranger-things-game-reveals-this-neve/1100-6453794/|title=Beating The Stranger Things Game Reveals This Never-Before-Seen Clip From Season 2|date=2017-10-04|accessdate=2017-10-04|work=[[GameSpot]]}}</ref><ref>[https://lifehacker.ru/2017/10/04/stranger-things-the-game/ Вышла бесплатная мобильная игра по сериалу «Очень странные дела»]. Лайфхакер</ref><ref>[http://www.gamezebo.com/2017/10/10/stranger-things-game-review-legend-eleven/ Stranger Things: The Game Review — The Legend of Eleven] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171107005557/http://www.gamezebo.com/2017/10/10/stranger-things-game-review-legend-eleven/ |date=7 лістапада 2017 }}. Gamezebo</ref><ref>[https://www.theverge.com/2017/10/4/16418816/stranger-things-game-iphone-android This Stranger Things mobile game will help prepare you for the Upside Down]. The Verge</ref>. * 4 ліпеня 2019 года святло ўбачыла працяг «Вельмі дзіўныя справы 3: Гульня» — афіцыйны дадатак да трэцяга сезону хітовага арыгінальнага серыяла. Гульцы могуць аб’ядноўвацца ў пары, каб даследаваць свет Хоўкінса, вырашаць галаваломкі і змагацца са злом «зваротнай боку» ў якасці аднаго з дванаццаці ўлюбёных персанажаў серыяла. Рэліз на платформы [[PlayStation 4]], [[Xbox One]], [[Nintendo Switch]], [[Mac OS]] і [[Microsoft Windows|Windows]] адбыўся ў дзень прэм’еры трэцяга сезона. 30 жніўня гульня стала даступная і для мабільных платформаў у App Store і Google Play. == Заўвагі == {{Reflist|group="заўв"}} == Зноскі == {{Reflist|3|refs=<ref name="frightfind">{{cite web |url=https://frightfind.com/stranger-things-netflix-homage/ |title= Stranger Things is an Homage to the Greats |accessdate=2016-08-31| work=FrightFind |date=2016-07-26 |lang=en}}</ref> <ref name="wsj">{{cite news| url=http://blogs.wsj.com/speakeasy/2016/07/13/how-netflixs-stranger-things-channels-steven-spielberg-john-carpenter-and-stephen-king/ | title=How Netflix’s ''Stranger Things'' Channels Steven Spielberg, John Carpenter and Stephen King | first=Sarene | last=Leeds | newspaper=[[The Wall Street Journal]] | date=2016-07-13 | accessdate=2016-07-29 |lang=en}}</ref> <ref name="thewrap">{{cite web| url=http://www.thewrap.com/stranger-things-21-80s-relics-weve-spotted-so-far-photos/ | title=''Stranger Things'': 21 '80s Relics We’ve Spotted So Far | first=Meriah | last=Doty | publisher=TheWrap | date=2016-07-21 | accessdate=2016-07-29 |lang=en}}</ref> <ref name="vulture">{{cite web| url=http://www.vulture.com/2016/07/stranger-things-film-reference-glossary.html | title=A ''Stranger Things'' Glossary: Every Major Film Reference in the Show, From A–Z |last=Tobias |first=Scott | work=[[Vulture.com]]|date=2016-07-18|accessdate=2016-08-31 |lang=en}}</ref> <ref name="boomhowdy">{{cite web | url=http://boomhowdy.com/filmtv/stranger-things-influences/ | title=Strange Influences: Our Favorite Movie References From ''Stranger Things'' | first=Tyree | last=Kimber | publisher=Boomhowdy.com | date=2016-07-26 | accessdate=2016-07-29 | lang=en | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170118030052/http://boomhowdy.com/filmtv/stranger-things-influences/ | archivedate=2017-01-18 | url-status=dead }}</ref> <ref name="inverse">{{cite web| url=https://www.inverse.com/article/18481-netflix-stranger-things-80s-pop-culture-references-spielberg | title=Every '80s Pop Culture References in ''Stranger Things'' | first=Sean | last=Hutchinson | work=Inverse | date=2016-07-19 | accessdate=2016-07-29 |lang=en}}</ref> <ref name="telegraph1">{{cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/music/artists/love-the-stranger-things-soundtrack-here-are-10-things-to-listen/ |title=Love the Stranger Things soundtrack? Here are 10 things to listen to next |publisher=The Telegraph |author=Adam Bolt |date=2016-09-01 |lang=en}}</ref> <ref name="bustle">{{cite news|url=http://www.bustle.com/articles/172579-is-hawkins-a-real-town-stranger-things-will-make-you-nostalgic-for-these-other-80s-classics|title=Is Hawkins A Real Town? 'Stranger Things' Will Make You Nostalgic For These Other '80s Classics|first=Caitlin|last=Gallagher|magazine=Bustle |date=2016-07-15 |accessdate=2016-09-01 |lang=en}}</ref> <ref name="screenrant">{{cite web|url=http://screenrant.com/stranger-things-conspiracy-occult/|title=‘Stranger Things’ Real Life Conspiracy and Occult Connections|first=Andy|last=Kubai|publisher=Screenrant.com|date=2016-08-19|accessdate=2016-09-01 |lang=en}}</ref> <ref name="thr">{{cite web |url=http://thr.ru/tv/vajnona-rajder-serialy-netflix-i-hbo-nicem-ne-ustupaut-polnomu-metru/ |title=Вайнона Райдер: «Сериалы Netflix и HBO ничем не уступают полному метру» |author=Брин Элиз Сэндберг |publisher=The Hollywood Reporter |date=2016-07-20 |accessdate=2016-07-24 |archive-date=12 жніўня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170812213903/http://thr.ru/tv/vajnona-rajder-serialy-netflix-i-hbo-nicem-ne-ustupaut-polnomu-metru/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="film">{{cite web |url=https://www.film.ru/articles/biblioteka-priklyucheniy-i-fantastiki |title=Рецензия на первый сезон сериала «Очень странные дела» |author=Евгений Ухов |publisher=Film.ru |date=2016-07-18 |accessdate=2016-07-24}}</ref> <ref name="telegraph">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/2016/09/19/the-stranger-things-cast-stole-the-emmys---without-winning-a-sin/ |title=The Stranger Things cast sang Uptown Funk and stole the Emmy Awards - without winning a single trophy |author=Tristram Fane Saunders |newspaper=The Telegraph |date=2016-09-19 |accessdate-2016-09-21 |lang=en}}</ref>}} == Спасылкі == * [https://www.netflix.com/ua/title/80057281 Афіцыйны сайт] {{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ВП-парталы|Кінематограф|ЗША}} [[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя тэлесерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Драматычныя тэлесерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы 2016 года]] 4mwabfd1lqzrjobc6lat6yx9z0wypv4 0 671057 5199296 4873175 2026-09-14T21:08:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5199296 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| group = Датога<br /> (''Datoga'') | image = [[Выява:Datoga Family, Tarangire.jpg|300px]] | caption = <div style="background-color:#fee8ab"><small> | poptime = 170000 (2021 г.) | popplace = {{Сцягафікацыя|Танзанія}}  | langs = датога | rels = [[анімізм]] | related = [[календжын]], [[масаі]] }} '''Датога''' (саманазва ''Datoga'') — [[нілоты|нілоцкі]] народ на поўначы [[Танзанія|Танзаніі]]. Агульная колькасць (2021 г.) — 170 000 чалавек<ref>[https://joshuaproject.net/people_groups/15286/TZ Datooga, Barabaig in Tanzania]</ref>. == Гісторыя == Датога адносяцца да паўднёвай галіны нілотаў, па мове блізкія да [[календжын]] і часткі [[масаі|масаяў]]. [[Мовазнаўства|Лінгвісты]] лічаць, што агульныя продкі датога і календжын вылучыліся як асобная група каля 3000 гадоў таму і да [[1500]] г. перасяліліся на тэрыторыю [[Усходняя Афрыка|Усходняй Афрыкі]]. Датога займалі частку [[гара|горных]] раёнаў з багатымі пашамі, пакуль не былі выціснуты з большасці зямель масаямі. У другой палове [[20 стагоддзе|XX]] ст. ціск перасяленцаў, на гэты раз [[земляробства|земляробаў]]-[[банту]], прадоўжыўся<ref>[https://www.culturalsurvival.org/publications/cultural-survival-quarterly/maasai-and-barabaig-herders-struggle-land-rights-kenya-and Maasai and Barabaig Herders Struggle for Land Rights in Kenya and Tanzania]</ref>. Характэрна тое, што датога імкнуцца адасобіцца ад сучасных інавацый, каб захаваць традыцыйную [[культура|культуру]]. == Культура == Асноўным заняткам датога лічыцца вандроўная і адгонная [[жывёлагадоўля]]. Яны трымаюць [[карова|кароў]], [[авечка свойская|авечак]], [[каза свойская|коз]] і [[свойскі асёл|аслоў]]. Асаблівую ролю ў [[культура|культуры]] займаюць [[карова|каровы]], паколькі валоданне імі вызначае статус сярод супляменнікаў, [[малако]] і [[кроў]] кароў разглядаюцца як найлепшая ежа. Большасць датога вымушана займацца [[земляробства]]м, вырошчваюць [[кукуруза|кукурузу]], [[проса]], [[бабовыя]], на продаж — [[Цыбуля рэпчатая|цыбулю]]. Звычайна земляробства развіваецца найлепей у раёнах з дастатковай колькасцю ападкаў, там, дзе існуе вонкавы попыт на харчовыя прадукты. Акрамя таго, пэўны перыяд года мужчыны займаюцца адыходніцтвам, наймаюцца на часовую працу ў [[горад|гарады]]. Наадварот, ізаляваныя групы ў засушлівых раёнах абапіраюцца галоўным чынам на жывёлагадоўлю. Жывёлагадоўля застаецца найважнейшым заняткам ''барабайг'', найбольш ізаляванай тэрытарыяльнай групы, што захоўвае багатыя горныя пашы. Распаўсюджанае традыцыйнае [[рамяство]] — [[металургія]]. Датога апрацоўваюць [[жалеза]]. Дадатковыя заняткі — [[паляванне]] і [[збіральніцтва]]. Тыповыя паселішчы ''геда'' — [[сям'я|сямейныя]] сядзібы з некалькімі хацінамі. Апошнія ўяўляюць сабою чатырохкутныя [[каркас]]ныя канструкцыі з плоскімі [[дах]]амі, сплеценыя з галля і пакрытыя сумессю [[гліна|гліны]], [[салома|саломы]] і [[гной (угнаенне)|гною]]. Прастору вакол ''геда'' абмяжоўваюць зараснікі калючага [[хмызняк]]у, што абараняюць людзей і свойскую жывёлу ад дзікіх звяроў. Мужчынская [[вопратка]] ''хангд'' — кавалак чырвонай [[тканіна|тканіны]] накшталт [[тога (адзенне)|тогі]]. Жаночая вопратка ''ханангвенд'' даўжэйшая за ''хангд''. Жанчыны носяць шыйныя [[дрот|драцяныя]] спіралі і мноства [[каралі|караляў]]. І мужчыны, і жанчыны ўпрыгожваюць цела і твар шрамаваннем. Датога падзяляюцца на 13 тэрытарыяльных груп, якія дысперсна раскіданы на поўначы [[Танзанія|Танзаніі]]. Яны звычайна не мяжуюць адна з іншай, аднак падтрымліваюць узаемныя кантакты. Агульнага кіравання ў тэрытарыяльных груп няма. Існуюць таксама родавыя арганізацыі на чале са старэйшынамі, але іх уплыў у розных групах адрозны. Род арганізуе супольныя [[свята|святы]] і [[рытуал]]ы, яго члены аказваюць узаемную падтрымку. Галоўная сацыяльная адзінка — нуклеарная сям’я з бацькоў і іх дзяцей. Яна разглядаецца як карыстальнік пэўных тэрыторый, уладальнік палеткаў і свойскай жывёлы. Сваяцтва перадаецца толькі па лініі бацькі. [[Шлюб]]ы знутры рода забаронены. Многія сем’і прытрымліваюцца звычаю [[палігінія|палігініі]]. Мужчыны выбіраюць жонак не толькі сярод супляменніц, але і сярод жанчын-[[банту]]. У юнацкім узросце хлопчыкі праходзяць шэраг абрадаў [[ініцыяцыя|ініцыяцыі]], у тым ліку [[абразанне]] і паляванне на дзікіх звяроў. У апошнім выпадку забойства звера не абавязковае. Малады воін павінен толькі праткнуць небяспечную жывёліну ([[леў|ільва]], [[Буйвал афрыканскі|буйвала]], [[насарогі|насарога]], [[леапард]]а і г. д.) [[дзіда]]й. Датога лічацца грознымі воінамі і паляўнічымі нават у параўнанні з [[масаі|масаямі]]<ref>[https://kopelion.org/ngorongoro-people/ Ngorongoro People]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Часам ахвярамі воінаў становяцца не жывёлы, а людзі, паколькі забойства ворага прыраўноўваецца да подзвігу. Ворагамі могуць лічыцца ўсе, хто не адносіцца да датога і не мае з імі сваяцкіх або шчыльных [[гандаль|гандлёвых]] сувязей. У нашы дні наяўнасць [[агнястрэльная зброя|агнястрэльнай зброі]] дазваляе датога супраціўляцца нават [[паліцыя|паліцэйскім]] і [[армія|армейскім]] часткам. == Мова == Родная [[мова]] датога адносіцца да паўднёвай галіны [[нілоцкія мовы|нілоцкіх моў]]. Яна фактычна з’яўляецца [[пісьмо|бяспісьменнай]], хаця існуюць запісы асобных слоў і выразаў на [[Лацінскі алфавіт|лацінцы]]. Дзеці датога практычна абмінаюць школьную адукацыю, таму ўзровень засваення [[дзяржаўная мова|афіцыйных моў]] вельмі нізкі. Толькі 1 % датога пісьменны, толькі 5 % датога валодаюць [[суахілі]]<ref>[https://www.sav.sk/journals/uploads/06291359Avoiding%20Christianity%20%E2%80%93%20a%20Weapon%20in%20Educating%20%E2%80%98Savage%E2%80%99%20Pastoralists%20a%20Case%20Study%20of%20Nilotic%20Buradiga%20in%20Tanzania.pdf Emília BIHARIOVÁ, AVOIDING CHRISTIANITY — A WEAPON IN EDUCATING ‘SAVAGE’ PASTORALISTS: A CASE STUDY OF NILOTIC BURADIGA IN TANZANIA]</ref>. У выніку большасць датога размаўляе на роднай мове. == Рэлігія == Датога вераць у існаванне першаснага [[бог]]а-творцы [[сусвет]]у ''Асеета''. Аднак ён мала выяўляе сябе ў паўсядзённым жыцці. Таму датога шануюць шматлікіх духаў [[прырода|прыроды]] і [[культ продкаў|продкаў]]. Рэлігійныя цырымоніі ўзначальваюць старэйшыны або правадыры. Прадстаўнікі [[хрысціянства|хрысціянскіх]] канфесій перыядычна арганізуюць сярод датога місіянерскую дзейнасць, аднак пакуль яна не прыносіць асаблівага плёну. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Datoga}} * [https://kwekudee-tripdownmemorylane.blogspot.com/2013/07/datoga-people-tanzanians-indigenous.html DATOGA PEOPLE: TANZANIANS INDIGENOUS PEACEFUL AND FIERCE WARRIORS] * [https://www.exploring-africa.com/en/tanzania/datoga/datoga-social-organization-and-villages DATOGA SOCIAL ORGANIZATION AND VILLAGES] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210117181001/https://www.exploring-africa.com/en/tanzania/datoga/datoga-social-organization-and-villages |date=17 студзеня 2021 }} * [https://www.unl.edu/rhames/212/Model-Book-Reports/h2.pdf The Barabaig by G.J. Kilma] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240419210223/https://www.unl.edu/rhames/212/Model-Book-Reports/h2.pdf |date=19 красавіка 2024 }} [[Катэгорыя:Народы Танзаніі]] [[Катэгорыя:Нілоты]] o46ubg34o7du7ntgzsm1yb2fjmsuc6f 0 674044 5199084 3819743 2026-09-14T15:08:17Z Altenmann 5139 {{спіс цёзак2|Рускія}} 5199084 wikitext text/x-wiki '''Вадап’янаў''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Міхаіл Васілевіч Вадап’янаў]] (1899—1980) — савецкі лётчык, адзін з першых [[Герой Савецкага Саюза|Герояў Савецкага Саюза]] (20.04.1934), генерал-маёр авіяцыі (1943). * [[Павел Аляксандравіч Вадап’янаў]] (нар. 1940) — беларускі філосаф. [[Член-карэспандэнт]] (2009) [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], [[доктар філасофскіх навук]] (1983), [[прафесар]] (1984). Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь (1995). {{спіс цёзак2|Рускія}} 78jvj7xoeh4onh1ebvmaewdvvia916l 0 687502 5199518 3922069 2026-09-15T08:50:21Z Autumndancer 168015 /* Казахстан */ 5199518 wikitext text/x-wiki '''Севан''' — тапонім. == [[Арменія]] == * [[Севан]] — возера. * [[Севан (горад)|Севан]] — горад. == [[Казахстан]] == * [[Севан (аул)|Севан]] — [[аул]] у [[Бухар-Жыраўскі раён|Бухар-Жыраўскім раёне]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] {{неадназначнасць}} gk9trzxbngq904f2jd8b294gflznvyu 0 687757 5199093 4900936 2026-09-14T15:46:43Z 5199093 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Леанід Леанідавіч Суда́ленка''' (нар. {{ДН|23|9|1966}}) — беларускі праваабаронца, [[Палітычныя зняволеныя|палітычны зняволены]] [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Юрыст па адукацыі, скончыў [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны|Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт]]. Працаваў па спецыяльнасці ў розных арганізацыях. У 2006 годзе ўвайшоў у ініцыятыўную групу [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006)|кандыдата ў прэзідэнты]] [[Аляксандр Уладзіміравіч Мілінкевіч|Аляксандра Мілінкевіча]], пасля чаго з ім не працягнулі кантракт у гомельскім упраўленні «[[Белтрансгаз|Белтрансгаза]]». Судаленка ўладкаваўся працаваць інспектарам па працы ў незалежны [[Беларускі прафсаюз работнікаў радыёэлектроннай прамысловасці|прафсаюз работнікаў радыёэлектроннай прамысловасці]]. Пасля пачаў супрацоўнічаць з [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|праваабарончым цэнтрам «Вясна»]]. Атрымаў дадатковую адукацыю ў Беларускім доме правоў чалавека. У 2016 годзе Судаленка ўдзельнічаў у гучным судовым працэсе аб гібелі 13-гадовай школьніцы падчас уборкі бульбы ў калгасе «Усход-Агра». Суд стаў на бок калгаса, аднак упершыню ў беларускай практыцы прызначыў буйную грашовую кампенсацыю; на думку праваабаронцы Андрэя Стрыжака, у прызначэнні буйной кампенсацыі ёсць вялікая заслуга Судаленкі. Таксама ён актыўна ўдзельнічаў у вырашэнні працоўных спрэчак і дапамагаў рыхтаваць скаргі ў [[Камітэт па правах чалавека ААН]]. У 2020 годзе Судаленка аказваў юрыдычную дапамогу ў абскарджанні прысудаў суда за ўдзел у несанкцыянаваных масавых мерапрыемствах у Гомелі пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў]]<ref name=belsat>{{cite web |url=https://belsat.eu/news/21-11-2021-yago-bayalisya-u-rajpo-i-nenavidzeli-u-ministerstvah-andrej-stryzhak-pra-pravaabarontsu-leanida-sudalenku/ |title=«Яго баяліся ў райпо і ненавідзелі ў міністэрствах». Андрэй Стрыжак – пра праваабаронцу Леаніда Судаленку |work=[[Белсат]] |author=Ганна Ганчар |date=2021-11-21 |access-date=2021-11-26 |archive-date=2021-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126185814/https://belsat.eu/news/21-11-2021-yago-bayalisya-u-rajpo-i-nenavidzeli-u-ministerstvah-andrej-stryzhak-pra-pravaabarontsu-leanida-sudalenku/ |url-status=live }}</ref>. == Палітычны пераслед == Старшыня гомельскай філіі [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Праваабарончага цэнтру «Вясна»]]. У час [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Беларусі]] і рэпрэсій з боку ўладаў арыштаваны 18 студзеня 2021 года ў межах крымінальнай справы па арт. 342 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК РБ]] (групавыя дзеянні, якія груба парушаюць грамадскі парадак). У той жа дзень адбыўся ператрус у офісе Грамадска-палітычнага цэнтра, дзе месцілася філія. 20 студзеня 2021 года сумеснай заяваю дзесяці арганізацый, сярод якіх [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]], [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]], [[Беларускі Хельсінкскі камітэт|Беларускі Хельсінскі камітэт]], [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускі ПЕН-цэнтр]], быў прызнаны [[Палітычныя зняволеныя|палітычным зняволеным]]. 16 чэрвеня 2021 года шэфства над палітвязнем узяў [[Канстанцін фон Ноц]], дэпутат [[Бундэстаг]]у<ref>{{Cite web|date=2021-06-15|title=Members of the German Bundestag and the European Parliament sponsor Eduard Kudyniuk, Leanid Sudalenka and Volha Klimkova|work={{нп3|Libereco – Partnership for Human Rights|Libereco – Partnership for Human Rights|de|Libereco – Partnership for Human Rights}}|url=https://www.lphr.org/belarus-godparents-birgitsippel-konstantinvonnotz-marianoichl/|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210923201444/https://www.lphr.org/belarus-godparents-birgitsippel-konstantinvonnotz-marianoichl/|archivedate=2021-09-23|accessdate=2021-09-23|language=en}}</ref>. Закрыты судовы працэс распачаўся 3 верасня 2021 года ў [[Гомель|Гомелі]]. Дапамогу людзям — юрыдычную, фінансавую — улады трактавалі як «арганізацыю і фінансаванне беспарадкаў»<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31473477.html|title=«Мы чакаем, калі гэты кашмар закончыцца». Жонка праваабаронцы Судаленкі — пра яго дзень нараджэньня за кратамі|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2021-09-23}}</ref>. 3 лістапада Леаніду Судаленку прысудзілі 3 гады турмы<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31542009.html|title=Праваабаронцам Леаніду Судаленку і Тацяне Ласіцы прысудзілі 3 і 2,5 года турмы|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2021-11-03}}</ref>. Леанід Судаленка цалкам адбыў тэрмін прызначанага пакарання і выйшаў на волю 21 ліпеня 2023 года. Праз два тыдні пасля гэтага ён з’ехаў з Беларусі<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/323314/|title=Былы палітзняволены Леанід Судаленка выехаў з Беларусі|date=2023-08-04|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. 1 лістапада 2023 года супраць Судаленкі распачалі новую крымінальную справу<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/329544/|title=На Леаніда Судаленку завялі новую крымінальную справу|date=2023-11-02|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. 17 чэрвеня 2024 года Судаленку па дзвюх частках крымінальнага артыкула аб садзейнічанні экстрэмісцкай дзейнасці завочна прыгаварылі да пяці гадоў калоніі строгага рэжыму, а таксама да штрафу<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/345118/|title=Стаў вядомы завочны прысуд Леаніду Судаленку|date=2024-06-17|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. == Узнагароды == За праваабарончую дзейнасць атрымаў французскую {{нп3|Прэмія «Свабода-Роўнасць-Братэрства»|Прэмію «Свабода-Роўнасць-Братэрства»|fr|Prix des Droits de l'homme de la République française}} за 2018 год. У 2019 годзе беларускай праваабарончай супольнасцю быў узнагароджаны Нацыянальнай прэміяй за дасягненні ў галіне правоў чалавека як «Праваабаронца года». Разам з арыштаванымі калегамі па «[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясне]]» [[Марфа Рабкова|Марфаю Рабковай]], [[Таццяна Ласіца|Таццянаю Ласіцаю]], Андрэем Чапюком вясной 2021 года атрымаў {{нп3|Прэмія «Чалавек чалавеку»|прэмію «Чалавек чалавеку»|en|Homo Homini Award}}, узнагароду ў галіне правоў чалавека, за 2020 год<ref>{{Cite web|date=2021-04-27|title=THE HOMO HOMINI AWARD FOR 2020 WILL BE PRESENTED TO MARFA RABKOVA, ANDREI CHAPIUK, LEANID SUDALENKA AND TATSIANA LASITSA|url=https://www.clovekvtisni.cz/en/the-homo-homini-award-for-2020-7623gp|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210728081931/https://www.clovekvtisni.cz/en/the-homo-homini-award-for-2020-7623gp|archivedate=2021-07-28|accessdate=2021-07-28|work={{нп3|Чалавек у нядолі|Чалавек у нядолі|en|People in Need}}|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-05-11|title=Находящиеся под стражей белорусские правозащитники награждены премией Homo Homini|url=https://naviny.online/new/20210511/1620714469-nahodyashchiesya-pod-strazhey-belorusskie-pravozashchitniki-nagrazhdeny|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211103125803/https://naviny.online/new/20210511/1620714469-nahodyashchiesya-pod-strazhey-belorusskie-pravozashchitniki-nagrazhdeny|archivedate=2021-11-03|work=[[Naviny.by]]|language=ru}}</ref>. У ліку чатырох беларускіх юрыстаў уганараваны прэміяй «За абарону правоў чалавека-2021» Рады адвакатаў і юрыдычных супольнасцей Еўропы<ref>{{cite web|url=https://spring96.org/be/news/106018|title=Леанід Судаленка, Лілія Уласава, Максім Знак і Дзмітрый Лаеўскі атрымалі прэмію “За абарону правоў чалавека”|work=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]|date=2021-12-09}}</ref>. Узнагароджаны [[Медаль Няскораных (Ларысы Геніюш)|медалём Няскораных (Ларысы Геніюш)]] 3 жніўня 2024 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/348552|title=АПК узнагародзіў Медалём Няскораных 13 чалавек|website=Наша Ніва|date=2024-08-04|access-date=2025-01-02}}</ref>. == Асабістае жыццё == Жанаты, у сям’і Судаленкаў чацвёра сыноў<ref name=belsat/>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://prisoners.spring96.org/be/person/leanid-sudalenka Афіцыйны ТГ - канал Леаніда Судаленкі - t.me/lsudalenka Старонка Леаніда Судаленкі на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Судаленка Леанід Леанідавіч}} [[Катэгорыя:Праваабаронцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі]] [[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»]] [[Катэгорыя:Праваабарончы цэнтр «Вясна»]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] 1a89nlhq9lhcop7bp4v5ocnfksy5ccx 5199106 5199093 2026-09-14T16:01:06Z 5199106 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Леанід Леанідавіч Суда́ленка''' (нар. {{ДН|23|9|1966}}) — беларускі праваабаронца, [[Палітычныя зняволеныя|палітычны зняволены]] [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Юрыст па адукацыі, скончыў [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны|Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт]]. Працаваў па спецыяльнасці ў розных арганізацыях. У 2006 годзе ўвайшоў у ініцыятыўную групу [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006)|кандыдата ў прэзідэнты]] [[Аляксандр Уладзіміравіч Мілінкевіч|Аляксандра Мілінкевіча]], пасля чаго з ім не працягнулі кантракт у гомельскім упраўленні «[[Белтрансгаз|Белтрансгаза]]». Судаленка ўладкаваўся працаваць інспектарам па працы ў незалежны [[Беларускі прафсаюз работнікаў радыёэлектроннай прамысловасці|прафсаюз работнікаў радыёэлектроннай прамысловасці]]. Пасля пачаў супрацоўнічаць з [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|праваабарончым цэнтрам «Вясна»]]. Атрымаў дадатковую адукацыю ў Беларускім доме правоў чалавека. У 2016 годзе Судаленка ўдзельнічаў у гучным судовым працэсе аб гібелі 13-гадовай школьніцы падчас уборкі бульбы ў калгасе «Усход-Агра». Суд стаў на бок калгаса, аднак упершыню ў беларускай практыцы прызначыў буйную грашовую кампенсацыю; на думку праваабаронцы Андрэя Стрыжака, у прызначэнні буйной кампенсацыі ёсць вялікая заслуга Судаленкі. Таксама ён актыўна ўдзельнічаў у вырашэнні працоўных спрэчак і дапамагаў рыхтаваць скаргі ў [[Камітэт па правах чалавека ААН]]. У 2020 годзе Судаленка аказваў юрыдычную дапамогу ў абскарджанні прысудаў суда за ўдзел у несанкцыянаваных масавых мерапрыемствах у Гомелі пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў]]<ref name=belsat>{{cite web |url=https://belsat.eu/news/21-11-2021-yago-bayalisya-u-rajpo-i-nenavidzeli-u-ministerstvah-andrej-stryzhak-pra-pravaabarontsu-leanida-sudalenku/ |title=«Яго баяліся ў райпо і ненавідзелі ў міністэрствах». Андрэй Стрыжак – пра праваабаронцу Леаніда Судаленку |work=[[Белсат]] |author=Ганна Ганчар |date=2021-11-21 |access-date=2021-11-26 |archive-date=2021-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126185814/https://belsat.eu/news/21-11-2021-yago-bayalisya-u-rajpo-i-nenavidzeli-u-ministerstvah-andrej-stryzhak-pra-pravaabarontsu-leanida-sudalenku/ |url-status=live }}</ref>. == Палітычны пераслед == Старшыня гомельскай філіі [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Праваабарончага цэнтру «Вясна»]]. У час [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Беларусі]] і рэпрэсій з боку ўладаў арыштаваны 18 студзеня 2021 года ў межах крымінальнай справы па арт. 342 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК РБ]] (групавыя дзеянні, якія груба парушаюць грамадскі парадак). У той жа дзень адбыўся ператрус у офісе Грамадска-палітычнага цэнтра, дзе месцілася філія. 20 студзеня 2021 года сумеснай заяваю дзесяці арганізацый, сярод якіх [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]], [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]], [[Беларускі Хельсінкскі камітэт|Беларускі Хельсінскі камітэт]], [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускі ПЕН-цэнтр]], быў прызнаны [[Палітычныя зняволеныя|палітычным зняволеным]]. 16 чэрвеня 2021 года шэфства над палітвязнем узяў [[Канстанцін фон Ноц]], дэпутат [[Бундэстаг]]у<ref>{{Cite web|date=2021-06-15|title=Members of the German Bundestag and the European Parliament sponsor Eduard Kudyniuk, Leanid Sudalenka and Volha Klimkova|work={{нп3|Libereco – Partnership for Human Rights|Libereco – Partnership for Human Rights|de|Libereco – Partnership for Human Rights}}|url=https://www.lphr.org/belarus-godparents-birgitsippel-konstantinvonnotz-marianoichl/|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210923201444/https://www.lphr.org/belarus-godparents-birgitsippel-konstantinvonnotz-marianoichl/|archivedate=2021-09-23|accessdate=2021-09-23|language=en}}</ref>. Закрыты судовы працэс распачаўся 3 верасня 2021 года ў [[Гомель|Гомелі]]. Дапамогу людзям — юрыдычную, фінансавую — улады трактавалі як «арганізацыю і фінансаванне беспарадкаў»<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31473477.html|title=«Мы чакаем, калі гэты кашмар закончыцца». Жонка праваабаронцы Судаленкі — пра яго дзень нараджэньня за кратамі|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2021-09-23}}</ref>. 3 лістапада Леаніду Судаленку прысудзілі 3 гады турмы<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31542009.html|title=Праваабаронцам Леаніду Судаленку і Тацяне Ласіцы прысудзілі 3 і 2,5 года турмы|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2021-11-03}}</ref>. Леанід Судаленка цалкам адбыў тэрмін прызначанага пакарання і выйшаў на волю 21 ліпеня 2023 года. Праз два тыдні пасля гэтага ён з’ехаў з Беларусі<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/323314/|title=Былы палітзняволены Леанід Судаленка выехаў з Беларусі|date=2023-08-04|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. 1 лістапада 2023 года супраць Судаленкі распачалі новую крымінальную справу<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/329544/|title=На Леаніда Судаленку завялі новую крымінальную справу|date=2023-11-02|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. 17 чэрвеня 2024 года Судаленку па дзвюх частках крымінальнага артыкула аб садзейнічанні экстрэмісцкай дзейнасці завочна прыгаварылі да пяці гадоў калоніі строгага рэжыму, а таксама да штрафу<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/345118/|title=Стаў вядомы завочны прысуд Леаніду Судаленку|date=2024-06-17|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. == Узнагароды == За праваабарончую дзейнасць атрымаў французскую {{нп3|Прэмія «Свабода-Роўнасць-Братэрства»|Прэмію «Свабода-Роўнасць-Братэрства»|fr|Prix des Droits de l'homme de la République française}} за 2018 год. У 2019 годзе беларускай праваабарончай супольнасцю быў узнагароджаны Нацыянальнай прэміяй за дасягненні ў галіне правоў чалавека як «Праваабаронца года». Разам з арыштаванымі калегамі па «[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясне]]» [[Марфа Рабкова|Марфаю Рабковай]], [[Таццяна Ласіца|Таццянаю Ласіцаю]], Андрэем Чапюком вясной 2021 года атрымаў {{нп3|Прэмія «Чалавек чалавеку»|прэмію «Чалавек чалавеку»|en|Homo Homini Award}}, узнагароду ў галіне правоў чалавека, за 2020 год<ref>{{Cite web|date=2021-04-27|title=THE HOMO HOMINI AWARD FOR 2020 WILL BE PRESENTED TO MARFA RABKOVA, ANDREI CHAPIUK, LEANID SUDALENKA AND TATSIANA LASITSA|url=https://www.clovekvtisni.cz/en/the-homo-homini-award-for-2020-7623gp|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210728081931/https://www.clovekvtisni.cz/en/the-homo-homini-award-for-2020-7623gp|archivedate=2021-07-28|accessdate=2021-07-28|work={{нп3|Чалавек у нядолі|Чалавек у нядолі|en|People in Need}}|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-05-11|title=Находящиеся под стражей белорусские правозащитники награждены премией Homo Homini|url=https://naviny.online/new/20210511/1620714469-nahodyashchiesya-pod-strazhey-belorusskie-pravozashchitniki-nagrazhdeny|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211103125803/https://naviny.online/new/20210511/1620714469-nahodyashchiesya-pod-strazhey-belorusskie-pravozashchitniki-nagrazhdeny|archivedate=2021-11-03|work=[[Naviny.by]]|language=ru}}</ref>. У ліку чатырох беларускіх юрыстаў уганараваны прэміяй «За абарону правоў чалавека-2021» Рады адвакатаў і юрыдычных супольнасцей Еўропы<ref>{{cite web|url=https://spring96.org/be/news/106018|title=Леанід Судаленка, Лілія Уласава, Максім Знак і Дзмітрый Лаеўскі атрымалі прэмію “За абарону правоў чалавека”|work=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]|date=2021-12-09}}</ref>. Узнагароджаны [[Медаль Няскораных (Ларысы Геніюш)|медалём Няскораных (Ларысы Геніюш)]] 3 жніўня 2024 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/348552|title=АПК узнагародзіў Медалём Няскораных 13 чалавек|website=Наша Ніва|date=2024-08-04|access-date=2025-01-02}}</ref>. == Асабістае жыццё == Жанаты, у сям’і Судаленкаў чацвёра сыноў<ref name=belsat/>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://prisoners.spring96.org/be/person/leanid-sudalenka Старонка Леаніда Судаленкі на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Судаленка Леанід Леанідавіч}} [[Катэгорыя:Праваабаронцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі]] [[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»]] [[Катэгорыя:Праваабарончы цэнтр «Вясна»]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] llmjtikbfybxcauqzklvmafyrbqj2fu 0 695344 5199300 5151235 2026-09-14T21:55:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5199300 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Джон Баністэр Гудэнаф''' ({{lang-en|John Bannister Goodenough}}; {{ДН|25|7|1922}}, [[Ена]], [[Веймарская рэспубліка]]<ref>{{Cite web|url=https://history.aip.org/phn/11512001.html|title=John B. Goodenough|work=[[American Institute of Physics]]|access-date=7 снежня 2021|archive-date=2 лістапада 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191102204433/https://history.aip.org/phn/11512001.html|url-status=dead}}</ref> — {{ДС|25|6|2023}}, [[Остын|Осцін]], [[Тэхас]], [[ЗША]]) — амерыканскі вучоны, спецыяліст у галіне фізікі і матэрыялазнаўства, [[Спіс лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі па хіміі|лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі]]. Прафесар [[Электратэхніка|электратэхнікі]] і вылічальнай тэхнікі ў [[Тэхаскі ўніверсітэт у Осціне|Тэхаскім універсітэце ў Осціне]]. Яму шырока прыпісваюць ідэнтыфікацыю і распрацоўку літый-іоннай батарэі, распрацоўку правілаў Гудэнафа-Канаморы пры вызначэнні знака магнітнага суперабмену ў матэрыялах і першапачатковыя распрацоўкі ў кампутарнай [[Памяць з адвольным доступам|памяці з адвольным доступам]]. Гудэнаф нарадзіўся ў Германіі ў сям’і амерыканскіх бацькоў. Падчас і пасля заканчэння [[Ельскі ўніверсітэт|Ельскага ўніверсітэта]] Гудэнаф служыў амерыканскім ваенным [[Метэаралогія|метэаролагам]] падчас Другой сусветнай вайны. Пасля атрымаў ступень доктара філасофіі па фізіцы ў [[Чыкагскі ўніверсітэт|Чыкагскім універсітэце]], стаў навуковым супрацоўнікам лабараторыі Лінкальна Масачусецкага тэхналагічнага інстытута, а пазней кіраўніком лабараторыі неарганічнай хіміі ў [[Оксфардскі ўніверсітэт|Оксфардскім універсітэце]]. З 1986 года з’яўляецца прафесарам інжынернай школы UT Austin. Яго імем названа прэмія Джона Б. Гудэнафа ў галіне матэрыялазнаўства. У 2019 годзе разам з [[Стэнлі Уітынгем]]ам і [[Акіра Ёсіна|Акірай Ёсіна]] атрымаў [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскую прэмію па хіміі]], і ў свае 97 гадоў стаў найстарэйшым лаўрэатам Нобелеўскай прэміі ў гісторыі<ref name="NYT-20191009">{{Cite news|last=Specia|first=Megan|title=Nobel Prize in Chemistry Honors Work on Lithium-Ion Batteries - John B. Goodenough, M. Stanley Whittingham, and Akira Yoshino were recognized for research that has "laid the foundation of a wireless, fossil-fuel-free society."|url=https://www.nytimes.com/2019/10/09/science/nobel-prize-chemistry.html|date=October 9, 2019|work=[[The New York Times]]}}</ref>. Ён стаў найстарэйшым з жывых лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі 27 жніўня 2021 года пасля смерці [[Эдманд Фішэр|Эдмонда Х. Фішэра]]. == Ранняе жыццё і адукацыя == Джон Гудэнаф нарадзіўся ў Ене, Германія, у сям’і амерыканскіх бацькоў Эрвіна Рамсдэла Гудэнафа (1893—1965) і Хелен Мірыям (Льюіс) Гудэнаф<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TOYkAAAAYAAJ&q=%22Helen+Miriam+Lewis%22|title=Myth for Moderns: Erwin Ramsdell Goodenough and Religious Studies in America, 1938-1955|publisher=Scarecrow Press|year=1997|first=Eleanor Bustin|last=Mattes|isbn=978-0-8108-3339-5}}</ref>. Яго бацька працаваў над дацэнтам у Гарвардскай школе багаслоўя падчас нараджэння Джона, а пазней стаў прафесарам гісторыі рэлігіі ў [[Ельскі ўніверсітэт|Ельскім універсітэце]]. Брат Джона, Уорд Гудэнаф, быў антраполагам [[Пенсільванскі ўніверсітэт|з універсітэта Пенсільваніі]]. Браты вучыліся ў школе-інтэрнаце ў Гротане ў [[Масачусетс|штаце Масачусэтс]]<ref>{{Cite news|last=LeVine|first=Steve|title=The man who brought us the lithium-ion battery at the age of 57 has an idea for a new one at 92|url=http://qz.com/338767/the-man-who-brought-us-the-lithium-ion-battery-at-57-has-an-idea-for-a-new-one-at-92/|publisher=[[Atlantic Media Company]]}}</ref>. У 1944 годзе Джон Гудэнаф атрымаў ступень бакалаўра [[Матэматыка|матэматыкі]] з адзнакай у [[Ельскі ўніверсітэт|Ельскім універсітэце]], дзе ён быў членам таварыства Skull and Bones<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ufMTLWx30q0C|title=Witness to Grace|publisher=[[PublishAmerica]]|last=Goodenough|first=John B.|year=2008|isbn=978-1-4626-0757-0}}</ref>. Пасля службы ў [[Армія ЗША|арміі ЗША]] ў якасці метэаролага<ref>{{Cite news|title=His current quest|url=https://mag.uchicago.edu/science-medicine/his-current-quest|first=Helen|last=Gregg|date=Summer 2016|access-date=7 снежня 2021|archive-date=9 кастрычніка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191009104441/https://mag.uchicago.edu/science-medicine/his-current-quest|url-status=dead}}</ref> падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] Гудэнаф паступіў у [[Чыкагскі ўніверсітэт]], скончыў магістратуру і атрымаў ступень доктара філасофіі па [[Фізіка|фізіцы]] ў 1952 годзе. Яго доктарскім кіраўніком быў Кларэнс Зенер, тэарэтык у галіне электрычных прабояў. Гудэнаф працаваў і вучыўся з фізікамі, уключаючы [[Энрыка Фермі]] і Джона А. Сімпсана. У Чыкага ён пазнаёміўся і ажаніўся з аспіранткай гісторыі Ірэн Уайзман<ref>{{Cite news|url=https://news.uchicago.edu/story/john-b-goodenough-shares-nobel-prize-invention-lithium-ion-battery|title=University of Chicago alum John B. Goodenough shares Nobel Prize for invention of lithium-ion battery|last=Olinto|first=Angela|date=September 9, 2019}}</ref>. == Кар’ера і даследаванні == === Лабараторыя Лінкальна МТІ === Пасля вучобы Гудэнаф на працягу 24 гадоў быў навуковым супрацоўнікам і кіраўніком групы ў лабараторыі Лінкальна [[Масачусецкі тэхналагічны інстытут|Масачусецкага тэхналагічнага інстытута]]. У гэты час ён быў часткай міждысцыплінарнай каманды, адказнай за распрацоўку [[Памяць з адвольным доступам|магнітнай памяці з адвольным доступам]]. Яго даследаванні па аператыўнай памяці прывялі яго да распрацоўкі канцэпцый кааператыўнага арбітальнага ўпарадкавання, таксама вядомага як кааператыўнае [[Эфект Яна — Тэлера|скажэнне Яна—Тэлера]], у аксідных матэрыялах, а затым прывялі да распрацоўкі правілаў для знака магнітнага суперабмену ў матэрыялах, вядомых цяпер як правіла [[:ja:金森順次郎|Гудэнаф-Канаморы]] (з Джунджыра Канаморы)<ref name="RSC2">{{Cite web|url=http://www.rsc.org/ScienceAndTechnology/Awards/JohnBGoodenoughAward/|title=Royal Society of Chemistry - John B Goodenough Award|website=Royal Society of Chemistry}}</ref> . === Праца ў Оксфардскім універсітэце === [[Файл:Inorganic-chemistry-lab-Oxford-plaque.jpg|міні|Сіняя дошка, усталяваная Каралеўскім хімічным таварыствам у памяць аб працы над літый-іоннай батарэяй у Оксфардзе]] У канцы 1970-х і пачатку 1980-х гадоў ён працягнуў сваю кар’еру ў якасці кіраўніка лабараторыі неарганічнай хіміі ў [[Оксфардскі ўніверсітэт|Оксфардскім універсітэце]]. Сярод яго працы ў Оксфардзе Гудэнафу прыпісваюць значныя даследаванні, неабходныя для распрацоўкі камерцыйных літый-іонных акумулятараў<ref name="RSC1">{{Cite web|url=http://www.rsc.org/ScienceAndTechnology/Awards/JohnBGoodenoughAward/|title=Royal Society of Chemistry - John B Goodenough Award|website=Royal Society of Chemistry}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.rsc.org/ScienceAndTechnology/Awards/JohnBGoodenoughAward/ «Royal Society of Chemistry — John B Goodenough Award»]. ''Royal Society of Chemistry''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">January 20,</span> 2015</span>.</cite></ref>. Гудэнаф здолеў пашырыць папярэднюю працу М. Стэнлі Уітынгема па матэрыялах для батарэй і выявіў у 1980 годзе, што, выкарыстоўваючы Li_xCoO₂ у якасці лёгкага [[катод]]нага матэрыялу з высокай шчыльнасцю энергіі, ён можа падвоіць ёмістасць літый-іонных батарэй. Праца Гудэнафа была камерцыялізавана праз [[Sony]] [[Акіра Ёсіна|Акірай Ёсіна]], які ўнёс дадатковыя паляпшэнні ў канструкцыю батарэі<ref name="CNN Nobel">{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/10/09/us/john-goodenough-nobel-prize-trnd/index.html|title=John B. Goodenough just became the oldest person, at 97, to win a Nobel Prize}}</ref>. Гудэнаф атрымаў прэмію Японіі ў 2001 годзе за адкрыццё матэрыялаў, важных для распрацоўкі лёгкіх літыевых акумулятараў з высокай шчыльнасцю энергіі,<ref>{{Cite web|title=The 2001 (17th) Japan Prize|url=https://www.japanprize.jp/en/prize_past_2001_prize01.html|website=Japan Prize Foundation}}</ref> а таксама ён, Уітынгем і Ёсіна атрымалі [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскую прэмію па хіміі]] 2019 года за даследаванні ў галіне літый-іонных батарэй<ref name="CNN Nobel" />. === Прафесар Тэхаскага ўніверсітэта === З 1986 года Гудэнаф з’яўляецца прафесарам [[Тэхаскі ўніверсітэт у Осціне|Тэхаскага ўніверсітэта ў Осціне]] на факультэтах [[Машынабудаванне і металаапрацоўка|машынабудавання]] і [[Электратэхніка|электратэхнікі інжынернай]] школы Кокрэл<ref>{{cite news|title=UT professor, 81, is mired in patent lawsuit |first=Jim |last=Henderson |date=June 5, 2004 |work=Houston Chronicle |url=http://www.chron.com/default/article/UT-professor-81-is-mired-in-patent-lawsuit-1662323.php |access-date=August 26, 2011}}</ref>. Падчас свайго знаходжання там ён працягваў даследаванні па іонных праводных цвёрдых целах і электрахімічных прыладах; ён заявіў, што працягвае вывучаць удасканаленыя матэрыялы для акумулятараў, каб садзейнічаць развіццю электрычных транспартных сродкаў і дапамагчы знізіць залежнасць ад выкапнёвага паліва<ref>{{cite web | url = https://www.wsj.com/articles/the-battery-pioneer-who-at-age-96-keeps-going-and-going-1533807001 | title = The Battery Pioneer Who, at Age 96, Keeps Going and Going | first= Sarah | last= MacFarlene | date = August 9, 2018 | access-date = October 10, 2019 | work = [[The Wall Street Journal]] }}</ref>. Арумугам Манцірам і Гудэнаф адкрылі клас поліаніонаў катодаў<ref>{{Cite journal|last1=Masquelier|first1=Christian|last2=Croguennec|first2=Laurence|title=Polyanionic (Phosphates, Silicates, Sulfates) Frameworks as Electrode Materials for Rechargeable Li (or Na) Batteries|url=https://archive.org/details/sim_chemical-reviews_2013-08_113_8/page/6552|doi=10.1021/cr3001862|journal=Chemical Reviews|volume=113|issue=8|pages=6552–6591|year=2013|pmid=23742145}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Manthiram|first1=A.|last2=Goodenough|first2=J. B.|doi=10.1016/0378-7753(89)80153-3|title=Lithium insertion into Fe₂(SO₄)₃ frameworks|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-power-sources_1989-05-16_26_3-4/page/403|journal=Journal of Power Sources|volume=26|issue=3–4|pages=403–408|year=1989}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Manthiram|first1=A.|last2=Goodenough|first2=J. B.|doi=10.1016/0022-4596(87)90242-8|title=Lithium insertion into Fe₂(MO₄)₃ frameworks: Comparison of M = W with M = Mo|url=https://archive.org/details/journal-of-solid-state-chemistry_1987-12_71_2/page/349|journal=Journal of Solid State Chemistry|volume=71|issue=2|pages=349–360|year=1987}}</ref>. Яны паказалі, што станоўчыя электроды, якія змяшчаюць поліаніоны, напрыклад, [[сульфаты]], ствараюць больш высокія напружанні, чым аксіды, з-за індуктыўнага эфекту поліаніона. Клас поліаніонаў уключае такія матэрыялы, як фасфаты літый-жалеза, якія выкарыстоўваюцца для невялікіх прылад, напрыклад для электраінструментаў<ref>{{cite web | url = https://news.uchicago.edu/story/john-b-goodenough-shares-nobel-prize-invention-lithium-ion-battery | title = University of Chicago alum John B. Goodenough shares Nobel Prize for invention of lithium-ion battery | first= Louise | last = Lerner | date = October 9, 2019 | access-date = October 10, 2019 | publisher = [[The University of Chicago]] }}</ref>. Яго група таксама вылучыла розныя перспектыўныя матэрыялы для электродаў і электралітаў для цвёрдааксідных паліўных элементаў<ref name="chemworld 2014">{{cite web | url = https://www.chemistryworld.com/features/goodenough-rules/8099.article | title= Goodenough rules | first = Bea | last= Perks |date = December 22, 2014 | access-date = October 10, 2019 | work = [[Chemistry World]] }}</ref>. 28 лютага 2017 года Гудэнаф і яго каманда ў Тэхаскім універсітэце апублікавалі артыкул у часопісе ''Energy and Environmental Science'' аб сваёй дэманстрацыі шкляной батарэі, недарагой цвёрдацельнай батарэі, якая не гарыць і мае доўгі цыкл жыцця з высокай аб’ёмнай шчыльнасцю энергіі і хуткімі тэмпамі зарада і разраду. Замест вадкіх электралітаў у батарэі выкарыстоўваюцца шкляныя электраліты, якія дазваляюць выкарыстоўваць шчолачны металічны анод без утварэння дендрытаў<ref name="C6EE02888H">{{Cite journal|title=Alternative strategy for a safe rechargeable battery|first1=M.H.|last1=Braga|first2=N.S.|last2=Grundish|journal=[[Energy and Environmental Science]]|volume=10|pages=331–336|doi=10.1039/C6EE02888H}}</ref><ref name=cse2017-2>{{cite web|url= https://news.utexas.edu/2017/02/28/goodenough-introduces-new-battery-technology |title=Lithium-Ion Battery Inventor Introduces New Technology for Fast-Charging, Noncombustible Batteries|date=February 28, 2017|publisher=[[Cockrell School of Engineering]] |access-date=March 11, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-02/uota-lbi022817.php|title=Lithium-ion battery inventor introduces new technology for fast-charging, noncombustible batteries|date=February 28, 2017|publisher=EurekAlert!|access-date=7 снежня 2021|archive-date=11 кастрычніка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191011143040/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-02/uota-lbi022817.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{YouTube|yu3cpICjCKw|Solid State Batteries For Electric Cars: A New Breakthrough By The Father of the Lithium-Ion Battery}} (March 1, 2017)</ref>. Тым не менш, гэтая праца была сустрэта шырока распаўсюджаным скептыцызмам даследчыцкай супольнасцю акумулятараў і застаецца спрэчнай пасля некалькіх наступных прац. Працу крытыкавалі за адсутнасць вычарпальных дадзеных<ref name=":0">{{Cite web|last=Lacey|first=Matt|date=2017-03-29|title=On the skepticism surrounding the "Goodenough battery"|url=http://lacey.se/2017/03/29/on-the-skepticism-surrounding-the-goodenough-battery/|access-date=2020-11-13|website=Matt Lacey|language=en-us}}</ref>, ілжывую інтэрпрэтацыю атрыманых даных<ref name=":0" /> і тое, што прапанаваны механізм працы батарэі будзе парушаць [[Першы пачатак тэрмадынамікі|першы закон тэрмадынамікі]]<ref>{{Cite journal|last1=Steingart|first1=Daniel A.|last2=Viswanathan|first2=Venkatasubramanian|title=Comment on "Alternative strategy for a safe rechargeable battery" by M. H. Braga, N. S. Grundish, A. J. Murchison and J. B. Goodenough, Energy Environ. Sci., 2017, 10, 331–336|journal=Energy & Environmental Science|volume=11|issue=1|pages=221–222|doi=10.1039/C7EE01318C}}</ref><ref>{{Cite web|last=Steingart|first=Dan|date=2017-09-05|title=Redox without Redox|url=https://medium.com/the-unfortunate-tetrahedron/a-potential-big-deal-in-batteries-298c7ad9543a|access-date=2020-11-13|website=Medium|language=en}}</ref>. У красавіку 2020 года быў пададзены патэнт на шкляны акумулятар ад імя LNEG (Нацыянальнай лабараторыі энергетыкі і геалогіі) Партугаліі, Універсітэта Порту, Партугалія і Тэхаскага ўніверсітэта<ref>{{Cite web|url=https://thedriven.io/2020/04/06/li-ion-co-inventor-patents-glass-battery-that-could-upturn-auto-industry/|title=Li-ion co-inventor patents glass battery that could upturn auto industry|website=The Driven}}</ref>. === Кансультацыйная праца === У 2010 годзе Гудэнаф далучыўся да тэхнічнага кансультатыўнага савета Enevate, які базуецца ў [[Ірвайн (Каліфорнія)|Ірвайне]], штат Каліфорнія, стартапа па тэхналогіі літый-іонных акумулятараў з дамінантам крэмнію<ref>{{Cite web|url=https://www.ocbj.com/news/2019/oct/09/irvine-based-enevate-adviser-goodenough-shares-nob/|title=Enevate Adviser Shares Nobel|date=2019-10-09|website=OCBJ|language=en-US}}</ref>. Гудэнаф таксама ў цяперашні час выступае ў якасці саветніка ў Аб’яднаным цэнтры даследаванняў назапашвання энергіі (JCESR), сумеснай працы пад кіраўніцтвам Аргонскай нацыянальнай лабараторыі і фінансуецца Міністэрствам энергетыкі <ref>{{Cite web|url=https://mag.uchicago.edu/science-medicine/his-current-quest|title=His current quest|website=The University of Chicago Magazine|language=en|access-date=7 снежня 2021|archive-date=9 кастрычніка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191009104441/https://mag.uchicago.edu/science-medicine/his-current-quest|url-status=dead}}</ref>. З 2016 года Гудэнаф таксама працаваў саветнікам для Battery500, нацыянальнага кансорцыума на чале з Ціхаакіянскай паўночна-заходняй нацыянальнай лабараторыяй (PNNL) і часткова фінансаванага Міністэрствам энергетыкі<ref>{{Cite web|url=https://news.utexas.edu/2016/07/27/doe-funds-battery-research-consortium/|title=Battery Research Consortium Chosen by DOE to Advance Electric Cars|date=2016-07-27|website=UT News|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.energy.gov/science/articles/charging-development-lithium-ion-batteries|title=Charging Up the Development of Lithium-Ion Batteries|website=Energy.gov|language=en}}</ref>. == Фундаментальныя даследаванні == З фундаментальнага боку, яго даследаванні былі сканцэнтраваны на [[магнетызм]]е і паводзінах пераходу метал-ізалятар у [[Аксіды|аксідах]] пераходных металаў. Разам з Джунжыра Канаморы Гудэнаф распрацаваў набор паўэмпірычных правілаў для прадказання магнетызму ў гэтых матэрыялах у 1950-х і 1960-х гадах, якія цяпер называюцца правіламі Гудэнафа-Канаморы, якія складаюць аснову суперабмену, які з’яўляецца асноўнай уласцівасцю высокатэмпературнай звышправоднасці<ref>{{Cite journal|author=J. B. Goodenough|author-link=John B. Goodenough|journal=Physical Review|volume=100|issue=2|page=564|year=1955|title=Theory of the Role of Covalence in the Perovskite-Type Manganites [La, M(II)]MnO₃|doi=10.1103/PhysRev.100.564|url=http://doklady.belnauka.by/jour/article/view/403|bibcode=1955PhRv..100..564G}}</ref><ref>{{Cite journal|author=John B. Goodenough|author-link=John B. Goodenough|journal=Journal of Physics and Chemistry of Solids|volume=6|issue=2–3|page=287|year=1958|title=An interpretation of the magnetic properties of the perovskite-type mixed crystals La_1−xSr_xCoO_3−λ|doi=10.1016/0022-3697(58)90107-0}}</ref><ref>{{Cite journal|author=J. Kanamori|journal=Journal of Physics and Chemistry of Solids|volume=10|issue=2–3|page=87|year=1959|title=Superexchange interaction and symmetry properties of electron orbitals|doi=10.1016/0022-3697(59)90061-7|bibcode=1959JPCS...10...87K}}</ref>. == Узнагароды == * Прэмія стагоддзя (1975) * [[Прэмія Японіі]] (2001) * [[Прэмія Энрыка Фермі]] (2009) * [[Нацыянальны навуковы медаль ЗША]] (2011) * [[Прэмія Чарльза Старка Дрэйпера]] (2014) * [[Прэмія за інавацыі ў галіне альтэрнатыўных выглядаў паліва для транспарта]] (2015) * {{iw|Welch Award in Chemistry}} (2017) * [[Медаль Бенджаміна Франкліна]] (2018) * [[Медаль Коплі]] (2019) * [[Нобелеўская прэмія па хіміі]] (2019) * Highly Cited Researcher (2019)<ref>[https://clarivate.com/news/global-highly-cited-researchers-2019-list-reveals-top-talent-in-the-sciences-and-social-sciences/ Global Highly Cited Researchers 2019 list reveals top talent in the sciences and social sciences — Clarivate]</ref> {{Зноскі|2}} == Спасылкі == * [http://www.me.utexas.edu/faculty/faculty-directory/goodenough Faculty Directory at University of Texas at Austin] * [https://web.archive.org/web/20121006075429/http://www.aip.org/history/acap/biographies/bio.jsp?goodenoughj Array of Contemporary American Physicists] * [http://scitation.aip.org/content/aip/magazine/physicstoday/article/69/9/10.1063/PT.3.3296 History of the lithium-ion battery, Physics Today, Sept. 2016] * {{YouTube|7ylhy-utbXY|1 hour interview with John Goodenough}} by The [[Electrochemical Society]], October 5, 2016 * [https://www.youtube.com/watch?v=g0nA8CfxBqA&t=218 Are Solid State Batteries about to change the world?], Joe Scott, November 2018, Goodenough and team research on more energy dense solid state Li-ion chemistry featured 3:35-12:45. * Pr John Goodenough’s interview [https://www.sho.espci.fr/spip.php?article28 GOODENOUGH John B., 2001-05 — Sciences : histoire orale] on École supérieure de physique et de chimie industrielles de la ville de Paris history of science website {{Нобелеўская прэмія па хіміі 2001—2025}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гудэнаф Джон}} [[Катэгорыя:Члены Амерыканскага фізічнага таварыства]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ельскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Чыкагскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША]] [[Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША]] [[Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Энрыка Фермі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Чарлза Старка Дрэйпера]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі ЗША]] tu181zh603s9r6y2lvnntu825at1iq5 0 700167 5199538 5147035 2026-09-15T09:22:12Z BilboBeggins 88144 5199538 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Крыстафер Уокен''' ({{lang-en|Christopher Walken}}, пры нараджэнні '''Рональд Уокен''' ({{lang-en|Ronald Walken}}); нар. {{ДН|31|3|1943}}) — амерыканскі [[акцёр]]. Адзін з самых актыўных галівудскіх акцёраў свайго пакалення, які, па ўласным прызнанні, практычна ніколі не адмаўляецца ад прапанаваных яму роляў, разглядаючы кожную з іх як новы досвед. Цягам апошніх дзесяцігоддзяў ён здымаецца прыкладна ў пяці фільмах штогод. Фільмы з яго ўдзелам сабралі ў паўночнаамерыканскім пракаце больш за 1,8 мільярда долараў. За ўсю сваю кар’еру зняўся больш як у 100 кінафільмах. Уокен змог увасобіць велізарную колькасць выразных другарадных персанажаў, часцей за ўсё адмоўных, крымінальных геніяў, злавесных містычных асоб у такіх фільмах, як «Чым заняцца мерцвяку ў Дэнверы», «Бэтмен вяртаецца», «Сонная лагчына», «Выгляд». Уокен дэбютаваў на тэлебачанні ў канцы 1940-х — пачатку 1950-х гадоў, ва ўзросце 11 гадоў, у культавай і самай працяглай мыльнай оперы «Святло, якое накіроўвае», серыял трансляваўся на тэлебачанні з 1952 па 2009 год. За 57 гадоў існавання серыяла было выпушчана 18262 серыі, гэтае дасягненне было занесена ў Кнігу рэкордаў Гінеса. Сам Уокен на працягу двух гадоў (з 1954 па 1956) выконваў ролю Майка Баўэра, а ўжо ў 15 гадоў паспяхова дэбютаваў на тэатральнай сцэне, дзе ў далейшым увасобіў немалую колькасць роляў, сыграўшы Гамлета ў Шэкспіраўскай п’есе «Гамлет» і Рамэа. «Рамэа і Джульета», а таксама ў п’есах «Карыялан» і «Макбет». Вяршыняй яго акцёрскага майстэрства лічыцца ваенная драма «Паляўнічы на аленяў», дзе ён сыграў ролю амерыканскага салдата рускага паходжання Ніка Чаватарэвіча. Таксама вядомы па сваіх другарадных ролях у фільмах «Выбух з мінулага», «[[Злаві мяне, калі зможаш]]», «Гнеў», «Сем псіхапатаў» і «Эдзі „Арол“». У 2022 годзе зняўся ў серыяле «[[Раздзяленне (тэлесерыял)|Раздзяленне]]», дзе сыграў ролю Берта Гудмана, начальніка аддзела оптыкі і дызайну. Крыстафер Уокен з’яўляецца ўладальнікам шматлікіх узнагарод і прэмій, у тым ліку прэміі «Оскар» за фільм «Паляўнічы на аленяў». У 2003 годзе зноў намінаваўся на прэмію «Оскар», а таксама атрымаў прэмію BAFTA і прэмію Гільдыі кінаакцёраў ЗША за ролю другога плана ў фільме «Злаві мяне, калі зможаш». Таксама ў актыве акцёра ёсць і дзве намінацыі на антыпрэмію «[[Залатая маліна]]». == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}} {{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}} {{Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}} [[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША]] {{DEFAULTSORT:Уокен Крыстафер}} krtxqpajgi09s9lqo2kwxlvgm22uijf 0 701044 5199315 4064922 2026-09-15T05:40:34Z Autumndancer 168015 5199315 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Уотэрберы''' ({{lang-en|Waterbury}}) — горад, размешчаны ў акрузе Нью-Хейвен (штат [[Канектыкут]], [[ЗША]]). Насельніцтва — 110 366 чалавек па статыстычных дадзеных перапісу 2010 года. У горадзе ёсць некалькі ВНУ, у тым ліку Пастонскі ўніверсітэт. Па дадзеных Бюро перапісу насельніцтва ЗША Уотэрберы мае агульную плошчу 74,959 км², з якіх 73,864 км² займае суша і 1,096 км² — вада. Плошча водных рэсурсаў складае 1,5 % ад усёй яго плошчы. Горад Уотэрберы размешчаны на вышыні 83 метры над узроўнем мора. == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Майкл Мак-Гіўні]], амерыканскі рэлігійны дзеяч {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Канектыкута]] 4hjqctow5i2gwfarcregcixdbobvgty 0 710397 5199157 4533475 2026-09-14T18:17:01Z 5199157 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мазько}} {{Асоба}} '''Павел Русланавіч Мазько''' (нар. {{ДН|21|10|2002}}) — [[Палітычныя зняволеныя|палітычны зняволены]], абвінавачаны і асуджаны падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе]] па Брэсцкай справе. == Біяграфія == Да затрымання Павел займаўся дызайнам адзення, а таксама валанцёрскай дзейнасцю, падтрымліваў людзей з інваліднасцю і дзяцей у дзіцячых дамах. == Паганялы == Сырок, памазок, маштет, напас, раскалбас, 300лирики == Палітычны пераслед == Са студзеня 2021 Мазько знаходзіўся на волі пад падпіскай аб нявыездзе па крымінальнай справе паводле ч. 2 арт. 293 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага кодэксу]] («Удзел у масавых беспарадках») за падзеі ў жніўні 2020 года ў Брэсце, 23 сакавіка 2021 ён пайшоў на допыт, дзе быў затрыманы, мера стрымання была зменена на ўтрыманне пад вартай. 29 сакавіка 2021 года сумеснаю заяваю беларускіх праваабарончых арганізацыяў, сярод якіх [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]], [[Беларускі Хельсінкскі камітэт]] і [[Беларускі ПЭН-цэнтр]], Мазько разам з іншымі быў прызнаны палітычным зняволеным. У заяве адзначаецца, што «''дэманстрантамі не здзяйсняліся дзеянні, якія ахопліваюцца дыспазіцыяй артыкула 293 Крымінальнага кодэкса, і адпаведна не могуць кваліфікавацца як масавыя беспарадкі. Удзельнікі пратэстаў не здзяйснялі падпалаў, пагромаў, не знішчалі маёмасць і не аказвалі ўзброенага супраціву праваахоўным органам''»<ref>[https://spring96.org/be/news/102655 Заява праваабарончых арганізацый Беларусі аб прызнанні 20 новых палітвязняў] {{ref-be}}</ref>. Судовы працэс над Мазько і іншымі затрыманымі пачаўся 28 ліпеня 2021 ў Ленінскім судзе Брэста, справу разглядаў суддзя Аляксандр Семянчук. На той момант па гэтай справе ўжо былі асуджаны чатыры партыі арыштаваных, агулам 46 чалавек атрымалі тэрмінаў на больш чым 170 гадоў абмежавання волі. Гэтым разам пачыналі судзіць 13 чалавек, але на працягу разгляду справы (амаль тры месяцы) да абвінавачанных далучылі яшчэ некалькі чалавек (некаторых мужчын перамясцілі з іншых партый праз хваробу, таксама ў гэты працэс уключылі затрыманых падчас перасячэння мяжы з Літвой Руслана Волкава і Глеба Раманава), у выніку іх агульная колькасць дасягнула 19 чалавек<ref>[https://t.me/viasna_brest/1505 Список обвиняемых разросся до 19 человек за время суда. И еще судят за трубы. Кратко о новостях с суда над 5-й частью обвиняемых в брестских «беспорядках»] {{ref-ru}}</ref><ref name="spring96.org">[https://spring96.org/be/news/105406 Да 5,5 гадоў калоніі: пракуроры запрасілі тэрміны для пятай часткі абвінавачаных па справе аб «масавых беспарадках» у Брэсце] {{ref-be}}</ref>. Падчас судовага працэса, 14 верасня 2021, сімвалічнай хроснай Паўла Мазько стала дэпутатка верхняй палаты парламента Ірландыі {{нп3|Кэтрын Ардаг|||Catherine Ardagh}}, якая з гэтай нагоды адзначыла: «''Абуральна, што гэты малады чалавек, які вядомы сваім валанцёрствам у падтрымку людзей з інваліднасцю, трапіў у турму па палітычных матывах''»<ref>[https://spring96.org/be/news/105142 «Уся мая салідарнасць і прызнанне з імі». У яшчэ 10 палітвязняў з’явіліся еўрапейскія «хросныя»] {{ref-be}}</ref><ref>[https://www.lphr.org/en/abgeordnete-aus-finnland-irland-und-deutschland-uebernehmen-patenschaften-fuer-die-politischen-gefangenen-yuliya-kashaverava-pavel-mazko-und-maryna-zolatava/ Members of Parliament from Finland, Ireland and Germany adopt political prisoners Yuliya Kashaverava, Pavel Mazko and Maryna Zolatava] {{ref-en}}</ref>/. 19 кастрычніка 2021 дзяржабвінавачванне ў асобах пракурораў Фёдара Ляшка і Андрэя Манько агучыла свае патрабаванні па пакаранням для ўдзельнікаў працэсу, для Мазько пракуроры запыталі тры з паловай гады ва ўмовах агульнага рэжыму, што было найменьшым з запатрабаванных тэрмінаў для гэтай партыі падсудных (таксама тры з падовай гады пракуроры запатрабавалі для яшчэ сямі падсудных, але ўжо ва ўмовах калоніі ўзмоцненага рэжыму)<ref name="spring96.org"/>. Менавіта гэты тэрмін і быў прызначаны Мазько суддзёю Семянчуком 8 лістапада, усе 19 палітвязняў, што праходзілі ў гэтай партыі, былі прызнаны вінаватымі<ref>[https://spring96.org/be/news/105626 «Жыве Беларусь і будзе жыць вольнай». У Брэсце вынеслі прысуды пятай частцы абвінавачаных у «масавых беспарадках»] {{ref-be}}</ref>. Да суда Павел знаходзіўся пад вартай у СІЗА-7, дзе быў пастаўлены на ўлік, як «схільны да экстрэмізму», а 19 студзеня 2022 быў этапаваны ў папраўчую калонію № 1 у [[Наваполацк]]у. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://prisoners.spring96.org/be/person/pavel-mazko Старонка Паўла Мазько на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мазько Павел Русланавіч}} [[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі]] [[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»]] osk67to9os4cqcezq0x1zyyt21mdek3 5199358 5199157 2026-09-15T06:46:53Z 5199358 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мазько}} {{Асоба}} '''Павел Русланавіч Мазько''' (нар. {{ДН|21|10|2002}}) — [[Палітычныя зняволеныя|палітычны зняволены]], абвінавачаны і асуджаны падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе]] па Брэсцкай справе. == Біяграфія == Да затрымання Павел займаўся дызайнам адзення, а таксама валанцёрскай дзейнасцю, падтрымліваў людзей з інваліднасцю і дзяцей у дзіцячых дамах. == Палітычны пераслед == Са студзеня 2021 Мазько знаходзіўся на волі пад падпіскай аб нявыездзе па крымінальнай справе паводле ч. 2 арт. 293 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага кодэксу]] («Удзел у масавых беспарадках») за падзеі ў жніўні 2020 года ў Брэсце, 23 сакавіка 2021 ён пайшоў на допыт, дзе быў затрыманы, мера стрымання была зменена на ўтрыманне пад вартай. 29 сакавіка 2021 года сумеснаю заяваю беларускіх праваабарончых арганізацыяў, сярод якіх [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]], [[Беларускі Хельсінкскі камітэт]] і [[Беларускі ПЭН-цэнтр]], Мазько разам з іншымі быў прызнаны палітычным зняволеным. У заяве адзначаецца, што «''дэманстрантамі не здзяйсняліся дзеянні, якія ахопліваюцца дыспазіцыяй артыкула 293 Крымінальнага кодэкса, і адпаведна не могуць кваліфікавацца як масавыя беспарадкі. Удзельнікі пратэстаў не здзяйснялі падпалаў, пагромаў, не знішчалі маёмасць і не аказвалі ўзброенага супраціву праваахоўным органам''»<ref>[https://spring96.org/be/news/102655 Заява праваабарончых арганізацый Беларусі аб прызнанні 20 новых палітвязняў] {{ref-be}}</ref>. Судовы працэс над Мазько і іншымі затрыманымі пачаўся 28 ліпеня 2021 ў Ленінскім судзе Брэста, справу разглядаў суддзя Аляксандр Семянчук. На той момант па гэтай справе ўжо былі асуджаны чатыры партыі арыштаваных, агулам 46 чалавек атрымалі тэрмінаў на больш чым 170 гадоў абмежавання волі. Гэтым разам пачыналі судзіць 13 чалавек, але на працягу разгляду справы (амаль тры месяцы) да абвінавачанных далучылі яшчэ некалькі чалавек (некаторых мужчын перамясцілі з іншых партый праз хваробу, таксама ў гэты працэс уключылі затрыманых падчас перасячэння мяжы з Літвой Руслана Волкава і Глеба Раманава), у выніку іх агульная колькасць дасягнула 19 чалавек<ref>[https://t.me/viasna_brest/1505 Список обвиняемых разросся до 19 человек за время суда. И еще судят за трубы. Кратко о новостях с суда над 5-й частью обвиняемых в брестских «беспорядках»] {{ref-ru}}</ref><ref name="spring96.org">[https://spring96.org/be/news/105406 Да 5,5 гадоў калоніі: пракуроры запрасілі тэрміны для пятай часткі абвінавачаных па справе аб «масавых беспарадках» у Брэсце] {{ref-be}}</ref>. Падчас судовага працэса, 14 верасня 2021, сімвалічнай хроснай Паўла Мазько стала дэпутатка верхняй палаты парламента Ірландыі {{нп3|Кэтрын Ардаг|||Catherine Ardagh}}, якая з гэтай нагоды адзначыла: «''Абуральна, што гэты малады чалавек, які вядомы сваім валанцёрствам у падтрымку людзей з інваліднасцю, трапіў у турму па палітычных матывах''»<ref>[https://spring96.org/be/news/105142 «Уся мая салідарнасць і прызнанне з імі». У яшчэ 10 палітвязняў з’явіліся еўрапейскія «хросныя»] {{ref-be}}</ref><ref>[https://www.lphr.org/en/abgeordnete-aus-finnland-irland-und-deutschland-uebernehmen-patenschaften-fuer-die-politischen-gefangenen-yuliya-kashaverava-pavel-mazko-und-maryna-zolatava/ Members of Parliament from Finland, Ireland and Germany adopt political prisoners Yuliya Kashaverava, Pavel Mazko and Maryna Zolatava] {{ref-en}}</ref>/. 19 кастрычніка 2021 дзяржабвінавачванне ў асобах пракурораў Фёдара Ляшка і Андрэя Манько агучыла свае патрабаванні па пакаранням для ўдзельнікаў працэсу, для Мазько пракуроры запыталі тры з паловай гады ва ўмовах агульнага рэжыму, што было найменьшым з запатрабаванных тэрмінаў для гэтай партыі падсудных (таксама тры з падовай гады пракуроры запатрабавалі для яшчэ сямі падсудных, але ўжо ва ўмовах калоніі ўзмоцненага рэжыму)<ref name="spring96.org"/>. Менавіта гэты тэрмін і быў прызначаны Мазько суддзёю Семянчуком 8 лістапада, усе 19 палітвязняў, што праходзілі ў гэтай партыі, былі прызнаны вінаватымі<ref>[https://spring96.org/be/news/105626 «Жыве Беларусь і будзе жыць вольнай». У Брэсце вынеслі прысуды пятай частцы абвінавачаных у «масавых беспарадках»] {{ref-be}}</ref>. Да суда Павел знаходзіўся пад вартай у СІЗА-7, дзе быў пастаўлены на ўлік, як «схільны да экстрэмізму», а 19 студзеня 2022 быў этапаваны ў папраўчую калонію № 1 у [[Наваполацк]]у. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://prisoners.spring96.org/be/person/pavel-mazko Старонка Паўла Мазько на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мазько Павел Русланавіч}} [[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі]] [[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»]] 6idwr1bfbd5v6drgqnqrg1mgc1qnnxx 0 712213 5199129 5187323 2026-09-14T17:25:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5199129 wikitext text/x-wiki '''[[Нароўля]]''' — [[горад]] раённага падпарадкавання ў [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны, эканамічны і культурны цэнтр [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]], прыстань на правым беразе [[Прыпяць|Прыпяці]]. Напэўна, упершыню вёска-слабада Нароўля згадана 20 ліпеня 1604 года<ref name="T. XXI 1894">Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 459.</ref> як частка маёнтка Антонаў (у [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]), які належаў шляхціцу [[Лукаш Сапега|Лукашу Сапегу]] (каля 1552 — 1626). У першай палове XVIII ст. упамінаецца як [[мястэчка]] ў Мазырскім павеце. З 1793 г. мястэчка Нароўля увайшло ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1829 годзе<ref name=":1"/> стала цэнтрам [[латыфундыя|латыфундыі]] мясцовага двараніна-каталіка [[Даніэль Ігнатавіч Горват|Даніэля Ігнатавіча Горвата]] (1810—1868) і яго нашчадкаў да 1917 года. Даніэль Горват [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|пабудаваў палац (1850)]] і [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|альтанку]], а яго ўнук [[Эдвард Артуравіч Горват]] (1866—1935) — [[Чырвоны Мазыранін|кандытарскую фабрыку (1913)]], якія дагэтуль з’яўляюцца галоўнымі [[сімвал]]амі горада. Шляхецкі [[Побуг (герб)|герб «Побуг»]], якім карысталіся [[Горваты]], стаў асновай для сучаснага герба (2001) горада Нароўля. З 1922 г. у складзе [[СССР]]. [[27 верасня]] [[1938]] г. мястэчка Нароўля атрымала статус пасёлка гарадскога тыпу, а [[3 лістапада]] [[1971]] г. статус горада. Моцна пацярпеў ад [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС (1986)]], у 1986—1995 гг. была выселена значная частка жыхароў і праведзена дэзактывацыя тэрыторыі. З 1991 г. у складзе [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]]. == У часы Вялікага Княства Літоўскага == [[Файл:Łukaš Sapieha. Лукаш Сапега (1709).jpg|250px|thumb|[[Лукаш Сапега]] (каля 1552—1626)]] У канцы XVI ст. землі сучаснай Нароўлі ўваходзілі ў склад [[Антонаўская воласць|Антонаўскай воласці]], якая была [[Эканомія (Вялікае Княства Літоўскае)|каралеўскім маёнткам (каралеўшчынай)]] да [[1764]] г. і звычайна аддавалася манархам у пажыццёвае трыманне [[шляхта|шляхціцу]] за пэўныя заслугі. 6 красавіка 1595 г. кароль Жыгімонт Ваза аддаў у леннае трыманне маёнтак [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|Антонавічы (Антонаў)]] канцлеру ВКЛ [[Леў Іванавіч Сапега|Льву Сапегу]] (1557—1633)<ref>Sumariusz metryki koronnej. Księga wpisów podkanclerzego Jana Tarnowskiego MK 139 z Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie. 1595. / oprac. Krzysztof Chłapowski. —Warszawa : DiG, 2009 . — Tom 8. — 248 s. — S. 89.</ref>. А Леў Сапега ў 1598 г. саступіў Антонавіцкі маёнтак разам з фальваркамі [[Смалегаў|Смалегавічы (Смалегаў)]] і [[Завайць]] стрыечнаму брату — каралеўскаму двараніну [[Лукаш Сапега|Лукашу Сапегу]]<ref name="Polona">{{Cite web|lang=pl|url=https://polona.pl/item-view/1fdc2be2-df13-4282-8ea8-7bc034bb6a7a?page=0|title=Polona|website=polona.pl|access-date=2025-09-10}}</ref>, што кароль і зацвердзіў. [[Файл:Завайць, Нароўля і Смалігавічы пана Лукаша Сапегі ў 1604 г.jpg|250px|thumb|Згадка пра вёскі Нароўля, Завайць і Смалігавічы (Смалегаў), якія належалі шляхціцу Лукашу Сапегу. (''з апублікавання дакумента ад 20 ліпеня 1604 г. у зборніку дакументаў «Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym» (1894)'').]] [[Файл:Слабада Нароўля ў 1604 г.jpg|250px|thumb|Згадка пра «слабаду» Нароўля, якая належала шляхціцу Лукашу Сапегу. ''(з апублікавання дакумента ад 1604 г. у зборніку дакументаў «Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym» (1894)).'']] Напэўна, упершыню [[Нароўля]] (як вёска-слабада ў [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]) згадваецца [[20 ліпеня]] [[1604]] г. у судовым дэкрэце [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскага ваяводства]], калі шляхціц [[Лукаш Сапега]] (каля 1552—1626) абвінаваціў суседа — шляхціца [[Януш Збаражскі|Януша Збаражскага]] — у гвалтоўным насланні сваіх слуг і баяраў з маёнтку Валодаркі (цяперашнія [[Ляўковічы (Вышгарадскі раён)|Ляўковічы]]) на сапежынскія землі (вёскі [[Завайць]] і Нароўля) і забранні немалалікіх стагоў [[Сена (корм)|сена]], у нападзе на ўгоддзі сапежынскай вёскі [[Смалегаў|Смалігавічы (Смалегаў)]] і ўгоне коней, валоў і інш.<ref name="T. XXI 1894"/> 20 ліпеня 1604 г. уласнік вёскі Вербкавічы шляхціц Ян Юндзіл падаў позву ў суд Кіеўскага ваяводства на Лукаша Сапегу, уласніка вёскі-слабады Нароўля, і яго жонку Сафію (з роду Кміт), якая была спадчыннай уласніцай маёнтка Чарнобыль, за насланне войта «з іх слабады Нароўлі» на луг, які належаў вёсцы Вербкавічы, і забранне там «вяпроў і свіняў» у селяніна вёскі Вербкавічы (Вербавічы)<ref name="ReferenceA">Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 120, 157, 191, 459, 460.</ref>. Cлабада Нароўля ў тыя часы ўваходзіла ў склад буйнога маёнтка [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|Антонаў]], які належаў [[Лукаш Сапега|Лукашу Сапегу]], бо 21 красавіка 1607 г. датаваны судовы дэкрэт, у якім шляхціц [[Юзаф Будзіла]], мазырскі харунжы, абвінаваціў шляхціца Лукаша Сапегу і яго жонку Сафію ў гвалтах, якія ўчынілі сяляне сапежынскага маёнтка [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|Антонаў]] з вёсак Нароўлі і [[Смалегаў|Смалегавічаў (Смалегава)]] у маёнтку Юзафа Будзілы, а менавіта ў вёсцы [[Багуцічы]] ([[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскі павет]])<ref name="ReferenceA"/>. Судовым дэкрэтам ад 25 жніўня 1609 г. на адрас шляхцянкі Ганны Штэмберг (з роду з Косткаў), удавы па князю Аляксандру Штэмбергу, і яе нашчадкаў князёў Астрожскіх было заяўлена патрабаванне апекуна, шляхціца Лукаша Сапегі і яго жонкі Сафіі (з роду Кміт) выдаць збеглых падданых з горада [[Чарнобыль|Чарнобыля]], вёсак Нароўлі, [[Завайць|Завайці]], [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|Антонаўкі]] і інш. 17 жніўня 1613 г. паміж шляхціцам Мікалаем Харлінскім (уласніка маёнтка [[Астрагляды|Астраглядавічы]]) і шляхціцам Лукашам Сапегам (з жонкай Сафіяй) узнікла праблема вяртання збеглых у вёску Нароўля сялян вёскі Вербкавічы ([[Вербавічы]]), якая належала Харлінскаму<ref name="ReferenceA"/>. [[Файл:Падданыя з Галоўчыцаў і Нароўлі ў інвэнтары 1628 г.jpg|thumb|Падданыя з Галоўчыц (рэшта) і са слабады Нароўлі ў інвентары 1628 г. ''(фрагмент дакумента)'']] [[Лукаш Сапега]] (каля 1552—1626), не маючы нашчадкаў мужчынскага полу, перад смерцю запісаў у тастаменце маёнтак Антонаў і ўвесь Чарнобыльскі маёнтак віленскаму ваяводзе і вялікаму гетману ВКЛ [[Леў Іванавіч Сапега|Льву Сапегу]] (1557—1633). Леў Сапега, у сваю чаргу, аддаў іх у трыманне Паўлу, Яну і Андрэю, сынам [[Ян Пётр Сапега|Яна Пятра Сапегі]] (1569—1611), усвяцкага старосты<ref>''Литвин, Г.'' З народу руського: Шляхта Київщини, Волині та Брацлавщини (1569—1648) / Г. Литвин; пер. з пол. Лесі Лисенко. — Київ: Дух і Літера, 2016. — 618 с. — С. 373.</ref>. У 1627 г. [[Андрэй Станіслаў Сапега|Андрэй Сапега]] (1592—1646) за 3 500 злотых саступіў «вячыстым правам» (г.зн. пажыццёва) ленны каралеўскі маёнтак [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|Антонаў]] (у тым ліку Нароўлю) шляхціцу [[Юзаф Корсак (ваявода мсціслаўскі)|Іосіфу Корсаку]] (каля 1570—1643), дзісненскаму старосце<ref name="Polona"/>. З інвентара Антонаўскага маёнтку 1628 года, калі яго трымаў у заставе ад пана [[Андрэй Станіслаў Сапега|Андрэя Сапегі]] (1592—1646), старосты рыскага, пан [[Юзаф Корсак (ваявода мсціслаўскі)|Юзаф Корсак]], староста дзісненскі, вядома, што ў слабадзе Нароўля было 7 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў]], гаспадарамі іх выступалі Ёська Паўтаран, Аўдзей Алісенка, Антон Пастух, Сак Андрэевіч, Хама Асіпкевіч, Іван Сярковіч, Хведар Латышэвіч (гэта першыя вядомыя імем жыхары Нароўлі) і працаваў млын. Потым у недатаваным дакуменце пад назвай «Inwetarz Antonowski prawa lennego» зазначана, што ў вёсцы налічвалася 13 [[асадныя сяляне|асадных сялян]], з якіх выбіралася «pułsiodma» (6 з паловай) [[злоты]]х<ref>Аrchiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Roskie. Dział III. Sygn. 1051. S. 21, 33, 38, 98, 100</ref>. Нараўляншчына была месцам шматлікіх баявых сутычак падчас [[Паўстанне Хмяльніцкага|паўстання Багдана Хмяльніцкага (1648—1651)]] і [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)]]. У верасні 1655 г. руская [[флатылія]], на суднах якой знаходзілася войска на чале з князем Дмітрыем Андрэевічам Валконскім, вырушыла з Кіева з баямі па Прыпяці на Нароўлю, [[Мазыр]], [[Петрыкаў]], [[Тураў]] і [[Пінск]], а ў кастрычніку 1655 г. флатылія з баямі вярнулася тым жа шляхам з Пінска ў [[Кіеў]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8_%D1%81_%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D0%B9%D1%88%D0%B8%D1%85_%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%91%D0%BD_(%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%8C%D1%91%D0%B2)/%D0%A2%D0%BE%D0%BC_X/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_IV|title=История России с древнейших времён (Соловьёв)/Том X/Глава IV — Викитека|website=ru.wikisource.org|access-date=2025-09-10}}</ref>. 10 лістапада 1682 г. Нароўля згадваецца ў гродскай кнізе мазырскага гродскага суда запісам аб размежаванні зямель паміж [[старосты рэчыцкія|рэчыцкім старостам]], [[ваявода полацкі|полацкім ваяводам]] (1686—1713) [[Дамінік Міхал Слушка|Дамінікам Міхалам Слушкам]] (каля 1655 — 1713), уладальнікам маёнткаў [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|Антонава]], [[Смалегаў|Смольгавічы (Смалегаў)]] і Нароўля, і [[кіеўскі езуіцкі калегіум|Кіеўскім езуіцкім калегіумам]], уладальнікам маёнткаў [[Вербавічы|Вярбковічы]] і [[Канатоп (Нараўлянскі раён)|Канатоп]]<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/338-let-so-dnya-pervogo-upominaniya-o-narovle/ |title=''Васіль Чайка''. 338 лет со дня первого упоминания о Наровле |access-date=4 ліпеня 2022 |archive-date=9 лістапада 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109230833/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/338-let-so-dnya-pervogo-upominaniya-o-narovle/ |url-status=dead }}</ref> У інвентарах вялізнага маёнтка Антонаў ад 1715 і 1728 г. упамінаецца, што Антонаўская воласць (разам з мястэчкам Нароўляй) была ва ўласнасці (верагодна, на ленных правах) польнага гетмана ВКЛ [[Станіслаў Эрнэст Дэнгаф|Станіслава Дэнгафа]] (к.1673—1728), які быў сынам Канстанцыі Слушкі і мужам Сафіі Адамаўны Сяняўскай. 15 сакавіка 1716 г. у мястэчку Нароўля дэнгафаўскія камісары Казімір Крулікоўскі i Андрэй Пламунчук-Задольскі (пасля заканчэння рэвізіі Антонаўскай воласці Мазырскага павета) склалі кантракт аб перадачы Антонаўскай воласці ў арэнду на год дзвюх рудняў. Гэты кантракт быў дадзены «ўсім войтам i ўсім мужам Антонаўскай воласці» ад імя ўласніка маёнтка — Станіслава Дэнгафа. На думку беларускага гісторыка [[Валянцін Фёдаравіч Голубеў|Валянціна Голубева]], хутчэй за ўсё, адміністрацыя (камісары Крулікоўскі і Пламунчук-Задольскі) не змагла арганізаваць працу згаданых рудняў i таму перадала ix y арэнду Антонаўскай воласці за 80 [[тынф]]аў y год. У кантракце было запісана, што «з гэтага часу Антонаўская воласць можа сама трымаць гэтыя рудні, a можа шукаць рудніка i здавадь y арэнду». Паводле Голубева, факт таго, што воласць павінна была разам збіраць грошы на выплату арэнды, разам арганізоўваць работу рудняў, размяркоўваць прыбыткі альбо пагашаць страты, сведыць аб наяўнасці ў Антонаўскай воласці добра ўсталяванай грамадскай структуры — валасной абшчыны, якая мела ў агульным карыстанні не толькі ворыўную зямлю i ўгоддзі, але i іншую маёмасць<ref>''Голубеў, В. Ф.'' [https://files.knihi.com/Knihi/uploaded07/Valancin_Holubieu.Sielskaja_abscyna_u_Bielarusi_XVI_XVIII_stst.pdf Сельская абшчына ў Беларусі XVI―XVIII стст. / В. Ф. Голубеў. — Мінск : Беларуская навука, 2008. — 405 с.] — С. 224, 334.</ref>. Паводле інвентара Антонаўскай воласці, у 1728 г. у мястэчку [[Нараўлянская сядзіба|Нароўля меўся панскі «двор» (сядзіба)]]<ref>''Голубеў, В. Ф.'' [https://files.knihi.com/Knihi/uploaded07/Valancin_Holubieu.Sielskaja_abscyna_u_Bielarusi_XVI_XVIII_stst.pdf Сельская абшчына ў Беларусі XVI―XVIII стст. / В. Ф. Голубеў. — Мінск : Беларуская навука, 2008. — 405 с.] — С. 334.</ref>. У 1738—1741 гг. Нароўля ўпамінаецца як [[фальварак]] і [[Эканомія (Вялікае Княства Літоўскае)|каралеўшчына (каралеўскае ўладанне)]], якое на ленных правах (разам з фальваркамі [[Мухаеды]], [[Прудок (Калінкавіцкі раён)|Прудок]] і [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглы]]) трымаў [[Маршалкі земскія мазырскія|мазырскі маршалак]] (1720—1722), [[Кашталяны новагародскія|новагародскі кашталян]] (1726—1734) [[Антоній Міхалавіч Аскерка]] (каля 1670 — пасля 1734)<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Збор твораў : у 6 т. — Т. 6. Ураднікі беларускіх земляў ВКЛ у першай палове XVIII ст. — Мінск, 2010. — С. 255.</ref>. [[Файл:Згадка пра мястэчка Нароўлю ў 1739 г.jpg|250px|thumb|Згадка пра «мястэчка Нароўля» ў 1739 г. у метрычнай кнізе [[Юравічы (Калінкавіцкі раён)|юравіцкага]] [[Касцёл і калегіум езуітаў (Юравічы)|касцёла Нараджэння Найсвяцейшай Панны Марыі]].]] У метрычнай кнізе [[Юравічы (Калінкавіцкі раён)|юравіцкага]] [[Касцёл і калегіум езуітаў (Юравічы)|касцёла Нараджэння Найсвяцейшай Панны Марыі]] ёсць запіс ад 12 красавіка 1739 г. на [[латынь|латыні]], што хрост немаўля адбыўся «ў мястэчку Нароўля» («in oppido Narowla»)<ref>Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі. Ф. 937, воп. 1, спр. 60, арк. 6.</ref>. Пасля [[Антоній Міхалавіч Аскерка|Антонія Міхалавіча Аскеркі]] (каля 1670 — пасля 1734) ленным трымальнікам каралеўшчыны (каралеўскіх маёнткаў) [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|Антонаў]], Нароўля, Мухаеды і [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглы]] стаў яго сын [[Рафал Алойзы Аскерка|Рафал Алаіз Аскерка]] (1708—1767)<ref>Гербоўнік беларускай шляхты. Т. 1. А. — Мінск, 2002. С. 329.</ref>. Сучасныя даследчыкі мяркуюць, што ў XVIII ст. пры [[Аскеркі|Аскерках]] пачаўся новы этап у развіцці нараўлянскага пасялення, якое складалася з трох частак: двара з панскім домам, які, хутчэй за ўсё, знаходзіўся недалёка ад вусця ракі [[Нараўлянка|Нараўлянкі]]; вёскі Нароўлі, размешчанай побач з панскім дваром з захаду; і нараўлянскага астрога, дзе паны Аскеркі трымалі гарнізон узброеных людзей. Дзе быў нараўлянскі [[Тын|астрог]], можна толькі меркаваць, абапіраючыся на выпадковыя знаходкі, зробленыя мясцовымі жыхарамі<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/338-let-so-dnya-pervogo-upominaniya-o-narovle/|title=338 лет со дня первого упоминания о Наровле - Районная газета "Прыпяцкая праўда"|last=narovlyadmin|website=Районная газета "Прыпяцкая праўда"|date=2020-11-10|access-date=2025-09-10|archive-date=9 лістапада 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221109230833/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/338-let-so-dnya-pervogo-upominaniya-o-narovle/|url-status=dead}}</ref><ref name="narovlya.gov.by">{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/special/ru/district/view/istorija-vozniknovenija-goroda-na-juge-belarusi-20004/ |title=ИСТОРИЯ ВОЗНИКНОВЕНИЯ ГОРОДА НА ЮГЕ БЕЛАРУСИ |access-date=4 ліпеня 2022 |archive-date=18 верасня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230918071836/http://narovlya.gov.by/special/ru/district/view/istorija-vozniknovenija-goroda-na-juge-belarusi-20004/ |url-status=dead }}</ref>. Астрог быў пабудаваны для кантролю каля [[Прыпяць|Прыпяці]] і паблізу паўднёвай мяжы Вялікага Княства Літоўскага з украінскімі ваяводствамі [[Карона Каралеўства Польскага|Польскага каралеўства]]. У 1750 г. на Мазырскі павет з [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскага ваяводства]] пачаліся наезды атрадаў [[гайдамакі|гайдамакаў]]. Заклікі гайдамакаў да мясцовых жыхароў падштурхнулі да паўстання на Нараўляншчыне (1750—1751), удзельнікамі якога сталі сяляне вёсак [[Вербавічы]], [[Завайць]], [[Смалегаў]] і [[мястэчка]] Нароўля<ref name="ReferenceB">Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 47.</ref>. Адбываліся рабаўніцтвы і гвалты. (Выбухі сялянскага паўстання тут адбываліся і ў 1760—1770-ыя гг.). 26 красавіка (7 мая) 1751 г. [[гайдамакі|гайдамацкі атрад]] (каля 30 чалавек) запаліў дамы і панскі двор у Нароўлі, два дамы поўнасцю абрабаваў, захапіў каштоўнасці [[Рафал Алойзы Аскерка|Рафала Алаіза Аскеркі]] (1708—1767), забіў некалькі яго служак і аканома. Адзенне, мастацкі срэбны посуд, грошы, іншыя каштоўнасці былі пакладзены на 4 дубы, на якіх гайдамакі паплылі Прыпяццю на поўдзень да Дняпра на Украіну<ref name="ReferenceC">Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 48.</ref>. Таму 10 мая 1751 г. [[Францішак Мікалаевіч Ракіцкі]], ашмянскі ротмістар, афіцыйна прасіў рускага кіеўскага губернатара (1741—1752) [[Міхаіл Іванавіч Лявонце|Міхаіла Іванавіча Лявонцева]] (1672—1752) аказаць дапамогу супраць гайдамацкіх атрадаў, якія неаднаразова нападалі на шляхецкія ўладанні каля Нароўлі і [[Чарнобыль|Чарнобыля]], дзе гайдамакаў актыўна падтрымлівалі мясцовыя [[сяляне]]<ref name="ReferenceB"/>. Атрад гайдамакаў быў разбіты, а яго рэшткі схаваліся на рацэ [[Славечна (рака)|Славечна]] каля [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|вёскі Антонава]], дзе адно з урочышчаў дагэтуль мае назву Гайдамацкі Алёс. Каля вёсак [[Канатоп (Нараўлянскі раён)|Канатоп]] і [[Тульгавічы]] маецца ўрочышча Гайдамацкая Града, дзе, паводле народнай памяці, адбывалася злучэнне гайдамацкіх атрадаў (загонаў) і мясцовых сялян, якія рабілі напады на Нараўляншчыне<ref name="ReferenceB"/>. Каля 1760 г. багрымавіцкі староста [[Рафал Алойзы Аскерка|Рафал Алаіз Аскерка]] (1708—1767), які трымаў у тыя часы ленным правам каралеўшчыну (з мястэчкам Нароўля), пабудаваў у мястэчку Нароўля парафіяльную [[Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Нароўля)|царкву Іаана Багаслова]] для мясцовага насельніцтва<ref name="Narowla">{{Cite web|url=http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/917|title=Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VI - wynik wyszukiwania - DIR|website=dir.icm.edu.pl|access-date=2025-09-10}}</ref>. [[Файл:Пастанова канвакацыйнага сейму 1764 г.jpg|250px|thumb|Пастанова Генеральнай Канфедэрацыі Рэчы Паспалітай на канвакацыйным сойме ў Варшаве ў 1764 г., што ленныя маёнткі (Нароўля, Мухаеды, Антонаў, Вуглы, Галоўчыцы, Карпавічы і інш.) [[Рафал Алойзы Аскерка|Рафала Алаіза Аскеркі]] (1708—1767) пераводзяцца ў спадчынныя. ''(фрагмент дакумента)'']] У 1764 г. канвакацыйны сойм Рэчы Паспалітай прыняў пастанову, якая абавязвала кіраўніцтва ВКЛ забяспечыць у Мазырскім павеце спакой і парадак, якія перапыніліся з-за наездаў [[гайдамакі|гайдамакаў]] і ўзрушэнняў узброеных сялян каля Нароўлі і [[Мазыр]]а. Той жа канвакацыйны сойм у 1764 г. прызнаў [[Эканомія (Вялікае Княства Літоўскае)|каралеўшчыну (каралеўскае ўладанне)]] Нароўля (мястэчка [[Нароўля]] разам з фальваркамі [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|Антонава]], [[Мухаеды]], [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглы]], [[Галоўчыцы (Нараўлянскі раён)|Галоўчыцы]] і Карпавічы), якую доўга паводле леннага права трымалі [[Аскеркі]], [[Вотчына, маёнтак|вотчынай]] [[Маршалкі земскія мазырскія|мазырскага маршалка]] [[Рафал Алойзы Аскерка|Рафала Алаіза Аскеркі]] (1708—1767) і яго нашчадкаў<ref name="ReferenceC"/>. Каралеўскі маёнтак Бабічы (цяперашні [[Барбароў]]) у той соймавай пастанове не названы, але, імаверна, ён быў сярод тых, што разумеліся ў фразе «y dalszemi wszystkiemi attynencyami» («і далейшымі ўсімі прыналежнасцямі»). Такім чынам каралеўскія валоданні Нароўля, Бабічы (Барбароў), Галоўчыцы і інш. сталі спадчыннай прыватнай уласнасцю шляхціцаў [[Аскеркі|Аскеркаў]] да 1794 г., што значна абагаціла і без таго заможны і ўплывовы ў Мазырскім павеце шляхецкі род, які адносіўся да павятовай эліты і прэтэндаваў на [[магнат|магнацкі статус]]. Акрамя Нароўлі, [[Барбароў|Бабіч (Барбарова)]] і іншых маёнткаў на Нараўляншчыне [[Рафал Алойзы Аскерка|Рафал Алаіз Аскерка]] валодаў у Мазырскім павеце маёнткамі [[Гарбавічы (Калінкавіцкі раён)|Гарбавічы]] і [[Скрыгалаў]], у Рэчыцкім — маёнткам Бабічы, а таксама маёнткамі ў [[Оўруцкі павет|Оўруцкім павеце]] [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскага ваяводства]]. У мястэчку пражывала як хрысціянскае, так і [[Іўдаізм|іўдзейскае]] насельніцтва<ref name="narovlya.gov.by"/>. У 1765 г. у нараўлянскім [[кагал]]е і яго парафіях 316 плацельшчыкаў падушнага падатку<ref name="ReferenceD">Еврейская энциклопедия. — Т. 11. — Санкт-Петебург : Брокгауз-Ефрон, 1911. — С. 523.</ref>. [[Файл:Jan Askierka. Ян Аскерка.jpg|250px|thumb|[[Ян Мікалай Аскерка]] (1735—1796), [[Стражнік польны літоўскі|польны стражнік Вялікага Княства Літоўскага]].]] Пасля смерці Рафала Алаіза Аскеркі Нароўляй у 1767 г. стаў валодаць па спадчыне яго сын [[Ян Мікалай Аскерка]] (1735—1796), мазырскі каптуровы суддзя, а пазней [[стражнік польны літоўскі|польны стражнік Вялікага Княства Літоўскага]]. Цэнтрам аскеркаўскіх маёнткаў на тэрыторыі сучаснай Нараўляншчыны было мястэчка Нароўля: у 1784 г. у актах Мазырскага гродскага суду свае вялізныя прыватныя ўладанні на Нараўляншчыне [[Ян Мікалай Аскерка]] (1735—1796) называў «Нараўлянскім графствам», а свой двор у мястэчку Нароўля — «Нараўлянскім замкам»<ref>''Раюк, А. Р.'' [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/324338/1/Раюк_НТ_24_Ч2_И-113-121.pdf Нараўлянскі маёнтак дваран Горватаў: ад латыфундыі да фабрычнага цэнтру] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250916122156/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/324338/1/%D0%A0%D0%B0%D1%8E%D0%BA_%D0%9D%D0%A2_24_%D0%A72_%D0%98-113-121.pdf |date=16 верасня 2025 }}… С. 114.</ref>. [[Ян Мікалай Аскерка]] (1735—1796) акрамя Нароўлі валодаў у Мазырскім павеце маёнткам [[Канатоп (Нараўлянскі раён)|Канатоп]], у Рэчыцкім — маёнткам Бабічы, а таксама маёнткамі ў [[Оўруцкі павет|Оўруцкім павеце]] [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскага ваяводства]]<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Збор твораў : у 6 т. — Т. 4: Ураднікі беларускіх земляў ВКЛ пры Станіславе Панятоўскім: спісы на рус. мове. — Мінск, 2008. — 532 с.</ref>. У 1779 г. Ян Мікалай Аскерка падаў скаргу ў каралеўскі трыбунал на ўніяцкага мітрапаліта [[Леў Шаптыцкі|Льва Шаптыцкага]], бо маёнтак Нароўля і навакольныя вёскі падвяргаліся ўзброенаму нападу [[Ордэн Базыльян|базыльян]], якія адбіралі палі і лугі сялян<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 421.</ref>. У 1780-ыя гг. у мястэчку жыло ўжо [[яўрэі ў Беларусі|шмат ярэяў]] (Бярковічы, Іцкавічы, Лейзяровічы, Ляйбовічы, Моўшавічы і інш.)<ref>''Анищенко, Е. К.'' Шляхта Мозырского повета: список XVIII ст. — Минск, 2014. — С. 138, 159, 170, 177.</ref>. У 1790 г., паводле мемуараў Яна Вейсенгофа (1774—1848), які са сваім пяхотным палком войск ВКЛ у той час з [[Мінск]]а праз Нароўлю маршыраваў на Украіну да [[Чарнобыль|Чарнобыля]], у [[Нароўля|Нароўлі]] меўся мураваны панскі дом, дзе афіцэраў палка раскошна прымаў [[Ян Мікалай Аскерка]] (1735—1796), сам увабраны ў генеральскі мундзір войск [[ВКЛ]]<ref>''Раюк, А. Р.'' [http://imef.basnet.by/Sborniki/pytanni_30.pdf «Народ лесу»: абагульнены этнастэрэатып аб беларусах і Беларусі канца XVIII — пачатку XX ст.]… С. 298.</ref>. == У складзе Расійскай імперыі == У 1793 г. у выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] мястэчка [[Нароўля]] апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] і ўключана ў склад [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] Мінскай губерні. У 1793 г. уласнік Нароўлі [[Ян Мікалай Аскерка]] (1735—1796) стаў адным з арганізатараў падрыхтоўкі шляхты Мазырскага павета да [[Паўстанне Касцюшкі|паўстання пад кіраўніцтвам Тадэвуша Касцюшкі]] супраць расійскай улады і падзелу Рэчы Паспалітай, для чаго ўдзельнічаў у нарадным з’ездзе паўстанцаў у [[Хойнікі|Хойніках]]. У 1794 г. за ўдзел у паўстанні маёнткі [[Ян Мікалай Аскерка|Яна Мікалая Аскеркі]] (1735—1796) (Нароўля, [[Барбароў]], [[Канатоп (Нараўлянскі раён)|Канатоп]] і [[Кажушкі (Хойніцкі раён)|Кажушкі]]) — цалкам 1954 душы сялян — былі канфіскаваны ў дзяржаўны скраб Расійскай імперыі<ref name="ReferenceE">''Радзюк, А. Р.'' Пад скіпетрам Расійскай імперыі… — Гародня-Кракаў, 2017. — С. 33.</ref>. Адразу пасля канфіскацыі [[Імператар Усерасійскі|расійская імператрыца]] (1762—1796) [[Кацярына II]] падарыла ў 1794 г. буйны маёнтак Нароўля (да якога ў тым ліку належала мястэчка Барбароў), дзе налічвалася 1396 душ<ref name="ReferenceE"/>, [[правадзейны тайны саветнік|правадзейнаму тайнаму саветніку]] [[Якаў Яфімавіч Сіверс|Якаву Яфімавічу Сіверсу]] (1731—1808) у спадчыннае валоданне<ref name="ReferenceF">Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 49.</ref>. Цэнтрам зямельнай латыфундыі Сіверса на Нараўляншчыне было вызначана мястэчка Барбароў замест Нароўлі<ref name=":0" />. Сам Сіверс у Барбарове (ці Нароўлі) не пражываў, а кіраваў маёнткам яго адміністратар-камісар Станіслаў Левановіч. У 1795 г. [[Ян Мікалай Аскерка]] быў арыштаваны расійскімі ўладамі і сасланы ў [[Сібір]], дзе ён памёр у [[Табольск]]у. [[Файл:Ревизская сказка - местечко Наровля Мозырьского уезда - 1795 AD.jpg|250px|thumb|[[Рэвізская сказка]] мястэчка Нароўля [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]], уласніка [[Якаў Яфімавіч Сіверс|Якава Сіверса]] (1731—1808). Напісана камісарам Станіславам Левановічам у 1795 г.]] У 1795 г. мястэчка мела 37 двароў прыгоннага насельніцтва<ref>Нароўля // Вялікае княства Літоўскае: энцыклапедыя: у 3 т. — Мінск : БелЭн, 2005. — Т. 2. — С. 348.</ref>, не лічачы [[Яўрэі ў Беларусі|жыхароў-яўрэяў]]. 12 снежня 1796 г. мястэчка і акруга пераведзены ў склад тэрыторыі [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]], а сам Рэчыцкі павет — у склад [[Маларасійская губерня|Маларасійскай губерні]], а 29 жніўня 1797 г. Рэчыцкі павет (з Нароўляй) перададзены ў склад [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 г. каля мястэчка пачалі працаваць [[Гута (Нараўлянскі раён)|нараўлянская гута]] (майстэрні па вырабе [[шкло|шкла]]) і вінакурны завод. У 1807 г. была пабудавана і асвечана [[Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Нароўля)|праваслаўная Царква Святога апостала і евангеліста Іаана Багаслова]], на беразе ракі Прыпяць<ref name=":0">''Раюк, А. Р.'' [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/324338/1/Раюк_НТ_24_Ч2_И-113-121.pdf Нараўлянскі маёнтак дваран Горватаў: ад латыфундыі да фабрычнага цэнтру] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250916122156/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/324338/1/%D0%A0%D0%B0%D1%8E%D0%BA_%D0%9D%D0%A2_24_%D0%A72_%D0%98-113-121.pdf |date=16 верасня 2025 }}… С. 115.</ref>. У 1840 г. (з-за разліва і падмыва ракі) царква была пераведзена ў новы будынак на ўскрайку мястэчка (цяпер цэнтр сучаснага горада). [[Файл:Нароўля на пляне 1800 г.jpg|250px|thumb|Мястэчка Нароўля і [[Гута (Нараўлянскі раён)|Нараўлянская Гута]] на схематычнай карце-плане Рэчыцкага павета 1800 г. ''(фрагмент карты-плана)'']] У [[1808]] г. у нашчадкаў Сіверса маёнтак [[Барбароў]] (у склад якога ўваходзіла мястэчка [[Нароўля]]) быў куплены рускім дваранінам [[Андрэй Мацвеевіч Гольст|Андрэем Мацвеевічам фон Гольстам]], які быў адным з самых давераных асоб [[Губернатары Мінскай губерні|мінскага губернатара]] (1810—1812) [[Германа Іванавіча Радзінг|Германа Іванавіча фон Радзінга]] (1753—1827)<ref name="ReferenceF"/>. 1 мая 1826 г. Вільгеміна фон Гольст (удава Андрэя фон Гольста) і яе дзеці (Якуб, Карл і Роберт фон Гольсты — і іх замужняя сястра Вільгеміна Андрэеўна Бруцер (Brutier)) прадалі за суму 242 тыс. 650 рублёў срэбрам свой вялікі маёнтак [[Барбароў]] (у тым ліку, Нароўлю) — «спадчыннікам [[Ігнат Тадэвушавіч Горват|Ігната Горвата]]», г.зн. родным братам [[Аляксандр Ігнатавіч Горват|Аляксандру]], [[Станіслаў Ігнатавіч Горват|Станіславу]], [[Атон Ігнатавіч Горват|Атону]] і [[Даніэль Ігнатавіч Горват|Даніэлю Ігнатавічам Горватам]], а таксама іх сёстрам — замужнім Францішцы, Марыяне і Кацярыне і незамужняй Філіпіне<ref name=":1">''Раюк, А. Р.'' [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/324338/1/Раюк_НТ_24_Ч2_И-113-121.pdf Нараўлянскі маёнтак дваран Горватаў: ад латыфундыі да фабрычнага цэнтру] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250916122156/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/324338/1/%D0%A0%D0%B0%D1%8E%D0%BA_%D0%9D%D0%A2_24_%D0%A72_%D0%98-113-121.pdf |date=16 верасня 2025 }}… С. 116.</ref>. 31 сакавіка 1828 г. быў складзены падзельчы акт зямельнай спадчыны паміж братамі Горватамі і яўлены 10 ліпеня 1829 г. у Рэчыцкім павятовым судзе. [[Аляксандр Ігнатавіч Горват]] (каля 1800—1888) атрымаў маёнтак [[Барбароў]], [[Станіслаў Ігнатавіч Горват]] (1804—1884) — маёнтак [[Галоўчыцы (Нараўлянскі раён)|Галоўчыцы]], [[Атон Ігнатавіч Горват]] (1809—1894) — маёнтак [[Ліпаў]], [[Даніэль Ігнатавіч Горват]] (1810—1868) — маёнтак Нароўлю (33 942 дзесяціны і 1217 сажняў прыдатнай зямлі), а іх сёстры (Марыя, Францішка, Кацярына і Філіпіна) атрымалі грашовыя фундушы<ref name=":1" />. Так мястэчка Нароўля зноў стала цэнтрам асобнай зямельнай латыфундыі, які належаў нашчадкам Даніэля Горвата да 1917 г. У Нароўлі ў той час мелася каталіцкая капліца фундацыі Аскеркаў<ref name="Narowla"/>. У часы [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|Лістападаўскага паўстання (1830—1831)]] [[Фелікс Антонавіч Кеневіч]] (1802—1863) са сваім атрадам прыйшоў з Мазырскага ў Рэчыцкі павет, дзе вербаваў у атрад прыгонных сялян, абяцаючы зямлі і знішчэнне прыгону, у маёнтках [[Барбароў]] і Нароўля, якія належалі адпаведна [[Аляксандр Ігнатавіч Горват|Аляксандру]] і [[Даніэль Ігнатавіч Горват|Даніэлю Ігнатавічам Горватам]]<ref name="files.msu.by">''Раюк, А. Р.'' [https://files.msu.by/files/Журнал%20«Веснік%20МДУ%20імя%20А.А.Куляшова»/2021/2%20%2858%29%20Серыя%20A.%20ГУМАНІТЫРНЫЯ%20НАВУКІ%20%28гісторыя%2C%20філасофія%2C%20філалогія%29.pdf Атон Ігнатавіч Горват (1809—1894): адміністратар і гаспадар]… С. 25.</ref>. Іх сястра Кацярына Ігнатаўна Горват была жонкай двараніна-маянткоўца [[Геранім Антонавіч Кеневіч|Гераніма Антонавіча Кеневіча]] (1796—1884), брата Фелікса Кеневіча. У Барбарове 10 чэрвеня 1831 г. да атрада далучылася 12 чалавек (5 шляхціцаў і 7 сялян), а ў Нароўлі 11 чэрвеня выдалі 6 коней<ref>''Dangel, St.'' Rok 1831 w Mińszczyźnie. — Warszawa, 1925. Tom II. S. 54.</ref>. [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкі павет]] знаходзіўся вельмі далёка ад галоўных цэнтраў паўстання, таму там яно разгарнулася слаба. Пасля падаўлення паўстання браты [[Аляксандр Ігнатавіч Горват|Аляксандр]], [[Даніэль Ігнатавіч Горват|Даніэль]] і [[Станіслаў Ігнатавіч Горват|Станіслаў Горваты]] зрабілі добраахвотную яўку да расійскіх улад з павіннай і каяннем, таму ім удалося пазбегнуць пакарання і захаваць маёнткі<ref name="files.msu.by"/>. [[Файл:Naroŭla, Horvat. Нароўля, Горват (1914).jpg|300px|thumb|[[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|Палац Горватаў (1850) у Нароўлі]]. Фота каля 1914 г.]] У 1850 г. у Нароўлі [[Даніэль Ігнатавіч Горват]] (1810—1868) пабудаваў сабе [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|новы мураваны і велічны палац]] у стылі позняга [[класіцызм]]у, які стаў самай шыкоўнай і вялікай па памерам рэзідэнцыяй роду [[Горваты|Горватаў]]. Перад палацам быў створаны [[фантан]], што было рэдкасцю ў беларускіх дваранскіх [[сядзіба]]х, а сам палац абкружаны прыгожым [[парк]]ам. Рэзідэнцыя стала адной з самых шыкоўных і значных ва ўсёй [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1855 г. даў першую прадукцыю (спірт і гарэлку) вінакурны завод Даніэля Горвата, які пачаў будаваць сваё прадрыемства з 1850 г. У 1861 г. пабудаваны другі такі завод, а ў 1887 г. — трэці<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 52.</ref>. У 1864 г. было адкрыта народнае вучылішча (школа)<ref name="ReferenceG">Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 422.</ref>. [[Файл:Нароўля і навакольныя абшары на мапе Ф. Шубэрта 1850 г.jpg|300px|thumb|Мястэчка «Наровль» на расійскай карце Ф. Шуберта, 1850 г. ''(фрагмент)'']] У 1868 г. пасля смерці [[Даніэль Ігнатавіч Горват|Даніэля Горвата]] (1810—1868) палац і маёнтак [[Нароўля]] (панскі двор Нароўля і належныя панскія землі) па спадчыне перайшлі да яго сына [[Артур Даніэлевіч Горват|Артура Даніэлевіча Горвата]] (1831—1903). 20 чэрвеня 1873 г. менавіта з Нароўлі пачаліся меліярацыйныя работы Заходняй экспедыцыі (1873—1898) Міністэрства дзяржаўных маёмасцей Расійскай імперыі — пачаткам нівеліровачных работ з Нароўлі пад кіраўніцтвам палкоўніка Генштаба Расійскай імперыі [[Іосіф Іпалітавіч Жылінскі|Іосіфа Іпалітавіча Жылінскага]] (1834—1916)<ref>Вестник Европы. — 1878. — май. — кн. 5. — С. 770.</ref>. У 1876 г. на тэрыторыі парку нараўлянскага палаца Горватамі быў пахаваны дваранін-каталік Андрэй Ліневіч (1814—1876), адміністратар нараўлянскага маёнтка [[Артур Даніэлевіч Горват|Артура Даніэлевіча Горвата]] (1831—1903)<ref name="Парк — это гордость наровлян">{{Cite web |url=https://narovlya.by/themes/novosti-narovli/park-eto-gordost-narovlyan/ |title=Парк — это гордость наровлян |access-date=4 ліпеня 2022 |archive-date=2 кастрычніка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002092816/https://narovlya.by/themes/novosti-narovli/park-eto-gordost-narovlyan/ |url-status=dead }}</ref>. У канцы 1880-х гг. больш за 70 % насельніцтва Нароўлі складалі [[Яўрэі ў Беларусі|яўрэі]], якія трымалі ў горадзе свае лаўкі, невялікія прадпрыемствы, майстэрні і складалі асноўную частку класу рабочых, гандляроў і возчыкаў<ref name="ReferenceH">Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 53.</ref>. Хрысціянскае насельніцтва займалася рыбалоўствам, рабіла драўляны посуд, рагожы. Мелася праваслаўная царква, сінагога, школа, вінакурны завод<ref name="ReferenceG"/>. У 1885 г. у польскамоўнай энцыклапедыі «Słownik geograficzny Królestwa Polskiego» апублікаваны разгорнуты гісторыка-геаграфічны артыкул «Нароўля» аўтарства [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]] (1834—1916)<ref name="Narowla"/>. [[Файл:Naraŭlanski Stroj stamp.jpg|250px|thumb|Традыцыйнае сялянскае жаночае адзенне [[нараўлянскі строй|нараўлянскага строю]] канца XIX ст. ''(Беларуская паштовая марка).'']] У 1893 г. у Нароўлі адкрыта сваё паштова-тэлеграфнае аддзяленне<ref>{{Cite web|url=https://fgurgia.ru/object/5844023|title=РГИА|website=fgurgia.ru|access-date=2025-09-10}}</ref>, першым начальнікам якога стаў Мікалай Валатоўскі<ref>Інфармацыя з кнігі «Памятная книжка Минской губернии на 1893 год» (з раздзела па Рэчыцкаму павету).</ref>. У 1897 г., паводле вынікаў першага Усеагульнага перапісу насельніцтва ў Расійскай імперыі, у Нароўлі пражывала 1145 жыхароў (з якіх 92,5 % [[яўрэі]] — 1060 чал.<ref name="ReferenceD"/>) без уліку 285 сялян вёскі Нароўля, была царква, каталіцкая [[капліца]] роду [[Горваты|Горватаў]] і народная школа, сінагога, 7 яўрэйскіх малітоўных школ, паштова-тэлеграфнае аддзяленне, 2 гарбарныя заводы, 35 лавак, карчма, прыстань, паромная пераправа, прыёмны пакой, [[хлебазапасны магазін]]<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 53, 61, 422.</ref>. [[Кірмаш]]ы праводзіліся 9 мая, 24 чэрвеня, 26 верасня і 6 снежня<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 61.</ref>. Меліся могілкі: старыя яўрэйскія (сучасная вул. Горкага, за старым будынкам Дома дзіцячай творчасці), праваслаўныя (сучасная вул. Камсамольская) і новыя яўрэйскія (сучасная вул. Маладзёжная). У 1898 г. у Нароўлі і [[Белая Сарока|Белай Сароцы]] адкрыты народныя чытальні<ref name="ReferenceH"/>. Меліяратыўныя работы на Палессі пад кіраўніцтвам генерала-лейтэнанта [[Іосіф Іпалітавіч Жылінскі|Іосіфа Жылінскага]] прывялі да асушэння многіх балот, што зрабіла мажлівым будаваць чыгунку ў рэгіёне і, адпаведна, па ёй вывозіць лесаматэрыялы. У 1890-ыя гг. пачынаецца бум лесанарыхтоўкі і лесаапрацоўкі ў павеце. У 1901 г. прадстаўнікі Паўднёвага рускага лесапільнага таварыства атрымалі дазвол ад мінскага губернатара на адкрыццё Нараўлянскай калегіяльнай кампаніі па распрацоўцы лесу, якую ўзначаліў яўрэй Ілья Кушалевіч Пайкін<ref name="ReferenceH"/><ref name="narovlya.by">{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/kak-gorvatt-i-pajkin-zheleznuyu-dorogu-v-narovle-stroili/ |title=Как Горватт и Пайкин железную дорогу в Наровле строили |access-date=28 верасня 2023 |archive-date=28 верасня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230928091203/https://narovlya.by/novosti/kak-gorvatt-i-pajkin-zheleznuyu-dorogu-v-narovle-stroili/ |url-status=dead }}</ref>. Па замове кампаніі і [[Эдвард Артуравіч Горват|Эдварда Горвата]], ад [[Красноўка (Нараўлянскі раён)|вёскі Красноўка]] да мястэчка Нароўлі фірма «Альшэрн і Керн» праз вялікія лясныя масівы ў 1902 г. праклала вузкакалейную чыгунку ([[Красноўка (Нараўлянскі раён)|Красноўка]]-[[Лубень (Нараўлянскі раён)|Лубень]]-[[Дзямідаў (Нараўлянскі раён)|Дзямідаў]]-[[Будкі (Нараўлянскі раён)|Будкі]]-[[Калінічы]]-[[Нароўля]]), па якой лесаматэрыялы перавозілі да Прыпяці, куды таксама гналі драўніну па рэчках [[Жалонь]] і [[Славечна (рака)|Славечна]]<ref name="narovlya.by"/>. На беразе ракі непадалёку ад мястэчка [[Нароўля|Нароўлі]] ў 1901 г. былі пабудаваны механічныя майстэрні і жыллё для рабочых Нараўлянскай калегіяльнай кампаніі, якія атрымалі назву пасялення (вёскі) Калегава<ref name="ReferenceH"/>. Драўніну вязалі ў плыты і пасля гналі па Прыпяці на Украіну. [[Горваты]] атрымалі дазвол і адкрылі свой лесапільны завод у [[Красноўка (Нараўлянскі раён)|Красноўцы]]<ref name="ReferenceH"/>. У 1902 г. у маёнтку Артура Горвата быў устаноўлены тэлефон<ref name="elib.bspu.by">Тугай, У. В. [https://elib.bspu.by/bitstream/doc/3299/1/2.pdf «Чырвоны Мазыранін»: ля вытокаў прадпрыемства]</ref>. У 1903 г. пасля смерці [[Артур Даніэлевіч Горват|Артура Горвата]] (1831—1903) нараўлянскі палац і маёнтак (панскі двор Нароўля і належныя землі) па спадчыне перайшлі да яго сына [[Эдвард Артуравіч Горват|Эдварда Артуравіча Горвата]] (1866—1935). У 1904 г. у мястэчку існаваў невялікі [[Сацыял-дэмакратыя|сацыял-дэмакратычны гурток]], у які ўваходзілі рабочыя-лесанарыхтоўшчыкі і яўрэйская моладзь<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 54.</ref>. У 1905 г. з прыстані ўсіх грузаў, у тым ліку плытоў, уверх па Прыпяці адпраўлялася звыш 150 тыс. пудоў, а ўніз — звыш 250 тыс.<ref>Верхнее Поднепровье и Белоруссия / сост. В. П. Семенов. — 1905. — С. 568.</ref>. Палац Эдварда Горвата ў Нароўлі, паводле здагадкі мемуарыста [[Андрэй Раствароўскі|Андрэя Раствароўскага]] (1899—1980), быў месцам, дзе неўзабаве пасля [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|расійскай рэвалюцыі (1905)]] адбыўся перадвыбарчы з’езд каля 60 землеўласнікаў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]], для выбрання ўпаўнаважаных для выбараў у парламент Расійскай імперыі<ref>''Rostworowski, А.'' Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe. — Warszawa, 2001. — S. 25—26.</ref>. [[Файл:Aleksander Oskierka.jpg|200px|thumb|[[Аляксандр Уладзіслававіч Аскерка]] (1830—1911), выдавец беларускамоўнага буквара-катэхізіса «Элементаж для добрых дзетак-каталікоў» (1862), адзін з лідараў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|Студзеньскага паўстання (1863—1864)]], паўстанцкі начальнік Вільні (1863). Фота каля 1905 г.]] У пачатку XX ст. у [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|нараўлянскім палацы]] працягла пражываў<ref>''Rostworowski, А.'' Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe. — Warszawa, 2001. — S. 67.</ref> выдавец беларускамоўнага буквара-катэхізіса «Элементаж для добрых дзетак-каталікоў» (1862), адзін з лідараў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|Студзеньскага паўстання (1863—1864)]], паўстанцкі начальнік Вільні (1863), сібірскі катаржанін, а таму вельмі аўтарытэтная сярод каталіцкага маянтковага дваранства беларуска-літоўскіх губерняў асоба — [[Аляксандр Уладзіслававіч Аскерка]] (1830—1911), дачка якога Ядвіга была жонкай [[Эдвард Артуравіч Горват|Эдварда Артуравіча Горвата]] (1866—1935), уласніка нараўлянскага маёнтка. Хоць [[Аляксандр Уладзіслававіч Аскерка|Аляксандр Аскерка]] быў пахаваны ў 1911 г. у [[Вільнюс|Вільні]] на [[Роса|могілках Росі]], Эдвардам Горватам у горватаўскай фамільнай каталіцкай капліцы, якая знаходзілася ў сядзібным парку вакол [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|нараўлянскага палаца]], быў створаны [[кенатаф]] з надпісам «Grobowiec Aleksandra Oskierki» як напамін аб асобе<ref>''Rostworowski, А.'' Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe. — Warszawa, 2001. — S. 20.</ref>. Другая дачка [[Аляксандр Уладзіслававіч Аскерка|Аляксандра Аскеркі]] (1830—1911) Сафія (1873—1953) была жонкай дызайнера, мастака і аднаго з вядучых архітэктараў [[Паўночна-Заходні край|беларуска-літоўскіх зямель]] канца XIX — пачатку XX ст. [[Тадэвуш Раствароўскі|Тадэвуша Раствароўскага]] (1860—1928), таму Тадэвуш Раствароўскі ў пачатку XX ст. пэўны час працаваў у нараўлянскім палацы Горватаў, дзе па замове ўладальнікаў зрабіў праект аздаблення плафонаў залаў палаца сцэнамі з антычнымі міфалагічнымі сюжэтамі, а таксама праект уяздной брамы перад сядзібным паркам. А сын архітэктара [[Андрэй Раствароўскі]] (1899—1980) у юнацкія гады стала пражываў у нараўлянскім палацы Горватаў і ў 1914 г. перад пачаткам Першай сусветнай вайны зрабіў шэраг фотаздымкаў палаца і сядзібы Горватаў, чым зафіксаваў іх для гісторыі. Тыя фотаздымкі пазней былі выкарыстаны ў многіх кніжных выданнях па гісторыі архітэктуры, у тым ліку [[Раман Афтаназы|Рамана Афтаназы]] (1914—2004). Пазней у сваіх мемуарах, успамінаючы гады свайго шчаслівага дзяцінства, Андрэй Раствароўскі нават напіша: ''«[[Нароўля]]! Ва ўспамінанні ўяўляецца найпрыгажэйшым і найлюбімейшым месцам на зямным шары»''<ref>''Rostworowski, А.'' Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe. — Warszawa, 2001. — S. 8.</ref>. У 1909 г. у мястэчку было 162 двары, 1528 жыхароў (яўрэяў); а ў вёсцы Нароўля 110 двароў, 486 жыхароў (не яўрэяў); параходная прыстань (1 двор, 3 жыхары)<ref name="ReferenceG"/>. У маёнтку Эдварда Горвата меліся Міхнаўскі сенапрасавальны завод, конезавод, завод па вырабу паташу, дзёгцю, цэглы, шклозавод, малатарня, млынарня, валоўня, прадпрыемства па вырабу сокаў і варэння<ref name="elib.bspu.by"/>. У 1912 г. [[Эдвард Артуравіч Горват]] (1866—1935) пабудаваў драўляны жылы дом з дрэва для адмінстратара свайго маёнтка — двараніна-каталіка Юзафа Андрэевіча Ліневіча (Ляневіча), які быў сынам Андрэя Ліневіча (Ляневіча) (1814—1876), ранейшага адміністратара нараўлянскага маёнтка Горватаў<ref name="Парк — это гордость наровлян"/><ref name="ReferenceM">Што пакінем пасля сябе? // [[Прыпяцкая праўда]]. — 1994. — № 28 (19 красавіка). — С. 1.</ref>. У савецкія часы [[Будынак былога жылога дома (Нароўля)|драўляны жылы дом Юзафа Андрэевіча Ліневіча (Ляневіча)]] атрымаў статус помніка архітэктуры і гістарычнай каштоўнасці, у якім з 1982 г. знаходзіўся [[нараўлянскі гісторыка-этнаграфічны музей|мясцовы краязначы музей (а з 1992 г. нараўлянскі гісторыка-этнаграфічны музей)]]. У 1912 г. у Нароўлі працавала яўрэйскае пазыкова-ашчаднае таварыства; у 1913 г. яўрэям належалі адзіная ў мястэчку аптэка, адзіны склад аптэчных тавараў, 12 крам (у тым ліку ўсе 5 бакалейных, усе 4 мануфактурныя, адзіная галантарэйная)<ref name="Евреи в Наровле">{{Cite web|url=http://tutejszy.ru/gomelskaya/narovlyanskij/narovlya/265-evrei-v-narovle|title=Евреи в Наровле|website=tutejszy.ru|access-date=2025-09-10}}</ref>. [[Файл:Нароўля. Чырвоны Мазыранін (01).jpg|300px|thumb|Гістарычныя будынкі [[Чырвоны Мазыранін|кандытарскай фабрыкі Эдварда Горвата]] (з чырвонай цэглы). Фота 2017 г.]] У 1913 г. [[Эдвард Артуравіч Горват]] (1866—1935) [[Чырвоны Мазыранін|пабудаваў ў родавым маёнтку кандытарскую фабрыку]] — прадпрыемства па перапрацоўцы сельскагаспадарчай прадукцыі, якая дала ў гэтым жа годзе прадукцыю — [[мармелад]], [[павідла]], [[пасціла|пасцілу]] і [[цукерка|цукеркі]]. На фабрыцы таксама выгатаўлялі [[каўбаса|каўбасы]], [[сыр]], [[вяндліна|вяндліну]], а побач у Горвата ў маёнтку меўся таксама і невялікі вінакурны завод. У 1913 г. у Нароўлі адкрыта земская бальніца на 10 ложкаў, а пасля на 15 агульнага профілю і 5 ложкаў заразнага барака. Да 1913 г. ахова здароўя на Нараўляншчыне было прадстаўлена прыватнай медыцынай<ref>{{Cite web |url=https://www.zdrav.by/istoriya-meditsiny/kazimir-frantsevich-grodzitskij-1891-1959/ |title=Казимир Францевич Гродзицкий (1891—1959) |access-date=4 ліпеня 2022 |archive-date=5 красавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220405210008/https://www.zdrav.by/istoriya-meditsiny/kazimir-frantsevich-grodzitskij-1891-1959/ |url-status=dead }}</ref>. У ліпені 1913 г. каталіцкі арцыбіскуп [[Вінцэнт Ключынскі]] ў час вяртання з [[Рым]]у ў [[Санкт-Пецярбург]] выехаў на два месяцы на кананічную візітацыю касцёлаў і капліц у Мінскую дыяцэзію ў пінскі і мазырска-рэчыцкі дэканаты: Пінск, Любяшоў, Лагішын, Целяханы, Лунін, Лунінец, Лахва, Осаў, Манькавічы, Давід-Гарадок, Тураў, Дарашэвічы, Петрыкаў Лельчыцы, Высокае, Мазыр, Галоўчыцы, Нароўля, Барбароў, Хойнікі, Астрагляды, Рэчыца, Капаткевічы<ref>[https://ia601304.us.archive.org/20/items/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS001739_1913_187/NDIGCZAS001739_1913_187.pdf Dzennik Kijowski. — 1913. — № 187. — S. 1.]</ref>. Восенню 1913 г. Нароўлю наведала экспедыцыя (66 асоб на чале з К. Машкам) ад Польскага краязнаўчага таварыства (Варшава). Эдвард Горват рабіў дапамогу ўдзельнікам экспедыцыі<ref>[https://ia800200.us.archive.org/8/items/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS088775_1913_001/NDIGCZAS088775_1913_001.pdf Rocznik Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. — 1913. — T. VII. — 246 s. — с. 30.]</ref>. У 1914 г., пасля пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], улады Расійскай імперыі пачалі прымусовае высяленне сваіх грамадзян [[немцы|нямецкай нацыянальнасці]] з прыфрантавых тэрыторый, таму ў Нароўлю і навакольныя вёскі прыбыла невялікая група немцаў-сялян з [[Валынская губерня|Валынскай губерні]], якая стварыла тут свае пасяленні Антонаўка, Дуброўка, Бярозаўка, Хаткі і інш.<ref name="ReferenceI">Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 55.</ref> [[Файл:Alexandra Horwat - Edward Horwat - Stanislaw Wankowicz - Rudakou in Belarus - 1909 AD.jpg|300px|thumb|''(злева — направа)'' Аляксандра Эдвардаўна Горват (1895—1943), [[Эдвард Артуравіч Горват]] (1866—1935), [[Станіслаў Станіслававіч Ваньковіч]] (1885—1943) на балконе [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|палаца ў Нароўлі]] падчас вяселля ў 1916 г.]] У 1916 г. у [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|горватаўскім палацы ў Нароўлі]] адбылося гучнае ва ўсім [[Паўночна-Заходні край|беларуска-літоўскім краі]] вяселле [[Станіслава Станіслававіча Ваньковіча]] (1885—1943) і Аляксандры Эдвардаўны [[Горваты|Горват]] (1895—1943), дачкі [[Эдвард Артуравіч Горват|Эдварда Артуравіча Горвата]] (1866—1935), на якое з’ехаліся многія вядомыя дваранскія сем’і<ref>Ваньковичи / Департамент по архивам и делопроизводству Министерства юстиции Республики Беларусь [и др.]. — Минск : БелЭн, 2012. — С. 144.</ref>. У якасці пасагу ад Аляксандры Горват горватаўскі палац і значны маёнтак Нароўля прызначаўся яе мужу Станіславу Ваньковічу, але яны так і не былі перададзены [[Ваньковічы|Ваньковічам]] да 1917 г. Бацька Аляксандры Эдвард Артуравіч Горват (1866—1935) валодаў маёнткам да 1917 г. і палацам да 1918 г., калі палац і маёнтак былі нацыяналізаваны савецкімі ўладамі. 19 снежня 1916 г. (у мэтах барацьбы са спекуляцыяй) створана нараўлянскае Таварыства спажыўцоў (займела 849 членаў), заснавальнікамі якога сталі святар Завітневіч, акцызны чыноўнік М. Каменскі, маянтковец [[Эдвард Артуравіч Горват]], фельчар Крэмень і царкоўны стараста Півавар<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://narovlya.by/novosti/torgovlya-byla-odnim-iz-klyuchevyh-faktorov-kotorye-pozvolili-narovle-stat-snachala-mestechkom-a-zatem-i-gorodom/|title=Торговля была одним из ключевых факторов, которые позволили Наровле стать сначала местечком, а затем и городом|last=narovlyadmin|website=Районная газета "Прыпяцкая праўда"|date=2024-07-28|access-date=2025-09-10|archive-date=11 верасня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240911121920/https://narovlya.by/novosti/torgovlya-byla-odnim-iz-klyuchevyh-faktorov-kotorye-pozvolili-narovle-stat-snachala-mestechkom-a-zatem-i-gorodom/|url-status=dead}}</ref>. У лютым 1917 г., пасля ліквідацыі расійскай манархіі ў ходзе Лютаўскай рэвалюцыі (1917), у мястэчку рабочыя суднаверфі горача віталі гэтую падзею<ref name="ReferenceI"/>. [[Файл:Naroŭla, Rynak. Нароўля, Рынак (1917).jpg|300px|thumb|Дэманстрацыя ў Нароўлі. Фота 1917 г.]] У першай палове сакавіка 1917 г. у мястэчку адбыўся [[мітынг]], на якім выступаў начальнік суднабудаўнічых майстэрань Верхнедняпроўскага басейна генерал Халюцін, які заклікаў рабочых суднаверфі і жыхароў Нароўлі быць вернымі Часоваму ўраду Расіі пад кіраўніцтвам князя Львова і верыць у перамогу Расіі над Германіяй у ходзе Першай сусветнай вайны<ref name="ReferenceJ">Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 56.</ref>. Мітынг завершыўся дэманстрацыяй у парку палаца Горватаў. Заклікі генерала Халюціна не падзейнічалі на рабочых і вайскоўцаў, якія працавалі на нараўлянскай суднаверфі, таму там пачалося дэзерцірства. Па просьбе падпалкоўніка Гармаша, начальніка суднаверфі, у Нароўлю прыбыла вайсковая каманда, каб несці каравульную службу і ахоўваць склады і майстэрні. У памяшканні казармы вайсковай каманды суднаверфі быў створаны т.зв. «дэмакратычны клуб», у якім праходзілі дыскусіі аб вайне, будучых формах улады і формах уласнасці ў краіне. Актыўнымі ўдзельнікамі клубных мерапрыемстваў сталі як салдаты вайсковай каманды, так і працаўнікі нараўлянскай суднаверфі, работнікі маёнтка Эдварда Горвата, дробныя саматужнікі, моладзь мястэчка і навакольных ад Нароўлі вёсак. Аднак у пачатку восені 1917 г. вайсковая каманда і падпалкоўнік Гармаш пакінулі Нароўлю<ref name="ReferenceJ"/>. Восенню 1917 г. яўрэйская моладзь стварыла мясцовую [[Сіянізм|сіянісцкую]] арганізацыю<ref name="ReferenceK">Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 71.</ref>. === Мяшчанская ўправа і ўпраўленне === '''Староста-старшыня мяшчанскай управы і ўпраўлення мястэчка Нароўлі'''{{заўвага|Кіраўнік мяшчанскай суполкі мястэчка.}} * ?-1891—1917-? — Іван Васілевіч Яфімаў (к.1864—1924-?)<ref name="ReferenceL">Інфармацыя з адпаведных кніг «Памятная книжка Минской губернии» (з раздзела па Рэчыцкаму павету).</ref><ref>{{Cite web|url=https://dapamoznik.blogspot.com/2020/07/9-1924.html|title=Список верующих Наровлянского прихода Мозырского уезда, принадлежащих к православному религиозному культу от 9 сентября 1924 года|website=Список верующих Наровлянского прихода Мозырского уезда, принадлежащих к православному религиозному культу от 9 сентября 1924 года|access-date=2025-09-10}}</ref> === Нараўлянскае валасное праўленне === '''Нараўлянскі валасны старшыня'''<ref name="ReferenceL"/>: * 1879—1881-? — (выконваў абавязкі) Данііл Рыгоравіч Мазурэнка * 1882 — няма даных * ?-1883—1889-? — Рыгор Васілевіч Маляўскі (Міляўскі) * ?-1890—1891-? — Павел Сычоў * ?-1892—1897-? — Осіп Максімавіч Бондар * ?-1898—1900-? — Іван Сцяпанавіч Мелех * ?-1901—1904-? — Гаўрыіл Піскун * 1905 — няма даных * ?-1906—1909-? — Елісей Прахарэнка * ?-1910—1912-? — Пётр (Іванавіч?) Анішчанка * ?-1913-? — Дарафей Тугай * ?-1914-? — (выконваў абавязкі) Сцяпан Кучынскі * ?-1915—1917?- — Сцяпан Кучынскі '''Валасны пісар'''<ref name="ReferenceL"/>: * ?-1881-? — Антон Рыгоравіч Качуроўскі * 1882 — няма даных * ?-1883—1885-? — Маркіян Жалязінскі * 1886 — няма даных * ?-1887—1889-? — Антон Фёдаравіч Сільвіч * ?-1890—1891-? — Мітрафан Жораў * ?-1892—1904-? — Канстанцін Францавіч Смольскі * 1905 — няма даных * ?-1906—1908-? — Аляксандр Педа * ?-1909—1917-? — Міхаіл Спаскі === Нараўлянскае аднакласнае народнае вучылішча === '''Настаўнік'''<ref name="ReferenceL"/>: * ?-1909—1911-? — Вольга Умановіч * ?-1912—1913-? — Іван Аляксандравіч Іалобаў (1887—1973)<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/themes/narovlyanskij-kraj/tajna-zabytyh-fotografij/ |title=Тайна забытых фотографий (1) |access-date=18 верасня 2023 |archive-date=2 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202142020/https://narovlya.by/themes/narovlyanskij-kraj/tajna-zabytyh-fotografij/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/tajna-zabytyh-fotografij-2/ |title=Тайна забытых фотографий (2) |access-date=18 верасня 2023 |archive-date=2 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202142021/https://narovlya.by/novosti/tajna-zabytyh-fotografij-2/ |url-status=dead }}</ref> * ?-1914—1917-? — Елеазар Гусараў === Нараўлянская царкоўна-прыходская школа, 2-х класная === Мужчынская царкоўна-прыходская школа адкрыта ў 1890 г., пазней атрымала статус 2-х класнай<ref name="ReferenceL"/>. '''Загадчык і настаўнік рэлігіі'''<ref name="ReferenceL"/>: * ?-1917-? — Міхаіл Завітневіч, прыходскі святар '''Настаўнікі'''<ref name="ReferenceL"/>: * ?-1917-? — Васіль Кірыльчанка-Гайдаш * ?-1917-? — Іосіф Падбярэзны === Нараўлянскае паштова-тэлеграфнае аддзяленне (1893) === '''Начальнікі'''<ref name="ReferenceL"/>: * 1893—1895-? — Мікалай Фёдаравіч Валатоўскі * ?-1896-? — (выконваў абавязкі) Аляксандр Юліянавіч Графенбергер * ?-1897—1899-? — Антон Юліянавіч Маеўскі * ?-1900—1917-? — Іван Лаўрэнцевіч Букзееў === Нараўлянскія рабіны === * 1916—? — Іхл-Міхл Трайбух<ref name="Евреи в Наровле"/> <gallery caption="Мястэчка на старых здымках" widths=150 heights=150 class="center"> File:Naroŭla, Horvat. Нароўля, Горват (1915-17).jpg|[[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|Палац Горватаў]] Naroŭla, Horvat, Balnaja. Нароўля, Горват, Бальная (1914).jpg|Інтэр’ер [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|палаца Горватаў]] Naroŭla, Horvat, Kaplica. Нароўля, Горват, Капліца (1914).jpg|Сямейная каталіцкая [[капліца]]-[[пахавальня]] Горватаў каля палаца Naroŭla, Horvat, Kaplica. Нароўля, Горват, Капліца (1914) (2).jpg|Капліца, інтэр’ер </gallery><gallery widths=150 heights=150 class="center"> Naroŭla, Horvat. Нароўля, Горват (1915-17) (2).jpg|Клумба і фантан перад палацам Горватаў Naroŭla, Horvat, Studnia. Нароўля, Горват, Студня (1914).jpg|Студня і [[стайня|стайн]]і каля палаца Горватаў Naroŭla, Horvat, Brama. Нароўля, Горват, Брама (1914).jpg|Брама да палаца Горватаў ''(архітэктар [[Тадэвуш Раствароўскі]])'' Naraŭlanskaja synagoga. Нароўлянская сынагога (1916).jpg|[[Нараўлянская сінагога]]. Фота 1916 г. </gallery> == У савецкія часы == З лістапада 1917 г. аб’яўлена ў складзе тэрыторыі [[УНР|Украінскай Народнай Рэспублікі (УНР)]]. У канцы лістапада 1917 г. у мястэчку створана бальшавісцкая ячэйка (на чале з Уладзімірам Румянцавым, Ліпам Заланам і Ш. Фрыдманам), у якую ўвайшлі рабочыя суднаверфі і салдаты, якія вярнуліся з фронту<ref name="ReferenceN">Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 69.</ref>. У студзені 1918 г. у Нароўлі пачаў сваю работу Нараўлянскі валасны Савет рабочых, сялянскіх і салдацкіх дэпутатаў (Ілья Мелех, Віктар Цімашэнка, Мікалай Цімошчанка), які ўзначаліў [[бальшавікі|бальшавік]] Аляксандр Васілевіч Кавалёў. Савет адразу ўзяўся за ўлік нацыяналізаванай бальшавікамі памешчыцкай і царкоўнай зямлі<ref name="ReferenceN"/><ref>Наровлянщина самобытная и современная. — Гомель, 2015. — С. 19.</ref>. [[Файл:Naroŭla, Horvat. Нароўля, Горват (26.03.1918) (2).jpg|300px|thumb|[[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|Палац Горватаў (1850) у Нароўлі]]. Фота 26 сакавіка 1918 г.]] 25 сакавіка 1918 г. згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] [[Нароўля]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Нараўляншчына занята нямецкімі войскамі і атрадамі войск [[Украінская Народная Рэспубліка|УНР]]: на чале воласці пастаўлены галава валасной рады Уладзімір Півавар<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 70.</ref>. 1 студзеня 1919 г. згодна з пастановай [[I з’езд КП(б) Беларусі|I з’езду КП(б) Беларусі]] мястэчка аб’яўлена ў складзе тэрыторыі [[Беларуская ССР|Беларускай ССР]] і занята атрадамі [[Чырвоная армія|Чырвонай арміі]]<ref name="ReferenceG"/>. Вясной 1919 г. [[Стракапытаўскае паўстанне|полк Стракапытава]] заняў мястэчка і патрабаваў ад жыхароў кантрыбуцыю<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 71, 422.</ref>. Пасля падаўлення [[Стракапытаўскае паўстанне|паўстання Стракапытава]], у Нароўлю зайшлі чырвонаармейцы, устанавілася савецкая ўлада: кіраваць мястэчкам пачаў нараўлянскі валасны рэўкам (Ілья Пятровіч Мелех, Уладзімір Мікалаевіч Падбярэзны, Мікалай Маркавіч Цімошчанка, Міхаіл Іванавіч Яфімаў) на чале з Аляксандрам Кавалёвым; валасную міліцыю ўзначаліў Андрэй Якаўлевіч Півавар<ref name="ReferenceK"/>. Адбылося аб’яднанне мястэчка Нароўля, вёскі [[Калегава]] (Калегаў) і тэрыторыі панскага двара, дзе знаходзіліся палац, парк і кандытарская фабрыка Горватаў, у адно адміністрацыйнае ўтварэнне. Уся гэта тэрыторыя паслужыла асновай гарадскога пасёлка (горада) Нароўля<ref>''Маліноўскі, В. Т.'' Нароўля. — Мінск, 1994. — С. 6—7.</ref>. 16 студзеня 1919 г. рашэннем Масквы мястэчка ўключана ў склад [[РСФСР]]. У красавіку 1919 г. мястэчка Нароўля ўвайшло ў склад [[Гомельская губерня|Гомельскай губерні]] [[РСФСР]]. У 1920 г. у праваслаўнай царкве здарыўся пажар, у час якога згарэў святар<ref name="turov.by">{{Cite web |url=http://www.turov.by/eparhia/temples/6 |title=Храм в честь святого апостола Иоанна Богослова |access-date=4 ліпеня 2022 |archive-date=3 кастрычніка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003055056/http://www.turov.by/eparhia/temples/6 |url-status=dead }}</ref>. Ахвяраваннямі вернікаў царква была адбудавана. [[Файл:Паход Булак-Балаховіча (1920).jpg|300px|thumb|Цёмна-зялёным колерам пазначана тэрыторыя «Беларускай дзяржавы», якая кантралявалася арміяй [[Станіслаў Нікадзімавіч Булак-Балаховіч|Станіслава Булак-Балаховіча]] ў лістападзе 1920 г.]] У сакавіку 1920 г. польскае войска ўвайшло ў [[Нароўля|Нароўлю]], куды вярнуліся і многія памешчыкі (у тым ліку [[Горваты]]), якім была вернута іх былая зямельная маёмасць, адабраная раней распараджэннямі рэвалюцыйных улад<ref name="ReferenceO">Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 72.</ref>. Польскімі вайскоўцамі былі забіты бацька і жонка члена нараўлянскага рэўкама Карпмана, павешаны Мартын і Мікалай Жолудзі, Іван Кухнавец, падвергнуты публічнай экзекуцыі Яфім Фёдаравіч Носка і бібліятэкар Беньямін Рабіновіч<ref name="ReferenceO"/>. 27 чэрвеня 1920 г. па рацэ з поўдня да мястэчка падышоў бальшавісцкі бронепараход «Геройскі» Дняпроўскай ваеннай флатыліі, які сваімі стрэламі выгнаў польскае войска. Нараўлянскія [[Горваты]] пасля чарговай нацыяналізацыі нараўлянскай маёмасці выехалі ў Польшчу, дзе [[Эдвард Артуравіч Горват]] (1866—1935) да сваёй смерці кіраваў маёнткам Гажычкі (Gorzyczki) у [[Пазнаньскае ваяводства (1919—1939)|Пазнаньскім ваяводстве]] і жыў у [[Палацава-паркавы комплекс Патвароўскіх (Гажычкі)|неарэнесансавым палацы ў Гажычках]], якія ён атрымаў па спадчыне ад сваёй маці графіні Караліны Патвароўскай (1839—1921)<ref>''Rostworowski, А.'' Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe. — Warszawa, 2001. — S. 30.</ref>. У ліпені 1920 г. Ціхан Данілавіч Губараў узначаліў валасную партыйную арганізацыю і рэўкам (Ілья Мелех і інш.)<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 73.</ref>. 12 лістапада 1920 г. [[Паход Булак-Балаховіча|у мястэчка ўвайшлі падраздзяленні арміі Булак-Балаховіча]], якія прабылі тут да 20 лістапада<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 74.</ref>. З таго часу ўсталявалася савецкая ўлада. У пачатку 1921 г. створаны Нараўлянскі валасны выканкам (старшыня Міхаіл Васілевіч Носка, ураджэнец вёскі [[Вербавічы]]), адбыліся выбары ў сельскія саветы<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 82.</ref>. Пачалася [[харчразвёрстка]], размеркаванне зямлі, стварэнне новых школ, да 40 ложкаў была пашырана бальніца. У 1921—1936 гг. галоўурачом нараўлянскай бальніцы быў [[Казімір Францавіч Градзіцкі]] (1891—1959), унук Андрэя Ліневіча (Ляневіча) (1814—1876), адміністратара горватаўскага маёнтка. Пазней Градзіцкі стаў партызанам-медыкам, прымаў удзел у баях, стаў заслужаным ўрачом БССР (1956)<ref name="Парк — это гордость наровлян"/><ref>{{Cite web |url=https://person.goub.by/?p=670 |title=Гродзицкий Казимир Францевич |access-date=4 ліпеня 2022 |archive-date=30 верасня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220930022652/https://person.goub.by/?p=670 |url-status=dead }}</ref>. [[Файл:Naroŭla, Horvat, Vialikaja. Нароўля, Горват, Вялікая (17.04.1932).jpg|300px|thumb|Школа ў былым палацы Горватаў. Фота 1932 г.]] 17 ліпеня 1924 г. створаны [[Нараўлянскі раён]], які аб’яднаў тры воласці (Нараўлянскую, Мухаедаўскую і Дзёрнавіцкую) і разам з мястэчкам [[Нароўля]] ўвайшоў у склад [[БССР]]. У мястэчку і раёне пачаўся шырокі працэс [[лікбез|ліквідацыі непісьменнасці]]: дзейнічалі школы, пункты навучання, раённая бібліятэка, таварыствы «Далоў непісьменнасць!», краязнаўчае таварыства, а таксама паштовае аддзяленне, царква. У маі 1925 г. каля Нароўлі была арганізавана яўрэйская земляробчая арцель «Пасёлак»<ref name="Евреи в Наровле"/>; мелася дзве [[сінагога|сінагогі]]<ref name="ReferenceX">Прыпяці вечныя берагі: народная духоўная культура Нараўлянскага раёна. — Гомель, 2023. — С. 15.</ref>. У канцы 1920-х гг. пры матэрыяльнай падтрымцы [[Ёсеф Іцхок Шнеерсон|Ёсефа Іцхока Шнеерсона]] (1880—1950) была пабудавана [[міква]]<ref name="Евреи в Наровле"/>. З 1917 да 1925 г. горватаўская кандытарская фабрыка прастойвала. 1 жніўня 1925 г. (пасля рамонту) фабрыка аднавіла сваю дзейнасць па выпуску кандытарскай прадукцыі: шакаладныя цукеркі, ірыскі, павідла, пасціла, джэм, зефір, мармелад. Фабрыка атрымала назву «[[Чырвоны Мазыранін]]» у гонар таварыскай дапамогі мазырскіх рабочых, якія дапамаглі аднаўленню фабрыкі. На прадпрыемстве тады працавала 23 чалавекі<ref name="ReferenceP">Наровлянщина самобытная и современная. — Гомель, 2015. — С. 21.</ref>. У 1949 г. на фабрыцы працавала 179 чалавек<ref name="ReferenceQ">Наровлянский район: рекламное издание на русском и английском языках / автор текста В. Минков. — Гомель : редакция газеты «Гомельская правда», [б. д.]. — С. 9.</ref>. Летам 1926 г. член [[Інбелкульт]]а прафесар [[Анатоль Уладзіміравіч Фядзюшын]] зрабіў заалагічную экспедыцыю на [[беларускае Палессе]] па маршруце Мінск-Калінкавічы-Мазыр-Нароўля-Петрыкаў-Тураў-Млынск-Хліпінск-возера Чырвонае-Жыткавічы-Гомель-Мінск<ref>Інстытут беларускай культуры / М. П. Касцюк, П. Ц. Петрыкаў, М. У. Токараў і інш. — Мінск : Навука і тэхніка, 1993. — 255 с. — С. 202.</ref>. [[Файл:Naroŭla, Vystava. Нароўля, Выстава (B. Mirecki, 18-19.10.1931).jpg|300px|thumb|Сельскагаспадарчая выстаўка ў Нароўлі. Фота 1931 г.]] У 1927 г. у рамках праграмы [[калектывізацыя|калектывізацыі ў СССР]] у мястэчку быў створаны калгас «Чырвоны маяк»<ref name="ReferenceP"/>. 21 чэрвеня 1927 г. праваслаўны святар Свята-Іаанаўскай царквы Сяргей Якаўлевіч Мігай (1874—1937) быў арыштаваны па абвінавачанні ў антысавецкай дзейнасці і неўзабаве па прыгаворы 7 кастрычніка высланы на тры гады ў [[Сібір]]<ref>Мартиролог Гомельской епархии (1917—1953)/ авт.-сост. А. В. Слесарев. — Минск : Издательство Минской духовной академии, 2017. — 336 с. — С. 156.</ref>. У 1927 г. заснавана Нараўлянскае краязнаўчае таварыства<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 88.</ref>. У маі 1928 г. члены ўраду БССР ([[Дзмітрый Філімонавіч Прышчэпаў]], [[Міхась Чарот]] і інш.) на чале з [[Мікалай Мацвеевіч Галадзед|Мікалаем Мацвеевічам Галадзедам]] у мэтах персанальнага азнаямлення з эканомікай і бытам раёнаў Мазырскай акругі (рыбная гаспадарка, меліярацыйныя работы, абшары для каланізацыі і г.д.) наведалі Мазыр, Нараўлянскі і Жыткавіцкі раёны, возера Белае, Людзяневічы, Капцэвічы і Лельчыцы. Урадавая дэлегацыя прыбыла з Мазыра ў Нароўлю пасажырскім параходам, была ўрачыста сустрэта на беразе амаль усімі жыхарамі мястэчка і многімі жыхарамі навакольных вёсак, наведала мясцовую кандытарскую фабрыку і пабудаваны ў 1928 годзе народны дом<ref>[https://dn720002.ca.archive.org/0/items/bel-newspapers-savieckaja_bielarus/1928-123.pdf Падарожжа членаў ураду БССР па Мазыршчыне // Савецкая Беларусь. — 1928. — № 123. — 30 мая. — С. 3.]</ref>. Летам 1928 г. у Мазырскай акрузе (Ельск, Калінкавічы, Юравічы, Нароўля, Лельчыцы) працавала навукова-даследчая экспедыцыя яўрэйскага аддзела [[Інбелкульт]]а<ref>[https://dn720005.ca.archive.org/0/items/kamunikat-46269-1.pdf/46269-1.pdf Наш край. (штомесячнік Цэнтральнага бюро краязнаўства пры Інстытуце беларускае культуры). — Менск, 1928. — № 6-7. — С. 97.]</ref>. 12 ліпеня 1929 г. было навукова абследавана нараўлянскае ўрочышча Баравіца, дзе выяўлена стаянка людзей каменнага веку і селішча каменнага веку<ref name="ReferenceY">Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 35.</ref>. У 1931 г. яўрэйскім сектарам Беларускай Акадэміі навук разам з нацкамісіяй ЦВК БССР з мэтай абследавання палітыка-эканамічнага і культурнага стану мястэчак у рэканструкцыйны перыяд абследавана мястэчка Нароўля (у ліку 13 местачковых і гарадскіх пунктаў Беларусі), дзе быў сабраны багаты матэрыял, перш за ўсё — інфармацыя для «Яўрэйскага дыялекталагічнага атласа» з 75 дыялекталагічнымі картамі<ref>[https://ia902301.us.archive.org/11/items/kamunikat-46301-1.pdf/46301-1.pdf Савецкая краіна. (орган Цэнтральнага бюро краязнаўства пры Беларускай акадэміі навук). — Менск, 1931. — № 11. — С.82.]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У 1931 г. арганізавана суднабудаўнічая арцель і пабудаваны дамы для яе; адноўлена суднабудаўнічая верф, куды прывезена новае абсталяванне і якая вырабляла драўляныя [[баржа|баржы]] і [[дэбаркадар]]ы; пабудаваны лесазавод<ref name="ReferenceG"/><ref name="ReferenceP"/>. 23 студзеня 1932 г. пачала выдавацца мясцовая газета «[[Прыпяцкая праўда|За калектывізацыю]]», галоўная афіцыйная газета Нараўлянскага раёна (орган Нараўлянскага райкама КПБ(б), Нараўлянскага выканкама і Нараўлянскага райпрафсавета): накладам да 60 экзэмпляраў, а яе першым рэдактарам стаў Рыгор Іванавіч Шаркоў<ref name="ReferenceP"/>. У 1930-я гг. савецкія ўлады [[Спіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|ўзарвалі каталіцкую капліцу]] роду [[Горваты|Горватаў]], помнік архітэктуры [[XIX стагоддзе|XIX ст.]]<ref>{{Крыніцы/Каталіцкія храмы Беларусі (2008)}} С. 442.</ref> Паводле іншай інфармацыі, капліца-пахавальня з рэшткамі нябошчыкаў Горватаў была вымыта ракой [[Прыпяць]] у [[1979]] г. падчас [[паводка|паводкі]] і не захавалася да нашага часу<ref name="БАЦЬКАЎШЧЫНА. АЛЬТАНКА">{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/altanka/ |title=БАЦЬКАЎШЧЫНА. АЛЬТАНКА |access-date=18 верасня 2023 |archive-date=19 верасня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230919124052/https://narovlya.by/novosti/altanka/ |url-status=dead }}</ref>. У 1934 г. створана машынна-трактарная станцыя. У 1935 г. у Нароўлі мелася швейная арцель яўрэяў-саматужнікаў<ref name="Евреи в Наровле"/>. У 1930-х гг. працавала яўрэйская бібліятэка, частка кніг якой была на [[ідыш]]ы<ref name="Евреи в Наровле"/>. У красавіку 1935 г. у Мінск у [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Дзяржаўную бібліятэку Беларусі імя У. Леніна]] (для папаўнення кніжнага фонду) з шафаў школы, якая месцілася ў будынку былога палаца Горватаў, былі прывезены 1800 кніг, якія раней належалі нараўлянскім Горватам, — на польскай, французскай і англійскай мовах, у тым ліку камплекты часопісаў 1848 года<ref>[https://ia601502.us.archive.org/3/items/bel-newspapers-sb/1935-076.pdf Рабочий. — 1935. — 5 апреля. — № 76. — С. 4.]</ref>. У сувязі са сваёй антырэлігійнай палітыкай, у 1935 г. савецкая ўлада закрыла [[Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Нароўля)|праваслаўную царкву Іаана Багаслова ў Нароўлі]], а яе будынак быў пераабсталяваны пад «[[Дом культуры|дом сацыялістычнай культуры]]»<ref name="ReferenceX"/>. У 1936 г. з-за трухлявасці была разабрана [[нараўлянская сінагога]]<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/themes/narovlyanskij-kraj/aron-kostelyanskij-i-istoriya-nashego-goroda/ |title=Арон КОСТЕЛЯНСКИЙ и история нашего города |access-date=18 верасня 2023 |archive-date=2 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202143526/https://narovlya.by/themes/narovlyanskij-kraj/aron-kostelyanskij-i-istoriya-nashego-goroda/ |url-status=dead }}</ref>. Яна знаходзілася на Кастрычніцкай плошчы (там дзе цяпер знаходзіцца аддзяленне «Беларусбанка»)<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/moe-mestechko/ |title=Моё местечко |access-date=18 верасня 2023 |archive-date=2 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202142020/https://narovlya.by/novosti/moe-mestechko/ |url-status=dead }}</ref>. 27 верасня 1938 г. мястэчка [[Нароўля]] атрымала статус [[пасёлак гарадскога тыпу|пасёлка гарадскога тыпу]]<ref name="ReferenceG"/>. [[Прыпяцкая праўда|Газета «За калектывізацыю» (1932—1938) была перайменавана ў «За бальшавіцкія перамогі» (1938—1952)]]. У канцы 1930-х гадоў звыш 500 жыхароў Нараўлянскага раёна былі [[Рэпрэсіі ў БССР|рэпрэсаваны савецкай уладай]] (расстраляны, высланы ў лагеры і інш.) <ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 106.</ref>. Напярэдадні 1941 г. у пасёлку самымі буйнымі прадпрыемствамі былі кандытарская фабрыка «[[Чырвоны Мазыранін]]», [[суднаверф]], прамкамбінат, завод па апрацоўцы лесу і фабрыка па сушцы гародніны<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 89.</ref>, у цэнтры горада быў устаноўлены помнік Уладзіміру Леніну<ref name="ReferenceR">{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/ru/nar-pripyat/view/skolko-bylo-v-narovle-pamjatnikov-leninu-11768/ |title=Сколько было в Наровле памятников Ленину? |access-date=4 ліпеня 2022 |archive-date=9 ліпеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220709175359/http://narovlya.gov.by/ru/nar-pripyat/view/skolko-bylo-v-narovle-pamjatnikov-leninu-11768/ |url-status=dead }}</ref>, меліся 3 школы, новы дом сацкультуры, новы прыгожы будынак аптэкі<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. — 2021. — С. 232.</ref>. 24 чэрвеня 1941 г., на другі дзень пасля пачатку фашысцкай агрэсіі супраць СССР, у горадзе пачалася мабілізацыя мужчын прызыўнога ўзросту і фарміраванне ў кожным сельсавеце вынішчальных батальёнаў. Большасць яўрэяў Нароўлі эвакуіравалася або была мабілізавана. [[27 жніўня]] [[1941]] г. немцы захапілі горад. У палацы Горватаў месцілася нямецкая ваенная камендатура. У будынку царквы — жандармерыя, паліцыя<ref name="turov.by"/>. У пачатку жніўня 1941 г. створаны нараўлянскі партызанскі атрад. У пачатку верасня 1941 г. уся Нараўляншчына была захоплена нямецка-фашысцкімі войскамі. У горадзе гітлераўцы цалкам спалілі вуліцы Ленінскую і Камуністычную, большую частку Інтэрнацыянальнай, падарвалі двухпавярховы будынак сярэдняй школы, перарабілі на вязніцу, давялі да нягоднага стану будынак няпоўнай сярэдняй школы, разрабавалі краязнаўчы музей (адзін з найцікавейшых у Палессі)<ref name="ReferenceS">Наровлянский район: рекламное издание на русском и английском языках / автор текста В. Минков. — Гомель : редакция газеты «Гомельская правда», [б. д.]. — С. 8.</ref>. Імі былі спалены ці падарваны будынкі раённага Палаца культуры і бібліятэкі, райкама партыі, гарсавета, раённага ваенкамата, лясгаса, усе склады раённага патрэбсаюза і інш.<ref name="ReferenceS"/> Немцы прымусілі мясцовых жыхароў разбурыць у цэнтры горада помнік Уладзіміру Леніну і кавалкі помніка скінуць у раку [[Прыпяць]], а пасля тых людзей расстаралялі<ref name="ReferenceR"/>. 23 лістапада 1941 г. на яўрэйскіх могілках у Нароўлі было [[Халакост у Нараўлянскім раёне|расстраляна больш 100 яўрэяў]]<ref name="Евреи в Наровле"/><ref>{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/ru/nikto-ne-zabyt/view/reshenie-evrejskogo-voprosa-v-narovljanskom-rajone-v-1941-1943-godah-11573/ |title=Решение еврейского вопроса в Наровлянском районе в 1941—1943 годах |access-date=4 ліпеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220730043617/http://narovlya.gov.by/ru/nikto-ne-zabyt/view/reshenie-evrejskogo-voprosa-v-narovljanskom-rajone-v-1941-1943-godah-11573/ |archivedate=30 ліпеня 2022 |url-status=dead }}</ref>. У жніўні 1942 г. савецкія партызаны знішчыні мясцовы фашысцкі гарнізон. У верасні пачаў разгортвацца савецкі партызанскі рух на Нараўляншчыне. 20 кастычніка 1943 г. у выніку аб’яднання асобных атрадаў створана [[27-я Нараўлянская партызанская брыгада імя С. М. Кірава]]. [[23 сакавіка]] [[1943]] г. нямецкія акупанты здзейснілі масавы расстрэл местачкоўцаў: у парку былі забіты 54 чалавекі<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/80-let-so-dnya-tragedii-narovlyane-vspominayut-odnu-iz-tragicheskih-dat-v-istorii-goroda/ |title=80 лет со дня трагедии: наровляне вспоминают одну из трагических дат в истории города |access-date=18 верасня 2023 |archive-date=2 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202165104/https://narovlya.by/novosti/80-let-so-dnya-tragedii-narovlyane-vspominayut-odnu-iz-tragicheskih-dat-v-istorii-goroda/ |url-status=dead }}</ref>. (Пазней савецкімі ўладамі ў парку быў усталяваны помнік забітым жыхарам з пералікам імён на шыльдзе). 29-30 лістапада 1943 гг. прайшлі баі 415-й стралковай дывізіі [[1-ы Украінскі фронт|1-га Украінскага фронту]] і [[27-я Нараўлянская партызанская брыгада імя С. М. Кірава|27-й Нараўлянскай партызанскай брыгады імя С. М. Кірава]] (камандзір П. В. Яромаў) супраць немцаў за вызваленне Нароўлі, якія ўвайшлі ў гісторыю вайны пад назвай «[[Нараўлянская аперацыя]]». 30 лістапада 1943 г. савецкія войскі вызвалілі пасёлак Нароўля ад фашыстаў<ref name="ReferenceG"/>. [[Файл:Naroŭla, Horvat. Нароўля, Горват (25.03.1946).jpg|300px|thumb|[[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|Палац Горватаў (1850) у Нароўлі]]. Фота 25 сакавіка 1946 г.]] [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|За час акупацыі фашыстамі (27 месяцаў)]] знішчана ў пасёлку і Нараўлянскім раёне паводле падлікаў 596 чалавек; на прымусовыя работы ў Германію было вывезена 724 чалавекі, з якіх 53 чалавекі не вярнуліся; было знішчана 19 вёсак цалкам, а 14 — часткова<ref name="ReferenceS"/>. Устаноўлена, што ў час вайны загінула ці знікла без звестак 3456 воінаў з Нароўлі і раёна, загінула 630 партызан і падпольшчыкаў<ref name="ReferenceS"/>. Помнік Леніну быў адноўлены адразу пасля вайны<ref name="ReferenceR"/>. Пры вызваленні Нароўлі ад нямецка-фашысцкіх акупантаў [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|будынка былога палаца Горватаў]] значна пацярпеў: пажарам, распачатым пасля бамбардзіроўкі, былі знішчаны перакрыцці, дах, пашкоджаны вонкавы дэкор будынка, а таксама амаль цалкам знішчаны інтэр’еры і прадметы будынка. Многія жыхары горада жылі ў зямлянках з-за адсутнасці дамоў у горадзе. У канцы снежня 1943 г. у Нароўлі адкрыты раённы дом культуры. У студзені 1944 г. адноўлены лясгас і леспрамгас, у чэрвені 1945 г. першую пасля ваенную прадукцыю выпусціла фабрыка «[[Чырвоны Мазыранін]]». З 1947 г. на фабрыцы «[[Чырвоны Мазыранін]]» пачала выгатаўляцца адна з самых брэндавых [[Цукерка|цукерак]] СССР «[[Кароўка (цукеркі)|Кароўка]]»<ref>''[[Васіль Васілевіч Чайка|Васіль Чайка]]'' [https://narovlya.by/themes/narovlyanskij-kraj/desyat-unikalnyh-faktov-o-narovlyanskom-rajone/ Десять уникальных фактов о Наровлянском районе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220628110203/https://narovlya.by/themes/narovlyanskij-kraj/desyat-unikalnyh-faktov-o-narovlyanskom-rajone/ |date=28 чэрвеня 2022 }}</ref>. У канцы 1944 г. раённая бібліятэка атрымала 6500 кніг (па культурнай, эканамічнай і палітычнай тэматыцы)<ref name="ReferenceT">Наровлянщина самобытная и современная. — Гомель, 2015. — С. 28.</ref>. Пасля заканчэння вайны частка [[яўрэі ў Беларусі|яўрэяў]] вярнулася ў Нароўлю і займаліся тым жа, чым да вайны: працавалі шаўцамі, краўцамі, цырульнікамі, рабочымі на суднаверфі, кандытарскай фабрыцы<ref>{{Cite web|url=http://shtetle.com/shtetls_gom/narovlya/narovlya.html|title=Мое местечко\Наровля|website=shtetle.com|access-date=2025-09-10}}</ref>. У 1945 г. на месцы базіравання [[27-я Нараўлянская партызанская брыгада імя С. М. Кірава|27-й Нараўлянскай партызанскай брыгады імя С. М. Кірава]] і падпольнага райкама КПБ устаноўлены памятны знак<ref name="ReferenceT"/>. 4 кастрычніка 1946 г. на базе суднаверфі была адчынена школа фабрычна-завадской адукацыі (рыхтавала суднацесляроў), пераўтвораная ў 1951 г у. вучылішча (сельскай гаспадаркі), дзе з 1974 г. рыхтавалі спецыялістаў для Нараўлянскага, Ельскага, Мазырскага, Калінкавіцкага, Лельчыцкага і Петрыкаўскага раёнаў<ref name="ngpl.guo.by">{{Cite web |url=http://www.ngpl.guo.by/istoriya-litseya |title=Наровлянский государственный профессиональный лицей |access-date=4 ліпеня 2022 |archive-date=16 мая 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516191201/http://www.ngpl.guo.by/istoriya-litseya |url-status=dead }}</ref>. У 1948 г. арганізаваны збор падарункаў для дзяцей-сірот, бацькі якіх загінулі ў час вайны: сабрана 1700 рублёў<ref name="ReferenceT"/>. У 1949 г. завяршылася перасяленне жыхароў раёна з зямлянак у новыя дамы<ref name="ReferenceT"/>. На фабрыцы «[[Чырвоны Мазыранін]]» працавала 179 чалавек<ref name="ReferenceT"/>. У 1951 г. прамысловасць [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]] дасягнула даваеннага ўзроўню<ref name="ReferenceQ"/><ref name="ReferenceT"/>. У 1951 г. архіўны фонд «Нараўлянскі маянтковец Горват» (галоўным чынам, дакументы з прадпрыемстваў і прыватнага архіва нараўлянскіх Горватаў за тры пакаленні — 216 спраў за 1853—1915 гг.) з Дзяржаўнага архіва Палескай вобласці быў пераведзены ў Дзяржаўны архіў Мінскай вобласці, а ў 1964 г. — у Цэнтральны дзяржаўны архіў БССР у Мінску. Цяпер гэтыя нараўлянскія дакументы ў Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі маюць назву «фонд 986. Горваты, маянткоўцы. 1836—1915 гг.» (218 спраў)<ref>Гл. вопіс фонда: Национальный исторический архив Беларуси в г. Минске. — Фонд 986.</ref>. У 1952 г. [[Прыпяцкая праўда|газета «За бальшавіцкія перамогі» (1938—1952) была перайменавана ў «Сталінскі сцяг» (1952—1956), пасля ў «Ленінскую праўду» (1956—1962)]]. (У 1963—1965 гг. газета не выдавалася па прычыне скасавання Нараўлянскага раёна, тэрыторыя якога ўвайшла ў склад Ельскага раёна). У 1959 г. памёр [[Казімір Францавіч Градзіцкі]] (1891—1959), на пахаванне якога ў Нароўлю прышло шмат людзей (як мясцовых жыхароў, так і прылеглых паселішчаў), што з’явілася вялікім прызнаннем заслуг лекара. [[Файл:Наровля, Наровлянский район, Гомельская область, Беларусь 49.jpg|250px|thumb|Былы будынак кампартыі ''(справа)'' у Нароўлі. Фота 2021 г.]] У 1950—1960-х гг. на галоўнай плошчы Леніна былі пабудаваны цагляныя адміністрацыйныя будынкі райкама камуністычнай партыі і райвыканкама, раённы дом культуры і іншыя будынкі, якія сфармавалі сучасны цэнтр горада, меўся помнік Уладзіміру Леніну, а таксама з’явіліся двухпавярховыя цагляныя жылыя дамы на вуліцы Леніна, мелася некалькіх горадаўтваральных прадпрыемстваў (у тым ліку, гузікавы завод, торфзавод «Максімава» і г.д.). У 1961 г. адкрылася сярэдняя 11-гадовая політэхнічная школа (на 510 месцаў) — будавалася з 1957 г.<ref name="ReferenceU">{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/gimnaziya-narovli-otmechaet-60-letnij-yubilej/ |title=Гимназия Наровли отмечает 60-летний юбилей |access-date=20 верасня 2023 |archive-date=2 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202142024/https://narovlya.by/novosti/gimnaziya-narovli-otmechaet-60-letnij-yubilej/ |url-status=dead }}</ref>. Першым дырэктарам стала [[Аляксандра Карпаўна Дзямідчык]] (1911—1990)<ref name="ReferenceU"/>. У 1972 г. школа была ператворана ў сярэднюю школу № 1 з рускай мовай навучання, а 1 верасня 2009 г. — у гімназію<ref name="ReferenceU"/>. У 1961 г. у Нароўлі дзейнічаў неафіцыйны [[міньян]] [[яўрэі|яўрэяў]]<ref name="Евреи в Наровле"/>. 25 снежня 1962 г. [[Нароўля]] страціла статус райцэнтра, бо Нараўлянскі раён скасаваны, а яго тэрыторыя ўключана ў склад [[Ельскі раён|Ельскага раёна]]. 6 студзеня 1965 г. зноў створаны [[Нараўлянскі раён]] — яго тэрыторыя вылучаецца са складу Ельскага раёна і Нароўля зноў атрымала статус райцэнтра. З адміністрацыйным аднаўленнем Нараўлянскага раёна, у красавіку 1965 г. зноў пачалося выданне сваёй раённай газеты ў Нароўлі — пад назвай «[[Прыпяцкая праўда]]». У 1966—1967 гг. нараўлянская суднаверф пераўтворана ў завод «Буддэталі», праведзена рэканструкцыя фабрыкі «[[Чырвоны Мазыранін]]», цагельных заводаў, прамкамбіната і інш. У 1967 г. распрацаваны генеральны план забудовы Нароўлі<ref name="ReferenceV">Наровлянщина самобытная и современная. — Гомель, 2015. — С. 31.</ref>. У 1966 г. у нараўлянскай газеце «[[Прыпяцкая праўда]]» працавала літаратурным супрацоўнікам [[Святлана Аляксандраўна Алексіевіч]] (нар. 1948 г.), будучая лаўрэатка [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] (2015)<ref>[https://planetabelarus.by/publications/svetlana-aleksievich-cherez-slezy-k-nobelevke/?sphrase_id=428776 Светлана Алексиевич: через слезы к «нобелевке»]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://planetabelarus.by/map/belarus/gomelskaya-oblast/narovlyanskiy-rayon/ |title=НАРОВЛЯНСКИЙ РАЙОН |access-date=4 ліпеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220813204314/https://planetabelarus.by/map/belarus/gomelskaya-oblast/narovlyanskiy-rayon/ |archivedate=13 жніўня 2022 |url-status=dead }}</ref>. {| class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 1em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:23em; max-width: 35%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | ''Няхай сталiчным гарадам няроўня —''<br /> ''Сваё я сэрца прысвячаю ёй.''<br /> ''Мой любы гарадок — мая Нароўля,''<br /> ''Над прыгажунняй Прыпяццю-ракой.'' |- | style="text-align: left;" | [[Мікалай Мікалаевіч Ждановіч]] (нар. 1957), журналіст газеты «[[Прыпяцкая праўда]]»<ref>{{Cite web |url=http://catalog.library.mogilev.by/kray/Znak_new/osipovihi/r1p40_35.htm |title=Ждановіч Мікалай Мікалаевіч |access-date=4 ліпеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230305195754/http://catalog.library.mogilev.by/kray/Znak_new/osipovihi/r1p40_35.htm |archivedate=5 сакавіка 2023 |url-status=dead }}</ref> |} У ліпені 1969 г. літаратар [[Уладзімір Сямёнавіч Караткевіч|Уладзімір Караткевіч]] з экспедыцыяй наведаў [[беларускае Палессе]]: ад Гомеля і да Брэста. Свае ўражанні аб наведванні Нароўлі і яе прыродзе і славутасцях апісаў у сваім нарысе «Званы ў прадоннях азёр» (1969) у раздзеле «Бакены з рыбай». [[3 лістапада]] [[1971]] г. пасёлак Нароўля атрымаў статус [[горад]]а<ref name="ReferenceG"/><ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 3 лістапада 1971 г. Аб пераўтварэнні гарадскіх пасёлкаў Нароўля Нараўлянскага раёна і Чачэрск Чачэрскага раёна Гомельскай вобласці ў гарады раённага падпарадкавання // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 31 (1333).</ref>. У ім пражывала каля 6 600 чалавек<ref name="ReferenceG"/>. У 1972 г. была адкрыта сярэдняя школа № 2, якая аб’яднала ў сваіх сценах вучняў былой васьмігодкі і некаторых навучэнцаў СШ № 1<ref name="ReferenceW">{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/strong-poluvekovoj-yubilej-otmetila-narovlyanskaya-srednyaya-shkola-2-strong/ |title=Полувековой юбилей отметила наровлянская средняя школа № 2 |access-date=16 снежня 2022 |archive-date=16 снежня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216104020/https://narovlya.by/novosti/strong-poluvekovoj-yubilej-otmetila-narovlyanskaya-srednyaya-shkola-2-strong/ |url-status=dead }}</ref>. У 1976 г. у цэнтры горада каля гарадскога парку пабудавана гасцініца «Нараўлянка» (існуе дагэтуль) — чатырохпавярховы будынак з сеткавай каналізацыяй і цэнтральным водазабеспячэннем. У 1977 г. выпусціў першую прадукцыю [[нараўлянскі завод гідраапаратуры|нараўлянскі філіял Гомельскага завода гідраапаратуры]]<ref name="ReferenceQ"/>. Парасоны, якія выпускаліся на прадпрыемстве, атрымалі дзяржаўны Знак якасці. У 1978 г. Г. М. Залашка выявіў у Нароўлі [[гарадзішча]]<ref name="ReferenceY"/>. У красавіку 1979 г. здарылася вялікая паводка ад Прыпяці<ref>{{Cite web|url=https://mozyrxxvek.blogspot.com/2013/05/10-1979-xx.html|title=МОЗЫРЬ XX ВЕК: Небывалый паводок на Припяти, 10 апреля 1979 года XX века.|website=МОЗЫРЬ XX ВЕК|access-date=2025-09-10}}</ref>: была пашкоджана і вымыта вадой капліца з рэшткамі памерлых Горватаў, таму не захавалася да нашага часу<ref name="БАЦЬКАЎШЧЫНА. АЛЬТАНКА"/>. У 1981 г. створаны праэкт дэталёвай планіроўкі цэнтра горада. Асноўныя вуліцы горада забудаваны 2-5-павярховымі дамамі. Створана некалькі мікрараёнаў. Рака [[Нараўлянка]] дзяліла яго на 2 жылых масівы — заходні і ўсходні. У 1981—1982 гг. [[Нараўлянскі раён]] стаў пераможцам [[Сацыялістычнае спраборніцтва|сацыялістычнага спраборніцтва]] ў БССР<ref name="ReferenceV"/>. Летам 1982 г. у Нароўлі кінастудыя «[[Беларусьфільм]]» здымала большасць сцэн кінастужкі «[[Культпаход у тэатр]]» (рэжысёр [[Валерый Давідавіч Рубінчык]]), у тым ліку каля [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|нараўлянскай альтанкі]], у клубе фабрыкі «Чырвоны Мазыранін» і будынку былога палаца Горватаў. У лістападзе 1982 г. адкрыты [[Нараўлянскі гісторыка-этнаграфічны музей|музей краязнаўства]], які працуе дагэтуль. У 1992 г. ён быў рэарганізаваны ў [[Нараўлянскі гісторыка-этнаграфічны музей|цэнтр-музей этнаграфіі і народных промыслаў]]. У 1983 г. у цэнтры горада на плошчы Леніна замест старога быў устаноўлены [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Нароўля)|новы помнік Уладзіміру Леніну]] з [[медзь|медзі]] (адзін з самых вялікіх помнікаў Леніну ў [[БССР]]), аўтарам якога стаў вядомы беларускі скульптар [[Анатоль Аляксандравіч Анікейчык|Анатоль Анікейчык]] (1932—1989)<ref>{{Cite web|url=http://www.leninstatues.ru/photo/3918/narovlya|title=Наровля {{!}} Памятники Ленину|website=www.leninstatues.ru|access-date=2025-09-10}}</ref>. [[Файл:Raketa-234.jpg|thumb|270px|[[ракета (цеплаход)|Цеплаход «Ракета-234»]].]] У 1980-ыя гг. сталіца [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]] перажывала сапраўдны і да таго не бывалы свой росквіт. У горадзе было звыш 10 тыс. жыхароў, меліся буйная кандытарская фабрыка «[[Чырвоны Мазыранін]]», завод гідраапаратуры (славіўся вырабам механічных [[парасон]]аў), маслазавод, хлебзавод, дрэваапрацоўны камбінат, лясгас, тры сярэднія школы, вучылішча сельскай гаспадаркі, раённая паліклініка і бальніца, ветлячэбніца, гасцініца «Нараўлянка», [[лазня]], новы стадыён (па вуліцы Макаранкі), гарадскі і дзіцячыя паркі, два кінатэатры, тры бібліятэкі, рэстаран, некалькі кафэ, гарадскі пляж у цэнтры горада ўздоўж Прыпяці, байдарачная секцыя, шмат магазінаў, гарадскі рынак, годныя [[асфальт]]авыя дарогі і г.д.<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 423.</ref> Меліся рачны вакзал і прыстань, дзе швартаваліся лодкі, караблікі і адкуль па рацэ хадзілі транспартныя [[ракета (цеплаход)|цеплаходы-ракеты]], у тым ліку, да [[Кіеў|Кіева]]. Па рацэ хадзілі [[буксір]]ы з [[баржа]]мі. Праводзіліся спартыўныя спаборніцтвы і фестывалі мясцовага значэння. У маляўнічы прыродай горад любілі прыязджаць на выхадныя і святочныя дні адпачыць нават жыхары [[Кіеў|Кіева]]. 28 снежня 1985 г. прыняў першых гледачоў кінатэатр «Юность». У 1986 г. пачалося будаўніцтва новага корпусу фабрыкі «Чырвоны Мазыранін», завезена новае абсталяванне; у снежні 1987 г. будаўніцтва было паспяхова завершана<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/s-chego-vse-nachinalos-pomeshhik-gorvatt-sozdal-vodochnoe-i-pivnoe-proizvodstvo/ |title=С чего все начиналось: помещик Горватт создал водочное и пивное производство |access-date=18 верасня 2023 |archive-date=21 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321115745/https://narovlya.by/novosti/s-chego-vse-nachinalos-pomeshhik-gorvatt-sozdal-vodochnoe-i-pivnoe-proizvodstvo/ |url-status=dead }}</ref>. 25 красавіка 1986 г. нараўлянскаму вучылішчу № 7 прысвоена званне «вучылішча высокай культуры». 26 красавіка 1986 г. [[Нароўля]] пацярпела ад [[катастрофа на Чарнобыльскай АЭС|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]]. Многія жыхары прама ці ўскосна прынялі ўдзел у ліквідацыі аварыі і яе наступстваў, дэзактывацыі тэрыторыі Нараўлянскага раёна ў 1986—1987 гг.<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 377.</ref>. Частка насельніцтва, якая жадала пакінуць раён, была пераселена ў іншыя рэгіёны Беларусі і ёй дзяржаўныя ўлады бясплатна прадаставілі жыллё. Асноўная хваля выезду перасяленцаў з горада доўжылася з 1986 г. да сярэдзіны 1990-х гг., а пасля колькасць жыхароў Нароўлі стабілізавалася на ўзроўні каля 8 тыс., у параўнанні з ранейшымі 11,5 тыс. у пачатку 1986 г. За перыяд з 1991 па 2007 г. уключна пераселены ў іншыя месцы 10 336 жыхароў Нараўлянскага раёна і горада<ref>Наровлянщина самобытная и современная. — Гомель, 2015. — С. 32.</ref>. Шмат [[яўрэі ў Беларусі|мясцовых яўрэяў]] пераехалі ў канцы 1980-х — пачатку 1990-х гг. у [[Ізраіль]], [[ЗША]] ці [[Германія|Германію]]. 8 верасня 1986 г. адкрыта трэцяя ў горадзе сярэдняя школа — № 3. Нараўлянская сярэдняя школа № 2 насіла імя героя Савецкага саюза [[Марат Казей|Марата Казея]]. У маі [[1989]] г. на гарадскім стадыёне «Страла» адбыўся мітынг з удзелам кіраўнікоў [[БССР]] і [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], дзе старшыня Нараўлянскага раённага выканаўчага камітэта [[Мікалай Мартынавіч Маркоўскі]] выступіў з дакладам аб прымаемых мерах па ліквідацыі наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС і выклаў патрабаванні жыхароў Нараўлянскага раёну і Нараўлянскага раённага савета дэпутатаў да ўраду па паскарэнні праводзімай працы адсялення жыхароў Нараўлянскага раёна ў іншыя месцы [[Беларусь|Беларусі]]<ref>''Партыко, О.'' [https://narovlya.by/novosti/obschestvo/40-let-a-kak-budto-vchera/ 40 лет, а как будто вчера...]{{Недаступная спасылка}} / О. Партыко // Прыпяцкая праўда. — 14 лютага 2026. — № 7. — С. 6—7.</ref>. 25 чэрвеня 1990 г. Нароўлю наведала група народных дэпутатаў БССР (В. У. Паўлаў, [[Павел Ігнатавіч Холад]], [[Вольга Мікалаеўна Галубовіч]], М. І. Якубоўскі, [[Іван Пятровіч Данілаў]], Ю. А. Лебедзеў, [[Лявонцій Ульянавіч Зданевіч]], А. М. Шэйкін, [[Алесь Шут]]), якія прынялі ўдзел у нарадзе ў нараўлянскім райвыканкаме, а пасля разам з прадстаўнікамі райвыканкама зрабілі аўтобусам паездку па тэрыторыі раёна, цікавіліся гамафонам, размаўлялі з мясцовымі жыхарамі<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 385.</ref>. У 1991 г. адкрыта Дзіцячая школа мастацтваў. == У складзе Рэспублікі Беларусь == У 1992 г. нараўлянскі музей краязнаўства рэарганізаваны ў [[Нараўлянскі гісторыка-этнаграфічны музей|цэнтр-музей этнаграфіі і народных промыслаў]]. 28 студзеня 1992 года зарэгістраваны «[[Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Нароўля)|Праваслаўны прыход Свята-Іаана-Багаслова царквы]]». У будынку царквы правялі рэстаўрацыйныя работы<ref name="turov.by"/>. У будынку царквы правялі рэстаўрацыйныя работы<ref name="turov.by"/>. [[Файл:Наровля, Наровлянский район, Гомельская область, Беларусь 21.jpg|250px|thumb|Помнік выселеным вёскам (1994) на Кастрычніцкай плошчы каля Прыпяці. Фота 2021 г.]] Летам 1993 года ў адпаведнасці з праграмай дзейнасці дзяржаўнай гісторыка-культурнай экспедыцыі па выратаванні помнікаў гісторыі культуры Беларусі ў раёнах, якія пацярпелі ад [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС у 1986 годзе]], супрацоўнікі Беларускага дзяржаўнага музея народнай архітэктуры і побыту і Музея старабеларускай культуры [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі|Інстытута этнаграфіі Акадэміі навук Беларусі]] даследавалі ў Нараўлянскім раёне пакінутыя вёскі Цешкаў, Дзёрнавічы, Ражава, Даўляды (жыхары якіх былі выселены з-за забруджання радыяцыяй) і вывезлі ў Мінск для захавання цікавыя прадметы народнай матэрыяльнай культуры (збаны, гладышы, ручнікі, дываны, куфры, прылады працы (ільнопрадзення, ткацтва, вышыўкі, бандарства), прадметы аддзеня і г.д.). У склад той навуковай экспедыцыі ўвайшлі і супрацоўнікі аддзела культуры Нараўлянскага райвыканкама<ref name="ReferenceM"/><ref>Беларуская мінуўшчына — 1994, — № 1. — старонкі укладыша.</ref>. У 1994 г. усталяваны помнік вёскам Нараўлянскага раёна, выселеным пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС, — на Кастрычніцкай плошчы каля Прыпяці. [[20 кастрычніка]] [[1995]] г. [[Нараўлянскі раён]] і горад [[Нароўля]] аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку (тое ж самае адбылося па ўсёй Беларусі з райцэнтрамі, якія не былі гарадамі абласнога падпарадкавання). Нараўлянскі гарадскі выканаўчы камітэт быў скасаваны: для Нароўлі яго функцыі выконвае Нараўлянскі раённы выканаўчы камітэт. У 1996 г. завершана [[Газатранспартная сістэма Беларусі|газіфікацыя]] Нароўлі і асноўных населеных пунктаў [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]]; зарэгістравана [[Царква хрысціян веры Евангельскай (Нароўля)|царква хрысціян веры Евангельскай «Благадаць»]]<ref>[https://narovlya.by/novosti/obschestvo/o-tserkvi-hristian-very-evangelskoj-blagodat-v-narovle-rasskazyvaet-yurij-harlan/ О церкви христиан веры евангельской «Благодать» в Наровле рассказывает Юрий Харлан]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У 1998 г. выдадзена гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі «Памяць. Нараўлянскі раён». З канца 1990-х гг. у горадзе дзейнічала аддзяленне яўрэйскай арганізацыі «Хесэда»<ref name="Евреи в Наровле"/>. 20 верасня 1998 г. адбылося ўрачыстае асвячэнне каталіцкага [[Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Нароўля)|касцёла Узвышэння Святога Крыжа]]<ref>[http://catholic.by/port/dioceses/pinsk/parishes/naroulia.htm Нароўля — парафія Узвышэння Святога Крыжа], [[Catholic.by]]</ref>. 15 красавіка 1999 г. адкрыты Нараўлянскі раённы цэнтр рамёстваў. 4 красавіка 2001 г. рашэннем Нараўлянскага раённага выканаўчага камiтэта і 19 красавіка 2001 г. рашэннем Нараўлянскага раённага Савета дэпутатаў быў зацверджаны [[герб Нароўлі]]: у сінім полі «іспанскага» шчыта срэбная [[падкова]] з залатым [[крыж]]ом над ёй. Герб нагадвае шляхецкі герб «[[Побуг (герб)|Побуг]]», якім карысталіся прадстаўнікі шляхецкага роду [[Горваты|Горватаў]] — ранейшыя ўласнікі нараўлянскіх зямель. Ён быў унесены 24 кастрычніка 2001 г. у Гербавы [[матрыкул]] Рэспублікі Беларусь. У 2003 г. створаны тэрытарыяльны цэнтр сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва. 5 мая 2007 г. пастановай [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў Беларусі]] ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў Рэспублікі Беларусь уключана 12 аб’ектаў матэрыяльнай спадчыны, размешчаных на тэрыторыі Нараўлянскага раёна. 1 верасня 2008 г. сярэдняя школа № 1 атрымала статус «гімназія г. Нароўлі». 6 лістапада 2010 г. у [[Нароўля|Нароўлі]] адбылося ўрачыстае адкрыццё памятнага месца «[[Алея Славы Нараўлянскага раёна]]». У студзені 2011 г. створаны Нараўлянскі раённы фізкультурна-спартыўны клуб. Па стану на 1 красавіка 2011 г. у Нараўлянскім раёне было зарэгістравана 138 суб’ектаў малога прадпрымальніцтва, у тым ліку 48 юрыдычных асоб і 90 індывідуальных прадпрымальнікаў<ref>Наровлянский район: рекламное издание на русском и английском языках / автор текста В. Минков. — Гомель : редакция газеты «Гомельская правда», [б. д.]. — С. 14.</ref>. 26 красавіка 2011 г., у чарговую гадавіну [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС (1986)]], прэзідэнт Беларусі [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка]] з афіцыйным візітам прыехаў у вёску [[Дзёрнавічы (Нараўлянскі раён)|Дзёрнавічы]] і Нароўлю, дзе наведаў завод гідраапаратуры<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-v-den-25-letija-avarii-na-chaes-posetil-naibolee-postradavshij-narovljanskij-rajon-129545-2011/|title=Лукашенко в день 25-летия аварии на ЧАЭС посетил наиболее пострадавший Наровлянский район|website=belta.by|date=2011-04-26|access-date=2025-09-10}}</ref>. [[Файл:Наровля, Наровлянский район, Гомельская область, Беларусь 26.jpg|250px|thumb|Цэнтр творчасці дзяцей і моладзі ''(па цэнтру, за трактарам)''. Фота 2021 г.]] 30 верасня 2011 г. афіцыйнае адкрыццё новага будынка Дома дзіцячай творчасці, перайменаваны 4 красавіка 2012 г. у Цэнтр творчасці дзяцей і моладзі. 16 ліпеня 2013 г. вучылішча № 177 (сельскай гаспадаркі) было пераўтворана ў «Нараўлянскі дзяржаўны прафесійны ліцэй»<ref name="ngpl.guo.by"/>. [[Файл:Наровля, Наровлянский район, Гомельская область, Беларусь 05.jpg|250px|thumb|Сярэдняя школа № 2 на вуліцы Кастрычніцкай пасля рамонту 2013—2015 гг. Фота 2021 г.]] У 2013—2015 гг. ажыццявіўся капітальны рамонт і цалкам абноўлены будынак сярэдняй школы № 2 (самай вялікай па колькасці вучняў у Нараўлянскім раён — ад 500). 1 верасня 2015 г. разам з урачыстым адкрыццём школы быў адкрыты школьны музей «Дзяцінства», які быў створаны школьным настаўнікам і краязнаўцам [[Васіль Васілевіч Чайка|Васілём Чайкам]] і яго паплечнікамі-краязнаўцамі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://gp.by/novosti/obshchestvo/news6346.html|title=Дело жизни Василия Чайки|website=Информационный портал|access-date=2025-09-10|archive-date=18 верасня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230918071432/https://gp.by/novosti/obshchestvo/news6346.html|url-status=dead}}</ref>. 16 снежня 2013 г. быў афіцыйна закрыты дзяржаўны завод «Буддэталі»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://bizinspect.by/inst/5c1fc61b37b6871c5c2fcf98|title=УП "Наровлянский завод стройдеталей", УНП 400019380. Проверка предприятия.|website=bizinspect.by|access-date=2025-09-10}}</ref>. У 2014 г. пабудаваны мікрараён «Новы» і супермаркет «Евроопт», вуліца Сонечная, завершана рэканструкцыя цэнтральнай раённай бальніцы і раённай паліклінікі<ref>Наровлянщина самобытная и современная. — Гомель, 2015. — С. 51—52.</ref>. У 2015 г. выдадзена навукова-папулярнае выданне «Нараўляншчына самабытная і сучасная». У ліпені 2015 г. нараўлянскі спецлясгас з [[Інстытут лесу НАН Беларусі|Інстытутам лесу НАН Беларусі]] распрацаваў для наведвальнікаў экалагічны турыстычны маршрут «Легенды Нараўлянскага краю». У студзені 2016 г. уведзены ў эксплуатацыю аб’ект Дзяржаўнай інвестыцыйнай праграмы, зацверджанай ад 26 лютага 2015 г.: жылы дом для сямей, якія выхоўваюць дзяцей-сірот і дзяцей, якія засталіся без апекі бацькоў, — дзіцячы Дом сямейнага тыпу. [[Файл:Нароўля. Дзіцячая пляцоўка.jpg|thumb|Дзіцячая гульнявая пляцоўка ў цэнтры горада каля ракі. Фота 2017 г.]] У 2017 г. [[Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі]] праспансіравала будаўніцтва новай дзіцячай гульнявой пляцоўкі, якую размесцілі ў цэнтры горада каля ракі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://gp.by/novosti-regionov/society/news143278.html|title=Федерация профсоюзов Беларуси сделала подарок юным жителям Наровли — детскую площадку|website=Информационный портал|access-date=2025-09-10|archive-date=18 верасня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230918071834/https://gp.by/novosti-regionov/society/news143278.html|url-status=dead}}</ref>. На 1 кастрычніка 2018 г. у раёне зарэгістравана 129 суб’ектаў малога і сярэдняга прадпрымальніцтва, у тым ліку 58 мікраарганізацый і малых прадпрыемстваў, 4 суб’екты сярэдняга прадпрымальніцтва і 67 індывідуальных прадпрымальнікаў. 26 красавіка 2020 г., у чарговую гадавіну [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС (1986)]], прэзідэнт Беларусі [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка]] з афіцыйным візітам прыехаў у Нароўлю. Тут прэзідэнту падарылі карціну-[[выцінанка|выцінанку]] з выявай [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|знакамітага нараўлянскага палаца Горватаў]], а Аляксандр Лукашэнка з удзячнасцю адзначыў: ''«Карціну павесім дома»''. Старшыня Нараўлянскага райвыканкама [[Сяргей Віктаравіч Дылюк]] (нар. 1970) у даважку ўручыў прэзідэнту кошык з прадукцыяй кандытарскай фабрыкі «[[Чырвоны Мазыранін]]»<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-podarili-kartinu-s-izobrazheniem-znamenitoj-usadby-gorvattov-v-narovle-388751-2020/|title=Лукашенко подарили картину с изображением знаменитой усадьбы Горваттов в Наровле|website=belta.by|date=2020-04-26|access-date=2025-09-10}}</ref><ref>[https://www.kp.ru/online/news/3851192/ Лукашенко жители Наровлянского района подарили картину]</ref>/ [[Файл:Нароўля. Сядзіба Горватаў (06).jpg|thumb|Руіны [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|былога палаца Горватаў (1850)]]. Фота 2017 г.]] 12 лістапада 2020 г. пісьменнік і журналіст [[Андрусь Горват|Андрэй Іванавіч Горват]], бізнесмены Пётр Кузняцоў ([[Гомель]]) і Аляксандр Баранаў ([[Мазыр]]) разам набылі за 53 357 беларускіх рублёў 63 капейкі<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/narovlyanskij-dvorets-gorvattov-prodan-na-elektronnyh-torgah/ |title=Наровлянский дворец Горваттов продан на электронных торгах |access-date=4 ліпеня 2022 |archive-date=24 чэрвеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220624111433/https://narovlya.by/novosti/narovlyanskij-dvorets-gorvattov-prodan-na-elektronnyh-torgah/ |url-status=dead }}</ref> (прыблізна 21 тысяча долараў ЗША) ва ўласнасць на аўкцыёне [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|будынак былога палаца Горватаў]] у Нароўлі, пад вельмі абмежавальныя ўмовы на 5 гадоў — [[кансервацыя (архітэктура)|кансервацыі]], [[Рэстаўрацыя|рэстаўрацыі]] і пераводу ў камерцыйнае выкарыстанне<ref>[https://realt.onliner.by/2020/12/08/kto-kupil-narovlyanskij-dvorec Стало известно, кто купил наровлянский дворец Горватов. Это писатель Андрей Горват]</ref>. Андрэй Горват узяў кіраванне па частковай кансервацыі і антыаварыйным работам з дапамогай валанцёраў і [[краўдфандзінг]]у. Сам Горват выказваўся, што хацеў бы зрабіць з палаца Горватаў у Нароўлі [[музей|музейны комплекс]] з функцыямі [[гатэль|гатэля]] і [[рэстаран]]а<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=KRc4BoBpkW0|title=Спыніць час. Нароўля, палац Горватаў|last=Не згубіць - адрадзіць|date=2022-01-13|access-date=2025-09-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Uz-rIF8uVK0|title=Нароўля. Знаёмства з Гомельшчынай. Навокал #6: палац Горватаў, Андрэй Горват, радыяцыя, бчб-пасціла|last=Годна|date=2021-07-12|access-date=2025-09-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=b0fSFw7Ddcc|title=В следующий раз в бальных платьях! Как Андрей Горват с волонтерами восстанавливает дворец в Наровле|last=Сильные Новости: Гомель, Беларусь и мир|date=2021-06-22|access-date=2025-09-10}}</ref>. Акрамя нерухомасці, пакупнікам таксама прадастаўлена права арэнды зямельнага ўчастка плошчай больш за 1 га тэрмінам на 50 гадоў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.by/gomel-region/news/article/29104/|title=«Главное - спасти его от разрушения». Писатель Андрей Горват вместе с друзьями купил дворец Горваттов в Наровле|website=realt.by|access-date=2025-09-10|url-status=dead}}</ref>. 26 красавіка 2021 г. сярэдняй школе № 2 было прысвоена імя [[Іван Міхайлавіч Шаўрэй|Івана Міхайлавіча Шаўрэя]] (1955—2020)<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/umer-ivan-mihajlovich-shavrej/ |title=Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ |access-date=4 ліпеня 2022 |archive-date=18 верасня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230918071836/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/umer-ivan-mihajlovich-shavrej/ |url-status=dead }}</ref>, непасрэднага ўдзельніка ліквідацыі [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]], ганаровага грамадзяніна Нараўлянскага раёна. На ўрачысты мітынг сабраліся кіраўніцтва раёна, прадстаўнікі абласнога ўпраўлення [[Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь]], духавенства, педагогі, навучэнцы, блізкія і сваякі героя-пажарнага Івана Шаўрэя. У той жа дзень у школе была адкрыта мемарыяльная дошка памяці Івана Шаўрэя. Таксама госці азнаёміліся з экспазіцыямі школьных музеяў<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/poslednyaya-osen-ivana-shavreya-.html|title=В честь последнего чернобыльского пожарного Ивана Шаврея названа школа в Наровле|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2021-04-30|access-date=2025-09-10}}</ref>. [[Файл:Нароўля. Чырвоны Мазыранін (02).jpg|thumb|Галоўны корпус ААТ «[[Чырвоны Мазыранін]]» (кандытарская фабрыка)]] У 2022 г. ураджэнец Нароўлі, доктар гістарычных навук [[Уладзімір Васільевіч Тугай]] (1951—2024) апублікаваў сваю навуковую кнігу «[[Чырвоны Мазыранін]]»<ref>''Тугай, У. В.'' Чырвоны Мазыранін / У. В. Тугай. — Мінск: Бел. навука, 2022. — 187 с.</ref>, якая стала першым усеахопным даследаваннем гісторыі стварэння і развіцця аднаго з галоўных і нават сімвалічных прадпрыемстваў горада — [[Чырвоны Мазыранін|кандытарскай фабрыкі, заснаванай яшчэ ў 1913 г. мясцовым дваранінам Эдвардам Горватам]]. У кнізе былі апублікаваны ў тым ліку рэдкія фатаграфіі. Спансавала выданне кнігі адкрытае акцыянернае таварыства «[[Чырвоны Мазыранін]]»<ref>[https://vk.com/wall-127941602_153 НЕ ТОЛЬКО О КНИГЕ]</ref>. У перыяд з 10 па 20 лютага 2022 г. на асобных участках Нараўлянскага раёна праходзілі сумесныя мерапрыемствы Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь і Расійскай Федэрацыі ў рамках саюзных вучэнняў «[[Саюзная рашучасць-2022]]»<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/k-svedeniyu-zhitelej-narovlyanskogo-rajona/ |title=К сведению жителей Наровлянского района! |access-date=2 снежня 2023 |archive-date=2 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202135105/https://narovlya.by/novosti/k-svedeniyu-zhitelej-narovlyanskogo-rajona/ |url-status=dead }}</ref>. У самім горадзе 19 лютага 2022 г. для гараджан прайшло паказальнае мерапрыемства Узброеных Сіл Беларусі і Расіі: выстаўка ўзбраення і ваеннай экіпіроўкі, тэхнікі Узброеных Сіл і Пагранкамітэта, магчымасць азнаямлення з побытам ваеннаслужачых і дэгустацыі «салдацкай кашы», катанне на ваеннай тэхніцы, паказальныя выступленні па рукапашным бою, канцэртная праграма і г.д.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.mazyr.by/2022/02/v-narovle-proshla-voenno-patrioticheskaya-akciya-v-ramkax-sovmestnyx-uchenij-belarusi-i-rossii-soyuznaya-reshimost-2022/|title=В Наровле прошла военно-патриотическая акция в рамках совместных учений Беларуси и России «Союзная решимость-2022»|first=МОЗЫРЬ|last=NEWS|website=МОЗЫРЬ NEWS|date=2022-02-19|access-date=2025-09-10|archive-date=2 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202141923/https://www.mazyr.by/2022/02/v-narovle-proshla-voenno-patrioticheskaya-akciya-v-ramkax-sovmestnyx-uchenij-belarusi-i-rossii-soyuznaya-reshimost-2022/|url-status=dead}}</ref> 30 снежня 2022 г. з удзелам старшыні райвыканкама [[Уладзімір Пятровіч Антоненка|Уладзіміра Антоненкі]] і старшыні раённага Савета дэпутатаў [[Ала Валерыеўна Навуменка|Алы Навуменкі]] адкрыты маладзёжны спартыўна-забаўляльны цэнтр «Алімп» у будынку былога кінатэатра «Юнацтва», пераабсталяванага за 1,5 месяцы ў спартыўную залу для заняткаў рознымі відамі адзінаборстваў і кафэ<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/strong-v-narovle-torzhestvenno-otkryli-molodezhnyj-sportivno-razvlekatelnyj-tsentr-strong/ |title=В Наровле торжественно открыли молодежный спортивно-развлекательный центр |access-date=30 студзеня 2023 |archive-date=30 студзеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130150224/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/strong-v-narovle-torzhestvenno-otkryli-molodezhnyj-sportivno-razvlekatelnyj-tsentr-strong/ |url-status=dead }}</ref>. 21 красавіка 2023 г. у горадзе прайшоў рэгіянальны форум «Ад гістарычнай памяці да міру і стварэння»<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/forum_20042023/ |title=В Наровле прошел региональный форум «От исторической памяти к миру и созиданию» |access-date=2 снежня 2023 |archive-date=22 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422151046/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/forum_20042023/ |url-status=dead }}</ref>. 2 ліпеня 2023 г. нараўлянскай бібліятэцы было прысвоена імя [[Давід Рыгоравіч Сімановіч|Давіда Рыгоравіча Сімановіча]] (1932—2014). У афіцыйнай урачыстасці прынялі ўдзел пляменніца паэта Браніслава Камарэнка, кіраўніцтва Нараўлянскага раёна, жыхары горада<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/kultura/narovlyanskoj-biblioteke-prisvoeno-imya-poeta-davida-simanovicha/ |title=Наровлянской библиотеке присвоено имя поэта Давида Симановича |access-date=3 жніўня 2023 |archive-date=3 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230803054758/https://narovlya.by/novosti/kultura/narovlyanskoj-biblioteke-prisvoeno-imya-poeta-davida-simanovicha/ |url-status=dead }}</ref><ref>[http://mishpoha.org/redaktsionnyj-podvalchik/1649-biblioteka-imeni-simanovicha Библиотека имени Симановича]</ref>. А таксама ў той жа дзень адбылася прэзентацыя кнігі «Прыпяці вечныя берагі: народная духоўная культура Нараўлянскага раёна» (2023)<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/kultura/v-narovle-predstavili-knigu-o-kulture-kraya/ |title=В Наровле представили книгу о культуре края |access-date=13 сакавіка 2024 |archive-date=13 сакавіка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313131130/https://narovlya.by/novosti/kultura/v-narovle-predstavili-knigu-o-kulture-kraya/ |url-status=dead }}</ref>. 24 лютага 2024 г. з удзелам старшыні Гомельскага аблвыканкама Івана Крупко, памочніка Прэзідэнта-інспектара па Гомельскай вобласці Юрыя Горлава, старшыні Нараўлянскага райвыканкама Уладзіміра Антоненкі адбылося адкрыццё добраўпарадкаванага гарадскога стадыёна «Страла» пасля капітальнага рамонту<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-posle-rekonstruktsii-otkryli-stadion-strela/ |title=В Наровле после реконструкции открыли стадион «Стрела» |access-date=13 сакавіка 2024 |archive-date=13 сакавіка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313131150/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-posle-rekonstruktsii-otkryli-stadion-strela/ |url-status=dead }}</ref>. 24-25 красавіка 2024 г. у Мінску на [[VII Усебеларускі народны сход|VII Усебеларускім народным сходзе]] Нароўлю і [[Нараўлянскі раён]] прадстаўлялі дэлегаты: старшыня Нараўлянскага раённага аб’яднання арганізацый прафсаюзаў Алена Анатолеўна Касуха (нар. 02.01.1969), дырэктар Галоўчыцкай сярэдняй школы Ала Якаўлеўна Беразоўская (нар. 21.01.1964) і старшыня Нараўлянскага райвыканкама [[Уладзімір Пятровіч Антоненка]]; а таксама прысутнічаў запрошаны госць — галоўны рэдактар газеты «[[Прыпяцкая праўда]]» [[Міхаіл Валер’евіч Шаўчэнка]]. Прысутнічала і тагачасны дэпутат Палаты прадстаўнікоў ад Мазырскай акругі [[Ала Валерыеўна Навуменка]] (нар. 13.04.1969) — былы старшыня Нараўлянскага Савета дэпутатаў<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/publikuem-polnyy-spisok-delegatov-vsebelorusskogo-narodnogo-sobraniya.html|title=Публикуем полный список делегатов Всебелорусского народного собрания|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2024-04-19|access-date=2025-09-10}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/mihail-shevchenko-glavnyj-redaktor-gazety-prypyatskaya-prauda/|title=Михаил Шевченко, главный редактор газеты «Прыпяцкая праўда»:|last=narovlyadmin|website=Районная газета "Прыпяцкая праўда"|date=2024-04-24|access-date=2025-09-10|archive-date=11 верасня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240911121919/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/mihail-shevchenko-glavnyj-redaktor-gazety-prypyatskaya-prauda/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/alla-berezovskaya-delegat-vsebelorusskogo-narodnogo-sobraniya-vns/|title=Алла Березовская, делегат Всебелорусского народного собрания (ВНС):|last=narovlyadmin|website=Районная газета "Прыпяцкая праўда"|date=2024-04-24|access-date=2025-09-10|archive-date=11 верасня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240911121915/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/alla-berezovskaya-delegat-vsebelorusskogo-narodnogo-sobraniya-vns/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/na-zasedanii-prezidiuma-golovchitskogo-selskogo-soveta-deputatov-byl-vydvinut-kandidat-v-delegaty-vsebelorusskogo-narodnogo-sobraniya/|title=На заседании сессии Головчицкого сельского Совета депутатов был выдвинут кандидат в делегаты ВНС|last=narovlyadmin|website=Районная газета "Прыпяцкая праўда"|date=2024-03-26|access-date=2025-09-10|archive-date=11 верасня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240911121916/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/na-zasedanii-prezidiuma-golovchitskogo-selskogo-soveta-deputatov-byl-vydvinut-kandidat-v-delegaty-vsebelorusskogo-narodnogo-sobraniya/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://narovlya.by/themes/novosti-narovli/elena-kosuha-predsedatel-narovlyanskogo-rajonnogo-obedineniya-profsoyuzov/|title=Елена Косуха, председатель Наровлянского районного объединения организаций профсоюзов:|last=narovlyadmin|website=Районная газета "Прыпяцкая праўда"|date=2024-04-25|access-date=2025-09-10|archive-date=11 верасня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240911121915/https://narovlya.by/themes/novosti-narovli/elena-kosuha-predsedatel-narovlyanskogo-rajonnogo-obedineniya-profsoyuzov/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://narovlya.fpb.1prof.by/struktura-i-rukovodstvo/ |title=Наровлянское районное объединение профсоюзов |access-date=11 верасня 2024 |archive-date=11 верасня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911121916/https://narovlya.fpb.1prof.by/struktura-i-rukovodstvo/ |url-status=dead }}</ref>. 2 ліпеня 2025 г. сярэдняй школе № 3 прысвоена імя [[Андрэй Рыгоравіч Корзун|Андрэя Рыгоравіча Корзуна]]<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/narovlyanskoj-srednej-shkole-3-prisvoeno-imya-geroya-sovetskogo-soyuza-andreya-korzuna/|title=Наровлянской средней школе № 3 присвоено имя Героя Советского Союза Андрея Корзуна|last=narovlyadmin|website=Районная газета "Прыпяцкая праўда"|date=2025-07-02|access-date=2025-09-10|archive-date=2 ліпеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250702143035/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/narovlyanskoj-srednej-shkole-3-prisvoeno-imya-geroya-sovetskogo-soyuza-andreya-korzuna/|url-status=dead}}</ref>. 26-27 ліпеня 2025 г. у горадзе адбыўся злёт праваслаўнай моладзі Беларусі з удзелам [[Тураўская і Мазырская епархія|праваслаўнага епіскапа тураўскага і мазырскага]] [[Леанід (Філь)|Леаніда]]<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://narovlya.by/novosti/letnij-slet-pravoslavnoj-molodezhi-prohodit-na-narovlyanshhine/|title=Летний слет православной молодежи проходит на Наровлянщине|last=narovlyadmin|website=Районная газета "Прыпяцкая праўда"|date=2025-07-26|access-date=2025-09-10|url-status=dead}}</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''[[Яўген Канстанцінавіч Анішчанка|Анішчанка, Я. К.]]'' Збор твораў : у 6 т. / Я. К. Анішчанка. — Т. 4: Ураднікі беларускіх земляў ВКЛ пры Станіславе Панятоўскім: спісы на рус. мове. — Мінск : Хурсік, 2008. — 532 с. * ''[[Яўген Канстанцінавіч Анішчанка|Анішчанка, Я. К.]]'' Збор твораў : у 6 т. / Я. Анішчанка. — Т. 6 : Ураднікі беларускіх земляў ВКЛ у першай палове XVIII ст.: спісы на рускай мове. — Мінск : Хурсік, 2010. — 388 с. * ''[[Яўген Канстанцінавіч Анішчанка|Анищенко, Е. К.]]'' Шляхта Мозырского повета: список XVIII ст. / Е. Анищенко. — Минск : Хурсик, 2014. — 229 с. * [https://archives.gov.by/wp-content/uploads/files/knigi_bsd/bsd_gomel.pdf Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область]. Сб. арх. док. и материалов. — Минск : НАРБ ; М. : Фонд «Историческая память», 2021. — 576 с. * Ваньковичи / Департамент по архивам и делопроизводству Министерства юстиции Республики Беларусь [и др.]; сост.: Н. А. Голубева, Н. М. Усова, Л. В. Языкович; под научной редакцией В. И. Прокопцова. — Минск : БелЭн, 2012. — 442 с. * Верхнее Поднепровье и Белоруссия : [Смоленская, Могилевская, Витебская и Минская губернии] / сост. В. П. Семенов [и др.]. — 1905. — 620 с. * Гербоўнік беларускай шляхты. Т.1 А. / Т. Капіца, А. Леўчык, С. Рыбчонак і інш. — Мн.: БелНДІДАС, 2002. — 493 с. * ''Голубеў, В. Ф.'' Сельская абшчына ў Беларусі XVI—XVIII стст. / В. Ф. Голубеў. — Мінск : Беларуская навука, 2008. — 405 с. * ''Жучкевич, В. А.'' Краткий топонимический словарь Белоруссии / В. А. Жучкевич. — Минск: Изд. БГУ, 1974. — 448 с. * ''Маліноўскі, В. Т.'' Нароўля: фотаальбом / В. Т. Маліноўскі; фот.: В.Алешкі [і інш.]. — Мінск : Беларусь, 1994. — 112 с. * Наровля и Наровлянский район / сост.: Н. В. Кузьменкова, Н. И. Данильченко, С. В. Коновод. — Мозырь : Колор, 2005. — 25 с. * Наровлянский район: рекламное издание на русском и английском языках / автор текста В. Минков. — Гомель : редакция газеты «Гомельская правда», [б. д.]. — 26 с. * Наровлянщина самобытная и современная / под общ. ред., пред. [[Валерый Васілевіч Шляга|В. В. Шляги]]. — Гомель : Редакция газеты «Гомельская праўда», 2015. — 119 с. * Памяць: Нараўлянскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад.: П. П. Рабянок, К. Ф. Ярмоленка. — Мінск : БЕЛТА, 1998. — 445 с. * Прыпяці вечныя берагі: народная духоўная культура Нараўлянскага раёна / В. С. Новак [і інш.]. — Гомель : Рэдакцыя газеты «Гомельская праўда», 2023. — 243 с. * ''[[Аляксандр Рыгоравіч Радзюк|Радзюк, А. Р.]]'' Пад скіпетрам Расійскай імперыі: рэпрэсіўная палітыка царызму на землях Беларусі ў канцы XVIII — першай палове XIX ст. / А. Р. Радзюк. — Гародня-Кракаў, 2017. — 196 с. * ''Раюк, А. Р.'' [https://files.msu.by/files/Журнал%20«Веснік%20МДУ%20імя%20А.А.Куляшова»/2021/2%20%2858%29%20Серыя%20A.%20ГУМАНІТЫРНЫЯ%20НАВУКІ%20%28гісторыя%2C%20філасофія%2C%20філалогія%29.pdf Атон Ігнатавіч Горват (1809—1894): адміністратар і гаспадар] / А. Р. Раюк // Веснік Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. А. Куляшова. Сер. А. Гуманіт. навукі (гісторыя, філасофія, філалогія). — 2021. — Вып. 2. — С. 24—28. * ''Раюк, А. Р.'' [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/324338/1/Раюк_НТ_24_Ч2_И-113-121.pdf Нараўлянскі маёнтак дваран Горватаў: ад латыфундыі да фабрычнага цэнтру] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250916122156/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/324338/1/%D0%A0%D0%B0%D1%8E%D0%BA_%D0%9D%D0%A2_24_%D0%A72_%D0%98-113-121.pdf |date=16 верасня 2025 }} / А. Р. Раюк // Научные труды Респ. ин-та высш. школы. Истор. и псих.-пед. науки : сб. науч. ст.: в 4 ч. / РИВШ ; редкол. : В. А. Гайсёнок [и др.]. — Минск : РИВШ, 2024. — Вып. 24. — Ч. 2. — С. 113—121. * ''Раюк, А. Р.'' [http://imef.basnet.by/Sborniki/pytanni_30.pdf «Народ лесу»: абагульнены этнастэрэатып аб беларусах і Беларусі канца XVIII — пачатку XX ст.] / А. Р. Раюк // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі / Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі; навук. рэд. А. І. Лакотка. — Мінск : Права і эканоміка, 2021. — Вып. 30. — С. 295—301. * Регионы Беларуси: энциклопедия : в 7 т. — Т.3. Гомельская область: в 2 кн. — Кн.2. — Минск : Беларуская энцыклапедыя, 2013. — 507 с. * ''Топоров, В. Н.'' Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья / В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. — М.: АН СССР. — Кн. I. — 1962. — 379 с. * ''[[Уладзімір Васільевіч Тугай|Тугай, У. В.]]'' Чырвоны Мазыранін / У. В. Тугай. — Мінск: Бел. навука, 2022. — 187 с. * ''[[Раман Афтаназы|Aftanazy, R.]]'' Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław — Warszawa — Kraków : Zaklad im Ossolinskich, 1991. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 1. Województwa mińskie, mścisławskie, połockie, witebskie. — 352 s. * ''Dangel, S.'' Rok 1831 w Mińszczyźnie / S. Dangel. — Warszawa : Kasa im. Mianowskiego, 1925. — T. 2. — 189 s. * ''[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski, A.]]'' [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/917 Narowla] / A. Jelski // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VI: Malczyce — Netreba, Warszawa, 1885. — S. 917. * ''[[Андрэй Тадэвушавіч Раствароўскі|Rostworowski, А.]]'' Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe / А. Rostworowski. — Warszawa : Czytelnik, 2001. — 504 s. * [https://polona.pl/item-view/1fdc2be2-df13-4282-8ea8-7bc034bb6a7a?page=0 Sapiehowie : materjały historyczno-genealogiczne i majątkowe. Petersburg : Trenke i Fusnot, 1890. — T. 1. — 456 s.] * [https://polona.pl/item-view/1fdc2be2-df13-4282-8ea8-7bc034bb6a7a?page=0 Sapiehowie : materjały historyczno-genealogiczne i majątkowe. — Petersburg : Trenke i Fusnot, 1891. — T. 2. — 456 s.] * ''[[Антоні Урбанскі|Urbański, A]]''. [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/show-content/publication/edition/18165?id=18165 Podzwonne na zgliszczach Litwy i Rusi] / A. Urbański. — Warszawa : St. Niemiry Syn, 1928. — 161 s. * ''Weyssenhoff, J.'' Pamiętnik generała Jana Weyssenhoffa / J. Weyssenhoff; wyd. J. Weyssenhoff. — Kraków : Gebethner i Wolf, 1904. — 251 s. * Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. [https://polona.pl/item-view/3522db0c-f5cc-4ea3-a504-7c1a3e947b52?page=0 T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław)] / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. == Спасылкі == * [https://narovlya.by/novosti/obschestvo/istoriya-vozniknoveniya-goroda-na-yuge-belarusi/ Гісторыя Нароўлі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221216104611/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/istoriya-vozniknoveniya-goroda-na-yuge-belarusi/ |date=16 снежня 2022 }} * [https://www.youtube.com/@narovlya/videos Прыпяцкая праўда. Новости Наровли] // youtube.com * [http://narovlya.gov.by/uploads/files/Istorija-Narovljanskogo-rajona.doc Наровлянский район. Вехи истории] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220622210208/http://narovlya.gov.by/uploads/files/Istorija-Narovljanskogo-rajona.doc |date=22 чэрвеня 2022 }} * [https://demidov.schools.by/pages/proishozhdenie-nazvanija-narovlja Происхождение названия «Наровля»: версии, аргументы, рассуждения] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241225004948/https://demidov.schools.by/pages/proishozhdenie-nazvanija-narovlja |date=25 снежня 2024 }} * [http://narovlya.gov.by/ru/nar-pripyat/view/tserkovno-prihodskie-shkoly-narovljanschiny-11737/ Церковно-приходские школы Наровлянщины] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230321103028/http://narovlya.gov.by/ru/nar-pripyat/view/tserkovno-prihodskie-shkoly-narovljanschiny-11737/ |date=21 сакавіка 2023 }} * [https://narovlya.by/novosti/kak-gorvatt-i-pajkin-zheleznuyu-dorogu-v-narovle-stroili/ Как Горватт и Пайкин железную дорогу в Наровле строили] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230928091203/https://narovlya.by/novosti/kak-gorvatt-i-pajkin-zheleznuyu-dorogu-v-narovle-stroili/ |date=28 верасня 2023 }} [[Катэгорыя:Гісторыя Нароўлі| ]] l787uqkru2sm9nddmr8tjprovk8gq98 0 714954 5199056 5197896 2026-09-14T14:29:41Z DBatura 73587 /* ВМС */ 5199056 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Уварванне на Грэнаду |частка = [[Халодная вайна]] |выява = [[File:M102 howitzers during Operation Urgent Fury.jpg|300px]] |памер = |загаловак = Пазіцыя 105-мм гаўбіцы [[105-мм гаўбіца M102|M102]] 1-га дывізіёна 319-га артпалка [[82-я паветрана-дэсантная дывізія (ЗША)|82-й паветрана-дэсантнай дывізіі]] (Грэнада, 1983 год) |дата = 25—27 кастрычніка 1983 |месца = Грэнада |прычына = |вынік = Перамога ЗША, акупацыя вострава |змены = |праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|ЗША}}<br>{{Сцягафікацыя|Ямайка}}<br>{{Сцягафікацыя|Барбадас}}<br>{{Сцягафікацыя|Дамініка}}<br>{{Сцягафікацыя|Сент-Люсія}}<br>{{Сцягафікацыя|Сент-Вінсент і Грэнадзіны}} |праціўнік2 = {{Сцягафікацыя|Грэнада}}<br>{{Сцягафікацыя|Куба}} (абмежаваны ўдзел) |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = {{Сцяг|ЗША}} [[Рональд Рэйган]]<br>{{Сцяг|ЗША}} [[Джозеф Меткаф]] |камандзір2 = {{Сцяг|Грэнада}} [[Хадсан Осцін]] |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = Больш за 7300 вайскоўцаў ЗША<br>353 ваеннаслужачых усходнекарыбскіх дзяржаў<ref>[http://www.dtic.mil/doctrine/jel/history/urgfury.pdf Ronald H. Cole, ''Operation Urgent Fury: The Planning and Execution of Joint Operations in Grenada 12 October - 2 November 1983'' Joint History Office of the Chairman of the Joint Chiefs of Staff Washington, DC, 1997] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070605104546/http://www.dtic.mil/doctrine/jel/history/urgfury.pdf |date=5 чэрвеня 2007 }}, p.62</ref><br>12 баявых караблёў (у тым ліку 1 авіяносец, 1 крэйсер, 3 эсмінца), больш за 70 самалётаў, 30 верталётаў, 5 танкаў і іншая бронетэхніка |сілы2 = 1200—1500 ваеннаслужачых Народна-рэвалюцыйнай арміі<br>10 БТР-60<br>2 БРДМ-2<br>некалькі 23-мм ЗП-23<br>700 кубінскіх рабочых<ref>''Доценко В. Д.'' [http://militera.lib.ru/h/dotsenko/08.html Флоты в локальных конфликтах второй половины XX века].</ref> |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = 19 забітых<br>116 параненых<br>9 верталётаў збіта<ref name=autogenerated1>[http://www.csmonitor.com/1984/0406/040625.html Study criticizes invasion tactics in Grenada]</ref> |страты2 = 45 вайскоўцаў Грэнады, 25 (27<ref name="ozon.ru">ЭВИ. Войны второй половины XX века / А. Н. Гордиенко. — Мн.: Литература, 1998. — С. 510. — 544 с. — ISBN 985-437-507-2.</ref>) кубінскіх грамадзян і не менш за 24 (71<ref name="ozon.ru"/>) мірных жыхароў загінулымі, 12 БТР, 12 зенітак захоплена |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = 1 супрацоўнік савецкага пасольства паранены<ref name="vesti.ru"/> |заўвага = |Commons = }} '''Аперацыя «Urgent Fury»''' (''«Успышка лютасці»'') — аперацыя [[Узброеныя сілы ЗША|Узброеных Сіл ЗША]] па ўварванні на [[Грэнада|Грэнаду]] ў [[1983]] годзе, прадпрынятая, па сцвярджэнні адміністрацыі ЗША, для абароны амерыканскіх грамадзян і аднаўлення стабільнасці ў краіне на падставе звароту [[арганізацыя амерыканскіх дзяржаў|Арганізацыі амерыканскіх дзяржаў]]. Аперацыі папярэднічаў дзяржаўны пераварот, у выніку якога быў звергнуты ўрад і пакараны смерцю кіраўнік дзяржавы [[Морыс Руперт Бішап|Морыс Бішап]]. == Перадгісторыя == {{Main|Амерыкана-грэнадскія адносіны}} Грэнада атрымала незалежнасць ад [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў 1974 годзе пры актыўным удзеле [[Эрык Гейры|Эрыка Гейры]] — лідара [[Аб’яднаная лейбарысцкая партыя Грэнады|Аб’яднанай Лейбарысцкай партыі]], які быў прэм’ер-міністрам краіны з 1967 года. Партыя прытрымлівалася сацыял-дэмакратычнай ідэалогіі, аднак знаходзілася пад моцным уплывам папулісцкіх і праварадыкальных ідэй. З 1970 года [[Гейрызм|рэжым Гейры]] стаў адкрыта аўтарытарным, а апазіцыя душылася з выкарыстаннем паліцыі і незаконных узброеных фарміраванняў («[[банда мангустаў]]»). [[13 сакавіка]] [[1979]] года на Грэнадзе ў выніку дзяржаўнага перавароту ўрад Эрыка Гейры быў звергнуты, і да ўлады прыйшоў левы рух «[[New Jewel Movement]]» на чале з [[Морыс Бішап|Морысам Бішапам]]. Новае кіраўніцтва краіны ўзяло курс на актыўнае супрацоўніцтва з [[сацыялістычны лагер|сацыялістычнымі краінамі]], у першую чаргу з [[Куба]]й і [[СССР]]. Пры гэтым Грэнада заставалася [[Каралеўства Садружнасці|Каралеўствам Садружнасці]], і раней прызначаны англійскай каралевай [[Генерал-губернатар Грэнады|генерал-губернатар]] не быў зрынуты. З замежнай дапамогай армія Грэнады была пераабсталявана і да 1983 годзе ўяўляла сабой найбольш баяздольныя ўзброеныя сілы ва ўсходняй частцы [[Карыбскае мора|Карыбскага мора]]<ref>{{Cite web |url=http://www.acig.org/artman/publish/article_159.shtml |title=Tom Cooper. Grenada, 1983: Operation «Urgent Fury» |access-date=30 ліпеня 2022 |archive-date=26 лістапада 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131126073353/http://www.acig.org/artman/publish/article_159.shtml |url-status=dead }}</ref>, пераўзыходзячы па колькасці арміі ўсіх суседніх дзяржаў [[Малыя Антыльскія астравы|Малых Антыльскіх астравоў]] разам узятыя<ref>Lee Russell, Albert Mendez. Grenada 1983. — Osprey Publishing/Men-at-Arms, выпуск № 159, 1985. — С. 3.</ref><ref>[http://library.jid.org/en/mono34/bostic.pdf Jeffrey Bostic. Shifting patterns of security policy of the Commonwealth Caribbean since World War II] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111107043252/http://library.jid.org/en/mono34/bostic.pdf |date=7 лістапада 2011 }}, p. 22.</ref>. За чатыры гады Грэнада заключыла з СССР тры пагадненні аб ваенных пастаўках, першае з якіх ацэньвалася ў суму 58 млн долараў<ref>[http://www.ndu.edu/inss/mcnair/mcnair54/m54c2.html Ivelaw L. Griffith. Caribbean security on the eve of the 21st century. Institute for National Strategic Studies, National Defense University, 1996] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090110052743/http://www.ndu.edu/inss/mcnair/mcnair54/m54c2.html |date=10 студзеня 2009 }}</ref>. Узбраенне закуплялася і ў шэрагу іншых краін; у прыватнасці, пагадненне з [[КНДР]], заключанае вясной 1983 года, прадугледжвала ваенныя пастаўкі на суму 12 млн долараў<ref>[http://library.jid.org/en/mono34/bostic.pdf Jeffrey Bostic. Shifting patterns of security policy of the Commonwealth Caribbean since World War II] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111107043252/http://library.jid.org/en/mono34/bostic.pdf |date=7 лістапада 2011 }}, p. 23.</ref>. Новы знешнепалітычны курс Грэнады выклікаў значную занепакоенасць з боку ЗША, чыё палітычнае дамінаванне ў рэгіёне [[Цэнтральная Амерыка|Цэнтральнай Амерыкі]] ўжо было пастаўлена пад сумнеў прыходам [[Сандзіністы|сандзіністаў]] да ўлады ў [[Нікарагуа]] і [[грамадзянская вайна ў Сальвадоры|дзеяннямі левых партызан]] у [[Сальвадор]]ы. У красавіку 1982 года прэзідэнт ЗША [[Рональд Рэйган]] на сустрэчы з кіраўнікамі ўсходнекарыбскіх дзяржаў адкрыта абвінаваціў урад Грэнады ў распаўсюдзе «віруса [[марксізм]]у» ў іншых краінах<ref>[https://news.google.com/newspapers?nid=1964&dat=19820409&id=TAAtAAAAIBAJ&sjid=v80FAAAAIBAJ&pg=2668,5736811 Reagan warns: Cuba, Grenada spread «virus»]{{Недаступная спасылка}} // «The Palm Beach Post» от 9 апреля 1982</ref>. У сакавіку 1983 года Рэйган абвясціў Грэнадзе байкот і заклікаў амерыканскіх турыстаў адмовіцца ад наведвання вострава. Адначасова [[ВМС ЗША]] правялі вучэнні паблізу тэрытарыяльных вод дзяржавы. Урады ўсходнекарыбскіх астраўных дзяржаў насцярожана ставіліся да таго, што адбываецца на Грэнадзе. Прэм’ер-міністры [[Ямайка|Ямайкі]], [[Барбадас]]а, [[Дамініка|Дамінікі]] — [[Эдвард Сіага]], [[Том Адамс]], [[Юджынія Чарлз]] — прытрымліваліся праамерыканскага курсу і былі варожа настроены да марксісцкага рэжыму Бішапа. У маі 1983 года [[Фрэнсіс Алексіс]], [[Кіт Мітчэл]] і іншыя эмігранты-[[антыкамунізм|антыкамуніст]]ы заснавалі на Барбадасе [[Дэмакратычны рух Грэнады]], які паставіў мэтай звяржэнне ўрада Бішапа. 26 сакавіка 1983 года Грэнада прывяла сваю армію ў стан баявой гатоўнасці і мабілізавала часці паліцыі, якія налічвалі 3 тысячы чалавек. Зрэшты, Бішап разумеў небяспеку становішча і імкнуўся пазбегнуць эскалацыі канфлікту. У ліпені ён прыляцеў у [[Вашынгтон]] і сустрэўся з Уільямам Кларкам, памочнікам прэзідэнта ЗША па нацыянальнай бяспецы. Морыс Бішап абмеркаваў магчымасці паляпшэння адносін з ЗША і паабяцаў перагледзець свае сувязі з Кубай. Прагматычная пазіцыя прэм’ера Грэнады не спадабалася членам урада, настроеным леварадыкальна. === Аэрапорт === [[Файл:Point Salinas International Airport, Grenada.jpg|thumb|left|Міжнародны [[Міжнародны аэрапорт імя Морыса Бішапа|а/п Пойнт-Салінас]] у ходзе будаўніцтва (1983 г.)]] У маі 1982 года ўрад Грэнады падпісаў пагадненне з брытанскай фірмай «Плесі Эйрпортс» аб будаўніцтве ў Пойнт-Салінас новага [[Міжнародны аэрапорт імя Морыса Бішапа|міжнароднага аэрапорта]] са ўзлётнай паласой 2700 м, якое павінна было быць завершана да пачатку [[1984]] года<ref>Гренада // Ежегодник Большой советской энциклопедии, 1983 (вып. 27). — {{М.}}: Советская энциклопедия, 1983. — С. 244—245.</ref>. Кантракт на будаўніцтва быў заключаны з брытанскай фірмай, а непасрэдна будаўніцтва выконвалася кубінскімі рабочымі. 17 сакавіка 1983 года намеснік міністра абароны ЗША Ф. Ікле прадэманстраваў фотаздымкі аэрадрома, зробленыя амерыканскім самалётам-разведчыкам, на пасяджэнні сенацкай камісіі па справах Заходняга паўшар’я, пасля чаго паведаміў, што на востраве ідзе збудаванне «кубінскай ваеннай базы»<ref>''Бай Е.'' Фабрикуют фальшивки // Известия. — 1983. — № 77 (20423) от 18 марта. — С. 4.</ref>. Урад Грэнады зрабіў заяву, што новы аэрапорт не з’яўляецца ваенным аб’ектам і прызначаны для развіцця турызму. Дэрык Кольер, генеральны дырэктар брытанскай кампаніі «Плесі Эйрпортс», якая праектавала аэрапорт, паведаміў на прэс-канферэнцыі, што аэрапорт прызначаны для грамадзянскіх самалётаў, на ім няма ваенных і падземных збудаванняў, рэзервуары з гаручым размешчаны адкрыта, а ўзлётна-пасадачная паласа будуецца ў адпаведнасці з патрабаваннямі [[Міжнародная арганізацыя грамадзянскай авіяцыі|ІКАО]] і нават карацей, чым у аэрапортах іншых краін Карыбскага архіпелага (даўжыня ВПП [[Піярка (аэрапорт)|аэрапорта Трынідад-і-Табага]] складала 3220 м, [[Міжнародны аэрапорт імя Грэнтлі Адамса|аэрапорта Барбадаса]] — 3300 м)<ref>«Гренада: мир против преступления: сборник документов и материалов». — {{М.}}: Прогресс, 1985. — С. 151—153.</ref>. Зрэшты, прадстаўнікі адміністрацыі ЗША заяўлялі, што з улікам супрацоўніцтва паміж грэнадскім, кубінскім і савецкім урадамі аэрапорт будзе выкарыстаны ў якасці ваенна-паветранай базы, здольнай прымаць нават савецкія стратэгічныя бамбардзіроўшчыкі. Прэзідэнт ЗША Рональд Рэйган таксама неаднаразова заяўляў, што «пад выглядам міжнароднага аэрапорта на Грэнадзе будуецца стратэгічная савецка-кубінская ваенная база, якая нясе пагрозу бяспецы ЗША»<ref name="Reagan">[http://userpages.umbc.edu/~simpson/Hist%20725%20Summer%202006/US%20invasion%20of%20Grenada%201983.pdf Terry Nardin, Kathleen D. Pritchard. Ethnic and Intervention: The United States in Grenada, 1983. Institute of the Study of Diplomacy. Washington, 1988]{{Недаступная спасылка}}{{ref-en}}</ref>. Пасля захопу вострава будаўніцтва аэрапорта было завершана, аднак ЗША ўжо не мелі прэтэнзій да яго функцыянавання<ref>''Бай Е.'' Кому будет служить аэропорт? // Известия. — 1984. — № 281 (20992) от 7 октября. — С. 4.</ref>. === Пераварот 13—14 кастрычніка === Між тым да сярэдзіны 1983 года ў руху «New Jewel Movement» намеціўся раскол. Радыкальныя камуністы — прыхільнікі намесніка прэм’ер-міністра [[Уінстан Бернард Корд|Бернарда Корда]] і камандуючага грэнадскай арміяй генерала [[Хадсан Осцін|Хадсана Осціна]] — былі незадаволены памяркоўнасцю Морыса Бішапа і планамі па нармалізацыі адносін з ЗША. [[13 кастрычніка]] група Корда—Осціна здзейсніла пераварот. Морыс Бішап быў арыштаваны. 19 кастрычніка ўзброеныя прыхільнікі Бішапа вызвалілі яго з-пад арышту. Натоўп рушыў на армейскі штаб у Форт-Руперт і захапіў яго. Улады прынялі рашэнне сілай здушыць пратэсты. Ахова адкрыла агонь, забіўшы дзясяткі мірных жыхароў<ref>Из [http://www.temadnya.ru/spravka/17oct2003/3259.html заявления] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160625165634/http://www.temadnya.ru/spravka/17oct2003/3259.html |date=25 чэрвеня 2016 }} кубинского правительства о событиях на Гренаде: ''«Толпы народа пришли к его резиденции и освободили его из-под домашнего ареста. Как представляется, поскольку сообщения всё ещё не точны, один из военных объектов был занят народом. Армия направила солдат в этот район. Сообщается, что по манифестантам был открыт огонь, в результате чего были убитые и раненые, военный объект освобождён, произведены многочисленные аресты».'' По некоторым оценкам, число жертв стрельбы и последовавшей давки могло составить свыше 100 человек, см. Lee Russell, Albert Mendez. Grenada 1983. — Osprey Publishing/Men-at-Arms, выпуск № 159, 1985. — С. 5.</ref>. Форт-Руперт быў узяты ўрадавымі сіламі. Бішап здаўся, каб пазбегнуць далейшага кровапраліцця, аднак байцы армейскага падраздзялення пад камандаваннем лейтэнанта [[Калістус Бернард|Калістуса Бернарда]] без суда і следства расстралялі былога кіраўніка дзяржавы і семярых яго найбліжэйшых паплечнікаў (сярод забітых была міністр адукацыі [[Жаклін Крэфт]], неафіцыйная жонка экс-прэм’ера). Генерал-губернатара [[Пол Скуна|Пола Скуна]] змясцілі пад дамашні арышт. Быў экстрана сфармавана новы ваенны ўрад — [[Рэвалюцыйны ваенны савет (Грэнада)|Рэвалюцыйны ваенны савет]] (''РВС'') пад старшынствам генерала Осціна. Хутна ўвяла кругласутачы каменданцкі час на чацвёра сутак і правёў шэраг арыштаў. == Падрыхтоўка аперацыі == [[Файл:Grenada-map.png|thumb|left|250px|Грэнада]] Пасля трагедыі ў Форт-Руперт [[21 кастрычніка]] была склікана пазачарговая сесія [[Арганізацыя Усходне-карыбскіх дзяржаў|Арганізацыі Усходне-карыбскіх дзяржаў]], каб абмеркаваць шляхі спынення анархіі і гвалту на Грэнадзе. Дзейнічаючы ў адпаведнасці з артыкулам 8 Дагавора аб калектыўнай бяспецы АУКД 1981 года, удзельнікі сесіі звярнуліся да [[Барбадас]]у, [[Ямайка|Ямайцы]] і ЗША з прапановай увайсці ў склад шматнацыянальных міратворчых сіл на Грэнадзе<ref name=dtic>{{cite web |url=http://www.dtic.mil/doctrine/doctrine/history/urgfury.pdf |last=Cole |first=Ronald |year=1997 |title=Operation Urgent Fury: The Planning and Execution of Joint Operations in Grenada |access-date=2006-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140825162706/http://www.dtic.mil/doctrine/doctrine/history/urgfury.pdf |archive-date=25 жніўня 2014 |url-status=dead }}</ref>. Шэсць з сямі членаў арганізацыі (за выключэннем [[Дамініка|Дамінікі]]), якая асцерагаліся, што ў будучыні [[Фідэль Кастра]] зможа выкарыстаць гэты востраў для пашырэння свайго ўплыву на іншыя часткі архіпелага) падтрымалi прапанову<ref name="ReferenceA">ЭВИ. Войны второй половины XX века / А. Н. Гордиенко. — Мн.: Литература, 1998. — С. 509. — 544 с. — ISBN 985-437-507-2.</ref>. У гэты час на Грэнадзе (ва ўніверсітэце Сент-Джорджэса, а таксама ў студэнцкіх кампусах «True Blue» і «Grand Anse» у раёне аэрапорта Перлз) знаходзіліся каля 630 студэнтаў з ЗША<ref>Albert J. Parisi. [https://www.nytimes.com/1983/11/06/nyregion/students-reflect-on-grenada-invasion.html Students reflect on Grenada invasion] // «The New York Times» от 6 ноября 1983</ref>. Патэнцыйная пагроза іх бяспекі стала афіцыйнай падставай для ваеннай аперацыі амерыканскай адміністрацыі. Паводле іншай версіі, адразу пасля перавароту Рэйган загадаў эскадры ВМС ЗША, якая накіроўвалася ў [[Ліван]] з новай зменай марскіх пяхотнікаў, зайсці на Грэнаду, у выпадку неабходнасці эвакуіраваць амерыканскіх студэнтаў<ref name="ReferenceA"/>. Ключавой праблемай аперацыі «''Успышка лютасці''» была амаль поўная адсутнасць актуальнай разведвальнай інфармацыі аб размяшчэнні сіл грэнадскай арміі і кубінцаў. З-за спешкі, у якой рыхтавалася аперацыя, у ходзе ўварвання адбылося шмат накладак. Так, амерыканскія салдаты не мелі карт Грэнады і былі вымушаны арыентавацца па турыстычных даведніках. Крыніцай інфармацыі сталі здымкі, зробленыя самалётам-разведчыкам [[Lockheed SR-71|SR-71]], і даныя амерыканскіх турыстаў. Напярэдні ўварвання на востраў высадзіліся некалькі разведгруп амерыканскага спецназа, якія паведамілі новыя звесткі, што паставілі ўсю аперацыю пад сумнеў. У прыватнасці, разведчыкі паведамілі, што недабудаваны аэрапорт у Пойнт-Салінас, куды планавалася высадзіць падраздзяленні [[75-ы полк рэйнджараў|75-га палка рэйнджараў]] і [[82-я паветрана-дэсантная дывізія (ЗША)|82-й паветрана-дэсантнай дывізіі]], быў заблакаваны будаўнічай тэхнікай, а таксама прыкрыты некалькімі 23-мм аўтаматычнымі зенітнымі гарматамі і 12,7-мм кулямётамі. Калі гэтая інфармацыя стала даступнай амерыканскаму камандаванню, самалёты з дэсантнікамі ўжо знаходзіліся ў паветры. == Сілы бакоў == === ЗША === Агульнае камандаванне групоўкай ВПС ЗША па ўварванні на Грэнаду ажыццяўляў камандуючы [[Другі флот ЗША|2-м флотам]] (сіламі ВМС ЗША ў Атлантыцы) [[віцэ-адмірал]] [[Джозеф Меткалф III|Д. Меткалф]]. Аператыўнай групоўцы ўварвання было прысвоена абазначэнне Аб’яднаная аператыўная група УС № 120 (Joint Task Force 120). У аперацыі ўварвання на Грэнаду прымалі ўдзел сілы [[ВМС ЗША]] (з ліку 2-га флота), паветрана-дэсантныя, артылерыйскія і інжынерныя часці [[Сухапутныя войскі ЗША|СВ ЗША]] і авіяцыйныя часці [[ВПС ЗША]]. Са складу караблёў 2-га АФ ВМС былі сфармаваны авіяносная і амфібійная аператыўныя карабельныя групы ў складзе 12 баявых караблёў. ==== ВМС ==== У склад авіяноснай групы ўвайшлі [[USS Independence (1958)|авіяносец «Індэпендэнс»]] і шэсць караблёў суправаджэння: [[крэйсер]] КРЗ{{заўвага|Кіравананая ракетная зброя.}} «Рычманд К. Тэрнер», [[эсмінец]] КРЗ «Кунц», [[эскадраны мінаносец|эскадраныя мінаносцы]] «Мусбрагер» і «Кэрон», [[фрэгат]] КРЗ «Кліфтан спраг» і плывучы склад боепрыпасаў «Сурыбачы». Карабельная дэсантная група ВМС ЗША (аператыўна-тактычная карабельная група ВМС № 124, Task Force 124) уключала ў сябе пяць караблёў: * [[Дэсантныя верталётаносцы тыпу «Івадзіма»|дэсантны верталётаносец № 9 («Востраў Святой Алены») (тыпу «Івадзіма»)]] * [[Дэсантныя транспарты-докі тыпу «Осцін»|дэсантны карабель-док (ДКД) № 14 («Трэнтан») (тыпу «Осцін»)]] * [[Дэсантныя караблі-докі тыпу «Томастан»|ДКД]] [[USS Fort Snelling (LSD-30)|№ 30 («Форт Снелінг»)]] (тыпу «Томастан») * [[Танкадэсантныя караблі]] (ТДК) [[USS Manitowoc (LST-1180)|№ 1180 («Мэнітавак»)]] і [[USS Barnstable County (LST-1197)|№ 1197 («Барнстэйбл Каўнці»)]] На караблях дэсантнай групы знаходзіліся: * [[22-і экспедыцыйны полк Корпуса марской пяхоты ЗША]] (у складзе 2-га батальёна 8-га палка марской пяхоты, 261-й і 167-й авіяэскадрыллі армейскай авіяцыі (АА) Корпуса марской пяхоты ЗША, падраздзяленняў цяжкага ўзбраення і сапёрных падраздзяленняў) з нададзенай батарэяй лёгкіх гаўбіц і ўзводам танкаў [[M60 (танк)|М60]]. * Разведвальна-дыверсійныя групы спецыяльнага прызначэння (СпП) са складу [[SEAL|4-га палка СпП ВМС]] і група байцоў [[Баявая марская асаблівая група хуткага разгортвання|асобнага палка ВМС па барацьбе з тэрарызмам на моры]]. ==== СВ ==== Агульная колькасць паветранага дэсанту складала каля 5000 чалавек. Сіламі паветранага дэсанту камандаваў першы намеснік камандуючага аператыўнай групоўкай [[генерал-маёр]] [[Норман Шварцкопф|Н. Шварцкопф]]. * Брыгадныя групы [[82-я паветрана-дэсантная дывізія (ЗША)|82-й ПДД]] (аператыўна-тактычная група СВ № 123, Task Force 123): ** 2-я пдбр (325-ы пдп з падраздзяленнямі ўзмацнення) ** 3-я пдбр (1-ы і 2-і пдб 505-га пдп з падраздзяленнямі ўзмацнення) * [[75-ы полк рэйнджараў|75-ы пдп]] (двухбатальённага складу ў 1983 г.) (аператыўна-тактычная група СВ № 121, Task Force 121) * падраздзяленні [[Дэльта (спецпадраздзяленне)|1-га аператыўнага палка спецыяльнага прызначэння Сухапутных войск (1-га ап СпН СВ) («Дэльта»)]]. Часці армейскай авіяцыі (АА) СВ ЗША: * [[160-ы авіяцыйны полк спецыяльнага прызначэння|160-ы АП СпН СВ]] * 18-я рота АА са складу 269-й АЭ (батальёна) АА СВ. Інжынерна-сапёрныя часці: * інжынерна-сапёрныя роты са складу 60-га ппі 9-й ПД * [[27-ы сапёрны батальён (ЗША)|27-ы сапёрны батальён]] 20-й сапёрнай брыгады СВ ЗША * 548-ы сапёрны батальён СВ ЗША. Часці забеспячэння і тылу: * Корпусны штаб забеспячэння і тылу са складу 3-й арміі СВ ЗША * 50-ы пдб сувязі са складу 35-й пбр сувязі СВ ЗША * 9-ы батальён псіхалагічнай вайны (ПВ) СпП са складу [[4-я група псіхалагічных аперацы|4-га палка ПВ СпН]] * [[7-ы аўтамабільны батальён (ЗША)|7-ы аўтамабільны батальён]] * 546-я аўтамабільная рота * [[44-я брыгада медыцынскай службы|44-я брыгада медыцынскай службы СВ ЗША]] * 82-я рота фінслужбы * падраздзяленні ваеннай паліцыі ** дзве роты са складу 18-га паветрана-дэсантнага корпуса СВ ЗША ** рота са складу 3-га пяхотнага корпуса СВ ЗША. ==== ВПС ==== Авіяцыйныя часці ВПС: * [[33-е знішчальнае авіякрыло]] забяспечвала заваёву перавагі ў паветры і СПА наземнай групоўкі перахопнікамі [[McDonnell Douglas F-15 Eagle|F-15A]] * 552-ы АП ДРЛА забяспечваў кантроль паветранай прасторы і навядзенне пры дапамозе самалётаў ДРЛА ВПС [[Boeing E-3 Sentry|E-3A]] * [[23-ы штурмавы авіяцыйны полк|23-ы ШАП]] забяспечваў непасрэдную падтрымку прасоўваліся частак СВ штурмавікамі [[Fairchild Republic A-10 Thunderbolt II|A-10 Thunderbolt]] * 16-ы АП СпН ВПС забяспечваў непасрэдную падтрымку часцей СВ самалётамі агнявой падтрымкі [[Lockheed AC-130|AC-130H]] * 43-і і 317-і ПТАП забяспечвалі забеспячэнне групоўкі пры дапамозе самалётаў ВТА [[Lockheed C-141 Starlifter|C-141]] і [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]] * 317-і АП запраўшчыкаў забяспечваў дазапраўку ў паветры самалётаў * Часці [[Ваенна-паветраныя сілы Нацыянальнай гвардыі ЗША|ВПС Нацыянальнай гвардыі]] падалі ў распараджэнне групоўкі некаторую колькасць штурмавікоў [[LTV a-7 Corsair II|A-7 Corsair II]]. Часці авіянаводчыкаў ВПС: * Групы авіянаводчыкаў са складу 507-га АП і 21-га АЭ былі нададзеныя брыгадным групам [[82-я паветрана-дэсантная дывізія (ЗША)|82-й ПДД]]. Дапаможныя часці ВПС: * 60-ы, 63-і і 443-і ПТАП вылучалі са свайго складу 60-ю, 63-ю і 443-ю роты па ахове аэрадромаў на Грэнадзе і Барбадасе (60-ы ПТАП) * 62-я зводная група бяспекі ВПС забяспечвала ўтрыманне і адпраўку ваеннапалонных для часцей і падраздзяленняў 82-й ПДД * Метэаралагічныя групы са складу 5-га палка метэаралагічнай службы ВПС былі нададзеныя брыгадным групам 82-й ПДД. === Кантынгент Усходнекарыбскіх дзяржаў === У агульнай складанасці, у склад «Карыбскіх міратворчых сіл» («Caribbean Peace Force») увайшлі каля 350 вайскоўцаў і паліцэйскіх з пяці астраўных дзяржаў (атрымала хаджэнне фармулёўка «пяць усходнекарыбскіх дэмакратый») — [[Ямайка|Ямайкі]], [[Барбадас]]а, [[Дамініка|Дамінікі]], [[Сент-Люсія|Сент-Люсіі]], [[Сент-Вінсент і Грэнадзіны|Сент-Вінсента і Грэнадзіны]]. Найбольш прыкметныя былі ямайскі і барбадоскі кантынгенты: * Ямайка — стралковая рота, аддзяленне мінамётаў і медыкаў — усяго 150 чалавек; * [[Барбадас]] — стралковае падраздзяленне каля 50 чалавек. У баявых дзеяннях усходнекарыбскія падраздзяленні ўдзелу не прымалі. Тым не менш барбадоскія войскі згулялі ролю ва ўсталяванні акупацыйнага рэжыму і, паводле некаторых сведчанняў — у тым ліку Бернарда Корда — праяўлялі асаблівую жорсткасць<ref>{{Cite web |url=http://www.trinidadexpress.com/news/Exclusive_interview_with_Bernard_Coard-115360229.html |title=Exclusive interview with Bernard Coard. Walks from prison after 26 years for killing Grenada’s Prime Minister Maurice Bishop |access-date=2016-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131027205406/http://www.trinidadexpress.com/news/Exclusive_interview_with_Bernard_Coard-115360229.html |archive-date=2013-10-27 |url-status=dead }}</ref>. === Узброеныя сілы Грэнады === {{main|Народна-рэвалюцыйная армія (Грэнада)}} Узброеныя сілы Грэнады налічвалі каля 1000 чалавек, якія знаходзіліся ў складзе аднаго пяхотнага батальёна пастаяннай гатоўнасці і пяці няпоўных пяхотных батальёнаў. На востраве знаходзіліся каля 800 кубінскіх будаўнікоў, якія прынялі ўдзел у баявых дзеяннях на баку Узброеных Сіл Грэнады. Якога б там ні было цяжкага ўзбраення (баявыя караблі, самалёты, танкі, цяжкая артылерыя) народна-рэвалюцыйная армія Грэнады не мела, за выключэннем 10 савецкіх [[БТР-60]] і 2 [[БРДМ-2]]. У раёне аэрапорта і на ўзвышшы ля аэрапорта Перлз было ўстаноўлена некалькі [[ДШК|12,7-мм кулямётаў]] і [[ЗУ-23-2|23-мм зенітак]]. Пасля амерыканцы зладзілі экспазіцыю ўсёй захопленай зброі: адзін БРДМ-2, два БТР-60ПБ, 12 зенітак ЗП-23, 65 мінамётаў, 68 гранатамётаў<ref>[http://www.latinamericanstudies.org/grenada-6.htm Grenada Invasion<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>, 6322 або 6330 вінтовак, 291 пісталет-кулямёт і 5,6 млн патронаў<ref>{{Cite web |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,926318-1,00.html |title=Ed Magnuson, Christopher Redman. Grenada: Getting Back to Normal // «Time» от 21 ноября 1983 |access-date=30 ліпеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130527221107/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,926318-1,00.html |archive-date=27 мая 2013 |url-status=dead}}</ref>, прычым сярод зброі былі нават адназарадныя вінтоўкі ўзору 1870 г.<ref>Вчера Вьетнам, Лаос, Кампучия. Сегодня Гренада, Ливан. Завтра… Преступления американского империализма продолжаются / сост. Д. М. Погоржельский. М., Политиздат, 1985. стр.393</ref> == Уварванне == [[Файл:CH-53D HMM-261 Grenada Okt1983.jpeg|thumb|250px|[[Sikorsky CH-53 Sea Stallion|CH-53D]] у вісенні над захопленай пазіцыяй [[ЗУ-23-2|ЗУ-23]] савецкай вытворчасці.]] [[Файл:CH46SeaKnight Grenada 1983.JPG|thumb|250px|Збіты CH-46 амерыканскай вытворчасці на пляжы ў Гранд-Энс.]] [[Файл:Point Salines Airport.jpg|thumb|250px|Аэрадром Пойнт-Салінас.]] Уварванне на Грэнаду пачалося а 6 гадзіны раніцы (паводле іншых звестак, а 5:40 [[25 кастрычніка]] [[1983]] года). Рональд Рэйган у кнізе «Шчыра кажуч» сцвярджае, што непасрэдна перад уварваннем Белы дом апавясціў СССР і Кубу аб аперацыі, у надзеі пазбегнуць залішняга кровапраліцця, «але Кастра аддаў сваім кубінцам загад змагацца да смерці, і многія так і зрабілі». Пасля пачатку аперацыі адзіным каналам сувязі са знешнім светам для ўрада Грэнады застаўся перадатчык у кубінскім пасольстве, паколькі незадоўга перад пачаткам аперацыі (або неўзабаве пасля яе пачатку) на востраве раптам выйшлі (або былі выведзены) з ладу сістэмы сувязі<ref>''Е. Бай.'' Гренада: наглая агрессия США // «Известия», № 300 (20646) от 27 октября 1983. стр. 1,4</ref>. Дыктар радыё Грэнады паспеў выйсці ў эфір і паведаміць аб распачатым уварванні, аднак праз 45 хвілін на гэтай хвалі пачалі вяшчанне амерыканцы<ref>''А. Палладин.'' Как разрабатывалась операция // «Известия», № 300 (20646) от 27 октября 1983. стр. 1</ref>. На прэс-канферэнцыі ў Гаване намеснік міністра замежных спраў Кубы Р. Аларнон паведаміў, што, згодна з радыёпаведамленнем з кубінскага пасольства ў Сент-Джорджэсе, раніцай 25 кастрычніка 1983 года кубінцы, якія знаходзіліся ў раёне аэрапорта, былі атакаваны шасцю баявымі верталётамі ЗША, з прычыны чаго кубінскія добраахвотнікі былі вымушаны адкрыць агонь у адказ. Паводле паведамлення пасольства, у 6:55 будынак, у якім абараняліся кубінцы, што знаходзіліся ў раёне аэрапорта, быў знішчаны артылерыйска-мінамётным агнём праціўніка. У баявым сутыкненні ў раёне аэрапорта загінулі шэсць кубінскіх грамадзян<ref name="ReferenceB">Защищая Гренаду, они не сдались // «Известия», № 301 (20647) от 28 октября 1983. . 1, 4.</ref>, яшчэ двое кубінцаў былі цяжка паранены<ref>''Е. Бай.'' Они приняли бой. Рассказывают кубинские интернационалисты, сражавшиеся на Гренаде против американских интервентов // «Известия», № 309 (20655) от 5 ноября 1983. стр. 5.</ref>. Адказваючы на пытанні журналістаў, Р. Аларнон паведаміў, што кубінцы, якія знаходзіліся на востраве, на законнай падставе выкарыстоўвалі стралковую зброю, якая была раней перададзена ім урадам Грэнады для самаабароны<ref name="ReferenceB"/>. Уварванне мела інфармацыйна-прапагандысцкае суправаджэнне: з моманту ўварвання пачала вяшчанне радыёстанцыя «Спайс Айлэнд», якая заклікала насельніцтва Грэнады «захоўваць спакой», а вайскоўцаў грэнадскай арміі — «не аказваць супраціву». Пасля высадкі на востраве сіл ЗША жыхарам пачалі бясплатна раздаваць газету «Голас Грэнады», у якой змяшчалася тэарэтычнае абгрунтаванне ўварвання<ref>''А. Копылов.'' «Крестоносцы» на Гренаде // «Красная звезда», № 294 (18281) от 24 декабря 1983. стр. 5.</ref>. Па некаторых даных, да дапаможных функцый пры амерыканскіх вайскоўцаў былі прыцягнуты вызваленыя з турмы былыя члены «[[Банда мангустаў|Банды мангустаў]]». Нягледзячы на зенітны агонь, высадка паветранага дэсанту ў Пойнт-Салінас прайшла паспяхова. Затым рэйнджары пры падтрымцы авіяцыі адлюстравалі контратаку, якую распачалі тры БТР-60 матарызаванай роты — у выніку два БТР-60 былі падбіты з супрацьтанкавых гранатамётаў LAW і [[M67 (гранатамёт)|90-мм гармат]], а трэці — агнём з самалёта [[Lockheed AC-130 Spectre|AC-130]]. Грэнадцы адступілі, пакінуўшы двух забітых<ref>[http://www.history.army.mil/html/books/grenada/urgent_fury.pdf Operation Urgent Fury. The Invasion of Grenada, November 1983] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924100641/http://www.history.army.mil/html/books/grenada/urgent_fury.pdf |date=24 верасня 2015 }} стр.18</ref>. Увечары 26 кастрычніка ЗША былі вымушаны накіраваць на Грэнаду дадатковыя сілы — два батальёны. [[Файл:Citizens of Grenada-US leaflet.jpg|thumb|Улётка, падрыхтаваная 9-м батальёнам псіхалагічных аперацый ЗША для жыхароў Грэнады.]] Штурмавік [[LTV A-7 Corsair II|A-7]] палубнай авіяцыі ВМФ ЗША па памылцы нанёс удар па псіхіятрычнай лякарні, дзе загінула па меншай меры 12 пацыентаў<ref>B. Drummond Ayres Jr. [https://www.nytimes.com/1983/11/01/world/us-concedes-bombing-hospital-in-grenada-killing-at-least-12.html U.S. concedes bombing hospital in Grenada, killing at least 12] // «The New York Times» от 1 ноября 1983</ref>{{заўвага|Па іншых даных, амерыканская авіяцыя пачала бамбіць штаб грэнадскай арміі і салдацкія казармы, але камандаванне зняла сцяг з будынка штаба і павесіла яго на дах псіхіятрычнай клінікі, якая стаяла непадалёк. Таму бомбы падалі на бальніцу, а вайскоўцы засталіся цэлы<ref name="ozon.ru"/>.}}. Нягледзячы на хаос першых гадзін аперацыі, поўная амерыканская перавага ў агнявой моцы зрабіла сваю справу. [[27 кастрычніка]] баявыя дзеянні былі ў асноўным завершаны. Апошнія амерыканскія студэнты былі вызвалены з-пад аховы [[28 кастрычніка]], больш чым праз трое сутак пасля высадкі дэсанта. ==Пытанне аб кубінскай ваеннай прысутнасці на Грэнадзе== Усяго ў момант ўварвання на Грэнадзе знаходзілася 784 кубінца, у тым ліку 636 будаўнікоў, 44 лекара і настаўніка, 43 вайскоўца<ref>{{Cite web |url=http://www.nationalsecurity.ru/library/00031/00031snb7.htm |title=Совет национальной безопасности (СНБ) США — консультативный орган при Президенте США. История создания и деятельности при Рузвельте, Трумэне, Эйзенхауэре, Кеннеди, Джонсоне, Н …<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2007-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081205084336/http://www.nationalsecurity.ru/library/00031/00031snb7.htm |archive-date=2008-12-05 |url-status=dead }}</ref>. Ускосна і самі амерыканцы пацвярджаюць, што кубінцы на Грэнадзе не былі салдатамі<ref>[http://www.history.navy.mil/faqs/faq95-1.htm Grenada: Operation Urgent Fury<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080304110124/http://www.history.navy.mil/faqs/faq95-1.htm |date=4 сакавіка 2008 }}</ref>, але па кубінскіх законах усе грамадзяне краіны праходзяць ваенную падрыхтоўку і ўмеюць звяртацца са зброяй. Па некаторых даных<ref>{{Cite web |url=http://www.acig.org/artman/publish/article_159.shtml |title=Grenada, 1983: Operation «Urgent Fury»<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=30 ліпеня 2022 |archive-date=26 лістапада 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131126073353/http://www.acig.org/artman/publish/article_159.shtml |url-status=dead }}</ref>, будаўнікі былі ўзброены аўтаматамі і кулямётамі. [[Фідэль Кастра]] адмежаваўся ад перавароту адразу пасля яго здзяйснення, кубінскі кантынгент на востраве размяшчаў толькі стралковай зброяй і адседжваўся ў сваіх казармах<ref>[http://www.thegrenadarevolutiononline.com/page4.html What About the Cubans? page4.html<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. Па яшчэ адной версіі, перад высадкай дэсанту [[ЦРУ]] дакладвала, што на будаўніцтве аэрадрома занятыя ўсяго 200 рабочых з Кубы, але гэтыя звесткі апынуліся недакладнымі. [[Марская пяхота]] сутыкнулася з добра арганізаваным супрацівам больш чым 700 кубінцаў<ref name="ozon.ru"/>. == Страты бакоў == [[Файл:BTR-60 during Operation Urgent Fury.JPEG|thumb|250px|Падбітыя [[БТР-60|БТР-60ПБ]] УС Грэнады.]] * '''ЗША:''' Па афіцыйных даных урада ЗША, абвешчаных 17 снежня 1983 года, у ходзе аперацыі загінулі 19 і 116 атрымалі раненні вайскоўцаў<ref name="nytimes.com">[https://www.nytimes.com/1983/12/17/world/us-sums-up-reasons-for-invading-grenada.html U.S. Sums Up Reasons For Invading Grenada] // «The New York Times» от 17 декабря 1983</ref><ref name=autogenerated2>[http://www.history.navy.mil/faqs/faq95-1.htm Grenada, Operation Urgent Fury (23 October — 21 November 1983)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080304110124/http://www.history.navy.mil/faqs/faq95-1.htm |date=4 сакавіка 2008 }}</ref>. Агнём з зямлі былі збіты некалькі верталётаў, у тым ліку адзін CH-46Е, адзін MH-6, два AH-1T «Cobra» і тры UH-60A. Усяго за тры дні было страчана 9 амерыканскіх верталётаў і некалькі было пашкоджана, пры гэтым грэнадцы не мелі супрацьпаветраных ракет і выкарыстоўвалі толькі зенітныя кулямёты<ref name=autogenerated1 />. * '''Грэнада''': Па афіцыйных даных урада ЗША, абвешчаных 17 снежня 1983 года, у ходзе аперацыі былі забіты 45 і паранены 337 жыхароў Грэнады<ref name="nytimes.com"/>. На зямлі былі захоплены прынамсі два самалёты грамадзянскай авіяцыі ([[Ан-2]] і [[Ан-26]])<ref name="vesti.ru"/><ref name=autogenerated2 />. Узброеныя Сілы Грэнады былі раззброены і расфармаваны. У выніку ўварвання інфраструктуры і эканоміцы вострава быў нанесены значны матэрыяльны ўрон. * '''Кубінцы''': лічбы страт сярод кубінскіх будаўнікоў, грэнадскіх вайскоўцаў і мірных жыхароў у розных крыніцах разыходзяцца, але яны былі невялікія. Па афіцыйных даных урада ЗША, абвешчаных 17 снежня 1983 года, у ходзе аперацыі 24 кубінца загінулі, 49 былі параненыя<ref name="nytimes.com"/>, больш за 600 чалавек трапілі ў палон. Двойчы амерыканскімі сіламі было памылкова абстраляна савецкае пасольства. Адзін з супрацоўнікаў быў цяжка паранены<ref name="vesti.ru">[http://www.vesti.ru/doc.html?id=218643&m=1 Вести.Ru: Подвиг дипломата<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. Страты СССР уключаюць таксама нявернуты крэдыт на суму 160 тыс. [[савецкі рубель|савецкіх рублёў]] (станам на пачатак 2003 года заставаўся не выплачаны)<ref>«''висят ещё старые советские долги… скажем, вот, предоставили Гренаде 160 тыс. советских рублей''»<br>Долги-2003: Почему вы возвращаем, а нам — нет? // «Аргументы и факты», № 4 от 22 января 2003</ref>. [[Файл:AH-1T crash site on Grenada 1983.jpg|thumb|250px|Усё што засталося ад збітага верталёта AH-1 «Кобра». Пілот верталёта быў пасмяротна ўзнагароджаны [[Крыж Ваенна-марскіх сіл (ЗША)|Ваенна-марскім крыжам]] за гераізм пры выратаванні свайго таварыша.]] ==Грамадская рэакцыя== ===Рэакцыя на Грэнадзе=== 3 лістапада 1983 года амерыканская тэлекампанія [[CBS]] правяла апытанне сярод грэнадцаў: ва ўмовах акупацыі краіны амерыканскімі войскамі 91% апытаных заявілі, што рады прыходу амерыканскай арміі на востраў<ref>{{Cite web |title=The Grenada Chasm // AIM Report, November B, 1983 |url=http://aim.org/publications/aim_report/1983/11b.html |access-date=30 ліпеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305000940/http://aim.org/publications/aim_report/1983/11b.html |archive-date=5 сакавіка 2016 |url-status=dead }}</ref>, аднак праз два месяцы колькасць грэнадцаў, якія выступалі ў падтрымку інтэрвенцыі, знізілася да 84%, а 12% выступалі супраць яе<ref name="gwu.edu">[http://www.gwu.edu/~pad/202/readings/grenada.html William C. Adams. Grenada Update: The Public’s Attitudes]</ref>. Разам з тым 59% апытаных выступалі за павелічэнне амерыканскай ваеннай прысутнасці на востраве, 9% — за памяншэнне, 8% — за поўную ліквідацыю<ref name="gwu.edu"/>. ===Рэакцыя ў ЗША=== [[Файл:Urgent fury civilians waiting.jpg|thumb|left|Амерыканскія студэнты чакаюць эвакуацыі з Грэнады.]] Уварванне падтрымала большасць грамадзян ЗША (па розных ацэнках, 51%<ref>«''The New York Times — CBS News poll showed, for example, 51 per cent of respondents approved the Grenada invasion''»<br>Tom Wicker. U.S. Grenada invasion may have saved Nicaragua // «The Gazette»(Montreal) от 2 ноября 1983. стр. B-2</ref> або каля 60%<ref>{{Cite web |url=http://www.temadnya.ru/spravka/26oct2003/3291.html |title=«Исторические чтения» NEWS.RU от 26.10.2003 (газетные публикации 1983 года о вторжении на Гренаду) |access-date=30 ліпеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070228200309/http://www.temadnya.ru/spravka/26oct2003/3291.html |archive-date=28 лютага 2007 |url-status=dead }}</ref>). Спікер [[Палата Прадстаўнікоў ЗША|палаты прадстаўнікоў]] [[Томас Філіп О'Нейл]] выступіў з асуджэннем аперацыі і назваў яе «працягам „[[Дыпламатыя кананерак|палітыкі кананерак]]“»<ref>[http://www.bbc.co.uk/programmes/p00ylk8m Tip O’Neill. The life and career of 'essential Boston Irish Catholic Democrat' and Speaker of the House of Representatives, Thomas Phillip «Tip» O’Neill (1912—1994).] // «BBC Radio» от 14 января 1994</ref><ref>Anthony Payne, Paul K. Sutton, Tony Thorndike. [https://books.google.ru/books?id=3agOAAAAQAAJ&pg=PA165&lpg=PA165&dq=Tip+O'Neill+Speaker+of+the+House+of+Representatives+against+Grenada+invasion&source=bl&ots=rwxZM0QCoB&sig=GbUBzeS6BNzOYjlM_LcoOAVovl4&hl=ru&sa=X&ei=X6LWULLkIemo4AS56YDIBA&ved=0CEkQ6AEwAw#v=onepage&q=Tip%20O'Neill%20Speaker%20of%20the%20House%20of%20Representatives%20against%20Grenada%20invasion&f=false Grenada: Revolution and Invasion]. Bristol, 1984. стр.165</ref>. 18 лістапада 1983 года адзінаццаць амерыканскіх кангрэсменаў (Р. Дэлэмс, Дж. Коньерс, У. Клей, Дж. Крокет, М. Даймэлі, Д. Эдвардс, У. Фонтрай, П. Мітчэл, Г. Сэвідж, Л. Стоўкс і Т. Вайс) падалі ў акруговы суд Вашынгтона пазоў супраць прэзідэнта ЗША Р. Рэйгана, міністра абароны Уайнбергера, дзяржсакратара Шульца і старшыні аб’яднанага камітэта начальнікаў штабоў Весі ў сувязі з грубым парушэннем амерыканскіх законаў пры падрыхтоўцы і ажыццяўленні ўварвання на Грэнаду<ref>[США] Иск конгрессменов // «Известия», № 323 (20669) от 19 ноября 1983. стр. 4</ref>. ===Міжнародная рэакцыя=== Уварванне асудзілі [[Францыя]], [[Швецыя]] і іншыя краіны<ref>«Paradójicamente, la Administración norteamericana aparece aislada en los foros internacionales»<br>Ramon Vilaro. [http://elpais.com/diario/1983/10/28/internacional/436143605_850215.html Estados Unidos se opondrá en la ONU a la condena de la intervención] // «El Pais» от 28 ноября 1983</ref>. Каля пасольстваў ЗША ў [[Амстэрдам]]е, [[Лондан]]е і [[Бон]]е прайшлі дэманстрацыі пратэсту. [[Мексіка]] ацаніла ўварванне як крыніцу дадатковых пагроз у Цэнтральнай Амерыцы і Карыбскім архіпелагу і заклікала [[Савет Бяспекі ААН]] прыняць меры да вываду замежных войскаў<ref>«''The United States found little international support today for its surprise invasion of Grenada. Many of its strongest allies joined traditional foes in expressing shock, regret and condemnation. France and Sweden denounced the invasion… demonstrators in Amsterdam blocked the main entrance to the U.S. Consulate today before police dragged then off. Several hundred people marched in Copenhagen and other demonstrated at the U.S embassies in London and Bonn, West Germany. The Council of Europe, comprising 21 West mayor European nations said public opinion on the continent „will find it hard to reconcile (the invasion) with the principles of international law“… Mexico said the assault creates new dangers for peace in the Caribbean and Central America and urged the Security Council to take steps to force the withdrawal of „the foreign troops“ from Grenada''»<br>Carl Manning. Allies denounce Grenada invasion // «Kentucky New Era» vol.95/No.290 от 26 октября 1983, стр.7A</ref>. [[Вялікабрытанія]] выступіла супраць правядзення аперацыі<ref>«''This action will be seen as intervention by a Western country in the internal affairs of a small independent nation, however unattractive its regime.''»<br>[http://www.margaretthatcher.org/document/109427 Grenada: Thatcher letter to Reagan («deeply disturbed» at US plans) (письмо М. Тэтчер от 25.10.1983)]</ref>. Аперацыя была асуджана СССР, [[КНР|Кітаем]] і іншымі [[сацыялістычныя краіны|сацыялістычнымі краінамі]]. З асуджэннем і пратэстам супраць уварвання выступілі шэраг краін Лацінскай Амерыкі, у тым ліку [[Гаяна]], [[Куба]], [[Нікарагуа]], [[Трынідад і Табага]]. 28 кастрычніка 1983 года ЗША скарысталіся правам [[вета]], каб перашкодзіць прыняццю праекта рэзалюцыі Савета Бяспекі ААН у дачыненні да падзей на Грэнадзе, за прыняцце якой прагаласавалі 11 з 12 членаў СБ ААН — усе, за выключэннем ЗША<ref>«T''he Security Council approved a resolution today ''deeply deploring'' the United States-led invasion of Grenada as a ''flagrant violation of international law.'' The United States immediately vetoed it. The vote, cast in the early morning hours, was 11 in favor of the resolution to 1 against — the veto by the United States.''»<br>[https://www.nytimes.com/1983/10/29/world/us-vetoes-un-resolution-deploring-grenada-invasion.html U.S. vetoes U.N. Resolution 'deploring' Grenada invasion] // «The New York Times» от 29 октября 1983</ref>. 2 лістапада 1983 года [[Генеральная Асамблея ААН]] прыняла рэзалюцыю № 38/7, якая ацаніла ўварванне на Грэнаду як грубае парушэнне міжнароднага права і замах на незалежнасць, суверэнітэт і тэрытарыяльную недатыкальнасць гэтай дзяржавы і ўтрымлівала патрабаванне неадкладна спыніць узброеную інтэрвенцыю ў гэтай краіне і вывесці адтуль замежныя войскі<ref>[http://www.un.org/russian/ga/38/docs/res38_1.htm 38-я сессия Генеральной Ассамблеи ООН]</ref>. У падтрымку рэзалюцыі прагаласавалі 108 краін, супраць — ЗША і яшчэ 8 краін<ref>[https://news.google.com/newspapers?nid=1314&dat=19831104&id=uDcSAAAAIBAJ&sjid=6O4DAAAAIBAJ&pg=5592,2048008 «The Spokesman-Reviev», no. 170, 4 November 1983]</ref>. == Наступствы == Неўзабаве пасля пачатку аперацыі кубінскае пасольства было акружана падраздзяленнем амерыканскіх вайскоўцаў, якія не дазвалялі нікому прайсці на тэрыторыю дыпмісіі або пакінуць яе. Пры гэтым амерыканцамі былі затрыманы два прадстаўніка кубінскага дзяржаўнага камітэта па эканамічным супрацоўніцтве, якіх адправілі ў лагер ваеннапалонных (нягледзячы на іх дыпламатычны статус) і пратрымалі там некалькі гадзін. 1 лістапада генерал-губернатар П. Скан накіраваў у кубінскае пасольства ноту, у якой патрабаваў пакінуць востраў на працягу 24 гадзін. У адказ кубінскі ўрад накіраваў ноту ў Вашынгтон, у якой паведаміў, што дыпламаты не выедуць з краіны, пакуль адтуль не будзе эвакуяваны ўвесь грамадзянскі персанал, што знаходзіцца на востраве — у тым ліку параненыя, захопленыя ў палон і загінулыя<ref>''Е. Бай.'' Готовят новую провокацию // «Известия», № 307 (20653) от 3 ноября 1983. стр. 4.</ref>. Таксама неўзабаве пасля пачатку аперацыі быў блакаваны сіламі амерыканскай марской пяхоты будынак савецкай дыпмісіі. Вайскоўцы не дазвалялі нікому прайсці на тэрыторыю пасольства ці пакінуць яго. Падчас адпраўкі ў аэрапорт кожнага з савецкіх грамадзян дапытвалі, а таксама абшуквалі<ref>''Е. Бай.'' Бандитский почерк интервентов. Рассказывают очевидцы варварского нападения США на Гренаду // «Известия», № 310 (20656) от 6 ноября 1983. стр. 5.</ref>. 29 кастрычніка ЗША адмянілі ўсе эканамічныя санкцыі, уведзеныя супраць Грэнады, і далі востраву 110 млн долараў кампенсацыі за шкоду, нанесеную ў ходзе дзеянняў амерыканскай арміі<ref name="ozon.ru"/>. Амерыканскія войскі былі выведзены да 15 снежня 1983 года. На Грэнадзе засталося 300 вайскоўцаў ЗША<ref>Seth Mydans. [https://www.nytimes.com/1983/12/16/world/last-americans-in-combat-role-leave-grenada.html Last Americans in combat role leave Grenada] // «The New York Times» от 16 декабря 1983</ref> (у тым ліку адна рота [[Ваенная паліцыя|ваеннай паліцыі]] і падраздзяленне ваеннай разведкі), а таксама прадстаўнікі ваеннага кантынгенту ўсходнекарыбскіх дзяржаў. Афіцыйнай мэтай іх знаходжання (у рамках аперацыі «Island Breeze») з’яўлялася «забеспячэнне бяспекі і дапамога паліцыі»<ref name="ozon.ru"/>. На вяртанне да ўлады прэтэндаваў экс-прэм’ер Эрык Гейры, зрынуты Бішапам у 1979 годзе. Перспектыва рэстаўрацыі [[гейрызм]]у не задавальняла большую частку грэнадскага грамадства і адміністрацыю ЗША<ref>George Black, ''[https://nacla.org/article/american-man-talk-eric-gairy The Americans' Man; A Talk with Eric Gairy] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160610212043/https://nacla.org/article/american-man-talk-eric-gairy |date=10 чэрвеня 2016 }}'', Nacla, 19, 2 (March-April), 1985, pp. 8-9.</ref>. Прэтэнзіі на прэм’ерства выказваў Фрэнсіс Алексіс. Тым не менш пераходны ўрад — Часовы кансультатыўны савет Грэнады — узначаліў педагог [[Нікалас Брэтуэйт]], які лічыўся палітычна неангажаванай фігурай. Супраць Гейры была створана кааліцыя правацэнтрысцкіх сіл, аб’яднаная ў [[кансерватызм|кансерватыўную]] [[Новая нацыянальная партыя (Грэнада)|Новую нацыянальную партыю]] на чале з [[Герберт Блейз|Гербертам Блейзам]]<ref>[http://www.photius.com/countries/grenada/government/political.html Grenada Government — Political Dynamics]</ref>. 3 снежня 1984 года ў краіне прайшлі выбары, на якіх перамагла Новая нацыянальная партыя. Яна атрымала больш за 58% галасоў. [[Аб’яднаная лейбарысцкая партыя Грэнады|Аб’яднаная лейбарысцкая партыя]] Эрыка Гейры сабрала 36%, [[Патрыятычны рух імя Морыса Бішапа]] — усяго 5%. Станам на 7 лютага 1985 года на востраве заставаліся 250 вайскоўцаў ЗША і 450 вайскоўцаў і паліцэйскіх усходнекарыбскіх дзяржаў, якія «па просьбе ўрада Грэнады» павінны былі заставацца ў краіне да 30 верасня 1985 года<ref>«Most of the troops withdrew by Dec. 15, 1983, leaving 250 U.S. military personnel plus a 450-member Caribbean Peace Force manned by neighboring islands.»<br>[http://articles.latimes.com/1985-02-07/news/mn-5486_1_police-force U.S. Troops to Leave Grenada by September] // «Los Angeles Times» от 7 февраля 1985</ref>. У 1986 годзе адбыўся судовы працэс, які атрымаў назву [[Грэнада 17]]. Перад судом паўсталі 18 чалавек — удзельнікі звяржэння Бішапа і забойства ў Форт-Руперт. Бернард Корд, яго жонка [[Філіс Корд]], генерал Осцін, лейтэнант Бернард і 10 іншых абвінавачаных былі прысуджаны да смяротнага пакарання. Прысуд у 1991 годзе заменены на [[пажыццёвае зняволенне|пажыццёвае]], а затым на 30-гадовае зняволенне. Трое радавых атрымалі тэрміны ад 30 да 45 гадоў, адзін быў апраўданы<ref>[http://articles.latimes.com/1986-12-05/news/mn-790_1_grenada-leader 14 Convicted of Murdering Grenada Leader, 10 Others]</ref>. Асуджаныя былі вызвалены ў 2000—2009 гадах. Першай на волю выйшла Філіс Корд, адным з апошніх — Бернард Корд<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8239899.stm|work=BBC Online|title=Grenada's last 1983 rebels freed|date=2009-09-05|access-date=2009-10-15|archive-url=https://www.webcitation.org/65cjqEsM6?url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8239899.stm|archive-date=2012-02-21}}</ref>. Уварванне на Грэнаду было першай буйной аперацыяй Узброеных Сіл ЗША пасля заканчэння [[Вайна ў В’етнаме|В’етнамскай вайны]]. Нягледзячы на цэлы шэраг лакальных няўдач, агульны зыход уварвання апынуўся паспяховым. Аперацыя адыграла пэўную ролю ў аднаўленні прэстыжу амерыканскай арміі ЗША пасля В’етнама. Вынятыя з яе ўрокі былі ўлічаны пры падрыхтоўцы значна больш буйнога [[Уварванне ЗША ў Панаму|ўварвання ў Панаму]] ў [[1989]] годзе. Пазней Рэйган пісаў у сваіх мемуарах: {{Цытата|Нельга было дазволіць, каб прывід В’етнама вечна лунаў над краінай і перашкаджаў нам абараняць законныя інтарэсы нацыянальнай бяспекі. Я падазраваў, што, калі мы нават пад самым строгім сакрэтам паведаміў аб акцыі лідарам кангрэсу, сярод іх заўсёды знойдзецца чалавек, які паведаміць аб ёй сродках масавай інфармацыі. Мы не сталі ні ў каго пытацца дазволу, а паступілі так, як лічылі патрэбным<ref name="ReferenceA"/>.}} Пасля заканчэння ваеннай аперацыі новым урадам Грэнады было заснавана дзяржаўнае свята — Дзень падзякі (''Thanksgiving Day''). Святкуецца штогод 25 кастрычніка па сённяшні дзень<ref>{{cite web|url=http://www.gov.gd/holiday_events.html|title=Государственные праздники|publisher=Официальный сайт правительства Гренады|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/689bP4qPI?url=http://www.gov.gd/holiday_events.html|archive-date=2012-06-03}}</ref>. У 2009 годзе міжнароднаму аэрапорту ў Порт-Салінас было прысвоена імя Морыса Бішапа (''Maurice Bishop International Airport''). == Адлюстраванне ў культуры і мастацтве == * х/ф «[[Перавал разбітых сэрцаў]]» (ЗША, 1986) * іранічны верш [[Аляксандр Аляксандравіч Сапроўскі|Аляксандра Сапроўскага]] «Ода на ўзяцце Сент-Джорджэса 25 кастрычніка 1983 года», стылізаваная пад [[Гаўрыіл Рамановіч Дзяржавін|Дзяржавіна]]<ref>[http://magazines.russ.ru/continent/2000/106/soprov.html Журнальный зал | Континент, 2000. — № 106 | Александр Сопровский — Стихи]</ref><ref>{{cite web|author=Александр Генис|title=Ода Рейгану|subtitle=Стихотворный постскриптум|url=https://www.svoboda.org/a/2300594.html|website=Радио Свобода|date=2011-02-08}}</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Халодная вайна}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Канфлікты 1983 года]] [[Катэгорыя:Кастрычнік 1983 года]] [[Катэгорыя:1983 год у ЗША]] [[Катэгорыя:Халодная вайна]] d9g34083ptdy1xvrx5zqs02fcvicz01 0 715106 5199058 5123481 2026-09-14T14:32:50Z DBatura 73587 /* Роспуск інтэрбрыгад і іх аднаўленне */ 5199058 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |назва = XIII інтэрбрыгада імя Яраслава Дамброўскага |арыгінал = {{lang-es|XIII Brigada Internacional}}<br>{{lang-pl|XIII Brygada Międzynarodowa im. Jarosława Dąbrowskiego}} |выява = Flag of the Mickiewicz Battalion.svg |подпіс = Сцяг Міцкевічаўскага батальёна 13-й інтэрбрыгады імя Дамброўскага. |гады =[[1936]]—[[1939]] |краіна = {{Сцягафікацыя|Другая Іспанская Рэспубліка}} |краіны = |падпарадкаванне = |у складзе = [[File:Emblem of the International Brigades.svg|22px]] [[Інтэрнацыянальныя брыгады]] |тып = |уключае_ў_сябе = [[Міцкевічаўскі батальён|Батальён імя Адама Міцкевіча]], [[Батальён імя Хасэ Палафокса]], [[Батальён імя Андрэ Марці]], [[Батальён імя Мацьяша Ракашы]], [[Батальёны імя Луізы Мішэль]], [[Батальён імя Анры Вільяміна]], [[Украінская рота інтэрбрыгад імя Тараса Шаўчэнкі]], [[Яўрэйская рота імя Нафталі Батвіна ў інтэрбрыгадзе]] |роля = |памер = каля 5 тысяч прайшло за ўвесь час |камандная_структура = |размяшчэнне = [[Альбасетэ]] ([[Іспанія]]) |мянушка = Дамброўшчыкі ({{lang-pl|Dąbrowszczacy}}) |мянушкі = |заступнік = [[Яраслаў Дамброўскі]] |заступнікі = |дэвіз = «[[За нашу і вашу свабоду]]» ({{lang-pl|Za naszą i waszą wolność}}, {{lang-es|Por vuestra libertad y la nuestra}}) |дэвізы = |колеры = |марш = Гонар і граната (аўтар музыкі невядомы – Б.Бранеўскі) |маршы = |талісман = |талісманы = |рыштунак = |войны = |бітвы = '''[[Грамадзянская вайна ў Іспаніі]]'''<br />[[Абарона Мадрыда]]<br />[[Бітва пры Хараме]]<br />[[Гвадалахарская аперацыя]]<br />[[Брунецкая аперацыя]]<br />[[Бітва на Эбра]]<br />[[Арагонская аперацыя]] |знакі_адрознення = |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = }} '''XIII Інтэрнацыянальная брыгада імя Яраслава Дамброўскага''' ({{lang-es|XIII Brigada Internacional}}, {{lang-pl|XIII Brygada Międzynarodowa im. Jarosława Dąbrowskiego}}) — [[воінская часць]], набраная ў асноўным з [[палякі|палякаў]] і грамадзян [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], якая ўдзельнічала ў [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайне ў Іспаніі]] на баку [[Другая Іспанская Рэспубліка|рэспубліканцаў]] супраць паўстанцаў [[Франсіска Франка|Франка]]. Фактычна, як і большасць астатніх інтэрбрыгад, была арганізавана [[Камінтэрн]]ам<ref>Piotr Gontarczyk. [http://www.rp.pl/artykul/10,896383-Dabrowszczacy---zolnierze-Stalina.html?p=1 Dąbrowszczacy — żołnierze Stalina] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150210094928/http://www.rp.pl/artykul/10,896383-Dabrowszczacy---zolnierze-Stalina.html?p=1 |date=10 лютага 2015 }} // Rzeczpospolita. — 2012. — № 23 июня.</ref>. Атрымала іспанскую ўзнагароду за доблесць<ref>dr Rafał Chwedoruk. [http://www.krytykapolityczna.pl/Trzy-pytania-do/Chwedoruk-Dabrowszczacy-obroncy-Republiki-i-demokracji/menu-id-77.html Dąbrowszczacy — obrońcy Republiki i demokracji] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160608004414/http://www.krytykapolityczna.pl/Trzy-pytania-do/Chwedoruk-Dabrowszczacy-obroncy-Republiki-i-demokracji/menu-id-77.html |date=8 чэрвеня 2016 }} // Krytyka Polityczna. — 2007. — № 12 мая.</ref>. Усяго на баку рэспубліканцаў ваявалі ў 1936—1939 гадах каля 5 тысяч палякаў і грамадзян даваеннай Польшчы. У адпаведнасці з законам аб грамадзянстве 1920 года, які забараняў грамадзянам Польскай Рэспублікі службу ў замежных войсках без дазволу польскага ўрада, добраахвотнікі аўтаматычна гублялі польскае грамадзянства ў момант уступлення ў брыгаду. 11 снежня 1936 года ў «Маніторы Польскім» было апублікавана афіцыйнае папярэджанне польскіх уладаў, якое пагражала пазбаўленнем польскага грамадзянства тым, хто прымае ўдзел у вайне ў Іспаніі. Распараджэнне міністра ўнутраных спраў ПР ад 26 лютага 1938 г. распаўсюдзіла дзеянне гэтага правіла на ўсіх палякаў-камбатантаў у Іспаніі<ref>[http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19380160114 Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 26 lutego 1938 r. o zmianie rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 7 czerwca 1920 r. w przedmiocie wykonania ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.]</ref>. == Гісторыя == === Першыя польскія падраздзяленні === 19 ліпеня 1936 года група палякаў — палітычных эмігрантаў, якія жылі ў Іспаніі, а таксама ўдзельнікаў міжнароднай рабочай спартакіяды ў [[Барселона|Барселоне]], уступіла ў рэспубліканскую міліцыю і разам з цэнтурыяй (ротай) імя [[Эрнст Тэльман|Эрнста Тэльмана]] адправілася на арагонскі фронт. 28 жніўня 9 польскіх шахцёраў з Францыі прынялі ўдзел у абароне горада [[Ірун]] ([[Краіна Баскаў]]). Калі ягоныя абаронцы былі вымушаны адступіць з-за вялікай перавагі з боку франкістаў і недахопу амуніцыі, палякі перайшлі французскую мяжу<ref name="НП">Ciszewski Piotr. [http://www.ibw.rdl.pl/?q=node/186 No pasaran!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110722074007/http://www.ibw.rdl.pl/?q=node%2F186 |date=22 ліпеня 2011 }}</ref> і пазней вярнуліся ў Іспанію. У Барселоне група палякаў прыбыла з [[Парыж]]а, у складзе якой былі Станіслаў Матушчак, Станіслаў «Болек» Уланоўскі і Антоній Каханек. 8 верасня 1936 года яны стварылі кулямётны ўзвод імя генерала Я. Дамброўскага, у складзе 36 чалавек. Падраздзяленне ўвайшло ў т. зв. «Калону Лібертад». З 11 верасня ўзвод ваяваў на фронце, спачатку пад [[Талавера]]й, а потым адзначыўся ў абароне Асоўскіх узгоркаў. 6 кастрычніка 1936 калона была вымушана адступіць пад Мадрыд, дзе была акружана сіламі франкістаў. Частка атрада, якой удалося выйсці з акружэння, у далейшым прымала ўдзел у [[Абарона Мадрыда|абароне Мадрыда]], баях [[Брунецкая аперацыя|пад Брунетэ]] і [[Эль-Эскарыяль|Эль-Эскарыялам]]. Некаторы лік палякаў ваяваў з самага пачатку вайны ў складзе [[Анархізм|анархісцкай]] міліцыі [[Федэрацыя анархістаў Іберыі|CNT-FAI]]. Верагодна шэраг з іх бралі ўдзел у падаўленні бунту гарнізона Барселоны<ref name="НП" />. === Батальён імя Яраслава Дамброўскага === [[Файл:Dabrowszczacy po bitwie pod Gudalajara.jpg|thumb|left|Батальён Дамброўскага пасля бітвы за Гвадалахару.]] Калі 22 кастрычніка 1936 года ўрад [[Другая Іспанская Рэспубліка|Іспанскай Рэспублікі]] прыняў рашэнне аб стварэнні [[Інтэрнацыянальныя брыгады|Інтэрнацыянальных брыгад]], у Іспаніі знаходзілася ўжо прыблізна 100 палякаў, гатовых ваяваць з франкістамі. Большасць з іх былі рабочымі і эмігрантамі, якія жылі ў [[Трэцяя французская рэспубліка|Францыі]], [[Бельгія|Бельгіі]] і [[Брытанскі мандат у Палесціне|Палесціне]]. Сярод іх былі таксама і прадстаўнікі радыкальнай інтэлігенцыі. Створаны 24 кастрычніка 1936 г. батальён імя Я. Дамброўскага быў адным з першых міжнародных падраздзяленняў. Ён увайшоў у склад [[XI інтэрбрыгада імя Эрнста Тэльмана|XI Інтэрбрыгады]], адразу ж адпраўленай на [[Абарона Мадрыда|абарону Мадрыда]]<ref name="НП" />. Камандзірам батальёна стаў Станіслаў «Болек» Уланоўскі, а палітычным камісарам Станіслаў Матушчак. Узбраенне складалася са старых мексіканскіх вінтовак, 4 [[Кулямет Максіма ўзору 1910 года|кулямётаў «Максім» узору 1910 года]] і гранат уласнай вытворчасці, вырабленых з кансервавых слоікаў. 4 лістапада батальён пасланы ў Мадрыд, куды і прыбыў 8 лістапада. У Мадрыдзе ваяваў у раёне [[Бітва за Сьюдад Універсітарыя|Сьюдад Універсітарыя]], над ракой [[Мансанарэс (рака)|Мансанарэс]], у раёне Французскага маста. Падчас гэтых баёў батальён панёс вялікія страты і быў адведзены на перафарміраванне. 29 лістапада батальён быў уключаны ў склад XIII брыгады пад камандаваннем венгерскага яўрэя [[Матэ Залка|генерала Лукача]]. 28 снежня батальён быў пераведзены [[Гвадалахарская аперацыя|пад Гвадалахару]], з заданнем заняць важны вузел дарог Мадрыд—Сарагоса і Мадрыд—Сігуэнса, з мэтай адсячэння войскаў франкістаў, якія ваююць пад сталіцай, ад баз забеспячэння. 2 студзеня 1937 г. батальён заняў вузел, але ў атацы атрымаў смяротнае раненне камандзір падраздзялення [[Антоній Каханек]]. Яго пераемнікам стаў Віктар Кузніцкі «Павел Склінярж». 8—11 студзеня батальён ваяваў на фронце пад Маядахондам, а затым быў адведзены ў тыл, дзе прыняў папаўненне. 7 лютага 1937 года батальён быў перадыслакаваны ў [[Арганда-дэль-Рэй|Арганду]], дзе заняў пазіцыі ў раёне маста на рацэ Харама — цэнтральны аб’ект нападаў франкістаў у іх спробе наступаць на Мадрыд з поўдня. Нягледзячы на ​​значныя страты, усе напады ворага былі адбіты. З 10 сакавіка батальён ваяваў пад Гвадалахарай супраць італьянскага экспедыцыйнага корпуса і 18 сакавіка, сумесна з іншымі падраздзяленнямі, узяў горад [[Брыуэга|Брыуэгу]]. У красавіку ваяваў у раёне Марата-дэ-Тахунія і ў Каса-дэль-Кампа. Потым быў адведзены на адпачынак. 1 мая атрымаў дасланы [[Камуністычная партыя Польшчы|Кампартыяй Польшчы]] сцяг з рук [[Густаў Рэйхер|Густава «Рвала» Рэйхера]]. У канцы мая, разам з часцямі генерала Лукача быў пасланы на фронт, дзе 11—16 чэрвеня прыняў удзел у няўдалым наступленні рэспубліканскай арміі, нясучы велізарныя страты. У маі, у складзе XII інтэрбрыгады, удзельнічаў у нападзе на Свяцілішча Маці Божай Кабезскай у Сьера-Марэна, дзе байцы здзейснілі злачынствы супраць мірнага насельніцтва і духавенства<ref>M.J. Chodakiewicz. Zagrabiona pamięć. Wojna w Hiszpanii 1936—1939. // Warszawa. — 1997.</ref>. === Польская брыгада === 23 чэрвеня 1937 года батальён імя генерала Я. Дамброўскага быў разгорнуты ў 150-ю брыгаду, камандаванне якой прыняў іспанец Фернанда Герасі-і-Мехулан, а палітычным камісарам стаў [[Станіслаў Матушчак]]. У склад брыгады ўвайшлі батальёны: * польскі імя генерала Яраслава Дамброўскага * [[Батальён імя Мацьяша Ракашы|венгерскі]] імя [[Мацьяш Ракашы|Мацьяша Ракашы]] * [[Батальён імя Андрэ Марці|французска-бельгійскі]] імя [[Андрэ Марці]] * [[Батальён імя Хасэ Палафокса|батальён]] імя [[Хасэ Рэбольеда дэ Палафокс|Хасэ Палафокса]]. Батальён Палафокса акрамя польскай і іспанскай рот, уключаў у сябе [[Украінская рота інтэрбрыгад імя Тараса Шаўчэнкі|ўкраінскую роту імя Тараса Шаўчэнкі]] і [[Яўрэйская рота імя Нафталі Батвіна ў інтэрбрыгадзе|яўрэйскую роту імя Нафталі Батвіна]]. У ліпені брыгада змагалася пад Брунэтэ, у жніўні на арагонскім фронце. У жніўні ў склад злучэння была ўключана польская рота імя [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], якая з пачатку года ваявала ў складзе 9-га батальёна імя [[Васіль Іванавіч Чапаеў|Чапаева]] пад [[Тэруэль|Тэруэлем]], у абароне [[Альмерыя|Альмерыі]], пад [[Гранада]]й і [[Кордава (Іспанія)|Кордавай]], а затым і ў Брунецкай аперацыі. Рота была ўключана ў батальён Палафокса, у якасці 1-й роты батальёна. 8 жніўня 150-я брыгада была пераназвана ў '''XIII інтэрнацыянальную брыгаду імя Я. Дамброўскага''', а рота імя А. Міцкевіча была выведзена са складу батальёна Палафокса, і разгорнута ў 3-і [[Міцкевічаўскі батальён|польскі батальён імя А. Міцкевіча]]. У канцы жніўня брыгада ваявала пад [[Сарагоса]]й, дзе вызначылася смелай атакай. 12—18 кастрычніка ваявала пад Фуэнтэс-дэ-Эбра, а ў снежні на ўчастку Тардэнта-Сіера ў горным Арагоне, з мэтай адваёўвання Тэруэля, што дазволіла 24 снежня заняць горад. У лютым 1938-га брыгада прыняла ўдзел у наступленні ў [[Эстрэмадура|Экстрэмадуры]]. 16 лютага яна пачала баі за горны хрыбет Сьера-Кемада, угрызаючыся ў пазіцыі ворага і прарваўшы іх абарону. Аднак контратака франкістаў прывяла да адыходу палякаў і знішчэння часткі брыгады. У пачатку сакавіка брыгада перадыслацыравана на арагонскі фронт, дзе прыняла ўдзел у абарончых баях у складзе 35-й міжнароднай дывізіі, пад камандаваннем польскага [[Караль Свярчэўскі|генерала «Вальтэра»]]. 21 ліпеня 1938 гады брыгада заняла пазіцыі над ракой [[Эбра]], дзе камандаванне рэспубліканскай арміі рыхтавала контрнаступленне, з мэтай спыніць пасоўванне франкістаў ([[Бітва на Эбра]]). 25 ліпеня брыгада фарсіравала раку, глыбока ўклінавалася ў пазіцыі франкістаў, і прасунулася пад [[Гандэса|Гандэсу]], дзе затым вяла двухмесячныя баі. Дзеянні палякаў над Эбра былі высока ацэнены. Брыгада атрымала вышэйшую рэспубліканскую ваенную ўзнагароду «[[Medalla del Valor]]». === Роспуск інтэрбрыгад і іх аднаўленне === [[Файл:Dabrowszczacy przysiegaja wiernosc sprawie Republiki.jpg|thumb|left|Дамброўшчыкі падчас развітальнага параду ў Барселоне.]] Яшчэ ў маі Лонданскі камітэт па неўмяшанні прыняў рашэнне аб вывадзе ўсіх замежных часцей з Іспаніі, як з рэспубліканскага, так і з франкісцкага боку. Рашэнне відавочна было на карысць мяцежнікаў, бо было зразумела, што ні [[Трэці Рэйх]], ні [[Каралеўства Італія (1861—1946)|Італія]] не выведуць свае падраздзяленні. 21 верасня на сесіі [[Ліга нацый|Лігі нацый]] кіраўнік рэспубліканцаў абвясціў аб тым, што яго ўрад прыняў рашэнне ''«аб неадкладным і поўным адкліканні ўсіх байцоў неіспанцаў, якія ўдзельнічаюць у барацьбе ў Іспаніі на баку ўрада»''<ref>La crisis del estado: dictadura, republica, guerra. // Barcelопa. — 1981. — С. 478.</ref>. 24 верасня ўрад Іспанскай Рэспублікі, пад ціскам Лігі Нацый, вывеў інтэрнацыянальныя падраздзяленні з лініі фронту, а ў кастрычніку расфармаваў іх і дэмабілізаваў асабовы склад. 28 кастрычніка ў Барселоне адбыўся ўрачысты парад-развітанне з байцамі міжнародных брыгад. [[Воіны-інтэрнацыяналісты|Воінаў-інтэрнацыяналістаў]] прыйшлі праводзіць больш за 200 тыс. жыхароў горада і яго наваколля. Па адной з вуліц горада — Дыяганалі — прайшлі спецыяльна сфармаваныя часці інтэрнацыяналістаў, якія прадстаўлялі кожную інтэрбрыгаду і інтэрзлучэнне. Байцы і афіцэры ішлі без зброі пад сцягамі сваіх часцей. Іх віталі кіраўнік урада Негрын і лідары [[Народны фронт (Іспанія)|Народнага фронту]]. Выступаючы перад імі, [[Далорэс Ібаруры]] заявіла: ''«Вы можаце быць упэўнены, што ўспаміны пра вас будуць вечна жыць у нашых сэрцах… Пакуль існуе Іспанія, будзе жыць у нас памяць аб міжнародных брыгадах»''<ref>Ибаррури Д. В борьбе // Москва. — 1966. — С. 358.</ref>. 23 снежня франкісцкія войскі разгарнулі [[Каталонская аперацыя|генеральнае наступленне на Каталонію]]. У сярэдзіне студзеня 1939 г. яны зламалі супраціўленне рэспубліканцаў, і пачалося адступленне часцей рэспубліканскай арміі да французскай мяжы. Устала задача выратавання амаль 6 тыс. інтэрнацыяналістаў, якія не паспелі пакінуць Іспанію. Сакратарыят ІККІ даў камандаванню дырэктыву прыняць меры для бясшумнага ўзнаўлення інтэрбрыгад<ref name="ИБ">Марклен Мещеряков. [http://scepsis.ru/library/id_3252.html Судьба интербригад в Испании по новым документам] // Новая и новейшая история. — 1993. — № 5. — С. 18-42.</ref>. У студзені 1939 года брыгада была адноўлена і 24 студзеня адпраўлена на каталонскі фронт, дзе праваявала яшчэ два тыдні. 9 лютага 1939 года салдаты польскай брыгады, разам з байцамі іншых міжнародных часцей, перасеклі французскую мяжу і былі інтэрнаваны ў Францыі<ref name="ИБ" />. {{пачатак цытаты}}Усіх аб’ядноўвала вялікая, самая высокая і рэвалюцыйная мэта — узброеная барацьба з фашызмам, і дзеля яе немцы, італьянцы, палякі, яўрэі, прадстаўнікі нацыянальнасцей усяго свету да неграў, японцаў і кітайцаў уключна ўмелі дамовіцца паміж сабой, знаходзілі агульную мову, цярпелі роўныя нягоды, ахвяравалі адным жыццём, паміралі героямі, былі напоўнены адной і той жа нянавісцю да агульнага ворага.{{oq|ru|Всех объединяла большая, самая высокая и революционная цель — вооружённая борьба с фашизмом, и ради неё немцы, итальянцы, поляки, евреи, представители национальностей всего мира до негров, японцев и китайцев включительно умели договориться между собой, находили общий язык, терпели равные невзгоды, жертвовали одной жизнью, умирали героями, были преисполнены одной и той же ненавистью к общему врагу.}}{{канец цытаты|крыніца=Российский государственный военный архив. ф. 35082, оп. 1, д. 95, л. 46.}} === Удзел палякаў у грамадзянскай вайне ў іншых падраздзяленнях === [[Файл:Medal za Waszą Wolność i Naszą1.jpg|thumb|left|Медаль «За вашу і нашу Свабоду».]] Акрамя палякаў, якія ваявалі ў XIII інтэрбрыгадзе, былі таксама створаны польскія артылерыйскія батарэі: імя [[Валерый Антонавіч Урублеўскі|Валерыя Урублеўскага]] (створана 16 снежня 1937) і імя [[Барташ Галавацкі|Барташа Главацкага]] (створана ў ліпені 1937), якія ўваходзілі ў склад 1-га інтэрнацыянальнага славянскага дывізіёна цяжкай артылерыі. Таксама палякі ваявалі ў батарэі артылерыі СПА імя [[Карл Лібкнехт|Карла Лібкнехта]], займалі пасады камандзіраў і камісараў у 129-й інтэрбрыгадзе, 35-й і 45-й дывізіях, а таксама ў шэрагу іншых падраздзяленняў рэспубліканскай арміі. == Пасля вайны == Падчас Другой сусветнай вайны большая частка дамброўшчыкаў уступіла ў антыфашысцкія партызанскія атрады або ваявалі на франтах. Адным з арганізатараў першых баявых груп у [[Варшаўскае гета|Варшавскім гета]] быў капітан інтэрбрыгады, камісар Пінкус Карцін<ref>{{Cite web |url=http://www.e-slovo.ru/185/12pol1.htm |title=Простые непростые судьбы |access-date=1 жніўня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010024456/http://www.e-slovo.ru/185/12pol1.htm |archive-date=10 кастрычніка 2007 |url-status=dead }}</ref>. «Іспанцы» арганізоўвалі падпольныя атрады, з якіх потым нарадзілася [[Гвардыя Людова]]<ref name="ПМ">Paweł Machcewicz. [http://wyborcza.pl/1,86697,4225887.html Dąbrowszczacy to nie zbrodniarze] // Gazeta Wyborcza. — 2007. — № 15 июня.</ref>. «Іспанец» [[Караль Свярчэўскі]] з ПНР стаў намеснікам міністра абароны (загінуў у сутычцы з атрадам [[УПА]]). Адзін з апошніх камандзіраў брыгады, [[Генрык Таруньчык]], пасля вайны ўзначаліў Спецыяльны батальён, з якога потым вырас [[Корпус унутранай бяспекі (Польшча)|Корпус унутранай бяспекі]]. [[Гжэгаж Карчыньскі]] быў намеснікам [[Міністэрства грамадскай бяспекі (Польшча)|міністра грамадскай бяспекі]] (1946—48), потым міністра нацыянальнай абароны (1965—71), адзін з адказных за прыгнечанне [[Хваляванні ў Польшчы (1970)|хваляванняў ў снежні 1970]]. [[Вацлаў Комар|Мендэль Касой «Вацлаў Комар»]] у 1950-х кіраваў аб’яднанай службай грамадзянскай і ваеннай разведкі Польшчы<ref name="ПМ" />. [[Давід Карон]] быў адным са стваральнікаў і першым камандзірам ваеннай разведкі Ізраіля<ref>{{Cite web |url=http://www.nrg.co.il/online/archive/ART/213/899.html |title=Архіўная копія |access-date=1 жніўня 2022 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304001738/http://www.nrg.co.il/online/archive/ART/213/899.html |url-status=dead }}</ref>. 18 кастрычніка 1956 года Дзяржаўная рада [[ПНР]] заснавала [[Медаль «За вашу і нашу Свабоду»]]. Медаль прызначаўся для ўзнагароджання польскіх добраахвотнікаў — байцоў інтэрнацыянальных брыгад, якія змагаліся ў перыяд грамадзянскай вайны ў Іспаніі ў 1936—1939 гадах на баку рэспубліканцаў. У ПНР у гонар байцоў і камандзіраў брыгады была названа вялікая колькасць вуліц, але ўсе яны былі перайменаваны пасля падзення камунізму<ref name="НП" />. У Львове, у памяць аб камісары ўкраінскай роты імя Т. Шаўчэнкі XIII інтэрбрыгады, які загінуў у [[Бітва на Эбра|бітве на Эбра]], [[Юрый Дзмітрыевіч Велікановіч|Юрыі Велікановічы]] быў усталяваны помнік (разбураны ў 2017 годзе), а адна з вуліц атрымала яго імя (перайменавана пасля здабыцця незалежнасці ў 1991-м годзе). У 1996 годзе, у гонар 60-годдзя з пачатку грамадзянскай вайны, усе ветэраны інтэрбрыгад, і сярод іх і дамброўшчыкі, атрымалі ганаровае іспанскае грамадзянства<ref>[http://tygodnik.onet.pl/1547,1406675,dzial.html Fotografia z królem Carlosem] // Tygodnik Powszechny. — 6 мая 2007. — № 18 (3017).</ref>. == Камандзіры батальёна (да 16 красавіка 1937) і брыгады == * Станіслаў «Болек» Уланоўскі (24 кастрычніка — 20 лістапада 1936) * «Андрэ» † (француз) (20 лістапада 1936, загінуў) * Віктар Кузніцкі «Павел Склінярж» (20 лістапада 1936) * Фердынанд Казоўскі «Пятроў» (балгарын) (20 — 21 лістапада 1936) * Антоній Каханек (21 — 26 лістапада 1936) * Віктар Кузніцкі «Павел Склінярж» (26 лістапада — 30 снежня 1936) * Антоній Каханек † (30 снежня 1936 — 2 студзеня 1937, загінуў) * Віктар Кузніцкі «Павел Склінярж» (2 студзеня — 13 лютага 1937) * Юзаф Стральчык «Ян Барвінскі» (13 лютага — 23 чэрвеня 1937) * Фернанда Герасі-і-Мехулан (іспанец) (23 чэрвеня — 15 ліпеня 1937) * Юзаф Стральчык «Ян Барвінскі» (15 ліпеня 1937 — 28 сакавіка 1938) * Міхаіл Хватаў «Харчанка» (украінец) (28 сакавіка — 30 жніўня 1938) * Баляслаў Малаец «Эдвард» (30 жніўня — 24 верасня 1938) * Генрык Тарунчык (24 — 27 студзеня 1939) * Міхаіл Шальваі «Чапаеў» (венгр) (27 студзеня — 9 лютага 1939) == Прэса брыгады == Польскімі ўдзельнікамі грамадзянскай вайны выдаваўся шэраг перыядычных выданняў (галоўным чынам на польскай мове): * Dąbrowszczak — газета батальёна імя Я. Дамброўскага, пазней орган усёй брыгады да з’яўлення «Ochotnik Wolności». * Bartoszak — выданне батарэі імя Б. Галавацкага. * Naprzód — выданне батальёна Палафокса. * Żołnierz Wolności — выданне батальёна імя А. Міцкевіча. * Ochotnik Wolności ({{lang-es|El Voluntario de la Libertad}}) — афіцыйны орган XIII інтэрбрыгады імя Я. Дамброўскага. * Батвін ({{lang-yi|באטווין}}) — выданне роты імя Нафталі Батвіна<ref>[http://www.infocenters.co.il/gfh/notebook_ext.asp?book=96889&lang=heb&site=gfh ביטאון פלוגת «בוטווין», פלוגה של יהודים דוברי יידיש שלחמו במלחמת האזרחים בספרד.]</ref>. * Gazeta Scienna — франтавая газета кулямётнай роты 13-й брыгады імя Дамброўскага. * Asalto — бюлетэнь спецроты 13-й брыгады імя Дамброўскага<ref>[http://x2.x3.interbrigades.inforost.org/authors/105?locale=ru&per_page=100&sort=cached_extent_number&sort_order=ASC&view=grid Российский государственный архив социально-политической истории]{{Недаступная спасылка}}</ref>. * Барацьба — газета роты імя Тараса Шаўчэнкі<ref>{{Cite news|title=Украинцы в первых боях с фашизмом|url=https://zn.ua/SOCIETY/ukraintsy_v_pervyh_boyah_s_fashizmom.html|work=ZN.ua|access-date=2018-02-13|archive-date=2018-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729081750/https://zn.ua/SOCIETY/ukraintsy_v_pervyh_boyah_s_fashizmom.html}}</ref>. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Брыгады]] [[Катэгорыя:Інтэрнацыянальныя брыгады]] k8kpdvfv2lxycssdl7gzf9cwmew8ra1 0 715210 5199061 5197553 2026-09-14T14:36:26Z DBatura 73587 /* Ход падзей */ 5199061 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Кітайска-тайваньскі крызіс |частка = [[Другая халодная вайна]] |выява = China Taiwan Locator.svg |памер = 300px |загаловак = |дата = з [[27 ліпеня]] па [[3 жніўня]] [[2022]] |месца = |прычына = візіт Нэнсі Пэлосі на Тайвань |вынік = *• Пачатак ваенных вучэнняў НВАК у раёне Тайваня. *• Рашучы пратэст МЗС КНР. *• Санкцыі супраць Тайваня *• Санкцыі супраць Нэнсі Пэлосі. |змены = |статус = |праціўнік1 = {{Сцяг|КНР}} [[Кітайская Народная Рэспубліка]] <small>([[Кантынентальны Кітай]])</small> |праціўнік2 = {{Сцяг|Тайвань}} [[Кітайская Рэспубліка]] <small>([[Тайвань (востраў)|Востраў Тайвань]])</small><br>{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = |камандзір2 = |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = |сілы2 = |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = |заўвага = |Commons = }} [[File:Nancy Pelosi at Taipei Songshan Airport.jpg|thumb|300px|Дэлегацыя на чале з [[Нэнсі Пэлосі]] ў аэрапорце [[Тайбэй|Тайбэя]], 2 жніўня 2022 года.]] '''Кітайска-тайваньскі крызіс 2022 года''' — абвастрэнне сітуацыі паміж [[КНР|Кітаем]] і [[Тайвань|Тайванем]] летам [[2022]] года, выкліканае запланаваным візітам спікера [[Палата прадстаўнікоў ЗША|Палаты прадстаўнікоў ЗША]] 52-га склікання [[Нэнсі Пэлосі]] на Тайвань. На магчымасць такой паездкі ўлады Кітая адрэагавалі рэзка негатыўна<ref>{{Cite news|accessdate=2022-08-01|last=|date=2022-07-25|website=Reuters|title=China confirms warnings to U.S. on Pelosi's possible Taiwan visit|url=https://www.reuters.com/world/china/china-confirms-warnings-us-pelosis-possible-taiwan-visit-2022-07-25/}}</ref><ref>{{Cite news|accessdate=2022-08-01|date=2022-07-29|website=Financial Times|title=Pelosi’s Taiwan visit will inflame US-China crisis, analysts warn|url=https://www.ft.com/content/1ed04488-dbf6-44b1-910a-de04eb3b08e2}}</ref>. У ходзе пачатку паездкі Пэлосі Кітай разгарнуў ваенныя сілы ў акваторыі правінцыі [[Фуцзянь]], якая мае водную мяжу з Тайванем<ref name=":1">{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/feature/2022/07/30/nensi-pelosi-kazhetsya-sobiralas-posetit-tayvan-kitayskiy-propagandist-prigrozil-chto-ee-samolet-budet-sbit|title=Нэнси Пелоси, кажется, собиралась посетить Тайвань. Китайский пропагандист пригрозил, что ее самолет будет сбит Лайнер спикера палаты представителей США приземлился на Гавайях|website=Meduza|access-date=2022-08-01}}</ref>. [[ЗША]] таксама ўзмацнілі сваю ваенна-марскую прысутнасць у рэгіёне. Візіт Нэнсі Пэласі павінен быў суправаджаць [[USS Ronald Reagan (CVN-76)|авіяносец «Рональд Рэйган»]]. У выніку, запланаваная паездка была спачатку адкладзена<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/31/07/2022/62e5594b9a79472801836057|title=Как азиатское турне Пелоси обострило отношения США и Китая|website=РБК|access-date=2022-08-01}}</ref>, але затым усё ж здзейснена. Крызіс вымусіў вышэйшых кіраўнікоў Кітая і ЗША загадзя правесці тэлефонную размову, падчас якой [[Джо Байдэн]] заявіў, што Злучаныя Штаты рашуча супраць любых спробаў у аднабаковым парадку змяніць статус Тайваня, а [[Сі Цзіньпін]], у сваю чаргу, заклікаў выконваць [[Палітыка аднаго Кітая|прынцып «адзінага Кітая»]]<ref>{{Cite news|accessdate=2022-08-01|website=BBC News Русская служба|title=Байден и Си Цзиньпин обменялись предупреждениями по поводу Тайваня|url=https://www.bbc.com/russian/news-62328908}}</ref>. == Перадгісторыя == === Дыпламатычнае пытанне === Да пачатку 1990-ых [[Тайвань (востраў)|востраў Тайвань]] знаходзіўся пад поўным кантролем [[кансерватызм|кансерватыўнай]] [[нацыяналізм|нацыяналістычнай]] партыі [[Гаміньдан]], якая супрацьстаяла [[Камуністычная партыя Кітая|камуністам]] і бегла з тэрыторыі [[Кантынентальны Кітай|кантынентальнага Кітая]] пасля разгрому ў [[Грамадзянская вайна ў Кітаі|грамадзянскай вайне]] ў 1949 годзе. Станам на 2022 год, урад Тайваня прэтэндаваў на суверэнітэт над усёй тэрыторыяй Кітая і да 1976 года займаў месца КНР у [[Савет Бяспекі ААН|Савеце Бяспекі ААН]]. Афіцыйна ён [[Палітычны статус Тайваня|прызнаны толькі некалькімі краінамі свету]], а з астатнімі падтрымлівае адносіны праз камерцыйныя і культурныя прадстаўніцтва. ЗША афіцыйна прытрымліваюцца палітыкі «адзінага Кітая» і не маюць дыпламатычных адносінаў з Тайванем. Пры гэтым з 1979 года ў дзяржаве дзейнічае [[Закон аб адносінах з Тайванем|закон, які дазваляе пастаўляць на востраў зброю для абароны]]<ref name=":1" />. ===Дэлегацыі ЗША=== У маі 1995 года [[Палата прадстаўнікоў ЗША]] пад старшынствам спікера [[Ньют Гінгрыч|Ньюта Гінгрыча]] пераважнай большасцю галасоў (396 супраць 0) прагаласавала за тое, каб запатрабаваць ад выканаўчай улады выдаць [[Віза|візу]] першаму ўраджэнцу Тайваня [[Лі Дэнхуэй|Лі Дэнхуэю]]<ref>{{Cite web|url=http://www.congress.gov/|title=EXPRESSING THE SENSE OF CONGRESS REGARDING A VISIT BY THE PRESIDENT OF THE REPUBLIC OF CHINA ON TAIWAN|website=congress.gov|access-date=2022-08-01}}</ref>. У выніку, Лі наведаў Злучаныя Штаты ў чэрвені таго ж года. У сакавіку 1996-га ўрад накіраваў [[авіяносец|авіяносцы]] «[[USS Independence (CV-62)|Independence]]» і «[[USS Nimitz (CVN-68)|Nimitz]]» ва ўсходнія воды Тайваня на абарону першых прамых прэзідэнцкіх выбараў Кітайскай Рэспублікі. У красавіку 1997 года спікер Гінрыч асабіста ўзначаліў дэлегацыю, якая на спецыяльным самалёце [[Ваенна-паветраныя сілы ЗША|ВПС ЗША]] наведала Тайвань з візітам да Лі Дэнхуэя, першага дэмакратычна абранага [[Прэзідэнт Кітайскай Рэспублікі|прэзідэнта Кітайскай Рэспублікі]]<ref>{{Cite web|lang=zh-tw|url=https://www.president.gov.tw/NEWS/3979|title=總統接見美國聯邦眾議院議長金瑞契|website=www.president.gov.tw|access-date=2022-08-01}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://english.president.gov.tw/NEWS/1034|title=Press Release from the Office of the President|website=english.president.gov.tw|access-date=2022-08-01}}</ref><ref>{{Cite web|lang=zh-Hant-TW|url=https://tw.news.yahoo.com/%E9%9B%B2%E8%B1%B9-%E5%90%8C%E6%A1%86%E6%B0%91%E8%88%AA%E6%A9%9F-%E6%86%B2-%E7%A9%BA-%E7%89%B9%E6%88%B0%E9%98%BB%E6%95%B5-113945359.html|title=雲豹「同框民航機」 憲、空、特戰阻敵「奪松機」|website=tw.news.yahoo.com|access-date=2022-08-01}}</ref>. У 2018 годзе [[Закон аб паездках на Тайвань]], накіраваны на садзейнічанне абмену на высокім узроўні паміж Тайванем і Злучанымі Штатамі, быў прыняты Палатай прадстаўнікоў пад старшынствам спікера [[Нэнсі Пэлосі]], а затым ухвалены [[Сенат ЗША|Сенатам]] і падпісаны [[прэзідэнт ЗША|прэзідэнтам]] [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. У красавіку 2019 года [[Пол Раян]], кандыдат у [[Віцэ-прэзідэнт ЗША|віцэ-прэзідэнты]] ад [[Рэспубліканская партыя ЗША|рэспубліканцаў]] у 2012 годзе, што сыходзіў з пасады спікера Палаты прадстаўнікоў, узначаліў дэлегацыю, якая наведала Тайвань для святкавання 40-годдзя прыняцця ЗША [[Закон аб адносінах з Тайванем|Закона аб адносінах з Тайванем]] і сустрэчы з прэзідэнтам Кітайскай Рэспублікі [[Цай Інвэнь]]<ref>{{Cite web|lang=zh-tw|url=https://www.president.gov.tw/News/24276|title=接見美前議長萊恩 總統盼臺美共同打造和平、穩定、開放、繁榮的印太地區|website=www.president.gov.tw|access-date=2022-08-01}}</ref>. У жніўні 2020 года міністр аховы здароўя [[Алекс Азар]] узначаліў дэлегацыю на Тайвань на спецыяльным самалёце ВПС ЗША для сустрэчы з прэзідэнтам Цай Інвэнь ад імя прэзідэнта ЗША Дональда Трампа, каб ушанаваць памяць нядаўна памерлага «бацькі дэмакратыі на Тайвані», былога прэзідэнта Лі Дэнхуэя, а таксама каб наведаць Міністэрства замежных спраў Тайваня і Міністэрства аховы здароўя і сацыяльнага забеспячэння Тайваня, з мэтай абмяняцца думкамі з медыцынскім персаналам, экспертамі і навукоўцамі аб барацьбе супраць [[Пандэмія COVID-19|пандэміі COVID-19]]<ref>{{Cite web|lang=zh-hk|url=https://www.rfa.org/cantonese/news/htm/tw-azar-08062020060714.html|title=美國衛生部長阿札爾敲定周日訪台 將代表特朗普總統晉見蔡英文|website=Radio Free Asia|access-date=2022-08-01}}</ref>. У чэрвені 2021 года тры сенатары наведалі Тайвань на транспартным самалёце ВПС ЗША<ref>{{Cite web|lang=zh-Hant-TW|url=https://www.appledaily.com.tw/politics/20210606/Y3VEH4OCXZHATL5K7F7WCE6QWY/|title=美跨黨派3參議員帶來好消息！搭軍機抵台比讚 宣布捐贈台灣75萬劑疫苗（不斷更新）｜蘋果新聞網｜蘋果日報|website=AppleDaily|date=2021-06-06|access-date=2022-08-01}}</ref>. У лістападзе 2021 чатыры сенатары і два кангрэсмены наведалі востраў на самалёце прадстаўніцкага класа [[Ваенна-марскія сілы ЗША|ВМС ЗША]]<ref>{{Cite web|url=https://www.voacantonese.com/a/jet-carrying-US-senators-congressmen-makes-surprise-visit-to-Taiwan-20211109/6307346.html|title=乘搭美國軍機 美國聯邦參眾議員突訪台灣 五角大樓稱符合慣例|website=美國之音|access-date=2022-08-01}}</ref>. У красавіку 2022 пяць сенатараў, у тым ліку старшыня Камітэта па замежных справах Федэральнага сената, і адзін член Палаты прадстаўнікоў наведалі Тайвань на спецыяльным самалёце ВПС ЗША<ref>{{Cite web|lang=zh-Hant|url=https://www.mirrormedia.mg/story/20220414edi049/|title=美參議院外委會主席搭空軍專機抵台 蔡總統15日接見|website=鏡週刊 Mirror Media|date=2022-04-14|access-date=2022-08-01}}</ref>. == Ход падзей == 27 ліпеня Упраўленне марской бяспекі правінцыі [[Гуандун]] выпусціла аб’яву аб забароне плавання ў моры, па прычыне ваенных вучэнняў у пазначаным раёне ў заходніх водах [[Хайнань(праліў)|праліва Хайнань]] 29 і 30 ліпеня<ref>{{Cite web|url=http://news.cctv.com/2022/07/28/ARTItmOzE3VWkiyb982fZnyT220728.shtml|title=广东海事局发布航行警告：南海部分海域将进行军事演习|author=戴萌萌|website=news.cctv.com|access-date=2022-08-01}}</ref>. 29 ліпеня тайваньская газета [[Liberty Times]] паведаміла, што ваенны самалёт [[Народна-вызваленчая армія Кітая|НВАК]] тройчы ўваходзіў у тайваньскую «апазнавальную зону супрацьпаветранай абароны» (паўднёва-заходняя паветраная прастора) а 6:42, 06:43, 07:40. Тайваньскія ВПС былі ў паветры ў стане [[баявая гатоўнасць|баявой гатоўнасці]] і транслявалі выгнанне кітайскага самалёта<ref>{{Cite web|url=https://wappass.baidu.com/static/captcha/tuxing.html?ak=572be823e2f50ea759a616c060d6b9f1&backurl=https%3A%2F%2Fmbd.baidu.com%2Fnewspage%2Fdata%2Flandingsuper%3Fthird%3Dbaijiahao%26baijiahao_id%3D1739655473727744197%26wfr%3Dspider%26c_source%3Dkunlun&timestamp=1659357221&signature=7148ca9720710f03b919682f0c22ac86|title=百度安全验证|website=wappass.baidu.com|access-date=2022-08-01}}</ref>. У той жа дзень [[Белы дом]] заявіў, што калі Пэлосі наведае востраў падчас свайго турнэ па Азіі, у Кітая і ЗША не будзе прычын «ваяваць»<ref>{{Cite web|lang=zh|url=https://www.voachinese.com/a/white-house-no-need-for-tensions-if-pelosi-visits-taiwan-20220729/6679698.html|title=白宫：佩洛西议长若访台湾，没理由“动手打起来”|website=美国之音|access-date=2022-08-01}}</ref>. 30 ліпеня Нэнсі Пэлосі накіравалася ў Тайвань<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rtvi.com/news/pelosi-vyletela-v-aziyu-vizit-na-tajvan-poka-pod-voprosom/|title=Пелоси вылетела в Азию. Визит на Тайвань пока под вопросом|website=RTVI|date=2022-07-30|access-date=2022-08-01}}</ref>. У сервісе [[Flightradar24]] за яе палётам назірала каля 50 тыс. карыстальнікаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.fontanka.ru/2022/07/30/71530082/|title=За полетом самолета Пелоси наблюдают почти 50 тысяч человек|website=fontanka.ru - новости Санкт-Петербурга|date=2022-07-30|access-date=2022-08-01}}</ref>. 30 ліпеня [[Народна-вызваленчая армія Кітая]] адкрыла агонь у водах ля правінцыі Фуцзянь<ref>{{Cite web|url=https://taiwan.huanqiu.com/article/492BiVQEACZ|title=台媒：大陆今在福建平潭附近水域实弹训练，“警告意味浓”|website=taiwan.huanqiu.com|access-date=2022-08-01}}</ref>. З 30 па 31 ліпеня ваенна-марскі флот і авіяцыя на Паўднёвым і Усходнім ТВД правялі шэраг баявых вучэнняў з высадкай [[дэсант|дэсанту]]<ref>{{Cite web|url=https://www.thepaper.cn/newsDetail_forward_19253217|title=东部、南部战区接连发布实弹演练通告，涉及海航和登陆舰部队_澎湃防务_澎湃新闻-The Paper|website=www.thepaper.cn|access-date=2022-08-01}}</ref>. 31 ліпеня рэйс са спікерам зрабіў пасадку на [[Гаваі|Гаваях]]. Ужо раніцай таго ж дня Пэлосі, якая знаходзілася на спецыяльным самалёце ВПС ЗША, выклала 4 твіты запар па шляху ў Азію. Усе твіты былі аб унутраных медыцынскіх праблемах у Злучаных Штатах, Тайвань у іх не згадваўся<ref>{{Cite web|url=https://m.takefoto.cn/news/2022/07/31/10126332.shtml|title=亚洲行途中佩洛西连发4条推特，没有提台湾_北晚在线|website=m.takefoto.cn|access-date=2022-08-01}}</ref>. 1 жніўня ЗША пачалі перамяшчаць самалёты і авіяносцы бліжэй да Тайваня<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.mk.ru/politics/2022/08/01/ssha-nachali-peremeshhat-samolety-i-avianoscy-blizhe-k-tayvanyu.html|title=США начали перемещать самолеты и авианосцы ближе к Тайваню|website=www.mk.ru|access-date=2022-08-01}}</ref>. У той жа дзень, па паведамленні Мінабароны Тайваня, чатыры самалёты ВПС Кітая ўвайшлі ў апазнавальную зону [[Супрацьпаветраная абарона|СПА]] Тайваня<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/15360753|title=В Тайбэе заявили, что четыре истребителя Китая вошли в зону ПВО Тайваня|website=tass.ru|date=2022-08-01|access-date=2022-08-01}}</ref>. 2 жніўня ў [[СМІ]] пачалі з’яўляцца звесткі аб непацверджаных баявых кантактах паміж знішчальнікамі ВПС Тайваня і НВАК<ref>[https://news.rambler.ru/world/49105393-live-nensi-pelosi-sdelala-pervoe-zayavlenie-na-tayvane/ LIVE: Ненси Пелоси сделала первое заявление на Тайване]</ref>. Адначасова самолёт Нэнсі Пэлосі бесперашкодна прызямліўся ў аэрапорце [[Тайбэй|Тайбэя]]. Пасля пасадкі Усходняя зона камандавання арміі КНР паведаміла, што ўвечары пачне серыю ваенных аперацый каля вострава. Яны ўключалі, апроч іншага, баявую стральбу на далёкія дыстанцыі ў Тайваньскім праліве і выпрабаванне ракеты з няядзернай баявой часткай<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20220802/kitaya-1806761789.html|title=СМИ: армия Китая проведет военные операции около Тайваня во вторник вечером|author=Р. И. А. Новости|website=РИА Новости|date=20220802T1835|access-date=2022-08-02}}</ref>. 3 жніўня а 18:00 Пэлосі пакінула Тайвань<ref>{{cite news|author1=Rhoda Kwan|author2=Jennifer Jett|date=2022-08-03|title=Pelosi departs Taiwan as furious China holds military drills|work=CNBC|url=https://www.cnbc.com/2022/08/03/pelosi-departs-taiwan-as-furious-china-holds-military-drills.html|access-date=2022-08-04|archive-date=2022-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220804072902/https://www.cnbc.com/2022/08/03/pelosi-departs-taiwan-as-furious-china-holds-military-drills.html|url-status=live}}</ref>. == Рэакцыя == === Тайвань === 7 красавіка 2022 года старшыня [[Заканадаўчы Юань|Заканадаўчага Юаня]] Ю Сікун заявіў, што візіт Пэлосі на востраў будзе мець вялікае значэнне<ref>{{Cite web|lang=zh-Hant-TW|url=https://www.rti.org.tw/news/view/id/2129369|title=傳裴洛西將訪台 游錫堃：具重大意義相當歡迎|website=Rti 中央廣播電臺|access-date=2022-08-01}}</ref>. 27 ліпеня [[Прэм’ер-міністр Кітайскай Рэспублікі|прэм’ер-міністр Тайваня]] [[Су Чжэньчан]] выказаў падзяку спікеру за яе падтрымку і дабрыню ў адносінах да яго дзяржавы на працягу многіх гадоў. Ён павітаў любых замежных дружалюбных гасцей, якія наведваюць Тайвань, таму ўрад прыме ўсе неабходныя меры для ажыццяўлення візіту<ref name=":0">{{Cite web|lang=zh-Hant-TW|url=https://www.cna.com.tw/news/aipl/202207270232.aspx|title=裴洛西訪台？ 蘇貞昌：若有外賓來訪會做最好安排 {{!}} 政治 {{!}} 中央社 CNA|website=www.cna.com.tw|access-date=2022-08-01}}</ref>. [[Ван Дзінюй]], дэпутат ад [[Дэмакратычная прагрэсіўная партыя|Дэмакратычнай прагрэсіўнай партыі]], заявіў, што асноўнае правіла амерыканскай дыпламатыі ў адносінах з Тайванем заключаецца ў тым, што запалохвання Кітая не могуць быць фактарам, якія ўплываюць на тайваньска-амерыканскія адносіны<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|lang=zh-Hant-TW|url=https://newtalk.tw/news/view/2022-07-21/788943|title=拜登憂裴洛西訪台？綠委：台美往來不該由惡棍鄰居決定 {{!}} 政治|website=Newtalk新聞|date=2022-07-21|access-date=2022-08-01}}</ref>. Як адзначала [[Лін Цзін’і]], член Камітэта па замежных справах і нацыянальнай абароне Заканадаўчага Юаня, Кітайская Рэспубліка да гэтага часу ніколі не рабіла ніякіх правакацыйных дзеянняў, накіраваных на падрыў рэгіянальнага свету, таму кантынентальнаму Кітаю не варта пагражаць<ref>{{Cite web|lang=zh-Hant-TW|url=https://www.rti.org.tw/news/view/id/2139979|title=拜習通話觸及台海 綠委批中方擋裴洛西訪台違背民主|website=Rti 中央廣播電臺|access-date=2022-08-01}}</ref>. Хуан Юйцзюнь, намеснік дырэктара міжнароднага аддзела кітайскага Гаміньдана і намеснік прадстаўніка ў ЗША, заявіў у інтэрв’ю «[[Голас Амерыкі|Голасу Амерыкі]]», што Гаміньдан «вітае наведванне Тайваня любымі палітычнымі дзеячамі ЗША з мэтай прасоўвання амерыкана-тайваньскіх адносін», але таксама спадзяецца, што гэты візіт не закране [[Тайваньскі праліў]]<ref>{{Cite web|lang=zh|url=https://www.voachinese.com/a/experts-said-pelosi-will-be-escorted-by-f22-squadron-if-visit-taiwan-crisis-unlikely-20220728/6678585.html|title=北京就佩洛西访台发出威胁，专家：若成行美军或派战机护送到松山机场|website=美国之音|access-date=2022-08-01}}</ref>. Падчас разгару крызісу ўлады всотрава пачалі праводзіць ваенныя вучэнні, каб падрыхтавацца да магчымага ўварвання Кітайскай Народнай Рэспублікі. Пры гэтым упершыню за 45 гадоў грамадзянскія асобы падчас вучэнняў масава адпраўляліся ў бамбасховішчы<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.youtube.com/watch?v=6NBxQSZ6Dso|title=Как Тайвань готовится к возможному вторжению Китая|author=DW на русском|website=YouTube|date=2022-07-29|access-date=2022-08-01}}</ref>. === КНР === 29 ліпеня ў афіцыйным акаўнце 80-й Народна-вызваленчай арміі Кітая ў [[Sina Weibo]] з’явіўся пост: «Рыхтуйцеся да вайны!»<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/army/news/2022/07/29/18227054.shtml|title=Руководство армии Китая в соцсетях призвало солдат готовиться к войне|author=Андрей Морозов|website=gazeta.ru|date=2022-07-29}}</ref>. 30 ліпеня акаўнт у [[Твітэр|Твітэры]] [[Ху Сіцынь]], былога галоўнага рэдактара кітайскага дзяржаўнага СМІ «[[Хуаньцю шыбаа]]», вядомага сваёй рэзкай нацыяналістычнай пазіцыяй, быў заблакаваны пасля таго, як ён напісаў у Твітэры, заклікі, адрасаваныя Народна-вызваленчай арміі, збіць самалёт Нэнсі Пэлосі<ref>{{Cite web|lang=zh|url=https://www.voachinese.com/a/chinese-nationalist-commentator-deletes-pelosi-tweet-after-twitter-blocks-account-20220730/6680225.html|title=胡锡进威胁击落佩洛西访台座机后推特账号被封，自称为解除封锁而删除贴文|website=美国之音|access-date=2022-08-01}}</ref>. 1 жніўня Усходняя зона баявога камандавання Народна-вызваленчай арміі Кітая заявіла, што «пахавае праціўніка» і паказала відэа з ваеннымі вучэннямі<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/army/news/2022/08/01/18242132.shtml|title=Народно-освободительная армия Китая пообещала «похоронить вторгшегося противника»|author=Дмитрий Каверин|website=gazeta.ru|date=2022-08-01}}</ref>. === Іншыя === [[Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі|Міністр замежных спраў Расіі]] [[Сяргей Лаўроў]] заявіў, што візіт Пэлосі на Тайвань быў выкліканы жаданнем ЗША даказаць сваю «беспакаранасць і беззаконне». Афіцыйны прадстаўнік МЗС [[Марыя Уладзіміраўна Захарава|Марыя Захарава]], у сваю чаргу дадала, што «абсалютная катастрофа», якую «ЗША стварылі вакол [[Украіна|Украіны]]», і звязаны з гэтым правал на еўрапейскім кірунку, сталі тупіком, якія запатрабавалі рэзкай змены інфармацыйнай парадыгмы, што і зрабіла Пэлосі<ref>[http://dx.doi.org/10.47689/innovations-in-edu-vol-iss1-pp161-162 Информация как основа формирования информационно-коммуникационного пространства]</ref>. == Санкцыі == 1 жніўня, перад візітам Пелосі, Кітай забараніў пастаўкі больш чым 100 тайваньскім экспарцёрам прадуктаў харчавання<ref>{{Cite news|title="China Slaps Export Ban on 100 Taiwan Brands Before Pelosi Visit"|author=Cindy Wang|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-02/china-slaps-export-ban-on-100-taiwan-brands-before-pelosi-visit|website=Bloomberg|date=2022-08-02|accessdate=2022-08-06}}</ref>. 3 жніўня [[Міністэрства камерцыі Кітайскай Народнай Рэспублікі]] таксама ўвяло [[эканамічныя санкцыі]] супраць Тайваня, прыпыніўшы экспарт пяску, і імпарт тайваньскіх прадуктаў, такіх як садавіна ці рыба<ref>{{Cite news|title="商务部新闻发言人就暂停天然砂对台湾地区出口答记者问"|url=http://www.mofcom.gov.cn/article/syxwfb/202208/20220803337886.shtml|website=Министерство коммерции Китайской Народной Республики|date=2022-08-03|lang=zh|access-date=6 жніўня 2022|archive-date=4 жніўня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220804024945/http://www.mofcom.gov.cn/article/syxwfb/202208/20220803337886.shtml|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|title="China ramps up trade sanctions on Taiwan in wake of Nancy Pelosi's visit, bans sand exports, fruit and fish imports"|url=https://www.scmp.com/economy/global-economy/article/3187544/china-ramps-trade-sanctions-taiwan-wake-nancy-pelosis-visit|website=South China Morning Post|date=2022-08-03|accessdate=2022-08-06}}</ref><ref>{{Cite news|title="Китай приостановит поставки одного товара на Тайвань"|url=https://lenta.ru/news/2022/08/03/pesok/|website=[[Lenta.ru]]|date=2022-08-03|accessdate=2022-08-06}}</ref><ref>{{Cite news|title="Китай приостановил импорт цитрусовых и двух видов рыбы из Тайваня"|url=https://lenta.ru/news/2022/08/03/limony/|website=Lenta.ru|date=2022-08-03|accessdate=2022-08-06}}</ref>. 5 жніўня [[Міністэрства замежных спраў Кітайскай Народнай Рэспублікі]] аб’явіла аб санкцыях супраць Пелосі і яе бліжэйшых сваякоў у адказ на яе візіт на Тайвань<ref>{{Cite news|title="China sanctions Pelosi over 'provocative' visit to Taiwan"|url=https://www.channelnewsasia.com/asia/china-sanctions-pelosi-over-provocative-visit-taiwan-2861571|website=Channel NewsAsia|date=2022-08-05|accessdate=2022-08-06|archive-date=5 жніўня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220805111906/https://www.channelnewsasia.com/asia/china-sanctions-pelosi-over-provocative-visit-taiwan-2861571|url-status=dead}} {{Cite web |url=https://www.channelnewsasia.com/asia/china-sanctions-pelosi-over-provocative-visit-taiwan-2861571 |title=Архіўная копія |access-date=6 жніўня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220805111906/https://www.channelnewsasia.com/asia/china-sanctions-pelosi-over-provocative-visit-taiwan-2861571 |archivedate=5 жніўня 2022 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|title="Китай вводит санкции против Пелоси и ее родственников"|url=https://www.interfax.ru/world/855428|website=Интерфакс|date=2022-08-05|accessdate=2022-08-06}}</ref>. Міністэрства таксама прыпыніла каналы супрацоўніцтва з ЗША па некалькіх напрамках, уключаючы дыялог паміж ваеннымі кіраўнікамі, дапамогу ў крымінальна-судовай сферы, барацьбу з міжнароднымі злачынствамі і перамовы па змене клімату<ref>{{Cite news|title="外交部宣布针对佩洛西窜台反制措施"|url=https://www.mfa.gov.cn/zyxw/202208/t20220805_10735604.shtml|website=Министерство коммерции Китайской Народной Республики|date=2022-08-05|accessdate=2022-08-06|lang=zh}}</ref><ref>{{Cite news|title="Китай объявил о прекращении диалога с США по линии военных и по климату"|url=https://www.interfax.ru/world/855461|website=Интерфакс|date=2022-08-05|accessdate=2022-08-06}}</ref>. У той жа дзень Міністэрства выказала пратэст у сувязі з заявамі па Тайваню, зробленымі міністрамі замежных спраў краін «[[Вялікая сямёрка|Вялікай сямёркі]]» і старэйшым прадстаўніком [[Еўрапейскі саюз|ЕС]] па замежных справах і палітыцы бяспекі<ref>{{Cite news|title="外交部就加拿大参与七国集团错误涉台声明提出严正交涉"|url=https://www.mfa.gov.cn/wjbxw_new/202208/t20220805_10735516.shtml|website=Министерство коммерции Китайской Народной Республики|date=2022-08-05|accessdate=2022-08-06|lang=zh}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Сербска-косаўскі крызіс (2022)]] {{Зноскі}} [[Катэгорыя:Жнівень 2022 года]] [[Катэгорыя:Ліпень 2022 года]] [[Катэгорыя:2022 год у палітыцы]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2022 года]] etz7xmd38ubuu8xa12r1tubgb96u7lr 5199592 5199061 2026-09-15T10:46:15Z DBatura 73587 /* КНР */ 5199592 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Кітайска-тайваньскі крызіс |частка = [[Другая халодная вайна]] |выява = China Taiwan Locator.svg |памер = 300px |загаловак = |дата = з [[27 ліпеня]] па [[3 жніўня]] [[2022]] |месца = |прычына = візіт Нэнсі Пэлосі на Тайвань |вынік = *• Пачатак ваенных вучэнняў НВАК у раёне Тайваня. *• Рашучы пратэст МЗС КНР. *• Санкцыі супраць Тайваня *• Санкцыі супраць Нэнсі Пэлосі. |змены = |статус = |праціўнік1 = {{Сцяг|КНР}} [[Кітайская Народная Рэспубліка]] <small>([[Кантынентальны Кітай]])</small> |праціўнік2 = {{Сцяг|Тайвань}} [[Кітайская Рэспубліка]] <small>([[Тайвань (востраў)|Востраў Тайвань]])</small><br>{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = |камандзір2 = |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = |сілы2 = |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = |заўвага = |Commons = }} [[File:Nancy Pelosi at Taipei Songshan Airport.jpg|thumb|300px|Дэлегацыя на чале з [[Нэнсі Пэлосі]] ў аэрапорце [[Тайбэй|Тайбэя]], 2 жніўня 2022 года.]] '''Кітайска-тайваньскі крызіс 2022 года''' — абвастрэнне сітуацыі паміж [[КНР|Кітаем]] і [[Тайвань|Тайванем]] летам [[2022]] года, выкліканае запланаваным візітам спікера [[Палата прадстаўнікоў ЗША|Палаты прадстаўнікоў ЗША]] 52-га склікання [[Нэнсі Пэлосі]] на Тайвань. На магчымасць такой паездкі ўлады Кітая адрэагавалі рэзка негатыўна<ref>{{Cite news|accessdate=2022-08-01|last=|date=2022-07-25|website=Reuters|title=China confirms warnings to U.S. on Pelosi's possible Taiwan visit|url=https://www.reuters.com/world/china/china-confirms-warnings-us-pelosis-possible-taiwan-visit-2022-07-25/}}</ref><ref>{{Cite news|accessdate=2022-08-01|date=2022-07-29|website=Financial Times|title=Pelosi’s Taiwan visit will inflame US-China crisis, analysts warn|url=https://www.ft.com/content/1ed04488-dbf6-44b1-910a-de04eb3b08e2}}</ref>. У ходзе пачатку паездкі Пэлосі Кітай разгарнуў ваенныя сілы ў акваторыі правінцыі [[Фуцзянь]], якая мае водную мяжу з Тайванем<ref name=":1">{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/feature/2022/07/30/nensi-pelosi-kazhetsya-sobiralas-posetit-tayvan-kitayskiy-propagandist-prigrozil-chto-ee-samolet-budet-sbit|title=Нэнси Пелоси, кажется, собиралась посетить Тайвань. Китайский пропагандист пригрозил, что ее самолет будет сбит Лайнер спикера палаты представителей США приземлился на Гавайях|website=Meduza|access-date=2022-08-01}}</ref>. [[ЗША]] таксама ўзмацнілі сваю ваенна-марскую прысутнасць у рэгіёне. Візіт Нэнсі Пэласі павінен быў суправаджаць [[USS Ronald Reagan (CVN-76)|авіяносец «Рональд Рэйган»]]. У выніку, запланаваная паездка была спачатку адкладзена<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/31/07/2022/62e5594b9a79472801836057|title=Как азиатское турне Пелоси обострило отношения США и Китая|website=РБК|access-date=2022-08-01}}</ref>, але затым усё ж здзейснена. Крызіс вымусіў вышэйшых кіраўнікоў Кітая і ЗША загадзя правесці тэлефонную размову, падчас якой [[Джо Байдэн]] заявіў, што Злучаныя Штаты рашуча супраць любых спробаў у аднабаковым парадку змяніць статус Тайваня, а [[Сі Цзіньпін]], у сваю чаргу, заклікаў выконваць [[Палітыка аднаго Кітая|прынцып «адзінага Кітая»]]<ref>{{Cite news|accessdate=2022-08-01|website=BBC News Русская служба|title=Байден и Си Цзиньпин обменялись предупреждениями по поводу Тайваня|url=https://www.bbc.com/russian/news-62328908}}</ref>. == Перадгісторыя == === Дыпламатычнае пытанне === Да пачатку 1990-ых [[Тайвань (востраў)|востраў Тайвань]] знаходзіўся пад поўным кантролем [[кансерватызм|кансерватыўнай]] [[нацыяналізм|нацыяналістычнай]] партыі [[Гаміньдан]], якая супрацьстаяла [[Камуністычная партыя Кітая|камуністам]] і бегла з тэрыторыі [[Кантынентальны Кітай|кантынентальнага Кітая]] пасля разгрому ў [[Грамадзянская вайна ў Кітаі|грамадзянскай вайне]] ў 1949 годзе. Станам на 2022 год, урад Тайваня прэтэндаваў на суверэнітэт над усёй тэрыторыяй Кітая і да 1976 года займаў месца КНР у [[Савет Бяспекі ААН|Савеце Бяспекі ААН]]. Афіцыйна ён [[Палітычны статус Тайваня|прызнаны толькі некалькімі краінамі свету]], а з астатнімі падтрымлівае адносіны праз камерцыйныя і культурныя прадстаўніцтва. ЗША афіцыйна прытрымліваюцца палітыкі «адзінага Кітая» і не маюць дыпламатычных адносінаў з Тайванем. Пры гэтым з 1979 года ў дзяржаве дзейнічае [[Закон аб адносінах з Тайванем|закон, які дазваляе пастаўляць на востраў зброю для абароны]]<ref name=":1" />. ===Дэлегацыі ЗША=== У маі 1995 года [[Палата прадстаўнікоў ЗША]] пад старшынствам спікера [[Ньют Гінгрыч|Ньюта Гінгрыча]] пераважнай большасцю галасоў (396 супраць 0) прагаласавала за тое, каб запатрабаваць ад выканаўчай улады выдаць [[Віза|візу]] першаму ўраджэнцу Тайваня [[Лі Дэнхуэй|Лі Дэнхуэю]]<ref>{{Cite web|url=http://www.congress.gov/|title=EXPRESSING THE SENSE OF CONGRESS REGARDING A VISIT BY THE PRESIDENT OF THE REPUBLIC OF CHINA ON TAIWAN|website=congress.gov|access-date=2022-08-01}}</ref>. У выніку, Лі наведаў Злучаныя Штаты ў чэрвені таго ж года. У сакавіку 1996-га ўрад накіраваў [[авіяносец|авіяносцы]] «[[USS Independence (CV-62)|Independence]]» і «[[USS Nimitz (CVN-68)|Nimitz]]» ва ўсходнія воды Тайваня на абарону першых прамых прэзідэнцкіх выбараў Кітайскай Рэспублікі. У красавіку 1997 года спікер Гінрыч асабіста ўзначаліў дэлегацыю, якая на спецыяльным самалёце [[Ваенна-паветраныя сілы ЗША|ВПС ЗША]] наведала Тайвань з візітам да Лі Дэнхуэя, першага дэмакратычна абранага [[Прэзідэнт Кітайскай Рэспублікі|прэзідэнта Кітайскай Рэспублікі]]<ref>{{Cite web|lang=zh-tw|url=https://www.president.gov.tw/NEWS/3979|title=總統接見美國聯邦眾議院議長金瑞契|website=www.president.gov.tw|access-date=2022-08-01}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://english.president.gov.tw/NEWS/1034|title=Press Release from the Office of the President|website=english.president.gov.tw|access-date=2022-08-01}}</ref><ref>{{Cite web|lang=zh-Hant-TW|url=https://tw.news.yahoo.com/%E9%9B%B2%E8%B1%B9-%E5%90%8C%E6%A1%86%E6%B0%91%E8%88%AA%E6%A9%9F-%E6%86%B2-%E7%A9%BA-%E7%89%B9%E6%88%B0%E9%98%BB%E6%95%B5-113945359.html|title=雲豹「同框民航機」 憲、空、特戰阻敵「奪松機」|website=tw.news.yahoo.com|access-date=2022-08-01}}</ref>. У 2018 годзе [[Закон аб паездках на Тайвань]], накіраваны на садзейнічанне абмену на высокім узроўні паміж Тайванем і Злучанымі Штатамі, быў прыняты Палатай прадстаўнікоў пад старшынствам спікера [[Нэнсі Пэлосі]], а затым ухвалены [[Сенат ЗША|Сенатам]] і падпісаны [[прэзідэнт ЗША|прэзідэнтам]] [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. У красавіку 2019 года [[Пол Раян]], кандыдат у [[Віцэ-прэзідэнт ЗША|віцэ-прэзідэнты]] ад [[Рэспубліканская партыя ЗША|рэспубліканцаў]] у 2012 годзе, што сыходзіў з пасады спікера Палаты прадстаўнікоў, узначаліў дэлегацыю, якая наведала Тайвань для святкавання 40-годдзя прыняцця ЗША [[Закон аб адносінах з Тайванем|Закона аб адносінах з Тайванем]] і сустрэчы з прэзідэнтам Кітайскай Рэспублікі [[Цай Інвэнь]]<ref>{{Cite web|lang=zh-tw|url=https://www.president.gov.tw/News/24276|title=接見美前議長萊恩 總統盼臺美共同打造和平、穩定、開放、繁榮的印太地區|website=www.president.gov.tw|access-date=2022-08-01}}</ref>. У жніўні 2020 года міністр аховы здароўя [[Алекс Азар]] узначаліў дэлегацыю на Тайвань на спецыяльным самалёце ВПС ЗША для сустрэчы з прэзідэнтам Цай Інвэнь ад імя прэзідэнта ЗША Дональда Трампа, каб ушанаваць памяць нядаўна памерлага «бацькі дэмакратыі на Тайвані», былога прэзідэнта Лі Дэнхуэя, а таксама каб наведаць Міністэрства замежных спраў Тайваня і Міністэрства аховы здароўя і сацыяльнага забеспячэння Тайваня, з мэтай абмяняцца думкамі з медыцынскім персаналам, экспертамі і навукоўцамі аб барацьбе супраць [[Пандэмія COVID-19|пандэміі COVID-19]]<ref>{{Cite web|lang=zh-hk|url=https://www.rfa.org/cantonese/news/htm/tw-azar-08062020060714.html|title=美國衛生部長阿札爾敲定周日訪台 將代表特朗普總統晉見蔡英文|website=Radio Free Asia|access-date=2022-08-01}}</ref>. У чэрвені 2021 года тры сенатары наведалі Тайвань на транспартным самалёце ВПС ЗША<ref>{{Cite web|lang=zh-Hant-TW|url=https://www.appledaily.com.tw/politics/20210606/Y3VEH4OCXZHATL5K7F7WCE6QWY/|title=美跨黨派3參議員帶來好消息！搭軍機抵台比讚 宣布捐贈台灣75萬劑疫苗（不斷更新）｜蘋果新聞網｜蘋果日報|website=AppleDaily|date=2021-06-06|access-date=2022-08-01}}</ref>. У лістападзе 2021 чатыры сенатары і два кангрэсмены наведалі востраў на самалёце прадстаўніцкага класа [[Ваенна-марскія сілы ЗША|ВМС ЗША]]<ref>{{Cite web|url=https://www.voacantonese.com/a/jet-carrying-US-senators-congressmen-makes-surprise-visit-to-Taiwan-20211109/6307346.html|title=乘搭美國軍機 美國聯邦參眾議員突訪台灣 五角大樓稱符合慣例|website=美國之音|access-date=2022-08-01}}</ref>. У красавіку 2022 пяць сенатараў, у тым ліку старшыня Камітэта па замежных справах Федэральнага сената, і адзін член Палаты прадстаўнікоў наведалі Тайвань на спецыяльным самалёце ВПС ЗША<ref>{{Cite web|lang=zh-Hant|url=https://www.mirrormedia.mg/story/20220414edi049/|title=美參議院外委會主席搭空軍專機抵台 蔡總統15日接見|website=鏡週刊 Mirror Media|date=2022-04-14|access-date=2022-08-01}}</ref>. == Ход падзей == 27 ліпеня Упраўленне марской бяспекі правінцыі [[Гуандун]] выпусціла аб’яву аб забароне плавання ў моры, па прычыне ваенных вучэнняў у пазначаным раёне ў заходніх водах [[Хайнань(праліў)|праліва Хайнань]] 29 і 30 ліпеня<ref>{{Cite web|url=http://news.cctv.com/2022/07/28/ARTItmOzE3VWkiyb982fZnyT220728.shtml|title=广东海事局发布航行警告：南海部分海域将进行军事演习|author=戴萌萌|website=news.cctv.com|access-date=2022-08-01}}</ref>. 29 ліпеня тайваньская газета [[Liberty Times]] паведаміла, што ваенны самалёт [[Народна-вызваленчая армія Кітая|НВАК]] тройчы ўваходзіў у тайваньскую «апазнавальную зону супрацьпаветранай абароны» (паўднёва-заходняя паветраная прастора) а 6:42, 06:43, 07:40. Тайваньскія ВПС былі ў паветры ў стане [[баявая гатоўнасць|баявой гатоўнасці]] і транслявалі выгнанне кітайскага самалёта<ref>{{Cite web|url=https://wappass.baidu.com/static/captcha/tuxing.html?ak=572be823e2f50ea759a616c060d6b9f1&backurl=https%3A%2F%2Fmbd.baidu.com%2Fnewspage%2Fdata%2Flandingsuper%3Fthird%3Dbaijiahao%26baijiahao_id%3D1739655473727744197%26wfr%3Dspider%26c_source%3Dkunlun&timestamp=1659357221&signature=7148ca9720710f03b919682f0c22ac86|title=百度安全验证|website=wappass.baidu.com|access-date=2022-08-01}}</ref>. У той жа дзень [[Белы дом]] заявіў, што калі Пэлосі наведае востраў падчас свайго турнэ па Азіі, у Кітая і ЗША не будзе прычын «ваяваць»<ref>{{Cite web|lang=zh|url=https://www.voachinese.com/a/white-house-no-need-for-tensions-if-pelosi-visits-taiwan-20220729/6679698.html|title=白宫：佩洛西议长若访台湾，没理由“动手打起来”|website=美国之音|access-date=2022-08-01}}</ref>. 30 ліпеня Нэнсі Пэлосі накіравалася ў Тайвань<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rtvi.com/news/pelosi-vyletela-v-aziyu-vizit-na-tajvan-poka-pod-voprosom/|title=Пелоси вылетела в Азию. Визит на Тайвань пока под вопросом|website=RTVI|date=2022-07-30|access-date=2022-08-01}}</ref>. У сервісе [[Flightradar24]] за яе палётам назірала каля 50 тыс. карыстальнікаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.fontanka.ru/2022/07/30/71530082/|title=За полетом самолета Пелоси наблюдают почти 50 тысяч человек|website=fontanka.ru - новости Санкт-Петербурга|date=2022-07-30|access-date=2022-08-01}}</ref>. 30 ліпеня [[Народна-вызваленчая армія Кітая]] адкрыла агонь у водах ля правінцыі Фуцзянь<ref>{{Cite web|url=https://taiwan.huanqiu.com/article/492BiVQEACZ|title=台媒：大陆今在福建平潭附近水域实弹训练，“警告意味浓”|website=taiwan.huanqiu.com|access-date=2022-08-01}}</ref>. З 30 па 31 ліпеня ваенна-марскі флот і авіяцыя на Паўднёвым і Усходнім ТВД правялі шэраг баявых вучэнняў з высадкай [[дэсант|дэсанту]]<ref>{{Cite web|url=https://www.thepaper.cn/newsDetail_forward_19253217|title=东部、南部战区接连发布实弹演练通告，涉及海航和登陆舰部队_澎湃防务_澎湃新闻-The Paper|website=www.thepaper.cn|access-date=2022-08-01}}</ref>. 31 ліпеня рэйс са спікерам зрабіў пасадку на [[Гаваі|Гаваях]]. Ужо раніцай таго ж дня Пэлосі, якая знаходзілася на спецыяльным самалёце ВПС ЗША, выклала 4 твіты запар па шляху ў Азію. Усе твіты былі аб унутраных медыцынскіх праблемах у Злучаных Штатах, Тайвань у іх не згадваўся<ref>{{Cite web|url=https://m.takefoto.cn/news/2022/07/31/10126332.shtml|title=亚洲行途中佩洛西连发4条推特，没有提台湾_北晚在线|website=m.takefoto.cn|access-date=2022-08-01}}</ref>. 1 жніўня ЗША пачалі перамяшчаць самалёты і авіяносцы бліжэй да Тайваня<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.mk.ru/politics/2022/08/01/ssha-nachali-peremeshhat-samolety-i-avianoscy-blizhe-k-tayvanyu.html|title=США начали перемещать самолеты и авианосцы ближе к Тайваню|website=www.mk.ru|access-date=2022-08-01}}</ref>. У той жа дзень, па паведамленні Мінабароны Тайваня, чатыры самалёты ВПС Кітая ўвайшлі ў апазнавальную зону [[Супрацьпаветраная абарона|СПА]] Тайваня<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/15360753|title=В Тайбэе заявили, что четыре истребителя Китая вошли в зону ПВО Тайваня|website=tass.ru|date=2022-08-01|access-date=2022-08-01}}</ref>. 2 жніўня ў [[СМІ]] пачалі з’яўляцца звесткі аб непацверджаных баявых кантактах паміж знішчальнікамі ВПС Тайваня і НВАК<ref>[https://news.rambler.ru/world/49105393-live-nensi-pelosi-sdelala-pervoe-zayavlenie-na-tayvane/ LIVE: Ненси Пелоси сделала первое заявление на Тайване]</ref>. Адначасова самолёт Нэнсі Пэлосі бесперашкодна прызямліўся ў аэрапорце [[Тайбэй|Тайбэя]]. Пасля пасадкі Усходняя зона камандавання арміі КНР паведаміла, што ўвечары пачне серыю ваенных аперацый каля вострава. Яны ўключалі, апроч іншага, баявую стральбу на далёкія дыстанцыі ў Тайваньскім праліве і выпрабаванне ракеты з няядзернай баявой часткай<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20220802/kitaya-1806761789.html|title=СМИ: армия Китая проведет военные операции около Тайваня во вторник вечером|author=Р. И. А. Новости|website=РИА Новости|date=20220802T1835|access-date=2022-08-02}}</ref>. 3 жніўня а 18:00 Пэлосі пакінула Тайвань<ref>{{cite news|author1=Rhoda Kwan|author2=Jennifer Jett|date=2022-08-03|title=Pelosi departs Taiwan as furious China holds military drills|work=CNBC|url=https://www.cnbc.com/2022/08/03/pelosi-departs-taiwan-as-furious-china-holds-military-drills.html|access-date=2022-08-04|archive-date=2022-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220804072902/https://www.cnbc.com/2022/08/03/pelosi-departs-taiwan-as-furious-china-holds-military-drills.html|url-status=live}}</ref>. == Рэакцыя == === Тайвань === 7 красавіка 2022 года старшыня [[Заканадаўчы Юань|Заканадаўчага Юаня]] Ю Сікун заявіў, што візіт Пэлосі на востраў будзе мець вялікае значэнне<ref>{{Cite web|lang=zh-Hant-TW|url=https://www.rti.org.tw/news/view/id/2129369|title=傳裴洛西將訪台 游錫堃：具重大意義相當歡迎|website=Rti 中央廣播電臺|access-date=2022-08-01}}</ref>. 27 ліпеня [[Прэм’ер-міністр Кітайскай Рэспублікі|прэм’ер-міністр Тайваня]] [[Су Чжэньчан]] выказаў падзяку спікеру за яе падтрымку і дабрыню ў адносінах да яго дзяржавы на працягу многіх гадоў. Ён павітаў любых замежных дружалюбных гасцей, якія наведваюць Тайвань, таму ўрад прыме ўсе неабходныя меры для ажыццяўлення візіту<ref name=":0">{{Cite web|lang=zh-Hant-TW|url=https://www.cna.com.tw/news/aipl/202207270232.aspx|title=裴洛西訪台？ 蘇貞昌：若有外賓來訪會做最好安排 {{!}} 政治 {{!}} 中央社 CNA|website=www.cna.com.tw|access-date=2022-08-01}}</ref>. [[Ван Дзінюй]], дэпутат ад [[Дэмакратычная прагрэсіўная партыя|Дэмакратычнай прагрэсіўнай партыі]], заявіў, што асноўнае правіла амерыканскай дыпламатыі ў адносінах з Тайванем заключаецца ў тым, што запалохвання Кітая не могуць быць фактарам, якія ўплываюць на тайваньска-амерыканскія адносіны<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|lang=zh-Hant-TW|url=https://newtalk.tw/news/view/2022-07-21/788943|title=拜登憂裴洛西訪台？綠委：台美往來不該由惡棍鄰居決定 {{!}} 政治|website=Newtalk新聞|date=2022-07-21|access-date=2022-08-01}}</ref>. Як адзначала [[Лін Цзін’і]], член Камітэта па замежных справах і нацыянальнай абароне Заканадаўчага Юаня, Кітайская Рэспубліка да гэтага часу ніколі не рабіла ніякіх правакацыйных дзеянняў, накіраваных на падрыў рэгіянальнага свету, таму кантынентальнаму Кітаю не варта пагражаць<ref>{{Cite web|lang=zh-Hant-TW|url=https://www.rti.org.tw/news/view/id/2139979|title=拜習通話觸及台海 綠委批中方擋裴洛西訪台違背民主|website=Rti 中央廣播電臺|access-date=2022-08-01}}</ref>. Хуан Юйцзюнь, намеснік дырэктара міжнароднага аддзела кітайскага Гаміньдана і намеснік прадстаўніка ў ЗША, заявіў у інтэрв’ю «[[Голас Амерыкі|Голасу Амерыкі]]», што Гаміньдан «вітае наведванне Тайваня любымі палітычнымі дзеячамі ЗША з мэтай прасоўвання амерыкана-тайваньскіх адносін», але таксама спадзяецца, што гэты візіт не закране [[Тайваньскі праліў]]<ref>{{Cite web|lang=zh|url=https://www.voachinese.com/a/experts-said-pelosi-will-be-escorted-by-f22-squadron-if-visit-taiwan-crisis-unlikely-20220728/6678585.html|title=北京就佩洛西访台发出威胁，专家：若成行美军或派战机护送到松山机场|website=美国之音|access-date=2022-08-01}}</ref>. Падчас разгару крызісу ўлады всотрава пачалі праводзіць ваенныя вучэнні, каб падрыхтавацца да магчымага ўварвання Кітайскай Народнай Рэспублікі. Пры гэтым упершыню за 45 гадоў грамадзянскія асобы падчас вучэнняў масава адпраўляліся ў бамбасховішчы<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.youtube.com/watch?v=6NBxQSZ6Dso|title=Как Тайвань готовится к возможному вторжению Китая|author=DW на русском|website=YouTube|date=2022-07-29|access-date=2022-08-01}}</ref>. === КНР === 29 ліпеня ў афіцыйным акаўнце 80-й Народна-вызваленчай арміі Кітая ў [[Sina Weibo]] з’явіўся пост: «Рыхтуйцеся да вайны!»<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/army/news/2022/07/29/18227054.shtml|title=Руководство армии Китая в соцсетях призвало солдат готовиться к войне|author=Андрей Морозов|website=gazeta.ru|date=2022-07-29}}</ref>. 30 ліпеня акаўнт у [[Твітэр|Твітэры]] [[Ху Сіцынь]], былога галоўнага рэдактара кітайскага дзяржаўнага СМІ «[[Хуаньцю шыбаа]]», вядомага сваёй рэзкай нацыяналістычнай пазіцыяй, быў заблакаваны пасля таго, як ён напісаў у Твітэры заклікі, адрасаваныя Народна-вызваленчай арміі, збіць самалёт Нэнсі Пэлосі<ref>{{Cite web|lang=zh|url=https://www.voachinese.com/a/chinese-nationalist-commentator-deletes-pelosi-tweet-after-twitter-blocks-account-20220730/6680225.html|title=胡锡进威胁击落佩洛西访台座机后推特账号被封，自称为解除封锁而删除贴文|website=美国之音|access-date=2022-08-01}}</ref>. 1 жніўня Усходняя зона баявога камандавання Народна-вызваленчай арміі Кітая заявіла, што «пахавае праціўніка» і паказала відэа з ваеннымі вучэннямі<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/army/news/2022/08/01/18242132.shtml|title=Народно-освободительная армия Китая пообещала «похоронить вторгшегося противника»|author=Дмитрий Каверин|website=gazeta.ru|date=2022-08-01}}</ref>. === Іншыя === [[Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі|Міністр замежных спраў Расіі]] [[Сяргей Лаўроў]] заявіў, што візіт Пэлосі на Тайвань быў выкліканы жаданнем ЗША даказаць сваю «беспакаранасць і беззаконне». Афіцыйны прадстаўнік МЗС [[Марыя Уладзіміраўна Захарава|Марыя Захарава]], у сваю чаргу дадала, што «абсалютная катастрофа», якую «ЗША стварылі вакол [[Украіна|Украіны]]», і звязаны з гэтым правал на еўрапейскім кірунку, сталі тупіком, якія запатрабавалі рэзкай змены інфармацыйнай парадыгмы, што і зрабіла Пэлосі<ref>[http://dx.doi.org/10.47689/innovations-in-edu-vol-iss1-pp161-162 Информация как основа формирования информационно-коммуникационного пространства]</ref>. == Санкцыі == 1 жніўня, перад візітам Пелосі, Кітай забараніў пастаўкі больш чым 100 тайваньскім экспарцёрам прадуктаў харчавання<ref>{{Cite news|title="China Slaps Export Ban on 100 Taiwan Brands Before Pelosi Visit"|author=Cindy Wang|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-02/china-slaps-export-ban-on-100-taiwan-brands-before-pelosi-visit|website=Bloomberg|date=2022-08-02|accessdate=2022-08-06}}</ref>. 3 жніўня [[Міністэрства камерцыі Кітайскай Народнай Рэспублікі]] таксама ўвяло [[эканамічныя санкцыі]] супраць Тайваня, прыпыніўшы экспарт пяску, і імпарт тайваньскіх прадуктаў, такіх як садавіна ці рыба<ref>{{Cite news|title="商务部新闻发言人就暂停天然砂对台湾地区出口答记者问"|url=http://www.mofcom.gov.cn/article/syxwfb/202208/20220803337886.shtml|website=Министерство коммерции Китайской Народной Республики|date=2022-08-03|lang=zh|access-date=6 жніўня 2022|archive-date=4 жніўня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220804024945/http://www.mofcom.gov.cn/article/syxwfb/202208/20220803337886.shtml|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|title="China ramps up trade sanctions on Taiwan in wake of Nancy Pelosi's visit, bans sand exports, fruit and fish imports"|url=https://www.scmp.com/economy/global-economy/article/3187544/china-ramps-trade-sanctions-taiwan-wake-nancy-pelosis-visit|website=South China Morning Post|date=2022-08-03|accessdate=2022-08-06}}</ref><ref>{{Cite news|title="Китай приостановит поставки одного товара на Тайвань"|url=https://lenta.ru/news/2022/08/03/pesok/|website=[[Lenta.ru]]|date=2022-08-03|accessdate=2022-08-06}}</ref><ref>{{Cite news|title="Китай приостановил импорт цитрусовых и двух видов рыбы из Тайваня"|url=https://lenta.ru/news/2022/08/03/limony/|website=Lenta.ru|date=2022-08-03|accessdate=2022-08-06}}</ref>. 5 жніўня [[Міністэрства замежных спраў Кітайскай Народнай Рэспублікі]] аб’явіла аб санкцыях супраць Пелосі і яе бліжэйшых сваякоў у адказ на яе візіт на Тайвань<ref>{{Cite news|title="China sanctions Pelosi over 'provocative' visit to Taiwan"|url=https://www.channelnewsasia.com/asia/china-sanctions-pelosi-over-provocative-visit-taiwan-2861571|website=Channel NewsAsia|date=2022-08-05|accessdate=2022-08-06|archive-date=5 жніўня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220805111906/https://www.channelnewsasia.com/asia/china-sanctions-pelosi-over-provocative-visit-taiwan-2861571|url-status=dead}} {{Cite web |url=https://www.channelnewsasia.com/asia/china-sanctions-pelosi-over-provocative-visit-taiwan-2861571 |title=Архіўная копія |access-date=6 жніўня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220805111906/https://www.channelnewsasia.com/asia/china-sanctions-pelosi-over-provocative-visit-taiwan-2861571 |archivedate=5 жніўня 2022 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|title="Китай вводит санкции против Пелоси и ее родственников"|url=https://www.interfax.ru/world/855428|website=Интерфакс|date=2022-08-05|accessdate=2022-08-06}}</ref>. Міністэрства таксама прыпыніла каналы супрацоўніцтва з ЗША па некалькіх напрамках, уключаючы дыялог паміж ваеннымі кіраўнікамі, дапамогу ў крымінальна-судовай сферы, барацьбу з міжнароднымі злачынствамі і перамовы па змене клімату<ref>{{Cite news|title="外交部宣布针对佩洛西窜台反制措施"|url=https://www.mfa.gov.cn/zyxw/202208/t20220805_10735604.shtml|website=Министерство коммерции Китайской Народной Республики|date=2022-08-05|accessdate=2022-08-06|lang=zh}}</ref><ref>{{Cite news|title="Китай объявил о прекращении диалога с США по линии военных и по климату"|url=https://www.interfax.ru/world/855461|website=Интерфакс|date=2022-08-05|accessdate=2022-08-06}}</ref>. У той жа дзень Міністэрства выказала пратэст у сувязі з заявамі па Тайваню, зробленымі міністрамі замежных спраў краін «[[Вялікая сямёрка|Вялікай сямёркі]]» і старэйшым прадстаўніком [[Еўрапейскі саюз|ЕС]] па замежных справах і палітыцы бяспекі<ref>{{Cite news|title="外交部就加拿大参与七国集团错误涉台声明提出严正交涉"|url=https://www.mfa.gov.cn/wjbxw_new/202208/t20220805_10735516.shtml|website=Министерство коммерции Китайской Народной Республики|date=2022-08-05|accessdate=2022-08-06|lang=zh}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Сербска-косаўскі крызіс (2022)]] {{Зноскі}} [[Катэгорыя:Жнівень 2022 года]] [[Катэгорыя:Ліпень 2022 года]] [[Катэгорыя:2022 год у палітыцы]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2022 года]] bidupkgr94qa95alf9ui1v04nxul2j1 5199593 5199592 2026-09-15T10:47:08Z DBatura 73587 /* Санкцыі */ 5199593 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Кітайска-тайваньскі крызіс |частка = [[Другая халодная вайна]] |выява = China Taiwan Locator.svg |памер = 300px |загаловак = |дата = з [[27 ліпеня]] па [[3 жніўня]] [[2022]] |месца = |прычына = візіт Нэнсі Пэлосі на Тайвань |вынік = *• Пачатак ваенных вучэнняў НВАК у раёне Тайваня. *• Рашучы пратэст МЗС КНР. *• Санкцыі супраць Тайваня *• Санкцыі супраць Нэнсі Пэлосі. |змены = |статус = |праціўнік1 = {{Сцяг|КНР}} [[Кітайская Народная Рэспубліка]] <small>([[Кантынентальны Кітай]])</small> |праціўнік2 = {{Сцяг|Тайвань}} [[Кітайская Рэспубліка]] <small>([[Тайвань (востраў)|Востраў Тайвань]])</small><br>{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = |камандзір2 = |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = |сілы2 = |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = |заўвага = |Commons = }} [[File:Nancy Pelosi at Taipei Songshan Airport.jpg|thumb|300px|Дэлегацыя на чале з [[Нэнсі Пэлосі]] ў аэрапорце [[Тайбэй|Тайбэя]], 2 жніўня 2022 года.]] '''Кітайска-тайваньскі крызіс 2022 года''' — абвастрэнне сітуацыі паміж [[КНР|Кітаем]] і [[Тайвань|Тайванем]] летам [[2022]] года, выкліканае запланаваным візітам спікера [[Палата прадстаўнікоў ЗША|Палаты прадстаўнікоў ЗША]] 52-га склікання [[Нэнсі Пэлосі]] на Тайвань. На магчымасць такой паездкі ўлады Кітая адрэагавалі рэзка негатыўна<ref>{{Cite news|accessdate=2022-08-01|last=|date=2022-07-25|website=Reuters|title=China confirms warnings to U.S. on Pelosi's possible Taiwan visit|url=https://www.reuters.com/world/china/china-confirms-warnings-us-pelosis-possible-taiwan-visit-2022-07-25/}}</ref><ref>{{Cite news|accessdate=2022-08-01|date=2022-07-29|website=Financial Times|title=Pelosi’s Taiwan visit will inflame US-China crisis, analysts warn|url=https://www.ft.com/content/1ed04488-dbf6-44b1-910a-de04eb3b08e2}}</ref>. У ходзе пачатку паездкі Пэлосі Кітай разгарнуў ваенныя сілы ў акваторыі правінцыі [[Фуцзянь]], якая мае водную мяжу з Тайванем<ref name=":1">{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/feature/2022/07/30/nensi-pelosi-kazhetsya-sobiralas-posetit-tayvan-kitayskiy-propagandist-prigrozil-chto-ee-samolet-budet-sbit|title=Нэнси Пелоси, кажется, собиралась посетить Тайвань. Китайский пропагандист пригрозил, что ее самолет будет сбит Лайнер спикера палаты представителей США приземлился на Гавайях|website=Meduza|access-date=2022-08-01}}</ref>. [[ЗША]] таксама ўзмацнілі сваю ваенна-марскую прысутнасць у рэгіёне. Візіт Нэнсі Пэласі павінен быў суправаджаць [[USS Ronald Reagan (CVN-76)|авіяносец «Рональд Рэйган»]]. У выніку, запланаваная паездка была спачатку адкладзена<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/31/07/2022/62e5594b9a79472801836057|title=Как азиатское турне Пелоси обострило отношения США и Китая|website=РБК|access-date=2022-08-01}}</ref>, але затым усё ж здзейснена. Крызіс вымусіў вышэйшых кіраўнікоў Кітая і ЗША загадзя правесці тэлефонную размову, падчас якой [[Джо Байдэн]] заявіў, што Злучаныя Штаты рашуча супраць любых спробаў у аднабаковым парадку змяніць статус Тайваня, а [[Сі Цзіньпін]], у сваю чаргу, заклікаў выконваць [[Палітыка аднаго Кітая|прынцып «адзінага Кітая»]]<ref>{{Cite news|accessdate=2022-08-01|website=BBC News Русская служба|title=Байден и Си Цзиньпин обменялись предупреждениями по поводу Тайваня|url=https://www.bbc.com/russian/news-62328908}}</ref>. == Перадгісторыя == === Дыпламатычнае пытанне === Да пачатку 1990-ых [[Тайвань (востраў)|востраў Тайвань]] знаходзіўся пад поўным кантролем [[кансерватызм|кансерватыўнай]] [[нацыяналізм|нацыяналістычнай]] партыі [[Гаміньдан]], якая супрацьстаяла [[Камуністычная партыя Кітая|камуністам]] і бегла з тэрыторыі [[Кантынентальны Кітай|кантынентальнага Кітая]] пасля разгрому ў [[Грамадзянская вайна ў Кітаі|грамадзянскай вайне]] ў 1949 годзе. Станам на 2022 год, урад Тайваня прэтэндаваў на суверэнітэт над усёй тэрыторыяй Кітая і да 1976 года займаў месца КНР у [[Савет Бяспекі ААН|Савеце Бяспекі ААН]]. Афіцыйна ён [[Палітычны статус Тайваня|прызнаны толькі некалькімі краінамі свету]], а з астатнімі падтрымлівае адносіны праз камерцыйныя і культурныя прадстаўніцтва. ЗША афіцыйна прытрымліваюцца палітыкі «адзінага Кітая» і не маюць дыпламатычных адносінаў з Тайванем. Пры гэтым з 1979 года ў дзяржаве дзейнічае [[Закон аб адносінах з Тайванем|закон, які дазваляе пастаўляць на востраў зброю для абароны]]<ref name=":1" />. ===Дэлегацыі ЗША=== У маі 1995 года [[Палата прадстаўнікоў ЗША]] пад старшынствам спікера [[Ньют Гінгрыч|Ньюта Гінгрыча]] пераважнай большасцю галасоў (396 супраць 0) прагаласавала за тое, каб запатрабаваць ад выканаўчай улады выдаць [[Віза|візу]] першаму ўраджэнцу Тайваня [[Лі Дэнхуэй|Лі Дэнхуэю]]<ref>{{Cite web|url=http://www.congress.gov/|title=EXPRESSING THE SENSE OF CONGRESS REGARDING A VISIT BY THE PRESIDENT OF THE REPUBLIC OF CHINA ON TAIWAN|website=congress.gov|access-date=2022-08-01}}</ref>. У выніку, Лі наведаў Злучаныя Штаты ў чэрвені таго ж года. У сакавіку 1996-га ўрад накіраваў [[авіяносец|авіяносцы]] «[[USS Independence (CV-62)|Independence]]» і «[[USS Nimitz (CVN-68)|Nimitz]]» ва ўсходнія воды Тайваня на абарону першых прамых прэзідэнцкіх выбараў Кітайскай Рэспублікі. У красавіку 1997 года спікер Гінрыч асабіста ўзначаліў дэлегацыю, якая на спецыяльным самалёце [[Ваенна-паветраныя сілы ЗША|ВПС ЗША]] наведала Тайвань з візітам да Лі Дэнхуэя, першага дэмакратычна абранага [[Прэзідэнт Кітайскай Рэспублікі|прэзідэнта Кітайскай Рэспублікі]]<ref>{{Cite web|lang=zh-tw|url=https://www.president.gov.tw/NEWS/3979|title=總統接見美國聯邦眾議院議長金瑞契|website=www.president.gov.tw|access-date=2022-08-01}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://english.president.gov.tw/NEWS/1034|title=Press Release from the Office of the President|website=english.president.gov.tw|access-date=2022-08-01}}</ref><ref>{{Cite web|lang=zh-Hant-TW|url=https://tw.news.yahoo.com/%E9%9B%B2%E8%B1%B9-%E5%90%8C%E6%A1%86%E6%B0%91%E8%88%AA%E6%A9%9F-%E6%86%B2-%E7%A9%BA-%E7%89%B9%E6%88%B0%E9%98%BB%E6%95%B5-113945359.html|title=雲豹「同框民航機」 憲、空、特戰阻敵「奪松機」|website=tw.news.yahoo.com|access-date=2022-08-01}}</ref>. У 2018 годзе [[Закон аб паездках на Тайвань]], накіраваны на садзейнічанне абмену на высокім узроўні паміж Тайванем і Злучанымі Штатамі, быў прыняты Палатай прадстаўнікоў пад старшынствам спікера [[Нэнсі Пэлосі]], а затым ухвалены [[Сенат ЗША|Сенатам]] і падпісаны [[прэзідэнт ЗША|прэзідэнтам]] [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. У красавіку 2019 года [[Пол Раян]], кандыдат у [[Віцэ-прэзідэнт ЗША|віцэ-прэзідэнты]] ад [[Рэспубліканская партыя ЗША|рэспубліканцаў]] у 2012 годзе, што сыходзіў з пасады спікера Палаты прадстаўнікоў, узначаліў дэлегацыю, якая наведала Тайвань для святкавання 40-годдзя прыняцця ЗША [[Закон аб адносінах з Тайванем|Закона аб адносінах з Тайванем]] і сустрэчы з прэзідэнтам Кітайскай Рэспублікі [[Цай Інвэнь]]<ref>{{Cite web|lang=zh-tw|url=https://www.president.gov.tw/News/24276|title=接見美前議長萊恩 總統盼臺美共同打造和平、穩定、開放、繁榮的印太地區|website=www.president.gov.tw|access-date=2022-08-01}}</ref>. У жніўні 2020 года міністр аховы здароўя [[Алекс Азар]] узначаліў дэлегацыю на Тайвань на спецыяльным самалёце ВПС ЗША для сустрэчы з прэзідэнтам Цай Інвэнь ад імя прэзідэнта ЗША Дональда Трампа, каб ушанаваць памяць нядаўна памерлага «бацькі дэмакратыі на Тайвані», былога прэзідэнта Лі Дэнхуэя, а таксама каб наведаць Міністэрства замежных спраў Тайваня і Міністэрства аховы здароўя і сацыяльнага забеспячэння Тайваня, з мэтай абмяняцца думкамі з медыцынскім персаналам, экспертамі і навукоўцамі аб барацьбе супраць [[Пандэмія COVID-19|пандэміі COVID-19]]<ref>{{Cite web|lang=zh-hk|url=https://www.rfa.org/cantonese/news/htm/tw-azar-08062020060714.html|title=美國衛生部長阿札爾敲定周日訪台 將代表特朗普總統晉見蔡英文|website=Radio Free Asia|access-date=2022-08-01}}</ref>. У чэрвені 2021 года тры сенатары наведалі Тайвань на транспартным самалёце ВПС ЗША<ref>{{Cite web|lang=zh-Hant-TW|url=https://www.appledaily.com.tw/politics/20210606/Y3VEH4OCXZHATL5K7F7WCE6QWY/|title=美跨黨派3參議員帶來好消息！搭軍機抵台比讚 宣布捐贈台灣75萬劑疫苗（不斷更新）｜蘋果新聞網｜蘋果日報|website=AppleDaily|date=2021-06-06|access-date=2022-08-01}}</ref>. У лістападзе 2021 чатыры сенатары і два кангрэсмены наведалі востраў на самалёце прадстаўніцкага класа [[Ваенна-марскія сілы ЗША|ВМС ЗША]]<ref>{{Cite web|url=https://www.voacantonese.com/a/jet-carrying-US-senators-congressmen-makes-surprise-visit-to-Taiwan-20211109/6307346.html|title=乘搭美國軍機 美國聯邦參眾議員突訪台灣 五角大樓稱符合慣例|website=美國之音|access-date=2022-08-01}}</ref>. У красавіку 2022 пяць сенатараў, у тым ліку старшыня Камітэта па замежных справах Федэральнага сената, і адзін член Палаты прадстаўнікоў наведалі Тайвань на спецыяльным самалёце ВПС ЗША<ref>{{Cite web|lang=zh-Hant|url=https://www.mirrormedia.mg/story/20220414edi049/|title=美參議院外委會主席搭空軍專機抵台 蔡總統15日接見|website=鏡週刊 Mirror Media|date=2022-04-14|access-date=2022-08-01}}</ref>. == Ход падзей == 27 ліпеня Упраўленне марской бяспекі правінцыі [[Гуандун]] выпусціла аб’яву аб забароне плавання ў моры, па прычыне ваенных вучэнняў у пазначаным раёне ў заходніх водах [[Хайнань(праліў)|праліва Хайнань]] 29 і 30 ліпеня<ref>{{Cite web|url=http://news.cctv.com/2022/07/28/ARTItmOzE3VWkiyb982fZnyT220728.shtml|title=广东海事局发布航行警告：南海部分海域将进行军事演习|author=戴萌萌|website=news.cctv.com|access-date=2022-08-01}}</ref>. 29 ліпеня тайваньская газета [[Liberty Times]] паведаміла, што ваенны самалёт [[Народна-вызваленчая армія Кітая|НВАК]] тройчы ўваходзіў у тайваньскую «апазнавальную зону супрацьпаветранай абароны» (паўднёва-заходняя паветраная прастора) а 6:42, 06:43, 07:40. Тайваньскія ВПС былі ў паветры ў стане [[баявая гатоўнасць|баявой гатоўнасці]] і транслявалі выгнанне кітайскага самалёта<ref>{{Cite web|url=https://wappass.baidu.com/static/captcha/tuxing.html?ak=572be823e2f50ea759a616c060d6b9f1&backurl=https%3A%2F%2Fmbd.baidu.com%2Fnewspage%2Fdata%2Flandingsuper%3Fthird%3Dbaijiahao%26baijiahao_id%3D1739655473727744197%26wfr%3Dspider%26c_source%3Dkunlun&timestamp=1659357221&signature=7148ca9720710f03b919682f0c22ac86|title=百度安全验证|website=wappass.baidu.com|access-date=2022-08-01}}</ref>. У той жа дзень [[Белы дом]] заявіў, што калі Пэлосі наведае востраў падчас свайго турнэ па Азіі, у Кітая і ЗША не будзе прычын «ваяваць»<ref>{{Cite web|lang=zh|url=https://www.voachinese.com/a/white-house-no-need-for-tensions-if-pelosi-visits-taiwan-20220729/6679698.html|title=白宫：佩洛西议长若访台湾，没理由“动手打起来”|website=美国之音|access-date=2022-08-01}}</ref>. 30 ліпеня Нэнсі Пэлосі накіравалася ў Тайвань<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rtvi.com/news/pelosi-vyletela-v-aziyu-vizit-na-tajvan-poka-pod-voprosom/|title=Пелоси вылетела в Азию. Визит на Тайвань пока под вопросом|website=RTVI|date=2022-07-30|access-date=2022-08-01}}</ref>. У сервісе [[Flightradar24]] за яе палётам назірала каля 50 тыс. карыстальнікаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.fontanka.ru/2022/07/30/71530082/|title=За полетом самолета Пелоси наблюдают почти 50 тысяч человек|website=fontanka.ru - новости Санкт-Петербурга|date=2022-07-30|access-date=2022-08-01}}</ref>. 30 ліпеня [[Народна-вызваленчая армія Кітая]] адкрыла агонь у водах ля правінцыі Фуцзянь<ref>{{Cite web|url=https://taiwan.huanqiu.com/article/492BiVQEACZ|title=台媒：大陆今在福建平潭附近水域实弹训练，“警告意味浓”|website=taiwan.huanqiu.com|access-date=2022-08-01}}</ref>. З 30 па 31 ліпеня ваенна-марскі флот і авіяцыя на Паўднёвым і Усходнім ТВД правялі шэраг баявых вучэнняў з высадкай [[дэсант|дэсанту]]<ref>{{Cite web|url=https://www.thepaper.cn/newsDetail_forward_19253217|title=东部、南部战区接连发布实弹演练通告，涉及海航和登陆舰部队_澎湃防务_澎湃新闻-The Paper|website=www.thepaper.cn|access-date=2022-08-01}}</ref>. 31 ліпеня рэйс са спікерам зрабіў пасадку на [[Гаваі|Гаваях]]. Ужо раніцай таго ж дня Пэлосі, якая знаходзілася на спецыяльным самалёце ВПС ЗША, выклала 4 твіты запар па шляху ў Азію. Усе твіты былі аб унутраных медыцынскіх праблемах у Злучаных Штатах, Тайвань у іх не згадваўся<ref>{{Cite web|url=https://m.takefoto.cn/news/2022/07/31/10126332.shtml|title=亚洲行途中佩洛西连发4条推特，没有提台湾_北晚在线|website=m.takefoto.cn|access-date=2022-08-01}}</ref>. 1 жніўня ЗША пачалі перамяшчаць самалёты і авіяносцы бліжэй да Тайваня<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.mk.ru/politics/2022/08/01/ssha-nachali-peremeshhat-samolety-i-avianoscy-blizhe-k-tayvanyu.html|title=США начали перемещать самолеты и авианосцы ближе к Тайваню|website=www.mk.ru|access-date=2022-08-01}}</ref>. У той жа дзень, па паведамленні Мінабароны Тайваня, чатыры самалёты ВПС Кітая ўвайшлі ў апазнавальную зону [[Супрацьпаветраная абарона|СПА]] Тайваня<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/15360753|title=В Тайбэе заявили, что четыре истребителя Китая вошли в зону ПВО Тайваня|website=tass.ru|date=2022-08-01|access-date=2022-08-01}}</ref>. 2 жніўня ў [[СМІ]] пачалі з’яўляцца звесткі аб непацверджаных баявых кантактах паміж знішчальнікамі ВПС Тайваня і НВАК<ref>[https://news.rambler.ru/world/49105393-live-nensi-pelosi-sdelala-pervoe-zayavlenie-na-tayvane/ LIVE: Ненси Пелоси сделала первое заявление на Тайване]</ref>. Адначасова самолёт Нэнсі Пэлосі бесперашкодна прызямліўся ў аэрапорце [[Тайбэй|Тайбэя]]. Пасля пасадкі Усходняя зона камандавання арміі КНР паведаміла, што ўвечары пачне серыю ваенных аперацый каля вострава. Яны ўключалі, апроч іншага, баявую стральбу на далёкія дыстанцыі ў Тайваньскім праліве і выпрабаванне ракеты з няядзернай баявой часткай<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20220802/kitaya-1806761789.html|title=СМИ: армия Китая проведет военные операции около Тайваня во вторник вечером|author=Р. И. А. Новости|website=РИА Новости|date=20220802T1835|access-date=2022-08-02}}</ref>. 3 жніўня а 18:00 Пэлосі пакінула Тайвань<ref>{{cite news|author1=Rhoda Kwan|author2=Jennifer Jett|date=2022-08-03|title=Pelosi departs Taiwan as furious China holds military drills|work=CNBC|url=https://www.cnbc.com/2022/08/03/pelosi-departs-taiwan-as-furious-china-holds-military-drills.html|access-date=2022-08-04|archive-date=2022-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220804072902/https://www.cnbc.com/2022/08/03/pelosi-departs-taiwan-as-furious-china-holds-military-drills.html|url-status=live}}</ref>. == Рэакцыя == === Тайвань === 7 красавіка 2022 года старшыня [[Заканадаўчы Юань|Заканадаўчага Юаня]] Ю Сікун заявіў, што візіт Пэлосі на востраў будзе мець вялікае значэнне<ref>{{Cite web|lang=zh-Hant-TW|url=https://www.rti.org.tw/news/view/id/2129369|title=傳裴洛西將訪台 游錫堃：具重大意義相當歡迎|website=Rti 中央廣播電臺|access-date=2022-08-01}}</ref>. 27 ліпеня [[Прэм’ер-міністр Кітайскай Рэспублікі|прэм’ер-міністр Тайваня]] [[Су Чжэньчан]] выказаў падзяку спікеру за яе падтрымку і дабрыню ў адносінах да яго дзяржавы на працягу многіх гадоў. Ён павітаў любых замежных дружалюбных гасцей, якія наведваюць Тайвань, таму ўрад прыме ўсе неабходныя меры для ажыццяўлення візіту<ref name=":0">{{Cite web|lang=zh-Hant-TW|url=https://www.cna.com.tw/news/aipl/202207270232.aspx|title=裴洛西訪台？ 蘇貞昌：若有外賓來訪會做最好安排 {{!}} 政治 {{!}} 中央社 CNA|website=www.cna.com.tw|access-date=2022-08-01}}</ref>. [[Ван Дзінюй]], дэпутат ад [[Дэмакратычная прагрэсіўная партыя|Дэмакратычнай прагрэсіўнай партыі]], заявіў, што асноўнае правіла амерыканскай дыпламатыі ў адносінах з Тайванем заключаецца ў тым, што запалохвання Кітая не могуць быць фактарам, якія ўплываюць на тайваньска-амерыканскія адносіны<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|lang=zh-Hant-TW|url=https://newtalk.tw/news/view/2022-07-21/788943|title=拜登憂裴洛西訪台？綠委：台美往來不該由惡棍鄰居決定 {{!}} 政治|website=Newtalk新聞|date=2022-07-21|access-date=2022-08-01}}</ref>. Як адзначала [[Лін Цзін’і]], член Камітэта па замежных справах і нацыянальнай абароне Заканадаўчага Юаня, Кітайская Рэспубліка да гэтага часу ніколі не рабіла ніякіх правакацыйных дзеянняў, накіраваных на падрыў рэгіянальнага свету, таму кантынентальнаму Кітаю не варта пагражаць<ref>{{Cite web|lang=zh-Hant-TW|url=https://www.rti.org.tw/news/view/id/2139979|title=拜習通話觸及台海 綠委批中方擋裴洛西訪台違背民主|website=Rti 中央廣播電臺|access-date=2022-08-01}}</ref>. Хуан Юйцзюнь, намеснік дырэктара міжнароднага аддзела кітайскага Гаміньдана і намеснік прадстаўніка ў ЗША, заявіў у інтэрв’ю «[[Голас Амерыкі|Голасу Амерыкі]]», што Гаміньдан «вітае наведванне Тайваня любымі палітычнымі дзеячамі ЗША з мэтай прасоўвання амерыкана-тайваньскіх адносін», але таксама спадзяецца, што гэты візіт не закране [[Тайваньскі праліў]]<ref>{{Cite web|lang=zh|url=https://www.voachinese.com/a/experts-said-pelosi-will-be-escorted-by-f22-squadron-if-visit-taiwan-crisis-unlikely-20220728/6678585.html|title=北京就佩洛西访台发出威胁，专家：若成行美军或派战机护送到松山机场|website=美国之音|access-date=2022-08-01}}</ref>. Падчас разгару крызісу ўлады всотрава пачалі праводзіць ваенныя вучэнні, каб падрыхтавацца да магчымага ўварвання Кітайскай Народнай Рэспублікі. Пры гэтым упершыню за 45 гадоў грамадзянскія асобы падчас вучэнняў масава адпраўляліся ў бамбасховішчы<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.youtube.com/watch?v=6NBxQSZ6Dso|title=Как Тайвань готовится к возможному вторжению Китая|author=DW на русском|website=YouTube|date=2022-07-29|access-date=2022-08-01}}</ref>. === КНР === 29 ліпеня ў афіцыйным акаўнце 80-й Народна-вызваленчай арміі Кітая ў [[Sina Weibo]] з’явіўся пост: «Рыхтуйцеся да вайны!»<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/army/news/2022/07/29/18227054.shtml|title=Руководство армии Китая в соцсетях призвало солдат готовиться к войне|author=Андрей Морозов|website=gazeta.ru|date=2022-07-29}}</ref>. 30 ліпеня акаўнт у [[Твітэр|Твітэры]] [[Ху Сіцынь]], былога галоўнага рэдактара кітайскага дзяржаўнага СМІ «[[Хуаньцю шыбаа]]», вядомага сваёй рэзкай нацыяналістычнай пазіцыяй, быў заблакаваны пасля таго, як ён напісаў у Твітэры заклікі, адрасаваныя Народна-вызваленчай арміі, збіць самалёт Нэнсі Пэлосі<ref>{{Cite web|lang=zh|url=https://www.voachinese.com/a/chinese-nationalist-commentator-deletes-pelosi-tweet-after-twitter-blocks-account-20220730/6680225.html|title=胡锡进威胁击落佩洛西访台座机后推特账号被封，自称为解除封锁而删除贴文|website=美国之音|access-date=2022-08-01}}</ref>. 1 жніўня Усходняя зона баявога камандавання Народна-вызваленчай арміі Кітая заявіла, што «пахавае праціўніка» і паказала відэа з ваеннымі вучэннямі<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/army/news/2022/08/01/18242132.shtml|title=Народно-освободительная армия Китая пообещала «похоронить вторгшегося противника»|author=Дмитрий Каверин|website=gazeta.ru|date=2022-08-01}}</ref>. === Іншыя === [[Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі|Міністр замежных спраў Расіі]] [[Сяргей Лаўроў]] заявіў, што візіт Пэлосі на Тайвань быў выкліканы жаданнем ЗША даказаць сваю «беспакаранасць і беззаконне». Афіцыйны прадстаўнік МЗС [[Марыя Уладзіміраўна Захарава|Марыя Захарава]], у сваю чаргу дадала, што «абсалютная катастрофа», якую «ЗША стварылі вакол [[Украіна|Украіны]]», і звязаны з гэтым правал на еўрапейскім кірунку, сталі тупіком, якія запатрабавалі рэзкай змены інфармацыйнай парадыгмы, што і зрабіла Пэлосі<ref>[http://dx.doi.org/10.47689/innovations-in-edu-vol-iss1-pp161-162 Информация как основа формирования информационно-коммуникационного пространства]</ref>. == Санкцыі == 1 жніўня, перад візітам Пэлосі, Кітай забараніў пастаўкі больш чым 100 тайваньскім экспарцёрам прадуктаў харчавання<ref>{{Cite news|title="China Slaps Export Ban on 100 Taiwan Brands Before Pelosi Visit"|author=Cindy Wang|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-02/china-slaps-export-ban-on-100-taiwan-brands-before-pelosi-visit|website=Bloomberg|date=2022-08-02|accessdate=2022-08-06}}</ref>. 3 жніўня [[Міністэрства камерцыі Кітайскай Народнай Рэспублікі]] таксама ўвяло [[эканамічныя санкцыі]] супраць Тайваня, прыпыніўшы экспарт пяску, і імпарт тайваньскіх прадуктаў, такіх як садавіна ці рыба<ref>{{Cite news|title="商务部新闻发言人就暂停天然砂对台湾地区出口答记者问"|url=http://www.mofcom.gov.cn/article/syxwfb/202208/20220803337886.shtml|website=Министерство коммерции Китайской Народной Республики|date=2022-08-03|lang=zh|access-date=6 жніўня 2022|archive-date=4 жніўня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220804024945/http://www.mofcom.gov.cn/article/syxwfb/202208/20220803337886.shtml|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|title="China ramps up trade sanctions on Taiwan in wake of Nancy Pelosi's visit, bans sand exports, fruit and fish imports"|url=https://www.scmp.com/economy/global-economy/article/3187544/china-ramps-trade-sanctions-taiwan-wake-nancy-pelosis-visit|website=South China Morning Post|date=2022-08-03|accessdate=2022-08-06}}</ref><ref>{{Cite news|title="Китай приостановит поставки одного товара на Тайвань"|url=https://lenta.ru/news/2022/08/03/pesok/|website=[[Lenta.ru]]|date=2022-08-03|accessdate=2022-08-06}}</ref><ref>{{Cite news|title="Китай приостановил импорт цитрусовых и двух видов рыбы из Тайваня"|url=https://lenta.ru/news/2022/08/03/limony/|website=Lenta.ru|date=2022-08-03|accessdate=2022-08-06}}</ref>. 5 жніўня [[Міністэрства замежных спраў Кітайскай Народнай Рэспублікі]] аб’явіла аб санкцыях супраць Пелосі і яе бліжэйшых сваякоў у адказ на яе візіт на Тайвань<ref>{{Cite news|title="China sanctions Pelosi over 'provocative' visit to Taiwan"|url=https://www.channelnewsasia.com/asia/china-sanctions-pelosi-over-provocative-visit-taiwan-2861571|website=Channel NewsAsia|date=2022-08-05|accessdate=2022-08-06|archive-date=5 жніўня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220805111906/https://www.channelnewsasia.com/asia/china-sanctions-pelosi-over-provocative-visit-taiwan-2861571|url-status=dead}} {{Cite web |url=https://www.channelnewsasia.com/asia/china-sanctions-pelosi-over-provocative-visit-taiwan-2861571 |title=Архіўная копія |access-date=6 жніўня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220805111906/https://www.channelnewsasia.com/asia/china-sanctions-pelosi-over-provocative-visit-taiwan-2861571 |archivedate=5 жніўня 2022 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|title="Китай вводит санкции против Пелоси и ее родственников"|url=https://www.interfax.ru/world/855428|website=Интерфакс|date=2022-08-05|accessdate=2022-08-06}}</ref>. Міністэрства таксама прыпыніла каналы супрацоўніцтва з ЗША па некалькіх напрамках, уключаючы дыялог паміж ваеннымі кіраўнікамі, дапамогу ў крымінальна-судовай сферы, барацьбу з міжнароднымі злачынствамі і перамовы па змене клімату<ref>{{Cite news|title="外交部宣布针对佩洛西窜台反制措施"|url=https://www.mfa.gov.cn/zyxw/202208/t20220805_10735604.shtml|website=Министерство коммерции Китайской Народной Республики|date=2022-08-05|accessdate=2022-08-06|lang=zh}}</ref><ref>{{Cite news|title="Китай объявил о прекращении диалога с США по линии военных и по климату"|url=https://www.interfax.ru/world/855461|website=Интерфакс|date=2022-08-05|accessdate=2022-08-06}}</ref>. У той жа дзень Міністэрства выказала пратэст у сувязі з заявамі па Тайваню, зробленымі міністрамі замежных спраў краін «[[Вялікая сямёрка|Вялікай сямёркі]]» і старэйшым прадстаўніком [[Еўрапейскі саюз|ЕС]] па замежных справах і палітыцы бяспекі<ref>{{Cite news|title="外交部就加拿大参与七国集团错误涉台声明提出严正交涉"|url=https://www.mfa.gov.cn/wjbxw_new/202208/t20220805_10735516.shtml|website=Министерство коммерции Китайской Народной Республики|date=2022-08-05|accessdate=2022-08-06|lang=zh}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Сербска-косаўскі крызіс (2022)]] {{Зноскі}} [[Катэгорыя:Жнівень 2022 года]] [[Катэгорыя:Ліпень 2022 года]] [[Катэгорыя:2022 год у палітыцы]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2022 года]] 6y8ex8ksvv6a9q26cq7f0f3a4z8rlgn 5199594 5199593 2026-09-15T10:47:42Z DBatura 73587 /* Санкцыі */ 5199594 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Кітайска-тайваньскі крызіс |частка = [[Другая халодная вайна]] |выява = China Taiwan Locator.svg |памер = 300px |загаловак = |дата = з [[27 ліпеня]] па [[3 жніўня]] [[2022]] |месца = |прычына = візіт Нэнсі Пэлосі на Тайвань |вынік = *• Пачатак ваенных вучэнняў НВАК у раёне Тайваня. *• Рашучы пратэст МЗС КНР. *• Санкцыі супраць Тайваня *• Санкцыі супраць Нэнсі Пэлосі. |змены = |статус = |праціўнік1 = {{Сцяг|КНР}} [[Кітайская Народная Рэспубліка]] <small>([[Кантынентальны Кітай]])</small> |праціўнік2 = {{Сцяг|Тайвань}} [[Кітайская Рэспубліка]] <small>([[Тайвань (востраў)|Востраў Тайвань]])</small><br>{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = |камандзір2 = |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = |сілы2 = |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = |заўвага = |Commons = }} [[File:Nancy Pelosi at Taipei Songshan Airport.jpg|thumb|300px|Дэлегацыя на чале з [[Нэнсі Пэлосі]] ў аэрапорце [[Тайбэй|Тайбэя]], 2 жніўня 2022 года.]] '''Кітайска-тайваньскі крызіс 2022 года''' — абвастрэнне сітуацыі паміж [[КНР|Кітаем]] і [[Тайвань|Тайванем]] летам [[2022]] года, выкліканае запланаваным візітам спікера [[Палата прадстаўнікоў ЗША|Палаты прадстаўнікоў ЗША]] 52-га склікання [[Нэнсі Пэлосі]] на Тайвань. На магчымасць такой паездкі ўлады Кітая адрэагавалі рэзка негатыўна<ref>{{Cite news|accessdate=2022-08-01|last=|date=2022-07-25|website=Reuters|title=China confirms warnings to U.S. on Pelosi's possible Taiwan visit|url=https://www.reuters.com/world/china/china-confirms-warnings-us-pelosis-possible-taiwan-visit-2022-07-25/}}</ref><ref>{{Cite news|accessdate=2022-08-01|date=2022-07-29|website=Financial Times|title=Pelosi’s Taiwan visit will inflame US-China crisis, analysts warn|url=https://www.ft.com/content/1ed04488-dbf6-44b1-910a-de04eb3b08e2}}</ref>. У ходзе пачатку паездкі Пэлосі Кітай разгарнуў ваенныя сілы ў акваторыі правінцыі [[Фуцзянь]], якая мае водную мяжу з Тайванем<ref name=":1">{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/feature/2022/07/30/nensi-pelosi-kazhetsya-sobiralas-posetit-tayvan-kitayskiy-propagandist-prigrozil-chto-ee-samolet-budet-sbit|title=Нэнси Пелоси, кажется, собиралась посетить Тайвань. Китайский пропагандист пригрозил, что ее самолет будет сбит Лайнер спикера палаты представителей США приземлился на Гавайях|website=Meduza|access-date=2022-08-01}}</ref>. [[ЗША]] таксама ўзмацнілі сваю ваенна-марскую прысутнасць у рэгіёне. Візіт Нэнсі Пэласі павінен быў суправаджаць [[USS Ronald Reagan (CVN-76)|авіяносец «Рональд Рэйган»]]. У выніку, запланаваная паездка была спачатку адкладзена<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/31/07/2022/62e5594b9a79472801836057|title=Как азиатское турне Пелоси обострило отношения США и Китая|website=РБК|access-date=2022-08-01}}</ref>, але затым усё ж здзейснена. Крызіс вымусіў вышэйшых кіраўнікоў Кітая і ЗША загадзя правесці тэлефонную размову, падчас якой [[Джо Байдэн]] заявіў, што Злучаныя Штаты рашуча супраць любых спробаў у аднабаковым парадку змяніць статус Тайваня, а [[Сі Цзіньпін]], у сваю чаргу, заклікаў выконваць [[Палітыка аднаго Кітая|прынцып «адзінага Кітая»]]<ref>{{Cite news|accessdate=2022-08-01|website=BBC News Русская служба|title=Байден и Си Цзиньпин обменялись предупреждениями по поводу Тайваня|url=https://www.bbc.com/russian/news-62328908}}</ref>. == Перадгісторыя == === Дыпламатычнае пытанне === Да пачатку 1990-ых [[Тайвань (востраў)|востраў Тайвань]] знаходзіўся пад поўным кантролем [[кансерватызм|кансерватыўнай]] [[нацыяналізм|нацыяналістычнай]] партыі [[Гаміньдан]], якая супрацьстаяла [[Камуністычная партыя Кітая|камуністам]] і бегла з тэрыторыі [[Кантынентальны Кітай|кантынентальнага Кітая]] пасля разгрому ў [[Грамадзянская вайна ў Кітаі|грамадзянскай вайне]] ў 1949 годзе. Станам на 2022 год, урад Тайваня прэтэндаваў на суверэнітэт над усёй тэрыторыяй Кітая і да 1976 года займаў месца КНР у [[Савет Бяспекі ААН|Савеце Бяспекі ААН]]. Афіцыйна ён [[Палітычны статус Тайваня|прызнаны толькі некалькімі краінамі свету]], а з астатнімі падтрымлівае адносіны праз камерцыйныя і культурныя прадстаўніцтва. ЗША афіцыйна прытрымліваюцца палітыкі «адзінага Кітая» і не маюць дыпламатычных адносінаў з Тайванем. Пры гэтым з 1979 года ў дзяржаве дзейнічае [[Закон аб адносінах з Тайванем|закон, які дазваляе пастаўляць на востраў зброю для абароны]]<ref name=":1" />. ===Дэлегацыі ЗША=== У маі 1995 года [[Палата прадстаўнікоў ЗША]] пад старшынствам спікера [[Ньют Гінгрыч|Ньюта Гінгрыча]] пераважнай большасцю галасоў (396 супраць 0) прагаласавала за тое, каб запатрабаваць ад выканаўчай улады выдаць [[Віза|візу]] першаму ўраджэнцу Тайваня [[Лі Дэнхуэй|Лі Дэнхуэю]]<ref>{{Cite web|url=http://www.congress.gov/|title=EXPRESSING THE SENSE OF CONGRESS REGARDING A VISIT BY THE PRESIDENT OF THE REPUBLIC OF CHINA ON TAIWAN|website=congress.gov|access-date=2022-08-01}}</ref>. У выніку, Лі наведаў Злучаныя Штаты ў чэрвені таго ж года. У сакавіку 1996-га ўрад накіраваў [[авіяносец|авіяносцы]] «[[USS Independence (CV-62)|Independence]]» і «[[USS Nimitz (CVN-68)|Nimitz]]» ва ўсходнія воды Тайваня на абарону першых прамых прэзідэнцкіх выбараў Кітайскай Рэспублікі. У красавіку 1997 года спікер Гінрыч асабіста ўзначаліў дэлегацыю, якая на спецыяльным самалёце [[Ваенна-паветраныя сілы ЗША|ВПС ЗША]] наведала Тайвань з візітам да Лі Дэнхуэя, першага дэмакратычна абранага [[Прэзідэнт Кітайскай Рэспублікі|прэзідэнта Кітайскай Рэспублікі]]<ref>{{Cite web|lang=zh-tw|url=https://www.president.gov.tw/NEWS/3979|title=總統接見美國聯邦眾議院議長金瑞契|website=www.president.gov.tw|access-date=2022-08-01}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://english.president.gov.tw/NEWS/1034|title=Press Release from the Office of the President|website=english.president.gov.tw|access-date=2022-08-01}}</ref><ref>{{Cite web|lang=zh-Hant-TW|url=https://tw.news.yahoo.com/%E9%9B%B2%E8%B1%B9-%E5%90%8C%E6%A1%86%E6%B0%91%E8%88%AA%E6%A9%9F-%E6%86%B2-%E7%A9%BA-%E7%89%B9%E6%88%B0%E9%98%BB%E6%95%B5-113945359.html|title=雲豹「同框民航機」 憲、空、特戰阻敵「奪松機」|website=tw.news.yahoo.com|access-date=2022-08-01}}</ref>. У 2018 годзе [[Закон аб паездках на Тайвань]], накіраваны на садзейнічанне абмену на высокім узроўні паміж Тайванем і Злучанымі Штатамі, быў прыняты Палатай прадстаўнікоў пад старшынствам спікера [[Нэнсі Пэлосі]], а затым ухвалены [[Сенат ЗША|Сенатам]] і падпісаны [[прэзідэнт ЗША|прэзідэнтам]] [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. У красавіку 2019 года [[Пол Раян]], кандыдат у [[Віцэ-прэзідэнт ЗША|віцэ-прэзідэнты]] ад [[Рэспубліканская партыя ЗША|рэспубліканцаў]] у 2012 годзе, што сыходзіў з пасады спікера Палаты прадстаўнікоў, узначаліў дэлегацыю, якая наведала Тайвань для святкавання 40-годдзя прыняцця ЗША [[Закон аб адносінах з Тайванем|Закона аб адносінах з Тайванем]] і сустрэчы з прэзідэнтам Кітайскай Рэспублікі [[Цай Інвэнь]]<ref>{{Cite web|lang=zh-tw|url=https://www.president.gov.tw/News/24276|title=接見美前議長萊恩 總統盼臺美共同打造和平、穩定、開放、繁榮的印太地區|website=www.president.gov.tw|access-date=2022-08-01}}</ref>. У жніўні 2020 года міністр аховы здароўя [[Алекс Азар]] узначаліў дэлегацыю на Тайвань на спецыяльным самалёце ВПС ЗША для сустрэчы з прэзідэнтам Цай Інвэнь ад імя прэзідэнта ЗША Дональда Трампа, каб ушанаваць памяць нядаўна памерлага «бацькі дэмакратыі на Тайвані», былога прэзідэнта Лі Дэнхуэя, а таксама каб наведаць Міністэрства замежных спраў Тайваня і Міністэрства аховы здароўя і сацыяльнага забеспячэння Тайваня, з мэтай абмяняцца думкамі з медыцынскім персаналам, экспертамі і навукоўцамі аб барацьбе супраць [[Пандэмія COVID-19|пандэміі COVID-19]]<ref>{{Cite web|lang=zh-hk|url=https://www.rfa.org/cantonese/news/htm/tw-azar-08062020060714.html|title=美國衛生部長阿札爾敲定周日訪台 將代表特朗普總統晉見蔡英文|website=Radio Free Asia|access-date=2022-08-01}}</ref>. У чэрвені 2021 года тры сенатары наведалі Тайвань на транспартным самалёце ВПС ЗША<ref>{{Cite web|lang=zh-Hant-TW|url=https://www.appledaily.com.tw/politics/20210606/Y3VEH4OCXZHATL5K7F7WCE6QWY/|title=美跨黨派3參議員帶來好消息！搭軍機抵台比讚 宣布捐贈台灣75萬劑疫苗（不斷更新）｜蘋果新聞網｜蘋果日報|website=AppleDaily|date=2021-06-06|access-date=2022-08-01}}</ref>. У лістападзе 2021 чатыры сенатары і два кангрэсмены наведалі востраў на самалёце прадстаўніцкага класа [[Ваенна-марскія сілы ЗША|ВМС ЗША]]<ref>{{Cite web|url=https://www.voacantonese.com/a/jet-carrying-US-senators-congressmen-makes-surprise-visit-to-Taiwan-20211109/6307346.html|title=乘搭美國軍機 美國聯邦參眾議員突訪台灣 五角大樓稱符合慣例|website=美國之音|access-date=2022-08-01}}</ref>. У красавіку 2022 пяць сенатараў, у тым ліку старшыня Камітэта па замежных справах Федэральнага сената, і адзін член Палаты прадстаўнікоў наведалі Тайвань на спецыяльным самалёце ВПС ЗША<ref>{{Cite web|lang=zh-Hant|url=https://www.mirrormedia.mg/story/20220414edi049/|title=美參議院外委會主席搭空軍專機抵台 蔡總統15日接見|website=鏡週刊 Mirror Media|date=2022-04-14|access-date=2022-08-01}}</ref>. == Ход падзей == 27 ліпеня Упраўленне марской бяспекі правінцыі [[Гуандун]] выпусціла аб’яву аб забароне плавання ў моры, па прычыне ваенных вучэнняў у пазначаным раёне ў заходніх водах [[Хайнань(праліў)|праліва Хайнань]] 29 і 30 ліпеня<ref>{{Cite web|url=http://news.cctv.com/2022/07/28/ARTItmOzE3VWkiyb982fZnyT220728.shtml|title=广东海事局发布航行警告：南海部分海域将进行军事演习|author=戴萌萌|website=news.cctv.com|access-date=2022-08-01}}</ref>. 29 ліпеня тайваньская газета [[Liberty Times]] паведаміла, што ваенны самалёт [[Народна-вызваленчая армія Кітая|НВАК]] тройчы ўваходзіў у тайваньскую «апазнавальную зону супрацьпаветранай абароны» (паўднёва-заходняя паветраная прастора) а 6:42, 06:43, 07:40. Тайваньскія ВПС былі ў паветры ў стане [[баявая гатоўнасць|баявой гатоўнасці]] і транслявалі выгнанне кітайскага самалёта<ref>{{Cite web|url=https://wappass.baidu.com/static/captcha/tuxing.html?ak=572be823e2f50ea759a616c060d6b9f1&backurl=https%3A%2F%2Fmbd.baidu.com%2Fnewspage%2Fdata%2Flandingsuper%3Fthird%3Dbaijiahao%26baijiahao_id%3D1739655473727744197%26wfr%3Dspider%26c_source%3Dkunlun&timestamp=1659357221&signature=7148ca9720710f03b919682f0c22ac86|title=百度安全验证|website=wappass.baidu.com|access-date=2022-08-01}}</ref>. У той жа дзень [[Белы дом]] заявіў, што калі Пэлосі наведае востраў падчас свайго турнэ па Азіі, у Кітая і ЗША не будзе прычын «ваяваць»<ref>{{Cite web|lang=zh|url=https://www.voachinese.com/a/white-house-no-need-for-tensions-if-pelosi-visits-taiwan-20220729/6679698.html|title=白宫：佩洛西议长若访台湾，没理由“动手打起来”|website=美国之音|access-date=2022-08-01}}</ref>. 30 ліпеня Нэнсі Пэлосі накіравалася ў Тайвань<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rtvi.com/news/pelosi-vyletela-v-aziyu-vizit-na-tajvan-poka-pod-voprosom/|title=Пелоси вылетела в Азию. Визит на Тайвань пока под вопросом|website=RTVI|date=2022-07-30|access-date=2022-08-01}}</ref>. У сервісе [[Flightradar24]] за яе палётам назірала каля 50 тыс. карыстальнікаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.fontanka.ru/2022/07/30/71530082/|title=За полетом самолета Пелоси наблюдают почти 50 тысяч человек|website=fontanka.ru - новости Санкт-Петербурга|date=2022-07-30|access-date=2022-08-01}}</ref>. 30 ліпеня [[Народна-вызваленчая армія Кітая]] адкрыла агонь у водах ля правінцыі Фуцзянь<ref>{{Cite web|url=https://taiwan.huanqiu.com/article/492BiVQEACZ|title=台媒：大陆今在福建平潭附近水域实弹训练，“警告意味浓”|website=taiwan.huanqiu.com|access-date=2022-08-01}}</ref>. З 30 па 31 ліпеня ваенна-марскі флот і авіяцыя на Паўднёвым і Усходнім ТВД правялі шэраг баявых вучэнняў з высадкай [[дэсант|дэсанту]]<ref>{{Cite web|url=https://www.thepaper.cn/newsDetail_forward_19253217|title=东部、南部战区接连发布实弹演练通告，涉及海航和登陆舰部队_澎湃防务_澎湃新闻-The Paper|website=www.thepaper.cn|access-date=2022-08-01}}</ref>. 31 ліпеня рэйс са спікерам зрабіў пасадку на [[Гаваі|Гаваях]]. Ужо раніцай таго ж дня Пэлосі, якая знаходзілася на спецыяльным самалёце ВПС ЗША, выклала 4 твіты запар па шляху ў Азію. Усе твіты былі аб унутраных медыцынскіх праблемах у Злучаных Штатах, Тайвань у іх не згадваўся<ref>{{Cite web|url=https://m.takefoto.cn/news/2022/07/31/10126332.shtml|title=亚洲行途中佩洛西连发4条推特，没有提台湾_北晚在线|website=m.takefoto.cn|access-date=2022-08-01}}</ref>. 1 жніўня ЗША пачалі перамяшчаць самалёты і авіяносцы бліжэй да Тайваня<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.mk.ru/politics/2022/08/01/ssha-nachali-peremeshhat-samolety-i-avianoscy-blizhe-k-tayvanyu.html|title=США начали перемещать самолеты и авианосцы ближе к Тайваню|website=www.mk.ru|access-date=2022-08-01}}</ref>. У той жа дзень, па паведамленні Мінабароны Тайваня, чатыры самалёты ВПС Кітая ўвайшлі ў апазнавальную зону [[Супрацьпаветраная абарона|СПА]] Тайваня<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/15360753|title=В Тайбэе заявили, что четыре истребителя Китая вошли в зону ПВО Тайваня|website=tass.ru|date=2022-08-01|access-date=2022-08-01}}</ref>. 2 жніўня ў [[СМІ]] пачалі з’яўляцца звесткі аб непацверджаных баявых кантактах паміж знішчальнікамі ВПС Тайваня і НВАК<ref>[https://news.rambler.ru/world/49105393-live-nensi-pelosi-sdelala-pervoe-zayavlenie-na-tayvane/ LIVE: Ненси Пелоси сделала первое заявление на Тайване]</ref>. Адначасова самолёт Нэнсі Пэлосі бесперашкодна прызямліўся ў аэрапорце [[Тайбэй|Тайбэя]]. Пасля пасадкі Усходняя зона камандавання арміі КНР паведаміла, што ўвечары пачне серыю ваенных аперацый каля вострава. Яны ўключалі, апроч іншага, баявую стральбу на далёкія дыстанцыі ў Тайваньскім праліве і выпрабаванне ракеты з няядзернай баявой часткай<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20220802/kitaya-1806761789.html|title=СМИ: армия Китая проведет военные операции около Тайваня во вторник вечером|author=Р. И. А. Новости|website=РИА Новости|date=20220802T1835|access-date=2022-08-02}}</ref>. 3 жніўня а 18:00 Пэлосі пакінула Тайвань<ref>{{cite news|author1=Rhoda Kwan|author2=Jennifer Jett|date=2022-08-03|title=Pelosi departs Taiwan as furious China holds military drills|work=CNBC|url=https://www.cnbc.com/2022/08/03/pelosi-departs-taiwan-as-furious-china-holds-military-drills.html|access-date=2022-08-04|archive-date=2022-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220804072902/https://www.cnbc.com/2022/08/03/pelosi-departs-taiwan-as-furious-china-holds-military-drills.html|url-status=live}}</ref>. == Рэакцыя == === Тайвань === 7 красавіка 2022 года старшыня [[Заканадаўчы Юань|Заканадаўчага Юаня]] Ю Сікун заявіў, што візіт Пэлосі на востраў будзе мець вялікае значэнне<ref>{{Cite web|lang=zh-Hant-TW|url=https://www.rti.org.tw/news/view/id/2129369|title=傳裴洛西將訪台 游錫堃：具重大意義相當歡迎|website=Rti 中央廣播電臺|access-date=2022-08-01}}</ref>. 27 ліпеня [[Прэм’ер-міністр Кітайскай Рэспублікі|прэм’ер-міністр Тайваня]] [[Су Чжэньчан]] выказаў падзяку спікеру за яе падтрымку і дабрыню ў адносінах да яго дзяржавы на працягу многіх гадоў. Ён павітаў любых замежных дружалюбных гасцей, якія наведваюць Тайвань, таму ўрад прыме ўсе неабходныя меры для ажыццяўлення візіту<ref name=":0">{{Cite web|lang=zh-Hant-TW|url=https://www.cna.com.tw/news/aipl/202207270232.aspx|title=裴洛西訪台？ 蘇貞昌：若有外賓來訪會做最好安排 {{!}} 政治 {{!}} 中央社 CNA|website=www.cna.com.tw|access-date=2022-08-01}}</ref>. [[Ван Дзінюй]], дэпутат ад [[Дэмакратычная прагрэсіўная партыя|Дэмакратычнай прагрэсіўнай партыі]], заявіў, што асноўнае правіла амерыканскай дыпламатыі ў адносінах з Тайванем заключаецца ў тым, што запалохвання Кітая не могуць быць фактарам, якія ўплываюць на тайваньска-амерыканскія адносіны<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|lang=zh-Hant-TW|url=https://newtalk.tw/news/view/2022-07-21/788943|title=拜登憂裴洛西訪台？綠委：台美往來不該由惡棍鄰居決定 {{!}} 政治|website=Newtalk新聞|date=2022-07-21|access-date=2022-08-01}}</ref>. Як адзначала [[Лін Цзін’і]], член Камітэта па замежных справах і нацыянальнай абароне Заканадаўчага Юаня, Кітайская Рэспубліка да гэтага часу ніколі не рабіла ніякіх правакацыйных дзеянняў, накіраваных на падрыў рэгіянальнага свету, таму кантынентальнаму Кітаю не варта пагражаць<ref>{{Cite web|lang=zh-Hant-TW|url=https://www.rti.org.tw/news/view/id/2139979|title=拜習通話觸及台海 綠委批中方擋裴洛西訪台違背民主|website=Rti 中央廣播電臺|access-date=2022-08-01}}</ref>. Хуан Юйцзюнь, намеснік дырэктара міжнароднага аддзела кітайскага Гаміньдана і намеснік прадстаўніка ў ЗША, заявіў у інтэрв’ю «[[Голас Амерыкі|Голасу Амерыкі]]», што Гаміньдан «вітае наведванне Тайваня любымі палітычнымі дзеячамі ЗША з мэтай прасоўвання амерыкана-тайваньскіх адносін», але таксама спадзяецца, што гэты візіт не закране [[Тайваньскі праліў]]<ref>{{Cite web|lang=zh|url=https://www.voachinese.com/a/experts-said-pelosi-will-be-escorted-by-f22-squadron-if-visit-taiwan-crisis-unlikely-20220728/6678585.html|title=北京就佩洛西访台发出威胁，专家：若成行美军或派战机护送到松山机场|website=美国之音|access-date=2022-08-01}}</ref>. Падчас разгару крызісу ўлады всотрава пачалі праводзіць ваенныя вучэнні, каб падрыхтавацца да магчымага ўварвання Кітайскай Народнай Рэспублікі. Пры гэтым упершыню за 45 гадоў грамадзянскія асобы падчас вучэнняў масава адпраўляліся ў бамбасховішчы<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.youtube.com/watch?v=6NBxQSZ6Dso|title=Как Тайвань готовится к возможному вторжению Китая|author=DW на русском|website=YouTube|date=2022-07-29|access-date=2022-08-01}}</ref>. === КНР === 29 ліпеня ў афіцыйным акаўнце 80-й Народна-вызваленчай арміі Кітая ў [[Sina Weibo]] з’явіўся пост: «Рыхтуйцеся да вайны!»<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/army/news/2022/07/29/18227054.shtml|title=Руководство армии Китая в соцсетях призвало солдат готовиться к войне|author=Андрей Морозов|website=gazeta.ru|date=2022-07-29}}</ref>. 30 ліпеня акаўнт у [[Твітэр|Твітэры]] [[Ху Сіцынь]], былога галоўнага рэдактара кітайскага дзяржаўнага СМІ «[[Хуаньцю шыбаа]]», вядомага сваёй рэзкай нацыяналістычнай пазіцыяй, быў заблакаваны пасля таго, як ён напісаў у Твітэры заклікі, адрасаваныя Народна-вызваленчай арміі, збіць самалёт Нэнсі Пэлосі<ref>{{Cite web|lang=zh|url=https://www.voachinese.com/a/chinese-nationalist-commentator-deletes-pelosi-tweet-after-twitter-blocks-account-20220730/6680225.html|title=胡锡进威胁击落佩洛西访台座机后推特账号被封，自称为解除封锁而删除贴文|website=美国之音|access-date=2022-08-01}}</ref>. 1 жніўня Усходняя зона баявога камандавання Народна-вызваленчай арміі Кітая заявіла, што «пахавае праціўніка» і паказала відэа з ваеннымі вучэннямі<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/army/news/2022/08/01/18242132.shtml|title=Народно-освободительная армия Китая пообещала «похоронить вторгшегося противника»|author=Дмитрий Каверин|website=gazeta.ru|date=2022-08-01}}</ref>. === Іншыя === [[Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі|Міністр замежных спраў Расіі]] [[Сяргей Лаўроў]] заявіў, што візіт Пэлосі на Тайвань быў выкліканы жаданнем ЗША даказаць сваю «беспакаранасць і беззаконне». Афіцыйны прадстаўнік МЗС [[Марыя Уладзіміраўна Захарава|Марыя Захарава]], у сваю чаргу дадала, што «абсалютная катастрофа», якую «ЗША стварылі вакол [[Украіна|Украіны]]», і звязаны з гэтым правал на еўрапейскім кірунку, сталі тупіком, якія запатрабавалі рэзкай змены інфармацыйнай парадыгмы, што і зрабіла Пэлосі<ref>[http://dx.doi.org/10.47689/innovations-in-edu-vol-iss1-pp161-162 Информация как основа формирования информационно-коммуникационного пространства]</ref>. == Санкцыі == 1 жніўня, перад візітам Пэлосі, Кітай забараніў пастаўкі больш чым 100 тайваньскім экспарцёрам прадуктаў харчавання<ref>{{Cite news|title="China Slaps Export Ban on 100 Taiwan Brands Before Pelosi Visit"|author=Cindy Wang|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-02/china-slaps-export-ban-on-100-taiwan-brands-before-pelosi-visit|website=Bloomberg|date=2022-08-02|accessdate=2022-08-06}}</ref>. 3 жніўня [[Міністэрства камерцыі Кітайскай Народнай Рэспублікі]] таксама ўвяло [[эканамічныя санкцыі]] супраць Тайваня, прыпыніўшы экспарт пяску, і імпарт тайваньскіх прадуктаў, такіх як садавіна ці рыба<ref>{{Cite news|title="商务部新闻发言人就暂停天然砂对台湾地区出口答记者问"|url=http://www.mofcom.gov.cn/article/syxwfb/202208/20220803337886.shtml|website=Министерство коммерции Китайской Народной Республики|date=2022-08-03|lang=zh|access-date=6 жніўня 2022|archive-date=4 жніўня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220804024945/http://www.mofcom.gov.cn/article/syxwfb/202208/20220803337886.shtml|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|title="China ramps up trade sanctions on Taiwan in wake of Nancy Pelosi's visit, bans sand exports, fruit and fish imports"|url=https://www.scmp.com/economy/global-economy/article/3187544/china-ramps-trade-sanctions-taiwan-wake-nancy-pelosis-visit|website=South China Morning Post|date=2022-08-03|accessdate=2022-08-06}}</ref><ref>{{Cite news|title="Китай приостановит поставки одного товара на Тайвань"|url=https://lenta.ru/news/2022/08/03/pesok/|website=[[Lenta.ru]]|date=2022-08-03|accessdate=2022-08-06}}</ref><ref>{{Cite news|title="Китай приостановил импорт цитрусовых и двух видов рыбы из Тайваня"|url=https://lenta.ru/news/2022/08/03/limony/|website=Lenta.ru|date=2022-08-03|accessdate=2022-08-06}}</ref>. 5 жніўня [[Міністэрства замежных спраў Кітайскай Народнай Рэспублікі]] аб’явіла аб санкцыях супраць Пэлосі і яе бліжэйшых сваякоў у адказ на яе візіт на Тайвань<ref>{{Cite news|title="China sanctions Pelosi over 'provocative' visit to Taiwan"|url=https://www.channelnewsasia.com/asia/china-sanctions-pelosi-over-provocative-visit-taiwan-2861571|website=Channel NewsAsia|date=2022-08-05|accessdate=2022-08-06|archive-date=5 жніўня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220805111906/https://www.channelnewsasia.com/asia/china-sanctions-pelosi-over-provocative-visit-taiwan-2861571|url-status=dead}} {{Cite web |url=https://www.channelnewsasia.com/asia/china-sanctions-pelosi-over-provocative-visit-taiwan-2861571 |title=Архіўная копія |access-date=6 жніўня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220805111906/https://www.channelnewsasia.com/asia/china-sanctions-pelosi-over-provocative-visit-taiwan-2861571 |archivedate=5 жніўня 2022 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|title="Китай вводит санкции против Пелоси и ее родственников"|url=https://www.interfax.ru/world/855428|website=Интерфакс|date=2022-08-05|accessdate=2022-08-06}}</ref>. Міністэрства таксама прыпыніла каналы супрацоўніцтва з ЗША па некалькіх напрамках, уключаючы дыялог паміж ваеннымі кіраўнікамі, дапамогу ў крымінальна-судовай сферы, барацьбу з міжнароднымі злачынствамі і перамовы па змене клімату<ref>{{Cite news|title="外交部宣布针对佩洛西窜台反制措施"|url=https://www.mfa.gov.cn/zyxw/202208/t20220805_10735604.shtml|website=Министерство коммерции Китайской Народной Республики|date=2022-08-05|accessdate=2022-08-06|lang=zh}}</ref><ref>{{Cite news|title="Китай объявил о прекращении диалога с США по линии военных и по климату"|url=https://www.interfax.ru/world/855461|website=Интерфакс|date=2022-08-05|accessdate=2022-08-06}}</ref>. У той жа дзень Міністэрства выказала пратэст у сувязі з заявамі па Тайваню, зробленымі міністрамі замежных спраў краін «[[Вялікая сямёрка|Вялікай сямёркі]]» і старэйшым прадстаўніком [[Еўрапейскі саюз|ЕС]] па замежных справах і палітыцы бяспекі<ref>{{Cite news|title="外交部就加拿大参与七国集团错误涉台声明提出严正交涉"|url=https://www.mfa.gov.cn/wjbxw_new/202208/t20220805_10735516.shtml|website=Министерство коммерции Китайской Народной Республики|date=2022-08-05|accessdate=2022-08-06|lang=zh}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Сербска-косаўскі крызіс (2022)]] {{Зноскі}} [[Катэгорыя:Жнівень 2022 года]] [[Катэгорыя:Ліпень 2022 года]] [[Катэгорыя:2022 год у палітыцы]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2022 года]] kvxpf7n1oai6ufgygfbo1fs4g9q6lh1 0 715224 5199595 5198123 2026-09-15T10:49:16Z DBatura 73587 /* Баявы шлях */ 5199595 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |назва = |арыгінал = |выява = Compañía Taras Shevchenko.png |подпіс = |гады =[[1937]]—[[1938]] |краіна = {{Сцягафікацыя|Другая Іспанская Рэспубліка}} |краіны = |падпарадкаванне = [[File:Emblem of the International Brigades.svg|22px]] [[Інтэрнацыянальныя брыгады]] |у складзе = [[Файл:Flag of the Mickiewicz Battalion.svg|22px]] [[XIII інтэрбрыгада імя Яраслава Дамброўскага]] |тып = |уключае_ў_сябе = |роля = |памер = |камандная_структура = |размяшчэнне = [[Альбасетэ]] ([[Іспанія]]) |мянушка = Шаўчэнкаўцы |мянушкі = |заступнік = [[Тарас Шаўчэнка]] |заступнікі = |дэвіз = |дэвізы = Пахавайце і ўставайце, ланцугі разарвіце, злою варожаю крывёю волю акрапіце ({{lang-uk|Поховайте та вставайте, кайдани порвіте і вражою злою кров'ю волю окропіте}}) |колеры = |марш = |маршы = |талісман = |талісманы = |рыштунак = |войны = |бітвы = [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі]] |знакі_адрознення = |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = }} '''Украінская рота інтэрбрыгад імя Тараса Шаўчэнкі''' ({{lang-es|Compañía interbrigadista ucraniana Taras Shevchenko}}, {{lang-uk|Українська рота інтербригад імені Тараса Шевченка}}) — заходнеўкраінскае воінскае фарміраванне, якое ўдзельнічала ў [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайне ў Іспаніі]] на баку [[Другая Іспанская Рэспубліка|рэспубліканцаў]]. Сфарміравана з украінцаў-жыхароў [[Польская Рэспубліка|Польшчы]], якія складаліся ў [[Камуністычная партыі Заходняй Украіны|Камуністычнай партыі Заходняй Украіны]]<ref name=":0">Шевченко Ф.П. [http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&I21DBN=EJRN&P21DBN=EJRN&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=ASP_meta&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21COLORTERMS=0&S21P03=IDP=&S21STR=journal_1961_1_101 Рота Тараса Шевченко в боях против фашизма в Испании. (1937-1938 гг.)] (укр.) // Украинский исторический журнал. — 1961. — Вып. 1. — С. 101—114. — ISSN 0130-5247.</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://commons.com.ua/ru/shevchenkovcy-v-boyu-i-v-pamyati-ocherk-istorii-roty-im-shevchenko/|title=Шевченковцы в Испании: как воевала украинская рота интербригад|author=Алексей Кудрицкий|website=Commons|date=25.01.2022|access-date=2022-02-05}}</ref>. Уваходзіла як 4-я рота ў склад [[Батальён імя Хасэ Палафокса|батальёна імя Хасэ Палафокса]] (батальён налічваў 5 рот — 2 польскія, 1 іспанскую, 1 яўрэйскую і 1 ўкраінскую) [[XIII інтэрбрыгада імя Яраслава Дамброўскага|XIII польскай інтэрбрыгады імя Яраслава Дамброўскага]]. == Перадгісторыя == У публічнай прасторы [[Заходняя Украіна|Заходняй Украіны]] грамадзянская вайна ў Іспаніі апынулася ў цэнтры ўвагі ў жніўні [[1936]] года. Павышаную цікавасць да канфлікту праявіла [[Камуністычная партыя Заходняй Украіны]]. Раней у маі 36-га прагрэсіўная інтэлігенцыя краю асудзіла фашызм і выказала ўсебаковую падтрымку Рэспубліканскай Іспаніі на [[Антыфашысцкі кангрэс дзеячаў культуры (1936, Львоў)|Львоўскім антыфашысцкім кангрэсе]]<ref>[https://books.google.es/books/about/%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B0%D1%88%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D1%80.html?id=xsVtnQAACAAJ&redir_esc=y Антифашистский конгресс работников культуры во Львове в 1936 г]: библиографический указатель. — Львовская научная библиотека им. В. Стефаника АН УССР, 1978. — 59 с.</ref>. Увосень пад падобнымі лозунгамі праходзяць мітынгі ва [[Львоў|Львове]], [[Луцк]]у, [[Стрый (горад)|Стрыі]], [[Івана-Франкоўск|Станіславе]], [[Рагатын]]е, [[Рава-Руская|Раве-Рускай]] і [[Цярнопаль|Цярнопалі]]<ref name=":4" />. У гэты час на хвалі ўздыму львоўскі пісьменнік [[Сцяпан Іосіфавіч Тудор|Сцяпан Тудор]] піша песню-марш «Пасіянарыя». [[20 верасня]] 1936 года ў Львове прайшоў мітынг тысячы рабочых-будаўнікоў, якія заявілі аб салідарнасці з іспанскім народам. А потым, [[3 кастрычніка]], адбыўся вечар рабочай паэзіі, дзе была прадстаўлена п’еса ''«Рэвалюцыя ў Іспаніі»''<ref>Інтернаціональна солідарність трудящих західноукраїнських земель з республіканською Іспанією / Ю.Ю. Сливка. — К.: Наукова думка, 1988. — 479 с. — ISBN ISBN 5-12-000109-2.</ref>. Вялікі поспех мелі акцыі па зборы сродкаў у падтрымку Мадрыдскага ўрада: толькі на працягу верасня—снежня 1936 года ў Галіцыі было сабрана 45 тыс. злотых<ref name=":5" />. Але галоўную дапамогу аказалі ўкраінскія [[воіны-інтэрнацыяналісты]]. == Першыя ўкраінцы ў Іспаніі == Першыя члены Кампартыі Заходняй Украіны прыбылі ў жніўні 1936 года ў Іспанію пасля пачатку вайны. 37 ураджэнцаў Заходняй Украіны, якія працавалі на шахтах [[Бельгія|Бельгіі]] і [[Францыя|Францыі]]<ref name=":4"> Morozov Anatoliy Georgievuch, Alex Viktorovuch Кompaniyets. [http://history-ejournal.cdu.edu.ua/article/view/1256 The participation of ukrainians in the struggle againts fascism and nazism before world war II (from the experience of the spanish civil war 1936–1939)] (англ.) // Cherkasy University Bulletin: Historical Sciences. — 2017-06-14. — Vol. 0, iss. 1. — ISSN 2076-5908.</ref><ref name=":2">С.П. Донченко. [https://grani.org.ua/index.php/journal/article/view/990 Украинцы в гражданской войне в Испании 1936-1939 гг] (укр.) // Грані. — 2017-08-07. — Т. 20, вып. 6. — С. 87—92. — ISSN 2413-8738. — doi:10.15421/171790.</ref>, прыехалі аказваць дапамогу іспанскім таварышам: услед за імі яшчэ 180 добраахвотнікаў родам з [[Галіцыя|Галіцыі]] і [[Валынь|Валыні]] перайшлі праз [[Яварнік (хрыбет, Закарпацкая вобласць)|перавал Яварнік]] на польска-чэхаславацкай мяжы і дабраліся да Іспаніі<ref name=":1">{{Cite web|url=http://argumentua.com/stati/galichane-v-ispanii-kak-rota-imeni-shevchenko-voevala-s-fashistami|title=Галичане в Испании. Как рота имени Шевченко воевала с фашистами|author=Игорь Голод|website=Историческая правда|date=2013-04-29|publisher=|accessdate=}}</ref>. Колькасць ураджэнцаў Заходняй Украіны вырасла да тысячы чалавек, але як такіх ваенных падраздзяленняў з украінцаў не было. Многія інтэрбрыгадысты прыбывалі з-за акіяна: так толькі з [[Канада|Канады]] прыехалі 498 добраахвотнікаў усходнееўрапейскага паходжання, сярод якіх пераважная большасць складалі ўкраінцы і палякі<ref>Николай Платошкин. Гражданская война в Испании, 1936-1939 гг. — ОЛМА Медиа Групп, 2005. — С. 223. — 552 с. — ISBN 9785224044566.</ref><ref>{{Cite web|url=http://spanishcivilwar.ca/volunteers/search?keys=Taras+Shevchenko|title=Search volunteers {{!}} Canadian Cultural History About The Spanish Civil War|publisher=spanishcivilwar.ca|lang=en|accessdate=2017-12-19|archive-date=22 снежня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222050935/http://spanishcivilwar.ca/volunteers/search?keys=Taras+Shevchenko|url-status=dead}}</ref>. == Гісторыя роты == === З'яўленне === [[8 ліпеня]] [[1937]] г. кіраўніцтва Кампартыі Заходняй Украіны сфармавала роту інтэрбрыгад імя [[Тарас Рыгоравіч Шаўчэнка|Тараса Шаўчэнкі]], якая ўвайшла ў склад [[XIII інтэрбрыгада імя Яраслава Дамброўскага|13-й інтэрбрыгады імя Яраслава Дамброўскага]]<ref name=":1" />. Роту называлі своеасаблівым помнікам вялікаму ўкраінскаму «паэту-рэвалюцыянеру», пра салдат роты пісалася ў газеце «Дамброўшчык». Першым яе камандзірам стаў беларус [[Мікалай Мікалаевіч Дворнікаў|Станіслаў Тамашэвіч]], а намеснікам — Павел Іванавіч, эмігрант з Францыі<ref name=":5">Лялька Я.С. [http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&I21DBN=EJRN&P21DBN=EJRN&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=ASP_meta&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21COLORTERMS=0&S21P03=ID=&S21STR=journal_1986_7_118 Интернациональная солидарность трудящихся западноукраинских земель с республиканской Испанией (1936-1939 pp.)] (укр.) // Український історичний журнал. — 1986. — Вып. 7. — С. 118—127. — ISSN 0130-5247.</ref>. === Баявы шлях=== [[Файл:Taras Shevchenko Company.png|thumb|Рота імя Тараса Шаўчэнкі на маршы.]] Рота, у якую ўваходзілі не толькі ўкраінцы, беларусы і палякі, але таксама рускія і іспанцы, праславілася сваім баявым шляхам<ref name=":3">{{Cite news|title=Украинцы в первых боях с фашизмом|author=Владимир Шевченко|url=https://zn.ua/SOCIETY/ukraintsy_v_pervyh_boyah_s_fashizmom.html|work=ZN.ua|date=2004-08-02|accessdate=2017-12-17}}</ref>. Пазней яе саюзнікамі сталі іншыя батальёны і роты інтэрбрыгад, у ліку якіх былі і тыя, хто некалі служыў пад кіраўніцтвам [[Нестар Іванавіч Махно|Нестара Махно]]<ref name=":1" />. Баявое хрышчэнне адбылося ў [[Брунецкая аперацыя|бітве пры Брунетэ]] на захад ад горада [[Мадрыд]]: мараканская конніца была ўшчэнт разгромлена ўкраінцамі і палякамі. Былі таксама захоплены пазіцыі франкістаў пад Вілья-Франка-дэль-Кастыль і [[Раманільёс-дэ-Ацьенса|Раманільёсам]]. У тых баях рота страціла палову асабовага складу<ref name=":2" />. На Арагонскім фронце ўкраінцы [[25 жніўня]] прарвалі абарону [[Італьянскі экспедыцыйны корпус|італьянцаў]], уварваўшыся ў тыл і прасунуўшыся за дзень на 10 км. У тых баях мужнасць і гераізм праяўлялі камісар роты Назар Дзям’янчук (ураджэнец Валыні, які жыў у Канадзе), байцы Васіль Лазовы, Іосіф Канавалюк, Валянцін Паўлусевіч, Ёсіп Петраш<ref name=":2" />. Некаторыя вязні польскіх турмаў (Дзмітрый Захарук і Сымон Краеўскі, ураджэнцы Івана-Франкоўскай вобласці, вязні турмы ў [[Дубна (Украіна)|Дубна]] на Валыні) беглі з месцаў зняволення і дабраліся да Іспаніі, каб аказаць дапамогу сваім таварышам<ref>{{Cite web|url=http://propaganda-journal.net/9977.html|title=Первый бой фашизму в Испании: участие в этом выходцев из Западной Украины|author=К. Дымов|website=Пропаганда|date=2016-12-23|publisher=propaganda-journal.net|accessdate=2017-12-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171222052135/http://propaganda-journal.net/9977.html|archivedate=22 снежня 2017|url-status=dead}}</ref>. Баявыя заслугі роты былі адзначаны загадамі камандавання брыгады і Генеральнага камісарыята інтэрбрыгад<ref name=":3" />. У канцы 1937 года пачала выдавацца газета на ўкраінскай мове «Барацьба» ({{lang-uk|Боротьба}}), у якой публікаваліся вершы і апавяданні Тараса Шаўчэнкі, а таксама артыкулы пра баявы шлях роты. Для навабранцаў у [[Альбасетэ]] выдавалася газета «Весці з Заходняй Украіны» ({{lang-uk|Вісті із Західної України}}), эпіграф да якой — радкі з «[[Завяшчанне (верш)|Запавету]]» — фактычна з’яўляўся дэвізам злучэння. === Апошнія дні роты === [[Файл:Taras Shevchenko Company 1.png|thumb|Украінцы-інтэрбрыгадысты.]] У снежні 1937 — лютым 1938 года рота вяла баі за горную граду Сьера-Кемада ва ўмовах жудаснай завеі: на вышыні 2 тысяч метраў яны адбівалі атакі падчас [[Тэруэльская аперацыя|баёў за Тэруэль]]. Ім удалося захапіць вялікую колькасць зброі фалангістаў: вінтоўкі, гарматы, некалькі ўзброеных грузавікоў. Браты Палікарп і Сымон Краеўскія ў адзіночку расправіліся з кулямётчыкамі, знішчыўшы два разлікі і захапіўшы іх пазіцыі<ref name=":1" />. У тых баях загінулі камандзір роты Тамашэвіч, [[палітрук]] Дзям’янчук, сяржант Сярадскі і Палікарп Краеўскі<ref name=":2" />. У сакавіку 1938 года рота трапіла ў акружэнне на Андалузійскім фронце і чатыры разы ёй удавалася прарваць кальцо, нягледзячы на атакі франкістаў. У тых баях загінулі і камандзір Станіслаў Варапай (Варапаеў), і палітрук Сымон Краеўскі. [[23 сакавіка]] яе байцы нанеслі магутны ўдар па фалангістам у [[Льейда|Лерыда]] (вызначыліся байцы Мізюрка і Леанчук)<ref name=":3" />. У ліпені—верасні 1938 рота ўдзельнічала ў баях на [[Каталонская аперацыя|Каталонскім (Арагонскім) фронце]], адбіўшы за [[2 верасня]] сем нападаў<ref name=":3" />. У баях загінулі камандзіры Ян Гашак і Іван Грыцюк, салдаты Міхаіл Літвін і Павел Іванавіч. Неўзабаве былі забіты рэдактар газеты Шустэр і Юрый Велікановіч. [[28 кастрычніка]] [[1938]] года ў [[Барселона]] адбыўся развітальны марш інтэрнацыянальных брыгад<ref name=":1" /><ref name=":3" />. == Памяць == У СССР воінаў-інтэрнацыяналістаў прызналі героямі, што сумленна выканалі свой інтэрнацыянальны абавязак. У [[1982]] года Юрыю Велікановічу як кіраўніку роты паставілі помнік у Львове. Аўтарам помніка была [[Тэадозія Маркаўна Брыж|Тэадозія Брыж]]. Пасля абвяшчэння незалежнасці Украіны помнік быў вандалізаваны (яму адпілавалі галаву, як мяркуецца, украінскія нацыяналісты), але затым яго адрэстаўравалі. У снежні 2017 года ён быў скінуты з п’едэстала<ref>{{Cite web|url=https://www.vesti.ru/doc.html?id=2961239|title=Во Львове разрушили памятник Великановичу|publisher=vesti.ru|accessdate=2017-12-18}}</ref>. Ваенная гісторыя роты легла ў аснову мастацкага рамана львоўскага пісьменніка [[Юрый Уладзіміравіч Пакальчук|Юрыя Пакальчука]] «І цяпер, і заўсёды» ([[1981]]). Па яго сцэнарыю рэжысёр Віктар Калодні зняў дакументальны [https://www.youtube.com/watch?v=PrIYhHrE2xQ фільм ''«Рота імя Тараса Шаўчэнкі»''] ([[1989]]) з інтэрв’ю ветэранаў фарміравання. Пісьменнік Алег Пакальчук напісаў паэму ''«Балада пра сотню імя Тараса Шаўчэнкі»''. == Вядомыя вайскоўцы == [[Файл:Taras Shevchenko Company 3.png|thumb|Артыкул у канадскай газеце, прысвечаны ўкраінцам з Канады, якія змагаліся супраць франкістаў у Іспаніі.]] === Камандзіры === * [[Мікалай Мікалаевіч Дворнікаў|Мікалай Дворнікаў]] («Станіслаў Тамашэвіч») * Міхаіл Літвін * Аляксандр Мельнічэнка * Станіслаў Варапай (Нікалаеў) * Іван Грыцюк * Павел Іванавіч (намеснік камандзіра) [[Файл:Taras Shevchenko Company 4.png|thumb|Шаўчэнкаўцы на баявых пазіцыях.]] === Палітрук === * Назар Дзям’янчук («Сяржант Сярадзкі») * Палікарп Краеўскі * Сымон Краеўскі === Радавыя байцы === * Васіль Лазовы * Іосіф Канавалюк * Валянцін Паўлусевіч * Ёсіп Петраш * Дзмітрый Захарчук * [[Юрый Дзмітрыевіч Велікановіч|Юрый Велікановіч]] * Шыстэр * «Янь» {{Зноскі}} == Літаратура == {{div col|colwidth=20em}} * <small>Голод І. Галичани в Іспанії. Як рота імені Шевченка з фашистами воювала. Українська правда. 1 серпня 2011</small> * <small>Гусаров В. Солідарність трудящих УРСР з патріотами республіканської Іспанії / В. Гусаров // Український історичний журнал. — 1986. — № 7. — С. 112—118.</small> * <small>Данилов С. Гражданская война в Испании / С. Данилов. М.: Вече, 2004. — 352 с. (Военные тайны XX века) Тираж 3 000 экз. ISBN 5-9533-0225-8</small> * <small>Лялька Я. С. Інтернаціональна солідарність трудящих західноукраїнських земель з республіканською Іспанією (1936—1939 рр.) / Я. С. Лялька // Український історичний журнал. 1986, № 7</small> * <small>Лялька Я. С. Українські волонтери в Іспанії (до 50-річчя національно-революційної війни іспанського народу) / Я. С. Лялька // Жовтень — 1986. — No 12. — c. 87-96</small> * <small>Мещеряков М. Т. Судьба интербригад в Испании по новым документам / М. Т. Мещеряков // Новая и новейшая история — 1993. — No 5. — c. 18-41.</small> * <small>Міжнародна солідарність у боротьбі проти фашизму (1933—1945 рр.) / редкол. В. Гулевич, М. Дятленко та ін. Київ : Наук. думка. 1970. — 498 с.</small> * <small>Полянський П. Насилля у роки громадянської війни в Іспанії рр. / П. Полянський // Пам’ять століть — 2004. — No 1. — c. 143—155.</small> * <small>Савчук В. Використання документів Держархіву Львівської області у телефільмі «Рота ім. Т. Г. Шевченка» / В. Савчук // Архіви України — 1989. — No 2. — c. 25-27.</small> * <small>Хонигсман Я. Братская помощь трудящихся Западной Украины испанскому народу в борьбе с фашизмом (1936—1939 гг.) / Я. Хонигсман. Львов, 1989. — 206 с.</small> * <small>Хью Т. Гражданская война в Испании гг. / Т. Хью. М. : ЗАО Центрполиграф. 2003. — 573 с.</small> * <small>Шевченко Ф. П. Рота ім. Тараса Шевченка в боях проти фашизму в Іспанії (1936—1939 pp.) / Ф. П. Шевченко // Український історичний журнал. — 1961. — No 1. — c. 101—114.</small> * <small>Baxell R. Myths of the International Brigades / R. Baxell // Bulletin of Spanish Studies: Hispanic Studies and Researches on Spain, Portugal and Latin America, 2014. — P. 11-24.</small> * <small>Jackson M. Fallen sparrows. The International Brigades in the Spanish Civil War / M. Jackson — 1994. −157 p.</small> * <small>Momryk M. Ukrainian volunteers from Canada in the International brigades, Spain, / M. Momryk // Journal of Ukrainian Studies, — 1991. — 16, Nos. 1-2. — P. 181—194.</small> {{div col end}} == Спасылкі == * [http://www.istpravda.com.ua/articles/2011/08/1/48331/ Галичани в Іспанії. Як рота імені Шевченка з фашистами воювала]{{ref-uk}} * [https://www.youtube.com/watch?v=PrIYhHrE2xQ Документальный фильм «Рота им. Тараса Шевченко»] * [https://profilib.net/chtenie/107564/yuriy-pokalchuk-i-seychas-i-vsegda.php Роман «И сейчас, и всегда», Юрий Покальчук] [[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Тараса Шаўчэнкі]] [[Катэгорыя:Інтэрнацыянальныя брыгады]] me3h7g7v6hh4trdc3iij8qjyep3kd8x 0 715318 5199064 4994750 2026-09-14T14:39:14Z DBatura 73587 /* Планы і сілы */ 5199064 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Гвадалахарская аперацыя |частка = [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі]] |дата = 8—20 сакавіка 1937 |месца = раён [[Гвадалахара (Іспанія)|Гвалдахары]] |выява = Mapa de la batalla de Guadalajara.png |загаловак = Карта аперацыі. |вынік = перамога рэспубліканцаў |праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|Другая Іспанская Рэспубліка}}<br>[[Выява:Flag of the International Brigades.svg|border|22px]] [[Інтэрнацыянальныя брыгады]]<br>{{Сцяг|СССР|1923}} [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Іспаніі|Савецкія ваенныя спецыялісты]] |праціўнік2 = [[File:Flag of the Bando Nacional (1936–1938).svg|22px]] [[Франкісцкая Іспанія]]<br />[[Выява:Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg|border|22px]] [[Каралеўства Італія (1861—1946)|Італія]] |камандзір1 = {{Сцяг|Другая Іспанская Рэспубліка}} [[Энрыке Лістэр]]<br>[[Выява:Flag of the International Brigades.svg|border|22px]] [[Матэ Залка]]<br>{{Сцяг|СССР|1923}} [[Дзмітрый Рыгоравіч Паўлаў|Дзмітрый Паўлаў «Пабло»]] |камандзір2 = [[Выява:Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg|border|22px]] [[Марыа Раата]] |сілы1 = першапачаткова 10 000 чалавек |сілы2 =першапачаткова да 40 000 чалавек |страты1 =208 забітымі |страты2 =3 000 забітых }} {{Бітвы і аперацыі грамадзянскай вайны ў Іспаніі}} '''Гвадалахарская аперацыя''' — адна з найбуйнейшых аперацый [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайны ў Іспаніі]]. З’яўлялася чацвёртай спробай [[Нацыяналістычная фракцыя (Іспанія)|нацыяналістаў]] генерала [[Франсіска Франка]] і яго замежных саюзнікаў захапіць сталіцу краіны горад [[Мадрыд]]. == Перадгісторыя == {{Main|Абарона Мадрыда}} Спробы прыхільнікаў Франка завалодаць Мадрыдам пачаліся яшчэ ў кастрычніку 1936 года. Падчас восеньскіх баёў сілы паўстанцаў пацярпелі няўдачу. У канцы снежня і пачатку студзеня ў ходзе т.зв. «Туманнай бітвы» ажыццёўлена паўторная спроба ўзяць сталіцу, але і яна завяршылася безвынікова. У лютым 1937 года армія Франка [[Бітва пры Хараме|ўдарыла ў раёне ракі Харама]], з мэтай перакрыць дарогу на [[Валенсія|Валенсію]] і акружыць Мадрыд. Гэта аперацыя таксама правалілася. == Планы і сілы == Пасля [[Харама|Харамы]] пачалася падрыхтоўка новага наступлення на Мадрыд. Вырашальная роля ў аперацыі адводзілася [[Італьянскі экспедыцыйны корпус|італьянскім войскам]], якія мелі задачу раптоўным ударам уздоўж аўтастрады [[Сарагоса]] — Мадрыд праз [[Гвадалахара (Іспанія)|Гвадалахару]] прарвацца да сталіцы. Італьянскі корпус (да 40 000 байцоў, каля 200 гармат, 120 танкаў і 90 самалётаў) пад камандаваннем генерала [[Марыа Раата]] засяродзіўся ў раёне Сігуэнсы ў складзе двух пяхотных і двух мотамеханізаваных дывізій. Гвадалахарскі кірунак абараняла 12-я пяхотная дывізія рэспубліканцаў (да 10 000 байцоў пры 22 гарматах). Раата ставіў задачу ў першы ж дзень авалодаць гарадамі Трыхуэкэ, Брыуэга і Тарыха, а праз 4 дня ўвайсці ў Мадрыд. == Баявыя дзеянні== Раніцай 8 сакавіка 2-я італьянская пяхотная дывізія, узмоцненая 2 атрадамі замежнага легіёна, пачала наступленне на ўчастку Мірабуэна-Лас-Інвьернас. Аднак італьянцам з вялікімі стратамі ўдалося толькі 9 сакавіка заняць Брыуэгу і 10 сакавіка — Трыхуэкэ. Рэспубліканскае камандаванне падцягнула дывізіі [[Энрыке Лістэр|Лістэра]], Галана, Нанэці і часці 11-й і 12-й інтэрнацыянальных брыгад пад камандаваннем генерала Лукача ([[Матэ Залка]]). У ходзе баявых дзеянняў непасрэдна была задзейнічана 1-я бранятанкавая брыгада Рэспублікі, касцяк якой склалі байцы 4-й механізаванай брыгады з [[Бабруйск]]а<ref>{{артыкул|аўтар= Ирина Воронкова. |загаловак=Первая схватка с фашизмом |арыгінал= |спасылка= |аўтар выдання= |выданне= [[Беларуская думка (часопіс)|Беларуская думка]]|тып= журнал|месца= |выдавецтва= |год= 2016|выпуск= |том= |нумар= 6|старонкі= 82—89|isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= |ref= |archiveurl= |archivedate=}} </ref>. 13 сакавіка дывізія Лістэра нанесла контрудар і заняла Трыхуэкэ. 18 сакавіка ўдарная група генерала Лукача перайшла ў контрнаступленне і авалодала Брыуэгай. 19—20 сакавіка [[Народная армія Іспанскай Рэспублікі|рэспубліканскія войскі]] пераследавалі разгромленыя [[воінская часць|часці]] італьянскага корпуса, якія адышлі на Сігуэнсу, дзе іх змянілі франкісцкія войскі. == Страты == Італьянцы і франкісты за час баёў панеслі істотныя страты, у тым ліку каля 3 000 забітых, каля 4 000 параненых, 800 палонных, больш за 2000 вінтовак, 51 гармат, 400 кулямётаў, 45 танкетак, 12 самалётаў. Рэспубліканцы страцілі 208 забітымі, 3430 параненымі, 1855 хворымі і 230 палоннымі; 2 самалёты, 7 танкаў (з іх 4 пры адыходзе італьянцаў былі ўзяты рэспубліканцамі назад), 5 гармат, каля 20 кулямётаў і 500 вінтовак. Страты ва ўзбраенні і палоннымі падаюць амаль выключна на першыя два дні аперацыі, калі італьянцам былі супрацьпастаўлены толькі маластойкія брыгады 12-й дывізіі. {{Зноскі}} == Літаратура == * Самойлов П.И. [http://militera.lib.ru/h/samoilov/index.html Гвадалахара (Разгром итальянского экспедиционного корпуса).] — М.: Воениздат, 1940. [[Катэгорыя:Сакавік 1937 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1937 года]] [[Катэгорыя:Бітвы і аперацыі грамадзянскай вайны ў Іспаніі]] [[Катэгорыя:Бітвы ў Іспаніі]] [[Катэгорыя:1937 год у Іспаніі]] [[Катэгорыя:Бітвы Італіі]] 526a84lep5iw42jvyap94hmhm7lbeb6 0 720576 5199550 5191263 2026-09-15T09:47:40Z Emilia Noah 155537 5199550 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Шышкіна}} {{Вучоны | Навуковы кіраўнік = [[Мікалай Максімавіч Шумейка]] }} '''Таццяна Вікенцьеўна Шышкіна''' ({{ВДП}}) — беларускі фізік, спецыяліст у галіне тэарэтычнай фізікі, фізікі атамнага ядра і элементарных часціц. [[Доктар фізіка-матэматычных навук]] (1995), [[прафесар]] (2004). == Біяграфія == Скончыла [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] ([[Фізічны факультэт БДУ|фізічны факультэт]], спецыяльнасць «Фізіка», 1979; аспірантура, 1982; дактарантура, 1990). Працавала ў Беларускім дзяржаўным універсітэце ([[Фізічны факультэт БДУ|фізічны факультэт]], кафедра тэарэтычнай фізікі і астрафізікі, прафесар). Навуковыя інтарэсы: тэарэтычная фізіка; квантавая тэорыя поля; фізіка высокіх энергій; фізіка элементарных часціц; методыка выхавання і навучання ў вышэйшай школе. == Бібліяграфія == * Основы квантовой механики / Т. В. Шишкина. — Минск, 2009. * Рассеяние микрочастиц / Т. В. Шишкина. — Минск, 2008. * Polarized Asymmetries of Electroweak Photon-Lepton Interaction at ILC Energy / T. V. Shishkina // Nonlinear Phenomena in Complex Systems. — 2009. — Vol. 128. — P. 168—176. {{зноскі}} == Літаратура == * Шишкина Татьяна Викентьевна // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 595. * Шишкина Татьяна Викентьевна // Прафесары і дактары навук Беларускага дзяржаўнага універсітэта, 1921—2001 : 80 год. — Мінск, 2001. — С. 313. {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2022-09-27}} {{DEFAULTSORT:Шышкіна Таццяна Вікенцьеўна}} [[Катэгорыя:Фізікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Фізікі СССР]] 3nl95n40bbk8fwlbkssatwpxc4beus1 0 721676 5199047 5198422 2026-09-14T14:18:18Z M.L.Bot 261 5199047 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Джымі Хофа |арыгінал імя = {{lang-en|James Riddle Hoffa}} |імя пры нараджэнні = Джэймс Рыдлі Хофа |род дзейнасці = прафсаюзны дзеяч |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = {{сцягафікацыя|ЗША}} |дата смерці = |месца смерці = }} [[File:James Riddle Hoffa (1913-1975) 1939 mugshot.jpg|right|180px|thumb|Хофа ў 1939 годзе.]] '''Джэймс Рыдлі «Джымі» Хофа''' ({{lang-en|James Riddle «Jimmy» Hoffa}}; [[14 лютага]] [[1913]] — не раней за [[30 ліпеня]] [[1975]], меркавана — канец ліпеня — пачатак жніўня 1975 года; афіцыйна прызнаны памерлым [[30 ліпеня]] [[1982]] года) — амерыканскі [[Прафесійны саюз|прафсаюзны]] дзеяч, прэзідэнт [[Міжнароднае брацтва кіроўцаў грузавікоў|Міжнароднага брацтва кіроўцаў грузавікоў]] з 1957 па 1971 гады, нечакана зніклы пры загадкавых абставінах. == Біяграфія == Джымі Хофа нарадзіўся ў [[Бразіл]]е, у штаце [[Індыяна]] [[14 лютага]] [[1913]] года ў сям’і з нямецкімі і ірландскімі каранямі. Працоўную дзейнасць пачаў у 14 гадоў. У 1932 годзе арганізаваў першасную прафсаюзную суполку [[Міжнароднае брацтва кіроўцаў грузавікоў|Міжнароднага брацтва кіроўцаў грузавікоў]], хоць сам Хофа ніколі не працаваў кіроўцам грузавіка. У 1946 годзе Хофа ўзначаліў прафсаюзны камітэт [[Дэтройт]]а, затым узначаліў [[Мічыган]]скую прафсаюзную групу. У 1952 годзе на з’ездзе прафсаюза ў [[Лос-Анджэлес]]е быў абраны віцэ-прэзідэнтам усяго прафсаюза. У 1957 годзе Хофа стаў прэзідэнтам брацтва. З пачатку сваёй працы ў прафсаюзе Джымі Хофа быў звязаны з [[Арганізаваная злачыннасць|арганізаванай злачыннасцю]]. У 1964 годзе Хофа быў прызнаны вінаватым у спробе подкупу прысяжных і асуджаны на 15 гадоў пазбаўлення волі. Пакаранне пачаў адбываць толькі ў 1967 годзе. Аднак у 1971 годзе Хофа датэрмінова выйшаў на волю, у абмен на сыход з пасады прэзідэнта прафсаюза і адмову ад заняцця прафсаюзнай дзейнасцю на працягу 10 гадоў. Хофа знік [[30 ліпеня]] [[1975]] года пасля 14:45. У гэты час яго апошні раз бачылі на стаянцы каля рэстарана ў прыгарадзе [[Дэтройт]]а, перад гэтым ён зрабіў званок жонцы і паведаміў, што яго падманулі, пры гэтым ён, па словах жонкі, нерваваўся. У рэстаране Хофа, як мяркуецца, павінен быў сустрэцца з двума [[Мафія|мафіёзі]] і былымі прафсаюзнымі дзеячамі Энтані Правензана і Энтані Джакалоне, але абодва яны ў той дзень знаходзіліся далёка адтуль і пазней адмаўлялі, што такая сустрэча планавалася. Калі ўвечары Хофа не вярнуўся дадому, яго жонка звярнулася ў [[Паліцыя|паліцыю]]. На стаянцы была знойдзена незачыненая машына Хофы. == У культуры == Па матывах біяграфіі Хофы былі знятыя фільмы «[[Кулак (фільм)|Кулак]]», «[[Раферці (фільм)|Раферці]]» і «[[Хофа (фільм)|Хофа]]» (у апошнім фільме ролю Джымі Хофы выканаў [[Джэк Нікалсан]]). У 2004 годзе пісьменнік Чарльз Брант апублікаваў кнігу «''Я чуў, што ты фарбуеш дамы''», заснаваную на апавяданнях [[Фрэнк Шыран|Фрэнка Шырана]], паплечніка Хофы па прафсаюзу. У гэтай кнізе Фрэнк Шыран нібыта прызнаецца ў тым, што ён здзейсніў забойства Хофы<ref>{{Кніга|аўтар=Чарльз Брандт|частка=Высновы. Гісторыі, якія нельга было расказаць раней|загаловак=Я чуў, што ты фарбуеш дамы|арыгінал=I Heard You Paint Houses|месца=М.|выдавецтва=«ГрандМастер»|год=2018|старонак=510|isbn=978-5-04-091063-2}}</ref>. Па матывах кнігі ў 2019 годзе [[Марцін Скарсэзэ]] зняў фільм «[[Ірландзец (фільм, 2019)|Ірландзец]]». Ролю Джымі Хофы ў гэтым фільме выканаў [[Аль Пачына]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2013/06/18/193137445/wheres-jimmy-hoffa-everywhere-and-nowhere Where’s Jimmy Hoffa? Everywhere And Nowhere] // «NPR», 18.06.2013 * [https://www.npr.org/sections/itsallpolitics/2015/07/30/427773947/-tbt-union-man-jimmy-hoffa-is-still-gone-but-the-legend-lives-on #TBT: 40 Years After Jimmy Hoffa’s Disappearance, His Legend Lives On] «NPR», 30.07.2015 {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Хофа Джымі}} [[Катэгорыя:Зніклыя без вестак]] [[Катэгорыя:Прафсаюзныя дзеячы ЗША]] 0wkuw0o2inbkod4q2z2bi5z4y0z3sh8 0 739286 5199178 5198342 2026-09-14T18:41:45Z JerzyKundrat 174 /* Верасень */ 5199178 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}} {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]]. Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.<ref>{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}</ref> Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]]. == Падзеі == === Студзень === [[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]] * [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]]. * [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. * [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]. * [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. * [[17 студзеня]]: ** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]]. ** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. * [[18 студзеня]]: ** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]]. ** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. ** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]]. * [[22 студзеня]]: ** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. ** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]. * [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]. * [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. * [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. === Люты === [[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]] [[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]] * [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]]. * [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]]. * [[6 лютага]]: ** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. ** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе. * [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту. * [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. * [[19 лютага]]: ** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. ** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е. * [[20 лютага]]: ** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. ** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. * [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]]. * [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам. * [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е. === Сакавік === * [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а. * [[2 сакавіка]]: [[МУС Беларусі]] прызнала [[Вейшнорыя|Вейшнорыю]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]». * [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а. * [[9 сакавіка]]: Прэм’ера фільма [[Праект «Авэ Марыя» (фільм)|«Праект “Авэ Марыя”»]] адбылася ў [[Лондан]]е. * [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у. * [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. * [[16 сакавіка]]: ** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е. ** На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне. * [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. * [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]]. * [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. === Красавік === [[Файл:Earthset (art002e009288).jpg|thumb|Заход [[Зямля|Зямлі]] за край дыска Месяца. Фота зроблена місіяй «[[Артэміда-2]]» 6&nbsp;красавіка.]] * [[6 красавіка]]: Касмічная місія «[[Артэміда-2]]» абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі. * [[7 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]] на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]]. * [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. * [[11 красавіка]]: ** Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]). ** На судне MV Hondius ад [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|успышкі хантавіруса]] загінуў першы чалавек. * [[12 красавіка]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]]. * [[15 красавіка]]: Здарылася [[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства ў школе]] ў Аніктшубата ([[Турцыя]]). * [[16 красавіка]]: [[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]], якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]]. * [[18 красавіка]]: У [[Кіеў|Кіеве]] зламыснік [[Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве (2026)|адкрыў стральбу на вуліцы і захапіў закладнікаў]]. * [[21 красавіка]]: Кабінет міністраў [[Японія|Японіі]] поўнасцю адмяніў забарону 1967 года на экспарт зброі. * [[25 красавіка]]: Падчас [[напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]] у [[Малі]] загінуў міністр абароны [[Садзіё Камара]]. * [[26 красавіка]]: На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец [[Себасцьян Саве]] ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны ў межах афіцыйнага спаборніцтва. * [[28 красавіка]]: Гродзенская «[[Алімпія Гродна|Алімпія]]» выйграла [[чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|чэмпіянат Беларусі]] па [[баскетбол]]е сярод жанчын. === Май === * [[1 мая]]: [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з [[АПЕК]]. * [[9 мая]]: [[Прэм’ер-міністр Венгрыі|Прэм’ер-міністрам]] [[Венгрыя|Венгрыі]] абраны [[Петэр Мадзьяр]]. * [[10 мая]]: Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]]. * [[17 мая]]: [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі Эболы]] ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]). * [[18 мая]]: У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены [[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|масавы расстрэл]]. * [[22 мая]]: ** У кітайскай правінцыі [[Шаньсі]] здарыўся [[Выбух на шахце Люшэньюй|выбух на вугальнай шахце]]. ** Украінскія войскі [[Удар БПЛА па Старабельску (2026)|нанеслі ўдар]] па [[Старабельск]]у ў падкантрольнай [[Расія]]й [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. * [[23 мая]]: Завяршыўся [[Канскі кінафестываль 2026|Канскі кінафестываль]], [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Фіёрд (фільм)|Фіёрд]]» рэжысёра [[Крысціян Мунджыў|Крысціяна Мунджыў]]. * [[25 мая]]: [[Папа Рымскі]] [[Леў XIV|Леў XIV]] апублікаваў [[энцыкліка|энцыкліку]] «[[Magnifica humanitas]]», прысвечаную праблеме [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]]. * [[29 мая]]: Выпушчаны дваццаты сольны [[Музычны альбом|студыйны альбом]] [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] — «[[The Boys of Dungeon Lane]]». === Чэрвень === [[Файл:Bandera de Suecia durante la inauguración del Mundial 2026.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця чэмпіянату свету па футболе, [[Мехіка]].]] [[Файл:LCF-24-_MRF_Search_&_Rescue_Efforts_in_Venezuela_(9781661).jpg|thumb|Разбурэнні пасля землетрасення ў [[Ла-Гуайра|Ла-Гуайры]], Венесуэла.]] * [[7 чэрвеня]]: ** Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Арменія|Арменіі]]. ** [[Кейка Фухіморы]] стала першай жанчынай, абранай на пасадзу Прэзідэнта [[Перу]]. * [[8 чэрвеня]]: Здарылася [[Землетрасенне на Міндадаа (2026)|землетрасенне]] на востраве [[Мінданаа (востраў)|Мінданаа]] ([[Філіпіны]]). * [[10 чэрвеня]]: ** У [[Барселона|Барселоне]] ў сотую гадавіну смерці [[Антоніа Гаўдзі]] ўрачыста асвечана цэнтральная вежа храма [[Саграда Фамілія]]. ** У выніку атакі БПЛА практычна знішчана панарама «[[Абарона Севастопаля (панарама)|Абарона Севастопаля]]». * [[11 чэрвеня]]: Стартаваў фінальны турнір [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]] па [[футбол]]е ў [[Мексіка|Мексіцы]], [[ЗША]], [[Канада|Канадзе]]. * [[12 чэрвеня]]: Кампанія [[SpaceX]] выйшла на біржу, што зрабіла яе заснавальніка [[Ілан Маск|Ілана Маска]] першым доларавым трыльянерам. * [[14 чэрвеня]]: Баскетбалісты «[[Нью-Ёрк Нікс]]» сталі чэмпіёнамі [[НБА]] ўпершыню з 1973 года. * [[22 чэрвеня]]: У фінальнай частцы [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]] па [[футбол]]е [[зборная Аргенціны па футболе|аргенцінец]] [[Ліянель Месі]] забіў рэкордны 17-ы гол. * [[24 чэрвеня]]: [[Венесуэла|Венесуэлу]] скаланулі два моцныя [[землетрасенні ў Венесуэле (2026)|землетрасенні]]. * [[29 чэрвеня]]: [[Тэмпература паветра]] ў [[Пінск]]у дасягнула +40,4&nbsp;°C, [[Анамальная гарачыня ў Еўропе (2026)|зафіксіраваны]] самы спякотны дзень у гісторыі метэаназіранняў у [[Беларусь|Беларусі]]. === Ліпень === [[Файл:Spain World Cup Winners Argentina v Spain 19 July 2026-1.jpg|thumb|[[Зборная Іспаніі па футболе]] — чэмпіён свету.]] * [[9 ліпеня]]: [[Алі Хаменеі]] пахаваны ў [[Мешхед]]зе. * [[10 ліпеня]]: Выйшаў альбом «[[Foreign Tongues]]» брытанскага рок-гурта «[[The Rolling Stones]]». * [[12 ліпеня]]: Больш за 30 чалавек загінулі падчас [[Пажар у бары Rong Beer Na Lat Phrao|пажару]] ў [[Бангкок]]у. * [[15 ліпеня]]: Апублікавана першае апісанне віду [[малпы|малпаў]] {{bt-bellat||Colobus congoensis}}. * [[16 ліпеня]]: [[Сяргей Фёдаравіч Карэцкі|Сяргей Карэцкі]] прызначаны [[Прэм’ер-міністр Украіны|Прэм’ер-міністрам]] [[Украіна|Украіны]]. * [[17 ліпеня]]: Прэм'ерны паказ фільма «[[Адысея (фільм, 2026)|Адысея]]» сцэнарыста і рэжысёра [[Крыстафер Нолан|Крыстафера Нолана]] адбыўся ў [[Лондан]]е. * [[18 ліпеня]]: Ля ўзбярэжжа [[Гаяна|Гаяны]] пацярпеў [[Крушэнне парома MV Barima|крушэнне паром]]. * [[19 ліпеня]]: ** Завяршыўся [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянат свету]] па [[футбол]]е, перамогу атрымала каманда [[зборная Іспаніі па футболе|Іспаніі]]. ** Лідар [[Нікарагуа]] [[Даніэль Артэга]] абвясціў, што ў краіне больш не будуць праводзіцца выбары. * [[20 ліпеня]]: [[Эндзі Бернэм]] заступіў на пасаду [[Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі|Прэм’ер-міністра]] [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. * [[26 ліпеня]]: Славенскі велагоншчык [[Тадэй Пагачар]] у пяты раз выйграў «[[Тур дэ Франс]]». * [[28 ліпеня]]: У прэфектуры [[Кумамота (прэфектура)|Кумамота]] ([[Японія]]) адбылося [[Землетрасенне ў Кумамота (2026)|землетрасенне]], пацярпеў [[замак Кумамота]]. * [[29 ліпеня]]: Урад [[Науру|Рэспублікі Науру]] афіцыйна змяніў назву краіны на «Наоэра». === Жнівень === [[Файл:Éclipse du 12 août 2026 – León, Espagne (1).jpg|150px|thumb|Сонечнае зацьменне ў Іспаніі]] * [[7 жніўня]]: [[Турцыя]], [[Саудаўская Аравія]] і [[Пакістан]] падпісалі [[Меканскае абарончае пагадненне]]. * [[10 жніўня]]: Разбуральнае [[Землетрасенне ў Калумбіі (2026)|землетрасенне]] здарылася на захадзе [[Калумбія|Калумбіі]]. * [[11 жніўня]]: ** Былы прэзідэнт [[Сірыя|Сірыі]] [[Башар Асад]] завочна прысуджаны да смяротнага пакарання за злачынствы, учыненыя за гады [[Грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны]]. ** [[Крушэнне парома на вадасховішчы Карыба|Крушэнне парома]] на вадасховішчы [[Карыба]] стала найбуйнейшай транспартнай катастрофай у гісторыі [[Зімбабвэ]]. * [[12 жніўня]]: Поўнае [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|сонечнае зацьменне]] назіралася над [[Арктыка]]й, [[Грэнландыя]]й, [[Ісландыя]]й, [[Атлантычны акіян|Атлантычным акіянам]], [[Іспанія]]й. * [[15 жніўня]]: Моцнае землетрасенне здарылася ў [[мора Флорэс|моры Флорэс]] паблізу [[Інданезія|інданезійскага]] [[востраў Флорэс|вострава Флорэс]]. * [[26 жніўня]]: [[Паводка ў Непале і Кітаі (2026)|Паводка]] ў [[Непал]]е і [[Кітай|Кітаі]], выкліканая [[лавіна]]й у [[Тыбет|Тыбеце]], затапіла шэраг населеных пунктаў. * [[28 жніўня]]: Пасля смерці [[Харальд V|Харальда V]] каралём Нарвегіі стаў [[Хокан VIII]]. * [[29 жніўня]]: На рэферэндуме ў [[Ісландыя|Ісландыі]] большасць выказалася супраць перамоў аб [[Краіны-кандыдаты ў Еўрапейскі Саюз#Ісландыя|членстве краіны]] ў [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскім Саюзе]]. * [[30 жніўня]]: ** [[НАСА]] запусціла інфрачырвоны касмічны тэлескоп «[[Нэнсі Грэйс Роман (тэлескоп)|Нэнсі Грэйс Роман]]». ** Паром з пасажырамі перавярнуўся каля берагоў [[Паўночны Кіпр|Паўночнага Кіпра]]. === Верасень === * [[12 верасня]]: Завяршыўся [[Венецыянскі кінафестываль 2026|83-і Венецыянскі кінафестываль]], [[Залаты леў|Залатога льва]] атрымаў фільм «{{нп5|Невядомая жанчына (фільм)|Невядомая жанчына|en|Woman Unknown (film)}}» рэжысёркі {{нп5|Май эль-Тукі||en|May el-Toukhy}}. * [[14 верасня]]: [[Лявонцій (Тумоўскі)]] прызначаны [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|апостальскім адміністратарам для вернікаў візантыйскага абраду]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. == Нарадзіліся == {{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}} == Памерлі == {{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}} * [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі. * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка. * [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч. * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана. * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў. * [[6 мая]]: [[Тэд Цёрнер]] — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]]. * [[26 мая]]: [[Раіса Баравікова]] — беларуская пісьменніца, перакладчыца. * [[5 ліпеня]]: [[Пётр Вікенцьевіч Садоўскі|Пётр Садоўскі]] — беларускі мовазнавец, палітык і дыпламат. * [[20 ліпеня]]: [[Ева Вежнавец]] — беларуская пісьменніца, журналістка. * [[11 жніўня]]: [[Аляксандр Мілінкевіч]] — беларускі навуковец, грамадскі дзеяч і палітык. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2026| ]] 7hwpei0fva565ug878nasf1ki5vnhcu 0 743638 5199244 4537353 2026-09-14T20:04:53Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Гісторыя */ 5199244 wikitext text/x-wiki {{Каталіцкая дыяцэзія | беларуская назва = Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі | арыгінальная назва = {{lang-la|Administratio Apostolica Belorussiae pro fidelibus ritus byzantini}} | абрад = [[візантыйскі абрад]] | выява = | подпіс = | галоўны горад = [[Мінск]] | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | дата заснавання = [[2023]] | дата скасавання = | кафедральны сабор = Душпастырскі цэнтр парафіі святога праведнага Язэпа | мітраполія = | епархіі-суфраганты = | прыходаў = 16 | іерарх = [[Сяргей Гаек]] | плошча епархіі = | насельніцтва епархіі = | колькасць каталікоў = | доля каталікоў = | сайт = }} '''Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі''' — апостальская адміністрацыя для вернікаў візантійскага абраду ў [[Беларусь|Беларусі]], заснаваная [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]] [[Францыск (Папа Рымскі)|Францыскам]] 30 сакавіка 2023 года. Па сваім юрыдычным статусе прыраўноўваецца да [[Дыяцэзія|дыяцэзіі]], якая, аднак, не можа быць створана ў дадзены момант часу па пэўных палітычных матывах. == Гісторыя == Каталіцкая супольнасць візантыйскага абраду ў Беларусі з’яўляецца спадкаемцай дыяцэзій [[Кіеўская мітраполія (грэкакаталіцкая)|Кіеўскай мітраполіі]] на беларускіх землях, якая ў 1596 годзе заключыла [[Берасцейская унія|Берасцейскую унію]] з [[Ватыкан|Апостальскай Сталіцай]]. Пасля таго, як беларускія землі канчаткова перайшлі пад уладу [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ў 1795 годзе, гэтыя структуры былі ліквідаваныя паводле [[Полацкі царкоўны сабор|Полацкага царкоўнага сабора]] ў 1839 годзе. У 1939 годзе мітрапаліт [[Андрэй Шаптыцкі]] стварыў у Беларусі [[экзархат]], але развіццю перашкодзілі [[Другая сусветная вайна]] і наступны перыяд камуністычнага панавання. У 1988 годзе пачалося адраджэнне рэлігійных супольнасцей, якія з 1993 года былі даручаны пастырскай апеке [[Апостальскі візітатар|Апостальскага Візітатара]], прызначанага Папам [[Ян Павел II|Янам Паўлам ІІ]]. Апостальскую адміністратуру для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі ўзначальвае [[архімандрыт]] [[Сяргей Гаек]], MIC. {{Беларуская грэка-каталіцкая царква}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Усходнекаталіцкія цэрквы}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2023 годзе]] [[Катэгорыя:Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква| ]] [[Катэгорыя:Усходнія каталіцкія цэрквы]] 8u0kyptc9zz1w51eroe147an8y236c6 0 746814 5199240 4822209 2026-09-14T20:02:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5199240 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Сукачоў}} {{Асоба}} '''Даніла Кірэевіч Сукачо́ў'''{{sfn|БелЭн|2002}}{{sfn|ЭГБ|2001}} ({{ДН|27|3|1901}} — {{ДС|15|5|1973}}) — адзін з арганізатараў [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскага руху]] і антыфашысцкага падполля на тэрыторыі [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкай вобласці]] ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў вёсцы [[Семукачы]] (сучасны аграгарадок у [[Магілёўскі раён|Магілёўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]). З кастрычніка 1918 года<ref name="ПМТ">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero91246692 Сукачев Данил Кириллович]{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}} // Праект «Память народа»</ref> ў [[РСЧА|Чырвонай Арміі]], удзельнік [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны]]. З 1924 года на савецкай і гаспадарчай рабоце. Член [[УКП(б)]] з 1926 года. У 1935 годзе скончыў [[Вышэйшая камуністычная сельскагаспадарчая школа Беларусі імя У. І. Леніна|Вышэйшую камуністычную сельскагаспадарчую школу Беларусі імя У. І. Леніна]] ў [[Мінск]]у. З лістапада 1939 года займаў пасаду старшыні [[Ядвабнаўскі раён|Ядвабнаўскага раённага]] выканаўчага камітэта ў [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкай вобласці]]{{sfn|ЭГБ|2001}}. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны з верасня{{sfn|ЭГБ|2001}} 1941 года Д. К. Сукачоў у Чырвонай Арміі, з сакавіка{{sfn|ЭГБ|2001}} 1943 года — у тыле ворага. З 27 чэрвеня{{sfn|ЭГБ|2001}} 1943 года — член Беластоцкага падпольнага абласнога камітэта [[КП(б)Б]], з 28{{sfn|ЭГБ|2001}} (27<ref name="vk">[https://vk.com/wall468709446_1677 Юбиляры марта (Проект «ЗЕМЛЯКИ»)]{{ref-ru}} // Старонка Сельскай бібліятэкі-клуба вёскі [[Брылі (Магілёўскі раён)|Брылі]] ў сацыяльнай сетцы [[В Контакте]]</ref>) лістапада 1943 года па 25 студзеня<ref name="vk" /> 1944 года — старшыня камітэта [[Беластоцкая абласная антыфашысцкая арганізацыя|Беластоцкай абласной антыфашысцкай арганізацыі]]. Дэмабілізаваўся ў красавіку 1944 года<ref name="ПМТ" />. З 1944 года Д. К. Сукачоў на савецкай рабоце. У 1947—1957 гадах — старшыня [[Гродзенскі раённы выканаўчы камітэт|Гродзенскага раённага выканаўчага камітэта]]. Памёр Даніла Кірэевіч Сукачоў 15 мая 1973 года{{sfn|БелЭн|2002}}{{sfn|ЭГБ|2001}}<ref name="vk" />. == Узнагароды == * [[Медаль «Партызану Айчыннай вайны»]] I ступені (1944)<ref name="ПМТ" /> * [[Ордэн Леніна]] (1948)<ref name="ПМТ" /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Сукачо́ў Даніла Кірэевіч||259}} * {{крыніцы/ЭГБ|6-1|Сукачо́ў Даніла Кірэевіч||443}} == Спасылкі == * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero91246692 Сукачев Данил Кириллович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230822130823/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero91246692/ |date=22 жніўня 2023 }}{{ref-ru}} // Праект «Память народа» * [https://partizany.by/partisans/30068/ Сукачев Даниил Киреевич]{{ref-ru}} // Праект «Партизаны Беларуси» {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Сукачоў Даніла Кірэевіч}} [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] [[Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «Партызану Айчыннай вайны»]] [[Катэгорыя:Падпалкоўнікі СССР]] [[Катэгорыя:Старшыні Гродзенскага раённага выканаўчага камітэта]] kdqykc1180qtts58lzcx4eeiy46gjf1 10 751300 5199214 5055017 2026-09-14T19:43:25Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5199214 wikitext text/x-wiki {{Картка |імя = Царкоўная адміністратыўная адзінка |стыль_уверсе = background:{{Колер|Хрысціянства}}; |стыль_загалоўкаў = background:{{Колер|Хрысціянства}}; |стыль_унізе = background:{{Колер|Хрысціянства}}; |аўтазагалоўкі = так |from = {{{from|}}} |уверсе = {{картка/назва|{{{беларуская назва|{{{назва|}}}}}}|from={{{from|}}}}} |уверсе2 = {{картка/арыгінальная назва|{{{арыгінальная назва|}}}|from={{{from|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{выява|{{{выява|}}}}}}|caption={{{подпіс|}}}|from={{{from|}}}}} |метка1 = Краіна |тэкст1 = {{{краіна|}}} |вікіданыя1 = P17 |метка2 = {{#switch: {{lc:{{{тып|}}}}} | парафія | прыход = Мясцовасць | #default = Рэгіёны }} |тэкст2 = {{{рэгіёны|{{{мясцовасць|{{{населены пункт|}}}}}}}}} |метка3 = Адрас |тэкст3 = {{{адрас|}}} |метка4 = Царква |тэкст4 = {{{царква|{{{памесная царква|{{{канфесія|}}}}}}}}} |вікіданыя4 = P140 |метка5 = Тып |тэкст5 = {{{тып|}}} |метка6 = Мітраполія |тэкст6 = {{{мітраполія|}}} |метка7 = Царкоўная правінцыя |тэкст7 = {{{царкоўная правінцыя|}}} |метка8 = {{#if:{{{дыяцэзія|}}}|Дыяцэзія|Епархія}} |тэкст8 = {{{дыяцэзія|{{{епархія|}}}}}} |метка9 = {{#if:{{{дэканат|}}}|Дэканат|Благачынне}} |тэкст9 = {{{дэканат|{{{благачынне|}}}}}} |метка10 = {{#if:{{{дыяцэзіі-суфраганы|}}}|Дыяцэзіі-суфраганы|Епархіі-суфраганы}} |тэкст10 = {{{дыяцэзіі-суфраганы|{{{епархіі-суфраганы|}}}}}} |метка11 = Архідыяканаты |тэкст11 = {{{архідыяканаты|}}} |метка12 = Абрад |тэкст12 = {{{абрад|}}} |вікіданыя12 = |метка13 = Мова набажэнстваў |тэкст13 = {{{набажэнская мова|{{{мова богаслужэння|{{{мова|}}}}}}}}} |вікіданыя13 = P37 |метка14 = Дата заснавання |тэкст14 = {{{дата заснавання|}}} |вікіданыя14 = P571 |метка15 = Дата скасавання |тэкст15 = {{{дата скасавання|}}} |вікіданыя15 = P576 |загаловак16 = Кіраванне |метка17 = {{#switch: {{lc:{{{тып|}}}}} | парафія | прыход = Знаходжанне | #default = Галоўны горад }} |тэкст17 = {{{галоўны горад|}}} |вікіданыя17 = P159 |метка18 = {{#switch: {{lc:{{{тып|}}}}} | парафія = Парафіяльны касцёл | прыход = Галоўны храм | #default = Кафедральны сабор }} |тэкст18 = {{{кафедральны сабор|{{{галоўны храм|{{{касцёл|{{{царква|}}}}}}}}}}}} |вікіданыя18 = P1885 |метка19 = {{#switch: {{lc:{{{тып|}}}}} | парафія = Пробашч | прыход = Настаяцель | дэканат = Дэкан | благачынне = Благачынны | архідыяцэзія = Архібіскуп | мітраполія = Мітрапаліт | патрыярхат = Патрыярх | абцтва = Абат | #default = Іерарх }} |тэкст19 = {{{іерарх|{{{біскуп|{{{архібіскуп|{{{мітрапаліт|{{{дэкан|{{{благачынны|{{{пробашч|{{{настаяцель|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |вікіданыя19 = P488 |метка20 = {{#switch: {{lc:{{{тып|}}}}} | парафія | прыход = Вікарыі | дыяцэзія = Дапаможныя біскупы | #default = Вікарныя епіскапы }} |тэкст20 = {{{вікарныя епіскапы|{{{суфраганы|{{{дапаможныя біскупы|{{{вікарыі|}}}}}}}}}}}} |загаловак21 = Статыстыка |метка22 = {{#if:{{{дэканатаў|}}}|Дэканатаў|Благачынняў}} |тэкст22 = {{{дэканатаў|{{{благачынняў|}}}}}} |метка23 = {{#if:{{{парафій|}}}|Парафій|Прыходаў}} |тэкст23 = {{{парафій|{{{прыходаў|}}}}}} |метка24 = {{#if:{{{касцёлаў|}}}|Касцёлаў|Храмаў}} |тэкст24 = {{{касцёлаў|{{{храмаў|}}}}}} |метка25 = {{#if:{{{кляштараў|}}}|Кляштараў|Манастыроў}} |тэкст25 = {{{кляштараў|{{{манастыроў|}}}}}} |метка26 = Святароў |тэкст26 = {{{святароў|}}} |метка27 = Плошча |тэкст27 = {{#if:{{{плошча епархіі|{{{плошча|}}}}}}|{{фіз.велічыня|{{{плошча епархіі|{{{плошча|}}}}}}|км²}}}} |вікіданыя27 = P2046 |метка28 = Насельніцтва |тэкст28 = {{{насельніцтва епархіі|{{{насельніцтва|}}}}}} |вікіданыя28 = P1082 |метка29 = Колькасць вернікаў |тэкст29 = {{{колькасць вернікаў|{{{колькасць каталікоў|{{{рэгулярныя вернікі|}}}}}}}}} |метка30 = Доля вернікаў |тэкст30 = {{num|{{{доля вернікаў|{{{доля каталікоў|}}}}}}|}} |загаловак31 = Карта |тэкст32 = {{wikidata|P242|{{{карта|}}}|size=274x300px|from={{{from|}}}}} |унізе1 = {{wikidata|P856|{{{сайт|}}}|from={{{from|}}}}} |унізе2 = {{картка/Вікісховішча|from={{{from|}}}}} }}<noinclude> {{doc}} </noinclude> 3qa9l8qre1pnb7qmialbli054w2rien 5199220 5199214 2026-09-14T19:47:15Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Шаблон:Епархія]] у [[Шаблон:Царкоўная адміністратыўная адзінка]] 5199214 wikitext text/x-wiki {{Картка |імя = Царкоўная адміністратыўная адзінка |стыль_уверсе = background:{{Колер|Хрысціянства}}; |стыль_загалоўкаў = background:{{Колер|Хрысціянства}}; |стыль_унізе = background:{{Колер|Хрысціянства}}; |аўтазагалоўкі = так |from = {{{from|}}} |уверсе = {{картка/назва|{{{беларуская назва|{{{назва|}}}}}}|from={{{from|}}}}} |уверсе2 = {{картка/арыгінальная назва|{{{арыгінальная назва|}}}|from={{{from|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{выява|{{{выява|}}}}}}|caption={{{подпіс|}}}|from={{{from|}}}}} |метка1 = Краіна |тэкст1 = {{{краіна|}}} |вікіданыя1 = P17 |метка2 = {{#switch: {{lc:{{{тып|}}}}} | парафія | прыход = Мясцовасць | #default = Рэгіёны }} |тэкст2 = {{{рэгіёны|{{{мясцовасць|{{{населены пункт|}}}}}}}}} |метка3 = Адрас |тэкст3 = {{{адрас|}}} |метка4 = Царква |тэкст4 = {{{царква|{{{памесная царква|{{{канфесія|}}}}}}}}} |вікіданыя4 = P140 |метка5 = Тып |тэкст5 = {{{тып|}}} |метка6 = Мітраполія |тэкст6 = {{{мітраполія|}}} |метка7 = Царкоўная правінцыя |тэкст7 = {{{царкоўная правінцыя|}}} |метка8 = {{#if:{{{дыяцэзія|}}}|Дыяцэзія|Епархія}} |тэкст8 = {{{дыяцэзія|{{{епархія|}}}}}} |метка9 = {{#if:{{{дэканат|}}}|Дэканат|Благачынне}} |тэкст9 = {{{дэканат|{{{благачынне|}}}}}} |метка10 = {{#if:{{{дыяцэзіі-суфраганы|}}}|Дыяцэзіі-суфраганы|Епархіі-суфраганы}} |тэкст10 = {{{дыяцэзіі-суфраганы|{{{епархіі-суфраганы|}}}}}} |метка11 = Архідыяканаты |тэкст11 = {{{архідыяканаты|}}} |метка12 = Абрад |тэкст12 = {{{абрад|}}} |вікіданыя12 = |метка13 = Мова набажэнстваў |тэкст13 = {{{набажэнская мова|{{{мова богаслужэння|{{{мова|}}}}}}}}} |вікіданыя13 = P37 |метка14 = Дата заснавання |тэкст14 = {{{дата заснавання|}}} |вікіданыя14 = P571 |метка15 = Дата скасавання |тэкст15 = {{{дата скасавання|}}} |вікіданыя15 = P576 |загаловак16 = Кіраванне |метка17 = {{#switch: {{lc:{{{тып|}}}}} | парафія | прыход = Знаходжанне | #default = Галоўны горад }} |тэкст17 = {{{галоўны горад|}}} |вікіданыя17 = P159 |метка18 = {{#switch: {{lc:{{{тып|}}}}} | парафія = Парафіяльны касцёл | прыход = Галоўны храм | #default = Кафедральны сабор }} |тэкст18 = {{{кафедральны сабор|{{{галоўны храм|{{{касцёл|{{{царква|}}}}}}}}}}}} |вікіданыя18 = P1885 |метка19 = {{#switch: {{lc:{{{тып|}}}}} | парафія = Пробашч | прыход = Настаяцель | дэканат = Дэкан | благачынне = Благачынны | архідыяцэзія = Архібіскуп | мітраполія = Мітрапаліт | патрыярхат = Патрыярх | абцтва = Абат | #default = Іерарх }} |тэкст19 = {{{іерарх|{{{біскуп|{{{архібіскуп|{{{мітрапаліт|{{{дэкан|{{{благачынны|{{{пробашч|{{{настаяцель|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |вікіданыя19 = P488 |метка20 = {{#switch: {{lc:{{{тып|}}}}} | парафія | прыход = Вікарыі | дыяцэзія = Дапаможныя біскупы | #default = Вікарныя епіскапы }} |тэкст20 = {{{вікарныя епіскапы|{{{суфраганы|{{{дапаможныя біскупы|{{{вікарыі|}}}}}}}}}}}} |загаловак21 = Статыстыка |метка22 = {{#if:{{{дэканатаў|}}}|Дэканатаў|Благачынняў}} |тэкст22 = {{{дэканатаў|{{{благачынняў|}}}}}} |метка23 = {{#if:{{{парафій|}}}|Парафій|Прыходаў}} |тэкст23 = {{{парафій|{{{прыходаў|}}}}}} |метка24 = {{#if:{{{касцёлаў|}}}|Касцёлаў|Храмаў}} |тэкст24 = {{{касцёлаў|{{{храмаў|}}}}}} |метка25 = {{#if:{{{кляштараў|}}}|Кляштараў|Манастыроў}} |тэкст25 = {{{кляштараў|{{{манастыроў|}}}}}} |метка26 = Святароў |тэкст26 = {{{святароў|}}} |метка27 = Плошча |тэкст27 = {{#if:{{{плошча епархіі|{{{плошча|}}}}}}|{{фіз.велічыня|{{{плошча епархіі|{{{плошча|}}}}}}|км²}}}} |вікіданыя27 = P2046 |метка28 = Насельніцтва |тэкст28 = {{{насельніцтва епархіі|{{{насельніцтва|}}}}}} |вікіданыя28 = P1082 |метка29 = Колькасць вернікаў |тэкст29 = {{{колькасць вернікаў|{{{колькасць каталікоў|{{{рэгулярныя вернікі|}}}}}}}}} |метка30 = Доля вернікаў |тэкст30 = {{num|{{{доля вернікаў|{{{доля каталікоў|}}}}}}|}} |загаловак31 = Карта |тэкст32 = {{wikidata|P242|{{{карта|}}}|size=274x300px|from={{{from|}}}}} |унізе1 = {{wikidata|P856|{{{сайт|}}}|from={{{from|}}}}} |унізе2 = {{картка/Вікісховішча|from={{{from|}}}}} }}<noinclude> {{doc}} </noinclude> 3qa9l8qre1pnb7qmialbli054w2rien 5199225 5199220 2026-09-14T19:52:30Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5199225 wikitext text/x-wiki {{Картка |імя = Царкоўная адміністратыўная адзінка |стыль_уверсе = background:{{Колер|Хрысціянства}}; |стыль_загалоўкаў = background:{{Колер|Хрысціянства}}; |стыль_унізе = background:{{Колер|Хрысціянства}}; |аўтазагалоўкі = так |from = {{{from|}}} |уверсе = {{картка/назва|{{{беларуская назва|{{{назва|}}}}}}|from={{{from|}}}}} |уверсе2 = {{картка/арыгінальная назва|{{{арыгінальная назва|}}}|from={{{from|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{выява|{{{выява|}}}}}}|caption={{{подпіс|}}}|from={{{from|}}}}} |метка1 = Краіна |тэкст1 = {{{краіна|}}} |вікіданыя1 = P17 |метка2 = {{#switch: {{lc:{{{тып|}}}}} | парафія | прыход = Мясцовасць | #default = Рэгіёны }} |тэкст2 = {{{рэгіёны|{{{мясцовасць|{{{населены пункт|}}}}}}}}} |метка3 = Адрас |тэкст3 = {{{адрас|}}} |метка4 = Царква |тэкст4 = {{{царква|{{{памесная царква|{{{канфесія|}}}}}}}}} |вікіданыя4 = P140 |метка5 = Тып |тэкст5 = {{{тып|}}} |метка6 = Мітраполія |тэкст6 = {{{мітраполія|}}} |метка7 = Царкоўная правінцыя |тэкст7 = {{{царкоўная правінцыя|}}} |метка8 = {{#if:{{{дыяцэзія|}}}|Дыяцэзія|Епархія}} |тэкст8 = {{{дыяцэзія|{{{епархія|}}}}}} |метка9 = {{#if:{{{дэканат|}}}|Дэканат|Благачынне}} |тэкст9 = {{{дэканат|{{{благачынне|}}}}}} |метка10 = {{#if:{{{дыяцэзіі-суфраганы|}}}|Дыяцэзіі-суфраганы|Епархіі-суфраганы}} |тэкст10 = {{{дыяцэзіі-суфраганы|{{{епархіі-суфраганы|}}}}}} |метка11 = Архідыяканаты |тэкст11 = {{{архідыяканаты|}}} |метка12 = Абрад |тэкст12 = {{{абрад|}}} |вікіданыя12 = |метка13 = Мова набажэнстваў |тэкст13 = {{{набажэнская мова|{{{мова богаслужэння|{{{мова|}}}}}}}}} |вікіданыя13 = P37 |метка14 = Дата заснавання |тэкст14 = {{{дата заснавання|}}} |вікіданыя14 = P571 |метка15 = Дата скасавання |тэкст15 = {{{дата скасавання|}}} |вікіданыя15 = P576 |загаловак16 = Кіраванне |метка17 = {{#switch: {{lc:{{{тып|}}}}} | парафія | прыход = Знаходжанне | #default = Галоўны горад }} |тэкст17 = {{{галоўны горад|}}} |вікіданыя17 = P159 |метка18 = {{#switch: {{lc:{{{тып|}}}}} | парафія = Парафіяльны касцёл | прыход = Галоўны храм | #default = Кафедральны сабор }} |тэкст18 = {{{кафедральны сабор|{{{галоўны храм|{{{касцёл|}}}}}}}}} |вікіданыя18 = P1885 |метка19 = {{#switch: {{lc:{{{тып|}}}}} | парафія = Пробашч | прыход = Настаяцель | дэканат = Дэкан | благачынне = Благачынны | архідыяцэзія = Архібіскуп | мітраполія = Мітрапаліт | патрыярхат = Патрыярх | абцтва = Абат | #default = Іерарх }} |тэкст19 = {{{іерарх|{{{біскуп|{{{архібіскуп|{{{мітрапаліт|{{{дэкан|{{{благачынны|{{{пробашч|{{{настаяцель|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |вікіданыя19 = P488 |метка20 = {{#switch: {{lc:{{{тып|}}}}} | парафія | прыход = Вікарыі | дыяцэзія = Дапаможныя біскупы | #default = Вікарныя епіскапы }} |тэкст20 = {{{вікарныя епіскапы|{{{суфраганы|{{{дапаможныя біскупы|{{{вікарыі|}}}}}}}}}}}} |загаловак21 = Статыстыка |метка22 = {{#if:{{{дэканатаў|}}}|Дэканатаў|Благачынняў}} |тэкст22 = {{{дэканатаў|{{{благачынняў|}}}}}} |метка23 = {{#if:{{{парафій|}}}|Парафій|Прыходаў}} |тэкст23 = {{{парафій|{{{прыходаў|}}}}}} |метка24 = {{#if:{{{касцёлаў|}}}|Касцёлаў|Храмаў}} |тэкст24 = {{{касцёлаў|{{{храмаў|}}}}}} |метка25 = {{#if:{{{кляштараў|}}}|Кляштараў|Манастыроў}} |тэкст25 = {{{кляштараў|{{{манастыроў|}}}}}} |метка26 = Святароў |тэкст26 = {{{святароў|}}} |метка27 = Плошча |тэкст27 = {{#if:{{{плошча епархіі|{{{плошча|}}}}}}|{{фіз.велічыня|{{{плошча епархіі|{{{плошча|}}}}}}|км²}}}} |вікіданыя27 = P2046 |метка28 = Насельніцтва |тэкст28 = {{{насельніцтва епархіі|{{{насельніцтва|}}}}}} |вікіданыя28 = P1082 |метка29 = Колькасць вернікаў |тэкст29 = {{{колькасць вернікаў|{{{колькасць каталікоў|{{{рэгулярныя вернікі|}}}}}}}}} |метка30 = Доля вернікаў |тэкст30 = {{num|{{{доля вернікаў|{{{доля каталікоў|}}}}}}|}} |загаловак31 = Карта |тэкст32 = {{wikidata|P242|{{{карта|}}}|size=274x300px|from={{{from|}}}}} |унізе1 = {{wikidata|P856|{{{сайт|}}}|from={{{from|}}}}} |унізе2 = {{картка/Вікісховішча|from={{{from|}}}}} }}<noinclude> {{doc}} </noinclude> og9vpz1tbs1jxozb0pe85q2om4rmga1 10 751610 5199216 4613391 2026-09-14T19:45:09Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5199216 wikitext text/x-wiki {{docpage}} Шаблон з’яўляецца ўніверсальным і прызначаны для адлюстравання інфармацыі пра царкоўныя адміністратыўныя адзінкі розных хрысціянскіх канфесій на ўсіх узроўнях іерархіі. Дзякуючы параметру <code>|тып =</code> шаблон аўтаматычна адаптуе меткі (напрыклад, змяняе «Іерарх» на «Пробашч» ці «Кафедральны сабор» на «Галоўны храм» у залежнасці ад тыпу ўстановы). Таксама ён аўтаматычна рэагуе на выкарыстаныя параметры: калі выкарыстаць параметр <code>|дэканатаў =</code>, метка зменіцца на «Дэканатаў», а калі <code>|благачынняў =</code> — на «Благачынняў». == Нарыхтоўкі для капіявання == === Варыянт 1: Праваслаўныя і ўсходнія структуры === Нарыхтоўка з тэрміналогіяй, уласцівай Праваслаўнай царкве і іншым усходнім цэрквам (епархіі, благачынні, прыходы). <pre>{{Царкоўная адміністратура | беларуская назва = | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = | рэгіёны = <!-- або мясцовасць / населены пункт для прыхода --> | адрас = | царква = | тып = <!-- епархія / мітраполія / патрыярхат / благачынне / прыход --> | мітраполія = | епархія = <!-- бацькоўская (калі гэта благачынне ці прыход) --> | благачынне = <!-- бацькоўскае (калі гэта прыход) --> | епархіі-суфраганы = | абрад = | мова богаслужэння = | дата заснавання = | дата скасавання = | галоўны горад = <!-- або знаходжанне для прыхода --> | кафедральны сабор = <!-- або галоўны храм для прыхода --> | іерарх = <!-- або мітрапаліт / епіскап / благачынны / настаяцель --> | вікарныя епіскапы = | благачынняў = | прыходаў = | храмаў = | манастыроў = | святароў = | плошча = | насельніцтва = | колькасць вернікаў = | доля вернікаў = | карта = | сайт = }}</pre> === Варыянт 2: Каталіцкія і заходнія структуры === Нарыхтоўка з тэрміналогіяй, уласцівай Каталіцкаму касцёлу (дыяцэзіі, дэканаты, парафіі). <pre>{{Царкоўная адміністратура | беларуская назва = | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = | рэгіёны = <!-- або мясцовасць / населены пункт для парафіі --> | адрас = | канфесія = | тып = <!-- архідыяцэзія / дыяцэзія / дэканат / парафія --> | царкоўная правінцыя = | дыяцэзія = <!-- бацькоўская (калі гэта дэканат ці парафія) --> | дэканат = <!-- бацькоўскі (калі гэта парафія) --> | дыяцэзіі-суфраганы = | абрад = | мова богаслужэння = | дата заснавання = | дата скасавання = | галоўны горад = <!-- або знаходжанне для парафіі --> | кафедральны сабор = <!-- або парафіяльны касцёл для парафіі --> | біскуп = <!-- або архібіскуп / дэкан / пробашч --> | дапаможныя біскупы = <!-- або вікарыі --> | дэканатаў = | парафій = | касцёлаў = | кляштараў = | святароў = | плошча = | насельніцтва = | колькасць каталікоў = | доля каталікоў = | карта = | сайт = }}</pre> <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Рэлігія]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Хрысціянства]] </includeonly> gjuec62g17lufy2pgng1n4eeg28nrpj 5199218 5199216 2026-09-14T19:46:13Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5199218 wikitext text/x-wiki {{docpage}} Шаблон з’яўляецца ўніверсальным і прызначаны для адлюстравання інфармацыі пра царкоўныя адміністратыўныя адзінкі розных хрысціянскіх канфесій на ўсіх узроўнях іерархіі. Дзякуючы параметру <code>|тып =</code> шаблон аўтаматычна адаптуе меткі (напрыклад, змяняе «Іерарх» на «Пробашч» ці «Кафедральны сабор» на «Галоўны храм» у залежнасці ад тыпу ўстановы). Таксама ён аўтаматычна рэагуе на выкарыстаныя параметры: калі выкарыстаць параметр <code>|дэканатаў =</code>, метка зменіцца на «Дэканатаў», а калі <code>|благачынняў =</code> — на «Благачынняў». == Нарыхтоўкі для капіявання == === Варыянт 1: Праваслаўныя і ўсходнія структуры === Нарыхтоўка з тэрміналогіяй, уласцівай Праваслаўнай царкве і іншым усходнім цэрквам (епархіі, благачынні, прыходы). <pre>{{Царкоўная адміністратыўная адзінка | беларуская назва = | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = | рэгіёны = <!-- або мясцовасць / населены пункт для прыхода --> | адрас = | царква = | тып = <!-- епархія / мітраполія / патрыярхат / благачынне / прыход --> | мітраполія = | епархія = <!-- бацькоўская (калі гэта благачынне ці прыход) --> | благачынне = <!-- бацькоўскае (калі гэта прыход) --> | епархіі-суфраганы = | абрад = | мова богаслужэння = | дата заснавання = | дата скасавання = | галоўны горад = <!-- або знаходжанне для прыхода --> | кафедральны сабор = <!-- або галоўны храм для прыхода --> | іерарх = <!-- або мітрапаліт / епіскап / благачынны / настаяцель --> | вікарныя епіскапы = | благачынняў = | прыходаў = | храмаў = | манастыроў = | святароў = | плошча = | насельніцтва = | колькасць вернікаў = | доля вернікаў = | карта = | сайт = }}</pre> === Варыянт 2: Каталіцкія і заходнія структуры === Нарыхтоўка з тэрміналогіяй, уласцівай Каталіцкаму касцёлу (дыяцэзіі, дэканаты, парафіі). <pre>{{Царкоўная адміністратыўная адзінка | беларуская назва = | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = | рэгіёны = <!-- або мясцовасць / населены пункт для парафіі --> | адрас = | канфесія = | тып = <!-- архідыяцэзія / дыяцэзія / дэканат / парафія --> | царкоўная правінцыя = | дыяцэзія = <!-- бацькоўская (калі гэта дэканат ці парафія) --> | дэканат = <!-- бацькоўскі (калі гэта парафія) --> | дыяцэзіі-суфраганы = | абрад = | мова богаслужэння = | дата заснавання = | дата скасавання = | галоўны горад = <!-- або знаходжанне для парафіі --> | кафедральны сабор = <!-- або парафіяльны касцёл для парафіі --> | біскуп = <!-- або архібіскуп / дэкан / пробашч --> | дапаможныя біскупы = <!-- або вікарыі --> | дэканатаў = | парафій = | касцёлаў = | кляштараў = | святароў = | плошча = | насельніцтва = | колькасць каталікоў = | доля каталікоў = | карта = | сайт = }}</pre> <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Рэлігія]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Хрысціянства]] </includeonly> m93lo590cfrfofd404j5mhpc72toc7b 5199219 5199218 2026-09-14T19:46:53Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Варыянт 2: Каталіцкія і заходнія структуры */ 5199219 wikitext text/x-wiki {{docpage}} Шаблон з’яўляецца ўніверсальным і прызначаны для адлюстравання інфармацыі пра царкоўныя адміністратыўныя адзінкі розных хрысціянскіх канфесій на ўсіх узроўнях іерархіі. Дзякуючы параметру <code>|тып =</code> шаблон аўтаматычна адаптуе меткі (напрыклад, змяняе «Іерарх» на «Пробашч» ці «Кафедральны сабор» на «Галоўны храм» у залежнасці ад тыпу ўстановы). Таксама ён аўтаматычна рэагуе на выкарыстаныя параметры: калі выкарыстаць параметр <code>|дэканатаў =</code>, метка зменіцца на «Дэканатаў», а калі <code>|благачынняў =</code> — на «Благачынняў». == Нарыхтоўкі для капіявання == === Варыянт 1: Праваслаўныя і ўсходнія структуры === Нарыхтоўка з тэрміналогіяй, уласцівай Праваслаўнай царкве і іншым усходнім цэрквам (епархіі, благачынні, прыходы). <pre>{{Царкоўная адміністратыўная адзінка | беларуская назва = | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = | рэгіёны = <!-- або мясцовасць / населены пункт для прыхода --> | адрас = | царква = | тып = <!-- епархія / мітраполія / патрыярхат / благачынне / прыход --> | мітраполія = | епархія = <!-- бацькоўская (калі гэта благачынне ці прыход) --> | благачынне = <!-- бацькоўскае (калі гэта прыход) --> | епархіі-суфраганы = | абрад = | мова богаслужэння = | дата заснавання = | дата скасавання = | галоўны горад = <!-- або знаходжанне для прыхода --> | кафедральны сабор = <!-- або галоўны храм для прыхода --> | іерарх = <!-- або мітрапаліт / епіскап / благачынны / настаяцель --> | вікарныя епіскапы = | благачынняў = | прыходаў = | храмаў = | манастыроў = | святароў = | плошча = | насельніцтва = | колькасць вернікаў = | доля вернікаў = | карта = | сайт = }}</pre> === Варыянт 2: Каталіцкія і заходнія структуры === Нарыхтоўка з тэрміналогіяй, уласцівай Каталіцкаму касцёлу (дыяцэзіі, дэканаты, парафіі). <pre>{{Царкоўная адміністратыўная адзінка | беларуская назва = | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = | рэгіёны = <!-- або мясцовасць / населены пункт для парафіі --> | адрас = | канфесія = | тып = <!-- архідыяцэзія / дыяцэзія / дэканат / парафія --> | царкоўная правінцыя = | дыяцэзія = <!-- бацькоўская (калі гэта дэканат ці парафія) --> | дэканат = <!-- бацькоўскі (калі гэта парафія) --> | дыяцэзіі-суфраганы = | абрад = | мова богаслужэння = | дата заснавання = | дата скасавання = | галоўны горад = <!-- або знаходжанне для парафіі --> | кафедральны сабор = <!-- або парафіяльны касцёл для парафіі --> | біскуп = <!-- або архібіскуп / дэкан / пробашч --> | дапаможныя біскупы = <!-- або вікарыі --> | дэканатаў = | парафій = | касцёлаў = | кляштараў = | святароў = | плошча = | насельніцтва = | колькасць вернікаў = | доля вернікаў = | карта = | сайт = }}</pre> <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Рэлігія]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Хрысціянства]] </includeonly> ipl7xnwtaxckrm80xdjkrur31fh3f5e 5199222 5199219 2026-09-14T19:47:16Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Шаблон:Епархія/Дакументацыя]] у [[Шаблон:Царкоўная адміністратыўная адзінка/Дакументацыя]] 5199219 wikitext text/x-wiki {{docpage}} Шаблон з’яўляецца ўніверсальным і прызначаны для адлюстравання інфармацыі пра царкоўныя адміністратыўныя адзінкі розных хрысціянскіх канфесій на ўсіх узроўнях іерархіі. Дзякуючы параметру <code>|тып =</code> шаблон аўтаматычна адаптуе меткі (напрыклад, змяняе «Іерарх» на «Пробашч» ці «Кафедральны сабор» на «Галоўны храм» у залежнасці ад тыпу ўстановы). Таксама ён аўтаматычна рэагуе на выкарыстаныя параметры: калі выкарыстаць параметр <code>|дэканатаў =</code>, метка зменіцца на «Дэканатаў», а калі <code>|благачынняў =</code> — на «Благачынняў». == Нарыхтоўкі для капіявання == === Варыянт 1: Праваслаўныя і ўсходнія структуры === Нарыхтоўка з тэрміналогіяй, уласцівай Праваслаўнай царкве і іншым усходнім цэрквам (епархіі, благачынні, прыходы). <pre>{{Царкоўная адміністратыўная адзінка | беларуская назва = | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = | рэгіёны = <!-- або мясцовасць / населены пункт для прыхода --> | адрас = | царква = | тып = <!-- епархія / мітраполія / патрыярхат / благачынне / прыход --> | мітраполія = | епархія = <!-- бацькоўская (калі гэта благачынне ці прыход) --> | благачынне = <!-- бацькоўскае (калі гэта прыход) --> | епархіі-суфраганы = | абрад = | мова богаслужэння = | дата заснавання = | дата скасавання = | галоўны горад = <!-- або знаходжанне для прыхода --> | кафедральны сабор = <!-- або галоўны храм для прыхода --> | іерарх = <!-- або мітрапаліт / епіскап / благачынны / настаяцель --> | вікарныя епіскапы = | благачынняў = | прыходаў = | храмаў = | манастыроў = | святароў = | плошча = | насельніцтва = | колькасць вернікаў = | доля вернікаў = | карта = | сайт = }}</pre> === Варыянт 2: Каталіцкія і заходнія структуры === Нарыхтоўка з тэрміналогіяй, уласцівай Каталіцкаму касцёлу (дыяцэзіі, дэканаты, парафіі). <pre>{{Царкоўная адміністратыўная адзінка | беларуская назва = | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = | рэгіёны = <!-- або мясцовасць / населены пункт для парафіі --> | адрас = | канфесія = | тып = <!-- архідыяцэзія / дыяцэзія / дэканат / парафія --> | царкоўная правінцыя = | дыяцэзія = <!-- бацькоўская (калі гэта дэканат ці парафія) --> | дэканат = <!-- бацькоўскі (калі гэта парафія) --> | дыяцэзіі-суфраганы = | абрад = | мова богаслужэння = | дата заснавання = | дата скасавання = | галоўны горад = <!-- або знаходжанне для парафіі --> | кафедральны сабор = <!-- або парафіяльны касцёл для парафіі --> | біскуп = <!-- або архібіскуп / дэкан / пробашч --> | дапаможныя біскупы = <!-- або вікарыі --> | дэканатаў = | парафій = | касцёлаў = | кляштараў = | святароў = | плошча = | насельніцтва = | колькасць вернікаў = | доля вернікаў = | карта = | сайт = }}</pre> <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Рэлігія]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Хрысціянства]] </includeonly> ipl7xnwtaxckrm80xdjkrur31fh3f5e 100 753022 5199100 5198283 2026-09-14T15:52:39Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5199100 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Міхаіл Іосіфавіч Авербах|2026-09-14T09:54:00Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Абіятычныя фактары|2026-09-14T05:43:03Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Георгій Юр'евіч Філімонаў|2026-09-13T12:07:33Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Леанід Іванавіч Леўшчанка|2026-09-12T18:17:00Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Альберт Саксен-Кобург-Гоцкі|2026-09-12T05:13:26Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Наталля Аляксандраўна Адамовіч|2026-09-11T12:53:37Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ізідор Нагумовіч|2026-09-11T11:28:46Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Вільгельм Герман Абіх|2026-09-11T10:12:57Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Аб’ёмны аналіз|2026-09-11T09:46:13Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Стратэгічная культура|2026-09-11T09:13:32Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Барыс Віктаравіч Сапуноў|2026-09-10T18:21:24Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Хаім Эрэнрайх|2026-09-10T15:23:13Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Іван Васілевіч Абраімаў|2026-09-10T12:07:05Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Леанід Ягоравіч Абаленскі|2026-09-10T06:06:20Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Ірэна Эльжбета Адамавічуце-Чэкманене|2026-09-09T22:39:56Z|АлесьНавіцкі90}} {{Новы артыкул|Уладзімір Данатавіч Арлоўскі|2026-09-09T13:18:03Z|Autumndancer}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 0jtjt0h68denpuefw3hewcrhxevn14e 100 753274 5199098 5198281 2026-09-14T15:52:18Z NirvanaBot 40832 +9 новых 5199098 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Ліхтэнберг (Баварыя)|2026-09-14T12:57:06Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Лонгвіль (Новы Паўднёвы Уэльс)|2026-09-14T12:22:42Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Ыргыз|2026-09-14T11:14:08Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Хухарава|2026-09-14T07:19:09Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Старыя Найманы|2026-09-14T07:07:39Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Абкайк (пасёлак)|2026-09-14T05:54:57Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Альтэнштат (Верхняя Баварыя)|2026-09-13T22:19:34Z|АлесьНавіцкі90}} {{Новы артыкул|Штаталендорф|2026-09-13T21:26:34Z|АлесьНавіцкі90}} {{Новы артыкул|Мёнхегоф|2026-09-13T21:12:12Z|АлесьНавіцкі90}} {{Новы артыкул|Прамысловы завулак (Мінск)|2026-09-13T14:56:22Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Прамысловая вуліца (Мінск)|2026-09-13T10:45:58Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Абашава (Чувашыя)|2026-09-10T07:40:16Z|Autumndancer}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> paypvd9wzehwrrqanepdwxbixppeetf 100 753287 5199095 5198278 2026-09-14T15:50:45Z NirvanaBot 40832 +3 новых 5199095 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Максім Паўлавіч Абрамаў|2026-09-14T07:16:54Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Альберт Лясковіч|2026-09-14T06:31:06Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Юрый Уладзіміравіч Гудзіновіч|2026-09-13T22:42:34Z|Bk1949}} {{Новы артыкул|Прамысловы завулак (Мінск)|2026-09-13T14:56:22Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Адам Кісель|2026-09-13T12:22:45Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Прамысловая вуліца (Мінск)|2026-09-13T10:45:58Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Гета ў Бабінавічах|2026-09-12T21:16:53Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Трафім Сямёнавіч Радзюк|2026-09-12T19:01:36Z|Pansosh}} {{Новы артыкул|Леанід Іванавіч Леўшчанка|2026-09-12T18:17:00Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гісторыя беларускай літаратуры (Гарэцкі)|2026-09-12T10:13:57Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Станіслаў Шумскі|2026-09-12T10:11:15Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Наталля Аляксандраўна Адамовіч|2026-09-11T12:53:37Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ізідор Нагумовіч|2026-09-11T11:28:46Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Беларусазнаўства ў ЗША|2026-09-10T22:21:48Z|АлесьНавіцкі90}} {{Новы артыкул|Руска-беларускі слоўнік (1936)|2026-09-10T21:54:32Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Беларусазнаўства ў Вялікабрытаніі|2026-09-10T21:52:07Z|АлесьНавіцкі90}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> raa0ezaptft01oa2auchtwljjp1xb4q 0 754919 5199314 4647729 2026-09-15T05:36:29Z Autumndancer 168015 5199314 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Нью-Лондан}} {{НП}} '''Нью-Лондан''' ({{lang-en|New London}}) — горад у [[ЗША]], у [[Раск (акруга, Тэхас)|акрузе Раск]] у штаце [[Тэхас]]. Першапачаткова называўся Лондан. У 1882 годзе ў тэхаскай акрузе Кімбл было адкрыта паштовае аддзяленне, якое таксама назвалі Лонданам. У 1931 годзе горад Лондан быў перайменаваны ў Нью-Лондан. У гады Вялікай дэпрэсіі горад багацеў за кошт здабычы нафты на радовішчы [[Іст-Тэксас]], адкрытым у 1930 годзе. У 1932 годзе была адкрыта школа, якая абышлася ў 1 млн долараў. {{зноскі}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-12-23}} [[Катэгорыя:Гарады Тэхаса]] 3dawyx76c1yjacmdxvdddly7tt6suzp 0 760283 5199185 4850138 2026-09-14T18:53:03Z Peisatai 111348 5199185 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Лоша}} {{Рака |Выява = |Шырыня выявы = |Подпіс выявы = |Даўжыня = |Плошча вадазбору = |Расход вады = |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытока = за 3 км на паўднёвы захад ад вёскі [[Сахараўка]] |Вышыня вытока = |Каардынаты вытока = 54.174924/30.871202 |Вусце = |Месцазнаходжанне вусця = за 1 км на паўночны ўсход ад аграгарадка [[Добрая]] |Вышыня вусця = |Каардынаты вусця = 54.200272/30.954513 |Ухіл ракі = |Басейн = |Карта = |Подпіс карты = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Магілёўская вобласць |Раён = Горацкі раён |Тып вываду для ПК = 21 |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Ло́ша'''{{sfn|Блакітная|1994}} — [[рака]] ў [[Горацкі раён|Горацкім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], левы [[прыток]] [[Дабранка (рака)|Дабранкі]] (басейн [[Дняпро|Дняпра]]). Даўжыня ракі 6,8 км. Пачынаецца за 3 км у напрамку на паўднёвы захад ад вёскі [[Сахараўка]]. Упадае ў Дабранку за 1 км на паўночны ўсход ад аграгарадка [[Добрая]]. Ад вёскі Сахараўка да вусця [[рэчышча]] Лошы [[Канал (гідраграфія)|каналізаванае]]{{sfn|Блакітная|1994}}. Паміж вёскай Сахараўка і аграгарадком Добрая на рацэ [[вадасховішча]]{{sfn|Атлас|2012}}. За 3 км у напраму на паўночны захад ад вёскі [[Гулідаўка]] па сістэме [[Меліярацыя|меліярацыйных]] каналаў магчымы пераліў у раку [[Галубіна (рака)|Галубіну]]<ref name="спр">[http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD1/Mogilev/tabl1-2.pdf Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170831042829/http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD1/Mogilev/tabl1-2.pdf |date=31 жніўня 2017 }}{{ref-ru}}</ref>. У даследчыка дняпроўскай гідраніміі П. Маштакова гэта Дабранка (варыянт "Дабрэйка") уцякае перш у Лошу, а Лоша - у Галышу<ref>П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 120.</ref>. == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Блакітная|Ло́ша|225}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонкі=13|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10&nbsp;000|ref=Атлас}}{{ref-ru}} * Ліст карты N-36-62. Выданне 1979 года.{{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD1/Mogilev/tabl1-2.pdf Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170831042829/http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD1/Mogilev/tabl1-2.pdf |date=31 жніўня 2017 }}{{ref-ru}} [[Катэгорыя:Рэкі Горацкага раёна]] [[Катэгорыя:Басейн Проні]] etpnrlw7z9f2y7kfgxbp8odhmnodesn 0 763453 5199180 4934025 2026-09-14T18:45:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5199180 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Ротман}} {{Навуковец}} '''Давід Генрыхавіч Ротман''' ({{ДН|12|11|1944}}, [[Багародск]], [[Ніжагародская вобласць]], [[СССР]] — {{ДС|24|1|2024}}, [[Мінск]], [[Беларусь]])— савецкі і беларускі [[сацыёлаг]] і [[палітолаг]]. [[Доктар сацыялагічных навук]] (1991), [[прафесар]] (1996). == Біяграфія == У 1972 годзе скончыў аддзяленне філасофіі [[гістарычны факультэт БДУ|гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта імя У. І. Леніна]]. У 1981 годзе абараніў дысертацыю на саісканне вучонай ступені кандыдата філасофскіх навук па тэме «Метадалогія і методыка сацыялагічных даследаванняў арганізацыі сацыялістычнага спаборніцтва» (спецыяльнасць 09.00.09 — [[прыкладная сацыялогія]])<ref>Ротман, Давид Генрихович. Методология и методика социологических исследований организации социалистического соревнования : дисс. … канд. филос. наук : 09.00.09. — Минск, 1981. — 171 с.</ref>. У 1991 годзе ў Беларускім дзяржаўным універсітэце імя У. І. Леніна абараніў дысертацыю на саісканне вучонай ступені доктара сацыялагічных навук па тэме «Метадалагічныя праблемы аператыўных сацыялагічных даследаванняў» (спецыяльнасць 22.00.01 — тэорыя, метадалогія і гісторыя сацыялогіі)<ref>Ротман, Давид Генрихович. [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01000052519?page=1 Методологические проблемы оперативных социологических исследований] : автореф. дис. … д-ра социол. наук : 22.00.01 / Белорус. гос. ун-т. — Минск, 1991. — 45 с.</ref>. З 1972 года — сацыёлаг [[Рэспубліканскі цэнтр па навуковай арганізацыі працы і кіравання|Рэспубліканскага цэнтра па навуковай арганізацыі працы і кіравання]] [[Міністэрства лёгкай прамысловасці БССР]]. З 1974 г. працаваў у БДУ: малодшы навуковы супрацоўнік, старшы навуковы супрацоўнік сектара прыкладной сацыялогіі кафедры філасофіі гуманітарных факультэтаў, вядучы навуковы супрацоўнік, загадчык аддзела Праблемнай навукова-даследчай лабараторыі сацыялагічных даследаванняў, прафесар, загадчык кафедры сацыялогіі факультэта філасофіі і сацыяльных навук. З 1996 года ўзначальваў [[Цэнтр сацыялагічных і палітычных даследаванняў БДУ]]. == Навуковая дзейнасць == Адзін са стваральнікаў і кіраўнікоў Усесаюзнай сацыялагічнай праграмы «Грамадская думка», якая была створана Дзяржаўным камітэтам СССР па народнай адукацыі для выканання навукова-даследчых праектаў, накіраваных на вывучэнне сацыяльных працэсаў. Ажыццявіў шэраг праектаў па вывучэнні грамадскай думкі перад выбарамі ў дзяржаўныя органы Расіі і Беларусі. З’яўляецца адным з галоўных распрацоўшчыкаў метадалогіі аператыўных сацыялагічных даследаванняў. Стварыў шэраг арыгінальных метадычных распрацовак у галіне электаральных даследаванняў, якія забяспечваюць прадуктыўнасць гэтага віду вывучэння грамадскай думкі. Апублікаваў больш за 300 навуковых прац у галіне сацыялогіі палітыкі, СМІ, ладу жыцця, моладзі, якія адхіляюцца паводзін, міжнацыянальных адносін і г.д. Прымаў удзел у якасці каардынатара і кіраўніка многіх міжнародных праектаў. З’яўляўся членам Савета Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, Савета па якасці, старшынёй Савета па абароне дысертацый, членам Савета па абароне доктарскіх дысертацый па паліталогіі; член конкурснай камісіі Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіях, Экспертнай рады па гуманітарных навуках, Экспертнай рады для аналізу праектаў НДР па забеспячэнні дзейнасці Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь. Намеснік старшыні праўлення Беларускага грамадскага аб’яднання «Сацыялагічнае таварыства», намеснік галоўнага рэдактара часопіса «Сацыялогія», член рэдакцыйнай калегіі часопіса «Веснік Расійскага ўніверсітэта Дружбы народаў», член Сусветнай паліталагічнай асацыяцыі, намеснік старшыні 17-га Даследчага камітэта, намеснік дырэктара Праграмы «Міжнародны Еўразійскі барометр», нам. дырэктара Цэнтра Параўнальных апытальных даследаванняў універсітэта г. Абердзін (Шатландыя), нацыянальны дырэктар міжнароднага праекта «Еўрапейскія каштоўнасці», член Навуковага дарадчага камітэта асацыяцыі навукова-даследчай праграмы вывучэння сусветных каштоўнасцей (НСК асацыяцыі WVS). З’яўляўся каардынатарам і кіраўніком больш за 100 даследчых праектаў, якія выконваліся ў рамках буйных міжнародных праграм, у т.л. «Грамадская думка» Дзяржаўнага камітэта па народнай адукацыі СССР, «Новы дэмакратычны барометр» (NDB), «Еўрапейскія каштоўнасці» (EVS), «Паслявыбарныя даследаванні ў Рэспубліцы Беларусь» (у рамках Сусветнай асацыяцыі па вывучэнні электаральных сістэм (CSES); кіраўнік 10 праектаў па лініі ІНТАС, двух праектаў па лініі FP-7, шэрагу праектаў, якія выконваліся па лініі навуковых фондаў Вялікабрытаніі, Аўстрыі, Швейцарыі, Германіі, а таксама ААН, ЮНІСЕФ, Сусветнага банка, Міжнароднай фінансавай карпарацыі і г.д. Кіраваў даследаваннямі па заданнях Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, Міністэрства адукацыі, Міністэрства замежных спраў, Міністэрства інфармацыі, Міністэрства ўнутраных спраў, Міністэрства працы і сацыяльнай абароны, Міністэрства гандлю і г.д. Унёс значны ўклад у развіццё метадалогіі і методыкі сацыялагічных даследаванняў, вядомы як аўтар унікальнай канцэпцыі аператыўных сацыялагічных даследаванняў, арыгінальных метадалагічных падыходаў і методык арганізацыі і правядзення электаральных даследаванняў, замеру ўзроўняў сацыяльнай напружанасці ў грамадстве; тэхналогіі складаных рэйтынгавых замераў у палітычным і інфармацыйным полі і інш. Пад навуковым кіраўніцтвам прафесара Ротмана Д. Г. абаронена 9 кандыдацкіх і 1 доктарская дысертацыя. == Асноўныя працы == * Оперативные социологические исследовання. Мн., 1997 (у сааўт.) * Электоральные исследования: сущность и технология // Социол. исслед. 1998. № 9 * Общественно-политическая и экономическая ситуация в стране: Метод. подходы к анализу результатов исслед. // Социология. 1999. № 2 * Политика, выборы и электоральное поведение. Мн., 2000 (у сааўт.). * «Оперативные социологические исследования: методика и опыт организации»/ под ред. Д.Г. Ротмана, А.Н. Данилова – Мн.: БГУ, 2001 * [http://www.elib.bsu.by/bitstream/123456789/27662/1/%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%282002%29.pdf Электоральные социологические исследования] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240618202350/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/27662/1/%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20(2002).pdf |date=18 чэрвеня 2024 }} /под ред. Д.Г. Ротмана. – Кемерово: Кузбассвузиздат, 2002. * «Методы социологического изучения особенностей функционирования политического поля»: / Д.Г. Ротман [и др.]: под ред. Д. Г. Ротмана – Мн.: БГУ. – 2007. * Правдивец В. В., Ротман Д. Г., Русакевич В. В. Информационное поле Республики Беларусь. Структура и подходы к изучению. Формирование и развитие. – Мн.: Зималетто». – 2009 * Ценностный мир современного человека: Беларусь в проекте «Исследование европейских ценностей: /Д.Г. Ротман, А.Н. Данилов и др. – Мн.: БГУ, 2009; Ротман, Д.Г. Избранное /Д.Г. Ротман. - Мн.: ГИУСТ БГУ, 2009. - 386 с. * [http://www.elib.bsu.by/bitstream/123456789/1639/1/Rotman.pdf Ценностный мир современного человека: Беларусь в проекте "Исследование европейских ценностей"] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240617234807/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/1639/1/Rotman.pdf |date=17 чэрвеня 2024 }} * [http://www.elib.bsu.by/bitstream/123456789/27661/1/%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B4%D1%8B%20%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%B8%D0%B7%D1%83%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B9%20%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8F.pdf Методы социологического изучения особенностей функционирования политического поля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200726235118/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/27661/1/%d0%9c%d0%b5%d1%82%d0%be%d0%b4%d1%8b%20%d1%81%d0%be%d1%86%d0%b8%d0%be%d0%bb%d0%be%d0%b3%d0%b8%d1%87%d0%b5%d1%81%d0%ba%d0%be%d0%b3%d0%be%20%d0%b8%d0%b7%d1%83%d1%87%d0%b5%d0%bd%d0%b8%d1%8f%20%d0%be%d1%81%d0%be%d0%b1%d0%b5%d0%bd%d0%bd%d0%be%d1%81%d1%82%d0%b5%d0%b9%20%d1%84%d1%83%d0%bd%d0%ba%d1%86%d0%b8%d0%be%d0%bd%d0%b8%d1%80%d0%be%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%b8%d1%8f%20%d0%bf%d0%be%d0%bb%d0%b8%d1%82%d0%b8%d1%87%d0%b5%d1%81%d0%ba%d0%be%d0%b3%d0%be%20%d0%bf%d0%be%d0%bb%d1%8f.pdf |date=26 ліпеня 2020 }} * [http://www.elib.bsu.by/bitstream/123456789/27659/1/%D0%92.%D0%92.%20%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%86%2c%20%D0%94.%D0%93.%20%D0%A0%D0%BE%D1%82%D0%BC%D0%B0%D0%BD%2c%20%D0%92.%D0%92.%20%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%20-%20%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B5%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C.pdf Информационное поле Республики Беларусь. Структура и подходы к изучению. Формирование и развитие] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240617212816/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/27659/1/%D0%92.%D0%92.%20%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%86%2c%20%D0%94.%D0%93.%20%D0%A0%D0%BE%D1%82%D0%BC%D0%B0%D0%BD%2c%20%D0%92.%D0%92.%20%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%20-%20%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B5%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C.pdf |date=17 чэрвеня 2024 }} * [http://www.elib.bsu.by/handle/123456789/27660 Актуальные проблемы современного белорусского общества: социологический аспект] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210928173816/https://www.elib.bsu.by/handle/123456789/27660 |date=28 верасня 2021 }} * [http://www.elib.bsu.by/bitstream/123456789/27658/1/%D0%90%D0%BA%D1%82%D1%83%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%8B%20%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%20%282005-2010%20%D0%B3%D0%B3.%29.pdf Актуальные проблемы современного белорусского общества (2005-2010 гг.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240617164815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/27658/1/%D0%90%D0%BA%D1%82%D1%83%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%8B%20%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%20(2005-2010%20%D0%B3%D0%B3.).pdf |date=17 чэрвеня 2024 }} * [http://www.elib.bsu.by/handle/123456789/6684 Проблемы развития малого предпринимательства г. Минска, выработка предложений по их минимизации в сферах производственной деятельности, инновационной деятельности, инвестиционной деятельности, экспорта: отчет о НИР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20251117225913/https://elib.bsu.by/handle/123456789/6684 |date=17 лістапада 2025 }} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|Ротман Давід Генрыхавіч||411}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ротман Давід Генрыхавіч}} [[Катэгорыя:Сацыёлагі Беларусі]] qpkxdsrhfhwkj81x3lbfmp2y4hzf0ot 0 764507 5199032 5141653 2026-09-14T13:37:37Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5199032 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |гады = [[1975]]—[[1991]] |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} |тып = група [[Ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[Ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] |памер = 10 985 чалавек за ўвесь час |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Ангола}} |бітвы = [[Грамадзянская вайна ў Анголе]] |вядомыя_камандзіры = [[#Кіраўніцтва|гл. ніжэй]] |падпарадкаванне = 10-е Галоўнае ўпраўленне [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] }} '''Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе''' — [[Злучэнне (ваенная справа)|злучэнне]] [[Узброеныя Сілы СССР|Узброеных Сіл СССР]], дыслакаванае на тэрыторыі [[Ангола|Анголы]]. Кантынгент адыграў важную ролю ў [[Грамадзянская вайна ў Анголе|грамадзянскай вайне 1975—2002 гадоў]], падтрымліваючы ўрад [[МПЛА]]. Размяшчэнне савецкіх сіл пачалося паралельна з пастаўкамі зброі ў Анголу і [[Кубінская інтэрвенцыя ў Анголу|кубінскай інтэрвенцыяй]]. Асноўная маса ваенных з’яўлялася спецыялістамі па баявым прымяненні і абслугоўванні ўзбраення і баявой тэхнікі, лётчыкамі, штабнымі работнікамі, камандзірамі з вопытам камандавання ротамі, батальёнамі, палкамі і нават буйнымі злучэннямі, ваеннымі перакладчыкамі. Кантынгент займаўся пытаннямі падрыхтоўкі ангольскіх войск і, хоць кіраўніцтва старалася гэта абмяжоўваць, прымаў непасрэдны ўдзел у баявых дзеяннях. За ўвесь час праз гарачую кропку прайшлі 10,9 тыс. чалавек. Страты склалі 54 чалавекі: загінулыя і памерлыя, у тым ліку двое цывільных служачых. == Перадгісторыя == З 1960-х гадоў у Анголе вялася [[Вайна за незалежнасць Анголы|вайна за незалежнасць]] ад [[Партугалія|Партугаліі]]{{Sfn|Бородаев|2016|p=145}}, але нават з яе заканчэннем баявыя дзеянні не скончыліся. Больш за тое, канфлікт у Анголе выйшаў далёка за рамкі адной краіны і ператварыў гэтую гарачую кропку ў маштабную зону нестабільнасці. На нацыянальным узроўні разгарнулася барацьба за ўладу паміж ангольскімі нацыянальна-вызваленчымі групоўкамі — рухам [[МПЛА]], які прыйшоў да ўлады, і апазіцыйнымі яму [[УНІТА]] і [[ФНЛА]]. На рэгіянальным узроўні пачаўся канфлікт паміж Анголай і [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]]. Усё гэта адбывалася на фоне глабальнага супрацьстаяння [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]{{Sfn|Котов|2013|p=223}}. Кіраўніцтва МПЛА стаяла на [[марксізм|марксісцкіх]] пазіцыях, было прыхільна ідэям [[інтэрнацыяналізм]]у і спрабавала пераадолець трайбалісцкую племянную адасобленасць. Менавіта ў гэтай арганізацыі склаліся трывалыя сувязі з [[Куба]]й і СССР, прагрэсіўнымі афрыканскімі рэжымамі і шэрагам сацыял-дэмакратычных партый (у прыватнасці, [[Швецыя|Швецыі]]){{Sfn|Бородаев|2016|p=148—149}}. У кіраўніцтва Савецкага Саюза былі свае інтарэсы ў рэгіёне. Па-першае, палітычныя: Ангола разглядалася ў якасці плацдарма для распаўсюджвання [[сацыялізм]]у на поўдні [[Афрыка|Афрыкі]]. Па-другое, эканамічныя: краіна валодала багатымі запасамі высакаякаснай нафты, алмазаў, урану, малібдэна, шырокімі плантацыямі кавы, чырвонага і чорнага дрэва, рыбнымі запасамі. Па-трэцяе, геапалітычныя: зацвярджэнне савецкай ваеннай прысутнасці дазваляла Маскве кантраляваць асноўныя марскія шляхі з [[Індыйскі акіян|Індыйскага акіяна]] ў [[Атлантычны акіян|Атлантыку]] і з Афрыкі ў [[Новы Свет|Паўночную і Паўднёвую Амерыку]]{{Sfn|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|loc=«Вас там быть не могло…»}}. Важнасць краіны адзначыў у сваім адкрытым лісце лідар УНІТА [[Жонаш Савімбі|Ж. Савімбі]]. Паводле яго, прычынай росту ўплыву Крамля ў Афрыцы стаў кантроль над Анголай, дадаўшы, што «''рускія зусім не зацікаўлены ў мірным вырашэнні афрыканскіх праблем самімі афрыканцамі, калі гэта не спрыяе ўзмацненню іх уплыву''»<ref>Jonas M. Savimbi [https://www.nytimes.com/1976/12/08/archives/a-refusal-to-become-black-russians-or-african-cubans.html A Refusal to Become ‘Black Russians’ Or ‘African Cubans’] //New York Times, December 8, 1976, Page 27</ref>. У амерыканскіх спецслужбах мэты СССР апісваліся як комплексныя і далёка ідучыя: геаграфічна — аказанне ціску на ПАР і кантроль над поўднем Афрыкі; ваенна-тактычна — разгром антыўрадавай паўстанцкай групоўцы УНІТА; і геапалітычна — падрыў любога патэнцыялу для перамоваў паміж варагуючымі бакамі, а таксама ўзмацненне ўласнага ўплыву і паслабленне пазіцый ЗША<ref>[https://www.cia.gov/readingroom/document/cia-rdp90-00965r000504720008-9 BUILDUP BY SOVIETS TARGETS SOUTH AFRICA] // CIA, October 2, 1985</ref>. Першай да вайны далучылася Куба, якая [[Кубінская інтэрвенцыя ў Анголу|перакінула на дапамогу МПЛА вайсковы кантынгент]]. Тым часам Савецкі Саюз вагаўся, бо момант быў вельмі няпросты. З аднаго боку, трэба было аказаць падтрымку саюзнаму рэжыму. З іншага, у той час актыўна вяліся перамовы з ЗША пра абмежаванне стратэгічных ядзерных узбраенняў, на якіх падзеі ў Анголе маглі паставіць крыж (пра тое, у прыватнасці, заяўляў [[Генры Кісінджэр|Г. Кісінджэр]]<ref>[https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v28/d159 159. Backchannel Message From Secretary of State Kissinger to the Ambassador to Iran (Helms)] // Foreign Relations of the United States, 1969–1976, Volume XXVIII, Southern Africa, December 20, 1975 </ref>). У рэшце рэшт, пасля двух месяцаў ваганняў{{Sfn|Бородаев|2016|p=161}}, Масква накіравала ў гарачую кропку ваенных саветнікаў і ўзбраенне{{Sfn|Котов|2013|p=223—224}}. Шмат у чым савецкае ўмяшанне было абумоўлена далучэннем да вайны заірскай і паўднёваафрыканскай армій, падтрыманых амерыканцамі. Дагэтуль Крэмль спадзяваўся на мірнае ўрэгуляванне канфлікту{{Sfn|Григорьева 3|2019|p=23}}. [[Файл:BMP-1 & Ural-375D with BM-21 Grad rocket launcher in Angola.jpg|міні|злева|Савецкая ваенная тэхніка ў Анголе.]] З СССР было падпісана пагадненне аб выкарыстанні ангольскай ваеннай інфраструктуры. Неўзабаве ваенна-марскія базы Анголы паступілі ў распараджэнне савецкай аператыўнай эскадры, аэрадромы былі прадастаўлены для пасадак савецкай стратэгічнай, разведвальнай, транспартнай і супрацьлодкавай авіяцыі. У Анголу шырокім патокам пайшла савецкая ваенная дапамога. Толькі за тры месяцы, якія прайшлі пасля абвяшчэння незалежнасці 11 лістапада 1975 года, з СССР у парты, кантраляваныя атрадамі МПЛА, прыбыло 27 буйнатанажных транспартаў СССР і Кубы з баявой тэхнікай, зброяй і боепрыпасамі{{Sfn|Котов|2013|p=224—225}}. Экс-кіраўнік [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі СССР|КДБ]] [[Аляксандр Мікалаевіч Шалепін|А. Шалепін]]<!-- Шалепін быў старшынёй КДБ у 1958—1961, а ў 1975 КДБ узначальваў Андропаў. --> настойваў на неадкладным уводзе савецкіх войск у Анголу. Ён, па ўзоры з [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|вайной у Іспаніі]], прапаноўваў сфармаваць з добраахвотнікаў [[інтэрнацыянальныя брыгады]] і адправіць іх ваяваць на баку МПЛА. [[Леанід Ільіч Брэжнеў|Л. Брэжнеў]] быў супраць. Ён лічыў, што цалкам дастаткова паслаць ваенных саветнікаў, а асноўнай ударнай сілай зрабіць кубінцаў{{Sfn|Котов|2013|p=225}}. == Кантынгент == 16 лістапада 1975 года па просьбе ўрада Анголы на падставе распараджэння [[Савет Міністраў СССР|Савета Міністраў СССР]] № 2502 ад 12 лістапада 1975 года ў [[Луанда|Луанду]] прыбыла першая група савецкіх ваенных спецыялістаў (каля 40 байцоў: спецыялісты па ўжыванні рознай баявой тэхнікі, у тым ліку пераносных зенітных ракетных комплексаў «[[Страла-2]]», сувязісты і ваенныя перакладчыкі<ref name="ком">[https://www.kommersant.ru/doc/256312 Война в Анголе] // Журнал «Коммерсантъ Власть» № 17 от 04.05.2001, стр. 56</ref>). Да канца года група склала 90 чалавек, у тым ліку 1 саветнік, 74 спецыяліста і 15 перакладчыкаў (3 генерала, 44 афіцэра, 5 прапаршчыкаў, 26 сяржантаў і салдат, 12 рабочых і служачых [[Савецкая Армія|СА]]){{Sfn|Шарый|2009|p=1}}. Па ацэнках [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША|Дзярждэпартамента ЗША]] на 1990 год кантынгент быў прадстаўлены каля 1000 ваеннымі<ref>NORMAN KEMPSTER [https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-01-09-mn-178-story.html U.S. Sees Soviet Role in Angola Push : Africa: Advisers are supporting the Marxist regime’s ‘dangerous’ offensive, the Administration says.] // Los Angeles Times, Jan. 9, 1990</ref>. [[Файл:East Bloc military advisors in Angola.JPEG|міні|Вайскоўцы на занятках з байцамі ФАПЛА.]] Асноўная мэта — стварыць з учорашніх партызан баяздольную армію, якая павінна была паспяхова супрацьстаяць як узброенай унутранай апазіцыі, так і адной з найбольш баяздольных армій Афрыкі на той час — арміі [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]]<ref name="писарев">[https://veteranangola.milportal.ru/sovetskie-voennye-voevali-v-angole-mozambike-efiopii-i-drugih-stranah/?ysclid=ml7qwn98dl619129117 Советские военные воевали в Анголе, Мозамбике, Эфиопии и других странах. Наверное, там был отдельный многотысячный контингент советских войск, как в Афганистане? ]</ref>. Удзельнік вайны С. Каламнін паказваў, што ні адна хоць трохі значная аперацыя не праходзіла без удзелу савецкіх вайскоўцаў, аніводнага значнага рашэння, якое тычылася ўмацавання абараназдольнасці дзяржавы або ўзмацнення баяздольнасці Узброеных Сіл, не прымалася ангольскім бокам без кансультацый з савецкім саветніцкім апаратам. Замежнікі працавалі практычна ва ўсіх органах ваеннага кіравання, пачынаючы з цэнтральнага апарата Міністэрства абароны, штабоў відаў Узброеных Сіл, камандаванняў ваенных акругаў і франтоў да пяхотных брыгад, батальёнаў, эскадрылляў і нават асобных падраздзяленняў{{Sfn|Григорьева|2019|p=5}}. Савецкія вайскоўцы павінны былі аказаць дапамогу ў падрыхтоўцы Узброеных Сіл. Даволі хутка сумесна з кубінцамі ім удалося арганізаваць у Луандзе некалькі навучальных цэнтраў, дзе пачалася падрыхтоўка мясцовых ваенных кадраў{{Sfn|Шарый|2009|p=2}} для ФАПЛА (FAPLA, Forças Armadas Populares de Libertação de Angola — [[Народныя ўзброеныя сілы вызвалення Анголы]]). Выключна важнае месца ў гэтым супрацоўніцтве займала падрыхтоўка партыйных кадраў для МПЛА і ФАПЛА. У ваенна-палітычным вучылішчы НРА, дзе працавалі савецкія выкладчыкі да 1986 года было падрыхтавана больш за 3 тыс. афіцэраў-палітработнікаў. Вышэйшыя курсы Генштаба ФАПЛА, дзе таксама выкладалі ў большасці савецкія спецыялісты, скончылі да гэтага ж часу 300 чалавек, у т. л. многія члены Палітбюро МПЛА{{Sfn|Шарый|2009|p=2}}. Асноўная маса ваенных з’яўлялася спецыялістамі па баявым прымяненні і абслугоўванні ўзбраення і баявой тэхнікі, лётчыкамі, штабнымі работнікамі, камандзірамі з вопытам камандавання ротамі, батальёнамі, палкамі і нават буйнымі злучэннямі, ваеннымі перакладчыкамі. Толькі за перыяд афіцыйнага ваеннага супрацоўніцтва СССР з Анголай, з 1975 па 1991 гады, у краіне пабывала {{Num|10985}} савецкіх ваенных саветнікаў і спецыялістаў, у тым ліку {{Num|107}} генералаў і адміралаў, {{Num|7211}} афіцэраў, {{Num|1083}} прапаршчыка (мічмана), {{Num|2116}} сяржантаў (старшын) і радавых (матросаў), {{Num|468}} рабочых і служачых СА і [[Ваенна-марскі флот СССР|ВМФ]], не лічачы членаў сем’яў{{Sfn|Котов|2013|p=226}}{{Sfn|Шарый|2009|p=3}}<ref name="ком"/>. Перакладчыкі з [[партугальская мова|партугальскай мовы]] былі найбольш каштоўнай катэгорыяй ваенных. Як адзначала беларуская даследчыца А. Кузняцова-Ціманава, у гарачую кропку накіроўвалі нават спецыялістаў па роднаснай [[іспанская мова|іспанскай]], якіх партугальскай навучалі ўжо на месцы. Пры тым перакладчыкі не сядзелі пры штабах, а ўвесь час знаходзіліся на перадавой<ref name=mir24/>. Большасць кантынгенту складалі афіцэры і прапаршчыкі. Салдаты тэрміновай службы прысутнічалі ў вельмі абмежаванай колькасці: імі камплектавалася рота сувязі ГВС (кіроўцы [[БТР-152]], [[БРДМ-2]] і спецыяльных машын, механікі, электрыкі, начальнікі радыёстанцый Р-140, радыётэлеграфісты, аператары ЗАС, кулямётчыкі і стралкі аховы роты сувязі, кухары). У Анголе таксама працаваў асобны авіяцыйны атрад (эскадрылля) ваенна-транспартных самалётаў [[Ан-12]] і [[Іл-76]]. Ён падпарадкоўваўся галоўнаму ваеннаму саветніку і выконваў задачы па перавозцы войскаў і грузаў у інтарэсах мясцовай арміі і кубінцаў<ref name="писарев"/>. == Кіраўніцтва == У Анголе, як у іншых краінах з савецкай прысутнасцю, з’явілася пасада галоўнага ваеннага саветніка (ГВС). Ён валодаў шырокімі паўнамоцтвамі аж да прамога выхаду на начальніка Генеральнага штаба, міністра абароны і прэзідэнта Анголы. ГВС стаў магутным рычагом уздзеяння не толькі на ваенную, але і на знешнюю і ўнутраную палітыку маладой дзяржавы, засланіўшы нават пасла. Намеснік міністра замежных спраў [[Анатоль Леанідавіч Адамішын|А. Адамішын]] наракаў на тое, што ў Анголе вайскоўцы адчувалі сябе гаспадарамі становішча, а апарат ГВС быў свайго роду дзяржавай у дзяржаве. Ён скардзіўся, што пасольства ў Луандзе нават не мела ўласнай засакрэчанай сувязі з Масквой, і пасол, для таго каб патэлефанаваць у МЗС, вымушаны быў «ісці на паклон» да галоўнага ваеннага саветніка{{Sfn|Коломнин|2008|loc=«Почти безграничные полномочия»}}. За ўвесь час савецкай прысутнасці пасаду ГВС займалі: * палкоўнік В. Трафіменка (з 16 лістапада 1975 года па сакавік 1976 года) * генерал-маёр І. Панамарэнка (з сакавіка 1976 года па май 1978 года) * генерал-лейтэнант [[Васіль Васілевіч Шахновіч|В. Шахновіч]] (з 13 лістапада 1977 года па 31 снежня 1980 года) * генерал-лейтэнант [[Георгій Сямёнавіч Пятроўскі|Г. Пятроўскі]] (з 14 снежня 1980 года па 11 сакавіка 1982 года) * генерал-лейтэнант [[Канстанцін Якаўлевіч Курачкін|К. Курачкін]] (з 11 мая 1982 года па 2 ліпеня 1985 года) * генерал-лейтэнант Л. Кузьменка (з 1985 года па 1987 год) * генерал-лейтэнант [[Пётр Іванавіч Гусеў|П. Гусеў]] (1 лютага 1987 года па 6 чэрвеня 1990 года) * генерал-маёр С. Сурадзееў (з красавіка па лістапад 1990 года) * генерал-лейтэнант В. Бяляеў (з 10 сакавіка 1988 года па 3 лютага 1991 года) (выконваючы абавязкі, першы намеснік галоўнага ваеннага саветніка)<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/399851|title=Герой ангольскай войны застрелился из именного пистолета|lang=ru|website=www.kommersant.ru|date=2003-07-29|access-date=2024-01-23|archive-date=2024-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20240123080607/https://www.kommersant.ru/doc/399851|url-status=live}}</ref> * генерал-лейтэнант У. Лебедзеў (з 27 студзеня 1991 года па 11 траўня 1993 года) (Галоўны ваенны кансультант Міністэрства абароны Анголы)<ref>В.Демин. Ангола: Путешествие во времени. Часть вторая. — М.,: Литрес, 2022. — ISBN 5041838240, 9785041838249.</ref> == Баявыя дзеянні == [[Файл:Soviet advisers planning military operations Angola.jpg|міні|Савецкія вайскоўцы пры планаванні аперацыі.]] {{Quote box|quote=Неяк не думалася, што ты ў краіне, якая ваюе, і дзесьці ідуць баі і гінуць людзі. Бо мы ў лістах пісалі, што «ў нас усё ў парадку», што жывём мы ў «бананава-апельсінавым раі», што гэта экзатычная, асабліва мірная, ледзь не турыстычная прагулка. І што вайна, пра якую пішуць у газетах, «далёка ад нас».|align=|source=З успамінаў В. Сагачкі{{Sfn|Николаев|2017|loc=Из воспоминаний военного советника Вадима Сагачко}}.|width=35%}} Схема работы ў гарачай кропцы была наступная: фармальна ангольскімі атрадамі камандуюць мясцовыя, але за імі стаяць вопытныя савецкія вайскоўцы, якія пры неабходнасці бралі ў рукі зброю<ref name=mir24/>. Паводле афіцыйных заяў савецкага кіраўніцтва, спецыялісты не прыцягваліся да ўдзелу ў баявых дзеяннях{{Sfn|Николаев|2017|loc=Как советские военные советники воевали в Анголе}}. Пра гэта неаднаразова заяўлялася на міжнародных перамовах і на пасяджэннях [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]]{{Sfn|Николаев|2017|loc=Из воспоминаний военного советника Вадима Сагачко}}. Больш за тое, згодна з указаннямі міністра абароны, савецкім вайскоўцам фармальна забаранялася непасрэдна ўдзельнічаць у баявых дзеяннях. Забарона абумоўлівалася перш за ўсё магчымасцю паланення праціўнікам байца. Савецкае кіраўніцтва разумела, што ва ўмовах [[Халодная вайна|Халоднай вайны]] любы палонны афіцэр і салдат — гэта эфектыўная зброя ў ідэалагічнай барацьбе бакоў{{Sfn|Коломнин|2008|loc=«В плен живыми не сдаваться»}}. Але пазбегнуць удзелу ў баях не атрымлівалася. Так напрыклад, пазіцыі спецыялістаў нярэдка абстрэльваліся артылерыяй<ref name="гродна"/>. Падпалкоўнік ВПС у адстаўцы В. Самойлаў успамінаў, што замежныя лётчыкі-інструктары нярэдка адпраўляліся на баявыя вылеты замест сваіх ангольскіх падапечных або ў пары з імі, таму што асцерагаліся адпраўляць на заданні ненавучаных пілотаў{{Sfn|Николаев|2017|loc=Из воспоминаний военного лётчика-инструктора Вячеслава Самойлова}}. Савецкія вайскоўцы ўдзельнічалі ў бітвах пры [[Бітва пры Куіта-Кванавале|Квіта-Кванавале]], пад Анджывай, Кувелаі, Каамай, Шангонга і Шымбембай<ref>Токарев А. А. [https://bigenc.ru/c/grazhdanskaia-voina-v-angole-77aa90 Гражданская война в Анголе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260317093544/https://bigenc.ru/c/grazhdanskaia-voina-v-angole-77aa90 |date=17 сакавіка 2026 }} // Большая российская энциклопедия, 2022</ref>. Да канца сакавіка 1976 года атрады МПЛА і кубінскія войскі пры падтрымцы савецкіх ваенных саветнікаў адкінулі войскі Паўднёвай Афрыкі і УНІТА ад Луанды. Былі ўзятыя пад кантроль асноўныя стратэгічныя населеныя пункты і камунікацыі. У 1980-х гадах, калі паўстанцы і падраздзяленні арміі ПАР распачалі некалькі наступленняў, па непацверджаных даных, у ходзе аднаго з такіх прарываў ва ўмацраён у тыле УНІТА быў высаджаны дэсант савецкай марской пяхоты (пераапрануты ў форму войск МПЛА). Дзякуючы гэтаму наступленне апазіцыі было сарвана<ref name="ком"/>. Найбольш значнай стала аперацыя «Зебра» па ўзяцці горада [[Мавінга]] — галоўнага апорнага пункта ўнітаўцаў. На працягу 15 гадоў усе спробы ўрадавых войск захапіць яго канчаліся правалам і вялікімі стратамі. Улічваючы вопыт ранейшых памылак, саветнікі правялі шэраг мерапрыемстваў па аператыўнай маскіроўцы, дэзынфармацыі, увялі праціўніка ў зман і з мінімальнымі стратамі развілі поспех{{Sfn|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|loc=«Вас там быть не могло…»}}. Вопыт вайны ў Анголе, паводле ўспамінаў ветэранаў, адрозніваўся ад [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганістана]]. Асабліва гэта тычылася персанальнага ўліку баявых дзеянняў. У Афганістане, як толькі ваенны перасек мяжу, так адразу пачынаў працаваць «лічыльнік» удзелу ў баявых дзеяннях. У Анголе ўдзел у баявых дзеяннях залічваўся толькі тады, калі рэйд быў выніковым. Паводле правіл, па заканчэнні рэйду саветнік павінен быў прадставіць поўную пісьмовую справаздачу аб выніках яго правядзення з дадаткам справаздачнай карты аперацыі. Пра гэта паведамлялася ў Маскву. Паралельна ішоў даклад па лініі мясцовага боку ў Генеральны штаб ФАПЛА. 10-е ўпраўленне МА СССР у канцы камандзіроўкі аддавала загадам і запісвала ў асабістую справу гэтыя дні ўдзелу ў баявых дзеяннях{{Sfn|Николаев|2017|loc=Из воспоминаний военного советника Вадима Сагачко}}. Акрамя таго, на думку ветэранаў-«[[Афганцы (ветэраны вайны)|афганцаў]]», якія пабывалі ў Анголе, вайна ў Афрыцы аказалася страшней за Афганскую{{Sfn|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|loc=«Такого не было даже в Афгане…»}}. Паводле звестак ЦРУ, афганскі вопыт выкарыстоўваўся СССР у Анголе. Згодна з унутранымі дакументамі, у 1983 годзе ў гарачую кропку накіраваны неназваны генерал, які дамогся пэўных поспехаў у барацьбе з [[Афганскія маджахеды|афганскімі маджахедамі]]<ref>[https://www.cia.gov/readingroom/print/1956875 LETTER TO WILLIAM J. CASEY FROM JAMES A. WILLIAMS] // CIA, February 8, 1983</ref>. == Умовы == {{Quote box|quote=Нам сказалі, што калі мы трапім у палон, ніхто нам дапамагчы не зможа, таму што афіцыйна ў Анголе нас няма. Мы нават пісалі завяшчанні, каб нашу маёмасць перадалі родным. Сем’і не ведалі, дзе мы служылі, на лістах замест адрасу была пазнака Л515 МК.|align=|source=З успамінаў Г. Сергіенкі<ref name="гродна">''Евгений Лебедь.'' [https://vgr.by/2019/11/16/napravlyaem-vas-v-odnu-iz-razvivayushhihsya-stran-chto-grodnenskie-oficeryi-delali-na-zasekrechennoy-voyne-v-afrike/ «Направляем вас в одну из развивающихся стран…» Что гродненские офицеры делали на засекреченной войне в Африке] // Вечерний Гродно : газета. — 16 ноября 2019.</ref>.|width=35%}} Удзел СССР быў засакрэчаны. Ваенныя афіцэры і саветнікі лічыліся ў 10-м Галоўным упраўленні пры генштабе, таму пасля вайны ветэраны не маглі даказаць, што ваявалі ў Анголе<ref name="гродна"/>. Марак вялікага супрацьлодачнага карабля «Абразцовы» А. Шорын пазначаў, што з-за ўмоў сакрэтнасці кіраўніцтва не заахвочвала кантактаў з мясцовым насельніцтвам, а фотаздымкі былі строга забароненыя, але ж таемна ваеннаслужачыя на стужку час ад часу здымалі<ref name="ставрополь"/>. Савецкія вайскоўцы насілі чужую форму (плямісты ангольскі, а дакладней пастаўлены краіне кубінскі<ref>Filipe do A. Monteiro [https://www.warfareblog.com.br/2020/02/foto-conselheiros-sovieticos-em-angola.html FOTO: Conselheiros soviéticos em Angola] // Warfare Blog, 24 de fevereiro de 2020.</ref>, камуфляж без знакаў адрознення; паводле ўспамін ветэранаў, форма была вельмі зручнай і лёгкай, добра глядзелася, лёгка сціралася і абараняла ад спёкі{{Sfn|Григорьева 2|2019|p=218}}; пры тым пра выкарыставанне імі формы УС Анголы было вядома непасрэднаму праціўніку — паўднёваафрыканскай арміі, што фіксавалася ў заходніх СМІ<ref>Joseph Lelyveld [https://web.archive.org/web/20231015044324/https://www.nytimes.com/1981/09/16/world/south-africans-display-the-spoils-of-angola-raid.html SOUTH AFRICANS DISPLAY THE SPOILS OF ANGOLA RAID] // New York Times, Sept. 16, 1981</ref>) і не мелі пры сабе ніякіх дакументаў, нярэдка жылі ў палатках і зямлянках, адчувалі сур’ёзныя бытавыя нязручнасці{{Sfn|Котов|2013|p=226—227}} і праблемы з недахопам інфармацыі: не ведалі, што адбываецца ў СССР, газеты прыходзілі з вялікім спазненнем<ref name="гродна"/>. А паколькі ўсе былі без знакаў адрознення і пагонаў, то саветнікі, паводле палкоўніка ў адстаўцы І. Носава, звярталіся адзін да аднаго па ўласным імені і па бацьку<ref name=mir24>[https://mir24.tv/articles/16652892/angolskij-stalingrad.-vojna-kotoroj-ne-bylo?ysclid=mmkfrxdqb9877321501 «Ангольский Сталинград». Война, которой не было]</ref>. Складаней за ўсё даводзілася спецыялістам, якія працавалі на франтах. З 1987 года ў адпаведнасці з загадам Міністра абароны ўсім ім было загадана знаходзіцца непасрэдна ў баявых парадках войск, а не на камандных пунктах, як гэта было раней. У зямлянках, дзе існавалі перабоі з забеспячэннем самым неабходным, туліліся нават палкоўнікі{{Sfn|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|loc=«Вас там быть не могло…»}}. {{Quote box|quote=Падлік дзён даўно страчаны, матаемся па лясах амаль два месяцы, усе дні падобныя адзін на аднаго, як дзве кроплі вады. У нядзелю, праўда, займаемся побытам: мыем сябе, адзенне, словам прыводзім сябе ў парадак, наколькі гэта магчыма. Сёння перайшлі на новае месца. Увесь дзень уладкоўваліся, каб зрабіць нашу стаянку хоць неяк падобнай на жыллё цывілізаваных людзей. Убілі калы і нацягнулі тэнт, каб можна было хавацца ад дажджу і сонца. Збілі столікі для посуду і прыгатавання ежы. Словам, абжываемся.|align=|source=З успамінаў В. Ждаркіна{{Sfn|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|loc=«Такого не было даже в Афгане…»}}|width=35%}} Сур’ёзным выпрабаваннем былі нязвыклыя прыродна-кліматычныя ўмовы{{Sfn|Григорьева 2|2019|p=221}}: спякота, нізкая або, наадварот, занадта высокая вільготнасць, багацце небяспечных для здароўя насякомых і паўзуноў, распаўсюджванне нязвыклых і нават невядомых савецкім медыкам хвароб<ref name="ярославль">[https://angola1986-91.tilda.ws/ Гражданская война в Анголе в воспоминаниях её ярославских участников (1986—1991 гг.)]</ref>. І хоць перад адпраўленнем у Анголу вайскоўцы рабілі прышчэпкі ад малярыі і іншых інфекцыйных захворванняў, якія лютавалі ў гэтай дзяржаве, але яны дапамагалі не заўсёды. Так, ад малярыі ў сярэдзіне 1980-х гадоў загінулі два маракі тэрміновай службы<ref name="ставрополь"/>. Пры ўсім тым месцы дыслакацыі ваенных даволі хутка аказваліся ўладкаванымі і прыстасаванымі для больш-менш нармальнага побыту. У мэтах бяспекі савецкія вайскоўцы аператыўна абносілі свае тэрыторыі калючым дротам, выстаўлялі ахову, пераабсталявалі памяшканні пад жыллё, казармы, сталовыя, навучальныя класы, а калі патрабавалася, уводзілі ў эксплуатацыю цэлыя прадпрыемствы, будавалі дарогі, узлётна-пасадачныя палосы і іншае{{Sfn|Григорьева 2|2019|p=224}}. Часам месцы знаходжання былі цяжкімі, гэта выяўлялася ў недахопе электраэнергіі, пітной вады, а таксама некаторых прадуктаў харчавання. Усё залежала ад таго, як была наладжана праца з падвозам харчавання і дзе размяшчалася акруга знаходжання, чым паўднёвей, тым цяжэй было і наадварот. Паводле капітана СПА В. Чаромухіна (служыў у правінцыі Кванда-Кубанга), з-за частых абстрэлаў яго група не мела пастаяннай электрычнасці і часам асвятляла памяшканне свечкамі<ref name="ярославль"/>. Ангольскі паёк савецкім афіцэрам у тыдзень складаўся з набору прадуктаў на кожны дзень і алкагольных напояў. Прадукты паступалі з розных сацыялістычных краін. Некаторыя за час службы спрабавалі мяса сланоў і малпаў, а таксама тэрмітаў. Падчас спецаперацый байцы тыднямі сілкаваліся толькі рысам. Але галоўным недатыкальным запасам у паходах была пітная вада. Калі бочку пашкоджваў асколак, усе кідаліся закаркоўваць яе. У самых крайніх выпадках кіпяцілі ваду з ракі і хларавалі таблеткамі<ref name="гродна"/>. Паводле амерыканскіх СМІ тых часоў ([[The Christian Science Monitor]]), савецкія войскі практычна не кантактавалі з мясцовым насельніцтвам. Яны жылі ў агароджаных сеткай лагерах, атрымліваючы ад Луанды гадавы заробак у 14 000 — 22 000 [[Долар ЗША|долараў]]<ref>Piero Benetazzo [https://www.csmonitor.com/1984/0120/012028.html Angola paradox: nation both loves, hates its East-West patrons] // The Christian Science Monitor, Jan. 20, 1984</ref>. == Узаемаадносіны == Узаемаадносіны ў савецкіх вайскоўцаў з ангольскімі і кубінскімі саюзнікамі складваліся па-рознаму{{Sfn|Григорьева 3|2019|p=24—25}}. У адных (В. Чаромухін, А. Пазухін, С. Топнікаў, С. Каламнін, А. Токараў і інш.) засталіся добрыя ўражанні ад мясцовага насельніцтва, ангольскіх і кубінскіх ваенных. Ангольцаў адзначалі як добрых, таварыскіх і надзейных таварышаў, гатовых падтрымаць любую размову, нават калі дрэнна ведаюць рускую мову. Кубінцаў характарызавалі як смелых, гатовых у любы час прыйсці на дапамогу, чаго б ім гэта ні каштавала. У мемуарах ветэранаў вайны часта распавядаецца пра перарастанне прафесійных адносін у сапраўднае [[сяброўства]]<ref name=oxford/><ref name="ярославль"/>{{Sfn|Григорьева 3|2019|p=24—25}}{{Sfn|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|loc=«Вас там быть не могло…»}}. Іншыя (В. Жданаў, Г. Сергіенка, А. Бурашкін і інш.) апісвалі саюзнікаў зусім інакш: ангольцаў вызначалі дрэнна падрыхтаванымі байцамі, якія часта дэзерціравалі. Калі трапляліся праціўніку, маглі на наступны дзень ваяваць на яго баку. Па ўспамінах ветэранаў, ангольцы, паваяваўшы, да вечара, кінуўшы тэхніку, адпраўляліся дадому. З кубінцамі ўзнікалі розныя супярэчнасці, напрыклад, наконт размеркавання савецкіх паставак паміж УС Анголы і кубінскім кантынгентам, чым займаліся самі кубінцы<ref name="ставрополь">[https://pobeda26.ru/articles/obshhestvo/2025-02-15/voyna-na-kotoroy-nas-ne-bylo-stavropolets-rasskazal-o-sluzhbe-v-angole-317400 «Война, на которой нас не было»: ставрополец рассказал о службе в Анголе]</ref><ref name="гродна"/><ref>[https://www.veteranangola.ru/main/letopis/memory/zdanov Воспоминания Жданова Виктора Дмитриевича]</ref>. Як успамінаў палкоўнік у адстаўцы В. Сагачкі, у 3-й і 10-й пяхотных брыгадах адзначалі ангольскія, кубінскія і савецкія святы разам. У залежнасці ад таго, чыё дзяржаўнае свята было, той бок і накрываў стол і запрашаў да сябе ў госці. Спіртныя напоі даставалі па магчымасці: іспанскае віно ў ангольскіх тылавікоў, ром у кубінцаў, віскі, брэндзі і джын на рынку ў Луандзе; слоікавае піва ў краме савецкай ваеннай місіі ў Луандзе. Падобныя мерапрыемствы збліжалі ваенных. Часам з дапамогай падобных пасядзелак, паводле Сагачкі, спецыялісты дамагаліся патрэбнага паразумення з саюзнікамі, калі яно адсутнічала{{Sfn|Николаев|2017|loc=Из воспоминаний военного военного советника Вадима Сагачко}}. Паводле В. Самойлава, маладыя ангольскія лётчыкі бачылі сумленнае і беражлівае стаўленне да іх з боку савецкіх авіятараў і цалкам давяралі ім, выконваючы ўсе навучанні. Як дадаваў ветэран, ён часам зрываўся пры разборы палётаў, але яны не крыўдзіліся на яго, разумеючы, што ім «рухае толькі адно жаданне — захаваць ім жыццё»{{Sfn|Николаев|2017|loc=Из воспоминаний военного лётчика-инструктора Вячеслава Самойлова}}. В. Сагачка, саветнік 3-й пяхотнай брыгады арміі Анголы (1988—1990), успамінаючы пра размовы са сваім афрыканскім саюзнікам перад адной з аперацый, паказаў, што яго падсаветны выслухаў, але рашэнне прыняў сваё, ганарыста заявіўшы, што ён лепш ведае, як змагацца з унітаўцамі, таму што ён сам учорашні партызан. І замежніку прыйшлося дыпламатычна пагадзіцца з ім. Але анголец усё-ткі папрасіў дапамогі ў афармленні карты-рашэння{{Sfn|Николаев|2017|loc=Из воспоминаний военного военного советника Вадима Сагачко}}. Пры тым большасць савецкіх вайскоўцаў мела вельмі смутныя ўяўленні пра замежныя рэаліі — пра асаблівасці побыту, традыцыі, звычаі, псіхалогію народаў. Без гэтых ведаў узаемадзеянне з саюзнікамі выбудоўваць было цяжка. Часам адбываліся непрыемныя інцыдэнты, якія наносілі шкоду прэстыжу СССР за мяжой. Каламнін прыводзіў у прыклад наступную гісторыю. У 1981 годзе нейкі маёр, саветнік камандзіра радыётэхнічнага батальёна, які адрозніваўся празмерным выкарыстаннем нецэнзурнай лексікі, накрычаў на маладога лейтэнанта, камандзіра ангольскай радыётэхнічнай роты за спазненне на ранішняе пастраенне: «''Ты, … [гвалтаваў] тваю маці, дзе швэндаешся, чаму твае падначаленыя бязладныя і расхлябаныя? Твая Радзіма ў небяспецы, а ты на службу спазняешся?''!» У ангольца пасля раптам задрыжалі вусны, і ён, ледзь стрымліваючы слёзы, прашаптаў: «''Не трэба, не смейце чапаць маю маці, яна нядаўна памерла''». Ён дрэнна валодаў [[руская мова|рускай]], а таму ўспрыняў выраз «…[гвалтаваў] тваю маці» літаральна, як абразу ў бок памерлага блізкага чалавека. Тое, што ў ангольскага лейтэнанта нядаўна хтосьці памёр, саветнік лёгка мог даведацца па наяўнасці на руцэ ў афіцэра чорнай жалобнай павязкі, аднак замежнік пра гэта не ведаў{{Sfn|Коломнин|2008|loc=По советскому образцу}}. Апроч таго, многія ангольцы (уключаючы некаторых прадстаўнікоў эліты) успрымалі дзеянні Масквы як спробу ўсталяваць [[Неакаланіялізм|неакаланіяльную залежнасць]], выкарыстоўваючы рэсурсы краіны для ўласнай выгады. Урад МПЛА скардзіўся на грэбаванне з боку Савецкага Саюза — нізкі ўзровень дапамогі, няякасныя матэрыяльныя сродкі, а таксама неадэкватную рэакцыю на скаргі. Гэта стварала пастаянную напружанасць у адносінах. З канца 1970-х гадоў незадаволенасць павялічалася, паколькі значная ваенная дапамога не змагла спыніць эканамічны спад або здушыць паўстанцкі рух УНІТА. Паводле звестак [[ЦРУ]], сярод эліты захоўвалася ўстойлівае падазрэнне, што СССР мог стаяць за [[Мяцеж фракцыянераў|няўдалым пераваротам у маі 1977 года]], хоць доказаў гэтаму не выяўлены<ref>[https://www.cia.gov/readingroom/print/906337 ANGOLA'S RELATIONS WITH THE SOVIET UNION] // CIA, November 15, 1978</ref><ref>[https://data.mongabay.com/history/angola/angola-communist_nations.html Angola-Communist Nations]</ref>. == Вынікі місіі == {{Quote box|quote=Рускія, хоць мы з імі не кансультаваліся, прымаючы рашэнне накіраваць нашы войскі ў Анголу, вырашылі пазней паставіць узбраенне для стварэння ангольскай арміі і адказалі станоўча на пэўныя просьбы аб рэсурсах на працягу вайны. У Анголы не было б ніякіх перспектыў без палітычнай і матэрыяльна-тэхнічнай дапамогі СССР пасля перамогі [над Партугаліяй].|align=|source=[[Фідэль Кастра|Ф. Кастра]]{{Sfn|Бородаев|2016|p=161}}|width=35%}} У канцы 1980-х — пачатку 1990-х гадоў на фоне нестабільнай унутрыпалітычнай абстаноўкі ў СССР, кантынгент стаў згортвацца. У 1991—1992 гадах спецыялісты спешна пакідаюць гарачую кропку. Паводле В. Бяляева, афіцэры не жадалі вяртацца, бо ўжо добра арыентаваліся ў Анголе, пачынаючы з тэатра баявых дзеянняў і заканчваючы мясцовымі этнічнымі асаблівасцямі. Многія не ведалі, куды ехаць, таму што не мелі жылля на радзіме{{Sfn|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|loc=«Вас там быть не могло…»}}. У перыяд да 1991 года ў ходзе баявых дзеянняў у Анголе загінулі і памерлі 54 савецкіх грамадзяніна, у тым ліку 45 афіцэраў, 5 прапаршчыкаў, 2 салдаты тэрміновай службы і двое служачых. За гэты перыяд былі параненыя 10 чалавек, а адзін савецкі вайсковец — прапаршчык Пестрацоў — у жніўні 1981 года трапіў у паўднёваафрыканскі палон і правёў у турмах каля паўтары года. Толькі дзякуючы карпатлівай працы супрацоўнікаў [[Міністэрства замежных спраў СССР|МЗС]] і сакрэтным перамовам з паўднёваафрыканскімі спецслужбамі яго ўдалося вызваліць{{Sfn|Котов|2013|p=227}}{{Sfn|Шарый|2009|p=3}}<ref name="ком"/>. Савецкія ветэраны вайны ў Анголе лічаць, што іх дзейнасць была каштоўнай. Дзякуючы дапамозе СССР і Кубы гэта дзяржава захавала суверэнітэт і тэрытарыяльную цэласнасць, а Масква атрымала ў гэтым рэгіёне, як заяўлялі многія ўдзельнікі, надзейнага саюзніка{{Sfn|Николаев|2017|loc=Как советские военные советники воевали в Анголе}}<ref name=mir24/>. З тым згодны і ў самой Анголе<ref>[https://www.verangola.net/va/en/112025/Politics/46626/Angola-expresses-gratitude-for-the-help-of-various-countries-in-the-fight-for-independence-especially-the-former-Soviet-Union-50-Years-of-an-Independent-Angola.htm Angola expresses gratitude for the help of various countries in the fight for independence, especially the former Soviet Union]</ref> і на Захадзе. Як адзначалася ў рассакрэчаных дакументах ЦРУ 1988 года: «''Дапамога СССР сваім ключавым афрыканскім саюзнікам — Анголе, Эфіопіі і Мазамбіку — не змагла ліквідаваць пагрозу з боку паўстанцаў, але атрымала поспех у тым, каб утрымаць рэжымы ва ўладзе''»<ref>[https://www.cia.gov/readingroom/print/1949729 SUPPORTING ALLIES UNDER INSURGENT CHALLENGE: THE SOVIET EXPERIENCE IN AFRICA] // CIA, February 1, 1988</ref>. Апроч таго, амерыканскія спецслужбы канстантавалі: «''Падзеі ў Анголе і Эфіопіі ўмацавалі імідж СССР як вялікай дзяржавы, здольнай праецыраваць ваенную сілу далёка за межы сваіх берагоў''»<ref>[https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1977-80v04/d115 Soviet Military Capabilities To Project Power and Influence in Distant Areas] // Foreign Relations of the United States, 1977–1980, Volume IV, National Security Policy, 115. National Intelligence Estimate, February 1, 1979</ref>. Пры тым, паводле С. Грыгор’евай, умяшанне знешніх сіл ва ўнутрыпалітычную барацьбу ў Анголе, ваенныя пастаўкі сталі фактарамі, якія пагоршылі і без таго складаную сітуацыю ў краіне. Ператварэнне Анголы ў арэну канфрантацыі дзвюх сацыяльна-палітычных сістэм спрыяла таму, што грамадзянская вайна прыняла больш зацяжны, больш разлютаваны характар. Атрымліваючы дапамогу і падтрымку звонку, кожная з палітычных сіл рабіла стаўку перш за ўсё на сілавыя метады рэалізацыі пастаўленых мэт, што значна ўскладняла магчымасці мірнага дыялогу і ўрэгулявання канфлікту палітычнымі сродкамі{{Sfn|Григорьева 3|2019|p=27}}. == Памяць == Першыя публічныя дыскусіі пра гісторыю ветэранаў Анголы пачаліся пасля [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду савецкіх войск з Афганістана]]. Новая хваля грамадскай цікавасці да тэмы ўзнікла ў самым пачатку 2000-х гадоў, калі ўдзельнікі замежнай місіі пачалі адкрыта дзяліцца ў інтэрнэце думкамі аб сваёй службе<ref name=oxford>Daria Zelenova [https://global-soldiers.web.ox.ac.uk/soviet-military-memoirs-angola Soviet Military Memoir from Angola] // University of Oxford</ref>. 29 сакавіка 2001 года створана арганізацыя ўдзельнікаў баявых дзеянняў у Анголе, якая ўвайшла ў склад Міжрэгіянальнай асацыяцыі воінаў-інтэрнацыяналістаў на правах ангольскай секцыі. У выніку наступнай рэарганізацыі аб’яднанне стала называцца «Саюз ветэранаў Анголы». 17 лістапада 2004 года яно атрымала статус юрыдычнай асобы<ref>[https://www.veteranangola.ru/main/general/istoriya ИСТОРИЯ СОЗДАНИЯ «СОЮЗА ВЕТЕРАНОВ АНГОЛЫ» ]</ref>. З 2007 года 16 лістапада ў [[Расія|Расіі]], па ініцыятыве арганізацыі, адзначаюць Дзень ветэранаў Анголы<ref>{{Cite web|url=https://rsva-ural.ru/2017/11/16-nojabrja-v-rossii-otmechajut-den-veteranov-angoly/|title=16 ноября в России отмечают День ветеранов Анголы — Российский союз ветеранов Афганистана|lang=ru-RU|last=rsva-ural|access-date=2024-01-23|archive-date=2024-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20240123085340/https://rsva-ural.ru/2017/11/16-nojabrja-v-rossii-otmechajut-den-veteranov-angoly/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gtn-pravda.ru/2022/11/20/medali-veteranam-angoli--k-100-letiju-prezidenta-neto.html|title=Медали ветеранам Анголы – к 100-летию президента Нето|lang=ru|website=Гатчинская правда|date=2022-11-20|access-date=2024-01-23|archive-date=2024-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20240123085338/https://gtn-pravda.ru/2022/11/20/medali-veteranam-angoli--k-100-letiju-prezidenta-neto.html|url-status=live}}</ref>. Акрамя таго «Саюз ветэранаў Анголы» прыклаў намаганні па адкрыцці пастаянна дзеючых экспазіцый у [[Цэнтральны музей Узброеных сіл|музеі Узброеных сіл]] у [[Масква|Маскве]] (2008) і ў Нацыянальным музеі ваеннай гісторыі ў Луандзе (2019). Акрамя таго, створаны асобны музей Саюза ветэранаў Анголы. У 2015 годзе ў правінцыі Кванда-Кубанга быў усталяваны помнік экіпажу самалёта Ан-12, [[Катастрофа Ан-12 у Анголе (1985)|збітага паўднёваафрыканскімі дыверсантамі 25 лістапада 1985 года]]. У 2018 годзе ў Луандзе ўсталяваны мемарыяльны камень-помнік савецкім спецыялістам. Адкрыты мемарыяльныя дошкі ў былой савецкай ваеннай місіі ў сталіцы краіны і на ваенным аэрадроме ў Менонзе. Таксама пры садзейнічанні арганізацыі выйшаў цыкл з сямі фільмаў па афрыканскай і ангольскай тэматыцы ветэрана вайны [[Аляксей Андрэевіч Паборцаў|А. Паборцава]]. Гэтыя карціны рэгулярна дэманстрыруюцца на канале [[НТВ]]<ref>[https://www.veteranangola.ru/main/20-let/doklad_20_let Доклад Председателя Совета Союза ветеранов Анголы Сагачко В. А.]</ref>. У [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускім дзяржаўным музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] ў зале № 10, прысвечанай канфліктам пасля 1945 года, прадстаўлена экспазіцыя па групе савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе: форма саветніка камандуючага Усходнім фронтам У. Аванэсава, агітацыйныя лістоўкі, трафейны сшытак афіцэра-артылерыста УНІТА<ref>{{Артыкул|аўтар=Вераніка Канюта, Міхаіл Паваляеў|загаловак=Зала № 10. «Нашчадкі Вялікай Перамогі»|выданне=Звязда|тып=газета|год=2016|месяц=сакавіка|чысло=2|ref=Канюта і Паваляеў|спасылка=https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1732995394&tld=by&lang=be&name=2sak-8.indd_.pdf&text=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96%20%D0%B2%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%20%D1%9E%20%D0%B2%27%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5&url=https%3A%2F%2Fzviazda.by%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2F2sak-8.indd_.pdf&lr=157&mime=pdf&l10n=ru&sign=ebf135880cda2afd9ccb9d8054754b98&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1732995394%26tld%3Dby%26lang%3Dbe%26name%3D2sak-8.indd_.pdf%26text%3D%25D0%25B1%25D0%25B5%25D0%25BB%25D0%25B0%25D1%2580%25D1%2583%25D1%2581%25D1%2596%2B%25D0%25B2%25D0%25B0%25D0%25B9%25D0%25BD%25D0%25B0%2B%25D1%259E%2B%25D0%25B2%2527%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25BD%25D0%25B0%25D0%25BC%25D0%25B5%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fzviazda.by%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2F2sak-8.indd_.pdf%26lr%3D157%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3Debf135880cda2afd9ccb9d8054754b98%26keyno%3D0%26nosw%3D1}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Найміты ў Анголе]] * [[Беларусы ў грамадзянскай вайне ў Анголе]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/uchastie-sovetskih-ofitserov-v-grazhdanskoy-voyne-v-angole-1975-1994-gg?ysclid=ml7qshf8nc321177449|загаловак=Участие советских офицеров в гражданской войне в Анголе 1975—1994 гг|аўтар=Котов А. С.|выданне=Известия Тульского государственного университета. Гуманитарные науки|год=2013|старонкі=223—229|ref=Котов}} * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/voennoe-sotrudnichestvo-sovetskogo-soyuza-s-byvshimi-portugalskimi-koloniyami-v-70-80-gg-hh-veka|загаловак=Военное сотрудничество советского Союза с бывшими португальскими колониями в 70-80 гг. ХХ века|аўтар=Шарый В. И.|выданне=Армия и общество|год=2009|ref=Шарый}} * {{h|Коломнин|2008|Сергей Коломнин. [http://otvaga2004.ru/armiya-i-vpk/armiya-i-vpk-service/osobennosti-internacionalnogo-dolga/ Особенности интернационального долга] // Солдат удачи : журнал. — №2. — 2008.}} * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/memuary-sovetskih-voennyh-sovetnikov-i-spetsialistov-v-afrike-v-1960-1980-h-gg-spetsifika-i-praktika-izucheniya-istoricheskoy-pamyati|загаловак=Мемуары советских военных советников и специалистов в Африке в 1960-1980-х гг. : специфика и практика изучения исторической памяти|аўтар=Григорьева С.В|выданне=Вестник Марийского государственного университета. Серия «Исторические науки. Юридические науки»|год=2019|ref=Григорьева}} * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/pervaya-angolskaya-voyna-1975-1976-gg-kak-primer-internatsionalizatsii-vnutrennego-konflikta-v-usloviyah-holodnoy-voyny|загаловак=«Первая ангольская война» 1975-1976 гг. Как пример интернационализации внутреннего конфликта в условиях «Холодной войны»|аўтар=Бородаев В. А.|выданне=Вестник Московского университета. Серия 25. Международные отношения и мировая политика|год=2016|старонкі=142—170|год=2016|нумар=4|ref=Бородаев}} * {{Артыкул|спасылка=https://www.sovsekretno.ru/articles/istoriya/boevye-budni-kamaradas-sovetikus/?ysclid=ml7quu632a685139777|аўтар=Владислав Николаев|выданне=Совершенно секретно|тып=журнал|год=2017|месяц=июля|чысло=19|загаловак=Боевые будни «камарадас советикус»|ref=Николаев}} * {{h|Григорьева 2|2019|''Григорьева С. В.'' [https://roii.ru/dialogue/69/roii-dialogue-69_16.pdf Пространства советского влияния в воспоминаниях ветеранов локальных войн в Африке (1960–1980-е гг.)] // Диалог со временем. 2019. Вып. 69. С. 216-226.}} * {{Артыкул|загаловак="Русский, кубинец - дружба навек": презентация советско-кубинского сотрудничества в Анголе в 1970-1980-е годы в мемуарах бывших "воинов-интернационалистов"|аўтар=Григорьева С.В.|выданне=Вестник Нижегородского университета им. Н. И. Лобачевского|год=2019|нумар=6|старонкі=21—29|ref=Григорьева 3|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/russkiy-kubinets-druzhba-navek-prezentatsiya-sovetsko-kubinskogo-sotrudnichestva-v-angole-v-1970-1980-e-gody-v-memuarah-byvshih-voinov}} * {{h|Россия (СССР) в войнах второй половины XX века|2002|Коллектив авторов. [https://militera.lib.ru/h/20c2/index.html Россия (СССР) в войнах второй половины XX века] [участие российских (советских) военнослужащих в боевых действиях за пределами Российской Федерации (СССР) после Второй мировой (1946–2002)] — М.: Триада-фарм, 2002. — 494с. Тираж 1.000 экз. (Государственная программа «Патриотическое воспитание граждан Российской Федерации на 2001–2005 годы». Институт Военной Истории Министерства Обороны Российской Федерации.)}} == Спасылкі == * [https://www.veteranangola.ru/main/general/Soyuz Сайт Региональной общетсвенной организации «Союз ветеранов Анголы»] * [https://veteranangola.milportal.ru Союз ветеранов Анголы — Альбом] {{ВС}} {{УС СССР за мяжой}} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССР]] [[Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Анголе]] ltakkir7uqsmerq0yhebs1daxldpqup 0 766685 5199321 5129324 2026-09-15T05:57:04Z Autumndancer 168015 /* Вядомыя асобы */ 5199321 wikitext text/x-wiki '''Абросімаў''' — прозвішча. == Вядомыя асобы == * [[Павел Васілевіч Абросімаў]] — расійскі архітэктар * [[Пётр Абросімаў (разьбяр)|Пётр Абросімаў]] — разьбяр па дрэве і цясляр канца XVII стагоддзя * [[Хрыстафор Абросімаў]] — ювелір XVII стагоддзя {{спіс цёзак2}} aniukmi1w3mg05p3ue03kptxl3qlh6g 0 772777 5199293 4835087 2026-09-14T20:53:28Z BilboBeggins 88144 /* Фільмаграфія */ 5199293 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Хэйдэн}} {{Кінематаграфіст}} '''Стэрлінг Уолтар Хэйдэн''' ({{lang-en|Sterling Walter Hayden}}; {{ДН|26|3|1916}} — {{ДС|23|5|1986}}) — амерыканскі [[акцёр]] і сцэнарыст. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Апер-Мантклэр, Нью-Джэрсі, ЗША. Быў жанаты з [[Мэдлін Кэрал]], пазней развёўся. Сваю акцёрскую кар’еру пачаў у 1941 годзе, зняўшыся ў фільме «Віргінія». Пазней стаў сцэнарыстам. У 1972 годзе сыграў ролю капітана нью-ёркскай паліцыі (Мак-Класкі) у фільме «[[Хросны бацька (фільм)|Хросны бацька]]». Памёр ва ўзросце 70 гадоў у Сасаліце, Каліфорнія, ЗША. == Фільмаграфія == * (1976) «[[Дваццатае стагоддзе (фільм, 1976)|Дваццатае стагоддзе]]» — Леа Далька * (1972) «[[Хросны бацька (фільм)|Хросны бацька]]» == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Хэйдэн}} [[Катэгорыя:Акцёры ЗША]] fwtgihq6t0yggg8bs3y3f8u71k2vsad 5199294 5199293 2026-09-14T20:54:22Z BilboBeggins 88144 /* Фільмаграфія */ 5199294 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Хэйдэн}} {{Кінематаграфіст}} '''Стэрлінг Уолтар Хэйдэн''' ({{lang-en|Sterling Walter Hayden}}; {{ДН|26|3|1916}} — {{ДС|23|5|1986}}) — амерыканскі [[акцёр]] і сцэнарыст. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Апер-Мантклэр, Нью-Джэрсі, ЗША. Быў жанаты з [[Мэдлін Кэрал]], пазней развёўся. Сваю акцёрскую кар’еру пачаў у 1941 годзе, зняўшыся ў фільме «Віргінія». Пазней стаў сцэнарыстам. У 1972 годзе сыграў ролю капітана нью-ёркскай паліцыі (Мак-Класкі) у фільме «[[Хросны бацька (фільм)|Хросны бацька]]». Памёр ва ўзросце 70 гадоў у Сасаліце, Каліфорнія, ЗША. == Фільмаграфія == * (1976) «[[Дваццатае стагоддзе (фільм, 1976)|Дваццатае стагоддзе]]» — Леа Далька * (1972) «[[Хросны бацька (фільм)|Хросны бацька]]» — капітан паліцыі Макласк == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Хэйдэн}} [[Катэгорыя:Акцёры ЗША]] ocdx8o61mor8btccgq5l7mkhoeqdz9k 5199295 5199294 2026-09-14T20:59:30Z BilboBeggins 88144 /* Фільмаграфія */ 5199295 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Хэйдэн}} {{Кінематаграфіст}} '''Стэрлінг Уолтар Хэйдэн''' ({{lang-en|Sterling Walter Hayden}}; {{ДН|26|3|1916}} — {{ДС|23|5|1986}}) — амерыканскі [[акцёр]] і сцэнарыст. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Апер-Мантклэр, Нью-Джэрсі, ЗША. Быў жанаты з [[Мэдлін Кэрал]], пазней развёўся. Сваю акцёрскую кар’еру пачаў у 1941 годзе, зняўшыся ў фільме «Віргінія». Пазней стаў сцэнарыстам. У 1972 годзе сыграў ролю капітана нью-ёркскай паліцыі (Мак-Класкі) у фільме «[[Хросны бацька (фільм)|Хросны бацька]]». Памёр ва ўзросце 70 гадоў у Сасаліце, Каліфорнія, ЗША. == Фільмаграфія == * (1964) «[[Доктар Стрэйнджлау, або Як я навучыўся не хвалявацца і палюбіў бомбу]]» — генерал Мандрэйк * (1972) «[[Хросны бацька (фільм)|Хросны бацька]]» — капітан паліцыі Макласк * (1976) «[[Дваццатае стагоддзе (фільм, 1976)|Дваццатае стагоддзе]]» — Леа Далька == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Хэйдэн}} [[Катэгорыя:Акцёры ЗША]] pq0a9p9zbeqbl5gn9jrypvturzs8lo2 0 776632 5199199 4877640 2026-09-14T19:11:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5199199 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Мінска}} '''Дальні завулак''' — [[завулак]] у [[Ленінскі раён (Мінск)|Ленінскім раёне]] [[Мінск]]а ў раёне былога [[Козырава|Козыраўскага прадмесця]] паміж [[Лібава-Роменская вуліца (Мінск)|Лібава-Роменскай]] і [[Роменская вуліца (Мінск)|Роменскай]] вуліцамі. Паводле некаторых звестак, на плане Мінска 1898 г. меў назву ''Першая лінія''<ref>З. В. Шибеко и С. Ф. Шибеко "Минск. Страницы жизни дореволюционного города". Минск, "Полымя", 1990. цытавана па: [http://minchanin.esmasoft.com/walks/kozyrevo/kozyrevo_topo.html Прогулка по Козыреву]</ref>. Забудова завулка поўнасцю складаецца з 1-павярховых жылых дамоў, з якіх па інфармацыі архітэктурнай базы Рhotobuildings захаваліся толькі 3<ref>{{Cite web |url=https://xn--q1a.com/list.php?uid=60499 |title=Минск, Дачный переулок. Список зданий на Photobuildings |access-date=10 лістапада 2024 |archive-date=10 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241110151129/https://xn--q1a.com/list.php?uid=60499 |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325441/?ll=27.562267%2C53.866649&z=19 Дальні завулак на картах Яндэкс] * [https://www.cartogiraffe.com/%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C/%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA/%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96+%D1%80%D0%B0%D1%91%D0%BD/%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96+%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BA/ Дальні завулак на сайце Сartogiraffe] * [https://ulitsy-belarusi.openalfa.com/%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B/%D0%94%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%83%D0%BB%D0%BE%D0%BA-%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD-%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA Спіс месцаў і паслуг у раёне Дальняга завулка] {{Вуліцы Мінска:Ленінскі}} [[Катэгорыя:Вуліцы Мінска]] [[Катэгорыя:Ленінскі раён (Мінск)]] 5d71cm0057vetxo2tu1i1x1i57uvydl 0 781580 5199266 5177314 2026-09-14T20:18:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5199266 wikitext text/x-wiki {{Валейбаліст}} '''Данііл Ацнюкоў''' (нар. {{ДН|20|1|2002}}) — [[Расія|расійскі]] валейбаліст. == Біяграфія == У 6 гадоў пайшоў у спартовую школу. Калі было 15 гадоў запрасілі выступаць за «Лакаматыў» з [[Новасібірск]]а. == Дасягненні == * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Ср}} Срэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе|чэмпіянату Беларусі]] (1): 2023/24. * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Ср}} Сярэбраны прызёр [[Кубак Беларусі па валейболе|Кубка Беларусі]] (1): 2023/24. * срэбны прызёр чэмпіянату Расіі сярод юнакоў 2002–2003 гады нараджэння. * трэцяе месца Першасці Расіі сярод юнакоў 2001–2002 гады нараджэння. * золата чэмпіянату Расіі моладзевай лігі 2017–2018 гады нараджэння. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://volleybox.net/ru/daniil-atnyukov-p32035/clubs Daniil Atnyukov] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241112035842/https://volleybox.net/ru/daniil-atnyukov-p32035/clubs |date=12 лістапада 2024 }} * [https://rfsolokomotiv.ru/article/3380-voleybol-eto-moya-zhizn/ Волейбол — это моя жизнь] * [https://ya-trener.ru/daniil_atnykov/ Даниил Атнюков] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250209114703/https://ya-trener.ru/daniil_atnykov/ |date=9 лютага 2025 }} * [https://ya-trener.ru/daniil_atnukov/ Даниил Атнюков] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250320213158/https://ya-trener.ru/daniil_atnukov/ |date=20 сакавіка 2025 }} * [https://women.volleybox.net/ru/daniil-atnyukov-p254534/clubs Daniil Atnyukov]{{Недаступная спасылка}} * [https://gp.by/novosti/sport/news274358.html Трансферные новости из стана гомельской "Энергии"]{{Недаступная спасылка}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Ацнюкоў Данііл}} [[Катэгорыя:Валейбалісты Расіі]] [[Катэгорыя:Трэнеры «Мурама» (жаночы валейбол)]] [[Катэгорыя:Валейбольныя трэнеры Расіі]] pl028nu4933le1voym3ljjf88jkxhft 0 782306 5199140 4934102 2026-09-14T17:49:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5199140 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Гіялінавы храсток''' (ад {{lang-grc|ὑάλινος}} — шкляны, крыштальны) — адзін з відаў [[храсток|храстка]], частка многіх [[Сустаў|суставаў]]. Таксама знаходзіцца ў [[Рабро|рэбрах]], [[нос]]е, [[гартань|гартані]] і [[трахея|трахеі]]<ref name="Adele">{{cite web |last1=Adele |first1=Knibbs |title=The Leeds Histology Guide |url=https://www.histology.leeds.ac.uk/bone/cartilage_types.php |access-date=27 October 2018 |language=en |year=2003 |archive-date=27 кастрычніка 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181027143217/https://www.histology.leeds.ac.uk/bone/cartilage_types.php |url-status=dead }}</ref>. Мае жамчужны колер і ўтрымлівае значную колькасць [[калаген]]у. Не мае [[нерв|нерваў]] і [[Крывяносныя сасуды|крывяносных сасудаў]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{commons|Category:Hyaline cartilage}} {{храсткі і косці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Злучальная тканка]] 8wmnhybwdpv4fuowdheazj9rzq48eih 10 788243 5199269 4998962 2026-09-14T20:20:37Z JerzyKundrat 174 5199269 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Суды Беларусі |navbar = |state = |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Судовая сістэма Беларусі|Суды Беларусі]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе = |загаловак1 = |спіс1 = [[Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь]] |загаловак2 = |спіс2 = Суды агульнай юрысдыкцыі |стыль_спісу16 = |загаловак3 = Найвышэйшы |спіс3 = [[Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь]] |загаловак4 = Эканамічныя |спіс4 = * [[Эканамічны суд Брэсцкай вобласці|Брэсцкая вобласць]] * [[Эканамічны суд Віцебскай вобласці|Віцебская вобласць]] * [[Эканамічны суд Гомельскай вобласці|Гомельская вобласць]] * [[Эканамічны суд Гродзенскай вобласці|Гродзенская вобласць]] * [[Эканамічны суд Магілёўскай вобласці|Магілёўская вобласць]] * [[Эканамічны суд Мінскай вобласці|Мінская вобласць]] * [[Эканамічны суд горада Мінска|Мінск]] |загаловак5 = Абласныя |спіс5 = * [[Брэсцкі абласны суд|Брэсцкая вобласць]] * [[Віцебскі абласны суд|Віцебская вобласць]] * [[Гомельскі абласны суд|Гомельская вобласць]] * [[Гродзенскі абласны суд|Гродзенская вобласць]] * [[Магілёўскі абласны суд|Магілёўская вобласць]] * [[Мінскі абласны суд|Мінская вобласць]] * [[Мінскі гарадскі суд|Мінск]] |загаловак6 = Раённыя |спіс6 = {{Падгрупы навігацыйнай табліцы |стыль_груп = |клас_спісаў = hlist |група7 = Брэсцкая вобласць |спіс7 = * [[Суд Ленінскага раёна г. Брэста|Ленінскі раён Брэста]] * [[Суд Маскоўскага раёна г. Брэста|Маскоўскі раён Брэста]] * [[Суд Баранавіцкага раёна і г. Баранавічы|Баранавіцкі раён і Баранавічы]] * [[Суд Брэсцкага раёна|Брэсцкі]] * [[Суд Бярозаўскага раёна|Бярозаўскі]] * [[Суд Ганцавіцкага раёна|Ганцавіцкі]] * [[Суд Драгічынскага раёна|Драгічынскі]] * [[Суд Жабінкаўскага раёна|Жабінкаўскі]] * [[Суд Іванаўскага раёна|Іванаўскі]] * [[Суд Івацэвіцкага раёна|Івацэвіцкі]] * [[Суд Камянецкага раёна|Камянецкі]] * [[Суд Кобрынскага раёна|Кобрынскі]] * [[Суд Лунінецкага раёна|Лунінецкі]] * [[Суд Ляхавіцкага раёна|Ляхавіцкі]] * [[Суд Маларыцкага раёна|Маларыцкі]] * [[Суд Пінскага раёна і г. Пінска|Пінскі раён і Пінск]] * [[Суд Пружанскага раёна|Пружанскі]] * [[Суд Столінскага раёна|Столінскі]] |група8 = Віцебская вобласць |спіс8 = * [[Суд Кастрычніцкага раёна горада Віцебска|Кастрычніцкі раён Віцебска]] * [[Суд Чыгуначнага раёна горада Віцебска|Чыгуначны раён Віцебска]] * [[Суд Першамайскага раёна горада Віцебска|Першамайскі раён Віцебска]] * [[Суд Аршанскага раёна і горада Оршы|Аршанскі раён і Орша]] * [[Суд Бешанковіцкага раёна|Бешанковіцкі]] * [[Суд Браслаўскага раёна|Браслаўскі]] * [[Суд Верхнядзвінскага раёна|Верхнядзвінскі]] * [[Суд Віцебскага раёна|Віцебскі]] * [[Суд Гарадоцкага раёна|Гарадоцкі]] * [[Суд Глыбоцкага раёна|Глыбоцкі]] * [[Суд Докшыцкага раёна|Докшыцкі]] * [[Суд Дубровенскага раёна|Дубровенскі]] * [[Суд Лепельскага раёна|Лепельскі]] * [[Суд Лёзненскага раёна|Лёзненскі]] * [[Суд Мёрскага раёна|Мёрскі]] * [[Суд горада Наваполацка|Наваполацк]] * [[Суд Пастаўскага раёна|Пастаўскі]] * [[Суд Полацкага раёна і горада Полацка|Полацкі раён і Полацк]] * [[Суд Расонскага раёна|Расонскі]] * [[Суд Сенненскага раёна|Сенненскі]] * [[Суд Талачынскага раёна|Талачынскі]] * [[Суд Ушацкага раёна|Ушацкі]] * [[Суд Чашніцкага раёна|Чашніцкі]] * [[Суд Шаркаўшчынскага раёна|Шаркаўшчынскі]] * [[Суд Шумілінскага раёна|Шумілінскі]] |група9 = Гомельская вобласць |спіс9 = * [[Суд Навабеліцкага раёна г. Гомеля|Навабеліцкі раён Гомеля]] * [[Суд Савецкага раёна г. Гомеля|Савецкі раён Гомеля]] * [[Суд Цэнтральнага раёна г. Гомеля|Цэнтральны раён Гомеля]] * [[Суд Чыгуначнага раёна г. Гомеля|Чыгуначны раён Гомеля]] * [[Суд Акцябрскага раёна|Акцябрскі]] * [[Суд Брагінскага раёна|Брагінскі]] * [[Суд Буда-Кашалёўскага раёна|Буда-Кашалёўскі]] * [[Суд Веткаўскага раёна|Веткаўскі]] * [[Суд Гомельскага раёна|Гомельскі]] * [[Суд Добрушскага раёна|Добрушскі]] * [[Суд Ельскага раёна|Ельскі]] * [[Суд Жлобінскага раёна|Жлобінскі]] * [[Суд Жыткавіцкага раёна|Жыткавіцкі]] * [[Суд Калінкавіцкага раёна|Калінкавіцкі]] * [[Суд Кармянскага раёна|Кармянскі]] * [[Суд Лельчыцкага раёна|Лельчыцкі]] * [[Суд Лоеўскага раёна|Лоеўскі]] * [[Суд Мазырскага раёна|Мазырскі]] * [[Суд Нараўлянскага раёна|Нараўлянскі]] * [[Суд Петрыкаўскага раёна|Петрыкаўскі]] * [[Суд Рагачоўскага раёна|Рагачоўскі]] * [[Суд Рэчыцкага раёна|Рэчыцкі]] * [[Суд Светлагорскага раёна|Светлагорскі]] * [[Суд Хойніцкага раёна|Хойніцкі]] * [[Суд Чачэрскага раёна|Чачэрскі]] |група10 = Гродзенская вобласць |спіс10 = * [[Суд Ленінскага раёна г. Гродна|Ленінскі раён Гродна]] * [[Суд Кастрычніцкага раёна г. Гродна|Кастрычніцкі раён Гродна]] * [[Суд Астравецкага раёна|Астравецкі]] * [[Суд Ашмянскага раёна|Ашмянскі]] * [[Суд Бераставіцкага раёна|Бераставіцкі]] * [[Суд Ваўкавыскага раёна|Ваўкавыскі]] * [[Суд Воранаўскага раёна|Воранаўскі]] * [[Суд Гродзенскага раёна|Гродзенскі]] * [[Суд Дзятлаўскага раёна|Дзятлаўскі]] * [[Суд Зэльвенскага раёна|Зэльвенскі]] * [[Суд Іўеўскага раёна|Іўеўскі]] * [[Суд Карэліцкага раёна|Карэліцкі]] * [[Суд Лідскага раёна|Лідскі]] * [[Суд Мастоўскага раёна|Мастоўскі]] * [[Суд Навагрудскага раёна|Навагрудскі]] * [[Суд Свіслацкага раёна|Свіслацкі]] * [[Суд Слонімскага раёна|Слонімскі]] * [[Суд Смаргонскага раёна|Смаргонскі]] * [[Суд Шчучынскага раёна|Шчучынскі]] |група11 = Магілёўская вобласць |спіс11 = * [[Суд Ленінскага раёна г. Магілёва|Ленінскі раён Магілёва]] * [[Суд Кастрычніцкага раёна г. Магілёва|Кастрычніцкі раён Магілёва]] * [[Суд Асіповіцкага раёна|Асіповіцкі]] * [[Суд Бабруйскага раёна і г. Бабруйска|Бабруйскі раён і Бабруйск]] * [[Суд Быхаўскага раёна|Быхаўскі]] * [[Суд Бялыніцкага раёна|Бялыніцкі]] * [[Суд Глускага раёна|Глускі]] * [[Суд Горацкага раёна|Горацкі]] * [[Суд Дрыбінскага раёна|Дрыбінскі]] * [[Суд Касцюковіцкага раёна|Касцюковіцкі]] * [[Суд Кіраўскага раёна|Кіраўскі]] * [[Суд Клімавіцкага раёна|Клімавіцкі]] * [[Суд Клічаўскага раёна|Клічаўскі]] * [[Суд Краснапольскага раёна|Краснапольскі]] * [[Суд Круглянскага раёна|Круглянскі]] * [[Суд Крычаўскага раёна|Крычаўскі]] * [[Суд Магілёўскага раёна|Магілёўскі]] * [[Суд Мсціслаўскага раёна|Мсціслаўскі]] * [[Суд Слаўгарадскага раёна|Слаўгарадскі]] * [[Суд Хоцімскага раёна|Хоцімскі]] * [[Суд Чавускага раёна|Чавускі]] * [[Суд Чэрыкаўскага раёна|Чэрыкаўскі]] * [[Суд Шклоўскага раёна|Шклоўскі]] |група12 = Мінская вобласць |спіс12 = * [[Суд Барысаўскага раёна|Барысаўскі]] * [[Суд Бярэзінскага раёна|Бярэзінскі]] * [[Суд Валожынскага раёна|Валожынскі]] * [[Суд Вілейскага раёна|Вілейскі]] * [[Суд Дзяржынскага раёна|Дзяржынскі]] * [[Суд горада Жодзіна|Жодзіна]] * [[Суд Капыльскага раёна|Капыльскі]] * [[Суд Клецкага раёна|Клецкі]] * [[Суд Крупскага раёна|Крупскі]] * [[Суд Лагойскага раёна|Лагойскі]] * [[Суд Любанскага раёна|Любанскі]] * [[Суд Маладзечанскага раёна|Маладзечанскі]] * [[Суд Мінскага раёна|Мінскі]] * [[Суд Мядзельскага раёна|Мядзельскі]] * [[Суд Нясвіжскага раёна|Нясвіжскі]] * [[Суд Пухавіцкага раёна|Пухавіцкі]] * [[Суд Салігорскага раёна|Салігорскі]] * [[Суд Слуцкага раёна|Слуцкі]] * [[Суд Смалявіцкага раёна|Смалявіцкі]] * [[Суд Старадарожскага раёна|Старадарожскі]] * [[Суд Стаўбцоўскага раёна|Стаўбцоўскі]] * [[Суд Уздзенскага раёна|Уздзенскі]] * [[Суд Чэрвеньскага раёна|Чэрвеньскі]] |група13 = Мінск |спіс13 = * [[Суд Заводскага раёна г. Мінска|Заводскі]] * [[Суд Ленінскага раёна г. Мінска|Ленінскі]] * [[Суд Маскоўскага раёна г. Мінска|Маскоўскі]] * [[Суд Кастрычніцкага раёна г. Мінска|Кастрычніцкі]] * [[Суд Партызанскага раёна г. Мінска|Партызанскі]] * [[Суд Першамайскага раёна г. Мінска|Першамайскі]] * [[Суд Савецкага раёна г. Мінска|Савецкі]] * [[Суд Фрунзенскага раёна г. Мінска|Фрунзенскі]] * [[Суд Цэнтральнага раёна г. Мінска|Цэнтральны]] }} |стыль_унізе = |унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Палітыка Беларусі]] </noinclude> 0qws6zjlk5q43faa13x0sog1458o3mj 0 788524 5198942 5198275 2026-09-14T12:01:45Z M.L.Bot 261 афармленне 5198942 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Энтані Гордан''' ({{lang-en|Anthony Gordon}}; {{ВДП}}) — англійскі футбаліст, нападнік клуба «[[ФК Барселона|Барселона]]» і нацыянальнай [[Зборная Англіі па футболе|зборнай Англіі]]. Вядомы сваімі хуткаснымі якасцямі, уменнем гуляць галавой і дрыблінгам. == Кар’ера == === Клубная === Займаўся ў акадэміях «[[ФК Ліверпул|Ліверпула]]» і «[[Эвертан Ліверпул|Эвертана]]». Дэбютаваў у складзе апошняй з памянёных каманд 6 снежня 2017 года ў матчы [[Ліга Еўропы УЕФА|Лігі Еўропы]] супраць кіпрскага «[[Апалон Лімасол|Апалона]]». 18 студзеня 2020 года Гордан дэбютаваў у [[Прэм’ер-Ліга|Прэм’ер-лізе]], выйшаўшы на замену ў матчы супраць «[[Вест Хэм Юнайтэд]]» (1:1). Пачаў часцей гуляць у складзе клуба з [[Прэм’ер-Ліга 2021—2022 гадоў|сезона 2021—2022 гадоў]]. Свой першы гол у англійскім першынстве забіў 2 студзеня 2022 года ў матчы супраць «[[Брайтан энд Хоўв Альбіён]]а»<ref>Poole, Harry (2.01.2022). [https://web.archive.org/web/20220408074204/https://www.bbc.co.uk/sport/football/59792556 «Everton 2-3 Brighton & Hove Albion»]. BBC Sport.</ref>. У маі быў названы найлепшым маладым іграком года каманды з боку прыхільнікам клуба<ref>[https://web.archive.org/web/20220525153024/https://www.evertonfc.com/news/2634469/pickford-and-gordon-scoop-everton-awards «Pickford And Gordon Scoop Everton Awards»]. Everton F.C.</ref>. Падчас летняга трансфернага акна 2022 года яго звязвалі з «[[Чэлсі Лондан|Чэлсі]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20240626115508/https://www.skysports.com/football/news/11095/12679631/anthony-gordon-chelsea-prepared-to-pay-up-to-60m-for-everton-forward «Anthony Gordon: Chelsea prepared to pay up to £60m for Everton forward»]. Sky Sports.</ref><ref>Magowan, Alistair (30.08.2022). [https://web.archive.org/web/20230816173219/https://www.bbc.co.uk/sport/football/62732848 «Everton: Anthony Gordon transfer deadline has passed, says Frank Lampard»]. BBC Sport.</ref>. Падчас студзеньскага трансфернага акна [[Sky Sports]] паведамляла, што Гордан не з’явіўся на трэніроўкі, каб прымусіць кіраўніцтва каманды даць дазвол на яго пераход у «[[Ньюкасл Юнайтэд]]»<ref>[https://www.skysports.com/football/news/12040/12795973/anthony-gordon-newcastle-hold-talks-with-everton-as-winger-fails-to-turn-up-to-training-for-third-consecutive-day «Anthony Gordon: Newcastle hold talks with Everton as winger fails to turn up to training for third consecutive day»]. Sky Sports.</ref>. 29 студзеня 2023 года Гордан далучыўся да «Ньюкасл Юнайтэд» згодна з доўгатэрміновай дамовай<ref>[https://www.evertonfc.com/news/3040823 «Gordon Leaves Everton»]. Everton F.C.</ref>. Сума трансферу, як паведамляла [[BBC Sport]], першапачаткова складала 40 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў з патэнцыйным бонусам<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/64441380 «Anthony Gordon: Newcastle sign Everton forward in £45m deal»]. BBC Sport.</ref>. У новай дружыне паклаў пачатак кар’еру 4 лютага, выйшаўшы на замену на 69-й хвіліне ў хатнім нічыйным матчы супраць «[[Вест Хэм Юнайтэд]]» (1:1)<ref>Johnston, Neil (4.02.2023). [https://www.bbc.co.uk/sport/football/64436129 «Newcastle United 1-1 West Ham United»]. BBC Sport.</ref>. === Міжнародная === У складзе нацыянальнай [[Зборная Англіі па футболе|зборнай Англіі]] дэбютаваў 23 сакавіка 2024 года ў таварыскім матчы супраць [[Зборная Бразіліі па футболе|зборнай Бразіліі]]<ref>McNulty, Phil (23.03.2024). [https://web.archive.org/web/20240323173836/https://www.bbc.co.uk/sport/football/68647860 «England 0-1 Brazil»]. BBC Sport.</ref>. Быў абраны ў склад зборнай на [[чэмпіянат Еўропы па футболе 2024 года|чэмпіянат Еўропы 2024 года]]. Першым голам у складзе нацыянальнай каманды адзначыўся 17 лістапада таго ж года ў матчы супраць [[Зборная Ірландыі па футболе|зборнай Ірландыі]]<ref>McNulty, Phil (17.11.2024). [https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/c98envjpj72t «England 5-0 Republic of Ireland: Hosts score five in second half to earn Nations League promotion»]. BBC Sport.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Склад ФК Ньюкасл Юнайтэд}} {{Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2024}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гордан Энтані}} [[Катэгорыя:Футбалісты Англіі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Англіі па футболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Эвертан]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Прэстан Норт Энд]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Ньюкасл Юнайтэд]] 5vy7oh8x47pebvczagjqbfgll8hw86g 0 789032 5199108 5055703 2026-09-14T16:17:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5199108 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = Гірш Ізраілевіч Добін | выява = | памер выявы = 200px | апісанне выявы = | сапраўднае імя = | дзейнасць = {{Празаік|Беларусі|СССР}} | грамадзянства = {{Расійская імперыя}}<br />{{СССР}} → {{Ізраіль}} | дата нараджэння = 10.6.1905 | месца нараджэння = горад {{МесцаНараджэння|Жлобін}},<br />[[Расійская імперыя]] | дата смерці = 13.6.2001 | месца смерці = {{МесцаСмерці|Рышон-ле-Цыён|у Рышон-ле-Цыёне}}, [[Ізраіль]] | дзеці = сын — Уладзімір, дачка — Раіса | узнагароды = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ордэн Айчыннай вайны II ступені}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонай Зоркі}} {{!!}} {{Медаль «Партызану Айчыннай вайны» I ступені}} {{!!}} {{Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941–1945 гг.»}} {{!}}- {{!}} {{Медаль «20 гадоў перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941–1945 гг.»}} {{!!}} {{Медаль «30 гадоў перамогі...»}} {{!!}} {{Медаль «40 гадоў перамогі...»}} {{!!}} {{Медаль «60 гадоў Узброеных Сіл СССР»}} {{!}}- {{!}} {{Медаль «70 гадоў Узброеных Сіл СССР»}} {{!}}} }} '''Гірш Ізраілевіч Добін''' ({{ДН|10|6|1905}}, [[Жлобін]] — {{ДС|13|6|2001}}, [[Рышон-ле-Цыён|Рышон ле-Цыён]], [[Ізраіль]]) — яўрэйскі пісьменнік, журналіст. Пісаў на [[ідыш]]ы і [[руская мова|рускай мове]]. Удзельнік антынацысцкага падполля ў [[Мінскае гета|Мінскім гета]], партызанскага руху, аўтар твораў пра [[Халакост]] і супраціў. == Біяграфія == Нарадзіўся 10 чэрвеня 1905 года ў [[Жлобін]]е. Пачаў працаваць з пятнаццацігадовага ўзросту. У юнацтве шмат чытаў. Хоць не меў сістэматычнай адукацыі, займаўся самаадукацыяй. Вялікі ўплыў на яго аказаў настаўнік яўрэйскай школы. Да пачатку літаратурнай дзейнасці працаваў на абутковай фабрыцы ў [[Харкаў|Харкаве]]. Першае апавяданне Добіна «Ханке» было надрукавана ў 1928 годзе ў харкаўскай яўрэйскай газеце. У 1931 годзе выйшаў яго першы зборнік апавяданняў «Вакол млына» («Арум а міль»). У 1932 годзе пераехаў у [[Бірабіджан]], працаваў у рэдакцыі газеты «Бірабіджанэр штэрн» і ў радыёкамітэце. 10 ліпеня 1938 года быў арыштаваны і абвінавачаны ў шпіянажы на карысць Японіі. Быў зняволены ў Бірабіджане, дзе правёў 18 месяцаў, а затым пераведзены ў хабараўскую турму. Вызвалены ў сакавіку 1940 года пасля арышту [[Мікалай Іванавіч Яжоў|Яжова]]. Пасля гэтага вярнуўся з сям’ёй у Беларусь, дзе атрымаў працу спецыяльнага карэспандэнта ў ідышскай газеце «Актобэр» у [[Беласток]]у. Падчас Другой сусветнай вайны знаходзіўся ў рэдакцыйнай камандзіроўцы ў [[Ваўкавыск]]у, адкуль у пачатку ліпеня 1941 года трапіў у [[Мінск]], а пасля — у [[Мінскае гета]]. Быў членам падпольнай партыйнай арганізацыі. З 14 сакавіка 1942 года па 16 ліпеня 1944 года быў байцом партызанскага атрада «Мсціўца» брыгады «Народныя мсціўцы» імя В. Т. Варанянскага. Разам з Хаімам Аляксандравічам рэдагаваў партызанскі часопіс. Пасля вызвалення Мінскай вобласці і расфармавання брыгады быў накіраваны ЦК КП(б)Б у распараджэнне Саюза пісьменнікаў СССР у [[Масква|Маскве]]. 8 снежня 1944 года мабілізаваны ў [[Чырвоная Армія|Чырвоную Армію]], служыў у воінскай частцы да дэмабілізацыі 6 жніўня 1945 года. У кастрычніку 1992 года пераехаў у [[Ізраіль]], пасяліўся ў [[Рышон-ле-Цыён|Рышон ле-Цыёне]]. Працягваў літаратурную працу, пісаў на ідышы і ў перакладах на рускую мову. Памёр 13 чэрвеня 2001 года ва ўзросце 96 гадоў, пахаваны ў Рышон ле-Цыёне. == Літаратурная дзейнасць == Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1934 года, а з 1992 года — Саюза пісьменнікаў Ізраіля. Да вайны выдаў некалькі зборнікаў на ідышы: «Арум а міль» (1931) «Бам Амур» (1935) «Цвішн бінштокн» (1941)Добин Г. Меж ульев. Рассказы. На еврейском языке. М. Дер Эмес. 1941. Пасля вайны: «Аф дер вайсрусішэр эрд» («На беларускай зямлі», 1947)Добин, Гирш. На белорусской земле/ Г. Добин. — М.: Дер Эмес, 1947. «Апавяданні» (1956) раман «Сила жизни» (на рускай мове, 1965)Сила жизни, на ідышы — 1969 «У плыні часу» (1976)Добин Г. В потоке времени. Повесть и рассказы. /Перевод с еврейского Добина Владимира Гиршевича/ М. Советский писатель 1976 «Апавяданні» (1977) «Эрдышэ вэгн» («Зямныя шляхі», 1983)Добин, Григорий Израилевич. Пути земные/ Г. И. Добин. — М.: Советский писатель, 1983. Яго творчасць была прысвечаная тэмам індустрыялізацыі, жыцця яўрэяў у Біробіджане, гераізму вязняў гета і партызанскай барацьбы. Друкаваўся ў часопісе «Советиш геймланд» і замежнай яўрэйскай прэсе. == Сям’я == Бацька журналіста, перакладчыка і паэта [[Уладзімір Добін|Уладзіміра Добіна]]. == Спасылкі == [https://www.opensocietyfoundations.org Добин Гирш Израйлевич (1905). Открытый список.] [https://pamyat-naroda.ru Добин Григорий Израилович :: Память народа.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210427073442/https://pamyat-naroda.ru/ |date=27 красавіка 2021 }} [https://bard.org.il Личная страница В. Г. Добина на бардовском портале Израиля. Архивировано 10.03.2016.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131203215014/http://bard.org.il/ |date=3 снежня 2013 }} [https://web.archive.org/web/20120614000000/http://dobin.archive.org/ Произведения Григория Добина в интернет-библиотеке. Архивная копия от 14.06.2012 на Wayback Machine.] [https://jheroes.com Статья, посвященная Гиршу Добину, на сайте проекта «Еврейские герои».] {{DEFAULTSORT:Добін Гірш Ізраілевіч}} [[Катэгорыя:Беларускія пісьменнікі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Яўрэйскія пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Асобы, звязаныя з Мінскім гета]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 10 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Памерлі 13 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Ізраіля]] hpnhfhsf46lmtrhvoee3vmfri369lgy 0 789208 5199597 5007078 2026-09-15T10:54:55Z Ciepiersia 162280 афармленне 5199597 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} '''Асафетыда''' — смалістае рэчыва з рэзкім часночным пахам, якое здабываюць з сярэднеазіяцкай расліны ферулы асафетыды, выкарыстоўваецца ў [[медыцына|медыцыне]]<ref name=pr>{{Крыніцы/Слоўнік іншамоўных слоў|1}}, С.150</ref>. == Уласцівасці == У гатовым выглядзе вострыя прыправы асафетыда ўяўляе зярністую масу нявызначанай формы. Зярняткі («міндаліны») рознай велічыні звязаныя паміж сабой жоўта-карычневай ліпкай масай. Зярняткі ўнутры малочна-белыя з ружовымі пражылкамі. На месцы разрэзу ад дзеяння паветра робяцца пурпурна-чырвонымі, а затым чырвона-бурымі. Пры пакаёвай тэмпературы асафетыда мяккая, як воск. Эластычнасць павялічваецца пры больш высокай тэмпературы. На холадзе, наадварот, лёгка здрабняецца ў парашок. Адной з самых характэрных характарыстык асафетыды з’яўляецца лятучасць яе паху і з’едлівасць густу. Смак адчуваецца ў роце на працягу некалькіх гадзін і не выдаляецца нават паласканнем рота. Ужыванне асафетыды спрыяе прадухіленню метэарызму і палягчае страваванне ежы. {{зноскі}} {{навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Смолы]] kghx2f7n07f0hf0t79fv9of1br1l6y5 0 793729 5198971 5046467 2026-09-14T12:43:26Z Autumndancer 168015 5198971 wikitext text/x-wiki '''Мадэніет''': * [[Мадэніет (Абайская вобласць)]] * [[Мадэніет (Акмолінская вобласць)]] * [[Мадэніет (Атыраўская вобласць)]] * [[Мадэніет (Жалагашскі раён)]] * [[Мадэніет (Казалінскі раён)]] * [[Мадэніет (Сандыктаўскі раён)]] {{неадназначнасць}} rmx6hqc4uwhsemqw2t7vtg2hwghwazx 4 798387 5199553 5184922 2026-09-15T09:49:46Z Emilia Noah 155537 5199553 wikitext text/x-wiki {{Архіў|2026|Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне}} == [[Армат (футбольны клуб)]] == {{закрыта}} Out of project scope. Cross-wiki spam. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:35, 4 верасня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Выдаліў --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:04, 11 верасня 2026 (+03) == [[Макаранка Кірыл Андрэевіч]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} не артыкул. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 11:57, 20 жніўня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Не артыкул. Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:35, 20 жніўня 2026 (+03) == [[Шаблон:НП Кзылкагінскага раёна]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Памылка ў назве. НП, якія ўваходзяць у склад раёна, перанесены пад правільныя назвы. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:56, 7 жніўня 2026 (+03) :: А навошта шаблон выдаляць? Перанесці пад правільную назву і няхай застаецца. Памылковую да хуткага выдалення. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:07, 10 жніўня 2026 (+03) :: Перанёс, спасылкі паправіў, памылковыя на хуткае выдаленне выставіў. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:36, 10 жніўня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Створаны [[Шаблон:НП Кызылкагінскага раёна|шаблон з правільнай назвай]]. Шаблон з памылкай у назве выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:24, 10 жніўня 2026 (+03) == [[Дзяніс Трусаў]] == {{закрыта}} Значнасці прадмету артыкула нестае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:31, 30 ліпеня 2026 (+03) : {{Слабае супраць}} Артыкул напісаны трохі ў рэкламным стылі і прыведзеныя крыніцы даверу не выклікаюць, але [https://bellit.info/roznaje/zhury-nazvala-karotki-spis-premii-hjedrojcja.html намінаваны] на Гедройця і ёсць трохі па іншых рэсурсах ([https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3625459 1], [https://bellit.info/roznaje/haradzjenski-muzyka-dzjanis-trusau-vydau-raman-pa-bjelarusku.html 2], [https://hrodna.life/2023/04/18/trusau-kniga/ 3]). [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:15, 31 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:04, 31 ліпеня 2026 (+03) :{{Пакінуць}}. Крыніцы ёсць, тон артыкула, вядома, можна было крыху паправіць, але агулам не бачу прычын выдаляць. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:07, 6 жніўня 2026 (+03) :Прынамсі цяпер адпавядае ўсім нормам, агульны крытэрый значасці выконваецца і стыль нейтральны. Знайшоўся і код VIAF для аўтара. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:57, 9 жніўня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пацверджана, што агульны крытэрый значасці выконваецца, старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:36, 9 жніўня 2026 (+03) == [[Metal Gear Solid 3: Snake Eater]] == {{закрыта}} Машынны недапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:40, 6 чэрвеня 2026 (+03) :пераклад не машынны, проста я перакладаў менавіта так каб ўсё было як у англійскім тэксце. гад дэмн [[Удзельнік:ABECOME SAWYER|ABECOME SAWYER]] ([[Размовы з удзельнікам:ABECOME SAWYER|размовы]]) 09:58, 7 чэрвеня 2026 (+03) : Вычытаў, выкінуў лішняе. У такім выглядзе прапаную {{Пакінуць}}. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:46, 26 ліпеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Арьыкул вычытаны і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:32, 28 ліпеня 2026 (+03) == [[Ластаўка даўрская]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Пуста. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:39, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} хутка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:16, 22 ліпеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул хутка выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:26, 22 ліпеня 2026 (+03) == [[NGC 971]] == {{закрыта}} Не артыкул, аб'ект каталога галактык, унесены туды памылкова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:41, 30 мая 2026 (+03) :: Дададзена інфармацыя перакладам пра памылку. Праную {{пакінуць}}. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:48, 22 ліпеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул дапоўнены і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:15, 22 ліпеня 2026 (+03) == [[Ягор Дырда]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, энцыклапедычнай значнасці асоба не мае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:02, 17 ліпеня 2026 (+03) * Выдалялі [[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2026#Ягор_Аляксандравіч_Дырда|раней]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:30, 18 ліпеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:49, 19 ліпеня 2026 (+03) == [[Кэнто Масуда]] == {{закрыта}} Вынесены да выдалення а 03:12 31 сакавіка 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|Wooze}} з каментарыем: «not notable + crosswiki spam». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:24, 6 чэрвеня 2026 (+03) : {{выдаліць}}, наконт ''not notable'' можна было б паспрачацца, калі б у артыкуле меўся змест. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 6 чэрвеня 2026 (+03). {{Закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:28, 13 ліпеня 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03) ::Для гэтага існуе асобны артыкул пра [[TED (канферэнцыя)|TEDx]]. Так якраз ёсць беларускі раздзел для запаўнення. Няма сэнсу ствараць асобны артыкул для падзеі звычайнай. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:06, 14 мая 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Выпадак даволі пагранічны, але мне здаецца, што ўсё ж артыкул трэба пакінуць. Тэма мае незалежнае асвятленне ў некалькіх крыніцах, у тым ліку ў матэрыялах Белсат, Deutsche Welle, Зеркала, MOST і Радыё Рацыя. Частка крыніц сапраўды мае навінавы або анонсавы характар, але ёсць і матэрыялы, дзе падзея разглядаецца не толькі як кароткая згадка, а з апісаннем кантэксту, праграмы і выступоўцаў. Таксама з'явіліся артыкулы, якія выйшлі ўжо пасля івенту, што кажа не толькі пра навінавы характар падзеі ([https://citydog.io/post/zaden-besplatnyye-vystupleniya/]). Таму мінімальныя патрабаванні агульнага крытэрыю значнасці выглядаюць сціпла выкананымі.<br />Пры гэтым артыкул варта дапрацаваць. Добра было б скараціць інтэрпрэтацыйныя фармулёўкі, прыбраць другасныя дэталі, якія не ўплываюць на значнасць, і пакінуць больш сухі энцыклапедычны выклад. Але недахопі цяперашняга тэксту гэта падстава для рэдагавання, а не для выдалення тэмы. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:51, 9 ліпеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == {{Закрыта}} * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Вынік "уласнага даследавання". Катэгорыя выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:25, 7 ліпеня 2026 (+03) == [[Волшебная Гора (рок-гурт)]] == {{Закрыта}} Выглядае, як аматарства. У РуВікі артыкул пра гэты рускамоўны гурт выстаўлены да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:06, 30 мая 2026 (+03) : Паралельна створаны артыкул з памылкай у назве [[Раман Каноплёў]] — гэта заснавальнік і лідар гурта, туды можна перанесці і пэўныя звесткі пра гурт. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:12, 30 мая 2026 (+03) :: Спасылка на газету "Завтра" — фальсіфікат. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:09, 30 мая 2026 (+03) :::Там Канаплёў згаданы. Адзін, без ансамбля. ;) [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:15, 30 мая 2026 (+03) : {{Выдаліць}}: 1 дэма-запіс — курам на смех [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:04, 30 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. Істотная інфармацыя пра гурт перанесена ў артыкул [[Раман Яўгенавіч Канаплёў]]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:21, 1 ліпеня 2026 (+03) == [[Капліца (Душкава)]] і [[Пірамідальная капліца (Душкава)]] == {{Закрыта}} Аб'екты не выбіваюцца з шэрагу апісаных у артыкуле [[Душкава#Славутасці]]. Назбіраць інфармацыі на асобныя артыкулы пра іх немагчыма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 6 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:03, 14 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Уся інфармацыя, што і ў артыкулах — у [[Душкава|артыкуле пра вёску]], інфармацыі замала для двух асобных артыкулаў, артыкулы выдалены. --[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:05, 14 чэрвеня 2026 (+03) == [[Кенэт Хопкінс]] == {{Закрыта}} : {{выдаліць}}, агульны крытэрый значнасці не выконваецца, [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] нічога не дае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:04, 6 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул вельмі кароткі, значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:51, 14 чэрвеня 2026 (+03) ==[[89 км (блок-пост)]]== {{Закрыта}} Вынесены да выдалення а 22:12 16 сакавіка 2026 удзельнікам {{Вікіпедыст|Estopedist1}} з каментарыем: «unreferenced, not notable topic. No equivalent in etwiki or enwiki». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:16, 6 чэрвеня 2026 (+03) : {{выдаліць}}, прымаем значнасць чыгуначных станцый і прыпыначных пунктаў, але гэты аб'ект зусім нязначны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:31, 6 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:49, 14 чэрвеня 2026 (+03) ==[[Ягор Аляксандравіч Дырда]]== {{Закрыта}} Вынесены да выдалення а 12:24 22 мая 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|M.L.Bot}} з каментарыем: «залежна ад вынікаў на УкрВікі, таму на нашу старонку не дадаю». Мяркую, абмеркаванне патрэбна. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:20, 6 чэрвеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. Значнасці асобы няма. Аматар, які час ад часу гуляе ў футбол. "Арда" — назва аматарскага непрафесійнага гуртка асоб, медыяпраект. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:19, 6 чэрвеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, з УкрВікі не выдаляеецца бадай нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:29, 6 чэрвеня 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, значнасць не паказана. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:38, 13 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:45, 14 чэрвеня 2026 (+03) == [[Аперацыя «Нептун»]] == {{закрыта}} Крытычна мала для такога артыкула, фактычна — гэта «затычка» на важную тэму і стаіць так 10+ гадоў. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:52, 6 чэрвеня 2026 (+03) : {{пакінуць}} — аргументацыя пра ''«затычку»'' і ''10+ гадоў'' не ўказвае на тое, што артыкул мае быць выдалены; аргументацыя пра ''важную тэму'' ўказвае на тое, што артыкул мае быць захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:29, 6 чэрвеня 2026 (+03) :{{Каментарый}}: Не ведаю як наконт абмяркоўваемага артыкула, але дзякуй удзельніку за стварэнне артыкула [[У сківіцы смерці]], гэта звязаная тэма і вельмі важная. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:10, 6 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул перасягае слоўнікавае азначэнне, не будзем пакуль ствараць прэцэндэнт з выдаленнем. Але. Артыкул вельмі кароткі, калі ласка, дапоўніце артыкул. Калі артыкул застанецца недапісаным, яго могуць ізноў прапанаваць да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:22, 11 чэрвеня 2026 (+03) :Артыкул перапрацаваны, думаю, цяпер падстаў да выдалення няма. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:09, 11 чэрвеня 2026 (+03) :: Калега [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]], дзякуй! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:39, 11 чэрвеня 2026 (+03) == [[Цукеркавы дождж (Брэст)]] == {{закрыта}} Спасылкі з 2013 года, то бок значнасць падзеі не выйшла за межы навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:10, 2 чэрвеня 2026 (+03) *{{Выдаліць}}, згодна з аргументацыяй. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 13:14, 5 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць падзеі не выйшла за межы навіннай. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:00, 9 чэрвеня 2026 (+03) ==[[Шчэпан Садурскі]]== {{закрыта}} Вынесены да выдалення а 03:03 29 сакавіка 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|Aca}} з каментарыем: «Cross-wiki spam». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:28, 6 чэрвеня 2026 (+03) : {{пакінуць}}, не горшы за іншыя машпераклады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:33, 6 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул створаны ў 2011 годзе і з таго часу пашыраўся, падстаў для выдалення няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:09, 9 чэрвеня 2026 (+03) == [[Паліна Дваранская]] == {{закрыта}} Удзельнік {{u|Pabojnia}} выставіў артыкул на хуткае выдаленне з пытаннем значнасці. Я бачу некалькі крыніц, таму перанёс сюды на абмеркаванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:05, 7 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}. Не пабачыў значнасць праз малую колькасць заслуг і твораў. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:02, 14 мая 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Feeleman]], няма ў нас такой практыкі, каб мы лічылі, што заслуг і твораў мае быць найменей, як напр. па чатыры ці сем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:42, 18 мая 2026 (+03) :{{Пакінуць}}. [https://zviazda.by/editions/news/z-ya-lenne-debyutnaga-zbornika-padzeya-khvalyuyuchaya-a-kali-tabe-tolki-tolki-spo-nilasya-dzevyatnats/ Крытыка "ЛіМ"] змясціла рэцэнзію на яе зборнік, так што значнасць для беларускамоўнага творцы відавочна пацверджана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:41, 18 мая 2026 (+03) :{{Пакінуць}}, крыніцы ёсць -- крытычныя матэрыялы, сяброўства з СПБ, і як для 20 гадоў [[ВП:АКЗ]] вытрыманы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:58, 6 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул дапоўнены і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:45, 6 чэрвеня 2026 (+03) == [[Музы́чны кура́тар]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, уласнае даследаванне, тэкст з самарэкламай неаўтарытэтных асоб. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 31 мая 2026 (+03) :: Сёння ж артыкул [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=Музыкальный_куратор Музыкальный куратор] хутка выдалены з РуВікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:44, 31 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Не энцыклапедычны артыкул. Выдалена --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:22, 5 чэрвеня 2026 (+03) == [[Мікалай Міхайлавіч Зуеў]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}. Значнасць не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:45, 2 мая 2026 (+03) : {{пакінуць}}. Кандыдат навук, выдаў беларускамоўны дапаможнік «Тэорыя iмавернасцей i матэматычная статыстыка». Для БелВікі гэта істотна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:21, 3 мая 2026 (+03) : {{пакінуць}}. У яго шмат прац, звычайна столькi прац у прафесароў. Ён даказаў вельмi важную тэарэму. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:45, 5 мая 2026 (+03) :: Тут не прынята разглядаць пладавітасць аўтара як доказ значнасці. [[Удзельнік:James M Irons]], пра тэарэму распавядзіце падрабязней, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:51, 5 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул пакінуты. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:19, 3 чэрвеня 2026 (+03) == [[NGC 894]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, не артыкул. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:49, 30 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Старонка без карыснага зместу ператворана ў перасылку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:42, 30 мая 2026 (+03) == [[Арцём Артуравіч Паддубны]] == {{Закрыта}} Энцыклапедычная значнасць адсутнічае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 8 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}. Акрамя таго, што адсутнічае значнасць, дык і артыкул выглядае бедна. Няма крыніц, зносак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 14 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:24, 27 мая 2026 (+03) == [[Рэанімацыйны пакет рэформаў для Беларусі]] == {{Закрыта}} Адна з ініцыятыў, якіх туча. Не паказана значнасць. Вікіпедыя — не дошка для рэкламы. Калі б была значнасць і грамадская зацікаўленасць — іншая справа. Тут проста справа стварыць артыкул пра праект. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:15, 18 мая 2026 (+03) : {{выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:34, 18 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:24, 18 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. З 2020 года да цяперашняга часу — толькі праект аб намерах. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:20, 27 мая 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == {{Закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) :: Крыніцы ёсць, але адпаведнасць асобы адмысловым крытэрыям значнасці зусім невідавочная, таму, каб пацвердзіць [[Вікіпедыя:Значнасць]], маем падаць біяграфічную інфармацыю «досыць падрабязна», чаго ў артыкуле пакуль няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:06, 26 красавіка 2026 (+03) :::згодзен, трэба дапісаць артыкул хоць мінімальна. У іншых вікі інфармацыі багата, трэба браць і перакладаць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:30, 26 красавіка 2026 (+03) :::Згодны. Калі аўтар артыкула не працягне дадаваць інфармацыю туды - {{Зраблю| 28.04.2026}} [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:37, 26 красавіка 2026 (+03) ::::{{Зроблена}}, хоць і спазніўся на два дні. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 16:48, 30 красавіка 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул дапрацаваны. Дзякуй вялікі {{u|Feeleman}}! Застаўлена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:52, 1 мая 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == {{закрыта}} Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) :::згодзен, што трэба раздзяліць. Хоць і аб’ём пакуль невялікі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:28, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Крыніцы з’явіліся. ДобрыБрат трошкі яго дапрацаваў. Праблемы ёсць, але яны ўжо не звязаныя з выдаленнем. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:49, 1 мая 2026 (+03) == [[Марфінізм Пылку (музычны артыст)]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, пустышка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:25, 24 красавіка 2026 (+03) ::{{выдаліць}}, прычым хутка [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:31, 26 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:01, 24 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} пуста, няма значнасці асобы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:55, 27 красавіка 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Вельмі коратка, значнасць не паказана. Дапісваць, здаецца, ніхто не будзе. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:46, 1 мая 2026 (+03) == [[Цемраборцы (настольная гульня)]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, значнасці хіба зусім няма, нейкая самастойна выдадзеная гульня ад аматараў.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:02, 27 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, пагаджуся, што прадукт даволі спецыфічны, але выдаліўшы гэты артыкул мы страцім інфармацыю аб пэўных фактах, звязаных са станаўленнем беларускага ролевага руху і настолак, якіх і так не так было шмат, і створым у будучыні глебу для чарговых папулісцкіх маніпуляцый а-ля "Мы, кантора ХХХ, першымі выпусцілі бел настольную картачную гульню". [[Удзельнік:Shurix-noise|Shurix-noise]] ([[Размовы з удзельнікам:Shurix-noise|размовы]]) 14:43, 30 красавіка 2026 (+03) :: Я ўжо бачу, што ёсць і АК за розныя часы, і нейкія даклады. Яшчэ пазней пагляджу наколькі рэкламнае ўсё, але пакуль выглядае як нешта значнае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:49, 30 красавіка 2026 (+03) ::Абмяркоўвалі [[Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне/2023#Цемраборцы (настольная гульня)|ў 2023 годзе і пакінулі]], з таго часу яшчэ дадаліся крыніцы, ненавінавая цікавасць паказана. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:56, 30 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, пагаджуся з аргументацыяй @[[Удзельнік:Shurix-noise|Shurix-noise]]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:40, 30 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}} Крыніцы ёсць + ужо абмяркоўвалася. Не бачу сэнсу кідаць не сметнішча гісторыі хоць і малыя, але свае, беларускія, праекты. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:57, 30 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Гэты артыкул раней выстаўляўся на выдаленне і быў пакінуты. Змен абставін вакол прадмета артыкула ці змен правілаў Вікіпедыі не адбылося. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:49, 1 мая 2026 (+03) == [[Парыж — Рубэ]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:26, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Смерць фашызму]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:21, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Vite]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:20, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Depo DIY]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03) ::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03) ::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03) ::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03) ::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03) ::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03) ::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03) ::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03) ::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм. ::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы. ::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03) ::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. 2-е месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Доля рынку, прыкладна каля 40%--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:39, 13 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Паказана, што кампанія займае істотнае месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Пакуль што няма кансэнсэнсусу наконт прызнання гэтай галіны як самастойнай у эканоміцы, таму значнасць прадмету артыкула ставіцца пад сумненне. Старонка захавана з даданнем адпаведнага шаблону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:53, 25 красавіка 2026 (+03) == [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] == {{закрыта}} : Выдалены раней паводле абмеркавання, гл. [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:53, 16 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}. Раней не былі пакінуты прычыны для выдалення. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:28, 16 красавіка 2026 (+03) ::: Таксама я нядаўна дадаў "значнасць" у артыкул і цяпер ён не падыходзіць да хуткага выдалення: Хутка могуць выдаляцца артыкулы, калі: Выдаленыя раней паводле абмеркавання артыкулы, створаныя наноў з тым жа ці неістотна адрозным зместам '''без новых акалічнасцяў''', якія б прымусілі пераглядзець папярэдняе рашэнне аб выдаленні. (з [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]) [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:42, 16 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:26, 19 красавіка 2026 (+03) : Знайшоў адзін артыкул на The Village, які апісваў дзейнасць групы. Больш нічога не знайшоў, хаця можа я і не вельмі добра шукаў. Думаю, што пакуль гэта выдаленне, бо значнасці (у межах Вікі) не хапае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:38, 19 красавіка 2026 (+03) :: {{Пакінуць}} Яшчэ быў [https://dtf.ru/music/2582003-vokrug-fonarnogo-stolba-videoigry-2019 кароткі артыкул] на dtf.ru і [https://www.youtube.com/watch?v=eAEelhW7e6s выпуск] "Музыка в Кубе" на Ютубе. Таксама я не зразумеў, што азначае "у межах Вікі". [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:41, 20 красавіка 2026 (+03) ::: [[Вікіпедыя:Значнасць]] — Традыцыйна лічаць, што энцыклапедычнага апісання вартыя не ўсе аб’екты і тэмы, а толькі найболей значныя, якія чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:47, 20 красавіка 2026 (+03) ::: DTF - не [[ВП:АК]], "Музыка в Кубе" - таксама. The Village пакуль самая добрая крыніца. Можа ёсць яшчэ нешта? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:56, 20 красавіка 2026 (+03) ::::[https://m.vk.com/@ppbvfs-priyatno-poznakomitsya-yoo Пост] у ВК ад Winter Mute Music, [https://podster.fm/podcasts/muzykalnoe-korolevstvo/e/337203/muzykalnoe-korolevstvo-vokrug-fonarnogo-stolba-1-vypusk эпізод] падкаста "Музыкальное королевство", здаецца усё. Але артыкула The Village можа хопіць? [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 19:12, 20 красавіка 2026 (+03) :::Перастаньце пакідаць шаблон «пакінуць» па некалькі разоў. Абмеркаванне працуе не так, колькасць «пакінуць» ад аднаго ўдзельніка не паўплывае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:51, 22 красавіка 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, створаны па-за працэдурай аднаўлення выдаленых старонак. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 22:06, 23 красавіка 2026 (+03) ::Гэта забаронена? [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 10:40, 24 красавіка 2026 (+03) ::: Пажадана ўсё ж такі прытрымлівацца хоць нейкіх [[Вікіпедыя:Выдаленне старонак#Пасля выдалення|правілаў]]. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:53, 24 красавіка 2026 (+03) ::::Не ведаў. Прабачце, але артыкул ўжо адноўлены і асабіста я не бачу відавочных прычын для выдалення. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:53, 24 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Па-першае, артыкул раней ужо выдаляўся, таму, згодна з працэдурай, спачатку варта было стварыць запыт на [[ВП:АВС]]. Па-другое, каб не разводзіць бюракратыю, на гэты момант артыкул не адпавядае крытэрыям значнасці беларускай Вікіпедыі. Сярод прыведзеных крыніц толькі адна (спасылка на «The Village») адпавядае патрабаванням [[ВП:АК]]. Астатнія матэрыялы не з’яўляюцца аўтарытэтнымі крыніцамі. Такім чынам, значнасці ў межах Вікіпедыі недастаткова. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:12, 25 красавіка 2026 (+03) == [[EIZVA]] == {{закрыта}} * {{выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:19, 8 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:16, 17 красавіка 2026 (+03) == [[Крысціна Віталеўна Лядская]] == {{закрыта}} З дасягненняў покуль чырвоны дыплом і аспірантура. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 8 красавіка 2026 (+03) :Я не успела ещё дописать статью, не надо делать поспешных выводов. Мне из-за границы не открываются белорусские источники. Приеду в Минск — допишу. [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Tatiana Matlina]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:39, 10 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул дапоўнены, намінацыя закрыта ініцыятарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:14, 14 красавіка 2026 (+03) == [[Фарыс Німр]] == {{закрыта}} Не артыкул, старонка да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:37, 9 красавіка 2026 (+03) : Спроба заліць туды аўтапераклад незачотная. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:54, 9 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул створаны, вычытаны і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:12, 14 красавіка 2026 (+03) == Казахі у == {{закрыта}} Артыкулы аўтаматычнага перакладу з памылкамі ўжо ў назве, іх немагчыма вычытаць нават з вялікім жаданнем. * [[Казахі у Манголіі]] * [[Казахі у Туркменіі]] * [[Казахі у Іране]]--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 20 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:48, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Даволі відавочны [[ВП:МАШПЕР]], які ніхто за гэты час не выправіў. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:33, 14 красавіка 2026 (+03) == [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] == {{Закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:33, 3 красавіка 2026 (+03) ::Гэты гурт даволі папулярны, каб пра яго быў артыкул. Па [https://music.yandex.by/artist/5578874 звесткам] Яндекс Музыкі зараз ён мае 75 565 слухачоў у месяц. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:14, 5 красавіка 2026 (+03) ::: Почему бы о нём не написать статью по-русски? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:17, 5 красавіка 2026 (+03) ::::Можна. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:29, 5 красавіка 2026 (+03) ::::Але гэта праца удзельнікаў рускай Вікіпедыі. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:36, 5 красавіка 2026 (+03) ::::: Очень жаль. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:39, 5 красавіка 2026 (+03) {{Канец закрытай секцыі}} ===Вынік=== 20:07, 12 красавіка 2026 {{у|J-ka Zadzvinski}} выдаліў старонку Вакол ліхтарнага слупа (гурт). [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:44, 13 красавіка 2026 (+03) == [[Валер Віктаравіч Руселік]] == {{закрыта}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:49, 25 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} няма значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:45, 3 сакавіка 2026 (+03) : Не праходзіць як журналіст ды блогер? Усё ж нават "зоркай" Белсата яго [https://nashaniva.com/372748 называюць]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 4 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Старонка выдалена ўдзельнікам [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]]. Таму вынік фармальны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:14, 12 красавіка 2026 (+03) == [[Аляксандр Іосіфавіч Урбановіч]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, кандыдат навук, дацэнт, меў навуковыя інтарэсы, усё. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 29 сакавіка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:53, 30 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}, вядомы навуковец, шмат навуковых прац. Ёсць крынiцы. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 12:52, 30 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons]], колькасць навуковых прац не мае асаблівай ролі, важней паказаць прызнанне яго заслуг у навуковым свеце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:17, 30 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:48, 10 красавіка 2026 (+03) == [[TDK]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 23 сакавіка 2026 (+03) ::Артыкул невялікі, можна выправіць. Я папрацую бліжэйшым часам. ::{{Зраблю|10-04-2026}} [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:16, 28 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул выпраўлены і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:56, 9 красавіка 2026 (+03) == [[King Promise]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі, толькі сайт творцы. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:51, 23 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Крыніцы ёсць.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 15:33, 2 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Спасылкі на незалежныя крыніцы нароўні з сайтам творцы пададзены, старока захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 9 красавіка 2026 (+03) == [[Ruslan Saberov]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:18, 8 сакавіка 2026 (+03) :: [https://ru.wikipedia.org/wiki/Ruslan_Saberov неоднократное воссоздание вместо повторного обсуждения]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:11, 11 сакавіка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:01, 9 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. Неаднаразовае аднаўленне замест паўторнага абмеркавання — пастаўлена бестэрміновая ахова ад стварэння. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:53, 1 красавіка 2026 (+03) == [[Сезон 2022/2023 «Цмокі-Мінск-2»]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:34, 31 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === гэта карэктная перасылка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:50, 31 сакавіка 2026 (+03) == [[MakEditor:81-717/714/Чарнавік]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 11:55, 30 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:04, 30 сакавіка 2026 (+03) == [[Раавітса (прыпыначны пункт)]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Памылковы рэдырэкт. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:52, 30 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:00, 30 сакавіка 2026 (+03) == [[A optima/Чарнавік]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Не артыкул. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:54, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 11:32, 26 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:20, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сехемкара II]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} пустая старонка. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:55, 23 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:47, 23 сакавіка 2026 (+03) == [[Святлана Іванаўна Загнетава]] == {{закрыта}} Відавочна, што агульны крытэрый значнасці не выконваецца. Таксама асоба не настолькі выдатная, каб можна было падцягнуць [[Вікіпедыя:Значнасць асоб #Дадатковыя крытэрыі]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:40, 18 сакавіка 2026 (+03) : У артыкул [[Хлебапякарная прамысловасць Беларусі]] шмат што можна перанесці. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:13, 18 сакавіка 2026 (+03) :Так, усё можна перанесці, згадаць саму Загнетаву. У раздзеле Вядомыя асобы артыкула пра Смаргонь даць яе біяграму, бо літаральна будзе пару сказаў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 18 сакавіка 2026 (+03) :: {{зроблена}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 19 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Змест са старонкі вынесены, адміны могуць яе выдаляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:49, 20 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Змагары з літвінізмам]] == {{закрыта}} * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:13, 22 лютага 2026 (+03) *:Людзі змаюгаюцца з літвінізмам, што прама вынікае з іх біяграфій, у чым уласнае даследаванне? Калі мы дадаем людзей у катэгорыю "Анархісты N-краіны" ці "Антыфашысты N-краіны", то гэта таксам арыгінальнае даследаванне? [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:22, 22 лютага 2026 (+03) *:: Ты, калега, мабыць таксама шмат з чым і шмат з кім змагаешся. І ў Беларусі ты не адзін такі, але катэгорыі "Змагары з Беларусі" мы не будзем ствараць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:24, 22 лютага 2026 (+03) *:Няма тут уласнага даследавання, літвінізм сфармуляваны Баранаўскасам, то-бок прынамсі ў нейкай паралельнай рэчаіснасці ён ёсць. На гэта лёгка знайсці аўтарытэтныя крыніцы ў адпаведным артыкуле. Практычна "з'ява" ў гэтай рэальнасці прызнана пагрозай нацыянальнай бяспецы Літвы і з ёю змагаюцца, ёсць заявы ад Дэпартамента бяспекі і іншых ведамстваў. Адпаведна, ёсць змагары. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:10, 12 сакавіка 2026 (+03) :: Змагары ёсць, і што з таго вынікае? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:19, 12 сакавіка 2026 (+03) ::: Катэгорыю "Змагары" створым? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:22, 12 сакавіка 2026 (+03) ::::[[:Катэгорыя:Праціўнікі літвінізму]] або [[:Катэгорыя:Крытыкі літвінізму]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:24, 12 сакавіка 2026 (+03) :::Нічога не вынікае, проста змагары, як Партос казаў: "я б'юся, бо б'юся", -- значыць, яны бачаць у гэтым сэнс. Калі "змагары" здаюцца ўжо занятымі, можна "праціўнікі", рэдкая наогул катэгорыя ў Вікіпедыі, але ёсць [[:fr:Catégorie:Opposant|Catégorie:Opposant]]. Звычайна абмяжоўваецца ўсё прыхільнікамі розных плыняў, але тут здаецца ніяк не абмяжуешся. [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:22, 12 сакавіка 2026 (+03) :::: Абмяжуешся. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:25, 12 сакавіка 2026 (+03) ::::: Не трэба навешваць на сучаснікаў ярлыкоў. Рэдактарам Вікіпедыі не стае для гэтага аўтарытэту. Хай спачатку вырашыць экспертная супольнасць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:30, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::Здаецца, "крытыкі" якраз тая форма, што прызнаецца як ВП:НПГ [[:en:Category:Writers_of_social_and_political_criticism|Category:Writers of social and political criticism]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:31, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::: Critics of liberalism (1 P) — вось дык напаўненне катэгорыі! Не чытаюць англамоўныя беларускай прэсы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:37, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::::Яны іншае чытаюць <bdi>Critics of feminism</bdi> (2 C, 217 P). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:41, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::::: Critics of artificial intelligence — цэлых 22, на чале з Папам Рымскім. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:44, 12 сакавіка 2026 (+03) ::::::::: Наконт непрыняцця фемінізму — харошы прыклад, комплексы ВікіРэдактараў раскрывае красамоўна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:57, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::::::: Змагары з мультыкультуралізмам ёсць, а змагароў з нацыяналізмам няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:09, 12 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ператварыў на [[:Катэгорыя:Крытыкі літвінізму]] і далучыў да адпаведнай надкатэгорыі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:59, 13 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Культурныя спрэчкі]] == {{закрыта}} * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:20, 22 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Знайшліся інтэрвікі, намінацыю закрыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:39, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Дыльнозахон Каттахонова]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:35, 10 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена, дрэнны машынны пераклад, таксама пытанні па значнасці. Можаце нармальна перапісаць у сваёй прасторы імёнаў і паведаміць адміністратарам, калі напішаце нешта адэкватнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:02, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Саунтрэс]] == {{закрыта}} * {{выдаліць}}, значнасць не пераўзыходзіць навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:09, 28 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Вікіпедыя - не слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена па тых жа прычынах, што і чыназес. Значнасці не паказана.[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:01, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Чыназес]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Не слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:44, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул быў хутка выдалены, значнасць выразна не паказана. Да таго ж, зноскі на Вікіпедыю — гэта вяршыня. Калі нехта захоча аднавіць старонку і будзе паказана выразна значнасць, спачатку перапішыце нармальна на сваёй падстаронцы і потым паведамце адміністратарам.[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:59, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Жан-Луі Гасэ]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:00, 9 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Каб выставіць артыкул да выдалення, трэба зайсці праз закладку ''правіць'' у акенца рэдагавання артыкула, у першым радку паставіць '''<nowiki>{{да выдалення|}}</nowiki>'''. Працэдура выстаўлення старонкі да выдалення не была выканана, прапанова засталася без рэагавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:06, 9 сакавіка 2026 (+03) == [[Мачулішчы (аэрадром)]] == {{закрыта}} Большая частка тэкста абаронена аўтарскімі правамі і супадае з тэкстам, размешчаным у выданні «Наша Ніва» (артыкул «Мачулішчы, Мачулішчы… А што значыць па-беларуску „мачулішча“?»). Не быў прадстаўлены відавочны дазвол ад уладальнікаў матэрыялу на яго свабоднае распаўсюджанне. Як патэнцыйнае парушэнне аўтарскіх правоў прыйдзецца выдаліць інфармацыю, якая слова ў слова супадае з інфармацыяй у гэтым артыкуле. Тое, што застанецца, да артыкула не будзе дацягваць. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:38, 7 сакавіка 2026 (+03) :па-першае, я сам і ёсць аўтарам таго тэксту ў НН. па-другое, я цяпер істотна дапоўніў артыкул, ён павялічыўся ў некалькі разоў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:43, 7 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул дапрацаваны і захаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:47, 8 сакавіка 2026 (+03) == [[Янка Тарчэўскі]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, няма значнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:02, 14 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. Жахліва аформлена, няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:08, 20 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасці няма. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:49, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць кансэнсус за выдаленне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:24, 4 сакавіка 2026 (+03) == [[AniBel]] == {{закрыта}} Аматарская суполка. Распаўсюджванне пірацкага кантэнту. Вікіпедыя — не каталог.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:59, 7 лютага 2026 (+03) :Ого, некалькі месяцаў вісеў артыкул і толькі зараз апомніліся. Прам сьмешна з гэтага [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:57, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, аргументаў дзеля захавання артыкула не бачна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:26, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 01:06, 16 лютага 2026 (+03) == [[Лагодны Цмок]] == {{закрыта}} Значнасць прадмету артыкула пастаўлена пад сумненне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Гэта звесткі не для Вікіпедыі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:26, 9 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:45, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 01:05, 16 лютага 2026 (+03) == [[СонейкаПрадакшн]] == {{закрыта}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:00, 7 лютага 2026 (+03) :Новы этап у перакладніцкай сферы (дубляваньне і адаптацыя тэксту). Таксама гэтая і ўсе іншыя каманды з'яўляюцца часткай гісторыі і рабілі у той ці іншай ступені ўклад у беларускую культуру. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 22:01, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:22, 8 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:58, 16 лютага 2026 (+03) == [[Скрынка (сеціва)]] == {{закрыта}} Няма значнасці. Вікіпедыя — не каталог.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:56, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, проста старонка ў сеціве. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:15, 7 лютага 2026 (+03) :Таксама трэба выдаліць старонкі пра Анібел і Лагодны Цмок, бо Вікіпедыя — не каталог [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:48, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:56, 16 лютага 2026 (+03) == [[Зьнічка (сеціва)]] == {{закрыта}} Проста сайт з пірацкім кантэнтам. Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:55, 7 лютага 2026 (+03) :Anibel і Лагодны Цмок таксама проста сайты з пірацкім кантэнтам, але старонкі пра іх існуюць [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:47, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:06, 8 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:53, 16 лютага 2026 (+03) == [[Bilbo's]] == {{закрыта}} Аматарская суполка. няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:57, 7 лютага 2026 (+03) :Анібел і Лагодны Цмок таксама аматарскія суполкі, але старонкі пра іх існуюць. Пра значнасьць напісана ў адпаведным разьдзеле. Ініцыятыва з'яўлялася новым этапам у перакладніцкай сферы. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:55, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:23, 8 лютага 2026 (+03) :<nowiki>{{Супраць}}</nowiki> <nowiki>{{Пакінуць}}</nowiki> Учора не адразу ўбачыў як гэтыя знакі ставіць. Я адкажу за ўсе артыкулы, якія перанёс учора з іншай беларускай Вікіпедыі. Галоўная значнасьць гэта гісторыя. Усе гэтыя праэкты з'яўляюцца часткай гісторыі. Так, для звычайнай гісторыі (якую сабе людзі ўяўляюць) гэта ня мае каштоўнасьці. Аднак сёньня ё розныя гісторыі, напрыклад: гісторыя навукі, паўсядзёнасьці, мастацтва і г.д. І ўжо для гісторыі аматарскага перакладу гэтыя старонкі прадстаўляюць каштоўнасьць, бо з'яўляюцца крыніцай у дасьледаваньнях. Таксама гэтыя артыкулы даюць зразумець як разьвіваўся аматарскі пераклад, пасьлядоўнасьць падзей. Таксама ўклад у беларускую культуру, новыя падыходы ў аматарскім перакладзе, што зноў жа карысна для гісторыі і дасьледаваньняў. :Таму ўсе артыкулы пра праэкты варта пакінуць! [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 14:39, 8 лютага 2026 (+03) ::Мда... штосьці не працуюць гэтыя шаблоны [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 14:39, 8 лютага 2026 (+03) ::: [[Вікіпедыя:Значнасць]] — вось неяк так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:06, 9 лютага 2026 (+03) ::::Пачытаў, і артыкул мае значнасьць. У публічных крыніцах не напісана (і ня будзе), але значнасьць апісана вышэй, што таксама дазваляецца як значнасьць. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 18:43, 9 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:42, 16 лютага 2026 (+03) == [[Кінакіпа]] == {{закрыта}} Няма значнасці, проста сайт з пірацкім кантэнтам. Хоць для беларускай мовы ў сённяшніх умовах гэта і мае пэўную значнасць, але для энцыклапедыі каталог пірацкага відэа — перабор.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:54, 7 лютага 2026 (+03) :Анібел і Лагодны Цмок таксама проста сайты з пірацкім кантэнтам. Тыя артыкулы таксама варта выдаліць. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:50, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. {{закрыта-канец}} === Вынік === Рэклама сайта с пірацкім кантэнтам. Значасці няма. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:35, 16 лютага 2026 (+03) == [[На чатырох Верацеях]] == {{закрыта}} Вікіпедыя — не даведнік для вандроўнікаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:10, 16 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:32, 16 лютага 2026 (+03) == [[Арцём Халяеў]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, не артыкул. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:28, 14 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === У вызначэнні — толькі тры словы. Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:30, 16 лютага 2026 (+03) == [[Уладзіслаў Шылюк]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, згодны, што проста быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:24, 5 лютага 2026 (+03) :: Калега [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]], тут больш істотна, што агульны крытэрый значнасці не выконваецца, то бок асоба ў артыкуле бадай не апісана. А ў прынцыпе мы прафесійных спартоўцаў паважаем, і якасныя артыкулы пра іх у БелВікі могуць існаваць, нават калі людзі й не мелі шматгадовай выбітнай кар'еры. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:30, 5 лютага 2026 (+03) :::Зразумела, дзякуй. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:23, 6 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:31, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:23, 14 лютага 2026 (+03) == [[Леанід Цітоў]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:46, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:25, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:22, 14 лютага 2026 (+03) == [[Аляксей Сірчанка]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:51, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:26, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:20, 14 лютага 2026 (+03) == [[Антон Самсонаў]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:51, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:26, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:19, 14 лютага 2026 (+03) == [[Іван Кухарэнка]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:27, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:33, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:16, 14 лютага 2026 (+03) == [[Марыя Пархімчык]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:46, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Рэкламны артыкул без нармальных крыніц.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:05, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Вы лічыце, што сябра Саюзу пісьменьнікаў не можа быць адзначаны ў вікіпэдыі? А калі яе жыцьцяпіс пазначаны на Міжнароднага саюзу беларускіх пісьменьнікаў? [https://bellit.info/persons/abukhovich-alhjerd.html Міжнародны саюз беларускіх пісьменьнікаў// Асобы] Ці гэта таксама не значна? :) --[[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 22:36, 21 студзеня 2026 (+03) :: Калега [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]], сапраўды такі склаўся ў БелВікі звычай, што адной толькі прыналежнасці да пісьменніцкага саюза недастаткова для пацвярджэння энцыклапедычнай значнасці творцы. Тут бы пашукаць рэцэнзій на яе творы ў аўтарытэтных крыніцах ці нейкіх іншых сведчанняў прызнання яе творчасці крытыкай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:48, 21 студзеня 2026 (+03) {{Выдаліць}} Пагаджуся, што можна выдаліць [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:50, 28 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Пакуль што энцыклапедычная значнасць не паказана. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:22, 5 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 9 лютага 2026 (+03) == [[Павел Слюнькін]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 16 студзеня 2026 (+03) ::'''Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці:''' ::https://rm.coe.int/report-addressing-the-specific-challenges-faced-by-the-belarusians-in-/1680ab3442 ::https://www.ibanet.org/Belarus-the-human-cost-of-the-crackdown-on-dissent ::https://www.gmfus.org/belarus-change-tracker-seeing-trends-through-news-fog ::https://bct.expert/be/about/ ::https://lmc.icds.ee/speaker/pavel-slunkin/ ::https://georgiatoday.ge/pavel-slunkin-belarus-lessons-for-georgia/ ::https://cepa.org/author/pavel-slunkin/ ::https://ecfr.eu/profile/pavel_slunkin/ ::https://belinstitute.com/en/news/review-2021-forecast-2022 ::https://ex-press.live/rubrics/politika/2024/06/19/eks-diplomat-pavel-slyunkin-zapad-ne-gotov-idti-na-ustupki-lukashenko-no-ostorozhnichaet-opasayas-ego-sprovocirovat ::https://www.dw.com/ru/jeks-diplomat-zadacha-es-nashhupat-protivorechija-mezhdu-lukashenko-i-putinym/a-59295981 ::https://nashaniva.com/ru/328408 ::https://pozirk.online/ru/longreads/85750/ ::https://newbelarus.vision/artykuly/pavel-slyunkin-ob-izmeneniyax-v-mide-vedomstvo-mozhet-nabirat-luchshix-specialistov/ ::https://gazetaby.com/post/slyunkin-esli-svoboda-mnenij-dlya-vas-ne-priemlemy-to-poluchitsya-ne-g/202762/ ::https://news.zerkalo.io/life/86489.html ::??? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:47, 19 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. Значнасці няма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:21, 16 студзеня 2026 (+03) ::Значнасць асоб у Вікіпедыі вызначаецца па наступных крытэрах: ::Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе (+). ::Асоба зрабіла шырокавядомы ўнёсак, які стаў прызнаным фактам у яе галіне дзейнасці (+). ::Навукоўцы, '''даследнікі''', філосафы (для зручнасці назавем іх «[[навуковы свет]]») даволі ўплывовыя ў навуковым свеце без згадвання іх біяграфій у другасных крыніцах (+). ::'''На сённяшні дзень беларусаў-экспертаў у замежных аналітычных цэнтрах можна пералічыць па пальцах адной рукі. Не разумею вашую пазіцыю па «нязначнасці».''' [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:28, 19 студзеня 2026 (+03) ::: тут трэба дадаткова паказаць, наколькі гэта асоба ўплывовая ў навуковым свеце; покуль што значнасць даследчыка прамалёўваецца, але не пацвярджаецца. Аднога факту работы ў даследчым цэнтры недастаткова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:46, 21 студзеня 2026 (+03) ::::Эксперт па Беларусі якога цытуюць the New York Times, DW, France24, Atlantic Council, etc падаецца значнай асобай у галіне. ::::: Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе (+). ::::[[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:25, 21 студзеня 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]], ты пачтай, што ніжэй напісана вялікімі чырвонымі літарамі пра т.зв. ''Агенцтва еўраатлантычнага супрацоўніцтва''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 21 студзеня 2026 (+03) :::::: Калі ты не хочаш артыкул пра асобу дапрацаваць, то і гэта старонка будзе выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:38, 21 студзеня 2026 (+03) :::::::Сторонка будзе выделеная таму што: :::::::а) вы паводзіце сябе як хамло :::::::б) вам не падабаецца персаналія :::::::? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:58, 21 студзеня 2026 (+03) :::::::Прашу вас звяртацца да мяне на «вы» і спыніць хамства ў мой бок. Тое, што вы даўні карыстальнік Вікіпкедыі не дае вам аніякага права па-хамску ставіцца да іншых удзельнікаў. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:00, 21 студзеня 2026 (+03) ::::::Мне падаецца, што выдаленне артыкулаў праз суб'ектыўнае меркаванне і стаўленне асобных карыстальнікаў да персаналіяў і аб'ектаў з'яўляецца вандалізмам. Няма ўпэўненнасці, што шантаж удзельнікаў адпавядае духу Википедыі. Чаму вы грубіце замест таго, каб разам дапрацаваць артыкул і зрабіць Вікіпедыю лепш для карыстальнікаў не абазнаных у беларускіх арганізацыях і асобах? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:05, 21 студзеня 2026 (+03) : {{выдаліць}}, не бачна жадаючых палепшыць артыкул, а ў існым выглядзе яго змест не пацвярджае энцыклапедычнай значнасці асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:07, 21 студзеня 2026 (+03) ::Калі ласка, прапануйце катэгорыі для паляпшэння. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:38, 21 студзеня 2026 (+03) ::У артыкуле 10 спасылак на аўтарытэтныя незалежныя крыніцы, якія апісваюць асобу і спасылаюцца на публікацыі даследчыка ў ягонай галіне экспертызы – што, безумоўна, пацвярджае энцыклапедычную значнасць асобы. Я з задавальненнем дадам патрэбныя катэгорыі, але давайце працаваць канструктыўна разам, а не антаганістычна. Дзякуй, калегі. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:42, 21 студзеня 2026 (+03) {{Выдаліць}} Пагаджуся, што трэба выдаліць [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:43, 28 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:05, 9 лютага 2026 (+03) == [[Таццяна Мiкалаеўна Мiкушына]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:38, 21 студзеня 2026 (+03) ::Дадзены артыкул можа адпавядаць крытэрам значнасці для пісьменнікаў. У правілах вызначана, што значнымі з'яўляюцца "Аўтары … і іншыя прадстаўнікі творчых прафесій  ... твор (або творы) якіх прыцягнулі значную ўвагу крытыкаў." ::У артыкуле ёсць спасылкі на 5 рэцэнзій профільных навукоўцаў на кнігі Т. Мікушынай: рэлігіязнаўцы і філосафа на кнігі духоўнага зместу, гісторыка на кнігу гістарычнага зместу і г.д. ::На старонцы абмеркавання дадзенага артыкула як на загану ўказвалася на тое, што дадзены артыкул раней выдаляўся ў расійскай вікіпедыі. Аднак у тыя гады, калі ён выдаляўся, яшчэ не было тых крыніц, якія азначаныя ў беларускім артыкуле, або былі адзінкі з іх. Палова крыніц датуецца 2019-2022 гадамі. ::Апроч рэцэнзій навукоўцаў інфармацыя пра Т. Мікушыну ёсць у рэлігіязнаўчай  манаграфіі "Тэасофiя без межаў: мiжкультурныя i мiждысцыплiнарныя перспектывы сучаснага эзатэрычнага руху", у дакладзе профільнага дзярж. дэпартамента прэм’ер-міністру Францыі пра стан спраў у асяроддзі новых рэлігійных рухаў, у аналітычных артыкулах нацыянальнага інфарм. агенцтва Украіны "УкрІнфарм", агульнарасійскай газеты "Новыя весткі". [[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 15:24, 21 студзеня 2026 (+03) ::Таксама ў зносках дадзенага артыкула ёсць інфармацыя, што кнігі гэтага аўтара перакладзеныя і апублікаваныя на 11 мовах (крыніца з назвай "Бiяграфiя Мікушынай Таццяны Мікалаеўны"). [[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 12:34, 22 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:32, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасць не паказана.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:03, 21 студзеня 2026 (+03) :: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], то мо прагаласуйце і наконт гандбалістаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:15, 26 студзеня 2026 (+03) {{Выдаліць}} Аўтарка тэасофскай макулатуры [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:10, 28 студзеня 2026 (+03) : [[Удзельнік:DenisBorum]], у Вікіпедыі маюць існаваць артыкулы пра асоб з экстравагантнымі поглядамі, калі іх меркаванне асветлена ў дастатковым аб'ёме ў аўтарытэтных крыніцах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:13, 28 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} па [[ВП:БС]], аўтарытэтнасць крыніц сумнеўная. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:35, 5 лютага 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Дадаў у артыкул інфармацыю пра тое, што кнігі дадзенага аўтара перакладзеныя і апублікаваныя на 11 мовах. Шырокае распаўсюджанне кніг па краінах свету выяўляецца і ў крыніцах. Рэцэнзіі напісаныя навукоўцамі розных краін: Украіна (Ю. Заўгародны), Германія (B. Seidel-Dreffke), Партугалія (D. Metilka), Расія (А. Салаўёў, М. Скуратоўская). Таксама і аналітычныя матэрыялы: Германія (H. Krämer), Францыя (G. Fenech), Украіна (Укрiнформ), Расія (Книжная Индустрия, Новые Известия).--[[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 15:00, 5 лютага 2026 (+03) : {{Пакінуць}} артыкул напісаны не бездакорна, пра каштоўнасць творчасці таксама можна спрачацца, але найбольш мяне цікавяць крыніцы, дзе я не бачу спасылак на першасныя крыніцы, што ўжо надае ўпэўненасці ў тым, што гэты артыкул на галаву вышэй большасці намінантаў тут, хаця вядома, што частку крыніц можна назваць афіляванай. Як варыянт, можна пакінуць шаблон пра тое, што значнасць асобы ставіцца пад пытанне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:36, 6 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Цікавасць з боку навуковага свету дадае значнасці дзейнасці асобы. Старонка захавана, але значнасць аб’екта артыкула ставіцца пад сумненне. Адпаведны шаблон на старонцы захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 6 лютага 2026 (+03) == [[Губбет Аннет Алексееўна]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:01, 3 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, тэкст нечытальны, ды й значнасці ў персоны няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:44, 3 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана ([[ВП:ЗА]]), біяграфія сучасніка ўвогуле без крыніц ([[ВП:БС]]). --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:41, 5 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Машынны пераклад, значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 5 лютага 2026 (+03) == [[Нізам DRedd]] == {{закрыта}} Значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:08, 22 лістапада 2025 (+03) :Значымасць асоб у Вікіпедыі не з’яўляецца вынікам аднаразовага згадвання ў СМІ. Паводле прынцыпаў энцыклапедычнай значнасці, яна павінна пацвярджацца шматразовым, незалежным і надзейным асвятленнем у аўтарытэтных крыніцах. У выпадку з Нізамам DRedd гэтая ўмова цалкам выконваецца. Яго дзейнасць асвятлялася неаднаразова і ў розных фарматах: :публікацыі ў медыя, рецэнзіі на музычныя рэлізы, інтэрв’ю і асобныя матэрыялы пра творчасць. :Такі аб’ём незалежнай інфармацыі сведчыць пра тое, што Нізам DRedd мае ўстойлівую публічную прысутнасць, а яго праца атрымала заўважную ўвагу з боку розных крыніц, што адпавядае крытэрыям значымасці для артыкулаў пра дзеячоў культуры. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 14:34, 22 лістапада 2025 (+03) :: Асоба мае чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу творцаў. Тут не бачна нічога асаблівага, акрамя згадак у медыях. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:38, 22 лістапада 2025 (+03) ::: Ні ў рускім, ні ў казахскім раздзелах артыкула няма, чаго так? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:40, 22 лістапада 2025 (+03) ::::Паважаны калега, хачу звярнуць увагу, што патрабаванне «асоба павінна істотна вылучацца з агульнага шэрагу творцаў» не з’яўляецца часткай крытэрыяў значнасці ў Вікіпедыі. Гэта суб’ектыўная ацэнка, якая не замацавана ў правілах. Паводле дзеючых палітык — у тым ліку ВП:Значнасць і ВП:Аўтарытэтныя крыніцы — єдыным крытэрыем значнасці для асоб з’яўляецца шматразовае, істотнае і незалежнае асвятленне дзейнасці асобы ў аўтарытэтных крыніцах. ::::У артыкуле гэтая ўмова выконваецца: існуюць ::::- шматразовыя публікацыі, ::::- незалежныя рэцэнзіі, ::::- інтэрв’ю, ::::- асобныя матэрыялы пра творчасць, ::::што сведчыць пра наяўнасць устойлівага, значнага і незалежнага асвятлення, менавіта таго, што патрабуюць правілы. ::::Правілы не прадугледжваюць дадатковага крытэрыя (асаблівай унікальнасці) або (вылучэння з агульнага шэрагу), такая ацэнка можа быць асабістым меркаваннем, але яна не можа замяняць сабой нормы Вікіпедыі. Калі ў Вас ёсць заўвагі да канкрэтных крыніц, гатовы абмеркаваць і дапоўніць артыкул, але, паводле палітык Вікіпедыі, наяўнасць шматлікіх незалежных і надзейных матэрыялаў ужо пацвярджае энцыклапедычную значнасць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 14:51, 22 лістапада 2025 (+03) :У артыкуле, відавочна, можна пачысціць шмат інфармацыі з першасных крыніц, ёсць сцверджанні без крыніц. Але нібы ёсць нейкія другасныя, хоць і выглядаюць досыць слабавата. У любым выпадку, бачу нейкую зацікаўленасць грамадскасці, таму я хутчэй {{супраць}} выдалення. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:59, 22 лістапада 2025 (+03) ::Дзякуй, калега. Я без праблем дапрацую артыкул, прыбяру з яго неадпаведныя першасныя звесткі і забяспечу актуалізацыю інфармацыі ў адпаведнасці з патрабаваннямі Вікіпедыі. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 11:06, 23 лістапада 2025 (+03) : [[Удзельнік:Viktorius001]], назвы сінглаў і альбомаў мусяць быць перакладзены на беларускую мову. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:07, 24 лістапада 2025 (+03) ::Добры дзень, прашу прабачэння, я выправлю. Скажыце, калі ласка, ці можна пісаць арыгінальную назву побач у дужках? Ці патрабуецца толькі беларускамоўны варыянт? [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 11:38, 24 лістапада 2025 (+03) :::так, можна, нават трэба. Нават я бы сказаў, што пераклад трэба ў дужкі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:34, 24 лістапада 2025 (+03) ::Усё гатова, калегі. Калі будуць яшчэ пытанні, я гатовы абмеркаваць і дапрацаваць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 18:19, 24 лістапада 2025 (+03) :::Нічога не гатова. Пачысціў вельмі артыкул, вельмі шмат смецця. Цяпер крыху адэкватней выглядае, але, вядома, слаба. Таксама адчуваю, што вы ўсё робіце праз інструменты генератыўнага штучнага інтэлекту. Давайце хаця б тут, у размовах, пазбягайце гэтага, гэта маветон, непрыемна ад такога [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:10, 24 лістапада 2025 (+03) ::::Так, бачу, вы добра пачысцілі, дзякуй, але я проста спрабаваў выстроіць храналогію [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 21:56, 24 лістапада 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Адсутнасць крыніц, якія пацвярджаюць значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:47, 25 лістапада 2025 (+03) ::Паважаны калега, грамадскі інтарэс гэты сабджэкт, безумоўна, мае. У абарону артыкула скажу, што я буду весці актуалізацыю ўсіх сваіх артыкулаў і абавязкова буду іх дапоўніваць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 20:55, 28 лістапада 2025 (+03) : [[Удзельнік:Plaga med]], але ж дзе тут мы бачым гэтага рэпера вышэй за 34-ю пазіцыю? Нейкі культ асобы местачковы ў яго, кшталту сябры ў клуб прыйшлі, а так не хадзілі, покуль ён хварэў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:23, 21 студзеня 2026 (+03) ::нельга ігнараваць публікацыі на розных сайтах рознай ступені ангажаванасці. Але пагаджаюся, што слабенька гэта ўсё. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:10, 21 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Можна сказаць, што дзейнасць творчай асобы досыць падрабязна асветлена, але невідавочна, што яна выбіваецца з агульнага шэрагу. Таму значнасць аб’екта артыкула пастаўлена пад сумненне. Старонка захавана з даданнем адпаведнага шаблону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:20, 4 лютага 2026 (+03) == [[Святлана Абдулаева]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:47, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}}, фактаў публікацый у аўтарытэтных беларускіх выданнях можа быць дастаткова, каб прызнаць, што творца выбіваецца з агульнага шэрагу; біяграфічных звестак на старонцы таксама даволі багата. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:42, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Ізноў нейкая значнасць асоба толькі з той нагоды, што ў яе ёсць кніга.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:04, 21 студзеня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], не толькі з той нагоды, што ў яе ёсць кніга. Абзац перад вашым пастом перачытайце, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:14, 21 студзеня 2026 (+03) ::: Наконт значнасці літаратараў лакальны кансэнсус дасягаўся напр. тут, гл. <s>[[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2024 #Канстанцін Пятровіч Бадак]]</s> [[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2024 #Кастусь Станіслававіч Турко]] і падобныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:22, 21 студзеня 2026 (+03) ::::Пра што вы? Там партызан. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:03, 21 студзеня 2026 (+03) :::: ''фактаў публікацый у аўтарытэтных беларускіх выданнях можа быць дастаткова, каб прызнаць, што творца выбіваецца з агульнага шэрагу; біяграфічных звестак на старонцы таксама даволі багата'', навошта выдуоняцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:10, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Трохі яшчэ дадаў інфы. --[[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 23:13, 21 студзеня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]], вычытайце артыкул, калі ласка, правапіс трэба прывесці ў норму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:58, 28 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Дададзена спасылка на сайт СБП {{Выдаліць}} У такім выглядзе як цяпер (правапіс, непрацоўныя крыніцы, афармленне), я б артыкул выдаліў [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:04, 28 студзеня 2026 (+03) : З правапісам ёсць нюансы, але не крытычныя, тэкст чытальны. Крыніц хапае, спасылкі працуюць. Афармленне прыкладна як у іншых артыкулаў. Не разумею, дзеля чаго кідацца так адразу ў выдалізм. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:22, 28 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === У артыкуле дзейнасць асобы паказана досыць падрабязна. Як літаратарка друкавалася ў агульнанацыянальных выданнях, як лідарка мясцовай супольнасці фігуравала ў навінах. Для прызнання значнасці ў нашым беларускацэнтрычным праекце гэтага дастаткова. Прастаўлены шаблон аб неабходнасці праверкі арфаграфіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:55, 3 лютага 2026 (+03) == [[Пашпарт грамадзяніна Паўднёвай Асеціі]] == {{закрыта}} {{Выдаліць}} Адсутнасць значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:53, 27 студзеня 2026 (+03) : Калі ўзяць пад увагу міжмоўную каардынацыю, то гэтыя прадметы маюць значнасць — артыкулы пра іх маюцца ў буйных моўных раздзелах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:04, 27 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} ёсць артыкулы ў іншых моўных раздзелах. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:55, 28 студзеня 2026 (+03) ::{{пакінуць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 3 лютага 2026 (+03) == [[Пашпарт грамадзяніна Абхазіі]] == {{Выдаліць}} Адсутнасць значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:51, 27 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} ёсць артыкулы ў іншых моўных раздзелах. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:55, 28 студзеня 2026 (+03) :{{пакінуць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 3 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Прадметы і з'явы ў Вікіпедыі прынята паказваць даволі шырока. Таму склаўся кансэнсус, што атрыбуты часткова прызнаных дзяржаў могуць быць тут апісаныя. Старонкі захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:47, 3 лютага 2026 (+03) == Гандбалісты == {{закрыта}} * [[Алег Тарасевіч]] * [[Алег Луня]] * <s>[[Аляксандр Станіслававіч Лукашэвіч]]</s> — выклікаўся ў зборную Беларусі --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:10, 27 студзеня 2026 (+03) * [[Багдан Пазняк]] * [[Мацвей Крэўчык]] * [[Мікіта Шалешка]] Гандбалісты гродзенскага клуба [[ГК Кронан Гродна|«Кронан»]], пра якіх у артыкулах сказана толькі, што яны правялі ў камндзе адзін (не чэмпіёнскі) сезон. Агульны крытэрый значнасці не выконваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:24, 22 студзеня 2026 (+03) * {{выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:33, 27 студзеня 2026 (+03) * {{выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:54, 28 студзеня 2026 (+03) * {{выдаліць}} Пустыя артыкулы, акрамя загалоўкаў наогул нічога [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:22, 28 студзеня 2026 (+03) :{{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Выразны кансэнсус за выдаленне нязначных гульцоў зборнай. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:11, 3 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Plaga med]], старонак пра гульцоў нацыянальнай зборнай сярод выдаленых няма. Прыналежнасць да яе можа надаць спартоўцу значнасці безумоўна. І кансэнсус дагэтуль складваўся менавіта так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:13, 3 лютага 2026 (+03) ::выбачаюся, не так сфармуляваў. Гаворка была пра клуб. Таму Лукашэвіча не кранаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:52, 3 лютага 2026 (+03) == [[Макар Валынкін]] == {{закрыта}} {{выдаліць}} Не бачу значнасці. Будуць прыводзіць прыклад траплення ў доўгі спіс Прэміі Гедройца, але гэта далей не кароткі спіс, куды заходзяць творы, якія суддзі прынамсі чытаюць. Пры такім падыходзе і вузкім літаратурным працэсе ў Беларусі, любога аўтара кнігі можна абазначыць значным толькі паводле таго, што ён выдаў кнігу і трапіў у доўгі спіс якой-небудзь прэміі. Я так падазраю, сапраўдным аўтарам артыкула і ёсць сам герой.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:02, 21 студзеня 2026 (+03) * {{Пакінуць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:12, 21 студзеня 2026 (+03) :Якраз пра ўсіх, хто трапіў у лонг-лісты прэмій з аўтарытэтным журы, хачу артыкул і стварыць, як пра аўтараў, так і пра дызайнераў-ілюстратараў. Калі пра іх будзе дастаткова інфы ў адпаведнасці з [[Вікіпедыя:Значнасць#Агульны_крытэрый_значнасці|агульным крытэрыем значнасці]]. У гэтым выпадку дастаткова як да чалавека, якому 25 гадоў толькі пагатоў. У нас пра спартсменаў наогул толькі вага і пол, проста за факт дасягнення, а тут як па мне поўны спіс патрэбнага. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:24, 21 студзеня 2026 (+03) ::Я б спартоўцаў таксама выдаляў, вельмі шкада, што склаўся такі міжмоўны кансэнсус наконт іх. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:59, 21 студзеня 2026 (+03) ::: Старонкі пра спартоўцаў без энцыклапедычнай значнасці з БелВікі выдаляліся шматразова, часамі і без абмеркавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:08, 21 студзеня 2026 (+03) ::Аўтар артыкула я, гэта з гісторыі ж бачна. У тэксце няма ацэнак, толькі апісальнае апавяданне. Наконт лонг-ліста, ён фарміруецца з шырэйшага спісу, то-бок журы чытае ўсё, што дасылаюць/намінуюць і ў лонг-ліст выбіраюць ўжо ўдзельнікаў на наступны тур (шорт-ліст) выбару. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:31, 21 студзеня 2026 (+03) ::: Пане Максіме, дазволь часамі называць цябе Макарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:33, 21 студзеня 2026 (+03) :::Нібы я не ведаю выпадкаў, калі просяць стварыць артыкул на ўжо падрыхтаваным загадзя матэрыяле. Але калі твае ўласныя памкненні — то няхай. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:33, 27 студзеня 2026 (+03) {{Устрымліваюся}} Малады хлопец, я б даў яму шанец і не спяшаўся б зараз выдаляць артыкул пра яго [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:19, 28 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Дзейнасць асобы апісана ў другасных крыніцах даволі падрабязна, прыклад траплення ў доўгі спіс Прэміі Гедройца таксама пацвярджае, што асоба выбіваецца з агульнага шэрагу. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 2 лютага 2026 (+03) == [[Пекла на Венеры]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:50, 2 снежня 2025 (+03) ::Прабачайце канешне, але ў чым вымяраецца значнасць літаратурнага твору? [[Удзельнік:HK-47|HK-47]] ([[Размовы з удзельнікам:HK-47|размовы]]) 18:55, 2 снежня 2025 (+03) ::: Калі не задумвацца пра значнасць, то можна наствараць артыкулаў пра кожны верш Янкі Купалы і Аляксандра Пушкіна, агульнапрызнаных класікаў беларускай і рускай літаратур, не кажучы нават пра значна менш вядомых аўтараў. Наяўнасць надрукаванага ці апублікаванага ў сеціве верша, апавядання, нават кнігі (цяпер за грошы можна надрукаваць амаль усё, што заўгодна) аўтаматычна не надае значнасць гэтаму твору. Раю паглядзець [[:ru:Википедия:Критерии значимости литературных произведений|тут]] і [[:uk:Вікіпедія:Критерії значущості/Книги|тут]]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 19:59, 2 снежня 2025 (+03) ::::трэба на беларускую перакласці :) ::::Можа асобны праект зрабіць па перакладзе такіх старонак, а тое шмат спасылаемся на іншыя моўныя версіі. Ствараецца фальшывае ўражанне, што правілы з іншых вікі аўтаматычна стасуюцца ў беларускай вікі, што не праўда [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:33, 3 снежня 2025 (+03) ::::: [[Удзельнік:Plaga med]], вы падтрымліваеце выдаленне гэтага артыкула праз адсутнасць значнасці, ці не? Маем канкрэтны кейс і маем знайсці кансэнсус. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:13, 3 снежня 2025 (+03) ::::::так, забыў напісаць. Адносна намінацыі, значнасць не паказана, таму калі не будзе выпраўлена на працягу намінацыі — {{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 снежня 2025 (+03) : {{выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:15, 3 снежня 2025 (+03) * На сайце {{Не перакладзена 5|Лаборатория Фантастики|Лаборатория Фантастики|ru|Лаборатория Фантастики}} рэйтынг твора 7,8 з 10,0; на сайце {{Не перакладзена 5|LiveLib.ru|LiveLib.ru|ru|LiveLib.ru}} — 3,3 з 5,0. ([https://fantlab.ru/work28843] і [https://www.livelib.ru/book/1008522568-ad-na-venere-yurij-brajder-nikolaj-chadovich]) [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 22:06, 6 снежня 2025 (+03) ** [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]], і як мы маем гэта інтэрпрэтаваць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:26, 6 снежня 2025 (+03) **:Я не ведаю, наколькі гэтыя агрэгатары аўтарытэтныя, але там ёсць рэцэнзіі, на падставе якіх будуецца гэтая адзнака. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:26, 7 снежня 2025 (+03) **:: Дык ацаніце аўтарытэтнасць рэцэнзентаў, ці гэта размова дзеля размовы? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:32, 7 снежня 2025 (+03) **:::Я не ведаю, як гэта зрабіць. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:43, 7 снежня 2025 (+03) *:факт наяўнасці ацэнак чытачоў на агрэгатарах не з’яўляецца крытэрыем значнасці [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:41, 7 снежня 2025 (+03) *::Значнасць літаратурнага твору вымяраецца не самім фактам апублікавання, а тым, што пішуць наконт яго (рэцэнзіі, навуковыя артыкулы і гэтак далей). Пры гэтым водгукі чытачоў значнасць той жа аповесці канешне не паказваюць. Прывяду прыклад твору: «[[Пакахай мяне, салдацік]]» Васіля Быкава, дзе можна бачыць і артыкул (нават не адзін), які тычацца аповесці, і намінацыю на «Рускі Букер». З аповесцю «Пекла на Венеры» усё цяжка. У пошуку я знайшоў артыкул «Повесть Ю. Брайдера и Н. Чадовича «Ад на Венере»: жанровые особенности, конфликт, проблематика», які датаваны 2021 годам, аднак праблема ў тым, што [https://elib.gsu.by/bitstream/123456789/46204/1/Дробышевская_Повесть.pdf гэта спасылка] не адкрываецца. Таму і дапоўніць не атрымаецца. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:47, 7 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Інфармацыя не пацверджана крыніцамі. Адзіная спасылка да тэксту "У першыню апублікавана ў журнале «Парус» у 1988 годзе" не змяшчае пацвярджэнне факта, што гэта было першае апублікаванне. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:23, 28 студзеня 2026 (+03) == [[Іван Чумачэнка]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:10, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::Дзень добры! Ці шмат вы ведаеце беларускіх аўтарак (асабліва жанчын) дзіцячых анімацыйных серыялаў, якія сталі вядомыя на ўвесь свет і дасягнулі такой папулярнасці? Вось вам і “значнасць”. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-30317-95|&#126;2025-30317-95]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-30317-95|размова]]) 13:52, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::: А нічога, ананіме, што размова ідзе менавіта пра мужчыну, а не акторку Цітову? Як і іншыя ўдзельнікі я не бачу значнасці. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-30195-20|&#126;2025-30195-20]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-30195-20|размова]]) 16:51, 27 кастрычніка 2025 (+03) : {{Выдаліць}}, значнасці няма [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:59, 27 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пра асобу ёсць літаратуразнаўчыя артыкулы ў аўтарытэтных выданнях, вершы яго перакладзены на іншыя мовы, у тым ліку беларускую. Старонка дапоўнена і захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 26 студзеня 2026 (+03) == [[Баран (хімія)]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Фрагмент, карэктнасць назвы? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:00, 20 кастрычніка 2025 (+03) ::Пытанне ў тым, з якой мовы адаптаваць назву гэтых злучэнняў. Калі мы перакладаем з англійскай мовы, то націск усё ж на першы склад: "bOranes". І, як мне здаецца, такая адаптацыя больш карэктная, чым адаптаваць назву з рускай мовы, у якой націск на другі склад: "борАны". Нажаль, хімічная тэрміналогія на беларускай мове занадта кволая, каб дзесьці пашукаць ужо існуючы варыянт артыкулаў пра дадзеныя злучэнні. [[Удзельнік:Tojtooj|Tojtooj]] ([[Размовы з удзельнікам:Tojtooj|размовы]]) 21:13, 23 кастрычніка 2025 (+03) : У "Слоўніку навучэнца" у арт. "Бор" узгадваюцца ''боравадароды''. Трэба дадаць інфармацыю. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:28, 24 кастрычніка 2025 (+03) :{{Пакінуць}}, але змяніць загаловак на «Гідрыды бора», тады адпадзе пытанне «О ці А?» [https://old.bigenc.ru/chemistry/text/1878901] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:56, 27 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул дапрацаваны, перанесены пад новую назву і захаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:07, 26 студзеня 2026 (+03) == [[Сцяпаныч]] == {{закрыта}} Значнасць праекта не пацверджана, можна пра яго распавесці ў артыкуле пра стваральнікаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:13, 11 кастрычніка 2025 (+03) :перанесці кароткую інфармацыю з белсата ў артыкул пра стваральнікаў. Артыкул — {{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:58, 11 кастрычніка 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:49, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:07, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, беларускі серыял пра паліцыю ніякіх водгукаў не атрымаў, нічога не прападзе, калі гэта старонка будзе выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:10, 22 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не пацверджана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:23, 26 студзеня 2026 (+03) == [[Марыя Феліцыя Друцкая-Любецкая]] == {{закрыта}} Выдаліць Няма значнасці. Яна не мастачка і не літаратар. Уся інфармацыя зводзіцца толькі да інфармацыі пра бацькоў, мужа і дзяцей, што ёсць у артыкуле [[Аляксандр Ксавер’евіч Друцкі-Любецкі]]. --[[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-28448-24|&#126;2025-28448-24]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-28448-24|размова]]) 16:02, 11 кастрычніка 2025 (+03) : Шаноўны ананім, [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%9A%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%80%E2%80%99%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%94%D1%80%D1%83%D1%86%D0%BA%D1%96-%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B5%D1%86%D0%BA%D1%96&diff=5044184&oldid=5037296 хіба лепш] яе партрэтную галерэю змясціць у артыкул пра мужа? Ён жа здэцца тэж не мастак і не літаратар? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:33, 11 кастрычніка 2025 (+03) * {{пакінуць}}, княгіня, вобраз у мастацтве. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:48, 11 кастрычніка 2025 (+03) Пры падвядзенні вынікаў [[Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне/2017|у 2017 годзе]] кансэнсус складваўся на грунце, што ''практыку пісаць асобныя артыкулы пра жонак прадстаўнікоў шляхты, калі яны не маюць асобнай ад мужа/бацькі значнасці, варта прызнаць дэструктыўнай''. Але ў дадзеным выпадку старонка не пра дваранку, а пра арыстакратку. Мяркую, артыкулы пра арыстакратак варта пакідаць нават у выпадку, каоі яны не нашмат перасягаюць слоўнікавыя (адпаведна, агульны крытэрый значнасці не выконваецца). --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:16, 11 кастрычніка 2025 (+03) :крыніц бы дадаць хоць якіх… [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:50, 11 кастрычніка 2025 (+03) * {{пакінуць}}. Генеалогію можна прасачыць з шаблона ў вонкавых спасылках, там і даты нараджэння-смерці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:24, 16 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Зыходзячы з кансэнсусу наконт дапушчальнасці існавання артыкулаў не адпаведных агульнаму крытэрыю значнасці, калі прадмет артыкула яўна выбіваецца з агульнага шэрагу, можам захаваць артыкулы пра арыстакратаў, нават калі іх тэкст ледзь перасягае слоўнікавае азначэнне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:04, 22 студзеня 2026 (+03) == [[Старажытная казка (гурт)]] == {{закрыта}} Пацвярджэння значнасці прадмету артыкула не відаць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:26, 5 студзеня 2026 (+03) :Тобто білоруською цю статтю ліпше не перекладати [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 08:04, 6 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:27, 14 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Самарэклама. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 16:08, 19 студзеня 2026 (+03) ::Де тут реклама? Немає там ніякої реклами [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 16:31, 19 студзеня 2026 (+03) ::І тим паче немає самореклами. Я до цього гурту прямого відношення не маю, максимум лише цікавлюся їх творчістю. [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 15:34, 20 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:57, 21 студзеня 2026 (+03) == [[Агенцтва еўраатлантычнага супрацоўніцтва]] == {{закрыта}} Не бачна дзейнасці гэтага гуртка, значнасць прадмета артыкула адсутнічае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:15, 13 студзеня 2026 (+03) :так, пакуль што значнасць не вырысоўваецца, {{выдаліць}}. Як будзе нешта там адбывацца, зробіцца нармальны артыкул ад пачатку [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:16, 13 студзеня 2026 (+03) :{{выдаліць}} Значнасці няма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:22, 16 студзеня 2026 (+03) :{{выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 16:07, 19 студзеня 2026 (+03) ::Агульны крытэрый значнасці – '''аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. Наколькі бачу, у крытэрах значнасці няма параметра «не падабаецца асобным удзельнікам» таму што «не бачна дзейнасці гэтага гуртка» ([https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%90%D0%9A%D0%97&redirect=no ВП:АКЗ]).''' ::Калі ласка, прытрымлівайцеся правілаў. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:33, 19 студзеня 2026 (+03) :Не згодны, крытэр значнасці прадмета не ацэньваецца па суб'ектыўным незадавальненні дзейнасцю. :'''Прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці:''' :https://racyja.com/by/palityka/valer-kavaleuski-pra-ahenctva-euraatlantycnaha-supracounictva/ :https://nashaniva.com/348357 :https://pozirk.online/be/news/98626/ :https://tsikhanouskaya.org/be/event/meeting-of-the-alliance-of-parliamentary-groups-for-democratic-belarus :https://euroradio.fm/pakarac-lukashenku-ci-pachue-tramp-prosbu-cikhanouskay-efir [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:38, 19 студзеня 2026 (+03) :: ''Традыцыйна лічаць, што энцыклапедычнага апісання вартыя не ўсе аб’екты і тэмы, а толькі найболей значныя, якія чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу''. А гэта ініцыятыва местачковая, новая, малапрыкметная, і цікавасць да яе покуль не выбіваецца за межы навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:52, 19 студзеня 2026 (+03) :::Я паўтаруся, калі ласка, выконвайце правілы, якія '''''<u>агульныя для ўсіх</u>''''' – незалежна ад вашага персанальнага стаўлення да асобаў ці арганізацыі. Агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – '''аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]].''' У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:05, 20 студзеня 2026 (+03) :::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]], паўтарацца не трэба, але варта перачытаць мой допіс абзацам вышэй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:53, 20 студзеня 2026 (+03) ::::: І таксама вашая гульня са шрыфтамі, гэта абы-што, бо Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных тут — [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:26, 20 студзеня 2026 (+03) ::::::Я паўтаруся ў трэці раз, бо два было мала. Агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 22:35, 20 студзеня 2026 (+03) ::::::: Гэта не прадмет для апісання ў энцыклапедыі. Старонка мае быць выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 20 студзеня 2026 (+03) ::::::::Чацвёрты раз: агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах. У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. ::::::::Аргументуйце сваю пазіцыю. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 23:09, 20 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Акрамя заявы пра стварэнне арганізацыі і трох асоб, якія ўвайшлі ў яе склад, у артыкуле нічога няма. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:29, 21 студзеня 2026 (+03) == [[Вярыгі]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Прапаную перанесці ў Вікі-слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:28, 19 студзеня 2026 (+03) ::Добрая ідэя, дзякуй. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 20:04, 19 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул выдалены. У Вікіслоўніку створана адпаведная старонка. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:14, 21 студзеня 2026 (+03) :Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:34, 21 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:CTV-Belarus-radio-amateurs-treason-case-collage-Krasko-EW1AEH-Repiecij-EW1ABT.jpg]] == {{закрыта}} Несвабодны файл, які нельга грузіць для «добрасумленнага выкарыстання».--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:31, 16 студзеня 2026 (+03) *{{Выдаліць}} . [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:03, 18 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Несвабодны файл выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 06:50, 21 студзеня 2026 (+03) == [[Аркадзь Люксембург]] == {{закрыта}} Аўтаматычны пераклад. Прасцей выдаліць і стварыць наноў.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 00:02, 23 жніўня 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:11, 1 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул шматразова рэдагаваўся, у тым ліку цягам намінацыі, арфаграфія засталася вельмі слабая, але сэнс тэксту зразумелы. Закладаючы добрыя намеры рэдактараў артыкула, старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:14, 20 студзеня 2026 (+03) == [[Саша, что ты несёшь?!]] == {{закрыта}} Звычайны расійскі юцьюб-канал. Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:21, 12 студзеня 2026 (+03) :Гэта youTube-праект беларускага медыя reform.news. Паводле маніторынга ''[[Information Policy]]'', канал «Саша, что ты несёшь?!» у 2025 годзе ўвайшоў у топ‑10 стрымаў беларускага YouTube па колькасці праглядаў. За адзін месяц праект набраў сотні тысяч праглядаў, дзясяткі тысяч лайкаў і вялікую актыўнасць каментароў, што сведчыць пра значны інтарэс аўдыторыі. :https://infopolicy.net/youtube_streams_in_belarus_092025/ [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:43, 12 студзеня 2026 (+03) ::Давайце цяпер пра ўсе расійскія юцьюб-каналы ствараць артыкулы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:01, 13 студзеня 2026 (+03) :{{пакінуць}}, як для беларускіх медыя, то значнае шоў, а з такім фарматам хіба адзінае, але са стылем папрацаваць і не такой бязлітаснай вікіфікацыю зрабіць, у яго вынесці інфу пра гэтае шоў з артыкула пра СЧТН. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:11, 13 студзеня 2026 (+03) : Чаму расійскі? Беларускі. Ну мова руская, так, але ж гэта не крытэрый. Трэба глядзець на крыніцы, каб вызначыць значнасць. Мала, канешне, але нешта ёсць. Артыкул мае права на існаванне. Калі нехта захоча дапоўніць: [https://baj.media/be/svetlana-tihanovskaja-ja-smotrju-sasha-chto-ty-nesesh-mne-ochen-nravitsja/], [https://ijnet.org/ru/story/%D0%BA%D0%B0%D0%BA-%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%B5%D0%BC%D1%83-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5-%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%8B-%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%89%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%81%D1%8F-%D0%BA-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5-%D1%82%D1%8E%D1%80%D1%8C%D0%BC%D1%8B], [https://nashaniva.com/ru/378537], [https://ru.belsat.eu/80770013/pervaya-ugolovka-za-repost-i-psihushka-za-oskorblenie-lukashenko-hronika-repressij]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:25, 13 студзеня 2026 (+03) :Артыкул яўна напісаны больш чым цалкам з дапамогай ШІ. Пры тым ёсць месцы, якія выглядаюць як неверагодныя, і не маюць пацвярджэння крыніцамі, запрошаны госць Пятрухін, бо Пятрухіна Паўлючэнка і Атрошчанкаў хуясосяць з выпуску ў выпуск. Тут не пытанне значнасці, а проста машынны твор. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:34, 13 студзеня 2026 (+03) ::Але ізноў жа гэта ніхто не будзе перапісваць. Крыху здзіўляюць аргументы «можна перапісаць, таму пакідаем», пры тым што перапісваць ніхто не будзе. Мяркую, дзесьці ў правілах выдалення трэба прапісаць тое, што для пакідання артыкула яго спачатку трэба перапісаць, але потым ужо выказвацца аб тым, што яго можна пакінкуць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:58, 14 студзеня 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]] ўжо вынік падвёў, артыкул больш не прапануецца да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:02, 15 студзеня 2026 (+03) ::::Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 22:06, 15 студзеня 2026 (+03) :::::@[[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] Пятрухін так і застаецца сярод гасцей праграмы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:01, 16 студзеня 2026 (+03) ::::: Шаблон нельга выдаляць пакуль трывае абмеркаванне. Трэба пачакаць на вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:08, 18 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Я трохі паглыбіўся ў артыкул і вырашыў яго дапрацаваць. Пачысціў тэкст ад ШІ, і вось што мы маем: дзве крыніцы ад «Рэформу» з аўтабіяграфічнай інфармацыяй пра праект, звесткі пра тое, што яны ўвайшлі ў топ-10 стрымаў (нават без апісання праекта, гэта проста маніторынг), і дзве крыніцы пра ўключэнне ў спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў (усё ў кантэксце самога «Рэформу»). Вядома, уключэнне ў спіс дадае значнасці, але без іншых [[ВП:АК]], дзе апісваўся б сам праект — яны не гуляюць такой значнай ролі (усё ж у гэтых спісах ужо сотні ці тысячы медыяпраектаў). У рэшце рэшт засталося чатыры сказы інфармацыі. Пакуль яна перанесена ў артыкул [[Reformation]]. Раю зноў стварыць асобную старонку пра праект, калі з’явяцца крыніцы з апісаннем яго працы, тэм або крытыкай. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:48, 19 студзеня 2026 (+03) == [[Don’t dance!]] == {{закрыта}} Перанёс з хуткага, бо пытанне да значнасці. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:11, 7 студзеня 2026 (+03) : {{выдаліць}}, значнасці не відаць зусім. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:23, 7 студзеня 2026 (+03) : {{выдаліць}} адсутнасць значнасці. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:26, 14 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць кансэнсус за выдаленне. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:04, 16 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:Uladzislava Lucevič.jpg]] == {{закрыта}} Не выкарыстоўваецца. Заменены свабодным файлам.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:37, 14 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць свабодная замена. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:Аляксей Нічыпаравіч Карпюк.png]] == {{закрыта}} Не выкарыстоўваецца. Заменены больш прыдатным здымкам, дзе відаць твар асобы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:35, 14 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць свабодная замена. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:00, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Міхаіл Федасеевіч Луцэнка]] == {{закрыта}} Відавочна, мільёны герояў варты памяці ўсе разам і паасобку, але тут проста парушаецца правіла «[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — '''не мемарыялы''']]». Прынамсі цяпер не раскрыта значнасць асобы (гл. [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]]. Такім чынам, можна будзе стварыць 7 млн артыкулаў, а можа і 20+ млн, а не гэта задача Вікіпедыі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:20, 11 студзеня 2026 (+03) : Гісторыю жыцця і гібелі лётчыка можна змясціць у артыкул [[Параслішча]], там ужо створаны раздзел пра памятныя мясціны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:51, 11 студзеня 2026 (+03) :: Калі значнасць асобы не будзе паказана, артыкул будзе выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:26, 11 студзеня 2026 (+03) ::падтрымліваю прапанову перанесці інфармацыю ў артыкул пра населены пункт [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:20, 13 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Інфармацыя пра асобу перанесена ў артыкул [[Параслішча]], у раздзел пра помнік. Старонка пра асобы ператворана ў перасылку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:46, 13 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:604729180 25404301542530606 2996882043193254815 n.jpg]] == {{закрыта}} Несвабодны файл. Выява чалавека ёсць сярод свабодных. Аўтару навучыцца нармальна называць файлы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:00, 13 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Несвабодны файл можа выкарыстоўвацца толькі ў тым выпадку, калі свабодная, адпаведная ўмовам энцыклапедычнасці, замена (альтэрнатыва) для яго няма ў цяперашні момант або ня можа з’явіцца ў будучыні. Свабодная замена ёсць, несвабодны файл выдалены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:29, 13 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:6d5fbb733faf664235f203bde044368f.jpg]] == {{закрыта}} Несвабодны файл, у якога ёсць вольная замена.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:00, 13 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Несвабодны файл можа выкарыстоўвацца толькі ў тым выпадку, калі свабодная, адпаведная ўмовам энцыклапедычнасці, замена (альтэрнатыва) для яго няма ў цяперашні момант або ня можа з’явіцца ў будучыні. Свабодная замена ёсць, несвабодны файл выдалены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:29, 13 студзеня 2026 (+03) == [[Міхаіл Уладзіміравіч Шчукін]] == {{закрыта}} : Значнасць асобы не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:57, 28 лістапада 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Вікіпедыя - не мемарыял. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:51, 2 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:12, 6 студзеня 2026 (+03) == [[Сяргей Усцінаў]] == {{закрыта}} Значнасць асобы пад сумневам. Артыкул абсалютна неэнцыклапедычны, нейкая поўная храналогія жыцця, а не артыкул энцыклапедыі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:09, 8 кастрычніка 2025 (+03) * {{Пакінуць}}, агульны крытэрый значнасці выконваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 8 кастрычніка 2025 (+03) *:Які менавіта? У такім выглядзе артыкул у Вікіпедыі існаваць не можа, калі вы не збіраецеся яго перапісаць — яго трэба выдаліць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:24, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::: ''агульны крытэрый значнасці'' — ён адзін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:32, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Які? Дык выпраўляць збіраецеся? Мне падаецца, пісала нейрасетка. Там трэба пераправяраць кожны факт. Чытаем: «заснавальнік праваабарончай арганізацыі «Прававая ініцыятыва».», потым чытаем біяграфію «Праваабарончую дзейнасць пачаў у 2005 годзе, уступіўшы ў праваабарончую арганізацыю «Прававая ініцыятыва»». Гэта як? Напісана, што арганізацыя заснавана ў 1996 годзе. Мяркую, асоба дзесьці тады ў школу хадзіла. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:53, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Не трэба ўжываць ментарскі тон у размовах, правіць артыкул не буду. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:55, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::::Я зразумеў, на вашую думку варта пакідаць любы набор літар пад выглядам артыкула, калі на вашую думку ён адпавядае «крытэрыям». [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:59, 8 кастрычніка 2025 (+03) :якая асоба пад сумневам? Лепей дапамажыце напісаць правільна. :А не ставіць пад сумнеў "значаць асобы". [[Удзельнік:Kresy67|Kresy67]] ([[Размовы з удзельнікам:Kresy67|размовы]]) 18:29, 8 кастрычніка 2025 (+03) :Прынамсі прызнанне ў сваёй "галіне" ёсць, староннія крыніцы ёсць, дастаткова поўнае апісанне жыцця і дзейнасці ёсць, то-бок асноўнаму крытэрыю: "Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў надзейных другасных крыніцах, незалежных ад яе", -- і праўда адпавядае. Напісана таксама нармальна, хаця заўсёды можна лепей. Па мне, было б добра дадаць крыніц не з праваабарончай галіны, недзе ж пра яго пісалі напэўна не калегі. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:51, 8 кастрычніка 2025 (+03) :{{Пакінуць}} Вядомы праваабаронца, значная асоба. Калі ў артыкуле памылкі, то трэба выправіць, а не выдаляць артыкул. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 14:37, 31 кастрычніка 2025 (+03) ::Месяц прайшоў, а вы так і не выправілі. Навошта тады пакідаць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:47, 3 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === [[Вікіпедыя:Значнасць #Значнасць датычыцца тэм артыкулаў, а не іх зместу]]. Агульны крытэрый значнасці выковаецца. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:30, 5 студзеня 2026 (+03) nyl5bkgpldm1woxotl0e7xcrp69381h 4 798401 5199561 5193214 2026-09-15T09:52:17Z Emilia Noah 155537 5199561 wikitext text/x-wiki {{Архіў}} == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == {{закрыта}} Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус ёсць, крыніцы таксама. Перайменавана. --[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:36, 9 верасня 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == {{закрыта}} У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пачаў перайменаванне ў «млекакормячыя», але ўсё, можа адразу не апаную. Пераймяноўвайце смела таксама! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:37, 1 верасня 2026 (+03) :Таксама звярну ўвагу, што ў змесце артыкулаў, на мой погляд, могуць і далей выкарыстоўвацца «сысуны», але ў лідзе лепш усё ж пісаць «млекакормячыя», каб чытач не зблытаўся зусім. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:39, 1 верасня 2026 (+03) == [[Кітайцы]] → [[Ханьцы]] == {{закрыта}} #У артыкуле гаворка ідзе менавіта пра этнічную групу ханьцаў. Ханьцы, гэта не ўсе кітайцы (можна паглядзець, напрыклад, у рускамоўных артыкулах [[:ru:Хань (народ)|Хань (народ)]] і [[:ru:Китайцы|Китайцы]]). #Міжмоўныя зноскі таксама вядуць на артыкулы на іншых мовах пра ханьцаў, а не кітайцаў (акрамя тарашкевіцы, там тая ж памылка).[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:53, 28 чэрвеня 2026 (+03) #:Калі ласка, выконвайце рэкамедацыі, якія прапісаны ў раздзеле «Выстаўленне старонкі да перайменавання». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 09:56, 29 чэрвеня 2026 (+03) #:{{Перайменаваць}} Выглядае, як банальны недагляд ці памылка. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:29, 29 чэрвеня 2026 (+03) #:{{Перайменаваць}}, памылка назвы, відаць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:37, 3 ліпеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Відавочна, што ў ёсць раздзяленне на кітайскую нацыю і этнас хань, які хоць і складае большасць у КНР, але не з’яўляецца адзіным (дый самі ханьцы ўнутры сябе яшчэ драбяцца на падгрупы, але не пра гэта мова). Таксама, відаць, варта з катэгорыяй папрацаваць, зрабіць катэгорыю для нацыі і падкатэгорыю для хань. Калі нехта хоча заняцца — запрашаю! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:33, 1 верасня 2026 (+03) == [[Конкурс песні Еўрабачанне]] → [[Еўрабачанне]] == {{закрыта}} Прапаную ўніфікаваць назвы артыкулаў, звязаных з конкурсам «Еўрабачанне», зрабіўшы іх больш кароткімі, зразумелымі і паслядоўнымі. Доўгія назвы з паўтарэннем словазлучэння «конкурс песні» можна замяніць на кароткія формы, паколькі назва «Еўрабачанне» ўжо добра вядомая і адназначна асацыюецца з конкурсам. Прапаную наступныя перайменаванні: {| class="wikitable" ! Цяперашняя назва ! Прапанаваная назва |- |Конкурс песні Еўрабачанне |Еўрабачанне |- |Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне |Дзіцячае Еўрабачанне |- |Конкурс песні Еўрабачанне ''год'' |Еўрабачанне-''год'' |- |Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне ''год'' |Дзіцячае Еўрабачанне-''год'' |- |Краіна на конкурсе песні Еўрабачанне |Краіна на «Еўрабачанні» |- |Краіна на дзіцячым конкурсе песні Еўрабачанне |Краіна на «Дзіцячым Еўрабачанні» |- |Краіна на конкурсе песні Еўрабачанне ''год'' |Краіна на «Еўрабачанні-''год''» |- |Краіна на дзіцячым конкурсе песні Еўрабачанне ''год'' |Краіна на «Дзіцячым Еўрабачанні-''год''» |} Асноўная мэта прапановы — зрабіць назвы артыкулаў карацейшымі, больш аднастайнымі і зручнымі для пошуку, а таксама прывесці іх да адзінага стылю. [[Удзельнік:Sjjsjskekj|Sjjsjskekj]] ([[Размовы з удзельнікам:Sjjsjskekj|размовы]]) 19:34, 14 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, удакладненне пра "конкурс песні" ўжо, нібыта, збыткоўнае, лепей перанесці на больш ужываную назву. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:34, 17 ліпеня 2026 (+03) : {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 07:52, 25 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} слушнае абгрунтаванне [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:59, 29 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, аргументы верныя [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:22, 8 жніўня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пачаў перайменаванне згодна з абмеркаваннем. Калі нешта не перайменаваў, пераймяноўвайце смела! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:24, 1 верасня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == {{Закрыта}} Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) ::Згодная з такім меркаваннем. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:29, 22 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Значна лепшы варыянт, чым ёсць цяпер, упісваецца ў агульную логіку мовы, маем жа беларускамоўны, польскамоўны і г.д. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:33, 23 мая 2026 (+03) :Не бачу неабходнасці ў татальнай уніфікацыі, таму што можна натыкнуцца на назвы моў, ад якіх мы не здолеем утварыць адназначна правільны беларускі прыметнік. Але хачу звярнуць увагу, што ў апошніх слоўніках ідыш перастаў быць нескланяльным назоўнікам ([https://verbum.by/?q=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 1], [https://slounik.org/search?dict=nazounik&search=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 2]), так што варта пісаць Пісьменнікі на ідышы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:25, 16 чэрвеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. «Пісьменнікі на ідышы» будзе лепш. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:15, 5 ліпеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === "Пісьменнікі на X" — не самая ўдалая канструкцыя, тут моцна бракуе ўдакладнення "якія пішуць на". Прапанаваны варыянт "ідышамоўныя пісьменнікі", "эсперантамоўныя пісьменнікі" гучыць лепей, мы ўжо маем у мове падобныя канструкцыі, [https://prajdzisvet.org/history-day/11/29/ тут] ёсць прыклад ужывання "ідышамоўны". З масавым перайменаваннем спяшацца не трэба, але прапанаваныя вышэй катэгорыі праблем не ствараюць. Перайменавана. {{Не падпісана|Ueschar|26 жніўня 2026, 14:59}} == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == {{закрыта}} Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) :::::Падтрымліваю лацінскі арыгінал назвы. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:40, 17 ліпеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Беларускамоўных крыніц з перакладам назвы знайсці не ўдалося, таму і прыдумляць ровар не варта. Перанесена пад міжнародную назву [[ICANN]]. --[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:48, 21 жніўня 2026 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == {{закрыта}} ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з прыведзенымі абгрунтаваннямі. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:11, 5 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. У найбольш аўтарытэтным англійскім раздзеле і нават у самім армянскім мае такую назву. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 09:12, 23 ліпеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус ёсць, перайменавана. --[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:36, 21 жніўня 2026 (+03) == [[Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс]] → [[Нясвіжскі замак]] == {{Закрыта}} Пачварная канструкцыя пры існаванне больш лаканічнай і агульна прынятай назвы. Усе гэтыя сядзібна-паркавыя/замкава-паркавыя комплексы/ансамблі трэба выкарчоўваць. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:24, 5 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, згодна з [[Вікіпедыя:Найменне артыкулаў|ВП:НА]] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:06, 6 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але без кампанейшчыны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:55, 6 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} можна, аднак пра паркі вакол замка [[Нясвіжскі_палацава-паркавы_комплекс#Паркавы комплекс|дастаткова напісана]], каб нават вынесці ў асобны артыкул. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 13:34, 12 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з [[Вікіпедыя:Найменне артыкулаў|ВП:НА]] [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 09:29, 7 жніўня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Аргументы валідныя, кансэнсус ёсць. Перайменавана! --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:19, 7 жніўня 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == {{Закрыта}} Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згаджуся наконт няслушнасці тэрміна "Сінавіяльны сустаў", бо гэта масла масленае. [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_290 Тут] у БелЭн "сустаў" падаецца як галоўная назва артыкула, разам з "сінавіяльнае злучэнне", "сучляненне", "дыартроз". Таму {{Перайменаваць}}. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:25, 23 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згаджаюся [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:27, 5 ліпеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Мінулы падзел і перасылкі былі вынікам памылковага даслоўнага перакладу. Аргументаў супраць прыведзена не было, таму зрабіў перанос старонкі пад назву [[сустаў]] з захаваннем перасылкі. Паправіў вікідыныя гэтага артыкула і артыкула [[злучэнне (анатомія)]]. Спадзяюся, цяпер усё працуе як мае быць. --[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:13, 7 жніўня 2026 (+03) == [[Аперацыя «Нептун»]] → [[Высадка ў Нармандыі]] == {{Закрыта}} Больш распаўсюджаная назва. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:24, 11 чэрвеня 2026 (+03) :У БелЭн фігуруе назва [https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%AF%20%D0%94%D0%AD%D0%A1%D0%90%D0%9D%D0%A2%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%90%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%AB%D0%AF%201944 "Нармандская дэсантная аперацыя 1944"]. Думаю, варта разгледзіць такую назву для артыкула. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:44, 11 чэрвеня 2026 (+03) ::{{Перайменаваць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 22:08, 5 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Сапраўды больш распаўсюджаная назва. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:31, 16 чэрвеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, найбольш распаўсюджаная назва ў публікацыях і дыскурсе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:40, 16 чэрвеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус ёсць. Больш распаўсюджаная назва. З «Нармандскай дэсантнай аперацыі» зрабіў перасылку. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:50, 12 ліпеня 2026 (+03) == [[Ельскі ўніверсітэт]] → [[Іельскі ўніверсітэт]] == {{закрыта}} Паводле БелЭн [https://verbum.by/belen/%D0%86%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A%D0%86%20%D0%A3%D0%9D%D0%86%D0%92%D0%95%D0%A0%D0%A1%D0%86%D0%A2%D0%AD%D0%A2 тут]. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:19, 16 чэрвеня 2026 (+03) :Не актуальна, гл. адказ НАН Беларусі: {{ш|НАН-Ё}} [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:13, 16 чэрвеня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], наконт ''Не актуальна'' — перабор. Таму што [[Вікіпедыя:Кансэнсус#Кансэнсус можа змяняцца]]. І апошнім часам мы такое бачылі. Калі ў Супольнасці ёсць жаданне пераасэнсаваць кансэнсус, то чаму б і не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:34, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::Кансэнсус у чым? Адмовіцца ад прызнання, што НАН рэгулюе беларускую мову? [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:07, 19 чэрвеня 2026 (+03) :::: [[Вікіпедыя:Кансэнсус]] пры рэдагаванні артыкулаў звычайна дасягаецца натуральным шляхам — пасля таго як адзін з удзельнікаў уносіць праўку ці дадатак на якой-небудзь са старонак Вікіпедыі, усе, хто ўбачаць гэту змену, могуць на яе адрэагаваць, змяніўшы ці адмяніўшы яе, або пакінуць яе ў сіле. НАН у такім разе тут ні пры чым, маеш рацыю [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:26, 19 чэрвеня 2026 (+03) :Добра, сам выставіў - сам сябе папраўлю. Сапраўды, паводле сучасных правіл будзе Ельскі. [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/158294/1/ivchenkov%20block%20Z.pdf тут] Першапачаткова думаў, што яно падпадае пад тую ж катэгорыю, што і Іерусалім, іена і г.п. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:45, 19 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Намінацыя знята ініцыятарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 2 ліпеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == {{закрыта}} Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо не знайшоў крыніц, якія сведчылі б пра нейкае асаблівае напісанне ў гэтым выпадку. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:36, 23 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, відавочна ([[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]]). [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 23:40, 26 мая 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус ёсць. Аргументацыя дастатковая. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:55, 21 чэрвеня 2026 (+03) == [[Цімаці Хант]] → [[Тымаці Хант]] == {{закрыта}} Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.18-1.djvu_465 тут]. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:33, 27 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, згодны [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:14, 27 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:14, 16 чэрвеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:47, 16 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Неабходны кансэнсус ёсць. Крыніцы ёсць. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:50, 21 чэрвеня 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == {{закрыта}} Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменаваў на "[[Слайс жыцця]]", бо нават скрылёк, а не тое што кавалачак ці шматочак, дакладна не перадае -- слайса як тонкага зрэзу. Калі б была крыніца беларускамоўная прафесійная, была б іншая справа, не да выбару. -- == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == {{закрыта}} У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) : Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі "шырокі" вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03) ::Згодная з такім падыходам. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 21:39, 2 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Зараз у намінацыі разглядаецца вельмі шырокі спектр імён. Іх правапіс і найменне могуць залежыць ад транскрыпцыі, традыцыі ўжывання ў крыніцах, пэўных нарматыўных дакументаў. Вось так шырока падвесці вынік за перайменаванне усіх Юліюшаў будзе не зусім лагічна. Таму я прапаную пакуль зачыніць гэтае абмеркаванне і пры жаданні аўтара выносіць іх кожнага паасобку. Тым больш што цікавыя аргументы, якія можна далучыць да намінацыі, тут ужо існуюць. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:41, 22 мая 2026 (+03) == [[Бэтмен]] → [[Бэтмэн]] == {{закрыта}} Існуе на дадзены момант блытаніна паміж двума назвамі (мянушкамі) персанажа. [https://comicsby.live/manga/absalutny-batman/ Перакладныя коміксы] і [[БелЭн]] выдаюць Бэтмэн. Прапаную з улікам гэтага перайменаваць усе артыкулы, якія маюць «Бэтмен». --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:24, 20 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул ужо мае назву «[[Бэтмэн]]». --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:49, 21 мая 2026 (+03) :У такой сітуацыі [[Бэтмен (фільм, 2022)]], [[Лега Фільм: Бэтмен]] можна пераймяноўваць? [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:52, 21 мая 2026 (+03) :: Так, па ўніфікацыі можна перайменаваць (са спасылкай на гэты вынік). Толькі скажыце калі ласка на які БелЭн вы спасылаецеся, бо ў 3 томе 96-го я нічога не бачу такога. Ды і дзіўна, калі б там было, шчыра кажучы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:11, 21 мая 2026 (+03) :::[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%91%D1%8D%D1%82%D0%BC%D1%8D%D0%BD т. 8, с. 397] БелЭн мае за сабой здольнасць здзіўляць![[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:21, 22 мая 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == {{закрыта}} Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана згодна з крыніцамі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:52, 1 мая 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == {{закрыта}} Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана згодна з крыніцамі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:52, 1 мая 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == {{закрыта}} Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:53, 30 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана згодна з крыніцамі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:43, 1 мая 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == {{закрыта}} Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) ::::нам галоўнае тут не скаціцца да ўласнага даследавання. Але ва ўмовах абмежаванасці крыніц, пэўна, без гэтага цалкам не абысціся. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:41, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Уласнага даследвання няма, бо прадстаўлены беларускія крыніцы. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 1 мая 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == {{закрыта}} Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:53, 30 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус склаўся. Артыкул перайменаваны. Таксама вельмі прашу пазбягаць акрэслення працы Чаховіча як шкоднай. Мы зыходзім з [[ВП:СУ]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:59, 1 мая 2026 (+03) : Дарэчы, паважаны @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], паглядзіце яшчэ на артыкул [[Сэйнэнскі павет]]. Якая там правільная назва? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:02, 1 мая 2026 (+03) ::Трэба называць паводле артыкулаў пра гарады. Значыць Сейненскі. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:30, 7 мая 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == {{закрыта}} Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:53, 30 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус ёсць. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:54, 1 мая 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == {{закрыта}} Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:54, 30 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць кансэнсус. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:51, 1 мая 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == {{закрыта}} Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул перайменаваны згодна з крыніцамі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:40, 1 мая 2026 (+03) == [[НТБ]] → [[НТВ]] == {{закрыта}} Як і RussiaToday і іншыя каналы і гандлёвыя маркі, мусяць перадавацца ў арыгінале без перакладу. Для дадзенага канала я не бачу нідзе беларусізаванай версіі назвы, нават для беларускага аддзялення, таму мусім пакідаць расейскую версію. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:51, 25 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:57, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул перайменаваны згодна з аргументамі. Перасылка захавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:33, 1 мая 2026 (+03) == [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] == {{закрыта}} Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус ёсць, АК ёсць. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:52, 25 красавіка 2026 (+03) == [[Збігнеў Бжазінскі]] == {{закрыта}} Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03) :відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}}, пра яго ёсць артыкул у [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.03.djvu_138 БелЭн], там пададзена такая формы. Шкада, што ў самім артыкуле пра гэта аніякай згадкі. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:09, 7 красавіка 2026 (+03) ::{{зроблена}} [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 13:20, 13 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Застаўляем старую назву згодна з [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.03.djvu_138 БелЭн]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:50, 25 красавіка 2026 (+03) == [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] == {{закрыта}} Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Відавочная памылка. Выпраўлена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:44, 25 красавіка 2026 (+03) == [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] == {{закрыта}} Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных "іо" перадаецца як "іа" на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Датычна ўжывання слова «Аўдыя» існуе пэўны навуковы кансэнсус, які мы таксама пожам пабачыць [https://daviedka.bnkorpus.info/5-audyjavizualny/ вось тут]. Згодна з кансэнсусам у Вікі, а таксама ўжываннем слова па за межамі — прынята рашэнне заставіць форму «Аўдыя» ў якасці асноўнай. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:34, 19 красавіка 2026 (+03) == [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] == {{закрыта}} Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03) :Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03) ::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут] і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03) : {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. "Леан Бароўскі" выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне "Леан" у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03) :Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным "Лявон" рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- "Леан". І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03) ::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка "Асветнікі..." і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хоць форма «Леан» з’яўляецца больш дакладнай транслітарацыяй польскага імя Leon і сустракаецца ў энцыклапедычных выданнях 1990-х гадоў (ЭГБ, БелЭн), у сучаснай беларускай навуковай літаратуры назіраецца вяртанне да формы «Лявон». Вырашальным аргументам тут выступае шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі» (2017), падрыхтаванае НАН Беларусі, дзе выкарыстоўваецца варыянт «Лявон Бароўскі».<br /><br />Паколькі Вікіпедыя павінна абапірацца на найбольш актуальныя аўтарытэтныя крыніцы, цяперашняя назва захоўваецца. Пры гэтым у першым сказе артыкула мыабавязкова пазначаем арыгінальнае польскае напісанне і варыянт «Леан» як раўнапраўны для пошуку. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:06, 19 красавіка 2026 (+03) == [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] == {{закрыта}} Аргументы наступныя: # Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай. # «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі. # Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему. Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03) :я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03) : Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03) :Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не "стогадовая вайна" ўсё-такі. "Зімовая вайна" мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як "сав. — фін." — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… ("Відаць" і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03) :: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03) :::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за "разгорнутую" назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) "Зімовая вайна", але для "сініх спасылак" не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03) :"Ва ўсім свеце" гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву "Зімовая вайна" і "Працяг вайны" адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Па выніках абмеркавання прынята рашэнне не пераймяноўваць артыкул. Нягледзячы на тое, што назва «Зімовая вайна» з’яўляецца агульнапрынятым міжнародным гістарыяграфічным тэрмінам і сустракаецца ў сучасных беларускамоўных крыніцах, яна ўсё яшчэ саступае апісальнай назве «Савецка-фінляндская вайна» ў плане інфарматыўнасці для шырокага кола чытачоў. Падчас дыскусіі ўдзельнікі адзначылі, што апісальная назва адназначна акрэслівае бакі канфлікту, што з’яўляецца важным для энцыклапедычнага рэсурсу. Аргументы за ўніфікацыю з еўрапейскай традыцыяй і скарачэнне назвы былі прызнаныя важкімі і мы павінны іх улічваць. Паколькі сярод удзельнікаў не было дасягнута відавочнага кансэнсусу на карысць змены назвы, артыкул застаецца пры цяперашнім найменні. Пры гэтым назва «Зімовая вайна» павінна быць абавязкова пазначана ў прэамбуле як раўнапраўная, а таксама выкарыстоўвацца як перанакіраванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:05, 12 красавіка 2026 (+03) == [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] == {{закрыта}} Ніякаю транскрыпцыяй гэта не "асвячаецца", "традыцыі" ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03) : Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03) ::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03) : {{Не пераймяноўваць}}. "Green" на англійскай і французскай мовах гучыць як "Грын" і перакладаецца як "Грын". [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03) ::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03) :::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03) :::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03) :::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03) :::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03) :::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што "традыцыі" толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху "традыцыйнае" наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03) ::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03) ::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03) :::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03) ::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03) : З беларускага толькі пабачыў "Еву Грын" у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03) ::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA "French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]", так што карэктней будзе "Грэн". Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Падчас абмеркавання ўдзельнікі прыйшлі да згоды, што цяперашняя форма «Грын» з’яўляецца вынікам памылковай асацыяцыі з англійскім словам green. На самой справе прозвішча актрысы мае шведскае паходжанне і паходзіць ад шведскага слова gren. У шведскай мове яно вымаўляецца як [ɡreːn], а ў французскай (роднай мове актрысы) — як [ɡʁɛn]. Лачіным будзе перайменаваць прозвішча ў «Грэн»<br /><br />Што датычна імя, дык тут адназначнага кансэнсусу наконт змены на «Эва» дасягнута не было. Добрыя заўвагі з двух бакоў. Прынята рашэнне пакінуць імя ў традыцыйным/кансэнсусным для Вікі напісанні. Калі будуць новыя аргументы — можна зноў адкрыць гэтую тэму.<br /><br />Ранейшая назва «Ева Грын» захаваецца як перанакіраванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:29, 12 красавіка 2026 (+03) == [[Каханне і галубы]] → [[Любоў і галубы]] == {{закрыта}} [[Вікіпедыя:Да_выдалення#Каханне_і_галубы|Прапануецца]] перайменаваць. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:49, 17 верасня 2025 (+03) :уласна, мая прапанова, таму мой голас {{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:31, 17 верасня 2025 (+03) : СМІ (а часам адно і тое ж смі) пішуць як "любоў" [https://www.zviazda.by/sites/default/files/pdf/2015/07/28lip-1.indd_.pdf], так і "каханне" [https://zviazda.by/editions/news/yak-vyadomaya-kinagistoryya-kakhanne-i-galuby-mozha-vyglyadats-na-teatralnay-stsene/]. Трэба паглядзець што там з АК. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:31, 20 верасня 2025 (+03) ::калі няма больш-менш трывалай формы, мне здаецца, трэба глядзець на змест і сэнс назвы. Мне здаецца, што больш шырокае «любоў» лепш перадае атмасферу, змест фільма. Там рамантычны складнік моцны, але там яшчэ і сям’я вельмі важная прынамсі, і нават я бы так сказаў, што там, па маіх успамінах, важны канфлікт сям’і і кахання, дзе выхадам з’яўляецца любоў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:03, 21 верасня 2025 (+03) ::: Т. В. Пешына ў артыкуле пра рэжысёра ў БЭ т. 11 піша «Каханне і галубы». --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:37, 21 верасня 2025 (+03) ::::Калі ў БЭ ёсць, то лепей пакінуць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:19, 13 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Можа і спрэчна, але нібы ў АК больш перавага слову «каханне» тут, таму версію з «любоў» зрабіў перасылкай проста. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:24, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Царква Святога Доната]] → [[Царква Святога Даната]] (або: [[Святы Данат Задарскі]] → [[Святы Донат Задарскі]]) == {{закрыта}} Гл. [[Размовы:Царква Святога Доната#Правапіс імя|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 11:22, 10 верасня 2025 (+03) :Я так разумею, што трэба арыентавацца на арыгінал імя Donatus на лаціне для імя чалавека, а не на сучаснае прачытанне на харвацкай. Адносна будынку, здаецца ў нас прынята ўтвараць назвы ад імя, а не транскрыбіраваць з мясцовай назвы. Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} артыкул пра царкву. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:47, 18 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Абмеркаванне павісла, таму перайменаваў. Я не эксперт у лаціне, але нібы па правілах у слове Donatus ідзе націск на «a». Таму, кіруючыся гэтым і аргументацыяй вышэй, зрабіў усё ў адпаведнасці з гэтым вымаўленнем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:22, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Януш Валуш]] → [[Януш Валусь]] або [[Януш Валюсь]] == {{закрыта}} Гл. [[Размовы:Януш Валуш|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 11:47, 28 жніўня 2025 (+03) :згодны. Бліжэй нібыта «Ва́люсь» [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:52, 18 верасня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} Паводле польска-беларускай практычнай транскрыпцыі мае быць "Валюсь". [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:49, 27 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана ў [[Януш Валюсь]]. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:13, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Ілукстэ]] → [[Ілукшта]] == {{закрыта}} Традыцыйная назва, раз пераймяноўваем літоўскія і украінскія гарады, то будзе паслядоўна па ўсіх бегчы, калі канечне традыцыйная назва сапраўды функцыянуе ў беларускай шырэй, чым сучасная. У Google Scholar Ілукшта 3 разы сустракаецца, Ілукстэ — 2, можна яшчэ крыніц пашукаць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 24 сакавіка 2025 (+03) :{{перайменаваць}} Але ўвогуле, трэба сістэмная праца з назвамі Латвіі, бо ізноў пануе савецкая практыка, а беларуская традацыя адкідаецца.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:04, 28 сакавіка 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} Выключэнне было зроблена для горада Вільня, усё астатняе мусіла быць аформлена ў выглядзе дапаўнення да правіл наймення артыкулаў, каб азначыць межы прымянення, але яго не з'явілася дагэтуль - кожны ўдзельнік трымае ў галаве нейкае сваё правіла наймення літоўскіх тапонімаў і межы прымянення гэтых правіл. Не трэба гэты сыры прадукт распаўсюджваць далей да фармальнага афармлення зразумелых правіл. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:20, 1 красавіка 2025 (+03) :{{перайменаваць}}, якія "выключэнні"? Гэта ж нават на слых умоўна "я чуў", а крыніцы прывялі ўжэ. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 11:42, 11 красавіка 2025 (+03) :таксама звяртаю ўвагу, што пасля перайменавання, варта будзе падняць пытанне пра назву горада [[Даўгаўпілс]] і патэнцыйна іншых населеных пунктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:34, 21 лістапада 2025 (+03) ::Пераназывайце ўжо і закрывайце абмеркаванне. Год вісіць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:18, 13 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Большасць выказалася «за», таму перайменаваў. Заўважу, што гэта ўсё ўказвае на тое, што пасля перайменавання НП у Літве будзе паслядоўным пераймяноўваць многія населеныя пункты ўва ўсіх суседніх краінах калі ёсць традыцыйная функцыянальная беларуская назва, зафіксаваная ў АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:07, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Рональд Коўз]] → [[Рональд Коўс]] == {{закрыта}} Прозвішча чытаецца як [kəʊs]. І ў нашай [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|сістэме транскрыпцыі]], і ў [[:ru:Англо-русская практическая транскрипция|сістэме]] ад ру вікі, гук [s] заўсёды перадаецца як «с». Літара «з» — паўстаў імаверна ад няправільнага прачытання імя раней у рускай мове. Калі ў нас няма АК з Коўз, то прапаную перайменаваць. Дарэчы на вымаўленне слова ў беларускай мове напісанне не ўплывае, гэта чыста выпраўленне для паслядоўнасці менавіта пісьма. — [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 22 студзеня 2025 (+03) : "З" тут яўна артэфакт няправільнае расійскае перадачы (як які-небудзь гішпанскі Радрыгез умоўна), таму не мусіць існаваць. {{перайменаваць}} [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:00, 19 лютага 2025 (+03) :{{Каментарый}} Не можа быць Коўс, гэта супярэчыць правілам: Гук [у] не чаргуецца з [ў] у запазычаных словах, якія заканчваюцца на -ум, -ус --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 12:33, 28 сакавіка 2025 (+03) ::У арыгінале «Coase» — гэта этымалагічна не ёсць -ус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:06, 28 сакавіка 2025 (+03) :::Мы прымяняем правілы да беларускай транслітарацыі, а не да арыгінальнай назвы. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:55, 1 красавіка 2025 (+03) ::::Вы не правы тут. Гэта правіла тычыцца іменна лацінскіх канчаткаў. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 11:24, 11 красавіка 2025 (+03) :::::Не толькі лацінскіх канчаткаў: страус, соус. [[Удзельнік:Burzuchius|Burzuchius]] ([[Размовы з удзельнікам:Burzuchius|размовы]]) 22:08, 13 красавіка 2025 (+03) ::::::Страус, соус. Я, само-сабою, няправільна выказаўся, недакладна — не канчаткаў як такіх а фіналяў. Так, страус і г. д., але ж вы пэўна зразумелі, што гэтта вялося іменна пра лацінскія канчаткі, фіналі ў словах з другіх моў тут ні пры чым. (У Правілах пра -ум, -ус акурат пра іх, пра лаціну, гэта калі здаровы глузд не выкідваць на абочыну; так дык Правілы наагул слаба распрацаваныя) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 06:02, 20 красавіка 2025 (+03) ::Падтрымаю варыянт з "Коус". Самому гэтае правіла падаецца дзіўным, але як ні круці, сказана проста "у запазычаных словах, якія заканчваюцца на -ум, -ус", без удакладнення паходжання. Маем, зрэшты, [[Штраус]], дзе прозвішча хіба не лацтнскае. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:20, 22 снежня 2025 (+03) :{{перайменаваць}} у «Коус». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:54, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} Сістэмная перадача ў беларускай мове.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:16, 13 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Выглядае на тое, што кансэнсус склаўся бліжэй да формы «Коус», таму перайменавана пад такую форму. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:59, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Шнеўр Залман з Лядаў]] → [[Шнеер Залман з Лядоў]] == {{закрыта}} У тапоніме націск падае на канчатак, граматычная база дае два варыянты роднага склону: Лядоў і Ляд. Імя прапаную перадаваць з ідыша, Шнеер ці Шнэер.--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:07, 10 верасня 2025 (+03) :наконт прозвішча згодны, наконт імя — не магу пацвярдзіць, бо слаба чытаю на ідышы і няма версіі з агаласоўкамі пад рукой. Нямецкая вікі падае версія Schneur (Шнэур), хіба на ідышы не мусіць быць так жа? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 11 верасня 2025 (+03) :у польскім вікіслоўніку, напрыклад [[:pl:wikt:שניאור]] -[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 15:17, 15 верасня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} У БелЭн і БСЭн "ШнЕер", штопраўда, у дачыненні ягонага нашчадка [[Залман Шнеур]]. Якога, дарэчы, таксама трэба перайменаваць, бо форма "Шнеур" немагчымая. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:46, 27 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана згодна з абмеркаваннем. У БелСЭ і БелЭн не знайшоў сам. Калі @[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] зможа дадаць спасылкі з пазнакамі старонак у тамах, то будзем вельмі ўдзячныя! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:55, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Onliner.by]] → [[Onliner]] == {{закрыта}} Больш вядомы пад гэтай назвай. А са старой назвы заставіць перасылку. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:16, 15 кастрычніка 2025 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з сайтам, менавіта такая ў выдання афіцыйная назва, без дамена. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:22, 29 кастрычніка 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з сайтам. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перанесена згодна з абмеркаваннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:33, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Элекцыя Viritim]] → [[Electio viritim]] == {{закрыта}} Варта перайменаваць з сумесі кірыліцызаванай польскай і латыні на нешта аднастайнае — або цалкам на лаціне (што вынесена ў загаловак як самае відавочнае), або ўжо па-беларуску (не рызыкну прапанаваць варыянты). У сучасным выбарчым праве падобнае называецца [[Прамыя выбары|прамымі выбарамі]] (то-бок непасрэдныя, не за прадстаўніка на выбары, а непасрэдна за кандыдата на пасаду). Толькі цяпер гэта ўсеагульныя выбары, а тут усеагульна-саслоўныя. Адзіная знойдзеная праз Гугл беларуская крыніца[https://knihi-online.com/duch-casu-jury-viesialkouski.html], дзе ўжываецца слова «вірытым», ускосна дае «выбары ад вірытым», але па-мойму толькі бо аўтар (або арганізатары тых выбараў) не ведалі як гэта па-беларуску называецца ў сучаснасці. Калі ласка, вашы думкі на гэты конт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:21, 20 лістапада 2025 (+03) :мне здаецца, лепш першай назвай выкарыстоўваць лацінскі арыгінал і дадаваць беларускія пераклады па меры ўзнікнення ў крыніцах, а таксама можна ў дужках падаць кароткі пераклад назвы на беларускую з тлумачэннем этымалогіі, як гэта робіцца ў іншых артыкулах. Таму {{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:38, 27 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} на лацінскую назву. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:51, 9 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус ёсць, нехта ўжо перайменаваў. Лід пажадана палепшыць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:31, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Храм Гроба Гасподняга]] → [[Храм Труны Гасподняй]] == {{закрыта}} Такі варыянт выкарыстоўваецца ў БелЭн; т.7 с.172, т.1, с. 309 --[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:57, 19 студзеня 2026 (+03) :Тут БЭ можа і не зусім і аўтарытэтнай будзе. Перасылка ёсць і, відаць, трэба яўна напісаць у артыкуле які варыянт дае БЭ. Ёсць традыцыя, беларускія пераклады Новага Запавету, адкуль уласна гэтае паняцце. Пагатоў, труна -- гэта ж пэўны прадмет і тут гаворка не пра яго адназначна. Трэба комплекс крыніц браць і каб усё ж бліжэйшых да хрысціянскай тэматыкі. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:32, 24 студзеня 2026 (+03) ::тут хутчэй сапраўды будзе «гроб» па значэнні бліжэй, як польскае «grób». {{не пераймяноўваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:48, 3 лютага 2026 (+03) :::Мо я неяк няправільна шукаю, але слова "гроб" няма ані ў ТСБМ, ані ў ТСЛБМ, ані ў граматычнай базе інстытута мовазнаўства. Адкуль тады браць значэнне? [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:57, 3 лютага 2026 (+03) ::::тут ужо трэба ставіць пытанне па крыніцах у [[Гроб Гасподні|гэтым артыкуле]]. Я не магу знайсці лепшага адпаведніка для беларускай мовы. Не выключаю, што ў рэлігійнай тэрміналогіі слоўнікі могуць адставаць. Да таго ж, гэта досыць дыскусійнае поле па сённяшні дзень. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:04, 3 лютага 2026 (+03) :::::Таксама ў [https://knihi.com/none/Sviataja_Biblija_Novy_Zapaviet_orig.html Новым Запавеце Чарняўскага] бачым гроб, а ў [https://knihi.com/none/Sviataja_Biblija_Novy_Zapaviet_orig.html рэдакцыі 99-га] — магіла. Не выключаю, што гэта не было ініцыятывай самога Чарняўскага. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:28, 3 лютага 2026 (+03) ::::::У Евангеллі Мацвея (разд. 27, 60) выдання Рымска-каталіцкай царквы, 2017, Пераклад Біблейскай Камісіі ::::::пры Бел. Экзархаце РПЦ, перакладзе Сёмухі 2002, А. Бокуна 2023, паўсюдна магіла. А ў рэдакцыі Чарняўскага ад 2017, якая была ўжо пасля смерці аўтара, ужываецца слова «склеп». Усе прыведзеныя варыянты кнігі зручна сабраныя [https://www.biblija.by/online/ тут], як што. ::::::Ёсць падставы прапанаваць паўсюдна замяніць на «Магілу Гасподнюю». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:41, 3 лютага 2026 (+03) :::::::З пададзенай аргументацыяй згодны, "Магіла гасподня" выглядае найбольш правільным варыянтам. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:25, 14 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Згодна з абмеркаваннем, перакладзена ў адпаведнасці з большасцю перакладаў Бібліі у [[Храм Магілы Гасподняй]] [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:26, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Дамброва Бяластоцка]] → [[Дуброва-Беластоцкая]] == {{закрыта}} Назва, якая шырока выкарыстоўваецца тамтэйшымі беларусамі, сапраўдная нештучная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:47, 15 студзеня 2026 (+03) : Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], тут яўна ёсць патрэба глядзець шырэй на рэчы — перадача назваў паселішчаў [[Усходняя Беласточчына|Усходняй Беласточчыны]] датычыць шматлікіх кейсаў. Адзінкавы перанос засведчыць усяго толькі нашую непаслядоўнасць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:31, 15 студзеня 2026 (+03) ::Гэта не адзінкавы перанос. Буду выстаўляць паступова пад нармальныя замацаваныя назвы. Ужо крыху прайшоўся вёскамі Сакольскага павета. Не зусім разумею, адкуль узялася практыка выкарыстоўваць нейкія прыдуманыя для беларускай мовы назвы, гэта так нідзе не робіцца. З тапонімамі Літвы крыху разгроб, цяпер вось будзем Польшчу глядзець. Для значных паселішчаў ёсць крыніцы кшталту Гістарычнага атласа. Для маленькіх глядзець ужыванне ў беларускай прэсе. Дарэчы, менавіта так складаўся тапанімічны даведнік Рапановіча ў Беларусі, які потым стаў асновай для даведніка Лемцюговай. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:06, 15 студзеня 2026 (+03) ::: Праграмная рада тыднёвіка "Ніва" шмат гадоў і паслядоўна падае на яго старонках беларускія назвы паселішчаў, але белвікіпедысты аддаюць перавагу інструкцыі па транслітэрыцыі, гл. напр. у арт. [[Бельск Падляскі]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:11, 15 студзеня 2026 (+03) ::::Гэта вялікая бяда, што калісьці аматары мёртвых інструкцый транслітарацыі дабраліся да тапаніміі і ім ніхто нічога не сказаў па справе. Да таго ж, інструкцыі тычацца назваў, якія не замацаваныя ў мове. Цяпер выпраўляць — вельмі цяжкая праца, але за яе трэба брацца. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:58, 16 студзеня 2026 (+03) ::::: [[Дубічы Цэркеўнэ]], гміна дзе беларусы ў абсалютнай перавазе, еднак трохэ з польскего мувён. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:54, 16 студзеня 2026 (+03) ::::::Але вы падтрымайце іншыя перайменаванні, ці як. Правёў сур’ёзную працу дзеля выпраўлення тапаніміі Падляшша. Хіба ўсе назвы з створаных выправіў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:02, 14 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перанесена.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:13, 13 сакавіка 2026 (+03) == [[Эсфір (дачка Амінавада)]] → [[Эсфір (дачка Амінадава)]] або [[Эсфір]] == {{закрыта}} Гл. [[Размовы:Эсфір (дачка Амінавада)#Амінадава?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 19:19, 8 студзеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} у [[Эсфір]]: відавочная абдрукоўка. У некаторых моўных версіях ёсць удакладненне - [https://de.wikipedia.org/wiki/Ester_(Bibel) Эсфір (Біблія)], або [https://sk.wikipedia.org/wiki/Ester_(biblick%C3%A1_postava) Эсфір (біблійны персанаж)], аднак старонак неадназначнасці (спасылак на артыкулы пра іншых Эсфір) нават там не знайшоў. І ў нас таксама падобнае ўдакладненне лічу непатрэбным. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:50, 9 студзеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} у [[Эсфір]]: няма патрэбы ва ўдакладненні, пагатоў такім, мякка кажучы старамодным :) --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:17, 17 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана пад назву [[Эсфір]], а таксама дададзена дадатковая старонка перасылкі. На старонцы размоў асобна адзначана праблема перадачы імя Амінадаў/Абігаіл/... у беларускай. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:52, 3 лютага 2026 (+03) == [[Адольф Гітлер Уунона]] → [[Адольф Уунона]] == {{закрыта}} Асоба афіцыйна змяніла імя ([https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/11/28/namibian-politician-named-adolf-hitler-wins-re-election/ крыніца]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 18:36, 28 лістапада 2025 (+03) :{{перайменаваць}}, але важна пакінуць у лідзе ягонае папярэдняе імя, бо яно вельмі медыйнае [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:04, 30 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Асоба афіцыйна змяніла імя. Артыкул перайменаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:41, 26 студзеня 2026 (+03) == [[Страдзівары]] → [[Страдывары]] == {{закрыта}} Згодна з БелЭн ([https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_192 т. 15, с. 192]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 00:32, 11 студзеня 2026 (+03) :Раз у БелЭн, то {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:59, 19 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перанесена як у крыніцы, перасылка пакінута, бо памылка папулярная і не арфаграфічная. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:02, 23 студзеня 2026 (+03) == [[Анатоль Аляксеевіч Стэпусь]] → [[Анатоль Аляксеевіч Сцепусь]] == {{закрыта}} Напісанне прозвішча ''Сцепусь'' даеца на сайтах [https://mfa.gov.by/be/press/news_mfa/b797e4897c39802e.html МЗС Беларусі], [https://bel.sputnik.by/20170408/dyplamatyya-kultury-u-ehstonii-prahodzic-vystava-belaruskih-mastakou-1028215799.html Sputnik Беларусь], [https://www.sb.by/articles/glytok-pavetra-z-batska-shchyny-estoniya.html СБ Беларусь сегодня] і іншых. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:09, 21 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Памылка ў назве. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:18, 23 студзеня 2026 (+03) {{закрыта}} == [[Руска-турэцкія войны]] → [[Расійска-турэцкія войны]] == У артыкулах вядзецца пра расійска-турэцкія войны, а не пра рускія.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:36, 30 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}, згодна з меркаваннем ніжэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:04, 1 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:27, 15 студзеня 2026 (+03) == [[Ідзанакі і Ідзанамі]] → [[Ідзанагі і Ідзанамі]] == {{закрыта}} Гл. [[Размовы:Ідзанакі і Ідзанамі|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 11:47, 28 жніўня 2025 (+03) : Вось тут неадназначна, бо можа ў пытаннях вымаўлення аўтар і правы, але ж мы тут заўсёды аддаем перавагу АК. Калі там напісана "Ідзанакі", а іншых прыкладаў у бел АК няма - хутчэй за ўсё назва застанецца. Не падводжу вынік, хачу пачуць што думаюць іншыя ўдзельнікі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:37, 7 верасня 2025 (+03) ::Я бы пакінуў «Ідзанакі», бо АК, але варта было б адзначыць арыгінальнае вымаўленне з транскрыпцыяй на беларускую. Але ёсць сумневы, што варта перадаваць японскае -gi- ў беларускай як -кі-, бо насамрэч да выбухнога ґ бліжэй к, а не фрыкатыўны г. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:50, 18 верасня 2025 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} Усё ж такі перавагу трэба аддаваць беларускім крыніцам. Тым болей, як было зазначана вышэй, бягучы варыянт нельга лічыць памылкай. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:09, 22 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Прыкладаў іншага напісання ў беларускіх аўтарытэтных крыніцах не прыведзена. Артыкул пакінуты пад цяперашняй назвай. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:43, 11 студзеня 2026 (+03) == [[Небаскроб Мэры-Экс]] → [[Сент-Мэры Экс 30]] == {{закрыта}} У цяперашняй назве ўжыта няпоўная назва вуліцы. Варта таксама пазначыць нумар будынка, бо там ёсць і іншыя хмарачосы, напрыклад [https://en.wikipedia.org/wiki/70%20St%20Mary%20Axe Сент-Мэры Экс 70]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 07:28, 22 лістапада 2025 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 27 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Аргументацыя слушная, супраць ніхто не выступаў. Артыкул перайменаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:21, 11 студзеня 2026 (+03) 63k6x6ygqlbuzq12pzfsjhcgp21rcwh 0 803218 5199525 5153692 2026-09-15T08:53:41Z ~2026-49907-29 174096 редакция devby просит внести правку в связи с новым статусом медиа, можем верифицировать наш запрос и ответить на вопросы editor@devby.io 5199525 wikitext text/x-wiki {{улдасл}} [[Файл:Lithuanian language in the 16th century.png|міні|Абсяг літоўскай мовы ў XVI ст. паводле Зігмаса Зінкявічуса. Яго паўднёва-ўсходнюю мяжу можна лічыць умоўнай мяжой Усходняй Літвы на тэрыторыі сучаснай Беларусі.]] '''Усходняя Літва''' ({{lang-lt|Rytų Lietuwa}}, {{lang-pl|Litwa Wschodnia}}) — умоўная рэтраспектыўная назва усходняй часткі гістарычнай Літвы (''[[Літва (зямля)|Lithuania propria]]'', як асноўнай часткі дзяржаўнай тэрыторыі [[ВКЛ]], пачаткова населенай пераважна [[Літоўцы|літоўцамі]]) ў працах некаторых гісторыкаў і філолагаў, якая падкрэслівае інтэнсіўнасць працэсаў моўнай і культурнай [[Славянізацыя|славянізацыі]] насельніцтва гэтай тэрыторыі. У іншым разуменні — гістарычны рэгіён на сумежжы сучасных Літоўскай Рэспублікі і Рэспублікі Беларусь, вылучаны постфактум, які ў мінулым складаў частку гістарычнай Літвы, але ў выніку асіміляцыйных працэсаў не захаваў [[Літоўская мова|літоўскую мову]] і гістарычную ідэнтычнасць, і ў большай частцы не ўвайшоў у склад сучаснай дзяржаўнай тэрыторыі [[Літоўская Рэспубліка|Літоўскай Рэспублікі]]. Дакладнае вызначэнне ўсходніх межаў Літвы, у кожную гістарычную эпоху, уяўляе сабой складаную задачу, праз шматзначнасць і пэўную размытасць самога тэрміну «Літва». Гэтыя межы да канца XVIII ст. паступова адсоўваліся на ўсход, затым да [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] заставілася адносна стабільнымі, а пасля разгрому паўстання пачалі адсоўвацца на захад. Першыя прыкметы самабытнасці рэгіёну можна ўгледзець у [[Культура ўсходнелітоўскіх курганоў|Культуры ўсходнелітоўскіх курганоў]] — археалагічнай культуры, вядомай па пахавальных помніках балцкіх плямён III—XII стст., якія сустракаюцца на сучаснай тэрыторыі ўсходняй і паўднёва-ўсходняй [[Літва|Літвы]] і паўночна-заходняй [[Беларусь|Беларусі]] ад сярэдняга цячэння [[Нёман]]а на захад ад [[Свір (возера)|возера Свір]] на усход, ад вярхоўяў ракі [[Швянтойі (прыток Віліі)]] на поўнач да басейна [[Мяркіс|ракі Мяркіс]] [[Мяркіс|(Мерач)]] на поўдзень. Ужо ў канцы той эпохі рэгіён робіцца кантактнай балта-славянскай зонай. == Усходняя Літва ў працах Зігмаса Зінкявічуса == Выбітны літоўскі мовазнаўца, прафесар [[Зігмас Зінкявічус]], вызначаў Усходнюю Літву перш за ўсё праз прызму лінгвістыкі і гісторыі рассялення [[Балты|балтаў]]. З гістарычнага пункту гледжання да Усходняй Літвы ён адносіў тэрыторыі, якія сёння знаходзяцца ў паўночна-заходняй частцы сучаснай Беларусі (рэгіён Верхняга [[Панямонне|Панямоння]]) і [[Віленскі край]] Літоўскай Рэспублікі. [[Файл:Моўная сітуацыя на Віленшчыне ў пачатку XX стагоддзя.svg|міні|Моўная сітуацыя на Віленшчыне ў пачатку XX стагоддзя паводле літоўскага мовазнаўца Алойзаса Відугірыса. Ружовым — беларускамоўныя зоны, зялёным — літоўскамоўныя, жоўтым — польскамоўныя]] У сваіх працах (перадусім у кнізе «Усходняя Літва ў мінулым і сучаснасці», 1993)<ref>Zigmas Zinkevičius. Rytų Lietuva praeityje ir dabar. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1993. Русский перевод: Зинкявичюс З. Восточная Литва в прошлом и настоящем. Вильнюс: Mokslo ir enciklopediju leidykla, 1996. </ref> Зінкявічус даказваў, што гэтая тэрыторыя і асноўная частка яе карэннага насельніцтва мае глыбокае балта-літоўскае паходжанне. Ён вылучаў яе на аснове рудыментаў літоўскай [[Тапаніміка|тапанімікі]] і прысутнасці літоўскай мовы, якая захоўвалася тут да XVII—XVIII стагоддзяў, а ў асобных анклавах і пазней, і разглядаў Усходнюю Літву як рэгіён былой Літвы, які зазнаў найбольш інтэнсіўную славянізацыю. Працэс масавага нізавога пераходу на «[[Простая мова (група дыялектаў)|простую мову]]» (блізкую да будучай літаратурнай [[Беларуская мова|беларускай мовы]]), які пачаўся не пазней за XVI стагоддзе, адбываўся пад моцным культурным уплывам сталічнай Вільні, — асабліва [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] і [[Віленская архідыяцэзія|Віленскай архідыяцэзіі]]. На верхніх «паверхах» грамадства гэты працэс выглядаў як паланізацыя, але ў вясковых нізах — як выцясненне літоўскай размоўнай мовы «простай». Гэты працэс фактычна завяршыўся з беларускага боку мяжы на пачатку XXI стагоддзя, і нават у нашы дні ўсё яшчэ працягваецца з літоўскага боку мяжы<ref>Ф. Раўбіч. [https://nashaniva.com/359982 У памежных вёсках на Віленшчыне беларуская мова працягвае выцясняць літоўскую] // Наша Ніва 25.01.2025 </ref>. Рудыменты літоўскай лексікі захоўваюцца ў гутаркавай мове на вялікай тэрыторыі Панямоння для абазначэння побытавых і прыродных рэалій (''[[свіран]]'', ''[[Ройста|ройст]], [[Віціна|віціна,]] шашок, кудра, кукуць, пумпурына'' і іншыя [[літуанізм]]ы)<ref>Лаучюте, Юрате Алоизовна. Словарь балтизмов в славянских языках / Ю. А. Лаучюте; АН СССР, Институт языкознания. Ленинград: Наука, Ленинградское отделение, 1982.</ref>. == Усходняя Літва ў працах Алега Дзярновіча == Беларускі гісторык і археолаг [[Алег Іванавіч Дзярновіч|Алег Дзярновіч]] аперыруе паняццем «Усходняя Літва» у блізкім да Зігмаса Зінкявічуса сэнсе, але робячы большы акцэнт на даўні і важны ўклад продкаў беларусаў (якія ў часы стварэння ВКЛ мелі праваслаўнае веравызнанне) у культуру гэтага рэгіёну. Ён разглядае яго як памежны, дзе адбывалася інтэнсіўнае ўзаемадзеянне балцкай (літоўскай) і славянскай культур і даследуе фарміраванне [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] праз прызму этнакультурных і моўных кантактаў — на прыкладзе, перадусім [[Крэва]] і [[Гальшаны|Гальшанаў]] ХI—XIV стагоддзяў, але і ў параўнанні з іншымі найважнейшымі цэнтрамі рэгіёну — [[Вільня]]й і [[Кернава]]м. Яго даследванні абапіраюцца на археалагічныя дадзеныя (тыпы пахаванняў, рэчавы комплекс) і аналіз крыніц, якія паказваюць на высокую ступень змяшання культур у рэгіёне і дазваляюць разумець ранняе ВКЛ не як выключна заваёўніцкую дзяржаву, а як прастору балта-славянскага культурнага сінтэзу<ref>Дзярновіч А. І. [https://www.academia.edu/24833898/%D0%9A%D1%80%D1%8D%D0%B2%D0%B0_%D1%8F%D0%BA_%D0%A3%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D1%8F_%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D1%83_%D0%A5I_XIV_%D1%81%D1%82%D1%81%D1%82 Крэва як Усходняя Літва: да праблемы балта-славянскіх кантактаў у ХI—XIV стст.] // Научные чтения, посвящённые Виктору Владимировичу Мартынову: сб. науч. тр. Вып. 3. — Минск: РИВШ, 2016. — С. 58—63.</ref>. Паводле яго высноў, «можна казаць пра біэтнічнасць старажытнай Літвы, якая мела відавочную сацыяльную градацыю. Славяне займалі нішу гандлёва-рамеснага насельніцтва ў ранніх літоўскіх гарадах і забяспечвалі гандлёвыя сувязі рэгіянальных цэнтраў Літвы з цывілізацыйнымі цэнтрамі Усходняй Еўропы. Ва Усходняй Літве (гістарычнай Віленшчыне), паводле Дзярновіча, ў XII—XIV стст. магло прысутнічаць і сельскае славянскае насельніцтва. Такім чынам ствараўся той культурна-эканамічны кантэкст, які, урэшце рэшт, стаў вызначальным для ўзнікнення Вялікага княства Літоўскага»<ref>Олег Дзярнович. [https://www.academia.edu/88997808/%D0%92%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0_XI_XIII_%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%B8_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D1%85%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B0 Восточная Литва XI−XIII веков: проблема этнокультурных и социокультурных характеристик поселений раннегородского типа] // Балто-славянские исследования — XXI: Сб. науч. трудов. Москва, 2021. С. 405—425.</ref> <ref>А. І. Дзярновіч. [https://www.academia.edu/44457009/%D0%97%D0%95%D0%9C%D0%9B%D0%86_%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%9A%D0%90_%D0%9B%D0%86%D0%A2%D0%9E%D0%8E%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%9F%D0%90%D0%9C%D0%95%D0%96%D0%96%D0%90_%D0%8E_%D0%A5_%D0%A5%D0%86%D0%86%D0%86_c%D1%82%D1%81%D1%82_%D0%90%D0%94_%D0%9A%D0%A0%D0%AD%D0%92%D0%90_%D0%94%D0%90_%D0%9A%D0%95%D0%A0%D0%9D%D0%90%D0%92%D0%AB Землі беларуска-літоўскага памежжа ў Х-ХІІІ cтст.: ад Крэва да Кернавы] // Доклады Национальной академии наук Беларуси. 2020. Т. 64, № 5. С. 632—640.</ref>. Фактычна менавіта ўсход ранняй Літвы стаў калыскай літоўскай дзяржаўнасці ў XII—XIV стагоддзях і захоўваў сваю выключна важную ролю ў Літве, праз усе этнічныя, канфесійныя і культурныя змены амаль да сярэдзіны ХX стагоддзя. У XIV—XVIII стагоддзях рэгіён стаў ці не самым шматнацыянальным і шматканфесійным ува ўсёй Рэчы Паспалітай. Апроч літоўцаў і русінаў, тут жылі палякі (пераважна літоўскага паходжання), яўрэі, [[Беларускія татары|татары,]] [[Караімы Літвы|караімы]], [[Стараверы ў Беларусі|стараверы,]] немцы і іншыя. == У ХІХ стагоддзі == Нягледзячы на ​​змену мовы з літоўскай на славянскія (польскую і беларускую або «[[Простая мова (група дыялектаў)|простую]]»), гэтая тэрыторыя ў ХІХ стагоддзі, з пункту гледжання ідэнтычнасці, усё яшчэ ўспрымала сябе як адзінае цэлае з літоўскамоўнай Літвой, з’яўляючыся своеасаблівым «эпіцэнтрам» інтэлектуальнай і творчай актыўнасці тагачаснай польскамоўнай Літвы. Мяжа [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|1-га падзелу Рэчы Паспалітай]] (ці, ў спрошчаным разуменні, па [[Дзвіна|Дзвіне]], [[Бярэзіна|Бярэзіне]] і [[Дняпро|Дняпру]]) успрымалася як мяжа паміж Літвой і Беларуссю (да якой адносілі [[Віцебская губерня|Віцебскую]] і [[Магілёўская губерня|Магілёўскую]], а з сярэдзіны ХІХ стагоддзя часта і большую частку [[Смаленская губерня|Смаленскай губерні]]). Менавіта з усходу так разумелай Літвы паходзілі, ці былі звязаныя з ёй сваёй культурнай і грамадскай дзейнасцю такія [[літвіны]] ХІХ стагоддзя, як [[Адам Міцкевіч]], [[Уладзіслаў Сыракомля]], [[Станіслаў Манюшка|Станіслаў Манюшка,]] [[Ігнацы Ходзька|Ігнацы Ходзька,]] [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнацы Дамейка,]] [[Тэадор Нарбут]], [[Яўстах Піевіч Тышкевіч|Яўстах Тышкевіч,]] [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]] і многія іншыя. Яны, асабліва ў перыяд паміж паўстаннямі 1830—1831 і 1863—1864 гадоў фактычна вызначалі сэнсавае напаўненне паняцця «Літва»: складалі большасць сярод самых вядомых выкладчыкаў і выпускнікоў Віленскага ўніверсітэту, выдаўцоў і аўтараў уплывовых літаратурна-грамадскіх часопісаў, знакавых для фармулявання літоўскай (у тагачасным разуменні) ідэнтычнасці кніг і твораў мастацтва, актыўна распрацоўвалі (на польскай мове) важныя для літоўскай культуры міфы пра [[Маргер]]а, [[Мілда — багіня кахання|Мілду]], [[Рута пахучая|руту]] як нацыянальную кветку Літвы, [[крупнік]] як яе нацыянальны напой і гэтак далей. Амаль усе грамадскія і культурныя дзеячы гэтага часу, якія вызначалі сябе як «[[літвіны]]», паходзілі з правага берагу [[Бярэзіна|Бярэзіны.]] У той час як на левым беразе, у межах [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|Першага падзелу Рэчы Паспалітай,]] з 1830-х гадоў усё больш замацоўвалася рэгіянальная беларуская ідэнтычнасць — у тым ліку сярод часткі выхадцаў з каталіцкай шляхты, лаяльнай да ўлады і пануючай культуры імперыі (такіх як [[Ян Баршчэўскі]], [[Антон Іванавіч Абрамовіч|Антон Абрамовіч]] і іншыя). Літоўская («літвінская» ў сучасным разуменні) свядомасць шляхты і часткова мяшчанства і сялянства ХІХ — пачатку ХX стагоддзяў грунтавалася не на валоданні літоўскай мовай (хаця яе сімвалічная каштоўнасць у рэтраспектыве і прызнавалася) і не на нізавой народнай літоўскай культуры, а на адчуванні гістарычнай пераемнасці з творцамі дзяржаўнасці ВКЛ, на літоўскай гістарычнай міфалогіі і рамантычных сантыментах да літоўскіх сімвалічных рэалій (рута, крупнік, халаднік, вуж і гэтак далей). == Ссоўванне мяжы Літвы на паўночны захад == [[Файл:1712. Samogitie et Lithuanie Propre, Grand Duché de Lithuanie.png|міні|Lithuanie Propre на мапе Анры Шатэлена 1712 г. «Samogitie et Lithuanie Propre, Grand Duché de Lithuanie» вылучаная светла-зялёным колерам.]] Аднясенне [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] да Літвы было няўстойлівым, часам некаторыя даследчыкі і публіцысты лічылі яе часткай [[Чорная Русь|Чорнай Русі]] ці нават Беларусі. Устойліва «літоўскімі» лічыліся толькі [[Віленская губерня|Віленская]] і [[Гродзенская губерня|Гарадзенская]] губерні (дакладней, яе паўночная палова) і [[Ковенская губерня]], утвораная ў 1843 годзе з паўночна-заходняй часткі Віленскай). Пасля паражэння [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] намецілася ўстойлівая тэндэнцыя да скарачэння тэрыторыі Літвы (у суб’ектыўным успрыняцці як імперскіх уладаў, так і апазіцыйнай ім «літоўскай» шляхты) і паступовага ссоўвання яе мяжы на паўночны захад. У значнай ступені гэта было звязана з новай роллю [[Мінск]]а як цэнтра [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікатарскай]] дзейнасці ўраду ў літоўска-беларускіх губернях, які супрацьпастаўляўся нелаяльнай імперыі Вільні. Аднак і ў кожным разе, з эканамічнай эмансіпацыяй сялянаў і пашырэннем пісьменнасці (на базе рускіх школ) ідэнтыфікацыя жыхароў як "літвінаў", а зямлі як часткі Літвы магла захавацца толькі на тэрыторыі з істотнай перавагай старакаталіцкага насельніцтва. У 1880-х гадах старая шляхецкая польскамоўная Літва ў значнай ступені збанкрутавала эканамічна, і згубіла эканамічную і сацыяльную базу, пад час глабальнага аграрнага крызісу. Ён разарыў мноства традыцыйных гаспадарак, якія не перабудаваліся на капіталістычны лад. Да таго ж, з сярэдзіны 1880-х гадоў пачынае актыўна дзейнічаць «младалітоўскі» рух, які рэзка выступіў супраць польскага культурнага ўплыву. == Змена крытэрыяў літоўскасці == Выпрацаваныя старой шляхецкай Літвой міфы і сімвалы, тое што адрознівала Літву ад Белай Русі, ў пэўнай ступені перайшлі ў літоўскамоўны дыскурс (праз дзвюхмоўную дробную і сярэднюю шляхту), але змяніўся галоўны крытэрый вызначэння таго, хто лічыцца літвінам (літоўцам). Цяпер гэта не шляхціч (радзей мяшчанін і зусім рэдка сялянін) католік, які звязаны з Літвой гістарычнай традыцыяй. А любы, хто гаворыць і чытае / піша [[Літоўская мова|па літоўску]], і гэта дробны шляхціч, адукаваны селянін, разначынец. Па факце ён таксама католік, і таксама спасылаецца на гісторыю Літвы, але істотна пераасэнсаваную, з вельмі крытычнай ацэнкай усіх польска-літоўскіх уній. Гэтая змена крытэрыяў істотна знізіла частату згадак пра (Верхняе) [[Панямонне]] як пра [Усходнюю] Літву<ref>Алесь Белы. [https://www.patreon.com/posts/uskhodniaia-geta-117707322 Усходняя Літва — гэта дзе?] // www.patreon.com </ref>. З пачатку 1890-х гадоў расійскія імперскія ўлады і навука пачынаюць устойліва адносіць славянамоўную частку Літвы (уключаючы Вільню) да «Белоруссии». Этнаграфічная карта [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхіма Карскага]] (1903) пазначае амаль усю Віленскую губерню як заселеную «беларусамі», на падставе моўнага крытэрыю. Аднак старая каталіцкая інтэлектуальная эліта працягвае называць Літвой, прынамсі, усю Віленскую губерню і поўнач Гродзенскай. Фатаграфіі графа [[Бенедыкт Тышкевіч|Бенедыкта Тышкевіча]], зробленыя ў 1890-х гадах у [[Вялаўскі запаведнік|Вялым]] (сучасны Валожынскі раён), падпісаныя «Вялае, Літва». Мастак [[Фердынанд Рушчыц]] на сваіх карцінах пачатку ХX стагоддзя пазначае касцёл у [[Вішнева (Валожынскі раён)|Вішневе]] (таксама Валожынскі раён) «у Літве». Кампазітар [[Мечыслаў Карловіч]] у 1906 годзе піша праграмную «[[Літоўская рапсодыя|Літоўскую рапсодыю]]» у родным [[Вішнева (Смаргонскі раён)|Вішневе]] (Смаргонскі раён) пераважна на матэрыяле сабраных у наваколлі беларускіх песень (а таксама літоўскіх). [[Файл:Ferdynand Ruszczyc. Kosciolek na Litwie.jpg|міні|Фердынанд Рушчыц. ''Kosciolek na Litwie'' (1903) - замалёўка фрагменту [[Касцёл Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)|Вішнеўскага касцёла Адведзін Найсвяцейшай Панны Марыі]], Валожынскі раён.]] == Прадмет міжнацыянальных спрэчак == У канцы ХIX — на пачатку ХX стагоддзя культуру рэгіёна і этнічную прыналежнасць яго аўтахтонных жыхароў было цяжка вызначыць у тэрмінах мадэрных (моўных) нацыяналізмаў. Асноўнай размоўнай была [[простая мова]], якую філолагі і этнографы ўсё часцей вызначалі як беларускую; асноўнай мовай высокай культуры была польская; а гістарычная міфалогія заставалася літоўскай (у разуменні, якое сфармавалася ў часе паміж паўстаннямі 1830—1831 і 1863—1864 гг.). У выніку нацыянальная і будучая дзяржаўная прыналежнасць рэгіёна з 1880-х гадоў стала прадметам гарачых спрэчак паміж польскім і літоўскім нацыяналізмамі, у якую спрабаваў пазней таксама ўмяшацца і беларускі нацыяналізм. Нярэдкімі былі выпадкі, калі прадстаўнікі адной і той жа сям’і вызначалі сваю нацыянальную ідэнтычнасць па-рознаму (як, напрыклад, браты Іваноўскія, сярод якіх былі 2 палякі, літовец і беларус). Польскі бок быў схільны разглядаць усю Літву (а не толькі яе ўсход) як «гістарычную правінцыю» Польшчы, а літоўскі меў прэтэнзіі на вялікія тэрыторыі сучаснай Беларусі аж да [[Ваўкавыск]]а і [[Слонім]]а, і паўночнае [[Падляшша]]. (Гл. напрыклад [[Каралеўства Літва (1918)]]).[[Файл:Rzeczpospolita Lithuania claims.png|міні|Абсяг літоўскіх тэрытарыяльных прэтэнзій у 1918—1920 гадах]] Гэты ідэйны канфлікт пасля распаду Расійскай імперыі выліўся ў [[Польска-літоўская вайна|польска-літоўскую вайну]], а затым у інспіраваны Пілсудскім «[[бунт Жалігоўскага]]». У 1920—1922 гадах існавала буферная дзяржава «[[Сярэдняя Літва]]», якую часам называлі таксама і «Усходняй Літвой»<ref>{{Крыніцы/БелЭн|15|Сярэ́дняя Літва́, Усходняя Літва|Чарнякевіч А. М.|362}}</ref> (хаця паняцце ''Litwa Wschodnia'' ўжывалі таксама для абазначэння прылеглых з усходу тэрыторый з беларускамоўным насельніцтвам і з цэнтрам у Мінску, якія паводле федэратыўных планаў [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] і некаторых іншых радавітых земляўласнікаў мусілі скласці адзін з трох «кантонаў» [[Вялікае Княства Літоўска-Беларускае|будучага адроджанага ВКЛ]] — у саюзе з Польшчай). Пад час імклівага наступу Чырвонай Арміі ў польска-савецкай вайне ў траўні-ліпені 1920 году ў Маскве адбываліся савецка-літоўскія перамовы. Літоўская дэлегацыя, апелюючы да гістарычных і эканамічных аргументаў, дамагалася ўключэньня ў склад сваёй краіны Ковенскай, Віленскай, Сувалкаўскай і Горадзенскай губэрняў (з гарадамі Беласток, Бельск, Горадня, Берасце, Кобрынь, Пружаны, Навагрудскага павету Менскай губэрні і часткі Курляндзкай губэрні. Фактычна, гутарка ішла амаль пра траціну тэрыторыі сённяшняй Рэспублікі Беларусь, хаця літоўскамоўныя анклавы тут былі вельмі малымі па тэрыторыі і колькасці насельніцтва (у ваколіцах Гервятаў, Пелясы, Дзятлава). Аднак кіраўніцтва РСФСР істотна абмежавала гэтыя прэтэнзіі. Паводле Маскоўскага дагавору 12 ліпеня 1920 году, за Літвой прызнаваліся Горадня, Паставы, Браслаў, Ашмяны, Ліда, возера Нарач (каля 30 тысяч кв.км. тэрыторыі сучаснай Беларусі), а ўсходняя мяжа Літоўскай рэспублікі павінна была прайсці каля Мастоў, Іўя, Маладэчна, Вілейкі<ref>[https://www.svaboda.org/a/30416751.html Як малявалі межы Беларусі. Частка VIІ. Літва ад Браслава да Берасьця. 100 гадоў таму бальшавікі аддалі «на вечныя часы» частку Беларусі] // Радыё Свабода</ref>. Аднак фактычна літоўская ўлада была ўсталяваная толькі ў Вільні і ваколіцах, а ўжо ўвосень 1920 году контрнаступ польскіх войскаў зрабіў рэалізацыю Маскоўскага дагавору немагчымай. У першай палове 1920-х гадоў літоўскі ўрад у Коўне падтрымліваў дзейнасць беларускіх культурных і палітычных арганізацый, разлічваючы на іх падтрымку ва ўключэнні згаданых тэрыторыі ў склад Літвы. У 1922—1923 гадах у Вільні выдавалася літоўскамоўная газета «Усходняя Літва» (літ. [[:lt:Rytų Lietuva (Vilnius)|Rytų Lietuva]])<ref>{{ŽE|430}}</ref>, якая разглядала Віленшчыну як натуральны працяг [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літоўскай Рэспублікі]], якая атрымала сваю дзяржаўнасць са сталіцай у [[Коўна|Коўне]]'''.''' Як адзначае гісторык [[Аляксандр Пагарэлы,]] беларускі хрысціянска-дэмакратычны друк у міжваенны час, атрымліваючы субсідыі ад літоўскага ўраду ў Коўне, даволі доўга разам  з паняццем “[[Заходняя Беларусь]]” ужываў і словазлучэнне “Усходняя Літва”, паслядоўна іх не размяжоўваючы<ref>Аляксандр Пагарэлы, [https://www.belhistory.eu/archives/3915 Рэц. на: MAČIULIS, DANGIRAS / STALIŪNAS, DARIUS. Lithuanian Nationalism and the Vilnius Question, 1883–1940. Verlag Herder-Institut, Marburg, 2015. VI + 236 pp.] // Беларускі гістарычны агляд. 2016 Т.23. Сш. 1-2</ref>. Пасля анэксіі «Сярэдняй Літвы» Польшчай у 1922 годзе ўлады апошняй праводзілі палітыку максімальнага сцірання памяці пра літоўскае гістарычнае мінулае рэгіёна, што атрымала яшчэ больш маштабны працяг у гістарычнай і культурнай палітыцы паваеннай [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. Напрыклад, у перакладах вершаў [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]] на беларускую мову ў 1960-х гадах згадкі пра Літву паслядоўна замяняліся на «Беларусь»<ref>Барыс Палута. [https://novychas.online/poviaz/jak-litouskaja-hatka-stala-belaruskaj-pryhody Як «літоўская хатка» стала «беларускай»: прыгоды Уладзіслава Сыракомлі ў БССР] // Новы Час, 03.09.2023</ref>. Ва ўмовах адсутнасці літоўскага школьніцтва і касцёльных набажэнстваў па-літоўску ў канцы 1970-х гадоў спыніў існаванне даўні анклаў носьбітаў літоўскай [[Зецельская гаворка|зецельскай гаворкі]] у [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]]<ref>T. М. Судник. Диалекты литовско-славянского пограничья. Очерки фонологических систем. М., 1975.</ref>. Тым не менш, працяглы час (да 2021—2022 навучальнага году) у Беларусі існавалі 2 апошнія школы з літоўскай мовай навучання ў [[Рымдзюны|Рымдзюнах]] і [[Пеляса|Пелясе]]<ref>[https://www.delfi.lt/ru/news/politics/litva-predupredila-belarus-v-svyazi-s-otkazom-obuchat-na-litovskom-v-shkolah-90682755 Литва предупредила Беларусь в связи с отказом обучать на литовском в школах] // delfi.lt 2022.07.08</ref>, профіль якіх быў зменены ў рамках шырокамаштабнай русіфікацыйнай кампаніі ў Беларусі ў сувязі з пачаткам [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|шырокамаштабнага ўварвання РФ ва Украіну]]. == У сучаснай Літоўскай Рэспубліцы == У пасляваенныя часы для значнай часткі жыхароў рэгіёну па абодва бакі адміністратыўнай мяжы БССР і ЛССР Вільня заставалася цэнтрам прыцягнення Сюды была накіраваная плынь эканамічнай і адукацыйнай міграцыі, якая істотна скарацілася толькі пасля ўступлення Літвы ў [[Еўрапейскі Саюз]] і ўвядзення візаў. Да ідэнтычнасці Усходняй Літвы апелявала на пачатку 1990-х нешматлікая групоўка Э. Б. Саткявічуса «Таварыства славянамоўных літоўцаў» (''Tuvažystvo slaviansku janzyčnych litvinuv''), якая нават распрацавала для славянамоўных жыхароў Усходняй Літвы лакальныя мікра-мовы — «[[Гальшанская мова|гальшанскую]]» (блізкую да беларускай) і «вічскую» (на аснове віленскага дыялекту польскай). Адзін з праграмных артыкулаў гэтай групоўкі так і называўся — «Fschodnia Litva» («Усходняя Літва»)<ref>''Satkevičius E. B. Fschodnia Litva. — Kaunas, 1990; Саткявичюс Э. Б.'' Гальские языки. Каунас, 1999. — С. 51. </ref>. У сучаснай Літоўскай Рэспубліцы Усходняй Літвой найчасцей называюць сучасную літоўскую частку [[Віленскі край|Віленскага краю]], з істотнай доляй польскамоўнага і «простамоўнага» насельніцтва, не закранаючы сумежную тэрыторыю Рэспублікі Беларусь<ref>[https://wilnoteka.lt/artykul/nauseda-litwa-wschodnia-wymaga-szczegolnej-uwagi Nausėda: Litwa wschodnia wymaga szczególnej uwagi] // wilnoteka.lt</ref>. Некаторыя гісторыкі і філолагі, рэтраспектыўна ўжываюць назву і да больш шырокай тэрыторыі, блізка да разумення Зігмаса Зінкявічуса. Напрыклад, апублікаванае ў 2024 годзе навуковае даследаванне літоўскага мовазнаўцы Казімераcа Гаршвы «Усходнелітоўская наменклатура і яе правапіс» <ref>Kazimieras Garšva. [https://lki.lt/kazimieras-garsva-rytu-lietuvos-vardynas-mokslo-studija-2024 Rytų Lietuvos vardynas ir jo rašyba]. Mokslo studija. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2024. <nowiki>ISBN 978-609-411-368-0</nowiki>, <nowiki>https://doi.org/10.35321/e-pub.107.rytu-liet-vardynas</nowiki></ref> адлюстроўвае найважнейшыя актуальныя пытанні ўсходнелітоўскай наменклатуры і яе правапісу. Мэта публікацыі — адказаць на пытанне, ці будзе нелітоўскае напісанне асабістых імёнаў і тапонімаў (уключаючы тапонімы беларускай часткі Усходняй Літвы) у дакументах і надпісах ствараць пагрозу для агульналітоўскай мовы, ці паўплывае яно на размыванне традыцыі літоўскай мовы. == «Вейшнорыя» == У наш час памяць пра гістарычную адметнасць былой Усходняй Літвы на тэрыторыі Беларусі захоўваецца ў масавай свядомасці ў выглядзе гратэскнага [[мем]]а «[[Вейшнорыя]]» (ад назвы выдуманай дзяржавы-«агрэсара», элементу легенды сумесных расійска-беларускіх стратэгічных вучэнняў «[[Захад-2017]]»)<ref>[https://devby.io/news/chto-zastavlyaet-belorusov-emigrirovat-v-veyshnoriyu-i-brat-s-soboy-tyurmu Что заставляет белорусов эмигрировать в Вейшнорию и «брать с собой тюрьму»] (руск.). dev.by (17 лютага 2018). </ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] [[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Артыкулы праекта Літвінскі лексікон]] 2gw4pn4xoorp5ftxtwckv6b40bxyaxe 0 803481 5199281 5137270 2026-09-14T20:32:30Z JerzyKundrat 174 5199281 wikitext text/x-wiki {{Выданне |Назва = Карта літоўска-латышскага краю |Аўтар = [[Антанас Маціяўскас]] |Жанр = [[Геаграфічная карта]] |Мова = [[Літоўская мова|літоўская]] |Выдавецтва = Картаграфічная фабрыка А. Ільіна |Выпуск = 1900 |Выява=The map of the Lithuanian - Latvian land, 1900.png|Арыгінал назвы={{lang-lt|Žemėlapis lietuviškai latviško krašto}}|Месца публікацыі=[[Санкт-Пецярбург]]}} '''Ка́рта літо́ўска-латы́шскага кра́ю''' ({{lang-lt|Žemėlapis lietuviškai latviško krašto}}) — першая падрабязная геаграфічная карта на [[Літоўская мова|літоўскай мове]], складзеная інжынерам і грамадскім дзеячам [[Антанас Маціяўскас|Антанасам Маціяўскасам]] і выдадзеная ў [[1900]] годзе ў [[Санкт-Пецярбург]]у. Яе з'яўленне і наступная канфіскацыя расійскімі ўладамі справакавалі гучны судовы працэс, вядомы як «справа аб карце Маціяўскаса», які стаў важнай юрыдычнай перамогай літоўскага нацыянальнага руху і наблізіў адмену [[Забарона літоўскага друку|забароны на літоўскі друк лацінкай]] у [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. == Характарыстыка == [[Файл:MacijauskasAntanas.jpg|злева|міні|Антанас Маціяўскас]] Нягледзячы на [[Забарона на літоўскую лацініцу|дзеянне забароны на выкарыстанне лацінскага шрыфта]] ў літоўскім друку, прадстаўнікам літоўскай інтэлігенцыі ўдалося легальна выдаць карту ў сталіцы імперыі. Аўтарам праекта выступіў інжынер, публіцыст і картограф [[Антанас Маціяўскас]], які ў [[1898]] годзе скончыў [[Санкт-Пецярбургскі тэхналагічны інстытут]] і працаваў у сістэме імперскіх чыгунак. Ён падрыхтаваў карту на [[Літоўская мова|літоўскай мове]] з выкарыстаннем [[Лацінка|лацінкі]]. Каб абысці [[Цэнзура ў Расійскай імперыі|цэнзуру]], Маціяўскас спачатку называў яе «картай губерняў [[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга краю]]», разлічваючы на больш ліберальнае стаўленне ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]], дзе дзейнічалі якасныя картаграфічныя друкарні. У выніку дазвол быў атрыманы, і ў пачатку 1900 года карта была аддрукавана ў картаграфічнай установе [[А. А. Ільін|А.&nbsp;А.&nbsp;Ільіна]] накладам у 2000 асобнікаў{{sfn|Petronis|2007|с=236—237}}. Маштаб выдання складаў 1:840 000, а памер — каля 69 на 68 сантыметраў. На карце была адлюстравана ўся этнічная [[Літва]], частка [[Латвія|Латвіі]], [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] і [[Малая Літва|Малой Літвы]]. Усе [[геаграфічныя назвы]] былі напісаны па-літоўску, [[Латышская мова|па-латышску]], а часткова [[Нямецкая мова|па-нямецку]]. Візуальная стратэгія аўтара мела выразны палітычны падтэкст. Карта дэманстравала ідэю агульнага літоўска-латышскага этнатэрытарыяльнага адзінства, якое разглядалася як адна з геапалітычных альтэрнатыў таго часу. Пры гэтым шчыльнасць нанесеных паселішчаў была нераўнамернай: найбольшая колькасць населеных пунктаў была пазначана ў паўднёва-заходняй частцы, гэта значыць на тэрыторыі [[Сувалкаўская губерня|Сувалкаўскай губерні]], і ў [[Ковенская губерня|Ковенскай губерні]], у той час як на латышскіх і [[Прусія|прускіх]] тэрыторыях сетка паселішчаў была паказана вельмі рэдкай. Такая непрапарцыйнасць візуальна падкрэслівала дамінаванне так званай «сапраўднай Літвы» (літоўскай тэрыторыі ў складзе Расійскай імперыі) над суседнімі землямі{{sfn|Petronis|2007|с=235—236}}<ref name="100maps">{{cite web|url=https://100lietuvoszemelapiu.lt/2018/10/03/zemelapis-lietuviskai-latvisko-krasto/|title=Žemlapis lietuviškai latviško krašto|publisher=100 Lietuvos žemėlapių|lang=lt|accessdate=5 сакавіка 2026}}</ref>. Яшчэ адной важнай асаблівасцю карты стала адсутнасць выразнага адлюстравання палітычных межаў дзяржаў і адміністрацыйнага падзелу. Аўтар паказаў толькі дзве адміністрацыйныя мяжы: паміж [[Ковенская губерня|Ковенскай]] і [[Курляндская губерня|Курляндскай]] губернямі, а таксама імперскую мяжу з [[Прусія]]й. Аднак найбольшы акцэнт быў зроблены на сетцы [[Чыгуначны транспарт|чыгунак]], якія ў той час выступалі сімвалам прагрэсу і мадэрнізацыі. Чыгуначныя лініі злучалі розныя перыферыйныя рэгіёны з літоўскім ядром, выконваючы ролю своеасаблівых межаў. Такая візуалізацыя дазваляла пазбегнуць жорсткага акрэслення нацыянальнай прасторы і адначасова стварала пераканаўчы вобраз будучай літоўскай краіны{{sfn|Petronis|2007|с=236—237}}. == Справа аб карце Маціяўскаса == Выданне карты стала вялікай падзеяй і было цёпла сустрэта літоўскай [[Інтэлігенцыя|інтэлігенцыяй]]. Аднак праз восем месяцаў пасля яе выхаду, 17 лістапада 1900 года, [[віленскі генерал-губернатар]] [[Віталь Мікалаевіч Троцкі|В.&nbsp;М.&nbsp;Троцкі]] звярнуўся да вышэйшых улад з просьбай канфіскаваць тыраж. Прычынай стала тое, што карта актыўна рэкламавалася ў нелегальнай літоўскай прэсе і хутка раскуплялася, што, на думку ўлад, парушала забарону на друк лацінкай. Начальнік Галоўнага ўпраўлення па справах друку князь [[Мікалай Уладзіміравіч Шахоўскі|М.&nbsp;У.&nbsp;Шахоўскі]] загадаў канфіскаваць выданне. Паліцыя паспела канфіскаваць 1186 асобнікаў, у той час як астатнія 814 ужо былі прададзеныя або распаўсюджаныя{{sfn|Petronis|2007|с=237}}<ref name="VLE_byla">{{cite web|url=https://www.vle.lt/straipsnis/macijausko-zemelapio-byla/|title=Macijausko žemėlapio byla|publisher=Visuotinė lietuvių enciklopedija|lang=lt|accessdate=5 сакавіка 2026}}</ref>. Антанас Маціяўскас вырашыў абскардзіць гэтае рашэнне ў судзе і падаў грамадзянскі іск супраць начальніка ўпраўлення па справах друку. Дзеля гэтага ён звярнуўся [[Максім Ганфман|Максіма Ганфмана]] і [[Аўгуст Ісакавіч Камінка|Аўгуста Камінкі]], якія мелі юрыдычную адукацыю і працавалі ў юрыдычнай газеце «Право». Аўгуст Камінка прадстаўляў інтарэсы картографа ва [[Урадавы сенат|Урадавым сенаце]] — вышэйшай судовай інстанцыі Расійскай імперыі. Абаронцы прааналізавалі юрыдычны бок канфіскацыі і даказалі, што забарона на выкарыстанне лацінскага шрыфта ў літоўскім друку ніколі не была афіцыйна аформлена ў выглядзе закона, а грунтавалася толькі на сакрэтных цыркулярах і таму супярэчыла імперскаму заканадаўству. Хаця фармальна іск быў накіраваны супраць князя Шахоўскага, расійскія ўлады ўспрынялі яго як больш фундаментальную праблему, якая ставіла пад сумнеў усю палітыку ў рэгіёне{{sfn|Petronis|2007|с=237}}<ref name="VLE_byla" />. У снежні [[1902]] года імператар [[Мікалай II]] зацвердзіў пастанову Сената аб тым, што загады, якія забараняюць лацінскія літары ў літоўскіх выданнях, не маюць юрыдычнай сілы. У красавіку [[1903]] года міністр унутраных спраў [[Вячаслаў Канстанцінавіч Плевэ|В.&nbsp;К.&nbsp;Плевэ]] быў вымушаны прызнаць, што сакрэтныя распараджэнні або нават асабістае меркаванне цара без афіцыйнага апублікавання не могуць служыць законнай падставай для адміністрацыйных мер. Такім чынам, у 1903 годзе Антанас Маціяўскас афіцыйна выйграў судовы працэс. Гэтая юрыдычная перамога паказала неэфектыўнасць рэпрэсіўнай палітыкі і стала адным з галоўных фактараў, якія прымусілі імперскія ўлады афіцыйна скасаваць забарону на літоўскі друк лацінкай у маі [[1904]] года{{sfn|Petronis|2007|с=237}}<ref name="VLE_byla" />. == Крыніцы == <references /> == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Petronis V. |загаловак=Constructing Lithuania: Ethnic Mapping in Tsarist Russia, ca. 1800-1914 |месца=Stockholm |выдавецтва=Stockholm University |год=2007 |старонак=309 |isbn=978-91-85445-79-0 |ref=Petronis}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-03-06}} {{DEFAULTSORT:Карта літоўска-латышскага краю}} [[Катэгорыя:Геаграфічныя карты]] [[Катэгорыя:Гісторыя Літвы (1795—1914)]] [[Катэгорыя:Творы 1900 года]] [[Катэгорыя:Картаграфія]] k3ghq57ris0ttzoprku53yrpapr0z9o 10 805870 5199149 5124497 2026-09-14T17:56:16Z DBatura 73587 5199149 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі |загаловак = [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі]] і яе рэстытуцыя |state = <includeonly>collapsed</includeonly> |стан = {{{стан|autocollapse}}} |клас_спісаў = hlist |група1 = Гістарычныя перыяды |спіс1 = * [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі ў перыяд Расійскай імперыі|Расійская імперыя]] * [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Першай сусветнай і польска-савецкай войнаў|Першая сусветная і польска-савецкая войны]] * [[Страты культурнай спадчыны Беларусі ў міжваенны перыяд|Міжваенны перыяд]] * [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны|Другая сусветная вайна]] * [[Страты культурнай спадчыны Беларусі ў пасляваенны перыяд|Пасляваенны перыяд]] |група2 = Значныя зборы і страты |спіс2 = * [[Крыж Ефрасінні Полацкай]] * [[Бібліятэка Радзівілаў]] * [[Нясвіжскі архіў Радзівілаў|Архіў Радзівілаў]] * [[Нясвіжская партрэтная галерэя]] * [[Бібліятэка Храптовічаў]] * [[Дзярэчынскі збор]] (мастацкая калекцыя і архіў Сапегаў) * [[Бібліятэка Сапегаў]] * [[Слуцкія паясы]] * [[Тураўскае Евангелле]] * [[Мінская ікона Маці Божай]] ''(уратавана)'' |група3 = Вываз і разрабаванне |спіс3 = * [[Усесаюзнае аб'яднанне «Антыкварыят»]] * [[Аператыўны штаб рэйхсляйтара Розенберга]] |група4 = Пошук і рэстытуцыя |спіс4 = * [[Рэстытуцыя культурнай спадчыны Беларусі]] * [[Беларускі фонд культуры]] * [[Вяртанне (камісія)|Камісія «Вяртанне»]] * [[Камісія па вяртанні культурных каштоўнасцей, якія знаходзяцца за межамі Беларусі|Урадавая камісія па вяртанні каштоўнасцей]] * [[Знікненне і пошукі Крыжа Ефрасінні Полацкай|Пошукі Крыжа Ефрасінні Полацкай]] |група5 = Даследчыкі і актывісты |спіс5 = * [[Алена Васілеўна Аладава|Алена Аладава]] * [[Гаўрыла Сямёнавіч Віер|Гаўрыла Віер]] * [[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Аляксандр Гужалоўскі]] * [[Адам Іосіфавіч Мальдзіс|Адам Мальдзіс]] * [[Віталь Уладзіміравіч Скалабан|Віталь Скалабан]] * [[Антон Антонавіч Шукелойць|Антон Шукелойць]] * [[Міхаіл Фёдаравіч Шумейка|Міхаіл Шумейка]] }}<noinclude> {{Дакументацыя}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Культура Беларусі]] </noinclude> fvx9h9rjv9trmptpyp16oi3p9x6uqlo 0 806764 5199116 5130945 2026-09-14T16:58:08Z Андрэй 2403 Б 152769 5199116 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Мінска |назва = Інжынерная |арыгінальная назва = |ранейшыя назвы = |статус = |на карце = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |фота = Inžyniernaja street (Minsk, Belarus) p1.jpg |памер фота = |подпіс = |раён = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]] |гістарычны раён = [[Шабаны (жылы раён)|Шабаны]] |электрычка = |трамвай = |тралейбус = |аўтобус = 58<ref name="geodzen">Паводле [https://geodzen.com/by/minsk/inzyniernaja базы Геадзэн]</ref> |метро = {{minskmetro|2}} [[Магілёўская (станцыя метро)|Магілёўская]] |індэкс = 220075<ref>Згодна [https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%98%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA Сайту Белпошты]</ref> |тэлефоны = |шырыня = |працягласць = 2,5 км<ref name="geodzen"/> |пакрыццё = |рух = двухбаковы |класіфікатар = |на карце openstreetmap |на карце яндэкс = https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325500/?ll=27.680728%2C53.839976&z=14 |на карце гугл = |Commons = Inžyniernaja Street, Minsk |sort = }} '''Інжынерная''' — [[вуліца]] ў прамысловай зоне [[Шабаны (жылы раён)|Шабаноў]] [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскага раёна]] [[Мінск]]а. Ідзе ад скрыжавання са [[Свіслацкая вуліца (Мінск)|Свіслацкай вуліцай]] да [[Магістраль М9|МКАД]]<ref name="geodzen"/>. Забудова вуліцы носіць прамысловы характар<ref name="geodzen"/>. == Славутасці == * Дом 1 — Мінская ачыстная станцыя<ref>Паводле [https://photobuildings.com/list.php?uid=57329 архітэктурнай базы Photobuildings]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://ato.by/street/390 Інжынерная вуліца на АТО.ВУ] * [https://geodzen.com/by/minsk/inzyniernaja Інжынерная вуліца ў базе дадзеных Геадзэн] * [https://photobuildings.com/list.php?uid=57329 Інжынерная вуліца ў архітэктурнай базе Photobuildings] {{Вуліцы Мінска:Заводскі}} [[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]] sz2r9v6jst3uk3xgwpvgkcojxngxflh 0 810203 5199302 5160000 2026-09-14T22:56:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5199302 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Дзан}} {{Навуковец}} '''Дзан Ін''' ({{lang-zh|臧颖}}, [[піньінь]]: ''Zāng Yǐng'') — кітайская даследчыца, выкладчыца і [[Лексікаграфія|мовазнаўца]]. [[Доктар права|Доктар права]] (2013), [[Дацэнт|дацэнт]]. == Біяграфія == У 1995 годзе скончыла філалагічны факультэт [[Харбінскі педагагічны ўніверсітэт|Харбінскага педагагічнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Руская літаратура». Пазней працягнула навучанне ў [[Хэбэйскі педагагічны ўніверсітэт|Хэбэйскім педагагічным універсітэце]], дзе ў 2007 годзе скончыла [[аспірантура|аспірантуру]]. У 2013 годзе паспяхова абараніла доктарскую дысертацыю ў [[Кітайскі ўніверсітэт Міньдзу|Кітайскім універсітэце Міньдзу]] (горад [[Пекін]]), атрымаўшы навуковую ступень [[доктар права|доктара права]]<ref name="bsu">{{cite web|url=https://bsu.by/by/employee/101362-d/biography|title=Дзан Ін. Біяграфія|publisher=[[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]]|date=|lang=be|accessdate=30 чэрвеня 2026}}</ref>. Больш за 20 гадоў працавала выкладчыкам у розных вышэйшых навучальных установах [[Кітай|Кітая]], набыўшы значны вопыт выкладання кітайскай і рускай моў. Актыўна ўдзельнічала ў міжнародных адукацыйных праектах. З 2007 па 2009 год займала пасаду дырэктара з кітайскага боку ў Інстытуце Канфуцыя пры [[Благавешчанскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт|Благавешчанскім дзяржаўным педагагічным універсітэце]] ў [[Расія|Расіі]]. Пазней, у 2018—2020 гадах, выконвала аналагічныя абавязкі дырэктара ў Інстытуце Канфуцыя пры [[Самаркандскі дзяржаўны інстытут замежных моў|Самаркандскім дзяржаўным інстытуце замежных моў]] ва [[Узбекістан]]е. Падчас працы ў сістэме інстытутаў Канфуцыя асабіста выкладала такія вучэбныя дысцыпліны, як «Кітайская мова», «Размоўная кітайская мова» і «[[Каліграфія]]»<ref name="bsu"/>. На дадзены момант працуе ў [[Беларусь|Беларусі]] на пасадзе дацэнта кафедры кітайскай мовы і краіназнаўства Кітая ў [[Рэспубліканскі інстытут кітаязнаўства імя Канфуцыя Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|Рэспубліканскім інстытуце кітаязнаўства імя Канфуцыя БДУ]]<ref name="bsu"/><ref name="bsu2">{{cite web|url=http://variant113.test.bsu.by/about-ru/department-ru/lecturers-of-the-department-ru.html|title=Преподаватели кафедры китайского языка и страноведения Китая РИКК БГУ|publisher=РІКК БДУ|date=|lang=ru|accessdate=30 чэрвеня 2026|url-status=dead}}</ref>. У 2026 годзе выступіла адным з рэдактараў першага акадэмічнага «[[Кітайска-беларускі слоўнік (2026)|Кітайска-беларускага слоўніка]]»{{sfn|Баравік|2026|с=3}}. == Навуковая дзейнасць == Праходзіла навуковыя стажыроўкі ў [[Хэйлундзянскі ўніверсітэт|Хэйлундзянскім універсітэце]] ў Кітаі, а таксама ў вядучых расійскіх ВНУ — [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскім дзяржаўным універсітэце]] (МДУ) і [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Санкт-Пецярбургскім дзяржаўным універсітэце]] (СПДУ)<ref name="bsu"/>. Прымала ўдзел у шэрагу міжнародных навуковых канферэнцый. З'яўляецца аўтарам звыш 30 навуковых прац, якія прысвечаны вывучэнню рускай мовы, а таксама культуры, гісторыі і [[этнаграфія|этнаграфіі]] Расіі<ref name="bsu"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Мікіта Андрэевіч Баравік|Баравік М. А.]] і інш. |загаловак=Кітайска-беларускі слоўнік |месца=Мінск |выдавецтва=Калорград |год=2026 |старонак=965 |isbn=978-985-35-0185-8 |ref=Баравік}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дзан Ін}} [[Катэгорыя:Выкладчыкі Рэспубліканскага інстытута кітаязнаўства імя Канфуцыя БДУ]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Кітая]] [[Катэгорыя:Дактары права]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Харбінскага педагагічнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Кітаязнаўцы]] 4dsu6qxsinkrkv0q75uz49u8g7h7gpz 0 810209 5199077 5160008 2026-09-14T14:52:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5199077 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Гуо}} {{Навуковец}} '''Гуо Хэін''' ({{lang-zh|郭和英}}, [[піньінь]]: ''Guō Héyīng'') — кітайская даследчыца, [[мовазнаўца]], [[старшы выкладчык]] кафедры кітайскай мовы і краіназнаўства Кітая [[РІКК БДУ]]. == Біяграфія == Нарадзілася ў горадзе [[Далянь]] на паўночным усходзе [[Кітай|Кітая]]. Сярод рускамоўных калег і студэнтаў таксама выкарыстоўвае імя Наташа<ref name="bsu_bio">{{cite web|url=http://variant113.test.bsu.by/about-ru/department-ru/lecturers-of-the-department-ru/997-guo-heying-2023.html|title=Го Хэин. Биография|publisher=[[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]]|date=|lang=ru|accessdate=30 чэрвеня 2026|url-status=dead}}</ref>. З верасня 1988 па ліпень 1992 года вывучала рускую мову і літаратуру ў [[Шэньянскі педагагічны ўніверсітэт|Шэньянскім педагагічным ўніверсітэце]], пасля заканчэння якога атрымала навуковую ступень бакалаўра гуманітарных навук. З верасня 2007 па ліпень 2010 года вывучала педагогіку ў [[Гуансіскі педагагічны ўніверсітэт|Гуансіскім педагагічным універсітэце]], дзе ёй была прысвоена ступень магістра гуманітарных навук<ref name="bsu_bio"/>. З 1994 года працавала ў [[Даляньскі ўніверсітэт|Даляньскім універсітэце]], дзе выкладала рускую мову для кітайскіх студэнтаў. З верасня 2004 года працавала ў Інстытуце міжнароднага культурнага абмену (горад Далянь), дзе выкладала кітайскую мову як замежную для замежных навучэнцаў, ведучы дысцыпліны па чытанні, аўдзіраванні і вуснай мове<ref name="bsu_bio"/>. На дадзены момант працуе ў [[Беларусь|Беларусі]] на пасадзе старшага выкладчыка кафедры кітайскай мовы і краіназнаўства Кітая ў [[Рэспубліканскі інстытут кітаязнаўства імя Канфуцыя Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|Рэспубліканскім інстытуце кітаязнаўства імя Канфуцыя Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] (РІКК БДУ)<ref name="bsu_list">{{cite web|url=http://variant113.test.bsu.by/about-ru/department-ru/lecturers-of-the-department-ru.html|title=Преподаватели кафедры китайского языка и страноведения Китая РИКК БГУ|publisher=РІКК БДУ|date=|lang=ru|accessdate=30 чэрвеня 2026|url-status=dead}}</ref>. == Навукова-педагагічная дзейнасць == 26 мая 2025 года ў [[Рэспубліканскі інстытут кітаязнаўства імя Канфуцыя Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|Інстытуце Канфуцыя БДУ]] Гуо Хэін несла агульную адказнасць і выступала ў якасці аднаго з галоўных экзаменатараў падчас правядзення першага пілотнага вуснага іспыту [[Hanyu Shuiping Kaoshi|HSK]] (стандартызаванага кваліфікацыйнага экзамену па кітайскай мове)<ref name="hsk">{{cite web|url=https://ci.cn/site/3071001000/kyxw/7a22e24b-9ca7-4548-9067-b72c6de0be9f?lang=lc|title=白大孔院顺利举办HSK口语面试试点考试|publisher=ci.cn|date=13 студзеня 2025|lang=zh|accessdate=30 чэрвеня 2026}}</ref>. У 2024 годзе выступіла адным з укладальнікаў «Зборніка заданняў Беларускай Рэспубліканскай студэнцкай алімпіяды па кітайскай мове, 2021—2024 гады»<ref name="books">{{cite web|url=https://rci.bsu.by/news-tags-ru/rci-cinese-library-ru-3/1128-news-ru-608.html|title=Новые поступления в библиотеку Китая РИКК БГУ (сентябрь-октябрь 2024)|publisher=РІКК БДУ|date=2024|lang=ru|accessdate=30 чэрвеня 2026}}</ref>. У 2026 годзе выступіла адным з рэдактараў першага акадэмічнага «[[Кітайска-беларускі слоўнік (2026)|Кітайска-беларускага слоўніка]]»{{sfn|Баравік|2026|с=3}}. == Бібліяграфія == * Сборник заданий Белорусской Республиканской студенческой олимпиады по китайскому языку, 2021–2024 годы / сост.: Го Хэин [и др.]. — Минск : Издательский центр БГУ, 2024. — 96 с. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Мікіта Андрэевіч Баравік|Баравік М. А.]] і інш. |загаловак=Кітайска-беларускі слоўнік |месца=Мінск |выдавецтва=Калорград |год=2026 |старонак=965 |isbn=978-985-35-0185-8 |ref=Баравік}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гуо Хэін}} [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Кітая]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Шэньянскага педагагічнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Кітаязнаўцы]] eb87jfbov5ne5wowqg9rrpmymp5puno 0 810601 5198991 5197534 2026-09-14T13:01:34Z Monarchist1636 103323 Дадаў сведкі пра 1939 год. Выправіў сцягі 5198991 wikitext text/x-wiki Аўтагонкі '''Гран-пры''' – аўтамабільныя спаборніцтвы, што праходзілі да 1950 года. У 1950 года яны эвалюцыянавалі ў чемпіянат свету па аўтагонках [[Формула-1]]. Спаборніцтвы Гран-пры, як разнавіднасць аўтаспорту, бяруць свой пачатак у арганізаваных аўтамабільных гонках, якія зарадзіліся ў Францыі ў 1894 году. Яны хутка эвалюцыянавалі ад простых дарожных гонак паміж гарадамі ў выпрабаванні на цягавітасць для аўтамабіля і кіроўцы. Інавацыі і імкненне да канкурэнцыі неўзабаве прывялі да хуткасцей, якія перавышалі 100 міль у гадзіну (160 км/г), але паколькі першыя гонкі праходзілі на адкрытых дарогах, то даволі часта здараліся аварыі, якія прыводзілі да гібелі як кіроўцаў, так і гледачоў. Міжнародная асацыяцыя аўтамабільных клубаў (Association Internationale des Automobile Clubs Reconnus), заснаваная ў Парыжы 20 чэрвеня 1904 года, была рэарганізавана ў [[Міжнародная аўтамабільная федэрацыя|Міжнародную аўтамабільную федэрацыю (FIA)]] у 1947 годзе са штаб-кватэрай у Парыжы. Аўтагонкі класа "Гран-пры" у рэшце рэшт эвалюцыянавалі ў чэмпіянат свету Формула-1, які праводзіцца штогод з 1950 года. У наш час гонкі чэмпіяната свету Формулы-1 таксама называюцца Гран-пры. == Пачатак: першыя арганізаваныя спаборніцтвы == {{see also|[[:en:Motorsport before 1906|Аўтаспорт да 1906 года]]}} [[File:1894 paris-rouen - count albert de dion (de dion-bouton steam tractor) finished 1st, ruled ineligible for prize.jpg|thumb|Гонка Парыж–Руан. Жуль Альбер дэ Дыён на паравым аўтамабілі De Dion пасля прыбыцця ў Руан]] [[Image:Jenatzy 1903 Gordon Bennett.jpg|thumb|Каміль Жэнатзі за рулём Mercedes перамагае ў Кубку Гордана Бэнэта 1903 года]] Аўтагонкі зарадзіліся ў [[Францыя|Францыі]] як вынік энтузіязму, з якім французская публіка прыняла аўтамабіль. Вытворцы былі ў захапленні ад магчымасці выкарыстоўваць аўтагонкі ў якасці вітрыны для сваіх аўтамабіляў. Першыя аўтамабільныя спаборніцтвы адбыліся 22 ліпеня 1894 года і былі арганізаваны парыжскай газетай Le Petit Journal. Аўтагонка [[:en:Paris–Rouen (motor race)|Парыж–Руан]] працягласцю 126 км (78 міль) праходзіла ад [[:en:Porte Maillot|Порт-Маё]] ў Парыжы, праз [[Булонскі лес]], да Руана. Першым у Руан прыбыў [[Жуль-Альбер дэ Дыён|маркіз Жуль Альбер дэ Дыён]] на паравым аўтамабілі ўласнай вытворчасці [[:en:De Dion-Bouton|De Dion-Bouton]] праз 6 гадзін 48 хвілін з сярэдняй хуткасцю 19 км/г (12 міль/г). Ён фінішыраваў на 3 хвіліны 30 секунд раней за [[:en:Albert Lemaître|Альбера Леметра]] на аўтамабілі [[Peugeot]]. Трэцім прыехаў [[:en:Émile Levassor|Эміль Левасор]] на [[:en:Panhard|Panhard-Levassor]] з адставаннем 55 хвілін 30 секунд. Афіцыйным пераможцам быў прызнаны Альбер Леметр, паколькі аўтамабілі ацэньваліся не толькі па хуткасці, але таксама надзейнасці і характарыстыках бяспекі. І тут бензінавыя Peugeot пераўзыходзілі паравы аўтамабіль дэ Дыёна, якому ўвесь час патрабаваўся качагар. У 1900 годзе [[:en:James Gordon Bennett Jr.|Джэймс Гордан Бэнэт-малодшы]], уладальнік газет New York Herald і International Herald Tribune, заснаваў [[:en:Gordon Bennett Cup (auto racing)|Кубак Гордана Бенета]]. Ён спадзяваўся, што стварэнне міжнароднага мерапрыемства заахвоціць аўтавытворцаў паляпшаць свае аўтамабілі. Кожнай краіне дазвалялася выстаўляць да трох аўтамабіляў, якія павінны былі быць поўнасцю сабраны ў краіне, якую яны прадстаўлялі, і заяўлены кіруючым органам аўтамабільнай прамысловасці гэтай краіны. У рамках гэтага мерапрыемства былі ўстаноўлены міжнародныя гоначныя колеры. Спаборніцтвы 1903 года адбыліся пасля трагічных падзей на шашэйнай гонцы [[:en:Paris–Madrid race|Парыж–Мадрыд]]. Падчас той гонкі загінулі некалькі чалавек, сярод іх былі і гоншчыкі, і гледачы. У тым ліку загінуў адзін з вядучых гоншчыкаў таго часу, [[:en:Marcel Renault|Марсэль Рэно]], і гонка была спынена французскімі ўладамі ў Бардо. Таму гонка ў горадзе Атай у Ірландыі, хаця і праходзіла па дарогах агульнага карыстання, але праводзілася на закрытым участку. Гэта былі першыя ў гісторыі аўтамабільныя гонкі па закрытай трасе. У Злучаных Штатах [[:en:William Kissam Vanderbilt II|Уільям Кісам Вандэрбільт II]] у 1904 годзе заснаваў [[:en:Vanderbilt Cup|Кубак Вандэрбільта]] ў наваколлях свайго маёнтка ў Лонг-Айлендзе, штат Нью-Ёрк. == Першыя Гран-пры == ===Аўтадром Паўднёвы Захад=== У некаторых англамоўных крыніцах памылкова згадваецца, што першым спаборніцтвам з назвай Гран-Пры, быў [[:en:Pau Grand Prix|Гран-пры По]] 1901 года. Гэта можа быць звязана з няслушным перакладам сучаснымі выданнямі такога часопіса, як La France Auto за сакавік 1901 года. Насамрэч гонка 1901 года звалася «Аўтадром Паўднёвы Захад» і праводзілася ў трох класах па аўтамабільных дарогах каля горада [[По (горад)|По]]. Перамогу ў галоўнай катэгорыі атрымаў [[:en:Maurice Farman|Морыс Фарман]] на [[:en:Panhard|Panhard]]. ===Першы Гран-пры=== [[File:1906 French Grand Prix Finish.jpg|thumb|right|Ферэнц Сіс перасякае фінішную рысу]] Адзінай на той момант гонкай, якая пастаянна насіла назву Гран-пры, была арганізаваная [[:en:Automobile Club of France|Аўтамабільным клубам Францыі (ACF)]]. Першая такая [[:en:1906 French Grand Prix|гонка]] адбылася ў 1906 годзе. Выкарыстоўвалася траса, створаная на аснове трасы ў Ле-Мане, якая мела амаль трохкутную форму, кожны круг складаў 103,18 кіламетра (64,11 міль). Гонка праводзілася два дні, у кожны з якіх трэба было пераадолець шэсць кругоў. Гонка, якая доўжылася больш за 12 гадзін, завяршылася перамогай [[:en:Ferenc Szisz|Ферэнца Сіса]] за рулём [[Renault S.A.|Renault]]. Другое месца заняў [[:en:Felice Nazzaro|Фелічэ Наццара]] на [[Fiat|FIAT]], а трэцяе – [[:en:Albert Clément|Альбер Клеман]] на [[:en:Clément-Bayard|Clément-Bayard]]. [[:en:Paul Baras|Поль Барас]] з каманды [[:en:Brasier|Brasier]] паказаў найхутчэйшы круг ужо на першым крузе гонкі. Ён утрымліваў лідэрства да трэцяга круга, калі Сіс перахапіў лідэрства і захаваў яго да фінішу. == Развіццё гонак == [[File:Fiat Targa Florio.jpg|thumb|right|[[:en:Vincenzo Lancia|Вінчэнца Лянча]] на Fiat 50 HP, заняў 2-е месца на Targa Florio 1908 года]] У большасці выпадкаў гонкі праводзіліся па дарогах агульнага карыстання, якія часова перакрываліся, а не на спецыяльна пабудаваных прыватных трасах. Гэта тычылася трасы [[Ле-Ман]] на Гран-пры Францыі 1906 года, аўтагонкі [[:en:Targa Florio|Targa Florio]] (працягласць 93 мілі (150 км) па дарогах [[Сіцылія|Сіцыліі]]), нямецкай гонкі [[:en:Kaiserpreis|Kaiserpreis]] (працягласць 75 міль (121 км) у гарах [[Таўнус]]) і французскай трасы ў [[Дзьеп|Дзьепе]] (працягласць 48 міль (77 км)), што выкарыстоўвалася для [[:en:1907 French Grand Prix|Гран-пры Францыі 1907 года]]. Выключэннямі былі яйкападобная амаль авальная траса з бэнкінгамі [[:en:Brooklands|Бруклэндз]] у Брытаніі, адкрытая ў 1907 годзе; аўтадром [[:en:Indianapolis Motor Speedway|Індыянапаліс]] у ЗША, адкрыты ў 1909 годзе і [[:en:Monza Circuit|Нацыянальны аўтадром Монца]] ў Італіі адкрыты ў 1922 годзе. У 1908 годзе [[Злучаныя Штаты Амерыкі]] сталі другой краінай, якая прыняла аўтамабільныя гонкі пад назвай Гран-пры, яны праходзілі ў [[Савана (Джорджыя)|Саване]]. У Еўропе другі нацыянальны Гран-пры прайшоў у [[Іспанія|Іспаніі]] у 1913 годзе. Афіцыйна ён насіў назву Гран-пры [[:en:Royal Automobile Club of Spain|Каралеўскага аўтамабільнага клуба Іспаніі]]. Трэцім стаў Гран-пры [[Італія|Італіі]] 1921 года, які праходзіў у [[:en:Montichiari|Монцік'яры]]. Неўзабаве далучыліся [[Бельгія]] ў 1925 годзе і [[Вялікабрытанія]] ў 1926 годзе. Але гэта ўсё яшчэ не быў агульны чэмпіянат, а просты набор гонак, якія праводзіліся па розных правілах. Усе аўтамабілі, якія ўдзельнічалі ў спаборніцтвах, былі афарбаваныя ў традыцыйныя нацыянальныя колеры: сіні (Bleu de France) — для Францыі, зялёны (British racing green) — для Вялікабрытаніі, чырвоны (Rosso corsa) — для Італіі, белы (Silver Arrows) — для Германіі<ref>Пачынаючы з 1934 года, немцы перасталі фарбаваць свае аўтамабілі. Паводле адной з версій, гэта адбылося пасля таго, як з Mercedes-Benz W25 сцерлі фарбу, каб паменшыць вагу машыны. Дзякуючы неафарбаванаму металу нямецкія аўтамабілі неўзабаве атрымалі ў прэсе мянушку «Срэбныя стрэлы».</ref>, жоўты - для Бельгіі. Французскія аўтамабілі працягвалі дамінаваць (у асноўным [[:en:Bugatti|Bugatti]], а таксама [[:en:Delage|Delage]] і [[:en:Delahaye|Delahaye]]) да канца 1920-х гадоў, калі іх пачалі перамагаць італьянскія ([[Alfa Romeo]] і [[:en:Maserati|Maserati]]). У сярэдзіне 1930-ых гадоў, калі [[Нацыянал-сацыялізм|нацысты]] прыйшлі да ўлады ў Нямеччыне, яны пачалі заахвочваць кампаніі [[Mercedes-Benz]] і [[:en:Auto Union|Auto Union]] да ўдзелу ў спаборніцтвах у прапагандысцкіх мэтах. Урад сапраўды выдзяляў пэўныя сродкі гэтым двум вытворцам, але ў СМІ маштабы атрыманай імі дапамогі перабольшваліся: дзяржаўныя субсідыі складалі, бадай, не больш за 10% ад выдаткаў на ўтрыманне абедзвюх гоначных каманд. У перыяд з 1935 па 1939 год гэтыя два нямецкія брэнды безапеляцыйна дамінавалі, выйграўшы амаль усе найбольш важныя гонкі Гран-Пры. На той момант аўтамабілі ўжо былі аднамеснымі (механік, што суправаджаў пілота, не ўваходзіў у экіпаж яшчэ з пачатку 1920-х гадоў) і аснашчаліся рухавікамі з наддувам (ад 8 да 16 цыліндраў), якія развівалі магутнасць звыш 600 к.с. (450 кВт) пры працы на спіртавым паліве. Яшчэ ў кастрычніку 1923 года на штогадовай восеньскай канферэнцыі AIACR (Міжнароднай асацыяцыі прызнаных аўтамабільных клубаў) у Парыжы абмяркоўвалася ідэя правядзення агульнага чэмпіянату. Аднак асноўная ўвага надавалася росту цікавасці аўтавытворцаў да гонак і правядзенню першага Гран-пры Еўропы ў Монцы ў 1923 годзе. Першы [[:en:World Manufacturers' Championship|Чэмпіянат свету]] адбыўся ў 1925 годзе, але ён праводзіўся толькі сярод аўтавытворцаў і складаўся з чатырох гонак дыстанцыяй не менш за 800 км (497 міль). У лік гонак, якія склалі першы чэмпіянат сярод канструктараў, увайшлі «Індыянапаліс 500», Гран-пры Бельгіі, Францыі і Італіі. Гэты Чэмпіянат быў афіцыйна скасаваны ў 1930 годзе, хоць тытулы не прысуджаліся ўжо ў перыяд з 1928 па 1930 год. Пазней, у 1931 годзе, быў заснаваны [[:en:AIACR European Championship|Чэмпіянат Еўропы]] сярод гоншчыкаў, які ўключаў найбольш важныя Гран-пры ў шэрагу краін. Спаборніцтвы праводзіліся штогод да пачатку Другой сусветнай вайны ў 1939 годзе, за выключэннем сезонаў 1933 і 1934. У 1939 годзе пачалася Другая сусветная вайна, і AIACR не змагла сабрацца, каб апублікаваць афіцыйныя вынікі чэмпіянату. [[:en:Hermann Lang|Герман Ланг]] быў абвешчаны Чэмпіёнам Еўропы кіраўніком арганізацыі [[:en:National Socialist Motor Corps|Нацыянал-сацыялістычны механізаваны корпус]] [[:en:Adolf Hühnlein|Адольфам Хюнляйнам]], які таксама ўзначальваў вышэйшы орган кіравання аўтаспортам у Нямеччыне. Заява Хюнляйна была апублікавана ў газеце *Völkischer Beobachter* — афіцыйным друкаваным органе нацысцкай партыі. Хюнляйн сцвярджаў, што Ланг завяршыў сезон з 23 ачкамі, аднак гэта супярэчыць афіцыйнай сістэме налічэння балаў, паводле якой Чэмпіёнам Еўропы стаў [[:en:Hermann Paul Müller|Герман Паўль Мюлер]]. == Пасляваенныя Гран-пры і Формула-1 == {{see also|[[Формула-1]]}} У 1946 годзе, пасля Другой сусветнай вайны, былі праведзены толькі чатыры гонкі ўзроўню Гран-пры. Правілы Чэмпіяната свету Гран-пры былі распрацаваны яшчэ да Другой сусветнай вайны, але прайшло яшчэ некалькі гадоў, пакуль у 1947 годзе Міжнародная асацыяцыя аўтамабільных клубаў (AIACR) была рэарганізавана ў [[Міжнародная аўтамабільная федэрацыя|Міжнародную аўтамабільную федэрацыю]] (Fédération Internationale de l'Automobile), скарочана «FIA», са штаб-кватэрай у Парыжы. Яна абвясціла, што з 1947 года ўступіць у сілу новая Міжнародная [[:en:Formula racing|Формула]], таксама вядомая як Формула-1 або Формула-А. У канцы сезона 1949 года FIA абвясціла, што ў 1950 годзе яны аб'яднаюць некалькі нацыянальных Гран-пры, каб стварыць чэмпіянат свету Формулы-1 для гоншчыкаў. Аднак з-за эканамічных цяжкасцей у 1952 і 1953 гадах у чэмпіянаце фактычна спаборнічалі аўтамабілі Формулы-2. Была ўведзена сістэма ачкоў, і агулам сем Гран-пры, у тым ліку «Індыянапаліс 500», атрымалі статус чэмпіянату. Першая [[:en:1950 British Grand Prix|гонка]] Чэмпіяната свету адбылася 13 мая 1950 года на трасе [[:en:Silverstone Circuit|Сільверстоўн]] у Вялікабрытаніі. Італьянцы зноў добра выступілі ў гэтых ранніх гонках Чэмпіяната свету, як сярод вытворцаў, так і сярод пілотаў. Першым чэмпіёнам свету стаў [[Джузэпэ Фарына|Джузэпэ Фарына]] за рулём Alfa Romeo. Ferrari ўдзельнічала ў другой гонцы чэмпіяната свету Гран-пры Манака і дагэтуль з'яўляецца адзіным вытворцам, які ўдзельнічаў ва ўсіх сезонах Формулы-1, і працягвае спаборнічаць у 2026 годзе. == Найбольш важныя гонкі Гран-пры == {{see also|[[:en:Category:Grand Prix seasons|Гран-пры па сезонах]]}} *{{flagicon|Бельгія}} [[:be-tarask:Гран-пры Бэльгіі|Гран-пры Бельгіі]] *{{flagicon|Вялікабрытанія}} [[:be-tarask:Гран-пры Вялікабрытаніі|Гран-пры Вялікабрытаніі]] *{{flagicon|Германія}} [[:en:German Grand Prix|Гран-пры Нямеччыны]] *{{flagicon|ESP|1785}} [[Гран-пры Іспаніі]] *{{flagicon|Italy|1861}} [[:be-tarask:Гран-пры Італіі|Гран-пры Італіі]] *{{flagicon|Манака}} [[Гран-пры Манака]] *{{flagicon|Францыя}} [[:en:French Grand Prix|Гран-пры Францыі]] *{{flagicon|Швейцарыя}} [[:en:Swiss Grand Prix|Гран-пры Швейцарыі]] *{{flagicon|ЗША}} [[:en:Indianapolis 500|500 міль Індыянапаліса]] === Іншыя Нацыянальныя Гран-пры === <div style="width:50%; float:left"> *{{flagicon|Аўстралія}} [[Гран-пры Аўстраліі]] *{{flagicon|Алжыр}} [[:en:Algerian Grand Prix|Гран-пры Алжыра]] *{{flagicon|Каралеўства Югаславія}} [[:en:Belgrade Grand Prix|Гран-пры Белграда]] *{{flagicon|Румынія}} [[Гран-пры Бухарэста|Гран-пры Бухарэста]] *{{flagicon|Каралеўства Венгрыя|1920—1944}} [[:en:1936 Hungarian Grand Prix|Гран-пры Вугоршчыны]] *{{flagicon|EGY|1922}} [[Gezira Grand Prix|Гран-пры Гезіры]]<ref name=autogenerated1>[https://www.youtube.com/watch?v=uUNEND-Ex10 1947 El Gezira Grand Prix – Egypt – YouTube<!-- Bot generated title -->]</ref> *{{flagicon|Ірландыя}} [[:en:Irish International Grand Prix|Гран-пры Ірландыі]] *{{flagicon|Куба}} [[:en:Cuban Grand Prix|Гран-пры Кубы]] *{{flagicon image|Flag of Poland (1928-1980).svg}} [[:en:Lwów Grand Prix|Гран-пры Львова]] *{{flagicon|Люксембург}} [[:en:Luxembourg Grand Prix|Гран-пры Люксембурга]] *{{flagicon|Марока}} [[:en:Moroccan Grand Prix|Гран-пры Марока]] *{{flagicon|Нідэрланды}} [[:be-tarask:Гран-пры Нідэрляндаў|Гран-пры Нідэрландаў]] </div> <div style="width:50%; float:left"> *{{flagicon|Нарвегія}} [[:en:Norwegian Grand Prix|Гран-пры Нарвегіі]] *{{flagicon|Italy|1861}} [[:en:Coppa Acerbo|Гран-пры Пескары]]<ref>Гран-пры Пескары таксама быў вядомы пад назвай "Coppa Acerbo" у 1924-39 гг.</ref> *{{flagicon|Расійская імперыя}} [[Гран-пры Расіі]] *{{flagicon|Лівія}} [[:en:Tripoli Grand Prix|Гран-пры Трыпалі]] *{{flagicon|Туніс}} [[:en:Tunis Grand Prix|Гран-пры Туніса]] *{{flagicon|ЗША}} [[:be-tarask:Гран-пры ЗША|Гран-пры ЗША]] *{{flagicon|Фінляндыя}} [[:en:Eläintarhan ajot|Гран-пры Фінляндыі]] *{{flagicon|Чэхаславакія}} [[:en:Czechoslovakian Grand Prix|Гран-пры Чэхаславакіі]] *{{flagicon|Швецыя}} [[:en:Swedish Grand Prix|Гран-пры Швецыі]] *{{flagicon|Швецыя}} [[:en:Swedish Winter Grand Prix|Зімовы Гран-пры Швецыі]] *{{flagicon|Эстонія}} [[:en:Estonian Grand Prix|Гран-пры Эстоніі]] *{{flagicon|ПАР|1928}} [[:en:South African Grand Prix|Гран-пры ПАР]] </div> {{Clear}} == Кіроўцы Гран-пры == Некаторыя вядомыя кіроўцы гонак Гран-Пры.<ref>[https://web.archive.org/web/20110514063353/http://www.kolumbus.fi/leif.snellman/da.htm The Golden Era Grand Prix - Drivers]</ref> <div style="width:50%; float:left"> *{{flagicon|Italy|1861}} [[:en:Antonio Ascari|Антоніа Аскары]] *{{flagicon|Францыя}} [[:en:André Boillot|Андрэ Байло]] *{{flagicon|Францыя}} [[:en:Georges Boillot|Жорж Байло]] *{{flagicon|Italy|1861}} [[:en:Pietro Bordino|П'етра Бардзіна]] *{{flagicon|Францыя}} [[:en:Robert Benoist|Рабэр Бенуа]] *{{flagicon|Тайланд}} [[:en:Birabongse Bhanudej|Прынц Біра]] *{{flagicon|Nazi Germany}} [[:en:Manfred von Brauchitsch|Манфрэд фон Браўхіч]] *{{flagicon|ЗША}} [[:en:David Bruce-Brown|Дэвід Брус-Браун]] *{{flagicon|Italy|1861}} [[:en:Antonio Brivio|Антоніа Брывіо]] *{{flagicon|Italy|1861}} [[:en:Gastone Brilli-Peri|Гастонэ Брылі-Перы]] *{{flagicon|Румынія}} [[:ro:George Burianu|Гёрге Бурыану]] *{{flagicon|Нарвегія}} [[:sl:Eugen Bjørnstad|Ойген Б'ёрнстад]] *{{flagicon|Францыя}} [[:en:Louis Wagner (racing driver)|Луі Вагнэр]] *{{flagicon|Italy|1861}} [[:en:Achille Varzi|Акілле Варцы]] *{{flagicon|Швецыя}} [[:fr:Per Victor Widengren|Пер-Віктар Відэнгрэн]] *{{flagicon|Францыя}} [[:en:Jean-Pierre Wimille|Жан-П'ер Віміль]] *{{flagicon|ESP|1785}} [[:en:Pierre de Vizcaya|П'ер дэ Віская]] *{{flagicon|Ірландыя}} [[:en:Kenelm Lee Guinness|Кенэльм Лі Гінэс]] *{{flagicon|Швейцарыя}} [[:en:Toulo de Graffenried|Тула дэ Графенрыд]] *{{flagicon|Вялікабрытанія}} [[:en:William Grover-Williams|Уільям Гровер-Уільямс]] *{{flagicon|Францыя}} [[:en:Jules Goux|Жуль Гу]] *{{flagicon|Францыя}} [[:en:Albert Divo|Альбер Дзіво]] *{{flagicon|Францыя}} [[:en:René Dreyfus|Рэнэ Дрэйфус]] *{{flagicon|Аўстрыя}} [[:sl:Charlie Jellen|Чарлі Елень]] *{{flagicon|Бельгія}} [[:en:Camille Jenatzy|Каміль Жэназі]] *{{flagicon|Чылі}} [[:en:Juan Zanelli|Хуан Занэлі]] </div> <div style="width:50%; float:left"> *{{flagicon|Расійская імперыя}} [[:en:Boris Ivanowski|Барыс Іваноўскі]] *{{flagicon|Italy|1861}} [[:en:Giuseppe Campari|Джузэпэ Кампары]] *{{flagicon|Nazi Germany}} [[Рудольф Карачыёла]] *{{flagicon|Nazi Germany}} [[:en:Hermann Lang|Герман Ланг]] *{{flagicon|Бразілія}} [[:en:Chico Landi|Шыка Ландзі]] *{{flagicon|Францыя}} [[:en:Marcel Lehoux|Марсэль Леху]] *{{flagicon|Чэхаславакія}} [[Іржы Крысціян фон Лобкавіц]] *{{flagicon|Германская імперыя}} [[:en:Christian Lautenschlager|Крысціян Лотэншлагер]] *{{flagicon|Italy|1861}} [[:en:Emilio Materassi|Эміліа Матэрасі]] *{{flagicon|Каралеўства Югаславія}} [[:sr:Бошко Миленковић|Бошка Міленкавіч]] *{{flagicon|Алжыр}} [[:en:Guy Moll|Гі Мол]] *{{flagicon|Italy|1861}} [[:en:Felice Nazzaro|Фелічэ Наццара]] *{{flagicon|Italy|1861}} [[:en:Tazio Nuvolari|Тацыо Нуволары]] *{{flagicon|Nazi Germany}} [[:en:Bernd Rosemeyer|Бернд Розэмаер]] *{{flagicon|Швейцарыя}} [[:en:Hans Ruesch|Ханс Рош]] *{{flagicon|Вялікабрытанія}} [[:en:Dario Resta|Дарыо Рэста]] *{{flagicon|Вялікабрытанія}} [[:en:Richard Seaman|Рычард Сімэн]] *{{flagicon|Аўстра-Венгрыя}} [[:en:Ferenc Szisz|Ферэнц Сіс]] *{{flagicon|Italy|1861}} [[:en:Carlo Felice Trossi|Карла Фелічэ Тросі]] *{{flagicon|Italy|1861}} [[Луіджы Фаджыёлі]] *{{flagicon|Каралеўства Венгрыя|1920—1944}} [[:en:László Hartmann|Ласла Хартман]] *{{flagicon|Новая Зеландыя}} [[:en:Thomas Cholmondeley-Tapper|Томас Халмандэлі-Тапер]] *{{flagicon|Нідэрланды}} [[:en:Eddie Hertzberger|Эдзі Херцбергер]] *{{flagicon image|Flag of Poland (1928-1980).svg}} [[:en:Stanisław Czaykowski|Станіслас Чайкоўскі]] *{{flagicon|Манака}} [[:en:Louis Chiron|Луі Шырон]] *{{flagicon|Фінляндыя}} [[:en:Karl Ebb|Карл Эб]] </div> {{Clear}} == Пасляваенныя Гран-пры, што не былі часткай Формулы-1 == <div style="width:50%; float:left"> *{{flagicon|Венесуэла}} [[:en:1957 Venezuelan Grand Prix|Гран-пры Венесуэлы]] *{{flagicon|Данія}} [[:en:Danish Grand Prix|Гран-пры Даніі]] *{{flagicon|Інданезія}} [[:en:Indonesian Grand Prix|Гран-пры Інданезіі]] *{{flagicon|Мазамбік}} [[:en:Mozambique Grand Prix|Гран-пры Мазамбіка]] *{{flagicon|Макаа}} [[:en:Macau Grand Prix|Гран-пры Макаа]] *{{flagicon|Новая Зеландыя}} [[:en:New Zealand Grand Prix|Гран-пры Новай Зеландыі]] </div> <div style="width:50%; float:left"> *{{flagicon|Пуэрта-Рыка}} [[:en:Puerto Rico Grand Prix|Гран-пры Пуэрта-Рыка]] *{{flagicon|Радэзія}} [[:en:Rhodesian Grand Prix|Гран-пры Радэзіі]] *{{flagicon|Уругвай}} [[:nl:Grand Prix van Montevideo|Гран-пры Уругвая]] *{{flagicon|Філіпіны}} [[:en:Philippines Grand Prix|Гран-пры Філіпін]] *{{flagicon|Чылі}} [[:en:1950 Chilean Grand Prix|Гран-пры Чылі]] *{{flagicon|Шатландыя}} [[:en:1951 Scottish Grand Prix|Гран-пры Шатландыі]] </div> {{Clear}} {{зноскі}} == Крыніцы == * [https://web.archive.org/web/20080529172828/http://www.kolumbus.fi/leif.snellman/gpw1.htm GRAND PRIX WINNERS 1895-1949] – Part 1 (1895-1916) * [https://web.archive.org/web/20080914083739/http://www.kolumbus.fi/leif.snellman/gpw2.htm GRAND PRIX WINNERS 1895-1949] – Part 2 (1919-1933) * [https://web.archive.org/web/20081002000619/http://www.kolumbus.fi/leif.snellman/gpw3.htm GRAND PRIX WINNERS 1895-1949] – Part 3 (1934-1949) * {{youtube|6Huim_kZpxg|logo=1}} – канал пра аўтаспорт {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Формула-1]] [[Катэгорыя:Аўтагонкі Гран-пры]] evvjb6udstpjuorrsc2ddzt1wt4mk7p 0 810768 5199040 5170644 2026-09-14T14:04:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5199040 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | імя = Грэйдан Сандэрс | арыгінальнае імя = {{lang-en|Graydon Saunders}} | грамадзянства = {{сцягафікацыя|Канада}} | род дзейнасці = пісьменнік, аўтар [[фэнтэзі]] | гады дзейнасці = 2014 — цяперашні час | жанр = фэнтэзі, ваеннае фэнтэзі | мова твораў = [[Англійская мова|англійская]] | дэбют = ''The March North'' (2014) | сайт = [https://dubiousprospects.blogspot.com dubiousprospects.blogspot.com] }} '''Грэйдан Сандэрс''' ({{lang-en|Graydon Saunders}}) — канадскі пісьменнік у жанры [[фэнтэзі]], найбольш вядомы як аўтар серыі электронных кніг ''«The Commonweal»'', першы том якой (''«The March North»'') выйшаў у 2014 годзе <ref name="Prometheus" /><ref name="ISFDBseries" />. Літаратурныя аглядальнікі ацэньваюць серыю за асабліва шчыльны і насычаны тэкст, ускоснае выкладанне сюжэта, а таксама палітычнае асэнсаванне законаў, праблемы рабства, [[Эгалітарызм|эгалітарызму]] і звышмоцнай магіі ў сацыяльнай сістэме <ref name="Prometheus" /><ref name="NicollMarch" /><ref name="DeLong" />. Сандэрс таксама з'яўляецца аўтарам пазацыклавага (самастойнага) фэнтэзі-рамана ''«The Human Dress»'' (2018)<ref name="ISFDBauthor" /><ref name="NicollHD" />. == Творчасць == === Цыкл «The Commonweal» === Свой першы апублікаваны раман ''«The March North»'' аўтар выпусціў у фармаце электроннай кнігі ў 2014 годзе пад уласным імпрынтам ''«Tall Woods Books»'' <ref name="KoboMarch" /><ref name="ISFDBseries" />. Раман паклаў пачатак кніжнаму цыклу ''«The Commonweal»'', у які ў далейшым увайшлі працягі ''«A Succession of Bad Days»'' (2015), ''«Safely You Deliver»'' (2016), ''«Under One Banner»'' (2018) і ''«A Mist of Grit and Splinters»'' (2020) <ref name="ISFDBseries" /><ref name="KoboSeries" />. Дзеянне цыкла разгортваецца ў выдуманым свеце, дзе магія надзяляе асобных людзей уладай і знішчальным патэнцыялам паўнавартасных дзяржаў. Напісаўшы для ''«Prometheus Blog»'' ([[Лібертарыянства|лібертарыянскае]] футурыстычнае таварыства), крытык Уільям Стодард адзначыў, што ў цэнтры ўвагі аўтара — грамадства, якое ў свеце звышчалавечых магічных тыранаў і гвалту спрабуе пабудаваць аазіс абароны і законнасці, рашуча адкідаючы інстытут рабства <ref name="Prometheus" />. Даследчык і пісьменнік [[Джэймс Дэвіс Нікал]] (James Davis Nicoll), прааналізаваўшы пазнейшыя раманы Сандэрса, схарактарызаваў іх як гісторыі аб тым, як сапраўднае эгалітарнае грамадства спрабуе інтэграваць асоб з экстрэмальнай сілай, і не ставіцца да іх пры гэтым як да сваіх рабоў ці гаспадароў <ref name="NicollSYD" />. === Іншыя раманы === У 2018 годзе быў апублікаваны незалежны раман Сандэрса ''«The Human Dress»'' <ref name="ISFDBauthor" />. Як падкрэсліў Джэймс Нікал, кніга разгортваецца ў зусім новым сусвеце асобна ад падзей ''«The Commonweal»''. Дзеянне рамана адбываецца ў вельмі суровым рэгіёне (пасля перыяду злядзянення), дзе ёсць яўныя скандынаўскія адсылкі, а мясцовыя жыхары мусяць выжываць сярод пачвар і сталых нападаў іншых чалавечых паселішчаў <ref name="NicollHD" />. == Крытыка і ўплыў == Уільям Стодард назваў сусвет Сандэрса ''«адным з самых цікавых сучасных твораў»'' у фэнтэзі-літаратуры дзякуючы прапрацаванаму светабудаванню, палітычным праблемам свабоды волі, роўнасці перад законам і надзвычай спецыфічнаму моцнаму «ўскоснаму наратыву». Чытач тут вымушаны не чакаць тлумачэнняў у лоб, а дакладна выбудоўваць кантэкст праз рэдкія падказкі ў творы <ref name="Prometheus" />. У сваім водгуку на ''«The March North»'' крытык Нікал акрэсліў стыль як ''«эканомны і неверагодна шчыльны»'', знаходзячы моцныя паралелі паміж ваенна-фантастычным складнікам Сандэрса і раманамі Глена Кука (цыкл «[[Чорны атрад]]»), а ўласцівае твору лаканічнае і хуткае апісанне прыпадабніў да работ [[Джон Майкл Форд|Джона Форда]] <ref name="NicollMarch" />. Пазней, у ацэнцы ''«Safely You Deliver»'', ён выказаў меркаванне, што дадзены том і яго папярэднік функцыянуюць фактычна як дзве палавіны адной сюжэтнай гісторыі, асэнсоўваючы непасрэдныя экалагічныя і сацыяльныя наступствы існавання звышсільных магічных штурмавікоў ва ўраўніцельным грамадстве <ref name="NicollSYD" />. У 2018 годзе на эканаміст і палітолаг [[Джэймс Брэдфард Дэлонг]] апісаў кнігу Сандэрса як своеасаблівы «ўдалы трактат пра рэалізацыю функцыянальнага [[Сацыялізм|сацыялізму]], ідэальна замаскіраваны пад вострасюжэтнае ваеннае цёмнае фэнтэзі»<ref name="DeLong" />. Вучоны-статыстык Касма Шалізі адрэагаваў на гэты стыль больш крытычна (зазначыўшы ў аглядзе «A Succession of Bad Days», што персанажы часцяком «губяць індывідуальны голас» і размаўляюць на адзін тон), аднак гэтаксама ўсхваліў гіганцкую дэталізацыю і фізічна-навуковы падыход да логікі стварэння магіі <ref name="Shalizi2022" />. Даследчыца Рэйчэл Браўн сцвярджала, што Сандэрс моцна дыстанцыяваны ад масавага камерцыйнага літаратурнага пласта, бо лінію яго творчага натхнення куды прасцей адсачыць ад «[[Беавульф|Бэўвульфа]]» ці традыцыі [[Ісландскія сагі|«Сагі пра Ньяла»]], чым ад класічнай папулярнай школы [[Дж. Р. Р. Толкін|Толкіна]]<ref name="RMB" />. == Бібліяграфія == === Серыя «The Commonweal» === * ''«The March North»'' (выд. Tall Woods Books, 2014) <ref name="KoboMarch" /><ref name="ISFDBseries" /> * ''«A Succession of Bad Days»'' (выд. Tall Woods Books, 2015) <ref name="KoboSuccession" /><ref name="ISFDBseries" /> * ''«Safely You Deliver»'' (выд. Tall Woods Books, 2016) <ref name="KoboSafely" /><ref name="ISFDBseries" /> * ''«Under One Banner»'' (выд. Tall Woods Books, 2018) <ref name="KoboBanner" /><ref name="ISFDBseries" /> * ''«A Mist of Grit and Splinters»'' (выд. Tall Woods Books, 2020) <ref name="KoboMist" /><ref name="ISFDBseries" /> === Асобныя раманы === * ''«The Human Dress»'' (выд. Tall Woods Books, 2018) <ref name="ISFDBauthor" /><ref name="NicollHD" /> == Зноскі == {{Reflist|refs=<ref name="Prometheus">{{cite web |last=Stoddard |first=William H. |title=Magic, superhuman tyranny and creating a society without slavery in Graydon Saunders's fantasy Commonweal Series |url=https://www.lfs.org/blog/magic-superhuman-tyranny-and-creating-a-society-without-slavery-in-graydon-saunderss-fantasy-commonweal-series/ |website=Prometheus Blog |publisher=[[Libertarian Futurist Society]] |date=2023-06-19 |access-date=2026-07-07}}</ref> <ref name="NicollMarch">{{cite web |last=Nicoll |first=James Davis |author-link=James Davis Nicoll |title=A world of ancient magics |url=https://jamesdavisnicoll.com/review/a-world-of-ancient-magics |website=James Nicoll Reviews |date=2015-02-19 |access-date=2026-07-07}}</ref> <ref name="NicollSYD">{{cite web |last=Nicoll |first=James Davis |author-link=James Davis Nicoll |title=Not quite Xavier's School for Gifted Youngsters |url=https://jamesdavisnicoll.com/review/not-quite-xaviers-school-for-gifted-youngsters |website=James Nicoll Reviews |date=2016-05-25 |access-date=2026-07-07 |url-status=dead }}</ref> <ref name="NicollHD">{{cite web |last=Nicoll |first=James Davis |author-link=James Davis Nicoll |title=Come to Burn Your Kingdom Down |url=https://jamesdavisnicoll.com/review/come-to-burn-your-kingdom-down |website=James Nicoll Reviews |date=2018-05-01 |access-date=2026-07-07}}</ref> <ref name="Shalizi2022">{{cite web |last=Shalizi |first=Cosma |title=Books to Read While the Algae Grow in Your Fur, April 2022 |url=http://bactra.org/weblog/algae-2022-04.html |website=Three-Toed Sloth |date=2022-04-30 |access-date=2026-07-07}}</ref> <ref name="DeLong">{{cite web |last=DeLong |first=J. Bradford |title=Dubious Prospects |url=https://www.bradford-delong.com/2018/01/dubious-prospects.html |website=Grasping Reality |date=2018-01-27 |access-date=2026-07-07 |archive-date=29 верасня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250929010141/https://www.bradford-delong.com/2018/01/dubious-prospects.html |url-status=dead }}</ref> <ref name="RMB">{{cite web |last=Brown |first=Rachel Manija |title=The March North, by Graydon Saunders |url=https://rachelmanija.dreamwidth.org/tag/author:+saunders+graydon |website=Rachel Manija Brown's Dreamwidth |access-date=2026-07-07}}</ref> <ref name="ISFDBseries">{{cite web |title=Series: The Commonweal |url=https://isfdb.org/cgi-bin/pe.cgi?39787 |website=[[Інтэрнэт-база спекулятыўнай фікцыі|ISFDB]] |access-date=2026-07-07}}</ref> <ref name="ISFDBauthor">{{cite web |title=Summary Bibliography: Graydon Saunders |url=https://isfdb.org/cgi-bin/ea.cgi?217465 |website=[[Інтэрнэт-база спекулятыўнай фікцыі|ISFDB]] |access-date=2026-07-07}}</ref> <ref name="KoboSeries">{{cite web |title=Commonweal Book Series |url=https://www.kobo.com/us/en/series/commonweal |website=[[Rakuten Kobo]] |access-date=2026-07-07}}</ref> <ref name="KoboMarch">{{cite web |title=The March North eBook by Graydon Saunders |url=https://www.kobo.com/us/en/ebook/the-march-north |website=[[Rakuten Kobo]] |access-date=2026-07-07}}</ref> <ref name="KoboSuccession">{{cite web |title=A Succession of Bad Days eBook by Graydon Saunders |url=https://www.kobo.com/us/en/ebook/a-succession-of-bad-days-1 |website=[[Rakuten Kobo]] |access-date=2026-07-07}}</ref> <ref name="KoboSafely">{{cite web |title=Safely You Deliver eBook by Graydon Saunders |url=https://www.kobo.com/us/en/ebook/safely-you-deliver-1 |website=[[Rakuten Kobo]] |access-date=2026-07-07}}</ref> <ref name="KoboBanner">{{cite web |title=Under One Banner eBook by Graydon Saunders |url=https://www.kobo.com/us/en/ebook/under-one-banner-1 |website=[[Rakuten Kobo]] |access-date=2026-07-07}}</ref> <ref name="KoboMist">{{cite web |title=A Mist of Grit and Splinters eBook by Graydon Saunders |url=https://www.kobo.com/us/en/ebook/a-mist-of-grit-and-splinters-1 |website=[[Rakuten Kobo]] |access-date=2026-07-07}}</ref>}} == Спасылкі == * [https://dubiousprospects.blogspot.com/ ''Dubious Prospects''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250625080821/https://dubiousprospects.blogspot.com/ |date=25 чэрвеня 2025 }} — уласны афіцыйны блог аўтара {{ref-en}} [[Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Канады]] 6h61d8ne1s9y7525hhynjjwkxyezjlb 0 810918 5199137 5177301 2026-09-14T17:33:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5199137 wikitext text/x-wiki '''[[Пружаны]]''' — [[горад]] [[Берасцейскі павет|гістарычнай Берасцейшчыны]]. Да нашага часу тут захавалася [[Сядзібна-паркавы ансамбль Швыкоўскіх (Пружаны)|сядзіба Швыкоўскіх]], помнік архітэктуры і садова-паркавага мастацтва XIX ст. Сярод мясцовых славутасцяў вылучаўся збудаваны ў стылі [[Класіцызм|класіцызму]] касцёл ([[Прачысценская царква (Пружаны)|Прачысценская царква]]), разбураны савецкімі ўладамі. == XV стагоддзе == {{Глядзіце таксама|Кобрынскае княства}}Датай заснавання Пружанаў лічыцца 1433 год, калі ў пісьмовых крыніцах упершыню сустракаецца згадка пра ''Прушаную воласць''. У гэтым годзе вялікі князь [[Жыгімонт Кейстутавіч]] звярнуўся з лістом да [[Ягайла|Ягайлы]]. Скардзячыся на [[Свідрыгайла|Свідрыгайлу]], ён паведамляе:{{Цытата|…около Берестя, около Каменца всё пусто учінілі, а ещё волості Прушаную, Кобрін, Здітов, Вяды і Слонімское волості зачінілі.}}У хроніках [[Тэўтонскі ордэн|ордэна крыжакоў]] пад 1401 годам таксама згаданы тэрмін «Прушын» (''von Pruszin hin ken Russin''), што супрацоўнікі [[Пружанскі палацык|Пружанскага музею]] называюць першай згадкай пра Пружаны<ref name="pruzh319">{{Спасылка|аўтар=Демидов С. Ю.|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=10 лютага 2010|url=http://pruzhany.net/319-opornye-daty-po-istorii-g-pruzhany.html|загаловак=Опорные даты по истории г. Пружаны|фармат=|назва праекта=|выдавец=портал города Пружаны|дата доступу=27 ліпеня 2014|мова=ru|каментар=|url-status=dead}}</ref>. Аднак верагодней, што гэтак у летапісах называецца менавіта [[Прусія]]<ref>{{Артыкул|спасылка=http://www.belhistory.eu/henadz-sahanovich-rus-u-vajne-z-nyameckim-ordenam-kanec-xiii-pach-xv-st/|аўтар=[[Генадз Сагановіч|Сагановіч Г.]]|загаловак=«Русь» у вайне з Нямецкім ордэнам (канец XIII — пачатку XV ст.)|арыгінал=|год=снежань 2001|аўтар выдання=|месца=|выданне=[[Беларускі гістарычны агляд]]|выдавецтва=|тып=|том=8|выпуск=|нумар=1—2 (14—15)|старонкі=|isbn=}}</ref>. Сам горад упершыню называецца Пружанамі ў 1463 годзе як паселішча [[Кобрынскае княства|Кобрынскага княства]]. У 2-й палове XV стагоддзя тут існавалі княскі паляўнічы двор, [[псярня]], 2 вуліцы — Сялецкая і Задворная<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|4-2к}} — С. 481</ref>, {{Артыкул у іншым раздзеле|Хэўра кадыша|яўрэйскае пахавальнае братэрства||Chevra kadisha}}<ref name="rujen">{{Спасылка|аўтар=|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=|url=http://rujen.ru/index.php/%D0%9F%D0%A0%D0%A3%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%AB|загаловак=Пружаны|фармат=|назва праекта=|выдавец=[[Расійская яўрэйская энцыкляпэдыя]]|дата доступу=19 жніўня 2014|мова=ru|каментар=|url-status=dead}}</ref>. У 1463 годзе ў яўрэйскім квартале паўстала першая [[сінагога]] (згарэла ў 1863). У 1473 князь [[Іван Кобрынскі]] з жонкай Фядорай, дачкой [[Іван Рагатынскі|Івана Рагатынскага]], зафундавалі пабудову ў Дабучыне [[Царква Нараджэння Хрыстовага (Пружаны)|царквы ў гонар Нараджэння Божага]], пра што сведчыць акт, датаваны 9 кастрычніка 1473, які знаходзіцца ў [[Метрыка Вялікага Княства Літоўскага|літоўскай метрыцы]] і ў царкоўнай кнізе. Аднак ягоная аўтэнтычнасць паддаецца сумневу. Адным з доказаў таго, што дакумент падроблены, з'яўляецца той факт, што ў ім князь Іван Кобрынскі названы ўладаром цэлай жмудскай зямлі, хоць дакладна вядома, што ў гэты час (1450—1485) генеральным старостам [[Жамойць|Жмудзі]] быў [[Ян Кезгайлавіч]]. Царква знаходзілася між вытокам [[Мухавец|Мухаўцу]] і паваротам на сучасную [[Вуліца Камсамольская (Пружаны)|вуліцу Камсамольскую]]. Згарэла ў першай палове XIX стагоддзя. Да нядаўняга часу датай заснавання горад лічыўся 1487 год<ref name="evkl">{{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 466.</ref>, калі ўпершыню згаданы ''Дабучын''. Заснаваць тут паселішча пастанавіў князь [[Іван Сямёнавіч Кобрынскі]], які збіраўся зрабіць Дабучын дваром [[Кобрынскае княства|кобрынскіх князёў]]. Паводле іншых звестак, паселішча заснаванае [[Прусы|прускімі]] насельнікамі, якія, уцякаючы ад пераследу [[Крыжакі|крыжакоў]], схаваліся ў валоданнях кобрынскіх князёў ля вёскі Дабучын, а пазней паселішча атрымала ад іх і назву<ref name="sg">Krzywicki J. Prużana // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|9}} S. 110.</ref>. У 1492 годзе Дабучын увайшоў у Кобрынскае княства ў складзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], якое падпарадкоўвалася і належала вялікаму князю. У 1495 [[яўрэі]] былі выгнаныя з Пружанаў паводле загаду вялікага князя [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандра]]. == XVI стагоддзе == Аднак ужо ў красавіку 1503 годзе Аляксандр Ягелон дазволіў яўрэям вярнуцца ў Вялікае Княства Літоўскае і вярнуў ім маёмасць. Наступны князь [[Жыгімонт Стары]] зраўняў яўрэяў у падатках з мяшчанамі, вызваліў іх ад абавязку выстаўляць на вайну тысячу вершнікаў, дазволіў свабоду гандлю і рамёстваў<ref name="lechaim">{{Артыкул|спасылка=http://www.lechaim.ru/ARHIV/175/VZR/m01.htm|аўтар=|загаловак=Эта бедная Белая Русь…|арыгінал=|год=лістапад 2006|мова=ru|аўтар выдання=|месца=|выданне=Лехаим|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=11 (175)|старонкі=|isbn=}}</ref>. Пасля смерці кобрынскага князя [[Юрый Пац|Юрыя Паца]] (1506) яго жонцы Фядоры давялося судзіцца за права валоданння княствам. У 1507 годзе вялікі князь Аляксандар выдаў Фядоры пацвярджальную грамату на валоданнне трэцяй часткай спадчынных і вотчынных маёнткаў у Кобрыне і Дабучынах<ref name="brestvobl185">{{Спасылка|аўтар=|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=|url=http://karta.brestobl.com/18pruzan/185.html|загаловак=Пружаны в 1931 года|фармат=|назва праекта=Карты Брестской области|выдавец=|дата доступу=7 верасня 2014|мова=ru|каментар=}}</ref>. Пасля смерці апошняй прадстаўніцы роду кобрынскіх князёў [[Ганна Кобрынская|Ганны]] Дабучын у складзе [[Кобрынскае староства|Кобрынскага староства]], перададзенага ў арэнду маршалку гаспадарскаму [[Вацлаў Касцевіч|Вацлаву Касцевічу]], у 1520 годзе ўвайшоў у [[Кобрынскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Кобрынскі павет]] [[Падляшскае ваяводства (1513—1795)|Падляшскага ваяводства]]. Касцевіч заснаваў тут у 1522 годзе [[Касцёл Святых Жыгімонта і Вацлава (Пружаны)|касцёл Святых Жыгімонта і Вацлава]]. Пасля ягонае смерці ў 1532 годзе землі Кобрынскага староства перайшлі да каралевы [[Бона Сфорца|Боны Сфорцы]], другой жонкі [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта I]], якая аднавіла касцёл<ref>{{Спасылка|аўтар=br. Jan Fibek OFMCap|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=5 жніўня 2008|url=http://www.radzima.org/be/object_comm/1012.html|загаловак=Апошнія паведамленні|фармат=|назва праекта=Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі|выдавец=«[[Радзіма майго духу]]»|дата доступу=19 жніўня 2014|мова=pl|каментар=}}</ref> і заахвочвала развіццё рамёстваў, гандлю і земляробства. Пружаны за яе ўладай сталі мястэчкам. У 1563 яе рэвізор [[Дзмітрый Сапега|Дзмітры Сапега]] склаў {{Не перакладзена|Рэвізіі ў Вялікім Княстве Літоўскім|інвентарную кнігу|ru|Ревизии в Великом княжестве Литовском}}, паводле якой тут зафіксавана 278 гаспадарак і [[Спіс вуліц Пружанаў|7 вуліц]] ([[Вуліца Кобрынская (Пружаны)|Кобрынская]], [[Вуліца Леніна (Пружаны)|Хватка]], Загор’е, [[Вуліца Бахарава (Пружаны)|Дзярэчын]], [[Вуліца Шырмы (Пружаны)|Сялецкая]], Шыгодая і Задворная<ref name="pruzh319" />); працавалі 10 мяснікоў, 7 краўцоў, 6 кавалёў. [[Пружанскі каралеўскі двор]] служыў рэзідэнцыяй падчас палявання каралеўскай сям’і ў Ружанскай і Белавескай пушчах. У склад двару ўваходзілі аднапавярховы драўляны палац на мураваным фундаменце, 2 флігелі, гаспадарчыя пабудовы<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|4-2к}} — С. 481—482</ref>. Цікава, што ў даволі падрабязным апісанні зямель, паш, сенажацяў і да т. п. няма згадкі пра рачулкі Муха і Вец, толькі пра Мухавец ды Пружонку<ref name="brestvobl185" />. З 1566 года — у складзе [[Берасцейскі павет|Берасцейскага павета]] [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]]. 3 мая 1588 года каралева [[Ганна Ягелонка]] даравала мястэчку [[Магдэбурскае права|Магдэбургскае права]] разам з пячаткай і [[Герб Пружанаў|гербам]] «у срэбным полі звілістая блакітная змяя з залатой каронай на галаве вывяргае дзіця»<ref>{{Літаратура/Геральдыка беларускіх горадў|к}}</ref>, запазычаным ад роду Сфорцаў. Ад гэтага часу за горадам замацавалася назва ''Пружаны''. З прывілеям горад атрымаў дазвол на 2 рэгулярныя [[Кірмаш|кірмашы]] штогод: на другі дзень па [[Тройца (свята)|Тройцы]] і на дзень [[Перамяненне Гасподняе|Перамянення Пана]] або на [[Узвіжанне Крыжа Гасподняга|Узвіжанне]]; у даход горад пераходзілі падушныя, памерныя, сталповыя і лапаткавыя зборы. Мяшчане атрымалі дазвол на ўласныя крамы, васкабойні і [[Важніца|важніцу]]. 6 мая 1589<ref name="sg" /> прывілей Ганны Ягелонкі быў пацверджаны<ref>{{Літаратура/Памяць/Пружанскі раён|Старонкі мінулага|24}}</ref> загадам караля [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта III]] з наданнем дадатковага прывілею на правядзенне 4 кірмашоў штогод. Гэта спрыяла далейшаму развіццю ў горадзе рамёстваў і гандлю. Да пачатку XVII стагоддзя Пружаны зрабіліся буйным рамесніцкім цэнтрам, які славіўся вытворчасцю задымленага чорнага глінянага посуду і кафлі. У інвентары Пружанаў 1597 года адзначаны палац, 2 падворкавыя пабудовы, гаспадарчыя пабудовы, млын. == XVII стагоддзе == [[Файл:Pružany._Пружаны_(XIX).jpg|міні|Сядзіба Швыкоўскіх. Гравюра паводле А. Манюшка-Наўрачынскай, [[XIX стагоддззе|XIX ст.]]]] Ад пачатку XVII стагоддзя Пружаны славіліся вытворчасцю задымленага чорнага глінянага посуду і кафлі. [[Яўрэй|Яўрэйская]] грамада Пружаны па пастанове Літоўскага {{Артыкул у іншым раздзеле|Ваад|вааду||Vaad}} за 1623 год уключана ў склад Брэсцкай [[Кагал|кагальнай]] акругі. У 1628 годзе на пасяджэнні вааду, якое адбылося ў Пружанах, было пастаноўлена і надалей ладзіць яго пасяджэнні тут. Аднак насамрэч з той пары ніводзін сход тут так і не адбыўся<ref>{{Спасылка|аўтар=|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=|url=http://ru.wikisource.org/wiki/%D0%95%D0%AD%D0%91%D0%95/%D0%9F%D1%80%D1%83%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%8B|загаловак=ЕЭБЕ/Пружаны|фармат=|назва праекта=Еврейская энциклопедия Бгодгауза и Ефрона|выдавец=[[Wikisource|Викитека]]|дата доступу=19 жніўня 2014|мова=ru|каментар=}}</ref>. 20 снежня 1644 годзе кароль і вялікі князь [[Уладзіслаў Ваза]] сваім прывілеям надаў яўрэям дазвол будаваць сінагогі (з той умоваю, каб яны не былі падобныя на каталіцкія касцёлы), набываць хаты, займацца вінакурствам і рамёствамі, варыць піва і мёд, весці гандаль. З гэтага часу Пружаны актыўна засяляліся яўрэям. У 1650 прывілеі (за выключэннем набыцця зямлі для сінагог) пацвердзіў [[Ян II Казімір Ваза|Ян Казімір]], пасля яны пацвярджаліся таксама ў 1677 і 1698<ref name="rujen" />. Адна з першых школ на тэрыторыі Пружаншчыны з'явілася пры кляштары манахаў-[[Базыльяне|базыльян]]. Праграма навучання ў базыльянскіх школах прадугледжвала вывучэнне [[Старабеларуская мова|рускай]], [[Грэцкая мова|грэцкай]], [[Лацінская мова|лацінскай]], [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]], [[Польская мова|польскай]], [[Нямецкая мова|нямецкай]], [[Француская мова|французскай]] моў. Выпускнікі мелі права паступаць ва ўніверсітэт<ref name="rbudni_19971106">{{Артыкул|спасылка=|аўтар=Машкала І.|загаловак=На пачатку стагоддзя настаўнік меў зарплату падпалкоўніка|арыгінал=|год=6 лістапада 1997|аўтар выдання=|месца=|выданне=[[Раённыя будні]]|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=|старонкі=4|isbn=}}</ref>. У час войнаў другой паловы XVII — першай паловы XVIII стагоддзяў было зруйнавана каля 80% забудовы Пружанаў, у 1661 годзе застаўся толькі 91 дым. == XVIII стагоддзе == Яўрэі (у тым ліку з секты [[Караімы|караімаў]]{{Заўвага|з'явіліся ў VIII ст. і не прызнавалі [[Талмуд]]у}}) у XVIII стагоддзі складалі ўжо блізу 40% насельніцтва мястэчка, якое складала 1500 жыхароў (першая [[сінагога]] паўстала яшчэ ў 1463). У 1776 годзе ў выніку разбурэнняў Пружаны былі пазбаўлены [[Магдэбурскае права|Магдэбургскага права]], але ў 1791 прывілей быў адноўлены<ref name="pruzh319" />. Да канца стагоддзя эканоміка была адноўленая, адбываўся гандаль збожжам, жывёлай і гарэлкай. У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў]] (1795) горад апынулася ў складзе [[Расія|Расійскай імперыі]], цэнтр [[Пружанскі павет (Расійская імперыя)|павета]] [[Слонімская губерня|Слонімскай губерні]], ад 1797 года — [[Літоўская губерня|Літоўскай]], урэшце ад 1801 года — [[Гродзенская губерня|Гарадзенскай]]. [[Кацярына II]] падаравала Пружанскія землі графу, генералу-фельдмаршалу [[Пётр Аляксандравіч Румянцаў-Задунайскі|Румянцаву-Задунайскаму]]. Па яго смерці ў 1796 імі валодалі нашчадкі Мікалай, пасля Міхаіл Румянцавы. У 1798—1803 Міхаіл Румянцаў здаваў маёнтак у арэнду [[Маршалак павятовы|павятоваму маршалку]] [[Фэліцыян Грабоўскі|Фэліцыяну Грабоўскаму]]. == XIX стагоддзе == [[Файл:Pružanski_pałacyk._Пружанскі_палацык_(N._Orda,_28.05.1861-77).jpg|міні|Сядзіба Швыкоўскіх. Акварэль {{nowrap|[[Напалеон Орда|Н. Орды]]}}, 2-я пал. [[XIX стагоддззе|XIX ст.]]]] 9 верасня 1801 года загадам расійскага імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] [[Пружанскі павет (Расійская імперыя)|Пружанскі павет]] зрабіўся часткай [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]], у складзе якой прабыў больш за 100 гадоў. У 1803 годзе складзены першы план Пружанаў. У найбольш старую частку горада ўваходзілі адцінкі вуліц Кобрынская (цяпер Савецкая) і Слонімская (цяпер Камсамольская) ды забудова на поўнач ад зліцця рэчак Муха і Вец і поймы [[Мухавец (рака)|Мухаўца]]. Румянцавы нядоўга валодалі землямі павета, хутка распрадаўшы іх {{Артыкул у іншым раздзеле|Трэмбіцкія|Трэмбіцкаму|pl|Trębiccy}}, [[Булгарыны|Булгарыну]] і [[Влодкі|Влодкам]]. Пружаны сталі ўласнасцю [[Маршалак павятовы|маршалка]] [[Кобрынскі павет (Расійская імперыя)|кобрынскага]] Паўла Ягміна, а напрыканцы першай чвэрці стагоддзя нарэшце перайшлі да Бернарда [[Швыкоўскія|Швыкоўскага]]. У [[Вайна 1812 года|французска-расійскую вайну 1812 года]] Пружаны занятыя і разрабаваныя [[Напалеон Банапарт|французскімі]] войскамі пад кіраваннем [[Жан Луі Эбенэзэр Рэнье|генерала Рэнье]]. У 1817 годзе ў Пружанах заставалася 242 драўляныя хаты. Першы цагляны будынак — гарадская турма — паўстаў у 1820 годзе. У 1834 годзе як вынік вострай неабходнасці ў атрыманні ведаў па элементарнай граматыцы і арыфметыцы была адкрытая яўрэйская мяшчанская вучылішча. Аднак у гэтай установе навучаліся толькі яўрэйскія дзеці, а да таго ж яна не давала сярэдняй адукацыі, а адпаведна і магчымасць працягнуць адукацыю. Таму пружанская шляхта пачала дамагацца адкрыцця школьнай установы для свайго саслоўя. У 1837 годзе была адкрытая [[Пружанская дваранская вучылішча|дваранская вучылішча]], якая лічылася адной з найлепшых у заходняй Беларусі. Тут было 10 настаўнікаў і 130 вучняў, тэрмін навучання складаў 5 гадоў. Гэтую вучэльню ў 1844 скончыў вядомы беларускі гісторык і этнограф [[Павал Баброўскі]]. Аднак ужо ў 1848 яна была зачыненая з прычыны актыўнага ўдзелу настаўнікаў у грамадска-палітычным жыцці краю<ref name="rbudni_19971106" />. З сярэдзіны стагоддзя ў горадзе ладзіліся тэатральныя прадстаўленні. У 1838 годзе плошча Пружанаў складала 1398 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]]. 3 вуліцы забрукаваныя (Новасялецкая, Рынкавая, часткова Кобрынская). У горадзе пражывалі 15 святароў, 10 ганаровых грамадзян, 34 купцы. У [[Белыя лаўкі|гандлёвых радах]] дзейнічалі 44 крамы; драўляныя дамы 562 і 3 мураваныя ([[гаўптвахта]], [[астрог]], гарадская [[казначэйства]]). Дзейнічалі [[гарбарня]], медны завод, 9 [[Кузня|кузняў]], 9 [[Млын|млыноў]], [[бровар]], [[бойня]] і [[лазня]], якімі валодаў яўрэй Янкель Гольдберг. Асноўным заняткам жыхароў быў гандаль віна-гарэлачнай прадукцыяй: у прыватных дамах знаходзіліся 5 вінных склепаў, 47 піўных, 4 карчмы, 12 шынкоў. Гандлявалі таксама палатнянымі і суконнымі вырабамі<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|4-2к}} — С. 483</ref>.{{Галерэя|Файл:Coat_of_Arms_of_Pružana,_Belarus,_1845.png|Герб узору 1845 годзе|Файл:Pruzhany COA (Grodno Governorate) (1845).png|Герб Пружанаў у складзе [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]|Файл:Coat of Arms of Pružana, Belarus, 1861.gif|Герб узору 1861 годзе|Назва=[[Герб Пружанаў|Гербы Пружанаў]]|Памер=250|Пазіцыя=right}}У 1843 годзе пасля смерці Пятра Бернардавіча Швыкоўскага маёмасць падзялілі два яго сыны [[Валенцій Швыкоўскі|Валенцій]] і Міхаіл, у выніку чаго [[пружанскі ключ]] быў падзелены на ўласна [[Пружана|Пружаны]] і [[Белавусаўшчына|Белавусаўшчыну]]<ref name="school_palac1">{{Спасылка|аўтар=|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=|url=http://www.pruzanaschool3.narod.ru/sourses/pruzana/palac1.htm|загаловак=Историческая справка. Владельцы|фармат=|назва праекта=|выдавец=[[Сярэдняя школа №3 (Пружаны)|Сярэдняя школа №3 г. Пружаны]]|дата доступу=14 лістапада 2011|мова=ru|каментар=}}</ref>. У 1845 годзе горад атрымала [[Герб Пружанаў#Расійская імперыя|новы герб]] «на светла-карычневым тле яліна, на галінах якой вісіць паляўнічая труба». У 1857 годзе дзейнічалі бровар, маслабойня, тытунёвы, мукамольны і мылаварны заводы, 44 карчмы. У горадзе жылі 22 купцы, больш за 200 [[Ганчарства|ганчароў]], каля 80 краўцоў, 10 кавалёў, 20 цесляроў, 10 рамеснікаў. 13 лютага 1863 года атрады паўстанцаў [[Кастус Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]] (100 чалавек пад кіраўніцтвам [[Станіслаў Сангін|Станіслава Сангіна]] і [[Раман Рагінскі|Рамана Рагінскага]]) [[Паўстанне 1863 года на Пружаншчыне#Першыя атрады|занялі Пружаны]]. Жыхары горада спачувальна паставіліся да паўстанцаў, і гарадскія ўлады не здолелі даць адпор «каліноўцам». У гэтым самым годзе згарэла найстарэйшая пружанская сінагога. У 1866 годзе пабудаваны праваслаўны [[Сабор Аляксандра Неўскага (Пружаны)|сабор Аляксандра Неўскага]]{{Заўвага|Цяпер уключаны ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў Беларусі]] пад [[Вікіпедыя:Праект:Вікі любіць славутасці/Спісы славутасцяў/Брэсцшчына/Пружаншчына|№113Г000590]]}}, праз 12 гадоў паўстала [[Спаса-Прэабражэнская царква (Пружаны)|Спаса-Прэабражэнская царква]]. У 1873 годзе дзейнічалі 4 сінагогі і бясплатная яўрэйская больніца. Дзейнічала лякарня, аптэка (аптэка). Існавалі тры брукаваныя вуліцы. Побач з горадм працавала цагелня. У 1878 годзе працавалі дзве праваслаўныя царквы (адна з іх прыходская), каталіцкія касцёл і капліца, паштовая станцыя, павятовая школа, шпіталь, тытунёвая і 2 запалкавыя фабрыкі, 2 бровары, паравы млын. 7 ліпеня 1873 годзе ў горадзе з'явіўся тэлеграф<ref>{{Артыкул|спасылка=|аўтар=|загаловак=Плывуць купальскія вяночкі|арыгінал=|год=2 ліпеня 2013|аўтар выдання=|месца=|выданне=[[Раённыя будні]]|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=51 (9596)|старонкі=8|isbn=}}</ref>. У 1881 годзе на месцы старога збудаваны [[Касцёл Унебаўзяцця Найсв. Панны Марыі (Пружаны)|мураваны касцёл]]. У 1896 годзе на змену старым драўляным гандлёвым радам пабудаваныя новыя цагляныя — «[[Белыя лаўкі]]». У 1896 годзе ўкраінскія жыхары намагаліся стварыць у Пружанах самадзейны тэатр, аднак не атрымалі дазволу ад віленскага генерал-губернатара<ref>{{Кніга|спасылка=|аўтар=Леонюк В.|загаловак=Словник Берестейщини|адказны=|год=1996|частка=Хронологія Берестейщини|арыгінал=|выданне=|месца=Львів|выдавецтва=Видавнича фірма «Афіша»|том=|старонкі=353|старонак=|серыя=|isbn=966-95063-0-1|наклад=}}</ref>. У 1897 годзе ў горадзе было 769 двароў, 14 дробных прадпрыемстваў, павятовая прыходская вучылішча, 2 [[Царква|царквы]], касцёл, [[Пружанская сінагога|сінагога]], некалькі яўрэйскіх малітоўных дамоў. У 1899 годзе ў Пружанах адчынілася [[Пружанская другакласная школа|другакласная школка]] для падрыхтоўкі педагогаў. Першым яе кіраўнікам быў святар [[Іаан Катовіч]]. == XX стагоддзе == [[Файл:Pružany,_Rynak._Пружаны,_Рынак_(1915).jpg|міні|Рынак, фота пачатку [[XX стагоддззе|XX ст.]]]] У 1904 годзе 1157 двароў (з іх 71 мураваны), 2 шпіталі, аптэка, 5 навучальных устаноў, 2 друкарні, бібліятэка-чыталня, 13 фабрык і заводаў. Ладзіліся 5 кірмашоў штогод<ref name="givb485">{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|4-2к}} — С. 485</ref>. У пачатку стагоддзя ў Пружанах паўсталі [[Сіянізм|сіянісцкія]] арганізацыі, у 1905 годзе створаны атрад самаабароны. Дзейнічалі 9 сінагог, [[Талмуд Тора]], яўрэйская вучылішча, могілкі. У 1915 годзе была адкрытая школа з выкладаннем на [[Ідыш|ідышы]]. Падчас [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў|рэвалюцыі 1905—1907]] у Пружанах адбываліся страйкі працоўных макароннай, тытунёвай фабрык і вінакурні. У жніўні 1915 года Пружаны акупіраваны войскамі Германы. Вялікая колькасць насельнікаў была эвакуіравана ў глыб Расіі. Большасць з іх трапілі ў [[Башкартастан|Башкірыю]]<ref name="pruzh319" />. Немцы збудавалі [[Пружанская чыгунка|чыгунку]], якая злучыла горад са станцыяй [[Лінова]] на лініі [[Брэст]]—[[Баранавічы]]. Выкладанне ў яўрэйскай школе вялося на нямецкай мове, але ў 1917 зноў было вернутае выкладанне на ідышы. У студзені 1919 года Пружаны на некалькі дзён занялі бальшавікі. 30 студзеня 1919 года з рук бальшавікоў яе адбіў Віленскі аддзел Польскага войска пад кіраўніцтвам ротмістра [[Уладзіслаў Дамброўскі (1891—1927)|Уладзіслава Дамбоўскага]]<ref>{{Кніга|спасылка=|аўтар=Wyszczelski L.|загаловак=Wojna polsko-rosyjska 1919—1920|адказны=|год=2010|частка=Wstępna faza walk|арыгінал=|выданне=1|месца=Warszawa|выдавецтва=Bellona|том=|старонкі=52—53|старонак=|серыя=|isbn=978-83-11-11934-5|наклад=}}</ref>. 7 чэрвеня 1919 Пружаны ўвайшлі ў склад [[Брэсцкая акруга|Брэсцкай акругі]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|Грамадзянскага ўпраўлення Усходніх зямель]] — часовай польскай адміністрацыйнай адзінкі<ref>Dz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 5, poz. 41.</ref>. 27 ліпеня 1920 года ў выніку {{Не перакладзена|Ліпеньская аперацыя (1920)|наступу Тухачэўскага|ru|Июльская операция (1920)}} бальшавікі [[Бітва пад Пружанамі (1920)|авалодалі горадам]]<ref>{{Кніга|спасылка=http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/applet?mimetype=image%2Fx.djvu&sec=false&handler=djvu_html5&content_url=%2FContent%2F309786%2Findex.djvu|аўтар=Witold Mańkowski.|загаловак=Zarys historji wojennej 7-go Pułku Saperów Wielkopolskich|адказны=|год=1934|частка=|арыгінал=|выданне=|месца=Warszawa|выдавецтва=Główna Drukarnia Wojskowa|том=|старонкі=23|старонак=|серыя=|isbn=|імя=Witold|прозвішча=Mańkowski|наклад=}}</ref>, які знаходзіўся пад іх уладай да 19 верасня<ref>{{Спасылка|аўтар=|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=14 студзеня 2011|url=http://drevo-info.ru/articles/16812.html|загаловак=Добучин|фармат=|назва праекта=|выдавец=Древо|дата доступу=14 жніўня 2019|мова=ru|каментар=}}</ref>. === Міжваенная Польшча === {{Асноўны артыкул|Пружаншчына ў міжваеннай Польшчы}}18 сакавіка 1921 года паводле ўмоў [[Рыская дамова 1921 года|Рыскае дамовы]] [[Пружанскі павет (Другая Рэч Паспалітая)|Пружанскі павет]] у складзе [[Палескае ваяводзтва|Палескага ваяводзтва]] зрабіўся часткай міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскае Рэспублікі]], цэнтр [[Пружаны (гміна)|гміны]]. Сядзіба староства знаходзілася ў [[Пружанскі палацык|сядзібе]] [[Вера Кляйнміхель|Веры Кляйнміхель]]. Нягледзячы на ад’езд вялікай колькасці яўрэяў у [[ЗША]], іх колькасць павялічылася і ў 1921 складала 4152 чалавекі<ref name="florasam">{{Спасылка|аўтар=|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=|url=http://www.flora-and-sam.com/finalversion/finishedversion/pages/PruzhanyHistory.htm|загаловак=Pruzhany history|фармат=|назва праекта=Ancestral towns|выдавец=|дата доступу=22 кастрычніка 2011|мова=en|каментар=}}</ref>. У 1927 годзе амаль 60% насельніцтва пружанцаў складалі [[яўрэйы]], якія займалі 16 з 24 пасадаў у выбарных органах улады. На цэнтральных вуліцах (раён [[Вуліца Шырмы (Пружаны)|Дамброўскай]], [[Вуліца Леніна (Пружаны)|Брэсцкай]], [[Вуліца Кобрынская (Пружаны)|Кобрынскай]] і [[Вуліца Савецкая (Пружаны)|доктара Пацэвіча]]) жылі пераважна яўрэі; прадстаўнікі іншых веравызнанняў (хрысціяне) насялялі пераважна ўскрайкі. У 1922 годзе ў Пружанах была адкрытая [[Гімназія імя Адама Міцкевіча (Пружаны)|гімназія імя Адама Міцкевіча]]. Працавала [[Пружанская настаўніцкая семінарыя імя Тадэвуша Касцюшкі|настаўніцкая семінарыя]]. У 20-я—30-я гады дзейнічалі 5 яўрэйскіх школ, у 1929 адкрытая [[ешыва]]. У 1930 годзе дзейнічала адна сінагога. Выдаваўся яўрэйскі [[Бунд|Бундысцкі]] штотыднёвік «Пружэнэр лебн» (1930—1939), з 1931 — [[Сіянізм|сіянісцкі]] штотыднёвік «Пружэнэр штымэ». Ладзіліся тры [[Кірмаш|кірмашы]] штогод: 15 і 30 кастрычніка, а таксама кірмаш сельскагаспадарчай прадукцыі на наступны дзень па [[Пяцідзясятніца|Пяцідзясятніцы]] паводле [[Стары стыль|старога стылю]]<ref name="cpsa_list1930">{{Спасылка|аўтар=|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=|url=http://cpsa.info/pruzany/Pruzana_list_1930.html|загаловак=Pruzana list 1930|фармат=|назва праекта=|выдавец=Children of Pruzany and the Surrounding Area|дата доступу=19 жніўня 2014|мова=en|каментар=}}</ref>. 18 красавіка 1934 года да горада далучылі паселішчы з [[Пружаны (гміна)|аднайменнай гміны]] — частка маёнтка Губерня й маёнтак Аўгустынаўка (123,9 гектара)<ref>{{Спасылка|аўтар=|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=|url=http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19340330306|загаловак=Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 14 kwietnia 1934 r. o zmianie granic miasta Prużany w powiecie prużańskim, województwie poleskiem, Dz. U. Nr 33, poz. 306|фармат=[[pdf]]|назва праекта=Internetowy System Aktów Prawnych|выдавец=Kancelaria Sejmu RP|дата доступу=19 жніўня 2014|мова=pl|каментар=}}</ref>. Працавалі два памяшканні для паказу [[Нямое кіно|нямога кіно]]; пазней быў адкрыты [[кінатэатр]] на сталай аснове. Ладзіліся выступы вандроўных тэатраў. === Даваенныя Саветы === {{Асноўны артыкул|Пружаншчына пад першымі Саветамі}}19 верасня 1939 года Пружаны [[Савецкае ўварванне ў Польшчу|занялі]] войскі [[СССР]], 4-й Арміі камдыва [[Васіль Чуйкоў|Васіля Чуйкова]]. Неўзабаве польскія вайскоўцы, якія вярнуліся да сваіх сем'яў, былі інтэрніраваныя. У лютым 1940 годзе распачаліся арышты і высылка польскай інтэлігенцыі: шляхцічаў, прамыслоўцаў, лекараў, юрыстаў, настаўнікаў, леснікоў, купцоў<ref>{{артыкул|спасылка=http://echapolesia.pl/index.php?mact=Echa,cntnt01,showarticle,0&cntnt01rubric_id=&cntnt01article_id=259&cntnt01returnid=15|аўтар=Święciński A.|загаловак=Wspomnienia prużańskie (Cz.2)|арыгінал=|год=2011|аўтар выдання=|месца=|выданне=[[Echa Polesia]]|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=2|старонкі=|isbn=}}</ref>. Ад 15 студзеня 1940 па 1941 год горад было раённым цэнтрам [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[БССР|Беларускай ССР]] у складзе [[СССР|Саюзу Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]]. З 1 студзеня 1940 года прадпрыемствы, гандаль і вытворчасць былі нацыяналізаваныя. У Пружанах было 1385 двароў, электрастанцыя, 6 механічных млыноў, 2 маслабойныя, кафельны заводы, 2 слясарныя майстэрні<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|4-2к}} — С. 486</ref>. Былі створаныя новыя працоўныя месцы для краўцоў, шаўцоў, кавалёў, стальмахоў, цырульнікаў; на працу прымаліся ўсе незалежна ад нацыянальнасці, у тым ліку і на адміністрацыйныя пасады. Абрагам Брэсцкі ў сваіх успамінах згадвае, што гэта было нязвыкла пасля перыяду [[Другая Рэч Паспалітая|пад польскай акупацыяй]]<ref name="abrabres">{{Спасылка|аўтар=Breski A.|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=|url=http://www.pruzhanydistrict.com.ar/yzkor_pruzhany/final_summary.htm|загаловак=Pruzhany’s Saint Kehila destruction summary|фармат=|назва праекта=|выдавец=Pruzhany uyezd research organization|дата доступу=26 снежня 2011|мова=en|каментар=|url-status=dead}}</ref><ref name="abrahar_tempest">{{Спасылка|аўтар=Har’shalom (Friederg) A.|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=|url=http://www.pruzhanydistrict.com.ar/yzkor_pruzhany/alive_tempest.htm|загаловак=The tempest|фармат=|назва праекта=|выдавец=Pruzhany uyezd research organization|дата доступу=26 снежня 2011|мова=en|каментар=|url-status=dead}}</ref>. Адбыўся перавод адукацыйных устаноў на савецкую сістэму. Была ўведзеная «дзесяцігодка». У Пружанах былі адкрытыя сярэднія школы на ўсіх чатырох мовах ([[Беларуская мова|беларускай]], [[Ідыш|ідышы]], [[Польская мова|польскай]] і [[Руская мова|рускай]]). Для дарослых таксама была створаная вышэйшая школа. Навучанне было бясплатным. Неўзабаве колькасць школьнікаў павялічылася ўдвая ў параўнанні з мінулымі гадамі<ref name="abrabres" />. Дзейнічала грамадская бібліятэка з вялікай колькасцю кніг на ўсіх чатырох мовах. Выходзіла газета «[[Раённыя будні|Новы шлях]]». Два [[Дзіцячы прытулак|сірочыя прытулкі]] (яўрэйскі і хрысціянскі), якія дзейнічалі пад Польшчай, былі аб’яднаныя ў адзін пад дзяржаўным кіраваннем. Ён размяшчаўся на [[Вуліца Савецкая (Пружаны)|вуліцы Пацэвіча]]. Дзеці атрымлівалі добрае харчаванне, утрыманне і адукацыю<ref name="abrabres" />. Медычная дапамога таксама зрабілася бясплатнай. Гарадскі шпіталь утрая павялічыў колькасць ложкаў для хворых. З'явілася магчымасць таксама выклікаць доктара на дом. Была адкрытая [[Венерычнае захворванне|венералагічная]] клініка і [[радзільны дом]]. === Другая сусветная вайна === {{Асноўны артыкул|Пружаны пад нацысцкай акупацыяй}}У часы [[Другая сусветная вайна|нямецка-савецкае вайны 1941—1945]], ад 23 чэрвеня 1941 года — [[Пружаны пад нацысцкай акупацыяй|Пружаны пад нямецкай акупацыяй]]. Тут створана [[Пружанскае гета|гета]], дзе ўтрымлівалася да 10 000 чалавек, з якіх было знішчана больш за 4000. 17 ліпеня 1944 года ў Пружаны зноў увайшлі [[СССР|савецкія]] войскі [[Першы Беларускі фронт|Першага Беларускага фронту]]. За ваенны час горад было зруйнаванае на 70%, у ім налічвалася 5 тысяч жыхароў. === Савецкая ўлада === [[Файл:Pružany,_Zamkavaja._Пружаны,_Замкавая_(1916)_(2).jpg|міні|Замкавая вуліца, фота 1-й паловы XX стагоддзя]] {{Асноўны артыкул|Пружаншчына за савецкім часам}}16 жніўня 1945 Польшча і СССР прынялі дамову аб мяжы. Такім чынам, згодна з міжнародным правам, Пружаны фармальна перасталі быць часткай польскай тэрыторыі пад савецкай акупацыяй і зноў сталі раённым цэнтрам [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[БССР|Беларускай ССР]]. У 1944 годзе адноўлены райпрамкамбінат, харчовы камбінат, масласырзавод, скураны і мылаварны цэхі, вузел сувязі, 2 сярэднія школы. У 1945 адкрыты дзіцячы дом, у 1956 — школа-інтэрнат. Схема перапланіроўкі Пружанаў распрацаваная ў Баранавічах у 1959 годзе. У пачатку 60-х гадоў яўрэйскія могілкі былі зачыненыя. Будынак [[Пружанская сінагога|сінагогі]] аддадзены «Пружанскім электрасеткам». У 1974 годзе ў мінскай філіі Цэнтральнага НДІ горадабудаўніцтва быў складзены генеральны план забудовы Пружанаў, паводле якога яны значна змяніліся. 8 снежня 1991 года ў беларускай урадавай рэзідэнцыі ў [[Белавеская пушча|Белавескай пушчы]] (каля былога хутару [[Віскулі]], Пружанскі раён) кіраўнікі [[БССР|Беларусі]] ([[Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч|Станіслаў Шушкевіч]], [[Вячаслаў Кебіч]]), [[РСФСР|Расіі]] ([[Барыс Ельцын]], [[Г. Бурбуліс]]) і [[УССР|Украіны]] ([[Леанід Краўчук]], [[В. Фокін]]) падпісалі [[Белавежскія пагадненні]] аб спыненні існавання [[СССР|Саюзу Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]] і аб стварэнні [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|Садружнасці Незалежных Дзяржаў]]. З 1991 года Пружаны — у складзе [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]]. == XXI стагоддзе == 3—4 кастрычніка 2003 года ў Пружанах прайшоў дзяржаўны фестываль-кірмаш «[[Дажынкі (фестываль)|Дажынкі]]-2003» (выдаткавана 60 мільярдаў [[Беларускі рубель|рублёў]])<ref>{{Спасылка|аўтар=|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=|url=http://brestobl.com/pruzany/dozinki/glw1.htm|загаловак=Дажынкі-2003 в Пружанах|фармат=|назва праекта=Брестчина|выдавец=Управа спорту і турызму Брэсцкага аблвыканкаму|дата доступу=19 жніўня 2014|мова=ru|каментар=}}</ref>, у выніку чаго выгляд цэнтральнай часткі горад значна змяніўся. У 2007 годзе адкрыты пружанскі [[Лядовы палац (Пружаны)|Лядовы палац]]<ref>{{Спасылка|аўтар=Мартинович В.|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=29 жніўня 2007|url=http://ais.by/story/1212|загаловак=Большое тепло малой «Льдинки»: Ледовый дворец в Пружанах|фармат=|назва праекта=Спортивные сооружения|выдавец=Архитектура и строительство|дата доступу=19 жніўня 2014|мова=ru|каментар=}}</ref>, які стаў першай падобным аб'ектам у горадзе раённага падпарадкавання<ref>{{Спасылка|аўтар=Синицын Н.|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=10 кастрычніка 2013|url=http://goals.by/hockey/articles/212347|загаловак=«Ежемесячно уходит порядка 500 миллионов»|фармат=|назва праекта=Goals.by|выдавец=|дата доступу=19 жніўня 2014|мова=ru|каментар=|url-status=dead}}</ref>. У 2010 годзе пабудаваны водны палац з [[Аквапарк|аквапаркам]]. == Галерэя == <gallery widths="150" heights="150" class="center" caption="Гістарычныя здымкі Пружанаў"> Файл:Second_class_school_in_Pružany_19xx.jpg|[[Пружанская другакласная школа|Другакласная школа]], пачатку XX стагоддзя Файл:Pružana_—_AlexanderStraße.Jpg|Александэрштрасе (цяпер [[Вуліца Рыгора Шырмы (Пружаны)|Рыгора Шырмы]]), 1915—1917 Файл:Pružana_—_Fleischerstraße.Jpg|Фляйшэрштрасэ (цяпер [[Вуліца Свабоды (Пружаны)|Свабоды]]), 1915—1918 Файл:Pružany,_Zamkavaja-Muchaviec._Пружаны,_Замкавая-Мухавец_(1917).jpg|Шлёсштрасэ (цяпер [[Вуліца Савецкая (Пружаны)|Савецкая]]) з мостам ля вытоку [[Мухавец|Мухаўцу]] і будынкам аптэкі (справа), 1915—1918 Файл:Pružany,_Šarašoŭskaja._Пружаны,_Шарашоўская_(1915-17).jpg|Тамашаўштрасэ (цяпер [[Вуліца Тармасава (Пружаны)|Тармасава]], 1915 </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Файл:Pružana — Marktplatz3.Jpg|Рынкавая плошча, 1915—1917 Файл:Pružana — Große Wäsche.Jpg|На [[Мухавец|Мухаўцы]], 1915—1917 Файл:Kwatermistrzostwo 25 pułku Ułanów Wlkp. w Prużanie.jpg|[[25-ы полк вялікапольскіх уланаў]] Файл:Gminna opłata administracyjna miasta Prużana.gif|Марка адміністрацыйнай аплаты гміны [[Пружаны (гміна)|Пружана]] </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Файл:Adam_Mickiewicz_gimnazjum_02.Jpg|[[Гімназія імя Адама Міцкевіча (Пружаны)|Гімназія імя Адама Міцкевіча]] Файл:Sztandar_gimnazyji_imja_Adama_Mickiewicza_u_Pružanie_3.jpg|[[Гімназія імя Адама Міцкевіча (Пружаны)#Штандар гімназіі|Штандар гімназіі імя Адама Міцкевіча]] Файл:Biełaruskaja_narodnaja_škola._Prużana,_1943-44.Jpg|Навучэнцы Беларускай народнай школы, што размяшчалася ў будынку былой гімназіі Адама Міцкевіча Файл:Pružanski_aeradrom_resztki_(1941).Jpg|Разбомблены немцамі [[Пружанскі аэрадром]], 1941 </gallery> == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|13}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Нашы гарады}} * {{Літаратура/Памяць/Пружанскі раён}} * {{Літаратура/Геральдыка беларускіх горадў}} * {{Літаратура/ЭГБ|5}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|IX|110}} {{няма катэгорый|date=2026-07-22}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-07-22}} t4shodgarfbufo4a9y232dhgkgx0kdd 10 812000 5199381 5197868 2026-09-15T07:06:54Z Ciepiersia 162280 вікіфікацыя 5199381 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Кавальства |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Кавальства]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе =[[Кузня]] |загаловак1 = Кавальскія прафесіі |спіс1 = * [[Бляхар]] * {{нп3|П’ютар|Алавяннік|ru|Пьютер}} * {{нп3|Броннік|||Armourer}} * {{нп3|Збройнік|||Gunsmith}} * {{нп3|Ігольшчык||d|Q95949792}} * [[Каваль]] * {{нп3|Лудзільшчык|||Tinker}} * {{нп3|Майстар срэбных рэчаў|||Silversmith}} * {{нп3|Меднік|||Coppersmith}} * {{нп3|Мечнік (рамеснік)|Мечнік||Bladesmith}} * [[Нажоўшчык]] * {{нп3|Ліставы метал|Рабочы па ліставым метале|ru|Листовой металл}} * {{нп3|Падкоўшчык||bg|Подковач}} * {{нп3|Слесарства|Слесар|uk|Слюсарні роботи}} * {{нп3|Цвікар||de|Nagelschmied}} * {{нп3|Ювелір||uk|Ювелір}} |загаловак2 = Працэсы |спіс2 = * [[Адпусканне сталей]] * {{нп3|Выцяжка|||Swaging}} * {{нп3|Гартаванне||ru|Закалка металла}} * {{нп3|Гібка||uk|Гнуття}} * [[Зварка каваннем|Кавальская зварка]] * [[Коўка]] ** [[Мастацкая коўка]] * {{нп3|Масяжніцтва||uk|Мосяжництво}} * {{нп3|Плакіраванне||ru|Плакирование}} * [[Барадок|Прабіванне]] * {{нп3|Разгонка метала|||Fuller (metalworking)}} * {{нп3|Рыфленне||pl|Radełkowanie}} * {{нп3|Насечка||ru|Тауширование}} * {{нп3|Узорыстая зварка||ru|Узорная сварка}} * [[Цэментацыя сталі]] |загаловак3 = Прылады і інструменты |спіс3 = * {{нп3|Абціскачка||d|Q111372226}} * [[Абцугі|Абцугі (клешчы)]] * [[Барадок|Барадок (прабойнік)]] * [[Горан]] * [[Зубіла]] * [[Кавадла]] * [[Кувалда]] * [[Малаток]] * [[Метчык]] * [[Молат]] ** {{нп3|Вадзяны молат||uk|Водяний молот}} * [[Мяхі (тэхніка)|Мяхі]] * {{нп3|Нажніцы па метале||uk|Ножиці по металу}} * [[Падбойнік]] * [[Плашка]] * [[Тачыла (інструмент)|Тачыла]] * {{нп3|Фулер|||Fuller (metalworking)}} * {{нп3|Ціскі||ru|Тиски}} * {{нп3|Штампавальны блок|||Swage block}} }}<noinclude> [[Катэгорыя:Металаапрацоўка]] </noinclude> 0a5lwukzars125zua69g8m8kxfhvikp 5199383 5199381 2026-09-15T07:08:29Z Autumndancer 168015 5199383 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Кавальства |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Кавальства]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе =[[Кузня]] |загаловак1 = Кавальскія прафесіі |спіс1 = * [[Бляхар]] * {{нп3|П’ютар|Алавяннік|ru|Пьютер}} * {{нп3|Броннік|||Armourer}} * {{нп3|Збройнік|||Gunsmith}} * {{нп3|Ігольшчык||d|Q95949792}} * [[Каваль]] * {{нп3|Лудзільшчык|||Tinker}} * {{нп3|Майстар срэбных рэчаў|||Silversmith}} * {{нп3|Меднік|||Coppersmith}} * {{нп3|Мечнік (рамеснік)|Мечнік||Bladesmith}} * [[Нажоўшчык]] * {{нп3|Ліставы метал|Рабочы па ліставым метале|ru|Листовой металл}} * {{нп3|Падкоўшчык||bg|Подковач}} * {{нп3|Слесарства|Слесар|uk|Слюсарні роботи}} * {{нп3|Цвікар||de|Nagelschmied}} * {{нп3|Ювелір||uk|Ювелір}} |загаловак2 = Працэсы |спіс2 = * [[Водпуск металу]] * {{нп3|Выцяжка|||Swaging}} * {{нп3|Гартаванне||ru|Закалка металла}} * {{нп3|Гібка||uk|Гнуття}} * [[Зварка каваннем|Кавальская зварка]] * [[Коўка]] ** [[Мастацкая коўка]] * {{нп3|Масяжніцтва||uk|Мосяжництво}} * {{нп3|Плакіраванне||ru|Плакирование}} * [[Барадок|Прабіванне]] * {{нп3|Разгонка метала|||Fuller (metalworking)}} * {{нп3|Рыфленне||pl|Radełkowanie}} * {{нп3|Насечка||ru|Тауширование}} * {{нп3|Узорыстая зварка||ru|Узорная сварка}} * [[Цэментацыя сталі]] |загаловак3 = Прылады і інструменты |спіс3 = * {{нп3|Абціскачка||d|Q111372226}} * [[Абцугі|Абцугі (клешчы)]] * [[Барадок|Барадок (прабойнік)]] * [[Горан]] * [[Зубіла]] * [[Кавадла]] * [[Кувалда]] * [[Малаток]] * [[Метчык]] * [[Молат]] ** {{нп3|Вадзяны молат||uk|Водяний молот}} * [[Мяхі (тэхніка)|Мяхі]] * {{нп3|Нажніцы па метале||uk|Ножиці по металу}} * [[Падбойнік]] * [[Плашка]] * [[Тачыла (інструмент)|Тачыла]] * {{нп3|Фулер|||Fuller (metalworking)}} * {{нп3|Ціскі||ru|Тиски}} * {{нп3|Штампавальны блок|||Swage block}} }}<noinclude> [[Катэгорыя:Металаапрацоўка]] </noinclude> e8jo1ajkddmptxswtjmtzmg1se1lk6g 5199410 5199383 2026-09-15T07:36:59Z Ciepiersia 162280 дапаўненне 5199410 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Кавальства |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Кавальства]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе =[[Кузня]] |загаловак1 = Кавальскія прафесіі |спіс1 = * [[Бляхар]] * {{нп3|П’ютар|Алавяннік|ru|Пьютер}} * {{нп3|Броннік|||Armourer}} * {{нп3|Збройнік|||Gunsmith}} * {{нп3|Ігольшчык||d|Q95949792}} * [[Каваль]] * {{нп3|Лудзільшчык|||Tinker}} * {{нп3|Майстар срэбных рэчаў|||Silversmith}} * {{нп3|Меднік|||Coppersmith}} * {{нп3|Мечнік (рамеснік)|Мечнік||Bladesmith}} * [[Нажоўшчык]] * {{нп3|Ліставы метал|Рабочы па ліставым метале|ru|Листовой металл}} * {{нп3|Падкоўшчык||bg|Подковач}} * {{нп3|Слесарства|Слесар|uk|Слюсарні роботи}} * {{нп3|Цвікар||de|Nagelschmied}} * {{нп3|Ювелір||uk|Ювелір}} |загаловак2 = Працэсы |спіс2 = * [[Водпуск металу]] * {{нп3|Выцяжка|||Swaging}} * {{нп3|Гартаванне||ru|Закалка металла}} * {{нп3|Гібка||uk|Гнуття}} * [[Зварка каваннем|Кавальская зварка]] * [[Коўка]] ** [[Мастацкая коўка]] * {{нп3|Масяжніцтва||uk|Мосяжництво}} * {{нп3|Плакіраванне||ru|Плакирование}} * [[Барадок|Прабіванне]] * {{нп3|Разгонка метала|||Fuller (metalworking)}} * {{нп3|Рыфленне||pl|Radełkowanie}} * {{нп3|Насечка||ru|Тауширование}} * {{нп3|Узорыстая зварка||ru|Узорная сварка}} * [[Цэментацыя сталі]] |загаловак3 = Прылады і інструменты |спіс3 = * {{нп3|Абціскачка||d|Q111372226}} * [[Абцугі|Абцугі (клешчы)]] * [[Барадок|Барадок (прабойнік)]] * [[Горан]] * [[Зубіла]] * [[Кавадла]] * {{нп3|Кавальскі маніпулятар|||Forging manipulator}} * [[Кувалда]] * [[Малаток]] * [[Метчык]] * [[Молат]] ** {{нп3|Вадзяны молат||uk|Водяний молот}} * [[Мяхі (тэхніка)|Мяхі]] * {{нп3|Нажніцы па метале||uk|Ножиці по металу}} * [[Падбойнік]] * [[Плашка]] * [[Тачыла (інструмент)|Тачыла]] * {{нп3|Фулер|||Fuller (metalworking)}} * {{нп3|Ціскі||ru|Тиски}} * {{нп3|Штампавальны блок|||Swage block}} }}<noinclude> [[Катэгорыя:Металаапрацоўка]] </noinclude> 4w66mx4d9ac1jqn3yh7qgixxjv3fgt4 5199415 5199410 2026-09-15T07:39:43Z Ciepiersia 162280 дапаўненне 5199415 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Кавальства |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Кавальства]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе =[[Кузня]] |загаловак1 = Кавальскія прафесіі |спіс1 = * [[Бляхар]] * {{нп3|П’ютар|Алавяннік|ru|Пьютер}} * {{нп3|Броннік|||Armourer}} * {{нп3|Збройнік|||Gunsmith}} * {{нп3|Ігольшчык||d|Q95949792}} * [[Каваль]] * {{нп3|Лудзільшчык|||Tinker}} * {{нп3|Майстар срэбных рэчаў|||Silversmith}} * {{нп3|Меднік|||Coppersmith}} * {{нп3|Мечнік (рамеснік)|Мечнік||Bladesmith}} * [[Нажоўшчык]] * {{нп3|Ліставы метал|Рабочы па ліставым метале|ru|Листовой металл}} * {{нп3|Падкоўшчык||bg|Подковач}} * {{нп3|Слесарства|Слесар|uk|Слюсарні роботи}} * {{нп3|Цвікар||de|Nagelschmied}} * {{нп3|Ювелір||uk|Ювелір}} |загаловак2 = Працэсы |спіс2 = * [[Водпуск металу]] * {{нп3|Выцяжка|||Swaging}} * {{нп3|Гартаванне||ru|Закалка металла}} * {{нп3|Гібка||uk|Гнуття}} * [[Зварка каваннем|Кавальская зварка]] * [[Коўка]] ** [[Мастацкая коўка]] ** {{нп3|Свабодная коўка||de|Freiformschmieden}} * {{нп3|Масяжніцтва||uk|Мосяжництво}} * {{нп3|Плакіраванне||ru|Плакирование}} * [[Барадок|Прабіванне]] * {{нп3|Разгонка метала|||Fuller (metalworking)}} * {{нп3|Рыфленне||pl|Radełkowanie}} * {{нп3|Насечка||ru|Тауширование}} * {{нп3|Узорыстая зварка||ru|Узорная сварка}} * [[Цэментацыя сталі]] |загаловак3 = Прылады і інструменты |спіс3 = * {{нп3|Абціскачка||d|Q111372226}} * [[Абцугі|Абцугі (клешчы)]] * [[Барадок|Барадок (прабойнік)]] * [[Горан]] * [[Зубіла]] * [[Кавадла]] * {{нп3|Кавальскі маніпулятар|||Forging manipulator}} * [[Кувалда]] * [[Малаток]] * [[Метчык]] * [[Молат]] ** {{нп3|Вадзяны молат||uk|Водяний молот}} * [[Мяхі (тэхніка)|Мяхі]] * {{нп3|Нажніцы па метале||uk|Ножиці по металу}} * [[Падбойнік]] * [[Плашка]] * [[Тачыла (інструмент)|Тачыла]] * {{нп3|Фулер|||Fuller (metalworking)}} * {{нп3|Ціскі||ru|Тиски}} * {{нп3|Штампавальны блок|||Swage block}} }}<noinclude> [[Катэгорыя:Металаапрацоўка]] </noinclude> 32t1fwhw2h4xz2v2wimbhoxgpb28flw 5199436 5199415 2026-09-15T07:52:35Z Ciepiersia 162280 дапаўненне 5199436 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Кавальства |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Кавальства]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе =[[Кузня]] |загаловак1 = Кавальскія прафесіі |спіс1 = * [[Бляхар]] * {{нп3|П’ютар|Алавяннік|ru|Пьютер}} * {{нп3|Броннік|||Armourer}} * {{нп3|Збройнік|||Gunsmith}} * {{нп3|Ігольшчык||d|Q95949792}} * [[Каваль]] * {{нп3|Лудзільшчык|||Tinker}} * {{нп3|Майстар срэбных рэчаў|||Silversmith}} * {{нп3|Меднік|||Coppersmith}} * {{нп3|Мечнік (рамеснік)|Мечнік||Bladesmith}} * [[Нажоўшчык]] * {{нп3|Ліставы метал|Рабочы па ліставым метале|ru|Листовой металл}} * {{нп3|Падкоўшчык||bg|Подковач}} * {{нп3|Слесарства|Слесар|uk|Слюсарні роботи}} * {{нп3|Цвікар||de|Nagelschmied}} * {{нп3|Ювелір||uk|Ювелір}} |загаловак2 = Працэсы |спіс2 = * [[Водпуск металу]] * [[Высадка металу]] * {{нп3|Выцяжка|||Swaging}} * {{нп3|Гартаванне||ru|Закалка металла}} * {{нп3|Гібка||uk|Гнуття}} * [[Зварка каваннем|Кавальская зварка]] * [[Коўка]] ** [[Мастацкая коўка]] ** {{нп3|Свабодная коўка||de|Freiformschmieden}} * {{нп3|Масяжніцтва||uk|Мосяжництво}} * {{нп3|Плакіраванне||ru|Плакирование}} * [[Барадок|Прабіванне]] * {{нп3|Разгонка метала|||Fuller (metalworking)}} * {{нп3|Рыфленне||pl|Radełkowanie}} * {{нп3|Насечка||ru|Тауширование}} * {{нп3|Узорыстая зварка||ru|Узорная сварка}} * [[Цэментацыя сталі]] |загаловак3 = Прылады і інструменты |спіс3 = * {{нп3|Абціскачка||d|Q111372226}} * [[Абцугі|Абцугі (клешчы)]] * [[Барадок|Барадок (прабойнік)]] * [[Горан]] * [[Зубіла]] * [[Кавадла]] * {{нп3|Кавальскі маніпулятар|||Forging manipulator}} * [[Кувалда]] * [[Малаток]] * [[Метчык]] * [[Молат]] ** {{нп3|Вадзяны молат||uk|Водяний молот}} * [[Мяхі (тэхніка)|Мяхі]] * {{нп3|Нажніцы па метале||uk|Ножиці по металу}} * [[Падбойнік]] * [[Плашка]] * [[Тачыла (інструмент)|Тачыла]] * {{нп3|Фулер|||Fuller (metalworking)}} * {{нп3|Ціскі||ru|Тиски}} * {{нп3|Штампавальны блок|||Swage block}} }}<noinclude> [[Катэгорыя:Металаапрацоўка]] </noinclude> r7zh2pbc4wulrjyo862jgn4mm2moqa6 5199474 5199436 2026-09-15T08:24:13Z Autumndancer 168015 удакладненне: выцяжка ёсць у парфумерыі, медыцыне, на кухні 5199474 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Кавальства |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Кавальства]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе =[[Кузня]] |загаловак1 = Кавальскія прафесіі |спіс1 = * [[Бляхар]] * {{нп3|П’ютар|Алавяннік|ru|Пьютер}} * {{нп3|Броннік|||Armourer}} * {{нп3|Збройнік|||Gunsmith}} * {{нп3|Ігольшчык||d|Q95949792}} * [[Каваль]] * {{нп3|Лудзільшчык|||Tinker}} * {{нп3|Майстар срэбных рэчаў|||Silversmith}} * {{нп3|Меднік|||Coppersmith}} * {{нп3|Мечнік (рамеснік)|Мечнік||Bladesmith}} * [[Нажоўшчык]] * {{нп3|Ліставы метал|Рабочы па ліставым метале|ru|Листовой металл}} * {{нп3|Падкоўшчык||bg|Подковач}} * {{нп3|Слесарства|Слесар|uk|Слюсарні роботи}} * {{нп3|Цвікар||de|Nagelschmied}} * {{нп3|Ювелір||uk|Ювелір}} |загаловак2 = Працэсы |спіс2 = * [[Водпуск металу]] * [[Высадка металу]] * {{нп3|Выцяжка (металаапрацоўка)|||Swaging}} * {{нп3|Гартаванне||ru|Закалка металла}} * {{нп3|Гібка||uk|Гнуття}} * [[Зварка каваннем|Кавальская зварка]] * [[Коўка]] ** [[Мастацкая коўка]] ** {{нп3|Свабодная коўка||de|Freiformschmieden}} * {{нп3|Масяжніцтва||uk|Мосяжництво}} * {{нп3|Плакіраванне||ru|Плакирование}} * [[Барадок|Прабіванне]] * {{нп3|Разгонка метала|||Fuller (metalworking)}} * {{нп3|Рыфленне||pl|Radełkowanie}} * {{нп3|Насечка||ru|Тауширование}} * {{нп3|Узорыстая зварка||ru|Узорная сварка}} * [[Цэментацыя сталі]] |загаловак3 = Прылады і інструменты |спіс3 = * {{нп3|Абціскачка||d|Q111372226}} * [[Абцугі|Абцугі (клешчы)]] * [[Барадок|Барадок (прабойнік)]] * [[Горан]] * [[Зубіла]] * [[Кавадла]] * {{нп3|Кавальскі маніпулятар|||Forging manipulator}} * [[Кувалда]] * [[Малаток]] * [[Метчык]] * [[Молат]] ** {{нп3|Вадзяны молат||uk|Водяний молот}} * [[Мяхі (тэхніка)|Мяхі]] * {{нп3|Нажніцы па метале||uk|Ножиці по металу}} * [[Падбойнік]] * [[Плашка]] * [[Тачыла (інструмент)|Тачыла]] * {{нп3|Фулер|||Fuller (metalworking)}} * {{нп3|Ціскі||ru|Тиски}} * {{нп3|Штампавальны блок|||Swage block}} }}<noinclude> [[Катэгорыя:Металаапрацоўка]] </noinclude> s5t8kyb3bdy4jlvszxwa3y38mzq0vbe 5199484 5199474 2026-09-15T08:31:56Z Autumndancer 168015 5199484 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Кавальства |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Кавальства]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе =[[Кузня]] |загаловак1 = Кавальскія прафесіі |спіс1 = * [[Бляхар]] * {{нп3|П’ютар|Алавяннік|ru|Пьютер}} * {{нп3|Броннік|||Armourer}} * {{нп3|Збройнік|||Gunsmith}} * {{нп3|Ігольшчык||d|Q95949792}} * [[Каваль]] * {{нп3|Лудзільшчык|||Tinker}} * {{нп3|Майстар срэбных рэчаў|||Silversmith}} * {{нп3|Меднік|||Coppersmith}} * {{нп3|Мечнік (рамеснік)|Мечнік||Bladesmith}} * [[Нажоўшчык]] * {{нп3|Ліставы метал|Рабочы па ліставым метале|ru|Листовой металл}} * {{нп3|Падкоўшчык||bg|Подковач}} * {{нп3|Слесарства|Слесар|uk|Слюсарні роботи}} * {{нп3|Цвікар||de|Nagelschmied}} * {{нп3|Ювелір||uk|Ювелір}} |загаловак2 = Працэсы |спіс2 = * [[Водпуск металу]] * [[Высадка металу]] * [[Выцяжка (металаапрацоўка)]] * {{нп3|Гартаванне||ru|Закалка металла}} * {{нп3|Гібка||uk|Гнуття}} * [[Зварка каваннем|Кавальская зварка]] * [[Коўка]] ** [[Мастацкая коўка]] ** {{нп3|Свабодная коўка||de|Freiformschmieden}} * {{нп3|Масяжніцтва||uk|Мосяжництво}} * {{нп3|Плакіраванне||ru|Плакирование}} * [[Барадок|Прабіванне]] * {{нп3|Разгонка метала|||Fuller (metalworking)}} * {{нп3|Рыфленне||pl|Radełkowanie}} * {{нп3|Насечка||ru|Тауширование}} * {{нп3|Узорыстая зварка||ru|Узорная сварка}} * [[Цэментацыя сталі]] |загаловак3 = Прылады і інструменты |спіс3 = * {{нп3|Абціскачка||d|Q111372226}} * [[Абцугі|Абцугі (клешчы)]] * [[Барадок|Барадок (прабойнік)]] * [[Горан]] * [[Зубіла]] * [[Кавадла]] * {{нп3|Кавальскі маніпулятар|||Forging manipulator}} * [[Кувалда]] * [[Малаток]] * [[Метчык]] * [[Молат]] ** {{нп3|Вадзяны молат||uk|Водяний молот}} * [[Мяхі (тэхніка)|Мяхі]] * {{нп3|Нажніцы па метале||uk|Ножиці по металу}} * [[Падбойнік]] * [[Плашка]] * [[Тачыла (інструмент)|Тачыла]] * {{нп3|Фулер|||Fuller (metalworking)}} * {{нп3|Ціскі||ru|Тиски}} * {{нп3|Штампавальны блок|||Swage block}} }}<noinclude> [[Катэгорыя:Металаапрацоўка]] </noinclude> e8s01ce6evxsazh503ytlg69ymltgje 5199487 5199484 2026-09-15T08:33:46Z Ciepiersia 162280 вікіфікацыя 5199487 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Кавальства |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Кавальства]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе =[[Кузня]] |загаловак1 = Кавальскія прафесіі |спіс1 = * [[Бляхар]] * {{нп3|П’ютар|Алавяннік|ru|Пьютер}} * {{нп3|Броннік|||Armourer}} * {{нп3|Збройнік|||Gunsmith}} * {{нп3|Ігольшчык||d|Q95949792}} * [[Каваль]] * {{нп3|Лудзільшчык|||Tinker}} * {{нп3|Майстар срэбных рэчаў|||Silversmith}} * {{нп3|Меднік|||Coppersmith}} * {{нп3|Мечнік (рамеснік)|Мечнік||Bladesmith}} * [[Нажоўшчык]] * {{нп3|Ліставы метал|Рабочы па ліставым метале|ru|Листовой металл}} * {{нп3|Падкоўшчык||bg|Подковач}} * {{нп3|Слесарства|Слесар|uk|Слюсарні роботи}} * {{нп3|Цвікар||de|Nagelschmied}} * {{нп3|Ювелір||uk|Ювелір}} |загаловак2 = Працэсы |спіс2 = * [[Водпуск металу]] * [[Высадка металу]] * [[Выцяжка (металаапрацоўка)|Выцяжка]] * {{нп3|Гартаванне||ru|Закалка металла}} * {{нп3|Гібка||uk|Гнуття}} * [[Зварка каваннем|Кавальская зварка]] * [[Коўка]] ** [[Мастацкая коўка]] ** {{нп3|Свабодная коўка||de|Freiformschmieden}} * {{нп3|Масяжніцтва||uk|Мосяжництво}} * {{нп3|Плакіраванне||ru|Плакирование}} * [[Барадок|Прабіванне]] * {{нп3|Разгонка метала|||Fuller (metalworking)}} * {{нп3|Рыфленне||pl|Radełkowanie}} * {{нп3|Насечка||ru|Тауширование}} * {{нп3|Узорыстая зварка||ru|Узорная сварка}} * [[Цэментацыя сталі]] |загаловак3 = Прылады і інструменты |спіс3 = * {{нп3|Абціскачка||d|Q111372226}} * [[Абцугі|Абцугі (клешчы)]] * [[Барадок|Барадок (прабойнік)]] * [[Горан]] * [[Зубіла]] * [[Кавадла]] * {{нп3|Кавальскі маніпулятар|||Forging manipulator}} * [[Кувалда]] * [[Малаток]] * [[Метчык]] * [[Молат]] ** {{нп3|Вадзяны молат||uk|Водяний молот}} * [[Мяхі (тэхніка)|Мяхі]] * {{нп3|Нажніцы па метале||uk|Ножиці по металу}} * [[Падбойнік]] * [[Плашка]] * [[Тачыла (інструмент)|Тачыла]] * {{нп3|Фулер|||Fuller (metalworking)}} * {{нп3|Ціскі||ru|Тиски}} * {{нп3|Штампавальны блок|||Swage block}} }}<noinclude> [[Катэгорыя:Металаапрацоўка]] </noinclude> lq04whyantmda9ogqiz6elbv7uw33r9 5199510 5199487 2026-09-15T08:46:08Z Ciepiersia 162280 дапаўненне 5199510 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Кавальства |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Кавальства]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе =[[Кузня]] |загаловак1 = Кавальскія прафесіі |спіс1 = * [[Бляхар]] * {{нп3|П’ютар|Алавяннік|ru|Пьютер}} * {{нп3|Броннік|||Armourer}} * {{нп3|Збройнік|||Gunsmith}} * {{нп3|Ігольшчык||d|Q95949792}} * [[Каваль]] * {{нп3|Лудзільшчык|||Tinker}} * {{нп3|Майстар срэбных рэчаў|||Silversmith}} * {{нп3|Меднік|||Coppersmith}} * {{нп3|Мечнік (рамеснік)|Мечнік||Bladesmith}} * [[Нажоўшчык]] * {{нп3|Ліставы метал|Рабочы па ліставым метале|ru|Листовой металл}} * {{нп3|Падкоўшчык||bg|Подковач}} * {{нп3|Слесарства|Слесар|uk|Слюсарні роботи}} * {{нп3|Цвікар||de|Nagelschmied}} * {{нп3|Ювелір||uk|Ювелір}} |загаловак2 = Працэсы |спіс2 = * [[Водпуск металу]] * [[Высадка металу]] * [[Выцяжка (металаапрацоўка)|Выцяжка]] * {{нп3|Гартаванне||ru|Закалка металла}} * {{нп3|Гібка||uk|Гнуття}} * [[Зварка каваннем|Кавальская зварка]] * [[Коўка]] ** [[Мастацкая коўка]] ** {{нп3|Свабодная коўка||de|Freiformschmieden}} * {{нп3|Масяжніцтва||uk|Мосяжництво}} * {{нп3|Насечка||ru|Тауширование}} * {{нп3|Плакіраванне||ru|Плакирование}} * [[Барадок|Прабіванне]] * {{нп3|Разгонка метала|||Fuller (metalworking)}} * {{нп3|Рыфленне||pl|Radełkowanie}} * [[Тарсіраванне]] * {{нп3|Узорыстая зварка||ru|Узорная сварка}} * [[Цэментацыя сталі]] |загаловак3 = Прылады і інструменты |спіс3 = * {{нп3|Абціскачка||d|Q111372226}} * [[Абцугі|Абцугі (клешчы)]] * [[Барадок|Барадок (прабойнік)]] * [[Горан]] * [[Зубіла]] * [[Кавадла]] * {{нп3|Кавальскі маніпулятар|||Forging manipulator}} * [[Кувалда]] * [[Малаток]] * [[Метчык]] * [[Молат]] ** {{нп3|Вадзяны молат||uk|Водяний молот}} * [[Мяхі (тэхніка)|Мяхі]] * {{нп3|Нажніцы па метале||uk|Ножиці по металу}} * [[Падбойнік]] * [[Плашка]] * [[Тачыла (інструмент)|Тачыла]] * {{нп3|Фулер|||Fuller (metalworking)}} * {{нп3|Ціскі||ru|Тиски}} * {{нп3|Штампавальны блок|||Swage block}} }}<noinclude> [[Катэгорыя:Кавальства]] [[Катэгорыя:Металаапрацоўка]] </noinclude> r8aj9y2oxopze7dvqf0qd490ojw35rn 5199545 5199510 2026-09-15T09:41:23Z Ciepiersia 162280 дапаўненне 5199545 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Кавальства |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Кавальства]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе = * [[Кузня]] * {{нп3|Пакоўка||pl|Odkuwka}} |загаловак1 = Кавальскія прафесіі |спіс1 = * [[Бляхар]] * {{нп3|П’ютар|Алавяннік|ru|Пьютер}} * {{нп3|Броннік|||Armourer}} * {{нп3|Збройнік|||Gunsmith}} * {{нп3|Ігольшчык||d|Q95949792}} * [[Каваль]] * {{нп3|Лудзільшчык|||Tinker}} * {{нп3|Майстар срэбных рэчаў|||Silversmith}} * {{нп3|Меднік|||Coppersmith}} * {{нп3|Мечнік (рамеснік)|Мечнік||Bladesmith}} * [[Нажоўшчык]] * {{нп3|Ліставы метал|Рабочы па ліставым метале|ru|Листовой металл}} * {{нп3|Падкоўшчык||bg|Подковач}} * {{нп3|Слесарства|Слесар|uk|Слюсарні роботи}} * {{нп3|Цвікар||de|Nagelschmied}} * {{нп3|Ювелір||uk|Ювелір}} |загаловак2 = Працэсы |спіс2 = * [[Водпуск металу]] * [[Высадка металу]] * [[Выцяжка (металаапрацоўка)|Выцяжка]] * {{нп3|Гартаванне||ru|Закалка металла}} * {{нп3|Гібка||uk|Гнуття}} * [[Зварка каваннем|Кавальская зварка]] * [[Коўка]] ** [[Мастацкая коўка]] ** {{нп3|Свабодная коўка||de|Freiformschmieden}} * {{нп3|Масяжніцтва||uk|Мосяжництво}} * {{нп3|Насечка||ru|Тауширование}} * {{нп3|Плакіраванне||ru|Плакирование}} * [[Барадок|Прабіванне]] * {{нп3|Разгонка метала|||Fuller (metalworking)}} * {{нп3|Рыфленне||pl|Radełkowanie}} * [[Тарсіраванне]] * {{нп3|Узорыстая зварка||ru|Узорная сварка}} * [[Цэментацыя сталі]] |загаловак3 = Прылады і інструменты |спіс3 = * {{нп3|Абціскачка||d|Q111372226}} * [[Абцугі|Абцугі (клешчы)]] * [[Барадок|Барадок (прабойнік)]] * [[Горан]] * [[Зубіла]] * [[Кавадла]] * {{нп3|Кавальскі маніпулятар|||Forging manipulator}} * [[Кувалда]] * [[Малаток]] * [[Метчык]] * [[Молат]] ** {{нп3|Вадзяны молат||uk|Водяний молот}} * [[Мяхі (тэхніка)|Мяхі]] * {{нп3|Нажніцы па метале||uk|Ножиці по металу}} * [[Падбойнік]] * [[Плашка]] * [[Тачыла (інструмент)|Тачыла]] * {{нп3|Фулер|||Fuller (metalworking)}} * {{нп3|Ціскі||ru|Тиски}} * {{нп3|Штампавальны блок|||Swage block}} }}<noinclude> [[Катэгорыя:Кавальства]] [[Катэгорыя:Металаапрацоўка]] </noinclude> jm62lxp1601vxiczexzqcc7hrxq0p7i 5199551 5199545 2026-09-15T09:48:32Z Ciepiersia 162280 афармленне 5199551 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Кавальства |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Кавальства]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе = [[Кузня]] ~{{нп3|Пакоўка||pl|Odkuwka}} |загаловак1 = Кавальскія прафесіі |спіс1 = * [[Бляхар]] * {{нп3|П’ютар|Алавяннік|ru|Пьютер}} * {{нп3|Броннік|||Armourer}} * {{нп3|Збройнік|||Gunsmith}} * {{нп3|Ігольшчык||d|Q95949792}} * [[Каваль]] * {{нп3|Лудзільшчык|||Tinker}} * {{нп3|Майстар срэбных рэчаў|||Silversmith}} * {{нп3|Меднік|||Coppersmith}} * {{нп3|Мечнік (рамеснік)|Мечнік||Bladesmith}} * [[Нажоўшчык]] * {{нп3|Ліставы метал|Рабочы па ліставым метале|ru|Листовой металл}} * {{нп3|Падкоўшчык||bg|Подковач}} * {{нп3|Слесарства|Слесар|uk|Слюсарні роботи}} * {{нп3|Цвікар||de|Nagelschmied}} * {{нп3|Ювелір||uk|Ювелір}} |загаловак2 = Працэсы |спіс2 = * [[Водпуск металу]] * [[Высадка металу]] * [[Выцяжка (металаапрацоўка)|Выцяжка]] * {{нп3|Гартаванне||ru|Закалка металла}} * {{нп3|Гібка||uk|Гнуття}} * [[Зварка каваннем|Кавальская зварка]] * [[Коўка]] ** [[Мастацкая коўка]] ** {{нп3|Свабодная коўка||de|Freiformschmieden}} * {{нп3|Масяжніцтва||uk|Мосяжництво}} * {{нп3|Насечка||ru|Тауширование}} * {{нп3|Плакіраванне||ru|Плакирование}} * [[Барадок|Прабіванне]] * {{нп3|Разгонка метала|||Fuller (metalworking)}} * {{нп3|Рыфленне||pl|Radełkowanie}} * [[Тарсіраванне]] * {{нп3|Узорыстая зварка||ru|Узорная сварка}} * [[Цэментацыя сталі]] |загаловак3 = Прылады і інструменты |спіс3 = * {{нп3|Абціскачка||d|Q111372226}} * [[Абцугі|Абцугі (клешчы)]] * [[Барадок|Барадок (прабойнік)]] * [[Горан]] * [[Зубіла]] * [[Кавадла]] * {{нп3|Кавальскі маніпулятар|||Forging manipulator}} * [[Кувалда]] * [[Малаток]] * [[Метчык]] * [[Молат]] ** {{нп3|Вадзяны молат||uk|Водяний молот}} * [[Мяхі (тэхніка)|Мяхі]] * {{нп3|Нажніцы па метале||uk|Ножиці по металу}} * [[Падбойнік]] * [[Плашка]] * [[Тачыла (інструмент)|Тачыла]] * {{нп3|Фулер|||Fuller (metalworking)}} * {{нп3|Ціскі||ru|Тиски}} * {{нп3|Штампавальны блок|||Swage block}} }}<noinclude> [[Катэгорыя:Кавальства]] [[Катэгорыя:Металаапрацоўка]] </noinclude> i5ydz47gj36dfvgpo8v6iwtfwkf2lsi 5199562 5199551 2026-09-15T09:52:50Z Autumndancer 168015 5199562 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Кавальства |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Кавальства]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе = [[Кузня]] ~{{нп3|Пакоўка||pl|Odkuwka}} |загаловак1 = Кавальскія прафесіі |спіс1 = * [[Бляхар]] * {{нп3|П’ютар|Алавяннік|ru|Пьютер}} * {{нп3|Броннік|||Armourer}} * {{нп3|Збройнік|||Gunsmith}} * {{нп3|Ігольшчык||d|Q95949792}} * [[Каваль]] * {{нп3|Лудзільшчык|||Tinker}} * {{нп3|Майстар срэбных рэчаў|||Silversmith}} * {{нп3|Меднік|||Coppersmith}} * {{нп3|Мечнік (рамеснік)|Мечнік||Bladesmith}} * [[Нажоўшчык]] * {{нп3|Ліставы метал|Рабочы па ліставым метале|ru|Листовой металл}} * {{нп3|Падкоўшчык||bg|Подковач}} * {{нп3|Слесарства|Слесар|uk|Слюсарні роботи}} * {{нп3|Цвікар||de|Nagelschmied}} * {{нп3|Ювелір||uk|Ювелір}} |загаловак2 = Працэсы |спіс2 = * [[Водпуск металу]] * [[Высадка металу]] * [[Выцяжка (металаапрацоўка)|Выцяжка]] * [[Загартоўка]] * {{нп3|Гібка||uk|Гнуття}} * [[Зварка каваннем|Кавальская зварка]] * [[Коўка]] ** [[Мастацкая коўка]] ** {{нп3|Свабодная коўка||de|Freiformschmieden}} * {{нп3|Масяжніцтва||uk|Мосяжництво}} * {{нп3|Насечка||ru|Тауширование}} * {{нп3|Плакіраванне||ru|Плакирование}} * [[Барадок|Прабіванне]] * {{нп3|Разгонка метала|||Fuller (metalworking)}} * {{нп3|Рыфленне||pl|Radełkowanie}} * [[Тарсіраванне]] * {{нп3|Узорыстая зварка||ru|Узорная сварка}} * [[Цэментацыя сталі]] |загаловак3 = Прылады і інструменты |спіс3 = * {{нп3|Абціскачка||d|Q111372226}} * [[Абцугі|Абцугі (клешчы)]] * [[Барадок|Барадок (прабойнік)]] * [[Горан]] * [[Зубіла]] * [[Кавадла]] * {{нп3|Кавальскі маніпулятар|||Forging manipulator}} * [[Кувалда]] * [[Малаток]] * [[Метчык]] * [[Молат]] ** {{нп3|Вадзяны молат||uk|Водяний молот}} * [[Мяхі (тэхніка)|Мяхі]] * {{нп3|Нажніцы па метале||uk|Ножиці по металу}} * [[Падбойнік]] * [[Плашка]] * [[Тачыла (інструмент)|Тачыла]] * {{нп3|Фулер|||Fuller (metalworking)}} * {{нп3|Ціскі||ru|Тиски}} * {{нп3|Штампавальны блок|||Swage block}} }}<noinclude> [[Катэгорыя:Кавальства]] [[Катэгорыя:Металаапрацоўка]] </noinclude> ncy2imlzf9ock3ymiku3i621dr41bto 5199572 5199562 2026-09-15T09:57:09Z Autumndancer 168015 5199572 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Кавальства |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Кавальства]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе = [[Кузня]] ~{{нп3|Пакоўка||pl|Odkuwka}} |загаловак1 = Кавальскія прафесіі |спіс1 = * [[Бляхар]] * {{нп3|П’ютар|Алавяннік|ru|Пьютер}} * {{нп3|Броннік|||Armourer}} * {{нп3|Збройнік|||Gunsmith}} * {{нп3|Ігольшчык||d|Q95949792}} * [[Каваль]] * {{нп3|Лудзільшчык|||Tinker}} * {{нп3|Майстар срэбных рэчаў|||Silversmith}} * {{нп3|Меднік|||Coppersmith}} * {{нп3|Мечнік (рамеснік)|Мечнік||Bladesmith}} * [[Нажоўшчык]] * {{нп3|Ліставы метал|Рабочы па ліставым метале|ru|Листовой металл}} * {{нп3|Падкоўшчык||bg|Подковач}} * {{нп3|Слесарства|Слесар|uk|Слюсарні роботи}} * {{нп3|Цвікар||de|Nagelschmied}} * {{нп3|Ювелір||uk|Ювелір}} |загаловак2 = Працэсы |спіс2 = * [[Водпуск металу]] * [[Высадка металу]] * [[Выцяжка (металаапрацоўка)|Выцяжка]] * [[Гібка]] * [[Загартоўка]] * [[Зварка каваннем|Кавальская зварка]] * [[Коўка]] ** [[Мастацкая коўка]] ** {{нп3|Свабодная коўка||de|Freiformschmieden}} * {{нп3|Масяжніцтва||uk|Мосяжництво}} * {{нп3|Насечка||ru|Тауширование}} * {{нп3|Плакіраванне||ru|Плакирование}} * [[Барадок|Прабіванне]] * {{нп3|Разгонка метала|||Fuller (metalworking)}} * {{нп3|Рыфленне||pl|Radełkowanie}} * [[Тарсіраванне]] * {{нп3|Узорыстая зварка||ru|Узорная сварка}} * [[Цэментацыя сталі]] |загаловак3 = Прылады і інструменты |спіс3 = * {{нп3|Абціскачка||d|Q111372226}} * [[Абцугі|Абцугі (клешчы)]] * [[Барадок|Барадок (прабойнік)]] * [[Горан]] * [[Зубіла]] * [[Кавадла]] * {{нп3|Кавальскі маніпулятар|||Forging manipulator}} * [[Кувалда]] * [[Малаток]] * [[Метчык]] * [[Молат]] ** {{нп3|Вадзяны молат||uk|Водяний молот}} * [[Мяхі (тэхніка)|Мяхі]] * {{нп3|Нажніцы па метале||uk|Ножиці по металу}} * [[Падбойнік]] * [[Плашка]] * [[Тачыла (інструмент)|Тачыла]] * {{нп3|Фулер|||Fuller (metalworking)}} * {{нп3|Ціскі||ru|Тиски}} * {{нп3|Штампавальны блок|||Swage block}} }}<noinclude> [[Катэгорыя:Кавальства]] [[Катэгорыя:Металаапрацоўка]] </noinclude> sj7chfollg4tgy3p84pknceghlx4sst 5199578 5199572 2026-09-15T10:08:34Z Autumndancer 168015 5199578 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Кавальства |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Кавальства]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе = [[Кузня]] ~{{нп3|Пакоўка||pl|Odkuwka}} |загаловак1 = Кавальскія прафесіі |спіс1 = * [[Бляхар]] * {{нп3|П’ютар|Алавяннік|ru|Пьютер}} * {{нп3|Броннік|||Armourer}} * {{нп3|Збройнік|||Gunsmith}} * {{нп3|Ігольшчык||d|Q95949792}} * [[Каваль]] * {{нп3|Лудзільшчык|||Tinker}} * {{нп3|Майстар срэбных рэчаў|||Silversmith}} * {{нп3|Меднік|||Coppersmith}} * {{нп3|Мечнік (рамеснік)|Мечнік||Bladesmith}} * [[Нажоўшчык]] * {{нп3|Ліставы метал|Рабочы па ліставым метале|ru|Листовой металл}} * {{нп3|Падкоўшчык||bg|Подковач}} * {{нп3|Слесарства|Слесар|uk|Слюсарні роботи}} * [[Цвікар]] * {{нп3|Ювелір||uk|Ювелір}} |загаловак2 = Працэсы |спіс2 = * [[Водпуск металу]] * [[Высадка металу]] * [[Выцяжка (металаапрацоўка)|Выцяжка]] * [[Гібка]] * [[Загартоўка]] * [[Зварка каваннем|Кавальская зварка]] * [[Коўка]] ** [[Мастацкая коўка]] ** {{нп3|Свабодная коўка||de|Freiformschmieden}} * {{нп3|Масяжніцтва||uk|Мосяжництво}} * {{нп3|Насечка||ru|Тауширование}} * {{нп3|Плакіраванне||ru|Плакирование}} * [[Барадок|Прабіванне]] * {{нп3|Разгонка метала|||Fuller (metalworking)}} * {{нп3|Рыфленне||pl|Radełkowanie}} * [[Тарсіраванне]] * {{нп3|Узорыстая зварка||ru|Узорная сварка}} * [[Цэментацыя сталі]] |загаловак3 = Прылады і інструменты |спіс3 = * {{нп3|Абціскачка||d|Q111372226}} * [[Абцугі|Абцугі (клешчы)]] * [[Барадок|Барадок (прабойнік)]] * [[Горан]] * [[Зубіла]] * [[Кавадла]] * {{нп3|Кавальскі маніпулятар|||Forging manipulator}} * [[Кувалда]] * [[Малаток]] * [[Метчык]] * [[Молат]] ** {{нп3|Вадзяны молат||uk|Водяний молот}} * [[Мяхі (тэхніка)|Мяхі]] * {{нп3|Нажніцы па метале||uk|Ножиці по металу}} * [[Падбойнік]] * [[Плашка]] * [[Тачыла (інструмент)|Тачыла]] * {{нп3|Фулер|||Fuller (metalworking)}} * {{нп3|Ціскі||ru|Тиски}} * {{нп3|Штампавальны блок|||Swage block}} }}<noinclude> [[Катэгорыя:Кавальства]] [[Катэгорыя:Металаапрацоўка]] </noinclude> hst0ss2zjmwdpluty3gqh0ujxsosgpn 5199583 5199578 2026-09-15T10:19:37Z Autumndancer 168015 у адпаведнасці з Тлумачальным слоўнікам 5199583 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Кавальства |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Кавальства]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе = [[Кузня]] ~{{нп3|Пакоўка||pl|Odkuwka}} |загаловак1 = Кавальскія прафесіі |спіс1 = * [[Бляхар]] * {{нп3|П’ютар|Алавяннік|ru|Пьютер}} * {{нп3|Броннік|||Armourer}} * {{нп3|Збройнік|||Gunsmith}} * {{нп3|Ігольшчык||d|Q95949792}} * [[Каваль]] * {{нп3|Лудзільшчык|||Tinker}} * {{нп3|Сярэбранік (прафесія)|||Silversmith}} * {{нп3|Меднік|||Coppersmith}} * {{нп3|Мечнік (рамеснік)|Мечнік||Bladesmith}} * [[Нажоўшчык]] * {{нп3|Ліставы метал|Рабочы па ліставым метале|ru|Листовой металл}} * {{нп3|Падкоўшчык||bg|Подковач}} * {{нп3|Слесарства|Слесар|uk|Слюсарні роботи}} * [[Цвікар]] * {{нп3|Ювелір||uk|Ювелір}} |загаловак2 = Працэсы |спіс2 = * [[Водпуск металу]] * [[Высадка металу]] * [[Выцяжка (металаапрацоўка)|Выцяжка]] * [[Гібка]] * [[Загартоўка]] * [[Зварка каваннем|Кавальская зварка]] * [[Коўка]] ** [[Мастацкая коўка]] ** {{нп3|Свабодная коўка||de|Freiformschmieden}} * {{нп3|Масяжніцтва||uk|Мосяжництво}} * {{нп3|Насечка||ru|Тауширование}} * {{нп3|Плакіраванне||ru|Плакирование}} * [[Барадок|Прабіванне]] * {{нп3|Разгонка метала|||Fuller (metalworking)}} * {{нп3|Рыфленне||pl|Radełkowanie}} * [[Тарсіраванне]] * {{нп3|Узорыстая зварка||ru|Узорная сварка}} * [[Цэментацыя сталі]] |загаловак3 = Прылады і інструменты |спіс3 = * {{нп3|Абціскачка||d|Q111372226}} * [[Абцугі|Абцугі (клешчы)]] * [[Барадок|Барадок (прабойнік)]] * [[Горан]] * [[Зубіла]] * [[Кавадла]] * {{нп3|Кавальскі маніпулятар|||Forging manipulator}} * [[Кувалда]] * [[Малаток]] * [[Метчык]] * [[Молат]] ** {{нп3|Вадзяны молат||uk|Водяний молот}} * [[Мяхі (тэхніка)|Мяхі]] * {{нп3|Нажніцы па метале||uk|Ножиці по металу}} * [[Падбойнік]] * [[Плашка]] * [[Тачыла (інструмент)|Тачыла]] * {{нп3|Фулер|||Fuller (metalworking)}} * {{нп3|Ціскі||ru|Тиски}} * {{нп3|Штампавальны блок|||Swage block}} }}<noinclude> [[Катэгорыя:Кавальства]] [[Катэгорыя:Металаапрацоўка]] </noinclude> h1h8y49c4nzadk75zwhlrd0x02f1ymr 0 812006 5199540 5198350 2026-09-15T09:24:28Z Ciepiersia 162280 /* Прафесійныя аб’яднанні */ дапаўненне 5199540 wikitext text/x-wiki [[Файл:Г. Заслаўе - Кузня.JPG|250px|міні|Кузня ў [[Этнаграфічны комплекс «Млын»|Этнаграфічным комплексе «Млын»]].]] '''Беларускае кавальства''' — від беларускага народнага традыцыйнага рамяства, які ахоплівае розныя спосабы апрацоўкі [[метал]]у. [[Кавальства|Кавальскае рамяство]] патрабавала майстэрства, ведання тэхналагічных сакрэтаў апрацоўкі матэрыялаў. Уменне выплавіць [[руда|руду]], вызначыць патрэбны працэнт дабавак, тэмпературу нагрэву, ступень загартоўкі лічылася амаль чараўніцтвам. Праз гэта ў [[беларуская культура|беларускай культуры]] кавальства прадстаўляе сабой сапраўдны культурны пласт, акружаны павагай, містыкай і паэзіяй, а каваля ў народзе лічылі чарадзеем, які ўладарыў над [[агонь|агнём]] і [[жалеза]]м. Звычайна кавалі былі спадчыннымі прафесіяналамі з мясцовых сялян, сустракаліся таксама [[Яўрэі ў Беларусі|яўрэі]] і вандроўныя і аселыя кавалі [[Цыганы на Беларусі|цыганы]]<ref name="Сах51">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 51</ref>. На Гомельшчыне майстэрскімі кавалямі лічыліся рускія-[[Стараверы ў Беларусі|стараверы]]<ref>Кузнечное ремесло // Белорусы / Ответственные редакторы: [[Васіль Кірылавіч Бандарчык|В. К. Бондарчик]], [[Рэгіна Антонаўна Грыгор’ева|Р. А. Григорьева]], [[Міхаіл Фёдаравіч Піліпенка|М. Ф. Пилипенко]]. — Москва : Наука, 1998. — С. 210—213. — (Народы и культуры)</ref>. == Гісторыя == === Старажытнасць === [[Файл:Гродна (2018). ГДГАМ. Матэрыялы раскопак гарадзішча ў в. Гарані (Смаргонскі раён).jpg|left|250px|міні|[[Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей|ГДГАМ]]. Матэрыялы раскопак гарадзішча ў в. [[Гарані (Смаргонскі раён)|Гарані]] [[Смаргонскі раён|Смаргонскага раёна]] 1 тыс. да н.э. — пачатак 2 н.э.]] На Беларусі кавальства вядома з часоў [[Жалезны век на Беларусі|жалезнага веку]] і было заснавана на выплаўцы [[Крыца|крычнага жалеза]] з мясцовых [[Балотная руда|балотных руд]]<ref name="ЭтнБел">{{Cite web |url=https://www.elib.psu.by/bitstream/123456789/10162/1/%d0%9b%d0%be%d0%b1%d0%b0%d1%87_%d0%ad%d1%82%d0%bd%d0%b0%d0%b3%d1%80%d0%b0%d1%84%d1%96%d1%8f%20%d0%91%d0%b5%d0%bb%d0%b0%d1%80%d1%83%d1%81%d1%96.pdf |title=Этнаграфія Беларусі |access-date=2 жніўня 2026 |archive-date=10 верасня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240910104504/https://elib.psu.by/bitstream/123456789/10162/1/%D0%9B%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%87_%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%8F%20%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96.pdf |url-status=dead }}</ref>. Першымі з жалезам пазнаёміліся плямёны мілаградскай культуры, якія рассяляліся ў басейне [[Прыпяць|Прыпяці]], Сярэднім і Верхнім [[Падняпроўе|Падняпроўі]] ([[VII стагоддзе|VII]] — [[III стагоддзе|III]] стст. н. э.). Праз адно-два стагоддзі яно стала вядомае плямёнам цэнтральнай і паўночнай Беларусі ([[Культура штрыхаванай керамікі|культуры штрыхаванай керамікі]] і [[Днепра-дзвінская культура|днепра-дзвінская]])<ref name="Сах11">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 11</ref>. Ужо ў канцы першага тысячагоддзя нашай эры былі закладзены асновы кавальскай апрацоўкі жалеза, якія без значных змяненняў дайшлі да нашага часу<ref name="Сах11"/>. Мяркуючы па археалагічных знаходках, тагачасныя кавалі былі ўжо добра знаёмыя не толькі з прасцейшымі прыёмамі апрацоўкі жалеза, але і з {{нп3|Загартоўка|загартоўкай|ru|Упрочнение сплавов}}, [[Цэментацыя сталі|цэментацыяй]] і [[зварка]]й розных гатункаў [[Сталь|сталі]]<ref name="Сах11"/>. Шырокім быў і асартымент вырабаў, якія можна падзяліць на некалькі асноўных груп: прылады працы, прадметы бытавога і гаспадарчага прызначэння, рыштунак конніка і каня, зброя. Некаторыя вырабы перш за ўсё ўпрыгожанні, вызначаюцца досыць дасканалымі формамі, што дазваляе адносіць іх да ўзораў [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]]<ref name="Сах12">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 12</ref><ref>[[Міхаіл Фёдаравіч Гурын|Гурин М. Ф.]] Древнее железо Белорусского Поднепровья. — Минск, 1982. — С. 43.</ref>. Напрыклад, на [[Нікадзімава (археалагічныя помнікі)|гарадзішчы]] трэцяй чвэрці [[1 тысячагоддзе|1-га тысячагоддзя]] за 0,6 км на паўднёвы ўсход ад вёскі [[Нікадзімава]] [[Горацкі раён|Горацкага раёна]], на левым беразе рацэ [[Быстрая (прыток Проні)|Быстрая]] (правы прыток ракі [[Проня]]) былі знойдзены [[жалеза|жалезныя]] прадметы [[узбраенне|ўзбраення]], [[рыштунак]] [[конскі рыштунак|каня]] і вершніка: [[наканечнік]]і [[кап’ё|коп’яў]] і кідальных [[дроцік]]аў утулкавыя (лісце-, ланцэта-, ромба-, полымяпадобныя, двухшыпныя), наканечнікі [[страла|стрэл]] тронкавыя (трохлопасцевыя, ромбападобны, бранябойны), фрагмент [[кальчуга|кальчугі]], [[шпоры]], [[цуглі]], [[збруя|збруйныя]] спражкі, фрагмент двухлязовага [[меч|мяча]] (шырыня клінка 5,5 см); жалезныя [[нож|нажы]], [[шыла|шылы]], [[крэсіва|крэсівы]], [[пінцэт]]ы, [[долата|долаты]], [[кнот]]авыя трубачкі, [[рыбалоўны кручок]], спружынныя [[нажніцы]], [[сякера|сякеры]], [[малаток]], [[каса (інструмент)|каса]]-гарбуша, [[серп|сярпы]], а таксама дробныя [[кавальства|кавальскія]] інструменты<ref>{{крыніцы/Археалогія Беларусі|2|Нікадзімава}}</ref><ref>{{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Нікадзімава|537}}</ref><ref>''Седин А. А.'' Оружие из городища Никодимово // V абласныя Магілёўскія краязнаўчыя чытанні. 1994.</ref>. [[Файл:Iron Age knives from Belarus.jpg|250px|міні|Нажы позняга [[Жалезны век на Беларусі|жалезнага века]] і ранняга сярэднявечча ў [[Музей гістарычнага факультэта БДУ|музеі]] [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычнага факультэта БДУ]].]] Першабытныя ліцейшчыкі ([[Гута (прадпрыемства)|гутнікі]]), руднікі) адначасова былі і кавалямі, але з развіццём феадальных адносін, ростам попыту на вальскія вырабы адбылася дыферэнцыяцыя спецыяльнасцей<ref name="Сах12"/>. Мяркуючы па знаходках жалезных рэчаў у гарадзішчах і курганах, здабыванне жалеза ў эпоху ранняга феадалізму было наладжана даволі шырока<ref name="Ляўд"/>. 3 яго вырабляліся сякеры, сярпы, коп’і, стрэлы і шмат іншых сельскагаспадарчых, паляўнічых, вайсковых і іншых прылад і вырабаў. Усё гэта выраблялася мясцовымі рамеснікамі-кавалямі, якія і збывалі насельніцтву свае жалезныя вырабы. Апрача гэтага існавалі рудаплавільні і кузні ў кожнага феадала, дзе работа у асноўным вялася, імаверна, рабамі<ref name="Ляўд"/>. Прывозныя жалезныя рэчы ў пачатку феадалізму сустракаліся вельмі рэдка, да і то рэчы гэтыя былі вайсковага характару, як, напрыклад, некаторыя мячы і іншае, якія не маглі быць зроблены у кузнях феадалаў<ref name="Ляўд"/>. Асартымент вырабаў гарадскіх кавалёў часоў [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]] ўражвае шырынёй і разнастайнасцю. Раскопкі ў [[Мінск]]у, [[Віцебск]]у, [[Полацк]]у, [[Заслаўе|Заслаўі]], [[Ваўкавыск]]у, [[Слуцк]]у, [[Пінск]]у, [[Тураў|Тураве]], [[Рагачоў|Рагачове]] і іншых паселішчах далі шматлікія знаходкі прылад працы, разнастайнага інструментарыю, бытавых прадметаў, зброі, рыштунку конніка і каня. Пра мясцовы характар рамяства сведчаць кавальскія інструменты: [[клешчы]], [[Малаток|малаткі]], [[Кавадла|кавадлы]], [[Зубіла|зубілы]], [[Прабойнік|прабойнікі]]. Усюды трапляюцца земляробчыя прылады працы ({{нп3|Сашнік|сашнікі|ru|Сошник (земледелие)}}, [[Матыка|матыкі]], [[Серп|сярпы]], [[Каса (інструмент)|косы]]) і разнастайныя інструменты дляапрацоўкі дрэва ([[Сякера|сякеры]], {{нп3|Цясла|цяслы|ru|Тесло}}, [[Долата|долаты]], [[свердзел]]ы, [[Піла|пілы]]). Прадметы бытавога і гаспадарчага прызначэння прадстаўлены замкамі і ключамі да іх, гаспадарчымі і складнымі нажамі, спружыннымі і шарнірнымі [[Нажніцы|нажніцамі]], [[крэсіва]]мі, [[спражка]]мі і іншым. Вельмі частыя знаходкі — [[цвік]]і. Знойдзена шмат зброі ([[Меч|мячы]], [[Булава|булавы]], наканечнікі [[Дзіда|коп’яў]] і [[Страла|стрэл]]), рыштунак конніка і верхавога каня ([[Стрэмя|страмёны]], {{нп3|шпоры||ru|Шпоры}}, {{нп3|цуглі||ru|Удила}}, [[Падкова|падковы]], спражкі)<ref>[[Міхаіл Фёдаравіч Гурын|Гурин М. Ф.]] Кузнечное ремесло Полоцкой земли IX—XIII вв. — Минск, 1987. — С. 26 — 80</ref><ref>[[Пётр Фёдаравіч Лысенка|Лысенко П. Ф.]] Города Туровской земли. — Минск, 1976. — С. 51, 105, 107, 132—133, 151—152</ref><ref>[[Яраслаў Генрыхавіч Звяруга|Зверуго Я. Г.]] Древний Волковыск. — Минск, 1975. — С. 25 — 37</ref>. У X—XI стагоддзях дадаткова адбылося размежаванне кавальскага рамяства на гарадское і сельскае. Вырабы сталі значна адрознівацца якасцю і асартыментам. Пры гэтым сельскія кавалі больш трымаліся спрадвечных традыцый, а гарадскія — займаліся бесперапынным удасканаленнем тэхналогій коўкі і запазычаннем новых ідэй ад суседзяў<ref name="Сах12"/>. У 1953 годзе ля падножжа [[Шведская гара|Шведскай гары]] каля [[Ваўкавыск]]а былі адкрыты рэшткі {{нп3|Сырадутны горан|сырадутнага горна|uk|Сиродутне горно}}, вялікая колькасць жалезных [[шлак]]аў і некалькі абломкаў гліняных [[сопла]]ў. Гатовыя вырабы з жалеза шматлікія і разнастайныя<ref name="Ваўк">[https://gistoria.ru/2012-03-17-16-08-26/22-arheology/83-2012-03-15-12-38-42.html Волковыск] {{ref-ru}}</ref>. Толькі на Шведскай гары, дзе ўскрыта плошча ў 288 м², здабыта 409 розных жалезных і стальных прадметаў больш за 40 катэгорый рэчаў<ref name="Раск_Ваўк"/>. Сярод іх прылады працы, бытавыя рэчы, прадметы ўзбраення і ваеннага побыту. Апошніх асабліва шмат: наканечнікі дзід і стрэл, абломак баявой сякеры, наканечнік ад похваў мяча, страмёны, шпоры і т. д<ref name="Ваўк"/>. Гэтыя прадметы большасцю адносяцца да другой паловы [[XII стагоддзе|XII]] — першай паловы [[XIII стагоддзе|XIII стагоддзя]]. Пры гэтым у трэцім і ніжняй частцы другога культурнага пласта былі сустрэты таксама ўзоры двухшыпных утулкавых жалезных наканечнікаў стрэл, якія, па агульнапрынятай датыроўцы, адносяцца да часу не пазней [[XI стагоддзе|XI стагоддзя]]<ref name="Раск_Ваўк">[https://pawet.net/library/history/bel_history/_rarch/007/2/%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%BA%D0%B8_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%89%D0%B0_'%D1%88%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0'_%D0%B2_%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D0%B2_1954_%D0%B3..html Раскопки городища 'Шведская гора' в Волковыске в 1954 г.] {{ref-ru}}</ref>. === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Магілёўскі абласны краязнаўчы музей. Замкая гара. Мсціслаў. Металічныя прадметы ўзбраення, рыштунку каня і вершніка.jpg|250px|міні|[[Магілёўскі абласны краязнаўчы музей імя Еўдакіма Раманавіча Раманава|Магілёўскі абласны краязнаўчы музей]]. Металічныя прадметы ўзбраення, рыштунку каня і вершніка з раскопак на [[Замкавая гара (Мсціслаў)|Замкавай гары]] ў [[Мсціслаў|Мсціславе]]. [[XII стагоддзе|XII]] — [[XVII стагоддзе|XVII]] стагоддзі]] [[Файл:Магілёўскі абласны краязнаўчы музей. Замкавая гара. Мсціслаў. Пісалы.jpg|250px|міні|[[Магілёўскі абласны краязнаўчы музей імя Еўдакіма Раманавіча Раманава|Магілёўскі абласны краязнаўчы музей]]. [[Стыло|Пісалы]] з раскопак на [[Замкавая гара (Мсціслаў)|Замкавай гары]] ў [[Мсціслаў|Мсціславе]]. [[XII стагоддзе|XII]] — [[XVII стагоддзе|XVII]] стагоддзі]] У XV—XVI стагоддзях з павелічэннем колькасці рамеснікаў пашырылася дыферэнцыяцыя рамёстваў, вылучэнне больш вузкіх спецыяльнасцяў, што вяло да ўдасканалення майстэрства, узбагачэння прыёмаў творчасці і павышэння мастацкасці вырабаў. Інтэнсіўныя гандлёвыя сувязі з краінамі [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]] садзейнічалі засваенню новых відаў тэхналогіі, новых спосабаў і прыёмаў мастацкага афармлення вырабаў, на што майстры звяртаюць усё большую ўвагу. Характар вырашэння тагачасных кавальскіх вырабаў сведчыць, што беларускія майстры працавалі ў рэчышчы агульнаеўрапейскіх мастацкіх стыляў<ref name="Сах15">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 15</ref>. Металаграфічны аналіз тагачасных кавальскіх вырабаў засведчыў, што гарадскія кавалі прымянялі не толькі гарачае каванне, але і [[Зварка|зварку]] жалеза са сталлю, абточку на тачыльным крузе, абпілоўку напільнікам, паліроўку вырабаў, нават інкрустацыю ({{нп3|Насечка|насечку|ru|Тауширование}}) і {{нп3|Плакіраванне|пакрыццё каляровымі металамі|ru|Плакирование}}<ref>[[Міхаіл Фёдаравіч Гурын|Гурин М. Ф.]] Кузнечное ремесло Полоцкой земли IX—XIII вв. — Минск, 1987. — С. 83</ref>. Росквіту рамёстваў, у тым ліку і кавальскага, садзейнічалі бурны рост і развіццё гарадоў, атрыманне імі адноснай самастойнасці ў сувязі з наданнем самакіравання («[[Магдэбургскае права|магдэбургскага права]]»), што давала магчымасць наладжваць шырокі гандаль з суседнімі краінамі. Шмат рамеснікаў працавала таксама пры [[манастыр]]ах, кляштарах, маёнтках, дзе канцэнтраваліся значныя мастацкія скарбы. Магнаты, зацікаўленыя ў развіцці рамёстваў, нярэдка давалі майстрам пэўныя льготы. «[[Устава на валокі]]» 1557 года заахвочвала пражыванне рамеснікаў пры замках і дварах і забараняла скарыстоўваць іх на іншых работах. У 1596 годзе кароль [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонт III Ваза]] выдаў указ, паводле якога рамеснікі вызваляліся ад замкавай павіннасці, каб займацца толькі сваім рамяством<ref>[[Уладзімір Гаўрылавіч Краснянскі|Краснянскі У. Г.]] Музейныя помнікі старадаўніх віцебскіх рамесніцкіх арганізацый // Віцебшчына. — Віцебск, 1925. — Т. 1. С. 42.</ref>. Зрэшты, у кожным замку былі ўласныя высокакваліфікаваныя кавалі, якія забяспечвалі яго ваенную моц і гаспадарчую самастойнасць: выраблялі халодную зброю, падкоўвалі коней, абкоўвалі жалезам драўляныя брамы, гарматныя колы, транспартныя сродкі, наладжвалі пад’ёмныя механізмы замкавых варот і мастоў, засяспечваліл неабходным інструментарыем замкавыя службы і майстроў іншых спецыяльнасцей і гэтак далей. У [[XVI стагоддзе|XVI]] — [[XVII стагоддзе|XVII]] стагоддзях існавалі шматлікія кавальскія цэхі ([[Полацк]], [[Віцебск]], [[Магілёў]], [[Слуцк]] і іншых), якія аб’ядноўвалі кавалёў розных спецыяльнасцяў: нажоўшчыкаў, мечнікаў, замочнікаў, кацельшчыкаў і іншых<ref name="ЭтнБел"/>. [[Файл:Жалезны молат з былой рудаплавільні XVII-XVIII ст. Антанопаль (Антаполле) Юраўскага сельсавета Смалявіцкага раёна.jpg|250px|міні|{{нп3|Вадзяны молат|Жалезны молат|uk|Водяний молот}} з былой рудаплавільні XVII—XVIII в. [[Антаполле (Смалявіцкі раён)|Антаполле]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёна]]. Меў вагу каля 108 кг і прыводзіўся ў рух [[Вадзяное кола|вадзяным колам]], якое стаяла на рацэ [[Гайна (рака)|Гайне]]<ref name="Ляўд"/>.]] Развіццё металаздабыўной прамысловасці, узнікненне і ўмацаванне цэхаў, спецыялізацыя рамяства, актывізацыя гандлёвых сувязей у XVI — першай палове XVIII стагоддзя прывялі гарадское цэхавае кавальства да росквіту. Гэта дазваляла задавальняць усе патрэбы ўнутранага рынку і заказчыкаў самага рознага ўзроўню, часткова забяспечваць і знешні рынак, дзе вырабы беларускіх майстроў паспяхова вытрымлівалі канкурэцыю з кавальскай прадукцыяй суседзяў<ref name="Сах20">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 20</ref>. Напрыклад, у 1649 годзе ў краме буйнога віленскага купца Сцяпана Лябедзіча сярод тавараў значылася замкі слуцкія і навагрудскія, лыжкі навагрудскія, скрабкі шарашоўскія, сашнікі валожынскія, якія прадаваліся разам з металічнымі вырабамі гданьскага і рускага паходжання<ref>Акты, издаваемые [[Віленская камісія для разбору і выдання старажытных актаў|Виленскою археографическою комиссиею]] для разбора и издания древних актов. — Вильно, 1873. — Т. 9. С. 469.</ref> Што да сельскага кавальства, то размова можа ісці хіба што пра яго бытаванне пры манастырах, кляштарах, панскіх маёнтках і сядзібах, асабліва пасля ўвядзення ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] «[[Устава на валокі|Уставы на валокі]]» (1557), калі з’явіліся [[Фальварак|фальварковыя]] гаспадаркі<ref name="Сах23">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 23</ref>. Кожны ўладальнік фальварка імкнуўся мець уласных рамеснікаў, у тым ліку і кавалёў, што пазбаўляла яго залежнасці ад горада. Тагачасныя дакументальныя крыніцы сведчаць, што кавалі складалі пераважную большасць рамеснікаў у магнацкіх маёнтках<ref name="Сах24">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 24</ref>. Няма сумневаў, што адмыслова адкаваныя замкі, клямкі, завесы, крыжы на купалах, вежах і шпілях большасці сельскіх цэркваў і касцёлаў адкоўваліся менавіта мясцовымі майстрамі<ref name="Сах25">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 25</ref>. У другой палове XVII стагоддзя кавальства зазнала прыкметныя змены. Бясконцыя войны, эканамічны заняпад гарадоў, скарачэнне рынку збыту моцна падарвалі становішча гарадскіх цэхавых рамёстваў. У Гродне ў 1650 годзе было 130 рамеснікаў, а ў 1680 засталося толькі 12, і сярод іх ніводнага каваля. У Віцебску, буйнейшым рамесніцкім цэнтры, засталося толькі тры кавалі<ref>Игнатенко А. П. Ремесленное производство в городах Белоруссии в XVII—XVIII вв. — С. 13 — 14.</ref>. Такая ж сітуацыя была і ў іншых гарадах, асабліва на ўсходзе Беларусі, зруйнаваным у выніку [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|маскоўскай агрэсіі]]<ref name="Сах25"/>. Акупацыйная палітыка маскоўскіх уладаў пасля [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|Вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667)]] праяўлялася ў тым, што ў [[Масква|Маскву]] масава вывозілі рамеснікаў, бо большасць майстроў каменнай, залатой і зброевай спраў памерла падчас {{нп3|Эпідэмія чумы ў Расіі (1654—1655)|чумы|en|Эпидемия чумы в России (1654—1655)}}. Цар [[Аляксей Міхайлавіч]] загадваў перасяліць з прысягнуўшых абласцей умелых майстроў, надзяліўшы іх дварамі і дараваннем. Рамеснікі траплялі ў Маскву рознымі спосабамі: некаторыя перасяленцы з захаду прыходзілі добраахвотна і добраахвотна асядалі на пастаяннае жыхарства, частка перасяленцаў вывозілася па распараджэнні [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]], а частка была вывезена ў час вайны прыватнымі асобамі рускімі баярамі-ваеначальнікамі з уладанняў магнатаў і шляхты ў свае вотчыны. Масавы вываз майстроў «вычэрпваў» рамеснікаў з беларускіх земляў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пра гэта, напрыклад, сведчыць пасланне 1660 года віцебскага ваяводы {{нп3|Нікіта Міхайлавіч Бабарыкін|Н. М. Бабарыкіна|ru|Боборыкин, Никита Михайлович}} расійскаму самадзержцу: «А иконописца, государь, Фетьки… мы тобе, великому государю…не послали, потому что в Витебске в городе иконник Фетька адин человек… и в городе и в слободах церкви божии, а к тем церквам иконы вновь пишет и старые починивает он, Федька». Падобныя чалабітныя пасылалі ваяводы са [[Шклоў|Шклова]], [[Магілёў|Магілёва]], [[Копысь|Копысі]] і іншых месцаў. Вядома, что частка беларускіх збройнікаў пасялілася ў [[Бронная слабада|Броннай слабадзе]], заснаванай царом [[Іван IV Грозны|Іванам IV Грозным]] у 1570 годзе на тэрыторыі сучаснай [[Масква|Масквы]]. Яшчэ ў час [[Інфлянцкая вайна|Інфлянцкай вайны 1558—1582 гадоў]] туды вывозіліся рамеснікі-беларусы. Да іх далучыліся і перасяленцы пасля [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|Вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667)]]. У выніку гэтага склад насельніцтва слабады да канца XVII стагоддзя змяніўся: тут не засталося ніводнага «бронніка», а жылі пераважна [[каваль|кавалі]] і збройнікі. Сярод іх беларускія майстры: [[пішчальнік]]і ([[Васіль Быхавец]], [[Максім Іваноў]] і іншыя), [[шабельнік]]і ([[Рыгор Іваноў]], [[Іван Анісімаў]] і іншыя), [[станочнік]]і ([[Максім Міхайлаў]], [[Андрэй Трафімаў]] і іншыя). У 1672 годзе частка беларускіх майстроў пераведзена з Броннай слабады ў наваствораную [[Мяшчанская слабада|Мяшчанскую слабаду]]<ref name="ЭнцВКЛ">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=|артыкул=Масква|аўтар=}}</ref>. Зброя беларускіх майстроў захоўваецца ў зборы агнястрэльнай зброі [[Аружэйная палата|Крамлёўскай Аружэйнай палаты]]<ref name="ЭнцВКЛ"/>, а творчасць беларускіх майстроў-рамеснікаў унесла важкі ўклад у становішча і характар рускіх рамёстваў<ref name="Сах26">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 26</ref>. === Расійская імперыя === [[Файл:Hammered roses at Vietranaja (Čechava) street in Viciebsk - panoramio.jpg|250px|міні|Каваныя дэталі дома па [[Вуліца Чэхава (Віцебск)|вуліцы Чэхава]] ў [[Віцебск]]у]] [[Файл:Жандарская ўправа. Магілёў 2.jpg|250px|міні|[[Пансіён Бельскай|Дом]] з балконамі з каванымі балюстрадай і кансолямі і каваным навесам у [[гістарычны цэнтр Магілёва|гістарычным цэнтры]] [[Магілёў|Магілёва]]]] [[Файл:Гродна, гістарычная забудова XIX-XX стст., 21-02-2009, фота 0413.jpg|250px|міні|[[Маланкаадвод]] на [[Дом урача Тальгейма|доме ўрача Тэльмана]] ў [[Гродна|Гродне]] працы майстэрні Ігната Сіліневіча<ref name="КачСіл">[https://newgrodno.by/society/nashli-samye-neobychnye-balkony-grodno/ Каждый — произведение искусства. Нашли самые необычные балконы Гродно] {{ref-ru}}</ref><ref>[https://vgr.by/2012/04/25/news-kniga-2/ «Красная книга Гродно»: Кохановского, 13 — бывшая мастерская Качанов] {{ref-ru}}</ref>]] [[Файл:005b 526 Гродно, правосл кладбище, ул Антонова, 22-05-2004.jpg|250px|міні|Каваная [[Грабніца (пахаванне)|грабніца]] на [[Праваслаўныя могілкі (Гродна)|праваслаўных могілках]] у [[Гродна|Гродне]] працы майстэрні Качаноў<ref name="КачСіл"/>]] З сярэдзіны XVIII стагоддзя рамесніцкая вытворчасць пачала ўзнаўляцца ў сувязі з адноснай стабілізацыяй грамадска-палітычнага становішча ў Беларусі. Зноў урасла колькасць рамеснікаў у гарадах, працягваўся працэс іх канцэнтрацыі ў цэхавых аб’яднаннях<ref name="Сах26"/><ref name="Сах27">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 27</ref>. Ва ўсіх гарадах пераважную большасць сярод рамеснікаў складалі майстры, якія займаліся апрацоўкай чорных і каляровых металаў. Так, у [[Мінск]]у і [[Пінск]]у яны складалі трэцюю частку ад усёй колькасцці рамеснікаў (адпаведна 421 і 94), [[Слуцк]]у — чацвёткую (119), [[Магілёў|Магілёве]] і [[Полацк]]у — шостую (153 і 30)<ref>Игнатенко А. П. Ремесленное производство в городах Белоруссии в XVII—XVIII вв. — С. 15, 18.</ref>. Дынаміку адраджэння кавальскага рамяства добра відаць на прыкладзе [[Магілёў|Магілёва]]. Калі ў 1745 годзе тут было толькі 10 кавалёў і 4 слесары, то ўжо ў 1765 годзе іх колькасць узрасла адпаведна да 38 і 47, а ў 1780 годзе — да 58 і 71<ref>Игнатенко А. П. Ремесленное производство в городах Белоруссии в XVII—XVIII вв. — С. 15.</ref>. Буйнымі цэнтрамі кавальства становяцца [[Гродна]], [[Віцебск]], [[Мінск]] і [[Пінск]]<ref name="Сах30">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 30</ref>. У ХІХ стагоддзі з развіццём прамысловасці кавальства ў гарадах заняпала, адначасова ўзрасла яго роля ў вёсцы, дзе яно задавальняла бытавыя і гаспадарчыя патрэбы мясцовага насельніцтва<ref name="ЭтнБел"/>. Стан кавальскага рамяства адлюстроўваў усю складанасць і неадназначнасць перыяду. Колькасць рудняў на беларускіх землях інтэнсіўна скарачалася, рамеснікі забяспечваліся таннейшым і якаснейшым матэрыялам з паўднёварасійскіх і ўральскіх заводаў. Даступнасць заводскага пракату, з аднаго боку, палегчыла працу кавалёў, а з другога — вяла да нівеліроўкі рамяства. Не спрыяла яму і канкурэнцыя з прамысловымі вырабамі, якія актыўна выцяснялі ручныя мастацкія рамёствы. Гэта прывяло да таго, што мастацкія якасці выніковай працы кавалёў пагоршыліся, а іх імкненне да арыгінальнай творчасці паменшылася<ref name="Сах33">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 33</ref>. У сярэдзіне ХІХ стагоддзя спынілі сваю дзейнасць амаль усе рамесніцкія цэхі. Гарадское і местачковае рамесніцтва перайшлі ў прыватныя майстэрні і невялікія прадпрыемствы капіталістычнага тыпу, якія займаліся галоўным чынам задавальненнем бытавых патрэб і рамонтам сельскагаспадарчай тэхнікі, але адначасова выконвалі кавальскія і слясарныя работы мастацкага характару — як масавага попыту, так і па індывідуальных заказах<ref name="Сах34">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 34</ref>. Пры гэтым якасць была здавальняючай, але выпрацоўвалася шаблоннасць вырабаў і змяншалася іх мастацкая ўнікальнасць<ref name="Сах35">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 35</ref>. У 1860 годзе ў [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]] налічвалася 1298 кавалёў, з іх тры чвэрці — сельскіх<ref>[[Павел Восіпавіч Баброўскі|Бобровский П.]] Материалы для географии Гродненской губернии. — СПб., 1863. — Ч. 2. С. 113—114</ref>, у Магілёўскай губерні ў 1880-х гадах — 968. Асабліва шмат кавалёў было ў [[Аршанскі павет (Расійская імперыя)|Аршанскім]] (102), [[Сенненскі павет|Сенненскім]] (146), [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскім]] (137), [[Гомельскі павет|Гомельскім]] (162) паветах<ref>Опыт описания Могилевской губернии. — Кн. 2. С. 479—494.</ref>. У Мінскім павеце ў 1904 годзе было зарэгістравана звыш 200 кавалёў, у тым ліку ў [[Рубяжэвіцкая воласць|Рубяжэвіцкай воласці]] — 70, [[Койданаўская воласць|Койданаўскай]] — 45, [[Ракаўская воласць|Ракаўскай]]— 30, [[Астрашыцка-Гарадоцкая воласць|Астрашыцка-Гарадоцкай]] — 25. Аналагічная карціна назіралася і па іншых губернях і паветах<ref>Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь. — Ф. 321. — Воп. 1. — Спр. 636.</ref>. Статыстычныя звесткі тых часоў называюць кавальства сярод найбольш пашыраных рамёстваў<ref name="Сах39">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 39</ref>. Некаторыя работы гарадскіх кавалёў пачатку XX стагоддзя адлюстроўваюць апошні ўзлёт рамяства, які выявіўся ў спробе адгукнуцца на праявы новага стылю [[мадэрн]] (сецэсія). Ён узнік на хвалі тэхнічнага прагрэсу як новае мастацтва, закліканае адкінуць старыя формы і адгукнуцца на запатрабаванні часу. Новы стыль вызначыўся перавагай мяккіх, лёгкіх, пластычных форм. Сіметрыя і дакладнасць кампазіцыі, рух ліній і пластыка форм спакойныя, адвольныя, лёгка цякучыя. Шырока выкарыстоўваюцца раслінныя і жывёльныя матывы з уласцівай ім асіметрыяй, мяккасцю і пластычнасцю<ref name="Сах36">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 36</ref><ref name="Сах37">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 37</ref>. === XX стагоддзе === [[Файл:2025-09-12 Трабуцішкі Кавальская майстэрня.jpg|250px|міні|Сучасная кавальская майстэрня ў в. [[Трабуцішкі]] [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёна]]]] [[Файл:2024-09-14 Трабуцішкі падкова.jpg|thumb|250px|[[Падкова]] і [[вухналь]]]] У першай палове XX стагоддзя гарадское кавальства перажывала заняпад, узмоцнены [[Першая Сусветная вайна|Першай Сусветнай вайной]]<ref name="Сах37"/>. Адначасова з гэтым сельскае кавальства пашырылася<ref name="Сах38">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 38</ref>, адасобілася ад сельскай гаспадаркі і набыло пэўнай самастойнасці<ref name="Сах39"/>. Пашырэнне матэрыяльных і эстэтычных патрабаванняў вёскі выклікала не толькі ўзбагачэнне асартыменту кавальскіх вырабаў, але і паляпшэнне іх якасці. Напрыклад, кавальскія вырабы сталі важным элементам у афармленні і аздабленні жылля. Адмыслова аздаблялі клямкі, завесы, выязныя транспартныя сродкі і іншае<ref name="Сах39"/>. Частка кавалёў пачала абслугоўваць патрэбы цэркваў, касцёлаў, панскіх двароў, сядзіб і маёнткаў, што павялічыла ўзровень іх майстэрства. У гэты час створаны шматлікія мастацкія вырабы, многія з якіх захаваліся і цяпер, сярод их фігурныя агароджы, вароты, аконныя рашоткі, надмагільныя і прыдарожныя крыжы і гэтак далей<ref name="Сах39"/>. Але гэты росквіт не працягнуўся доўга, таму што напярэдадні Першай Сусветнай вайны значна падаражэлі жалеза і вугаль, якія былі сыравінай для кавальства, што вымусіла майстроў звесці сваю дзейнасць да стварэння самых неабходных у гаспадарцы рэчаў і іх рамонту<ref name="Сах39"/>. Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] кавальскае рамяство зазнала пэўныя змены. Перабудова вёскі на новы лад і рост яе дабрабыту, узрастанне патрэб у сельскагаспадарчых прыладах запатрабавалі шырокага прымянення кавальскіх работ<ref name="Сах40">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 40</ref>. Пасля шматгадовых ваенных дзеянняў не было недахопу ў разнастайных гатунках металу. Разбураная прамысловасць адразу была не ў стане забяспечыць насельніцтва неабходнымі вырабамі, таму прыняты адпаведныя ўрадавыя меры па адраджэнні і развіцці традыцыйных рамёстваў. У прыватнасці, Дэкрэт [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] 1919 года «Аб мерах садзеяння саматужніцкай прамысловасці» адзначаў, што дробнарамесніцкія прадпрыемствы не падлягаюць [[Нацыяналізацыя|нацыяналізацыі]], а майстры могуць гандляваць сваімі вырабамі як на месцы, так і ў наваколлі, што ўнясе пасільны ўклад у забеспячэнне насельніцтва неабходнымі гаспадарчымі рэчамі<ref name="Сах40"/><ref>Решения партии и правительства по хозяйствннным вопросам (1917—1967). — М., 1967. — Т. 1. С. 146—147.</ref>. У сярэдзіне 1920-х гадоў найбольшая колькасць кавалёў налічвалася ў Цэнтральнай Беларусі, прычым з агульнага іх ліку (каля 3 тысяч) больш чым дзве траціны працавалі ў сельскай мясцовасці. Наайбольш іх было ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім]] (165), [[Барысаўскі раён|Барысаўскім]] (150), [[Самахвалавіцкі раён|Самахвалавіцкім]] (136), [[Капыльскі раён|Капыльскім]] (133), [[Глускі раён|Глускім]] (119) і [[Слуцкі раён|Слуцкім]] (104) раёнах<ref name="Сах41">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 41</ref>. На захадзе Беларусі патрэба ў кавальстве ўзрасла ў сувязі з маёмасным расслаеннем вёскі. Разнастайнасць кавальскіх вырабаў ва ўласнасці была паказчыкам таго ўзроўню, які займаў іх уладальнік у вясковай іерархіі. Асабліва гэта датычылася [[Шляхта|шляхты]]. Таксама важным і сталым заказчыкам кавальскіх вырабаў была царква<ref name="Сах41"/>. У часы [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] беларускія кавалі зрабілі вялікі ўнёсак у забеспячэнне мясцовых партызанскіх атрадаў. Яны засвоілі прафесіі збройнікаў і самі забяспечвалі сябе прыладамі, аж да [[Такарны станок|такарных станкоў]]<ref name="Сах42">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 42</ref>. Займаліся і больш звыклымі справамі, напрыклад, падкоўвалі партызанскіх коней. Пасля вайны праз дзяржаўныя абмежаванні на прыватную куплю металу каваль фактычна не мог займацца сваім рамяством сам па сабе. Ён мусіў або працаваць у прамысловай арцелі, атрымліваючы метал па плане праз «Белметалапрамсаюз», або ў выпадку пераўтварэння арцелі ў завод, станавіцца рабочым дзяржаўнага прадпрыемства. Індывідуальная, прыватная дзейнасць у металаапрацоўчы ў гэты перыяд фактычна схадзіла на нішто, саступалі месца дзяржаўнай прамысловасці. Пры гэтым патрэба ў кавальскай працы нікуды не дзелася і нават павялічылася, бо гаспадарка была разбуранай пасля вайны. Каваль быў патрэбны кожнаму калгасу, саўгасу, {{нп3|Машынна-транспартная станцыя|машынна-транспартнай станцыі|ru|Машинно-транспортная станция}}. Зразумела, што задавальненне першачарговых бытавых і гаспадарчых патрэб адсунула на другі план хоць якія праявы мастацкай творчасці, дзейнасць кавалёў амаль цалкам зводзілася да рамонту прасцейшай сельскагаспадарчай тэхнікі, падкоўвання коней, вырабу самых неабходных прылад бытавога прызначэння<ref name="Сах42"/>. У выніку кавальства выявіла тэндэнцыю да звужэння сферы бытавання<ref name="Сах42"/>. З насычэннем рынку прамысловай прадукцыяй патрэба ў кавальскіх вырабах у народным побыце практычна знікла. Праз гэта ў другой палове XX стагоддзя, як і многія іншыя традыцыйныя рамёствы, кавальства зазнала перыяд імклівага заняпаду, неўзабаве ў сваім традыцыйным выглядзе і ўвогуле амаль перастала бытаваць<ref name="Сах8">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 8</ref>. [[Файл:Сторожевская 3 аптека вывеска.JPG|250px|міні|Каваная шыльда аптэкі на вуліцы [[Старажоўская вуліца|Старажоўскай]] у [[Траецкае прадмесце|Траецкім прадмесці]] [[Мінск]]а]] Асобнай сферай кавальства, якая мела больш-менш стабільны попыт, былі рэстаўрацыйныя справы. Так, значны аб’ём такіх работ быў праведзены пры рэстаўрацыі [[Траецкае прадмесце|Траецкага прадмесця]] ў [[Мінск]]у. Шматлікія вароты, балконы, рашоткі, люстры, завесы, клямкі, шыльды, дзвярныя малаткі самых адмысловых форм і малюнкаў адкоўваліся на аснове старых узораў<ref name="Сах44">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 44</ref>. Удзелу майстроў-кавалёў запатрабавала таксама стварэнне [[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту|Беларускага дзяржаўнага музея народнай архітэктуры і побыту]], дзе для перавезеных будынкаў давялося замест многіх папсаваных адкоўваць новыя завесы, клямкі, крукі, зашчапкі, а таксама металічныя дэталі транспартных сродкаў, прылад працы і іншага<ref name="Сах45">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 45</ref>. Пры гэтым адзначаюць, што пры рэстаўрацыі часам выкарыстоўваліся не чыстыя аўтэнтычныя тэхналогіі, бо ўжываюць прамысловы пракат, электразварку і іншыя сучасныя тэхналогіі<ref name="Сах45"/>. Да 1980-х гадоў ужо амаль усе апошнія майстры старэйшага пакалення кінулі кавальства, рэдка дзе можна было адшукаць традыцыйную кузню з усім кавальскім начыннем<ref name="Сах46">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 46</ref>. У канцы 1980-х — пачатку 1990-х гадоў спалучэнне абуджэння цікавасці грамадства да традыцыйнай культуры і масавая пабудова прыватнага жытла сядзібнага і катэджнага тыпу выклікала тэндэнцыю да развіцця і пашырэння кавальства. На рынку з’явіліся ў шырокім асартыменце каваныя агароджы, парэнчы, вароты, балконы, лесвіцы, прадметы інтэр’ера, у тым ліку камінныя прылады, малыя архітэктурныя формы і гэтак далей<ref name="Сах46"/>. Попыт выклікаў развіццё прапановы, людзі сталі вучыцца на кавалёў, з’яўляліся майстэрні, прычым развіццё кавальства цалкам ішло ў межах гарадскога, а не сельскага рамяства<ref name="Сах47">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 47</ref>. Кавальскі кааператыў «Дэкор», арганізаваны выдатным майстрам-кавалём Аляксандрам Сяргеевічам Дубінай<ref>[https://belpismennost12.ucoz.ru/publ/aljaksandr_dubina/1-1-0-89 Майстар кавальскіх спраў — Аляксандр Сяргеевіч Дубіна]</ref>, стаў ініцыятарам і арганізатарам першага ў Беларусі свята кавальскага мастацтва, праведзенага летам 1990 года ў г. [[Глыбокае|Глыбокім]]<ref name="Сах47"/>. === XXI стагоддзе === У 2001 і 2013 гадах у [[Глыбокае|Глыбокім]] на базе кавальскага кааператыва «Дэкор» прайшлі два маштабныя рэспубліканскія святы-конкурсы кавальства «Залатая падкова»<ref name="Сах48">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 48</ref>. У [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным гістарычным музеі]] прайшлі спецыялізаваныя выстаўкі «Жалезны вернісаж» (2007) і «Партрэт вясны ў жалезным абрамленні» (2009)<ref name="Сах49">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 49</ref>. У рамках «Славянскага базару ў Віцебску» праводзіцца свята-конкурс кавальскага рамяства «Зніч». Упершыню мерапрыемства адбылося ў 2022 годзе<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vitbichi.by/news/kultura/slavyanskiy_bazar_v_vitebske/upershynyu_ramkakh_slavyanskaga_bazaru_vitsebsku_2022_adbylosya_mizhnarodnae_svyata_konkurs_kavalska/|title=Упершыню ў рамках «Славянскага базару ў Віцебску-2022» адбылося міжнароднае свята-конкурс кавальскага рамяства «Зніч»|website=www.vitbichi.by|access-date=2026-08-22}}</ref>. Другі раз мерапрыемства адбылося ў 2025 годзе<ref>{{Артыкул|аўтар=Лапкова, Таццяна|загаловак=Уладары металу і агню : ІІ Міжнародны свята-конкурс кавальскага рамяства "Зніч"|год=2025|мова=be|выданне=[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]]|нумар=7|старонкі=С. 36—39}}</ref>. == Сыравіна == === Руда === [[Файл:Куча балотнай руды на полі каля пас. Ільіча (в. Макарычы) пад Петрыкавым.jpg|250px|міні|Куча балотнай руды на полі каля пас. [[Ільіч (Петрыкаўскі раён)|Ільіча]] пад [[Петрыкаў|Петрыкавам]]]] Выкарыстанне на Палессі [[Балотная руда|балотнай руды]] для здабычы [[Крыца|крычнага жалеза]] пачалося вельмі даўно, яшчэ у эпоху радавога ладу (прыкладна ў I стагоддзі)<ref name="Ляўд">[[Аляксандр Мікалаевіч Ляўданскі|Ляўданскi А. М.]] «[[:s:Індэкс:Да гісторыі жалезнага промыслу на Палесьсі (1933).pdf|Да гісторыі жалезнага промыслу на Палесьсі]]»</ref>. Такі занятак на Палессі, як і на астатняй тэрыторыі Беларусі, не мае вялікіх цяжкасцяў, бо руда залягае зусім неглыбока, а часта і зусім выходзіць на паверхню зямлі. [[Файл:Схематычны разрэз старажытнай (каля 1500 г. таму назад) жалезаплавільнай печы з гарадзішча каля в. Лабэншчына Заслаўскага раёна.jpg|міні|злева|Схематычны разрэз старажытнай жалезаплавільнай печы з гарадзішча каля в. [[Лабэншчына (археалагічны помнік)|Лабэншчына]] [[Мінскі раён|Мінскага раёна]]]] Першыя сляды такой здабычы жалеза знойдзены на старажытным селішчы ва ўрочышчы Казаргаць пад [[Тураў|Туравам]], а таксама ў зямлянках некалькі пазнейшых часоў пад [[Петрыкаў|Петрыкавам]]. Жалеза тым часам, наколькі можна вызначыць, выраблялі праз распальванне кавалкаў руды на агні, які, імаверна, паддувалі для павышэння тэмпературы. Магчыма, на Палессі тым часам існавалі і першабытныя прымітыўныя невялікія печы для выплаўкі жалеза, падобныя да знойдзеныў на гарадзішчах каля вёсак [[Лабэншчына (археалагічны помнік)|Лабэншчына]] [[Мінскі раён|Мінскага раёна]], [[Кімія]] і [[Аздзяцічы (археалагічныя помнікі)|Аздзяцічы]] [[Барысаўскі раён|Барысаўскага раёна]]<ref name="Ляўд"/>. Прасцейшыя {{нп3|Сырадутны горан|жалезаплавільныя печы|uk|Сиродутне горно}} былі абмазанымі глінай земляныя ямы, куды засыпалі вугаль і руду. Пасля завяршэння {{нп3|Сырадутны працэс|выплаўкі|uk|Сиродутний процес}} печ разбуралі, з яе даставалі бясформенны порысты жалезны камяк — [[Крыца|крыцу]], якую некалькі разоў разагравалі і перакоўвалі для выдалення шлаку, ліквідацыі порыстасці і набыцця неабходных для кавальскіх работ уласцівасцей<ref name="Сах12"/>. У V—VI стагоддзях пашырыліся глінабітныя печы-домніцы шматразовага скарыстання. Праз адтуліну ўверсе ў печ загружалі слаямі {{нп3|драўнінны вугаль||ru|Древесный уголь}} і раздробненую руду, адтуліну замуроўвалі і мяхамі паддувалі знізу. Печ змяшчала да 120 кілаграмаў руды, плаўка доўжылася 8—12 гадзін. Як і земляныя, печы-домніцы размяшчаліся звычайна на месцы здабычы руды<ref name="Сах12"/>. [[Файл:Майстэрня (гамэрня) з молатам, які прыводзіцца у рух вадзяным колам, в. Падлужнае (Палесься Заходняй Украіны).jpg|250px|міні|{{нп3|Вадзяная кузня|Гамарня|uk|Водяна кузня}} з молатам, які прыводзіцца у рух вадзяным колам, [[Підлужнэ|Падлужнае]] ў [[Кастопільскі раён|Кастопільскім раёне]] [[Ровенская вобласць|Ровенскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]] непадалёк ад мяжы з Беларуссю]] Пэўныя гістарычныя весткі аб існаванні на Палессі ў басейне [[Прыпяць|Прыпяці]] і іншых месцах Беларусі прымітыўных жалезаапрацоўчых і чыгунаплавільных {{нп3|Рудня (прадпрыемства)|рудняў|uk|Рудня}} у XVI—XVII стагоддзях можна знайсці ў польскіх пісьменнікаў ХѴIII стагоддзя (трактат {{нп3|Габрыэль Ржанчынскі|Ржанчынскага|pl|Gabriel Rzączyński}}, 1721 года<ref>{{нп3|Габрыэль Ржанчынскі|Gabriel Rzączyński|pl|Gabriel Rzączyński}}. «[https://polona.pl/preview/49f98b84-d0fc-4c7d-8773-482d718ee9d0 Historia naturalis curiosa Regni Poloniae, Magni Ducatus Lithuaniae, annexarumque provinciarum, in tractatus XX divisa]», 1721</ref>, матэрыялы {{нп3|Юзаф Герман Асінскі|Асінскага|ru|Józef Herman Osiński}}, 1782 года<ref>{{нп3|Юзаф Герман Асінскі|Józef Herman Osiński|ru|Józef Herman Osiński}}, «[https://polona.pl/preview/b3957e21-f4ef-402d-bf34-d72dfaca5231 Opisanie polskich żelaza fabryk]», 1782</ref>)<ref name="Туткоўскі">[[Павел Апалонавіч Туткоўскі|П. А. Тутковский]]. Геологические исследования на территории быв. Минской губернии. Часть II, Витебск, 1925</ref>. Рудні гэтыя існавалі да паловы XIX стагоддзя, а некато­рыя і пазней. На іх вырабляліся сотні тысяч пудоў жа­леза<ref name="Туткоўскі"/><ref>[[Сцяпан Андрэевіч Баркоўскі|С. Баркоўскі]], [[Вікенцій Іосіфавіч Скардзіс|В. Скардзіс]]. Аб жалезнай прамысловасьці на Беларусі. (Гістарычная даведка). «Савецкая Краіна», № 12, Менск, 1931</ref>. Важна зазначыць, што крычнае жалеза, якое у XVIII—XIX стагоддзях выраблялася на Палессі на руднях, асабліва руднях, якія не мелі механічнага абсталявання, было невысокай якасці і ішло ў большасці для вырабу дробных гаспадарчых прылад. Пры выплаўцы жалеза ў прымітыўных плавільных печах значны працэнт жалеза заставаўся ў шлаках. Шлакі некаторых рудаплавільняў XVIII стагоддзя, напрыклад, каля [[Рудакоў (Хойніцкі раён)|Рудакова]] [[Хойніцкі раён|Хойніцкага раёна]], змяшчаюць у сабе 71,35 % жалеза, а руда каля [[Багушы (Брагінскі раён)|Багушоў]] [[Брагінскі раён|Брагінскага раёна]] і многіх іншых у гэтай ваколіцы мае ад 30 да 52,46 % жалеза<ref name="Ляўд"/><ref>[[Аляксандр Уладзіміравіч Красоўскі|Красоўскі А. У.]] Да геалогіі і гідрагеалогіі Палесся : [папярэдняя справаздача па геалагічных доследах 1930 г.] / А. Ул. Красоўскі ; Беларуская акадэмія навук, Геалагічны інстытут. — Менск [Мінск : б. в.], 1932 (Друкарня БАН). — 46, 11 с. ; 26 см. — (Матэрыялы па вывучэнню геалогіі і карысных выкапняў Беларусі; т. 5). — Рэзюмэ на нямецкай, рускай мовах. — 100 экз.</ref> (11), а ў іншых месцах, напрыклад, каля [[Суткова]] [[Лоеўскі раён|Лоеўскага раёна]] руда змяшчае 47,40 — 56,29 % жалеза<ref name="Ляўд"/><ref>[[Аляксандр Уладзіміравіч Красоўскі|А. В. Красовский]]. Предварительные сообщения о результатах работ Брагинско-Ручаевской геологической партии Геологического Института Белорусской Акад. Наук. 1931 г.</ref>. === Жалеза і сталь === У выпадку, калі каваль не меў побач уласнай крыніцы жалезнай руды, яму даводзілася купляць або выменьваць ужо выплаўленае жалеза. Яно трапляла ў рукі каваля ў выглядзе груба каваных вуглаватых кавалкаў, якія драбнілі і выкарыстоўвалі на розныя вырабы. Некаторыя кавалі праз нястачу жалеза працавалі толькі з матэрыялам заказчыка<ref name="Сах61">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 61</ref>. Апрацоўка жалеза палепшылася і пашырылася за кошт прымянення {{нп3|Вадзяная кузня|энергіі вады|uk|Водяна кузня}} для механізацыі найбольш працаёмкіх працэсаў: паддзімання паветра ў печы, перакоўкі [[Крыца|крыц]] вялікімі крычнымі молатамі і іншае. Акрамя гэтага, высакаякаснае жалеза паступала гандлёвымі шляхамі з іншых краін. Так, у 1605 годзе праз [[Брэст]] было ўвезена 19 656 шын жалеза, на якое быў вялікі попыт на мясцовых рынках<ref>[[Залман Юдавіч Капыскі|Копысский З. Ю.]] Экономическое развитие городов Белоруссии (XVI—XVII вв.). — Минск, 1966. — С. 186.</ref>. Пасля Першай і Другой сусветных войнаў выкарыстоўвалі таксама матэрыял з разбітай ваеннай тэхнікі і ўзбраення<ref name="Сах61"/>. Маюцца звесткі пра пастаўкі [[Сталь|сталі]] англійскай вытворчасці. Сталь выраблялася ў металургічнай прамысловасці ў выглядзе пруткоў, прутоў і гатовых вырабаў, такіх як косы і г. д. У вёсках сталь са старых кос (таксама прывезеных) («{{нп3|Рафінаваная сталь|косная сталь|de|Gärbstahl}}») таксама выкарыстоўвалася для вытворчасці лязоў дрэваапрацоўчых інструментаў (напрыклад, сякер, зубілаў і іншых), а таксама для настальвання (наварвання рабочых частак) розных інструментаў і прылад<ref name="Сах61"/><ref name="Карыбуцяк8">Kowalstwo ludowe w wojewodztwie Wilenskiem / Oprac.: [[Зыгмунт Ян Карыбуцяк|Zygmunt Jan Korybutiak]]. — Wilno : Nakl. Dziennika Urzedowego Kuratorjum Okr. Szk. Wilenskiego, 1936. — 38 s. ; 24 см. — (Pomoc dla nauczyciela realizujacego program publicznej szkoly powszechnej na Wilenszczyznie i Nowogrodczyznie ; N 23). S. 8</ref>. З пракладкай на Беларусі [[Чыгунка|чыгуначных дарог]] кавалі хутка ацанілі выбракаваныя вагонныя [[Рысора|рысоры]], якія перакоўвалі на [[Сякера|сякеры]], {{нп3|Лемех|нарогі|uk|Леміш (сільське господарство)}} і іншае<ref name="Карыбуцяк9">Kowalstwo ludowe w wojewodztwie Wilenskiem / Oprac.: [[Зыгмунт Ян Карыбуцяк|Zygmunt Jan Korybutiak]]. — Wilno : Nakl. Dziennika Urzedowego Kuratorjum Okr. Szk. Wilenskiego, 1936. — 38 s. ; 24 см. — (Pomoc dla nauczyciela realizujacego program publicznej szkoly powszechnej na Wilenszczyznie i Nowogrodczyznie ; N 23). S. 9</ref>. === Беларускае заводскае жалеза === У [[Барысаўскі раён|Барысаўскім раёне]] ў 1854—1880 гадах працаваў [[Барысаўшчынскі металургічны завод царскага двара|Барысаўшчынскі металургічны завод]], які выплаўляў [[чыгун]], {{нп3|Пудлінгаванне|пудлінгавае|ru|Пудлингование}} і шыннае жалеза<ref name="Болбас">{{Крыніцы/Болбас 1988а}}</ref>. Акрамя гэтага выплаўкай жалеза з руды займаліся [[Старынкаўскі чыгуналіцейны завод]] (спыніў працу ў 1872 годзе), прадукцыяй якога была, між іншым, [[сталь]], і [[Вішнеўскі металургічны завод]] (спыніў працу ў 1870 годзе), які ў тым ліку выпускаў паласавое жалеза, каваныя стрыжні, а таксама [[Кавадла|кавадлы]]<ref>[https://verbum.by/belen/%d0%92%d0%86%d0%a8%d0%9d%d0%95%d0%8e%d0%a1%d0%9a%d0%86%20%d0%9c%d0%95%d0%a2%d0%90%d0%9b%d0%a3%d0%a0%d0%93%d0%86%d0%a7%d0%9d%d0%ab%20%d0%97%d0%90%d0%92%d0%9e%d0%94 ВІ́ШНЕЎСКІ МЕТАЛУРГІ́ЧНЫ ЗАВО́Д.]</ref>. === Расійскае заводскае жалеза === У XIX стагоддзі колькасць рудняў на Беларусі імкліва скарачалася, бо з’явілася магчымасць паставак таннага і якаснага металу з паўднёварасійскіх і ўральскіх заводаў. У 1824 годзе на Беларусі налічвалася каля 130 рудняў<ref>[[Сцяпан Андрэевіч Баркоўскі|С. Баркоўскі]], [[Вікенцій Іосіфавіч Скардзіс|В. Скардзіс]] Аб жалезнай прамысловасці на Беларусі // Савецкая краіна. — 1931. — № 12. — С. 61</ref>, але яшчэ ў 1804 годзе ў распараджэнні [[Губернатары Гродзенскай губерні|гродзенскага]] {{нп3|Карл Карлавіч Лешэрн фон Герцэнфельд|губернатара|ru|Лешерн фон Герценфельд, Карл Карлович}} аб арганізацыі дастаўкі жалеза ў губерню з Цэнтральнай Расіі гаворыцца: «… Хотя здесь находятся собственные железные заводы, но железо с них употребляется на одни только обыкновенные изделия. Для лучших работ получают оное из Москвы и других российских городов»<ref name="Сах33"/><ref>Белоруссия в эпоху феодализма. — Минск, 1961. — Т. 3. С. 132.</ref>. Буйныя прадпрыемствы, накшталт [[Старынкаўскі чыгуналіцейны завод|завода Бенкендорфа]] ў [[Старынка (Слаўгарадскі раён)|Старынцы]] [[Чэрыкаўскі павет|Чэрыкаўскага павета]], маглі закупляць сыравіну ў [[Масква|Маскве]] і [[Калуга|Калузе]], а не з [[Урал]]а. === Металалом === Да Кастрычніцкай рэвалюцыі ў Расійскай імперыі не існавала арганізацыі, якая цэнтралізавана займалася нарыхтоўкай і перапрацоўкай металалому. Гэтую ролю ўзялі на сябе прыватнікі — буйныя пастаўшчыкі-прадпрымальнікі і сотні саматужных майстэрняў<ref name="Металалом">[https://bvm.by/company/istoriya/ История] {{ref-ru}}</ref>. У 1920-я гады саматужная прамысловасць, уключаючы кавалёў, адчувала найвостры дэфіцыт якаснага металу. У гэтых умовах выкарыстанне металічнага лому і браку стала не проста распаўсюджанай, а крытычнай неабходнасцю. Паводле дадзеных таго часу, доля выкарыстоўванага ў саматужнай вытворчасці старога металу ўзрасла з 30-40 % да 90 % у параўнанні з даваенным перыядам<ref name="Дзерж">[https://ru.djvu.online/file/Onja0VfaQkiul#14 КУСТАРНАЯ ПРОМЫШЛЕННОСТЬ СССР. СБОРНИК СТАТЕЙ И МАТЕРИАЛОВ под редакцией С. П. СЕРЕДЫ. С предисловием ф. Э. ДЗЕРЖИНСКОГО. ВЫПУСК I. Центральное Управление печати ВСНХ СССР. МОСКВА—1926 г.]</ref>. Гэта быў змушаны крок з прычыны крызісу з сыравінай. Пачатак развіццю ломаперапрацоўчай галіны ў Беларусі паклала пастанова {{нп3|Савет працы і абароны|Савета працы і абароны|ru|Совет труда и обороны}} ад 19 красавіка 1922 года аб утварэнні аб’яднання «Металагандаль» (пазней — «Рудметалгандаль»). З таго часу пытанні, звязаныя са зборам і рэалізацыяй металічнага лому, уключаючы яго пастаўкі на экспарт, каардынавала дзяржаўная арганізацыя «Металагандаль»<ref name="Металалом"/><ref>[https://belprofmash.1prof.by/news/100-letnij-yubilej-so-dnya-osnovaniya-gosudarstvennoj-sistemy-obrashheniya-loma-i-otxodov-chernyx-i-cvetnyx-metallov/ 100-летний юбилей со дня основания государственной системы обращения лома и отходов черных и цветных металлов] {{ref-ru}}</ref>. Гэтае рашэнне азначала, што дзяржава ўзяла пад поўны кантроль збор, перапрацоўку і рэалізацыю металалому<ref name="Вестник">[https://ruslom.com/wp-content/uploads/2021/11/vestnik11.2021.pdf#1#1 Вестник руслом.ком. Ноябрь 2021. Спецвыпуск к 100-летию отрасли обращения с ломом и отходами металлов в России] {{ref-ru}}</ref>. Увесь цэнтралізаваны гандаль ломам вяўся праз гэтую дзяржаўную структуру, якая, апроч іншага, займалася і экспартам<ref name="Каксобирали">[https://www.metalinfo.ru/ru/magazine/2006/11/100 Как в 1920-х годах «цветной» лом собирали] {{ref-ru}}</ref><ref name="Ктоосновал">[https://infolom.su/who-founded-scrap-processing-from/ Кто основал ломоперерабатывающую отрасль России?] {{ref-ru}}</ref>. Такім чынам, кавалі не маглі проста прыйсці і купіць лом на свабодным рынку — ён размяркоўваўся праз дзяржаўныя каналы. Нягледзячы на ​​манаполію, на практыцы існавалі выпадкі, калі метал, які кваліфікаваўся як лом, сыходзіў на бок. Напрыклад, дзяржаўныя арганізацыі маглі прадаваць прыдатны для выкарыстання метал (у тым ліку інструментальную сталь) па непрыдатных цэнах прыватным структурам, якія, верагодна, перапрадавалі яго саматужнікам і кавалям<ref name="Ктоосновал"/>. Гэта была форма нелегальнага ці паўлегальнага абыходу сістэмы, якая дапамагала змякчыць дэфіцыт. Важна разумець, што дзяржаўная манаполія пераследвала дзве асноўныя мэты: атрыманне востра неабходнай краіне замежнай валюты ад экспарту крышана і цэнтралізаванае забеспячэнне сыравінай буйной металургіі<ref name="Каксобирали"/><ref name="Вестник"/>. Інтарэсы сотняў тысяч саматужнікаў і кавалёў, якія ў сукупнасці мелі патрэбу ў метале, у гэтай сістэме часта апыняліся на другім плане<ref name="Дзерж"/>. Сітуацыю пагаршала агульная разруха пасля Грамадзянскай вайны і крызіс у транспартнай сістэме<ref name="Каксобирали"//>. Такім чынам, другасны метал быў жыццёва важным рэсурсам для кавалёў у 1920-х гадах, але доступ да яго ажыццяўляўся ва ўмовах жорсткага дзяржаўнага кантролю і сталага дэфіцыту, які толькі зрэдку кампенсаваўся нефармальнымі каналамі. У 1930-я гады дзяржаўная манаполія на металалом, верагодна, толькі ўзмацнілася. Збор і размеркаванне, хутчэй за ўсё, жорстка планаваліся і ўвязваліся з задачамі першай пяцігодкі. Мясцовыя кузні, асабліва ў сельскай мясцовасці, верагодна, атрымлівалі метал па дзяржаўных разнарадках праз сістэму прамысловай кааперацыі («[[Белкаапсаюз]]» і падобныя структуры) ці мясцовыя саветы, а не праз вольныя куплю і продаж<ref name="Проектпяти">[http://rntbcat.org.by/EK/dovoen_izd/44.pdf#2#1 Проект пятилетнего плана развития металлопромышленности Белоруссии 1928/29 — 1932/33] {{ref-ru}}</ref>. З развіццём калгаснай сістэмы і з’яўленнем {{нп3|Машынна-трактарная станцыя|машынна-трактарных станцый|ru|Машинно-тракторная станция}} (МТС), рамонтныя майстэрні пры іх, верагодна, сталі асноўнымі спажыўцамі другаснага металу для рамонту інвентара. Індывідуальныя кавалі маглі адчуваць яшчэ большы дэфіцыт, бо рэсурсы накіроўваліся ў першую чаргу на патрэбы калектывізацыі<ref>[https://docs.historyrussia.org/nodes/88442#mode/inspect/page/2/zoom/4 Спецсообщение из Минска о ходе ремонта тракторов по МТС БССР, по данным на 27 декабря 1933 г. 5 января 1934 г.] ад 1933 года — гэта каштоўны дакумент, які паказвае востры дэфіцыт металу. У ім, напрыклад, апісваецца выпадак, калі дырэктар майстэрні абмяняў 572 кг дэфіцытнага жалеза на прадукты, што было расцэнена як шкодніцтва.</ref>. Нягледзячы на ​​строгі кантроль, у мясцовай глыбінцы (на [[Палессе|Палессі]] ці ва ўсходніх раёнах БССР) верагодна захоўваўся нефармальны абарот. Кавалі маглі атрымліваць лом (старыя плугі, абады колаў) ад мясцовага насельніцтва ў лік аплаты за працу або праз абмен, абыходзячы дзяржаўныя нарыхтоўчыя канторы. У гэты час большая частка якаснага лому, верагодна, ішла на патрэбы буйной саюзнай металургіі. БССР, не маючы ўласнай буйной металургічнай базы, магла атрымліваць метал з заводаў Цэнтральнай Расіі (напрыклад, з [[Масква|Масквы]] ці [[Санкт-Пецярбург|Ленінграда]]), але гэтага катастрафічна не хапала, і саматужная прамысловасць часта даношвала тое, што магла пераплавіць на месцы<ref name="Проектпяти"/>. У 1944—1948 гадах нарыхтоўкай, перапрацоўкай і збытам другаснай сыравіны на тэрыторыі БССР займалася Беларуская рэспубліканская кантора «Белдругасчормет» Галоўнага ўпраўлення па нарыхтоўцы, перапрацоўцы і збыце другасных чорных металаў [[Народны камісарыят чорнай металургіі СССР|Народнага камісарыята чорнай металургіі СССР]]. У васьмі гарадах рэспублікі — [[Мінск]]у, [[Гомель|Гомелі]], [[Магілёў|Магілёве]], [[Бабруйск]]у, [[Віцебск]]у, [[Орша|Оршы]], [[Полацк]]у, [[Барысаў|Барысаве]] — створаны вытворчыя пляцоўкі па прыёмцы металалому, разбіранні, сартаванні і адгрузцы. Пры гэтым індывідуальныя кавалі былі на самай нізкай прыступцы ў іерархіі атрымання дэфіцытнай сыравіны і маглі здавольвацца толькі тым, што не пайшло на патрэбы планавай прамысловасці і калгасаў. У 1950-я гады для каваля ў БССР легальны шлях атрымання металу праходзіў праз дзяржаўныя структуры. Ён мог або працаваць у прамысловай арцелі, атрымліваючы метал па плане праз «Белметалапрамсаюз», або ў выпадку пераўтварэння арцелі ў завод, станавіцца рабочым дзяржаўнага прадпрыемства. Індывідуальная, прыватная дзейнасць у металаапрацоўцы ў гэты перыяд фактычна схадзіла на нішто, саступаючы месца дзяржаўнай прамысловасці. Свабодная купля металу для індывідуальных кавалёў была фактычна немагчыма да 1980-х гадоў. Нязначныя перамены пачаліся з пачаткам эканамічных рэформаў канца 1980-х — пачатку 1990-х гадоў, але ўжо ў 1995 годзе ў Беларусі быў прыняты Указ Прэзідэнта 179 «Аб мерах па ўзмацненні барацьбы з крадзяжом каштоўных, чорных і каляровых металаў, іх лому і адходаў, каштоўных камянёў»<ref>[https://news.sb.by/articles/nazarov-70-potrebnostey-bmz-v-syre-obespechivaet-belvtorchermet.html Назаров: 70 % потребностей БМЗ в сырье обеспечивает ОАО «Белвторчермет»] {{ref-ru}}</ref>. Ён увёў дзяржаўную манаполію на дзейнасць па нарыхтоўцы і перапрацоўцы металалому. Фактычна гэта азначала, што толькі пэўныя дзяржаўныя структуры (перш за ўсё, сістэма «Белдругасчормет») мелі законнае права скупляць і прадаваць лом чорных і каляровых металаў. Для каваля гэта азначала, што ён па-ранейшаму не мог свабодна набыць метал на рынку — ён мог купіць яго толькі ў упаўнаважанага дзяржавай прадаўца, што часта было спалучана з абмежаваннямі і адсутнасцю рэальнага выбару. Гэтая дзяржаўная манаполія праіснавала больш за 20 гадоў і стала прадметам разбораў на ўзроўні Еўразійскага эканамічнага саюза (ЕАЭС), бо стварала бар’еры для бізнесу з іншых краін-удзельніц<ref>[https://eec.eaeunion.org/en/news/belarus-ustranila-ogranicheniya-v-otnoshenii-optovoy-torgovli-lomom-i-otkhodami-chernykh-i-tsvetnykh/ Belarus eliminated restrictions on wholesale trade in scrap and waste of ferrous and non-ferrous metals] {{ref-en}}</ref>. У выніку ў 2020 годзе Еўразійская эканамічная камісія (ЕЭК) кваліфікавала беларускую дзяржаўную манаполію на гандаль металалому як бар’ер, які перашкаджае свабоднаму гандлю ўнутры ЕАЭС, і 11 ліпеня 2023 года Калегія ЕЭК афіцыйна прызнала гэты бар’ер ліквідаваным<ref>[https://www.steelradar.com/en/eurasian-economic-commission-removes-barriers-to-scrap-metal-trade-within-the-eeu Eurasian Economic Commission removes barriers to scrap metal trade within the EEU] {{ref-en}}</ref>. У нарматыўна-прававыя акты Беларусі былі ўнесены змяненні, якія здымаюць абмежаванні на аптовы гандаль металалому для юрыдычных асоб з краін ЕАЭС<ref>[https://www.metaltorg.ru/n/9B3AFA Белоруссия сняла ограничения по торговле металлоломом в рамках ЕАЭС] {{ref-ru}}</ref>. Гэта стварае юрыдычную аснову для больш вольнага рынка, на якім каваль, гіпатэтычна, мог бы набыць метал. Аднак канчатковае станаўленне сапраўды свабоднага і канкурэнтнага рынку — гэта больш працяглы працэс, які можа заняць час. === Вугаль === Беларускія кавалі выкарыстоўвалі выключна {{нп3|драўнінны вугаль||ru|Древесный уголь}}, а не [[Каменны вугаль|каменны]]. Беларускія лясы заўсёды былі багатыя лясамі, што рабіла драўнінны вугаль самым даступным відам паліва<ref name="Глуск">[[Вячаслаў Фёдаравіч Капыцін|Копытин В. Ф.]] Археологические памятники Глусского района Могилевской области: Монография. — Могилев: МГУ им. А. А. Кулешова, 2004. — 146 с.: ил.</ref>. Аднак справа не толькі ў таннасці. У адрозненне ад каменнага вугалю, драўнінны не ўтрымлівае прымешак [[Сера|серы]] і [[фосфар]]у, якія маглі б зрабіць метал крохкім і няякасным. У [[горан]]е, куды з дапамогай мяхоў нагняталася паветра, драўнінны вугаль дазваляў дасягаць тэмпературы каля 1000 °C, дастатковай для размякчэння і кавання жалеза і сталі. У кузнях, напрыклад, з [[Кузня з Клочкава|вёскі Клочкава]] (Мінская вобласць, 1919 год пабудовы), было спецыяльнае месца для захоўвання драўніннага вугалю, што падкрэслівае яго важнасць. У дыялектным слоўніку Лоеўшчыны<ref>[[Тамара Сямёнаўна Янкова|Янкова Т. С.]] «Дыялектны слоўнік Лоеўшчыны», 1982</ref> адзначана адмысловае слова «мілёр», якім называлі вугаль для кузні<ref>[https://bydialects.org/dicts/jankova-dyjalektny-slounik-lojeuscyny-1982-r/194/?hl=%D0%BC%D1%96%D0%BB%D1%91%D1%80 Мілёр]</ref>. {{нп3|Вуглярка|Ямы|uk|Вуглярка}} для {{нп3|Вуглевыпальванне|выпальвання|bg|Въглищарство}} драўніннага вугалю ў плане прадстаўляюць круг або авал з паглыбленнем у цэнтры, па перыметры якога знаходзіцца вал вышынёй у 1 метр са знешняга боку. Арганізацыя вытворчасці, выпрацоўка спецыяльных навыкаў, стварэнне саміх ям патрабавалі значных затрат часу і намаганняў. У выкапаныя ямы круглявай формы дыяметрам да 20 м складалі {{нп3|Хвоя (драўніна)|хваёвыя|ru|Сосна (древесина)}} або {{нп3|Бяроза (драўніна)|бярозавыя|ru|Берёза (древесина)}} дровы, якія перакрываліся зверху [[дзёран]]ам, абмазваліся [[гліна]]й або засыпаліся зямлёй. У цэнтры і па баках збудавання пакідаліся невялікія адтуліны для паступлення паветра. Праз цэнтральную адтуліну {{нп3|вугляпал||ru|Углежог}} падпальваў дровы і, калі тэмпература гарэння паднімалася, усе адтуліны перакрываліся да поўнага згарання паленаў і атрымання вугалю. У залежнасці ад колькасці дроў, {{нп3|Вытворчасць драўніннага вугля|працэс атрымання вугалю|d|Q113018354}} займаў ад некалькіх дзён да месяца і праводзіўся ў восеньскі (верасень — кастрычнік) час. Гэты спосаб атрымання драўніннага вугалю вынайдзены ў раннім жалезным веку ([[1 тысячагоддзе да н.э.]]), існаваў на тэрыторыі Беларусі аж да [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]]<ref name="Глуск"/>. Важна адзначыць, што выхад гатовага прадукта быў вельмі малы: па аб’ёме — усяго каля 30 %, а па вазе — не больш за 12 % ад зыходнай драўніны<ref name="Глуск"/>. У ходзе пошукавых работ у [[Глускі раён|Глускім раёне]] былі знойдзены збудаванні для атрымання драўніннага вугалю ў ямах для вуглепалення. Да нядаўняга часу такія аб’кты ў [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] былі невядомыя, што тлумачыцца як недастатковай археалагічнай вывучанасцю рэгіёна, так і адсутнасцю спецыяльных пошукаў падобных аб’ектаў. Яшчэ ў пачатку 1980-х гадоў вядомы спецыяліст па металургіі і кавальскай апрацоўцы жалеза [[Міхаіл Фёдаравіч Гурын|М. Ф. Гурын]] адзначаў: «У адрозненне ад іншых рэгіёнаў у Беларускім Падняпроўі пакуль не выяўлены ямы для вуглепалення. Трэба меркаваць, што вугаль для крычна-руднага працэсу выпальваўся кучным спосабам»<ref name="Глуск"/><ref>[[Міхаіл Фёдаравіч Гурын|Гурин, М. Ф.]] Древнее железо Белорусского Поднепровья (I тысячелетие н.э.) / М. Ф. Гурин. — Минск : Наука и техника, 1982</ref>. Па пісьмовых крыніцах толькі ў 1900 годзе з Беларусі было вывезена 10320 тон драўніннага вугалю<ref name="Глуск"/>. З сярэдзіны XIX стагоддзя, калі гутніцтва заняпала, некаторыя кавалі выпальвалі яго самі<ref name="Сах61"/>. Паленне ўкладвалі стажком, укрывалі саломай ці нават травой, затым дзёрнам. Праз адтуліну ўнізе яго падпальвалі, адтуліну наглуха закрывалі. Дрэва {{нп3|Тленне|тлела|uk|Тління}} без доступу паветра каля двух тыдняў, ператвараючыся ў высакаякасны вугаль<ref name="Сах62">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 62</ref>. Некаторыя кавалі саматужна выпальвалі яго нават у сярэдзіне XX стагоддзя, але дуб як сыравіна ўжываўся ўжо рэдка. На Міншчыне, напрыклад, аддавалі перавагу сасновай, часам асінавай драўніне<ref name="Сах62"/>. Пераважная ж большасць кавалёў купляла паліва ў {{нп3|Смаляная печ|смалярнях|de|Pechofen}}, якія заўсёды былі ў бліжэйшым наваколлі і ў дастатку мелі вугаль як пабочны прадукт пры выганцы смалы<ref name="Сах62"/>. Некаторыя сучасныя майстры ў Беларусі выкарыстоўваюць у сваёй працы традыцыйны драўнінны вугаль, захоўваючы вернасць старажытным метадам, хоць ёсць і тыя, хто перайшоў на газавыя гораны<ref>[https://news.by/news/obshchestvo/zolotye_ruki_talantlivy_vo_vsem_khirurg_kuznets_iz_loeva#1 Золотые руки талантливы во всем: хирург-кузнец из Лоева] {{ref-ru}}</ref>. З іншага боку, у некаторых інтэрв’ю згадваецца выкарыстанне і каменнага вугалю<ref>[https://ctv.by/news/obshestvo/ne-rasstayotsya-s-nakovalnej-uzhe-20-let-belorus-rasskazal-pochemu-reshil-zanimatsya-drevnim-kuznechnym-remeslom#1 Не расстаётся с наковальней уже 20 лет. Белорус рассказал, почему решил заниматься древним кузнечным ремеслом] {{ref-ru}}</ref>, але, відаць, гэта ўжо пазнейшая практыка. == Рачны пясок == === Прымяненне === У кавальскай справе пясок выступае як {{нп3|Флюсы|флюс|ru|Флюсы}}. Пры нагрэве металу ў [[горан]]е на яго паверхні актыўна ўтвараецца [[акаліна]] (аксідная плёнка)<ref name="ЧПМ">[https://stroy-podskazka.ru/kovka/chem-posypayut-metall/#h2_1117181#1#1 Чем посыпают металл при ковке?] {{ref-ru}}</ref>. Калі яе не прыбраць, яна можа прывесці да дэфектаў: ​​метал перапальваецца, а пры [[Кавальская зварка|кавальскай зварцы]] — не злучаецца. Пясок (галоўным чынам кварцавы, {{нп3|Кварцавы пясок|SiO₂|ru|Кварцевый песок}}) вырашае гэтую праблему. Пясок, якім пасыпаюць канцы нарыхтовак, пры высокай тэмпературы (звыш 1150—1250 °C) уступае ў рэакцыю з {{нп3|Аксід жалеза (II)|аксідам жалеза (FeO)|uk|Оксид заліза(II)}}, утвараючы лёгкаплаўкае злучэнне — {{нп3|Сілікат жалеза(II)|сілікат жалеза (FeO·SiO₂)|ru|Силикат железа(II)}}. Гэты расплаўлены [[шлак]] пакрывае паверхню металу тонкай плёнкай. Гэтая плёнка перакрывае доступ [[кісларод]]у з паветра, прадухіляючы далейшае ўтварэнне акаліны і перапал металу. Гэты шлак не толькі абараняе метал, але і растварае ўжо наяўныя аксіды, чысцячы паверхні для надзейнага злучэння. Без флюсу акаліна перашкодзіла б гэтаму працэсу, зрабіўшы шоў слабым і ненадзейным, а з ім чысты метал надзейна зварваецца<ref name="ЧПМ"/>. === Патрабаванні да пяска === Чысты кварцавы пясок змяшчае не менш за 97 % дыяксіду крэмнію (SiO₂), а прымешкі серы і фосфару строга абмежаваны, бо яны могуць пагоршыць якасць [[Зварное злучэнне|зварнога шва]]<ref name="Песок кварцевый">[https://meganorm.ru/Data1/32/32835/index.htm#1 ГОСТ 4417-75. ПЕСОК КВАРЦЕВЫЙ ДЛЯ СВАРОЧНЫХ МАТЕРИАЛОВ]</ref>. У саматужнай дзейнасці кавалі выкарыстоўвалі рачны пясок. Ён павінен быць чыстым, таму пясок перад ужываннем абавязкова прасейвалі, каб выдаліць буйныя камяні і смецце, прамывалі, каб аддзяліць гліністыя і пылевыя часціцы, а потым прасушвалі або напякалі<ref name="ЧПМ"/>. == Іншыя віды сыравіны == === Гліна === [[Гліна]] была асноўным матэрыялам для [[Горан|горанаў]], [[Тыгель|тыгляў]] (для плаўкі {{нп3|Каляровыя металы|каляровых металаў|ru|Цветные металлы}}) і соплаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/20230818/v-polotske-nashli-kvartal-yuvelirov-xi-veka-1078656053.html|title=В Полоцке нашли квартал ювелиров XI века|first=Sputnik|last=Беларусь|website=Sputnik Беларусь|date=20230818T1656+0300|access-date=2026-09-11}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=ru-ru|url=https://www.psu.by/ru/drevnie-ulitsy-polotska/tsentr-goroda/ulitsa-streletskaya-info/yuvelirnyj-kvartal|title=Ювелирный квартал|website=Полоцкий государственный университет имени Евфросинии Полоцкой|access-date=2026-09-11}}</ref> і абмазак для лакальнай цэментацыі або аховы металу ад акаліны пры награванні<ref name=":1" />. === Каляровыя металы === Мясцовых радовішчаў [[Медзь|медзі]] і [[волава]] на тэрыторыі Беларусі не было. Гэтыя металы і {{нп3|Сплавы медзі|сплавы|ru|Сплавы меди}} ([[бронза]], [[латунь]]) траплялі сюды альбо ў гатовым выглядзе, альбо ў якасці сыравіны (зліткаў) у выніку гандлю з паўднёвымі і заходнімі рэгіёнамі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://trojden.com/books/world-history/world-history-6-class-shtihov-2009/6#1|title=Trojden {{!}} Начало использования металлов на белорусских землях: Штыхов Г. В. - 6 класс|website=trojden.com|access-date=2026-09-11}}</ref>. Медзь і волава для бронзы траплялі на беларускія землі з поўдня (з {{нп3|Прыкарпацце|Прыкарпацця|ru|Прикарпатье}}, [[Каўказ]]а). Аналіз металу з пазнейшых пластоў (XIV—XVIII стагоддзі) паказвае, што доступ да высокацынкавых сплаваў (латуні) і волава ажыццяўляўся праз прамыя гандлёвыя кантакты з [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральнай]] і [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропай]], а таксама з [[Расійская імперыя|Расійскай імперыяй]]<ref>{{Артыкул|спасылка=https://journals.psu.by/humanities/article/view/3218|аўтар=И. В. Магалинский|загаловак=ХИМИЧЕСКИЙ СОСТАВ МЕТАЛЛИЧЕСКОГО СЫРЬЯ ДЛЯ ЮВЕЛИРНОГО ПРОИЗВОДСТВА X – XVIII вв. С ТЕРРИТОРИИ СЕВЕРНОЙ И ЦЕНТРАЛЬНОЙ БЕЛАРУСИ|год=2023-02-10|мова=ru|выданне=Вестник Полоцкого государственного университета. Серия А. Гуманитарные науки|выпуск=1|старонкі=2–5|issn=2710-3838|doi=10.52928/2070-1608-2023-66-1-2-5}}</ref>. Гэтыя металы былі ў асноўным доляй {{нп3|Ювелір|ювеліраў|ru|Ювелир}} і {{нп3|Ліцейшчык|ліцейшчыкаў|tr|Dökümcü}}. Даследаванне хімічнага складу знаходак X—XVIII стагоддзяў на тэрыторыі Паўночнай і Цэнтральнай Беларусі паказвае, што мясцовыя майстры працавалі пераважна са шматкампанентнымі і свінцовымі латунямі і бронзавымі сплавамі. З «чыстай» медзі рабілі посуд і выкарыстоўвалі яго як сыравіну для пераплаўкі. На гарадзішчы [[Нікадзімава (археалагічныя помнікі)|Нікадзімава]] ([[Горацкі раён]]) знойдзены [[Ліцейная форма|ліцейныя формы]], [[Льячка|льячкі]] і тачыльныя брускі, што пацвярджае мясцовую апрацоўку медзі і бронзы<ref>{{Cite web|url=https://www.belarus.by/ru/press-center/press-release/o-chem-rasskazyvajut-mestnye-pamjatniki-juvelirnogo-dela-na-gorodische-nikodimovo_i_213586.html?_print=1|title=О чем рассказывают местные памятники ювелирного дела на городище Никодимово? {{!}} События, факты, анонсы {{!}} Belarus.by|website=www.belarus.by|access-date=2026-09-11}}</ref>. == Уладкаванне кузні == [[Файл:Строчыца. БДМНАБ. Кузня з в. Клочкава (план).jpg|250px|міні|План [[Кузня з Клочкава|Кузні з Клочкава]]. [[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту]]]] [[Файл:Строчыца. БДМНАБ. Кузня з в. Клочкава (05).jpg|250px|thumb|[[Кузня з Клочкава]]. На заднім плане [[Мяхі (тэхніка)|мех]] і [[горан]], на пярэднім — дубовая калода з [[кавадла]]м]] Кавальства — адно з нешматлікіх рамёстваў, якое патрабуе абавязковай наяўнасці спецыяльнага памяшкання. Часам кузня была грамадскай, якую вёска здавала наёмным майстрам, але сталыя мясцовыя кавалі звычайна імкнуліся мець кузню ў асабістай уласнасці<ref name="Сах53">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 53</ref>. [[Кузня|Кузню]] ў беларускай вёсцы будавалі паводле правілаў, галоўным з якіх была пажарная бяспека. Часцей за ўсё яна знаходзілася на ўскрайку вёскі, каля дарогі ці на скрыжаванні, бліжэй да вады<ref name="Этна">{{Cite web |url=https://etna.by/events/dzen-kavalya-kaval-kue-zhaleza-pyae.html |title=Дзень каваля «Каваль куе — жалеза пяе» |access-date=2 жніўня 2026 |archive-date=2 жніўня 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802164919/https://etna.by/events/dzen-kavalya-kaval-kue-zhaleza-pyae.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Карыбуцяк10">Kowalstwo ludowe w wojewodztwie Wilenskiem / Oprac.: [[Зыгмунт Ян Карыбуцяк|Zygmunt Jan Korybutiak]]. — Wilno : Nakl. Dziennika Urzedowego Kuratorjum Okr. Szk. Wilenskiego, 1936. — 38 s. ; 24 см. — (Pomoc dla nauczyciela realizujacego program publicznej szkoly powszechnej na Wilenszczyznie i Nowogrodczyznie ; N 23). S. 10</ref>. Звычайна гэта быў просты драўляны будынак простакутнай формы з {{нп3|Земляная падлога|земляной падлогай|ru|Земляной пол}} без столі<ref name="ЭтнБел"/>. Яго ўзводзілі з таннага дрэва, мала прыдатнага для жыллёвых ці гаспадарчых збудаванняў, нярэдка рабілі {{нп3|Глінабітныя збудаванні|глінабітным|ru|Глинобитные строения}}, часам (пераважна ў мястэчках) — з цэглы<ref name="Сах53"/>. На ўзвышаных месцах кузні маглі быць заглыбленыя ў зямлю, абсыпаныя грунтам да страхі ці нават накрытыя дзёрнам<ref>[[Часлаў Пяткевіч|Пяткевіч Ч.]] Рэчыцкае Палессе. — С. 239.</ref><ref name="Карыбуцяк10"/>. Планіроўка і канструкцыя кузні практычна не мяняліся на працыягу многіх стагоддзяў, яшчэ і ў пасляваенныя часы многія вясковыя кузні былі амаль такія ж, як і ў XIX ці нават XIII стагоддзі<ref>Опыт описания Могилевской губернии. — Кн. 2. С. 495</ref><ref>{{нп3|Барыс Аляксандравіч Колчын|Колчин Б. А.|ru|Колчин, Борис Александрович}} Черная металлургия и металлообработка в Древней Руси // Материалы и исследования по археологии СССР. — М., 1953. — Вып. 2. — С. 56.</ref>. Перад кузняй звычайна ставілі станок (прамавугольную загарадку на чатырох слупах) для падкоўвання коней, клалі вялікі стары жарон ці ўкопвалі тоўстую калоду для нацягвання шын на колы. Да сцяны нярэдка прыбудоўвалі паветку, дзе складвалі рознае габарытнае начынне: прызначаныя для рамонту транспартныя сродкі, розны інвентар, запасы вугалю, жалеза і іншае<ref name="Сах53"/>. Унутры каля тарцовай сцяны, як правіла, насупраць увахода, узводзілі [[горан]] (гарно, гарон) — мураваную з цэглы пляцоўку ці набіты каменем з глінаю драўляны зруб вышынёю каля 0,8 м. На яго левым краі вымуроўвалі сценку, праз якую прасоўвалі жалезнае (у старажытнасці — глінянае) сапло («дыса») для паддзімання паветра. Сапло выходзіла з умацаванага злева ад горна скуранога меха — своеасаблівай паветранай помпы. Над горнам часам мацавалі дашчаны ці бляшаны каптур для выцяжкі дыму<ref name="Сах54">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 54</ref>. === Абсталяванне === [[Файл:Г. Заслаўе - кузьня DSC07626.JPG|250px|left|міні|Месца працы каваля. [[Этнаграфічны комплекс «Млын»]]]] [[Файл:'Mill and Forge' ethnographic complex (in the forge) 05.jpg|250px|міні|Варштат каваля. [[Этнаграфічны комплекс «Млын»]]]] [[Файл:'Mill and Forge' ethnographic complex (in the forge) 02.jpg|250px|міні|Кавальскія [[клешчы]]. [[Этнаграфічны комплекс «Млын»]]]] * [[Горан]] — печ для награвання металу, размешчаная ля тарцовай сцяны * [[Кавадла]] — масіўны металічны куб з адным ці двума рагамі, усталяваны пасярэдзіне кузні * [[Мяхі (тэхніка)|Мяхі]] — прылада для надзімання паветра * [[Ночвы]] з вадой — для ахалоджвання вырабаў * [[Варштат]] — драўляны насціл для розных работ і захоўвання інструментаў === Прылады і інструменты === Кожны каваль меў некалькі [[Малаток|малаткоў]], звычайна не менш трох, якія розніліся сваімі памерамі, вагой і прызначэннем. Акрамя гэтага меліся [[Абцугі|клешчы]] розных памераў і канфігурацыі, пры гэтым абавязковай была наяўнасць кавальскіх з прамымі плоскімі губамі і абушных з паўкруглымі. Для заточвання інструмента ў кузні мелася [[Тачыла (інструмент)|тачыла]] — круглы, з плоскімі бакамі, камень з [[пясчанік]]у, надзеты на гранёную вось з рукаяткай<ref name="Сах57">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 57</ref>. Акрамя гэтага мінімальнага набора інструментарый кузні поўніўся самымі рознымі прыладамі ў залежнасці ад заможнасці каваля і яго ўласных пераважанняў у працы. Сярод частых можна згадаць секачы розных тыпаў, [[Зубіла|зубілы]], [[Барадок|прабойнікі]], дрылі, [[Плашка|вінтарэзкі]], [[напільнік]]і і гэтак далей<ref name="Сах58">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 58</ref>. == Асноўныя працы == [[Файл:Belarus-Minsk-Holy Trinity Church-2.jpg|250px|міні|Каваны ліхтар з раслінным арнаментам на сцяне [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы на Залатой Горцы|Касцёла Найсвяцейшай Тройцы на Залатой Горцы]] ў [[Мінск]]у]] [[Файл:Куфар у Лідскім гісторыка-культурным музеі 02.JPG|thumb|Куфар у [[Лідскі гісторыка-мастацкі музей|Лідскім гісторыка-мастацкім музеі]]]] Гарадское кавальства ў значнай ступені абслугоўвала патрэбы будаўніцтва і архітэктуры, бо забяспечвала [[Агароджа|агароджы]] і {{нп3|Рашотка (загарода)|рашоткі|ru|Решётка (заграждение)}} [[брама|брамў]], [[балкон]]аў, вокнаў і іншых праёмаў, {{нп3|лесвічныя парэнчы||es|Pomo de escalera}}, разнастайныя крыжы, [[флюгер]]ы, завесы, {{нп3|Засаўка|засаўкі|ru|Засов}} і [[Клямка|клямкі]]<ref name="Сах30"/>. Акрамя гэтага яно задавальняла самыя розныя ваенныя, бытавыя і мастацкія патрэбы: акоўванне [[Карэта|карэт]], скрынь, [[Куфар|куфэркаў]], выраб зброі, {{нп3|Замок (прылада)|замкоў|ru|Замок (устройство)}}, {{нп3|Падсвечнік|падсвечнікаў|ru|Подсвечник}}, прылад працы, рознага інструментарыю і іншае. Акрамя прадметаў чыста гаспадарчага прызначэння майстры рабілі [[ліхтар]]ы з дэкорам [[Раслінныя матывы|расліннага характару]], жалезныя падстаўкі пад [[Вазон (архітэктура)|вазоны]], крыжы са «ззяннем», куфэркі з прасечкай, акоўвалі скрыні, дзверы і іншае<ref name="Сах31">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 31</ref>. Сярод асноўных прац сельскага кавальства можна адзначыць такія, як: * Падкоўванне коней. Адзін з найбольш пашыраных і запатрабаваных у побыце працэсаў, які ўключаў выраб [[Падкова|падкоў]], [[Вухналь|вухналёў]] ([[цвік]]оў) і непасрэдна падкоўванне коней. * Кавальства ў народным дойлідстве: [[Клямка|клямкі]], {{нп3|Завеса|завесы|de|Band (Beschlag)}}, крукі, зашчэпкі, {{нп3|Замок (прылада)|замкі|ru|Замок (устройство)}}, [[Беларускія каваныя крыжы|крыжы]] на купалы цэркваў. Сюды ж можна аднесці і блізкія па характары надмагільныя крыжы і агароджы. * Акоўка транспартных сродкаў — {{нп3|Калёсы|калёс|ru|Телега}}, {{нп3|Сані (транспарт)|саней|ru|Сани}}, {{нп3|Брычка|брычак|en|Бричка}}, вазоў. Для іх выраблялі восі, {{нп3|Шворан|шворны|ru|Шкворень}}, [[Атоса|атосы]], шыны, падкосы, рэхвы і да т. п. * Кавальскія вырабы ў народным побыце. Сюды ўваходзяць шырокі дыяпазон рэчаў самага рознага прызначэння: кавальскія, слясарскія, цяслярскія інструменты, сельскагаспадарчы інвентар — [[плуг]]і, [[Барана|бароны]], [[Серп|сярпы]], [[Каса (інструмент)|косы]], [[Матыка|матыкі]] і іншае, вырабы бытавога прызначэння — {{нп3|Сякач|секачы|en|Секач}}, {{нп3|Качарга|кавені (качэргі)|ru|Кочерга}}, рагачы (вілкі), крэсівы, бязмены і да т. п. == Асноўныя вырабы == Вылучаюць некалькі асноўных груп кавальскіх вырабаў. Сярод іх прылады працы ([[Нож|нажы]], [[Серп|сярпы]], [[Сякера|сякеры]], {{нп3|Цясла|цяслы|ru|Тесло}}, [[Долата|долаты]], [[Струг|скоблі]], [[Малаток|малаткі]], [[Прабойнік|прабойнікі]], [[Напільнік|напільнікі]]), прадметы бытавога і гаспадарчага прызначэння ({{нп3|Рыбалоўны кручок|рыбалоўныя кручкі|ru|Крючок}}, восці, [[Брытва|брытвы]], [[Крэсіва|крэсівы]], [[Фібула|фібулы]], [[Спражка|спражкі]], [[цвік]]і), рыштунак конніка і каня ({{нп3|цуглі||ru|Удила}}, [[Падкова|падковы]], [[Стрэмя|страмёны]]), зброя (наканечнікі [[Дзіда|коп’яў]] і [[Страла|стрэл]]). Асноўная маса такіх вырабаў мае выключна ўтылітарнае прызначэнне і не мае прыкмет, характэрных выключна для беларускага кавальства. Некаторыя вырабы, у тым ліку асабістыя, інтэр’ерныя і архітэктурныя ўпрыгожанні, вызначаюцца досыць дасканалымі формамі, што дазваляе адносіць іх да ўзораў дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Беларусі. Менавіта гэтыя вырабы выклікаюць цікавасць пры апісанні ўнікальных адметнасцяў беларускай кавальскай справы. Дробныя кавальска-слясарныя вырабы беларускіх майстроў вызначаюцца прастатой формаў, лананізмам і яснасцю дэкору. Асноўныя прыёмы апрацоўкі — каванне і прасечка<ref name="Сах32">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 32</ref>. === Завесы, клямкі і засаўкі === [[Файл:Слабодка. Мастацкія завесы касцёла. Пачатак 19 ст (07).jpg|250px|міні|Завесы ў [[Касцёл Сэрца Ісуса (Слабодка)|Касцёле Сэрца Ісуса]] ў [[Слабодка (Браслаўскі раён)|Слабодцы]] [[Браслаўскі раён|Браслаўскага раёна]]]] [[Файл:Клямка на варотах.jpg|250px|міні|Клямка на варотах у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]]] У беларускім побыце мастацкаму аздабленню ўваходных дзвярэй надавалася значная ўвага<ref name="Фарбы">[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] Фарбы роднай замлі: Нарысы пра нар. мастацтва Беларусі. Кн. для вучняў. — Мн.: Нар. асвета, 1985. — 191 с. іл.</ref>. Каваныя дзвярныя завесы сустракаюцца ў археалагічных помніках з канца XV стагоддзя<ref name="Рэзн">[[Мікалай Рэзнічэнка|Резниченко Н.]] [https://rep.polessu.by/bitstream/123456789/21036/3/Reznichenko_N_Dvernye_konstruktsii_Metallicheskaia_furnitura_po%20arkheologicheskim%20materialam%20XIV%E2%80%93XIX%20vv.%20na%20territorii%20sovremennoi%20Belarusi.pdf Дверные конструкции. Металлическая фурнитура (по археологическим материалам XIV—XIX вв. на территории современной Беларуси)]</ref>. Канцы металічных завесаў раскоўвалі ў выглядзе ліста ці профіля птушынай галоўкі, нярэдка раздвойвалі і фігурна апрацоўвалі ў выглядзе стылізаванай галінкі з двума парасткамі ці {{нп3|Змяя ў славянскай культуры|змяінага|ru|Змея в славянской культуре}} тулава з дзвюма галовамі. Часам на паверхні завесаў насякалі зубілам рыскі, крыжыкі, трохвугольнікі<ref name="Фарбы"/>. Скобы трапляюцца ў археалагічных пластах з XVI—XVII стагоддзяў, з гэтага можа вынікаць, што раней іх не выраблялі. Форма скоб застаецца нязменнай пачынаючы з XVIII стагоддзя і да нашых дзён<ref name="Рэзн"/>. Дзвярныя кручкі трапляюцца ў археалагічных матэрыялах з X—XIII стагоддзяў. Вылучаюць тры тыпы, якія адрозніваюцца вонкавым выглядам. Агулам іх форма з помнікаў Беларусі ў пэўныя перыяды адпавядае аналагічным еўрапейскім<ref name="Рэзн"/>. Разнастайнасцю форм вызначаюцца дзвярныя клямкі. Ніжнія канцы іх звычайна раскоўвалі ў выглядзе ліста ці ромба, верхнім надавалі форму трызубца, трылісніка, галовак птушак, змей, жывёл. Так, напрыклад, на Палессі можна бачыць клямкі на варотах у выглядзе галовак вужоў і бараноў. Несумненна, што тут захаваліся [[Зоамарфізм|зааморфныя матывы]] [[Культ жывёл|старажытнага сімвалічнага характару]]. Важна адзначыць, што завесы, клямкі і іншая дробная фурнітура ад дзвярэй і варот атрымліваюць датыроўкі па археалагічных пластах, у якіх яны залягаюць, што дае толькі часавыя рамкі іх магчымага выкарыстання, а не вырабу<ref name="Рэзн"/>. === Замкі і ключы === Замкі розных тыпаў знаходзяць у археалагічных знаходках па ўсёй тэрыторыі Беларусі. Напрыклад, замкі з чорнага і каляровага металу і дужкі ад іх XII—XIII стагоддзяў знойдзены ў [[Брэст|Брэсце]]<ref>Археологическое наследие Беларуси = Archaeological Heritage of Belarus — 2-е изд., испр, и доп. сост., авт. вступ. ст. О. Н. Левко. С. 67.</ref>. [[Файл:Магілёўскі абласны краязнаўчы музей. Замкая гара. Мсціслаў. Металічныя дэталі дзвярэй.jpg|250px|left|міні|[[Магілёўскі абласны краязнаўчы музей імя Еўдакіма Раманавіча Раманава|Магілёўскі абласны краязнаўчы музей]]. Металічныя дэталі дзвярэй з раскопак на [[Замкавая гара (Мсціслаў)|Замкавай гары]] ў [[Мсціслаў|Мсціславе]]. [[XII стагоддзе|XII]] — [[XVII стагоддзе|XVII]] стагоддзі]] Вырабам і рамонтам замкоў розных тыпаў займаліся спецыялізаваныя майстры-замочнікі. Сярод іх асобна вылучаліся майстры па вырабе вісячых замкоў — клудачнікі<ref>[[Залман Юдавіч Капыскі|Копысский З. Ю.]] Экономическое развитие городов Белоруссии (XVI—XVIII вв.). — С. 81 — 82.</ref>. ==== Навясныя замкі ==== У шырокім ужытку былі разнастайныя спружынныя {{нп3|Навясны замок|замкі|ru|Навесной замок}} розных тыпаў. Найбольш пашыраны складаўся з корпуса і здымнай дужкі, адзін канец якой быў гладкі, а другі меў запорны механізм у выглядзе прыкляпаных да канца дужкі двух спружынных захопаў-вусікаў (так званы замок кіеўскага тыпу)<ref>Рыбаков Б. А. Ремесло древней Руси. — С. 218—221</ref>. Калі дужку ўстаўлялі ў адтуліну корпуса, вусікі разыходзіліся і ўтрымлівалі яе ў корпусе. Для адмыкання служыў ключ з фігурнымі проразямі ў лапаткападобным, азгнутым пад прамым вуглом канцы, які ўстаўлсяўся ў замковую адтуліну ў дне корпуса і сціскаў вусікі-захопы, вызваляючы дужку. Такія замкі мелі розную форму корпуса: цыліндрычную, кубічную, сэрцападобную, трохвугольную, шлемападобную і іншыя. Яшчэ большай разнастайнасцю вызначаюцца ключы. Іх цыплікі маюць роразі любых відаў — прамавугольныя, круглыя, крыжападобныя, часта ў разнастайных спалучэннях. Відаць, кавальства ўжо шырока спалучалася з разнастайнымі {{нп3|Слясарная справа|слясарнымі работамі|uk|Слюсарні роботи}}: [[Прабойнік|прабіваннем]] адтулін, апрацоўкай [[напільнік]]амі рознага сячэння, [[Пайка|паяннем]] і іншае<ref name="Сах14">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 14—15</ref>. Вісячыя жалезныя замкі, знойдзеныя ў час раскопак на [[Шведская гара|Шведскай гары]] каля [[Ваўкавыск]]а, усе трубчастыя (або цыліндрычныя), двухкорпусныя, гэта значыць тыпу, які з’яўляецца не раней канца XI — пачатку XII стагоддзя<ref name="Раск_Ваўк"/> === Крыжы === {{main|Беларускія каваныя крыжы}} [[Файл:НММ РБ. Чаму Ты Мяне пакінуў? (27).jpg|міні|Каваны крыж пачатку XIX стагоддзя выратаваны з драўлянай царквы ў вёсцы [[Мацкі (Юзуфоўскі сельсавет)|Мацкі]] [[Мінскі раён|Мінскага раёна]], якая імкліва разбураецца. [[НММ РБ]]]] Беларускія каваныя крыжы падзяляюцца на дзве асноўныя групы: архітэктурныя (накупальныя і шпілевыя) і мемарыяльныя (надмагільныя). Найбольшай мастацкай каштоўнасцю і складанасцю вызначаюцца архітэктурныя крыжы. Вырабляючы іх, мясцовыя майстры абапіраліся на традыцыі і непасрэднае наваколле, аднак у кожны твор уносілі сваё індывідуальнае разуменне і густ, дзякуючы чаму дасягалася вялікая разнастайнасць форм{{sfn|Сахута|1997|с=150}}. Па манеры выканання і характары малюнка архітэктурныя крыжы надзвычай разнастайныя. Самыя простыя ўзоры, якія часцей сустракаліся на прыдарожных каплічках і малых збудаваннях, уяўлялі сабой два крыжападобна злучаныя {{нп3|Стрыжань (механіка)|стрыжні|ru|Стержень (механика)}}, [[Заклёпачнае злучэнне|змацаваныя]] накрыж {{нп3|Заклёпка|заклёпкай|ru|Заклёпка}}{{sfn|Сахута мастацкае|1990|с=118}}. Далейшае ўскладненне формы адбывалася за кошт дадатковай апрацоўкі канцоў: да іх прымацоўвалі кароткія перакладзінкі, што ўтварала маленькія крыжыкі на канцах асноўнага крыжа. Канцы таксама маглі раскоўвацца ў выглядзе завіткоў, [[Трыфолій|трыліснікаў]], {{нп3|Цюльпанавы фіял|цюльпанаў|d|Q140916244}}, {{нп3|Лісточкавы фіял|лісточкаў|d|Q64533816}} і іншых фігур {{нп3|Геаметрычная паслядоўнасць|геаметрычнага|d|Q45057822}} і стылізаванага [[Раслінны арнамент|расліннага характару]]{{sfn|Сахута народнае|1997|с=151}}{{sfn|Сахута мастацкае|1990|с=119}}. Надмагільныя крыжы, нягледзячы на сваё масавае бытаванне, уяўляюць меншую цікавасць з мастацкага боку. Часта яны выконваліся з {{нп3|Металапракат|фасоннага пракату|ru|Прокат}}, тоўстага [[дрот]]у або накладак з [[Бляха|бляхі]], што рабіла іх больш тыповымі і пазбаўляла той цеплыні і рукатворнасці, якая ўласціва ўнікальным архітэктурным крыжам{{sfn|Сахута мастацкае|1990|с=123}}. Тым не менш, у асобных выпадках сустракаюцца даволі выразныя і самабытныя ўзоры мемарыяльнай пластыкі. Напрыклад, гіганцкімі памерамі і масіўнымі формамі ўражваюць адкаваныя з шырокіх палос надмагільныя вырабы каля [[Свята-Георгіеўская царква (Давыд-Гарадок)|Юр’еўскай царквы]] ў Давыд-Гарадку. На могілках у [[Дзмітровічы (Камянецкі раён)|Дзмітровічах]] [[Камянецкі раён|Камянецкага раёна]] захаваліся цікавыя крыжы з бляшанымі зоркамі на канцах змеепадобных прамянёў. У вёсках [[Порса]] і [[Цынцавічы]] Вілейскага раёна для вырабу крыжоў ужыты тоўсты дрот, бляшаныя накладкі і нават штампаваныя дэталі{{sfn|Сахута мастацкае|1990|с=124}}. Выдатныя ўзоры надмагільных агароджаў і крыжоў пакінуў пасля сябе вядомы каваль [[Паўлюк Багрым|П. Багрым]] у [[Крошын]]е ([[Баранавіцкі раён]]){{sfn|Сахута мастацкае|1990|с=124}}. === Рашоткі === [[Файл:Вішнева, касьцёл Зьвеставаньня Дзеве Марыі, інтэр'ер, здымак 26.jpg|250px|міні|Дзвярная рашотка [[Касцёл Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)|касцёла]] ў [[Вішнева (Валожынскі раён)|Вішневе]] [[Валожынскі раён|Валожынскага раёна]]. На іх пазначана дата «24 мая 1619 года»]] [[Файл:Г. Магілёў - Былы архірэйскі палац PICT1836.jpg|250px|міні|Каваная агароджа [[Архірэйскі палац (Магілёў)|былога архірэйскага палаца]] ў [[Магілёў|Магілёве]], зробленая ў стылі класіцызму.]] Рашоткі гатычнага стылю адкоўваліся з гранёных стрыжняў у выглядзе квадратнай ці робмападобный сеткі і вызначаліся некаторай суровасцю і сухаватасцю. Для рэнесансавых вырабаў асноўнай асаблівасцю становіцца прымяненне круглага прута, які даў магчымасць аздабляць вырабы разнастайнымі спіралямі, завіткамі, адгалінаваннямі, якія заканчваліся {{нп3|Лісточкавы фіял|лістамі|en|Q140916314}}, {{нп3|Кветкавы фіял|кветкамі|en|Q140956124}}, вінтападобнымі вусікамі і іншае. Напрыклад, рашотка [[Касцёл Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)|касцёла Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] ў [[Вішнева (Валожынскі раён)|Вішневе]] [[Валожынскі раён|Валожынскага раёна]], выкаваная ў рэнесансным стылі, адзначана сціпласцю дэкаратыўных элементаў, мае простую і ясную кампазіцыю. Аснову кожнай створкі складаюць тры вертыкальныя стрыжні з круглага прута, між якімі раўнамерна ўкампанаваны аднолькавыя спіралепадобныя завіткі, змацаваныя трайнымі хамуцікамі. З прыходам класіцызму ў дэталях архітэктурнага ўбранства з’явілася імкненне да сіметрыі, раўнамернага запаўнення ўсяго поля. Адны кампазіцыі імкнуліся да цэнтрычнасці, другія — да рапортнасці, бясконцага паўтарэння элементаў, звычайна вертыкальных гладкіх стрыжняў, злучаных сістэмай скобак і завіткоў. Шырока ўжываліся матывы [[Меандр (арнамент)|меандра]] і лотаса, коп’епадобныя {{нп3|Фіял|завяршэнні|ru|Фиал}}, бутоны, кветкі, лісце, часта сустракаюцца парныя [[Валюта (архітэктура)|валюты]]. Нямала падобных узораў кавальскага майстэрства можна бачыць у старой забудове [[Віцебск]]а, [[Магілёў|Магілёва]], [[Гродна]], [[Пінск]]а і іншых<ref name="Сах33"/>. == Прафесійная адукацыя == У старадаўнія часы кавалямі станавіліся падчас індывідуальнага навучання ад бацькі, сваяка або старэйшага майстра. Са станаўленнем сістэмы [[ Прафесійна-тэхнічная адукацыя|прафесійнай адукацыі]] з’явіліся рамесніцкія школы і майстэрні, дзе мясцовая моладзь навучалася асновам той ці іншай прафесіі. Да рэвалюцыі кавальская справа была адной з ключавых працоўных спецыяльнасцяў, і навучанне вялося ў рамесных і чыгуначных вучылішчах. Тэрмін навучання складаў ад 3 да 5 год. Самыя вядомыя з такіх устаноў: * [[Горацкае рамеснае вучылішча]] (адкрыта ў 1872 годзе на базе механічнага завода) — адна з самых вядомых ніжэйшых прафесійных навучальных устаноў * [[Гомельскае чыгуначнае вучылішча]] (адкрыта ў 1878 годзе пры [[Лібава-Роменская чыгунка|Лібава-Роменскай чыгунцы]]). * [[Аляксандраўскае рамеснае вучылішча (Магілёў)|Аляксандраўскае рамеснае вучылішча]] ў [[Магілёў|Магілёве]] (адкрыта ў 1885 годзе) * [[Аляксандраўскае рамеснае вучылішча (Гродна)|Аляксандраўскае рамеснае вучылішча]]<ref>[http://unicat.nlb.by/auth/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar5443745&strq=l_siz=20 Uродненское Александровское ремесленное училище] {{ref-ru}}</ref> ў [[Гродна|Гродне]] (адкрыта ў 1890 годзе, працавала да 1918 года) * [[Мінская школа рамесных вучняў]] (адкрыта ў 1896 годзе), а таксама ніжэйшыя прафесійныя школы ў [[Быхаў|Быхаве]], [[Ракаў|Ракаве]], [[Рэчыца|Рэчыцы]], [[Мазыр]]ы, [[Віцебск]]у і іншых гарадах. Адначасова з гэтым кавалёў рыхтавалі і ў некаторых сельскагаспадарчых школах. Напрыклад, [[Мар’інагорскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж імя У. Е. Лабанка|Мар’інагорская сельскагаспадарчая школа]], адкрытая ў 1876 годзе адной са сваіх мэт ставіла падрыхтоўку «дасведчаных рамеснікаў… (кавалёў, сыравараў, вінаробаў)»<ref>[https://www.sb.by/articles/imeet-tselyu-obrazovanie-svedushchikh-pakharey-.html#1 «Имеет целью образование сведущих пахарей…»]</ref>. Сёння ў Беларусі атрымаць прафесію каваля можна ў каледжах, якія даюць прафесійна-тэхнічную адукацыю. Спецыяльнасці могуць адрознівацца: напрыклад, «каваль ручнога кавання»<ref>[https://kedyshko-college.by/%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%8E%D1%89%D0%B8%D0%BC/%D0%BDa%D1%88%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8/%D0%BA%D1%83%D0%B7%D0%BD%D0%B5%D1%86 КУЗНЕЦ РУЧНОЙ КОВКИ] {{ref-ru}}</ref> або «каваль на молатах і прэсах»<ref>[https://mycity.by/gorodskaya-spravka/uchrezhdeniya-obrazovaniya/50-professionalno-tekhnicheskie-uchebnye-zavedeniya/120-mogilevskij-gosudarstvennyj-mashinostroitelnyj-professionalno-tekhnicheskij-kolledzh Могилевский государственный машиностроительный колледж] {{ref-ru}}</ref>. Асноўныя навучальныя ўстановы, дзе рыхтуюць кавалёў сёння: * [[Мінскі дзяржаўны каледж рамёстваў і дызайну імя М. А. Кедышкі|Мінскі дзяржаўны каледж рамесніцтва і дызайну імя М. А. Кедышкі]] — гэта галоўнае месца ў краіне, дзе аднавілі падрыхтоўку кавалёў ручной кавання. У каледжы ёсць свая кузня. Выпускнікі запатрабаваны на [[Мінскі трактарны завод|МТЗ]], [[Мінскі завод шасцерняў|Мінскім заводзе шасцерняў]] і іншых прадпрыемствах<ref>[https://www.belnovosti.by/minsk/kakie-redkie-specialnosti-mozhno-osvoit-v-minske-mastera-kotorym-ne-strashen-krizis Какие редкие специальности можно освоить в Минске: мастера, которым не страшен кризис] {{ref-ru}}</ref><ref>[https://news.by/news/obshchestvo/v-belarusi-otmechayut-den-kuznetsa#1 В Беларуси отмечают День кузнеца] {{ref-ru}}</ref> * [[Магілёўскі дзяржаўны машынабудаўнічы каледж]] — рыхтуе кавалёў на молатах і прэсах, а таксама кавалёў-штампоўшчыкаў * [[Жодзінскі дзяржаўны каледж]] — вядзе падрыхтоўку па спецыяльнасці «каваль на молатах і прэсах»<ref>[https://xn--80aabfqjj3bdadgnd1d.xn--90ais/college/23adfa3f-33d1-4c0f-9618-97ac142b9a28 Учреждение образования «Жодинский государственный колледж»] {{ref-ru}}</ref> * [[Пінскі дзяржаўны аўтамеханічны каледж]] — рыхтуе кавалёў для прамысловых прадпрыемстваў рэгіёну, такіх як ААТ «[[Кавліцмаш]]» і «[[Амкадор|Амкадор-Пінск]]»<ref>[https://zarya.by/news/glavnye-novosti/proekt-nauchim-rabotat-s-pinskim-gosudarstvennym-avtomehanicheskim-kolledzhem-uspeshnyj-start-v-professii/#1 Проект «Научим работать». С Пинским государственным автомеханическим колледжем — успешный старт в профессии] {{ref-ru}}</ref> == Прафесійныя аб’яднанні == Яшчэ ў XV стагоддзі на тэрыторыі Беларусі ўзніклі першыя цэхі са сваімі статутамі і прывілеямі. Сярод цэхаў, датычных кавальскага і сумежных рамёстваў, варта згадаць, што ў 1570 годзе гродзенскі магістрат зацвердзіў статут аб’яднанага цэха кавалёў, кацельшчыкаў, мечнікаў і слесараў. У Мінску ў канцы XVI стагоддзя існаваў цэх металаапрацоўшчыкаў, які аб’яўдноўваў кавалёў, залатых спраў майстроў, кацельшчыкаў, меднікаў, гадзіншчыкаў, мечнікаў, нажоўшчыкаў, збройнікаў, пабрайцараў (майстроў па вырабе металічных частак вупражы)<ref name="Сах17">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 17</ref>. З 1578 года ў Магілёве вядомы цэх збройнікаў, які складаўся з падцэхаў — збройнага, кавальскага, кацельнага і слясарнага. Яшчэ больш цэхаў узнікла ў першай палове XVII стагоддзя (у [[Слуцк]]у, [[Полацк]]у, [[Віцебск]]у і іншых)<ref>[[Аляксандр Пятровіч Ігнаценка|Игнатенко А. П.]] Ремесленное производство в городах Белоруссии в XVII—XVIII вв. — Минск, 1963. — С. 28 — 34.</ref>. Аб’яднаны металаапрацоўчы цэх быў заснаваны ў [[Магілёў|Магілёве]] (1614), злотніцка-кавальска-катлярскі — у [[Пінск]]у (1639). Пад 1638 годзе згадваецца кавальска-слясарска-мечніцка-рымарскі цэх у [[Брэст|Брэсце]], пад 1691 годам — кавальска-сkясарны ў [[Кобрын]]е, пад 1646—1647 гг. — самастойны кавальскі цэх у [[Камянец|Камянцы]]<ref>[[Анатоль Кірылавіч Цітоў|Цітоў А.]] Краіна майстроў. Рамесныя цэхі Беларусі: 16 — канец 18 ст. — Мінск, 2013. — С. 37, 61, 66, 119.</ref>. Стаць паўнапраўным членам цэха можна было пасля спецыяльнага экзамену на майстэрства — зрабіць «шэдэўр», «штуку» (мастацкі выраб)<ref name="Сах19">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 19</ref>. == Подпісы майстроў == Некаторыя кавалі выраблялі спецыяльныя {{нп3|Кляймо майстра|штэмпелі|de|Meistermarke}} з уласнымі ініцыяламі ці нейкім значком — асабістае кляймо, якім мецілі свае вырабы. Але часцей кавалі карысталіся падручнымі інструментамі — [[зубіла]]мі і [[Барадок|прабойнікамі]]<ref name="Сах69">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 69</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Беларусь|год=2015 |старонак=174 |isbn=978-985-011131-9 |ref=Сахута}} * {{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=Сахута мастацкае}} * {{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Народнае мастацтва Беларусі |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя |год=1997 |старонак=287 |isbn=985-11-0075-7 |ref=Сахута народнае}} * {{кніга |аўтар=[[Міхаіл Фёдаравіч Гурын|Гурин М. Ф.]] |загаловак=Кузнечное ремесло Полоцкой земли IX-XIII вв. |месца=Минск|выдавецтва=Наука и техника |год=1987 |старонак=287 |isbn= |ref=Гурын}} * Древнее железо Белорусского Поднепровья (І тысячелетие н. э.) / [[Міхаіл Фёдаравіч Гурын|М. Ф. Гурин]]; [научный редактор Л. Д. Поболь] ; Академия наук Белорусской ССР, Институт истории. — Минск : Наука и техника, 1982. — 124, [2] с. : ил., табл. ; 25 см. {{commonscat|Blacksmithing in Belarus}} {{Беларускае народнае мастацтва}} {{Кандыдат у добрыя артыкулы}} [[Катэгорыя:Кавальства]] [[Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі]] pbx5bebkycijvynhgp4dpj5jwfxdgof 0 812374 5199159 5180312 2026-09-14T18:24:26Z Aliaksei Lastouski 75892 5199159 wikitext text/x-wiki {{Архітэктар|выява=[[File:Stefan Narębski.jpg|thumb|]]}} [[Файл:Stefan_Narebski_House_in_Vilnius2.JPG|міні| Мемарыяльная дошка ў гонар архітэктара на сцяне яго дома ў Вільні]] '''Стэфан Нарэмбскі''' ([[2 лютага]] [[1892]], [[Грозны]] - [[16 лістапада]] [[1966]], [[Варшава]]) — польскі архітэктар.<ref>{{Cite web|url=https://www.archimemory.pl/pokaz/stefan_narebski,2937#:~:text=Architekt%20Miejski%20Wilna%20(1928-39,wiejskiego%20na%20Wydziale%20Matematyczno-Przyrodniczym.|title=In memoriam - Pamięci Architektów Polskich - Stefan Narębski|website=www.archimemory.pl|access-date=2026-08-10}}</ref> == Біяграфія == Сын лекара Юзафа Нарэмбскага і Канстанцыі з Карніцкіх, зямянкі з Вазгінішак на Віленшчыне. Бацька працаваў у Гродна (дзе сябраваў са Юзафам Касцялкоўскім) і Вільні. У 1899 годзе пасля смерці бацькі маці з трыма дзецьмі вярнулася ў Вільню, дзе пасялілася ў свайго сваяка Атона Багдановіча. У 1911 годзе Стэфан Нарэмбскі скончыў [[Віленскае рэальнае вучылішча]] і пачаў вучыцца ў Інстытуце грамадзянскага будаўніцтва ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]]. Скончыў вучобу ў 1916 годзе і працаваў тэхнікам у ваенных інстытутах [[Кіеў|Кіева]] і [[Віцебск|Віцебска]]. Пасля аднаўлення незалежнасці Польшчы ён пераехаў у [[Варшава|Варшаву]], дзе працаваў у праектным бюро прадстаўнічых будынкаў (у 1918–1921 гадах). Таксама вучыўся ў [[Варшаўскі політэхнічны ўніверсітэт|Варшаўскім політэхнічным універсітэце]], дзе яго выкладалі Станіслаў Наакоўскі і [[Оскар Сасноўскі]]. У 1922 годзе ён атрымаў дыплом архітэктара і пераехаў у [[Улацлавак]], дзе пачаў працаваць у праектным бюро свайго цесця, Антонія Альшакоўскага. У 1925–1926 гадах выкладаў маляванне ў гуманітарнай гімназіі імя Ян Длугаша, а ў 1927–1928 гадах займаў пасаду гарадскога архітэктара Улацлаўка. У гэты час ён спраектаваў будынак Музея Куяўска-Добжынскага рэгіёна ва Улацлаўку на вуліцы Славацкага, пабудаваны ў 1927–1930 гадах. У 1928 годзе вярнуўся ў Вільню, дзе заняў пасаду гарадскога архітэктара. Займаў гэтую пасаду да пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. За гэты час, сярод іншага, пабудаваў школу на Антокалі,<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://polonika.pl/polonik-tygodnia/antokol-budynek-szkoly|title=Gmach szkół powszechnych na Antokolu w Wilnie Polonika|website=Polonika|access-date=2026-08-10}}</ref> займаўся рэнавацыяй [[Віленская ратуша|ратушы,]] [[Прэзідэнцкі палац (Вільня)|Прэзідэнцкага палаца]], архіепіскапскага палаца на Кафедральной плошчы, крыпты [[Леў Сапега|Льва Сапегі]] ў касцёле святога Міхала. Спраектаваў два драўляных касцёлы, у Віленскай Калоніі і Крэве ([[Касцёл Маці Божай Ласкавай (Крэва)|касцёл Маці Божай Ласкавай]], праект 1933 года, пабудаваны інжэнерам Янам Стаброўскім у 1934-36 гадах, касцёл не захаваўся, архітэктурны праект апублікаваны [[Сяргей Васілевіч Харэўскі|Сяргеем Харэўскім]]).<ref>{{Артыкул|спасылка=https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/handle/11320/19458|аўтар=Сяргей Харэўскі|загаловак=Стылістычныя асаблівасці рэлігійнае архітэктуры ў Заходняй Беларусі 1918–1939 гг.|год=2025|мова=be|выданне=Białorutenistyka Białostocka|том=17|старонкі=180|issn=2957-2088|doi=10.15290/bb.2025.17.08}}</ref><ref>[https://www.elibrary.ru/download/elibrary_91879884_82318551.pdf Харэўскі, С. В. Рымска-каталіцкі касцёл Маці Божае Ласкавае ў Крэве. Рамантычная інтэрпрэтацыя народных традыцый / С. В. Харэўскі // Крэва: гісторыя, археалогія, культурная спадчына : Зборнік навуковых артыкулаў. – Мінск : РУП "Выдавецкі дом "Беларуская навука", 2020. – P. 356-362.] </ref> Архітэктуру крэўскага касцёла высока адзначаў [[Марыян Маралёўскі]]: <blockquote>Гэта, несумненна, адзін з найлепшых твораў польскай драўлянай архітэктуры 20-га стагоддзя, які вылучаецца сваім чароўным сілуэтам і арыгінальным спосабам звароту да традыцый польскага барока і польскай драўлянай архітэктуры папярэдніх стагоддзяў.<ref>Morelowski Marian: Zarys sztuki wileńskiej z przewodnikiem po zabytkach między Niemnem a Dźwiną. Wilno, 1939. Ss. 333-334.</ref></blockquote> [[Файл:Парафіяльны касцёл у Крэве.jpg|міні|Касцёл Маці Божай Ласкавай у Крэве, праект Стэфана Нарэмбскага]] З 1935 года чытаў лекцыі па замове ва [[Віленскі ўніверсітэт|Універсітэце Стэфана Баторыя]]. У 1937 годзе быў прызначаны прафесарам і загадчыкам кафедры дызайну інтэр'ераў на факультэце выяўленчых мастацтваў. Таксама чытаў лекцыі па сельскай архітэктуры на факультэце матэматыкі і прыродазнаўчых навук. Падчас вайны працаваў у праектным бюро «Промпраект» у Вільні (1940-1941), затым ацэншчыкам у антыкварнай кнігарні Няцецкага. Удзельнічаў у тайнай выкладчыцкай дзейнасці і руху супраціву. У 1943 годзе яго арыштавалі, зняволілі [[Лукішская турма|ў Лукішках]] і адправілі ў лагер у Правенішках. У 1944–1945 гадах працаваў галоўным інжынерам у канторы «Лістройпраект». 14 снежня 1944 года быў арыштаваны НКВД і да красавіка 1945 года сядзеў у вязніцы на Лукішках. Пасля вайны пераехаў у [[Торунь]], дзе 1 кастрычніка 1945 года пачаў працаваць ва [[Універсітэт Мікалая Каперніка ў Торуні|Універсітэце Мікалая Каперніка,]] які тады быў створаны. Арганізаваў факультэт выяўленчых мастацтваў, быў яго дэканам (у 1946–1948, 1951–1952 гадах) і намеснікам дэкана (1945–1946). З 1945 года да выхаду на пенсію ў 1962 годзе ўзначальваў кафедру дызайну інтэр'ераў. == Прыватнае жыццё == У яго было трое дзяцей: Барбара (1921–2000), мастачка-графік, Войцех (1925–2023), геолаг, і Юліуш (1927–1993), фізіёлаг і неўролаг. == Выбраныя працы == * Будынак Музея Куяўска-Добжынскага рэгіёна ў горадзе Улацлавак (1927–1930) * Будынак школы ў раёне Антакаль у Вільні (1930–1931) * Рэстаўрацыя [[Віленская ратуша|Віленскай ратушы]] (1936–1939) * Кансервацыйныя работы ў [[Прэзідэнцкі палац (Вільня)|Прэзідэнцкім палацы ў Вільні]] * Рэстаўрацыя бенедыктынскага манастыра ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]] * Адаптацыя Старой ратушы ў Торуні пад музейныя патрэбы * Рэканструкцыя карчмы «Пад блакітным фартухом» у Торуні * Дызайн інтэр'еру будынка Паморскай філармоніі ў Быдгашчы * Драўляныя касцёлы ў Крэве і Віленскай калоніі == Выбраныя публікацыі == * Narębski Stefan, “Zarys urbanistycznego rozwoju Wilna i plan zabudowania jego z r. 1817”,: Prace i Materiały Sprawozdawcze Sekcji Historii Sztuki Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie, Wilno, 1935, t. 2, pp. 339–344. * Narębski Stefan, Możliwości urbanistyczne Wilna, „Środy Literackie” 1936, nr 3, s. 1–6 * == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Нарэмбскі Стэфан}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1966 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1892 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Грозным]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Універсітэта Мікалая Каперніка]] [[Катэгорыя:Архітэктары Польшчы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскай палітэхнікі]] [[Катэгорыя:Рэстаўратары]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]] dif3365fbq4xcys9z3wompi81vooknw 0 813873 5199385 5192105 2026-09-15T07:10:11Z Ciepiersia 162280 вікіфікацыя 5199385 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} '''Крохкасць матэрыялаў''' — здольнасць цвёрдых матэрыялаў разбурацца ад механічных уздзеянняў без прыкметнай [[пластычная дэфармацыя|пластычнай дэфармацыі]]. Уласцівасць, процілеглая пластычнасці. Залежыць ад структурнага стану матэрыялу, узрастае з павелічэннем скорасці ўздзеяння, паніжэннем [[тэмпература|тэмпературы]], павышэннем канцэнтрацыі [[Механічнае напружанне|напружанняў]]. Крохкасць, якая назіраецца толькі пры ўдарных нагрузках, называецца ўдарнай, пры нізкіх тэмпературах — халадналомкасцю. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|8|Крохкасць|||}} {{навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Супраціўленне матэрыялаў]] m3edyq0dyj5kruo1eia60cmmuhfygmr 0 814051 5199546 5194202 2026-09-15T09:44:40Z Ciepiersia 162280 вікіфікацыя 5199546 wikitext text/x-wiki [[Файл:Gewindebohrer.jpg|міні|250пкс|Метчык, замацаваны ў {{нп3|калаўроцік||ru|Вороток (инструмент)}}.]] [[Файл:ThreadingTaps.jpg|міні|250пкс|Метчыкі з квадратнымі хваставікамі.<br />Верхні метчык — для наразання разьбы ў глухой адтуліне.]] [[Файл:Метчики_М8_номер_1_и_номер_2.JPG|міні|250пкс|Метчыкі М8 № 1 і № 2. Звярніце ўвагу на даўжыню захадной часткі.]] '''Метчык'''<ref name=":0">{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%9C%D0%95%D0%A2%D0%A7%D0%AB%D0%9A|title=МЕТЧЫК - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-09-07}}</ref>, '''Мятчук'''<ref name="Сах58">{{кніга|ref=|аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]]|загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства|год=1990|месца=Мінск|выдавецтва=Полымя|старонак=190|isbn=5-345-00349-1}}. С. 58</ref>, '''Вінтаўнік'''<ref name="Сах58" /> — прылада для наразання ўнутраных {{нп3|Разьба (тэхніка)|рэзьбаў|ru|Резьба}} ў папярэдне прасвідраваных адтулінах, уяўляе сабой шрубу з прарэзанымі прамымі або шрубавымі стружкавымі канаўкамі, якія ўтвараюць рэжучыя беражкі. Існуюць таксама і бясстружкавыя метчыкі (завуцца {{нп3|Накатнік|накатнікамі|pl|Wygniatak}} ці раскатнікамі), з дапамогай якіх унутраную разьбу не наразаюць, а {{нп3|Накатванне разьбы|накатваюць|ru|Накатывание резьбы}}, гэта значыць падвяргаюць матэрыял халоднай [[Дэфармацыя|пластычнай дэфармацыі]], а не {{нп3|Рэзанне|рэзанню|ru|Резание}}. За кошт {{нп3|Наклёп|наклёпу|ru|Наклёп}} і ўшчыльненню ўнутраная разьба, накатаная з дапамогай раскатніка, больш трывалая, чым нарэзаная з дапамогай звычайнага метчыка. На кожны метчык намінальна разлічваецца колькасць рэзьбаў, якія ён павінен апрацаваць да зносу і наступнай паломкі. Улічваецца метад апрацоўкі і адпаведнасць апрацоўванага матэрыялу. == Гісторыя == Адна з першых згадак метчыка звязана з брытанскім інжынерам-механікам і вынаходнікам {{н3|Генры Модслі (механік)|Генры Модслі|ru|Модсли, Генри (механик)}}. У канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзя ён першым стандартызаваў працэс вырабу разьбы і выпусціў наборы адмысловых метчыкаў і [[Плашка|плашак]], дзякуючы якім любы болт стаў падыходзіць да любой гайкі таго ж памеру, што і ён сам. == Наразанне разьбы == Метчык {{нп3|Квадрат (шліцавае злучэнне)|хваставой часткай|ru|Квадрат (шлицевое соединение)}} мацуецца ў {{нп3|калаўроцік||ru|Вороток (инструмент)}}, працоўнай часткай ўводзіцца ў адтуліну, у яой пры праварочванні калаўроціка [[Паступальны рух|зваротна-паступальнымі]] рухамі наразаецца разьба. Рабочая частка метчыка мае рэжучую (заборную) і калібруючую часткі<ref name=":0" />. Задняя паверхня працоўнай часткі для выключэння трэння яе аб апрацоўваную дэталь выконваецца затылованай (някруглай). Профіль разьбы метчыка павінен адпавядаць профілю наразанай разьбы. Пры наразанні рэзьбаў у цвёрдых матэрыялах часта выкарыстаюць камплекты з двух або трох метчыкаў (чарнавога, сярэдняга і чыставога), якія адрозніваюцца памерамі і дакладнасцю профіля; на [[Вязкасць|вязкіх]] матэрыялах (да прыкладу, {{нп3|Сплавы тытану|тытанавых сплавах|ru|Сплавы титана}}) выкарыстоўваюцца камплекты да пяці метчыкаў. Для выканання большасці бытавых слясарных работ дастаткова набору двух метчыкаў, менавіта такія камплекты метчыкаў паступаюць у рознічны гандаль. Адрозніваюць метчыкі для глухіх і скразных {{нп3|Адтуліна (тэхніка)|адтулін|ru|Отверстие (техника)}}. Метчыкі вырабляюцца з {{нп3|Цвёрдыя сталі|цвёрдых сплаваў|ru|Твёрдые сплавы}} або з {{нп3|Хуткарэзная сталь|хуткарэзных сталей|ru|Быстрорежущая сталь}}. Метчыкі могуць выкарыстоўвацца на такарных і свідравальных станках і апрацоўчых цэнтрах (машынныя метчыкі), а таксама для наразання рэзьбаў уручную. Машынны метчык адрозніваецца ад ручнога формай захадной часткі. Пры выкарыстанні метчыка на станках яго замацоўваюць у спецыяльным патроне (патрон з восевай кампенсацыяй) або звычайным {{нп3|Заціскны патрон|цангавым патроне|ru|Зажимной патрон}} са спецыяльнай [[цанга]]й для метчыкаў. Таксама ў апошні час у якасці альтэрнатывы патронам з восевай кампенсацыяй сталі прымяняцца цангі з кампенсацыяй, якія можна выкарыстоўваць на звычайным цангавым патроне. {| class="wikitable" style="float:left; margin-right:1em; clear:left; text-align:right" ! colspan="2" |Разьба, мм ! colspan="2" |Свердзел '''⌀''' (рэкамендаваны) |- !{{нп3|Разьба (тэхніка)|М|ru|Резьба}} !шаг !мм !цаля |- |2 |0,4 |1,6 | |- |2,5 |0,45 |2,05 | |- |3 |0,5&#x2007; |2,5 |— |- |4 |0,7&#x2007; |3,3 |— |- |5 |0,8&#x2007; |4,2 |— |- |6 |1,0&#x2007; |5,0 |— |- |7 |1,0&#x2007; |6,0 |15/64 |- |8 |1,25 |6,8 |17/64 |- |8 |1,0&#x2007; |7,0 |— |- |10 |1,5&#x2007; |8,5 |— |- |10 |1,25 |8,8 |11/32 |- |10 |1,0&#x2007; |9,0 |— |- |12 |1,75 |10,3 |— |- |12 |1,5&#x2007; |10,5 |27/64 |- |14 |2,0&#x2007; |12,0 |— |- |14 |1,5&#x2007; |12,5 |1/2 |- |16 |2,0&#x2007; |14,0 |35/64 |- |16 |1,5&#x2007; |14,5 |— |} Для атрымання ўнутраных рэзьбаў пластычным дэфармаваннем ({{нп3|Накатванне разьбы|накатваннем|ru|Накатывание резьбы}}) ужываюць бясстружкавыя метчыкі (раскатнікі). Іх асноўным адрозненнем ад рэжучых метчыкаў з’яўляецца адсутнасць стружкавых канавак. Перавага раскатнікаў у высокай калянасці і ўстойлівасці ў параўнанні з метчыкамі. Але ў іх ёсць абмежаванні там, дзе не дапускаецца ўтварэнне канаўкі. Існуюць таксама гаечныя метчыкі, якія выкарыстоўваюцца для вырабу гаек<ref>{{Cite web|url=http://wwwcdl.bmstu.ru/mt2/metchic/Release/gaymetch.html|title=Учебно-методическое пособие по Метчикам - Гаечные метчики|website=wwwcdl.bmstu.ru|access-date=2026-09-07}}</ref>. Такі метчык мае даўжэйшыя {{нп3|Хваставікі свердзелаў і бураў|хваставік|ru|Хвостовики свёрл и буров}} і захадную (калібруючую) рэжучую частку. Пры наразанні разьбы метчык папярэдне змазваюць кансістэнтнай змазкай, напрыклад, [[салідол]]ам. Перыядычна пракручваюць метчык у адваротны бок, каб абламаць {{нп3|Металічная стружка|стружку||Metal swarf}}, якая ўтварылася. Калі выкарыстоўваць метчык не па парадку нумара (напрыклад, чыставы замест чарнавога), то яго можна лёгка зламаць. Дыяметры адтулін пад разьбу прыведзены ў табліцы. Арыентыровачна можна лічыць, што дыяметр адтуліны пад разьбу роўны розніцы намінальнага дыяметра разьбы і яе кроку. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == # {{кніга|аўтар=Родин П. Р.|частка=|загаловак=Режущие инструменты|арыгінал=|спасылка=|выданне=|месца=К.|выдавецтва=Вища школа|год=1974|старонкі=400|isbn=}} # {{кніга|аўтар=Якухин В. Г., Ставров В. А.|частка=|загаловак=Изготовление резьб. Справочник|арыгінал=|спасылка=|выданне=|месца=М.|выдавецтва=Машиностроение|год=1989|старонкі=192|isbn=}} == Спасылкі == {{commonscat}} * [https://sverla.info/articles/diametr-sverla-pod-rezbu/ Выбор метчика для нарезания резьбы в отверстии] * Метчики, какой и для чего использовать : видео. — Длит. 13 мин. 23 с. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэзныя інструменты]] [[Катэгорыя:Слясарныя інструменты]] 4gijsx1981ws8fgkvu2650k5ttgc373 0 814058 5199078 5194442 2026-09-14T14:52:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5199078 wikitext text/x-wiki [[Файл:Gurkha Soldier Monument, London - April 2008.jpg|міні|Помнік гурку ў Лондане каля міністэрства абароны]] '''Гуркі, горкхалі''' ( [[Англійская мова|англ.:]] ''Gurkha'' або ''Gorkha''; [[Непальская мова|непальскі:]] गोर्खाली, вымаўляецца {{IPA1|ɡorkʰali}} ) — народ, які насяляе [[Непал]], названы ў гонар індуісцкага святога і гуру VIII стагоддзя. не – Горакхнатха. Яго вучань [[Bappa Rawal|Баппа Равал]] заснаваў дынастыю Мевар. Нашчадкі Равала мігравалі на ўсход і ўтварылі асобную галіну роду пад назвай ''Горкха'', якая ў другой палове XVIII стагоддзя заваявала каралеўства [[Непал]]. Гуркі праславіліся галоўным чынам як адважныя і мужныя [[Найміт|найміты]], якія служылі 200 гадоў у шэрагах брытанскіх каланіяльных войскаў (некалькі падраздзяленняў застаюцца на брытанскай службе і дагэтуль). Яны бралі ўдзел у прыдушэнні антыкаланіяльных паўстанняў у Індыі ([[Сікхізм|сікхаў]] і [[Сіпай|сіпаеў]]), і ў англа-сікхскіх вайнах 1845 - 1849 г. Таксама гуркі ваявалі ў [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]] супраць ворагоў [[Брытанская імперыя|Вялікай Брытаніі]] на Блізкім Усходзе і ў Францыі. У гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] гуркхі ваявалі ў Афрыцы, Паўднёва-Усходняй Азіі і Італіі. У 1982 годзе гуркі прынялі ўдзел у [[Фалклендская вайна|Фолклендскім канфлікце]]. У дадзены час колькасць гурскіх салдат і афіцэраў на брытанскай службе складае 2500. У ангельскія каралеўскія палкі могуць патрапіць юнакі не маладзейшыя за 17 гадоў. Мінімальны тэрмін службы — 5 гадоў. Гуркаў адрознівае суворая дысцыпліна, смеласць і вернасць прысязе<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.gurkhabde.com/becoming-a-gurkha/|загаловак="How to apply to become a Gurkha". Gurkha Brigade Association}}</ref>. Гуркхі належаць да розных непальськіх этнічных груп. Баявы кліч гуркаў «Jai Mahakali, Ayo Gorkhali» перакладаецца як «Слава Вялікай [[Калі (багіня)|Калі]], йдуць Гуркхі!». Традыцыйнай зброяй гуркхаў з'яўляецца баявы нож - кукры<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.gwt.org.uk/about-the-gurkhas/|загаловак=About the Gurkhas}}</ref>. == Гісторыя == Гуркхі вядуць сваё паходжанне ад паўночнаіндыйскіх [[Раджпуты|раджпутаў]] і [[Брахманы|брахманаў]], якія прыбылі ў Непал з захаду. Легендарны [[Bappa Rawal|Баппа Равал]] — прынц [[Kalbhoj|Кальбходжа,]] лічыцца першым гуркхам і продкам старажытнай каралеўскай сям'і, якая кіравала гэтым горным каралеўствам. [[Файл:Kukri.jpg|міні|Кукры - традыцыйны нож гуркаў.]] Паводле легенды, падчас палявання Баппа Равал сустрэў «святога воіна» ў джунглях [[Раджастхан|Раджастана]]. «Святы воін» — Гуру Горкханатх быў пагружаны ў глыбокую медытацыю, і Равал вырашыў у гэты час паклапаціцца пра яго. Гуру, удзячны за яго клопат, падарыў яму ''меч кукры'' — знакаміты нож з выгнутым лязом, якім гуркхі карыстаюцца і па сённяшні дзень. Ён таксама сказаў яму, што адгэтуль князь і яго народ будуць называцца гуркхамі. Вучні Гуру Горкханатха, дзякуючы сваёй мужнасці, неўзабаве сталі вельмі папулярнымі і атрымалі вялікае прызнанне. Далей легенда абвяшчае, што Гуру загадаў Равалу спыніць прасоўванне [[Іслам|ісламу]], паслядоўнікі якога ў той час уварваліся [[Афганістан|ў Афганістан]] (які тады быў будыйска-індуісцкай дзяржавай). Баппа ўзяў сваіх воінаў — гуркхаў — і вызваліў [[Афганістан]], (першапачаткова называўся [[Ghandhar|Гхандхар]] адкуль і паходзіць назва сучаснага штата [[Кандагар]] ). Дзякуючы іх дзеянням мусульмане спынілі свой наступ на [[Індыйскі субкантынент]] у 8 ст.<ref>{{Кніга|загаловак=Land of the Gurkhas; or, the Himalayan Kingdom of Nepal, p. 44, by W.B. Northy (London, 1937)}}</ref> У некаторых гісторыях нават гаворыцца, што Баппа (Кальбходж) пайшоў далей і заваяваў Іран і [[Ірак]], перамогшы ўсіх захопнікаў і ворагаў сваёй веры, перш чым пачаць аскетычнае жыццё ў адзіноце на вяршыні гары Меру. [[Файл:Eight Gurkha men depicted in a British Indian painting, 1815.jpg|міні|Гуркі падчас англа-непальскай вайны 1815 г.]] Назва гуркхі паходзіць не ад назвы рэгіёна ў Непале — Горкха, наадварот, той быў названы так толькі пасля таго, як гуркхі яго захапілі. На пачатку XVI стагоддзя некаторыя нашчадкі Бапы Равала пайшлі далей на ўсход і стварылі невялікую дзяржаву на тэрыторыі сучаснага Непала, якую яны назвалі Горкха ў гонар свайго святога заступніка. У 1769 годзе ў праўленні Шры Панча [[Махараджа|Махараджы]] Дхіраджа Прытхві Нараяна Шахдэва (1769–1775), дынастыя Горкха захапіла і пачала кіраваць практычна ўсёй тэрыторыяй сучаснага Непала. Пасля гэтага [[індуізм]] стаў дзяржаўнай рэлігіяй з моцным уплывам раджпутаў і вучэння Горкханатха. Паміж 1814 і 1816 гадамі гуркхі вялі жорсткую зацятую вайну з арміяй [[Брытанская Ост-Індская кампанія|Брытанскай Ост-Індскай кампаніі]]. Брытанцы былі ўражаныя гэтым адважным народам і пасля перамогі над імі і ўсталявання пратэктарату ў [[Непал|Непале]] пачалі фармаваць наёмныя палкі з гуркхаў. Аснова непальскай арміі, якая складалася з нашчадкаў арыстакратыі і індыйскіх раджпутаў, адмовілася служыць у гэтых падраздзяленнях у якасці звычайных салдат, і таму ім прапанавалі афіцэрскія званні ў брытанска-індыйскіх узброеных сілах. Астатнія непальцы [[Тыбецкая мова|тыбецкага]] паходжання сталі звычайнымі салдатамі. Адзін з афіцэраў гуркхаў — генерал Нарэндра Бір Сінгх нават стаў ад'ютантам лорда Маўнтбатэна, апошняга віцэ-караля Індыі. Пасля таго, як брытанцы пакінулі Індыю, гуркхі працягвалі служыць у брытанскай арміі. Хаця ў іх прыёме на службу кароне відавочныя прыкметы [[найміцтва]], аднак як і [[Французскі Замежны легіён|Французкі замежны легіён]] у артыкуле 47 [[Жэнеўскія канвенцыі|Жэнеўскай канвенцыі]], яны аб'яўлены выключэннем<ref>{{Кніга|спасылка=http://da.mod.uk/defac/colleges/csrc/document-listings/special/05%2804%29-JW.doc|загаловак=Wither, James (January 2005). "Expeditionary Forces for Post Modern Europe: Will European Military Weakness Provide an Opportunity for the New Condottieri?". Conflict Studies Research Centre. p. 11.|archive-date=21 кастрычніка 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071021003627/http://da.mod.uk/defac/colleges/csrc/document-listings/special/05%2804%29-JW.doc}}</ref> і згодна з міжнароднага правам, гуркхі разглядаюцца не як звычайныя найміты, а як [[Салдат|салдаты]]<ref>{{Кніга|загаловак=Rafał Jemielita. Karabiny do wynajęcia. „Focus”. 184, s. 10, 1 1 2008}}</ref>, што нясе ўсе вынікаючыя наступствы, а менавіта, у выпадку палону з імі абыходзяцца як з ваеннапалоннымі<ref>{{Кніга|спасылка=https://journals.openedition.org/conflits/11502|загаловак=Kinsey, Christopher (26 June 2008). "International Law and the Control of Mercenaries and Private Military Companies". Cultures & Conflits (52). doi:10.4000/conflits.11502. S2CID 152676827}}</ref>. У наш час непальцы ўтвараюць адну брыгаду ў брытанскай арміі. Іх колькасць скарацілася з першапачатковых 140 000 да прыблізна 2500 - 3500<ref>{{Кніга|загаловак=Mateusz "Biszop" Biskup, Śladami zapomnianych bohaterów w rozdziale: Najlepsi z najlepszych, Poznań: Vesper, 2011, s. 540-544, ISBN 978-83-7731-052-6}}</ref>. == Салдаты Ост-Індскай кампаніі == Калі гуркхі ў пач.19 ст. пачалі паступаць на службу ў каланіяльныя войскі, яны заключылі пагадненні з [[Ост-Індская кампанія|Ост-Індскай кампаніяй]]. Яны ўдзельнічалі ў наступных канфліктах: у вайне маратхаў (1817), пры [[Burthbore|Бертборы]] (сучасны [[Bharathpur|Бхаратхпур]] ) (1826), у Першай і Другой [[Сікхізм|сікхскіх]] войнах 1846 і 1848 гадоў. Падчас [[Паўстанне сіпаяў|сіпайскага паўстання]] ў 1857 годзе Гуркхі ваявалі на баку брытанцаў і сталі неад'емнай часткай брытанскай індыйскай арміі. Сірмурскія стральцы, адно з фарміраванняў гуркхаў, абаранялі штаб-кватэру брытанскіх войскаў у [[Дэлі]] (так званы дом індусаў Рао) больш за тры месяцы, страціўшы падчас баёў 327 з 490 сваіх салдат. Дванаццаць непальскіх палкоў таксама прынялі ўдзел у вызваленні [[Лакхнау]] пад камандаваннем Шры Ціна — Махараджы Махараны — [[Jung Bhadaur|Джунга Бахадура]]. == Брытанская індыйская армія == [[Файл:The Nusseree Battalion.JPG|міні|Гуркі 1857 г.]] З моманту падаўлення сіпайскага паўстання і да пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] палкі гуркхаў служылі, сярод іншага, у: [[М’янма|Бірме]], [[Афганістан|Афганістане]] на мяжы сучаснага [[Пакістан|Пакістана]], на [[Мальта|Мальце]] (падчас [[Расійска-турэцкая вайна (1877—1878)|руска-турэцкай вайны (1877–1878)]], на [[Кіпр (востраў)|Кіпры]], у [[Малайзія|Малаі]], у [[Гісторыя Кітая|Кітаі]] — падчас [[Іхэтуаньскае паўстанне|Баксёрскага паўстання]] (1900) і ў [[Тыбет|Тыбеце]] — падчас экспедыцыі Янгхасбенда (1903). Каля 100 000 гуркхаў ваявалі ў [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне.]] Яны прынялі ўдзел, сярод іншых у бітвах пры Лосе, Жываншы, Нёв-Шапелі і [[Іпр|Іпры]]; яны таксама былі ў [[Месапатамія|Месапатаміі]], [[Іран|Іране]], [[Палесціна|Палесціне]], дзе змагаліся супраць турак, а таксама ўдзельнічалі ў [[Бітва пры Галіпалі|бітве пры Галіпалі]]. Невялікі атрад таксама служыў з [[Томас Эдвард Лоўрэнс|Лоўрэнсам у Аравіі]]. [[Файл:Gurkhas NavyAndArmyIllustrated1896.jpg|міні|Гуркі 1896]] Падчас бітвы пры Лосе гуркхі змагаліся да апошняга чалавека і, па словах камандзіра Індыйскага корпуса, «знайшлі сябе ў [[Вальхала|Вальгалле]]». У Галіпалі яны таксама вызначыліся вялікай адвагай. У Сары-Баіры яны былі адзінымі за ўсю кампанію, хто дасягнуў і ўтрымаў вышыні, якія дазвалялі ім кантраляваць пралівы — галоўную мэту. Другі батальён 3-га стралковага палка прыняў удзел ва ўзяцці [[Багдад|Багдада]]. У міжваенныя гады гуркхі ўдзельнічалі ў Трэцяй афганскай вайне ў 1919 г. і шматлікіх сутыкненнях на мяжы з [[Пакістан|Пакістанам]], галоўным чынам у [[Вазірыстан|Вазірыстане]]. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] кароль Непала дазволіў брытанцам стварыць яшчэ 20 батальёнаў гуркхаў (у выніку чаго ў агульнай складанасці на службе брытанскай кароны засталося 40 непальскіх батальёнаў) і дазволіў ім служыць у любой кропцы свету. Акрамя падтрымання парадку ў Індыі, гуркхі таксама апынуліся ў Сірыі, Паўночнай [[Афрыка|Афрыцы]], [[Каралеўства Італія (1861—1946)|Італіі]], Грэцыі, а таксама прынялі ўдзел у абароне [[Сінгапур|Сінгапура]] і ў бітвах за Бірму. 4-ы батальён 10-га гуркхскага палка быў ядром т. зв. [[Chindici|Чындзіцкага]] войска, дзе ён змагаўся супраць японцаў, сярод іншых, у [[Імпхал|бітве пры Імхпале]] (сакавік-чэрвень 1944). === Афіцэрскія званні гуркхаў === Гуркхскія афіцэрскія званні і адпаведныя брытанскія званні: * Субэдар маёр/ [[Маёр]] * Субедар / [[Капітан]] * Джэмадар (цяпер Найб Субедар)/ [[паручнік]] * Ротны Хавільдар Маёр / Сяржант-маёр * Квартырмайстар роты Хавільдар / сержант квартэймейстр * Хавільдар / [[Сяржант]] * Наік/ [[Капрал]] * Лэнс Найк / капрал-лансер * Стралок / [[радавы]] [[Файл:Gurkhas on Patrol in Helmand MOD 45151723.jpg|міні|Жаўнеры і гуркі ў Афганістане 2010 г.]] === Палкі гуркхаў 1800–1946 гг. === * ''1-ы ўласны гуркхскі стралковы полк караля Георга V (Малаўнскі полк)'' (падраздзяленне сфарміравана ў 1815 годзе, перададзена ў індыйскую армію ў 1947 годзе) * ''2-гі ўласны гуркхскі вінтоўкавы полк караля Эдуарда VII (Сірмурскія вінтоўкі)'' (падраздзяленне сфарміравана ў 1815 годзе, перададзена брытанскай арміі ў 1948 годзе) * ''3-ці ўласны гуркхскі стралковы полк каралевы Аляксандры'' (падраздзяленне сфарміравана ў 1815 годзе, перададзена ў індыйскую армію ў 1947 годзе) * ''4-ы ўласны гуркхскі стралковы полк прынца Уэльскага'' (падраздзяленне сфарміравана ў 1857 годзе, перададзена ў індыйскую армію ў 1947 годзе) * ''5-ы Каралеўскі гуркхскі стралковы полк (Памежныя сілы)'' (падраздзяленне сфарміравана ў 1858 годзе, перададзена ў індыйскую армію ў 1947 годзе) * ''6-ы гуркхскі стралковы полк'', перайменаваны ў ''6-ы ўласны гуркхскі стралковы полк каралевы Лізаветы'' ў 1959 годзе (падраздзяленне сфарміравана ў 1817 годзе, перададзена брытанскай арміі ў 1948 годзе) * ''7-ы гуркхскі стралковы полк'', перайменаваны ў ''7-ы ўласны гуркхскі стралковы полк герцага Эдынбургскага'' ў 1959 годзе (падраздзяленне сфарміравана ў 1902 годзе, перададзена брытанскай арміі ў 1948 годзе) * ''8-ы стралковы полк Гуркхаў'' (падраздзяленне заснавана ў 1824 годзе, перададзена ў індыйскую армію ў 1947 годзе) * ''9-ы стралковы полк Гуркхаў'' (падраздзяленне сфарміравана ў 1817 годзе, перададзена ў індыйскую армію ў 1947 годзе) * ''10-ы ўласны гуркхскі стралковы полк прынцэсы Марыі'' (падраздзяленне сфарміравана ў 1890 годзе, перададзена брытанскай арміі ў 1948 годзе) * ''11-ы стралковы полк Горкха'' (1918–1922; адноўлены ў 1947 годзе пасля атрымання незалежнасці Індыі) * ''14-ы гуркхскі стралковы полк'' (1942–1946) * ''25-ы гуркхскі стралковы полк'' (1942–1946) * ''26-ы гуркхскі стралковы полк'' (1943–1946) * ''29-ы стралковы полк Гуркхаў'' (1943–1946) * ''38-ы гуркхскі стралковы полк'' (1943–1946) * ''42-гі Гуркхскі стралковы полк'' (падраздзяленне, сфарміраванае ў 1817 годзе як ''легіён Катак'', перайменаванае ў 1903 годзе ў ''6-ы Гуркхскі стралковы полк'' ) * ''44-ы Гуркхскі стралковы полк'' (падраздзяленне сфарміравана ў 1824 годзе як ''16-ы (Сілхетскі) мясцовы батальён'', перайменавана ''ў 8-ы Горкхскі стралковы полк'' у 1903 годзе) * ''56-ы гуркхскі стралковы полк'' (1943–1946) * ''710-ы гуркхскі стралковы полк'' (1943–1946) == Незалежнасць == Пасля атрымання Індыяй незалежнасці ад брытанскага панавання і падзелу ў 1947 г. 6 палкоў гуркхаў былі ўключаны ў склад індыйскай арміі, а 4 — у брытанскую армію. На расчараванне брытанцаў, гуркхі, якім была прадастаўлена магчымасць выбіраць свае падраздзяленні, часцей за ўсё выбіралі службу ў індыйскай арміі. Прычынай гэтага было ў асноўным імкненне гуркхаў служыць на знаёмай тэрыторыі і на ўзгодненых умовах, адзіным змяненнем стала замена брытанскіх афіцэраў індыйскімі. Спачатку лёс чатырох брытанскіх палкоў быў нявызначаны і, верагодна, быў перакінуты ў [[Брытанская Малая|Малайю]], а ў рэшце рэшт быў скарочаны да аднаго палка, у той час як адпаведныя індыйскія падраздзяленні павялічыліся ў памерах (было сфарміравана больш за першапачатковыя 12 батальёнаў). Але «індыйскія гуркхі» таксама былі расчараваныя, бо заробак быў ніжэйшы, чым у брытанскія часы, у той час як «брытанскія» гуркхі атрымлівалі ў гэтым плане больш высокія заробкі. === Падраздзяленні брытанскай арміі, якія складаліся з гуркхаў === Чатыры палкі гуркхаў далучыліся да брытанскай арміі 1 студзеня 1948 года: * ''2-і ўласны гуркхскі вінтоўкавы полк караля Эдуарда VII (вінтоўкі Сірмура)'' * ''6-ы ўласны гуркхскі ордэн каралевы Лізаветы'' * ''Гуркхскі ордэн 7-га герцага Эдынбургскага'' * ''10-ы ўласны гуркхскі вінтоўкавы полк прынцэсы Марыі'' Гэтыя адзінкі ўтварылі т.зв. «Брыгада гуркхаў», якая першапачаткова дыслакавалася ў [[Брытанская Малая|Малайі]] . Некаторыя з іх сфармавалі асобныя фарміраванні — інжынерныя, транспартныя, ваенна-паліцэйскія. Іх абавязкі там у асноўным заключаліся ў канваяванні і знішчэнні партызанскіх атрадаў. Затым некаторыя падраздзяленні прынялі ўдзел у падаўленні беспарадкаў у [[Бруней|Брунеі]] . Пасля заканчэння канфлікту гуркхаў перавялі ў [[Ганконг]], дзе яны забяспечвалі бяспеку падчас [[Культурная рэвалюцыя ў Кітаі|Культурнай рэвалюцыі ў Кітаі]] . У рэшце рэшт іх колькасць скарацілася да 8 тысяч. У той час некаторыя падраздзяленні былі размешчаны акрамя Ганконга, таксама ў Брунеі і Вялікабрытаніі. У 1974 годзе Пасля [[Turecka inwazja na Cypr|турэцкага ўварвання на Кіпр]] 10-ы гуркхскі полк абараняў брытанскую базу на гэтым востраве ў Дэкеліі, а пазней застаўся там, каб падтрымліваць мір і перашкаджаць баям паміж туркамі і грэкамі. 1 ліпеня 1997 г. Пасля таго, як Кітай захапіў Ганконг, іх колькасць скарацілася да 3400. Іх трэніровачны цэнтр быў перанесены ў [[Англія|Англію]]. Гуркхі ўдзельнічалі ў [[Фалклендская вайна|вайне за Фалклендскія і Мальвінскія астравы]] ў 1982 годзе. і на Балканах і ва [[Усходні Тымор|Усходнім Тыморы]]. Штогод у Непале праходзіць строгі адбор для набору 230 новых салдат (30 прэтэндэнтаў на адно месца). Яны павінны быць у добрым здароўі, ростам не менш за 157 см, ва ўзросце ад 17 да 22 гадоў і важыць не менш за 50 кг. Пасля прынясення прысягі на вернасць манарху абраныя кандыдаты перавозяць у Англію. Наступны этап у гарнізоне Кэтэрык у Паўночным Ёркшыры доўжыцца 9 месяцаў, на працягу якіх новыя салдаты паглыбляюць свае веды англійскай мовы, еўрапейскай культуры і звычаяў, і, вядома ж, ваенных вучэнняў. Палкі гуркхаў традыцыйна камплектуюцца брытанскімі афіцэрамі, якія свабодна валодаюць непальскай мовай. Кожныя тры гады гуркхі адпраўляюцца ў пяцімесячны адпачынак у [[Непал]]. Сярэдні тэрмін службы складае 20 гадоў<ref>{{Кніга|загаловак=Mateusz "Biszop" Biskup, Śladami zapomnianych bohaterów w rozdziale: Najlepsi z najlepszych, Poznań: Vesper, 2011, s. 540-544, ISBN 978-83-7731-052-6}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://londynek.net/czytelnia/article?jdnews_id=2577775|title=Gurkha Soldiers – Nepalczycy w Armii Jej Królewskiej Mości cz.I|website=londynek.net|pages=}}</ref> === Індыйскія гуркхі === Пасля атрымання Індыяй незалежнасці (1947 г.) у склад індыйскай арміі ўваходзілі наступныя падраздзяленні: * ''1-ы ўласны гуркхскі вінтоўкавы полк караля Георга V (Малаўнскі полк)'' * ''3-і ўласны ордэн гуркхскіх вінтовак каралевы Аляксандры'' * ''4-ы ўласны гуркхскі вінтоўкавы полк прынца Уэльскага'' * ''5-ы Каралеўскі гуркхскі стралковы полк (Памежныя войскі)'' * ''8-ы стралковы полк Гуркхаў'' * ''9-ы стралковы полк Гуркхаў'' З тых часоў назва гэтых войскаў была зменена на ''Горкха'' . Акрамя таго, быў створаны раней неіснуючы 11-ы полк. Пасля таго, як у 1950 г. Індыя стала рэспублікай, і ўсе каралеўскія тытулы былі адменены. 1-ы батальён 11-га палка ўдзельнічаў у [[Інда-пакістанскі канфлікт|пакістанска-індыйскіх сутыкненнях у 1999 годзе]] . У 1999 годзе У 1945 годзе 5-ы і 8-ы палкі былі адпраўлены ў міратворчую місію [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] у [[Сьера-Леонэ]] ( UNAMSIL ) для абароны алмазных радовішчаў ад [[Zjednoczony Front Rewolucyjny|Аб'яднанага рэвалюцыйнага фронту]] . === Сінгапурскі кантынгент === [[Файл:Gurkha IOC 1a.jpg|міні|Паліцэйскі жандарм у Сінгапуры.]] Кантынгент гуркхаў (GC) паліцыі Сінгапура быў сфарміраваны 9 красавіка 1949 года. з абраных былых брытанскіх салдат. Гэта падраздзяленне было створана для замены раней расфармаваных [[Сікхізм|сікхскіх]] падраздзяленняў. ГК у першую чаргу служыць добра ўзброенай і падрыхтаванай сілай бяспекі, якая выкарыстоўваецца для падаўлення магчымых беспарадкаў і сацыяльных хваляванняў. Гэта падраздзяленне карыстаецца вялікай грамадскай сімпатыяй дзякуючы свайму прафесіяналізму і адвазе. Пасля тэрактаў 11 верасня члены ГК ахоўваюць ключавыя пункты ў горадзе і патрулююць вуліцы; раней гэтыя падраздзяленні рэдка можна было ўбачыць у грамадскіх месцах. '''Цікавосткі''' Гуркхі былі ўзнагароджаны за сваю службу, у тым ліку: 13 крыжоў Вікторыі (усе, акрамя аднаго, былі ўзнагароджаны да здабыцця Індыяй незалежнасці). Яшчэ 13 узнагарод былі ўручаны брытанскім афіцэрам, якія служылі ў палках гуркхаў. Этнічна гуркхі маюць індуісцка-тыбецкае паходжанне. Многія з іх прытрымліваюцца тыбецкага варыянту будызму. Большасць з іх прадстаўляюць такія этнічныя групы, як Гурунг, Магар, Таманг, Кхаса і Кіранты. Усе гуркхі размаўляюць на непальскай. Характэрнай адметнасцю гуркхаў з'яўляюцца іх нажы, так званыя кукри. У сярэдзіне 1980-х гадоў групы людзей з непальскімі каранямі ў Заходняй Бенгаліі пачалі арганізоўвацца ў Фронт нацыянальнага вызвалення, які патрабаваў стварэння ўласнай дзяржавы. У 1988 годзе яны атрымалі шырэйшую аўтаномію. Абыходжанне з гуркхамі ў брытанскай арміі было прадметам шматлікіх спрэчак з таго часу, як высветлілася, што ім плацяць менш, чым брытанцам, якія выконваюць тую ж службу. Больш за тое, сем'ям былых вайскоўцаў-гуркхаў часта адмаўляюць у ПМЖ у Вялікабрытаніі і вымушаюць пакінуць краіну (значная частка з іх пасялілася ў [[Ганконг|Ганконгу]], дзе часта служаць у прыватных ахоўных кампаніях - цікавым можа быць той факт, што нямецкая мадэль [[Клаўдзія Шыфер|Клаўдыя Шыфер]] наняла ў якасці ахоўнікаў некалькіх гуркхаў)<ref>{{Кніга|загаловак=Biskup M."B.", Śladami zapomnianych bohaterów w rozdziale: Najlepsi z najlepszych, Poznań: Vesper, 2011, s. 540-544, ISBN 978-83-7731-052-6}}</ref>. == Зноскі == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гісторыя Індыі]] [[Катэгорыя:Народы Непала]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 0fujfd57cn6c7dnfep33vv8chj7f6u6 0 814098 5199150 5196231 2026-09-14T17:56:36Z DBatura 73587 /* Літаратура */ 5199150 wikitext text/x-wiki [[File:Kryž Eŭfrasińni Połackaj. Крыж Эўфрасіньні Полацкай (M. Mironaŭ, 1910).jpg|міні|Фотаздымак арыгінала Крыжа Ефрасінні Полацкай, 1910 год.]] '''Знікненне і пошукі крыжа Ефрасінні Полацкай''' — праблема лёсу арыгінальнай версіі [[Крыж Еўфрасінні Полацкай|Крыжа Ефрасінні Полацкай]], значнай беларускай сярэднявечнай рэліквіі. Артэфакт знік у 1941 годзе ў пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з будынка [[Магілёўскі абласны камітэт КПБ|Магілёўскага абкама]]. Паводле розных версій, святыня ці то згубілася ў ходзе эвакуацыі і трапіла ў [[Расія|Расію]], ці то апынулася пасля савецкай эвакуацыі альбо выкрадання немцамі ў [[ЗША]], ці то выкрадзена дырэктарам [[Магілёўскі абласны краязнаўчы музей|магілёўскага музея]] [[Іван Сяргеевіч Мігулін|Іванам Мігуліным]] разам са змоўшчыкамі, ці то замуравана духавенствам у сцяну. З [[Распад СССР|распадам СССР]] тэма знікнення крыжа набыла яшчэ большую актуальнасць. Беларускія гісторыкі, грамадскія дзеячы, дыпламаты і супрацоўнікі КДБ, пры падтрымцы прадстаўнікоў ЗША, Расіі і [[Інтэрпол]]а, праводзілі пошукі рэліквіі. Прапрацоўваліся розныя версіі. Аднак канкрэтных вынікаў пошукі так і не далі. Беларускае грамадства, асабліва [[праваслаўе ў Беларусі|праваслаўнае насельніцтва]], спадзяецца на вяртанне крыжа, паколькі для краіны значнасць рэліквіі ў рэлігійным, нацыянальна-культурным, гістарычным і палітычным плане вялікая. Улады і апазіцыя сыходзяцца ў меркаванні з грамадзянамі ў асаблівым для нацыі статусе крыжа. Яго вобраз выкарыстоўваецца ў [[гістарычная палітыка Беларусі|гістарычным наратыве]] і [[ідэалогія беларускай дзяржавы|дзяржаўнай ідэалогіі]]. == Значэнне праблемы == [[File:Магілёўскі абласны мастацкі музей. Захаваная спадчына. 136.jpg|міні|злева|Экспазіцыя Крыжа Ефрасінні Полацкай у былым пакоі-сейфе, з якой ён знік у 1941 годзе.]] Крыж выкананы ў 1161 годзе [[Лазар Богша|Лазарам Богшам]] па замове [[Ефрасіння Полацкая|Ефрасінні Полацкай]]{{sfn|Арбузов|2011|с=79}}. Большую частку сваёй гісторыі захоўваўся ў [[Спаса-Праабражэнская царква (Полацк)|Спаса-Праабражэнскай царкве]] ў [[Полацк]]у. У 1921 годзе святыня рэквізавана і знаходзілася ў мясцовым фінаддзеле. Праз сем гадоў дырэктар Беларускага дзяржаўнага музея [[Вацлаў Ластоўскі]] адправіўся з экспедыцыяй у Полацк, каб адшукаць рэліквію. Знойдзены крыж адправілі ў [[Мінск]], а затым у [[Магілёў]], дзе ён захоўваўся ў пакоі-сейфе [[Магілёўскі абласны камітэт КПБ|Магілёўскага абкама]] і гаркама партыі. У 1941 года, калі пачалася [[Вялікая Айчынная вайна]], артэфакт бясследна знік{{sfn|Арбузов|2011|с=73}}. У тыя дні з Магілёва зніклі і іншыя каштоўнасці. Паводле спісу за снежань 1944 года, акрамя крыжа (запісаны пад № 3), знікла і [[Слуцкае Евангелле|Слуцкае Евангелле 1581 года]] (№ 21){{sfn|Арбузов|2011|с=78}}, а таксама 20 іншых Евангелляў, залаты і сярэбраны ключы Магілёва, сярэбраныя пячаткі, дадзеныя гораду [[Магдэбургскае права|Магдэбургскім правам]], залатыя ўпрыгожванні, знойдзеныя на раскопках [[Пампеі]], сярэбраная булава [[кароль Рэчы Паспалітай|караля Рэчы Паспалітай]] [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]], абразы [[Бялыніцкі абраз Божай Маці|Бялыніцкай Маці Божай]], Спаскай Маці Божай і іншыя, троннае крэсла [[Кацярына Вялікая|Кацярыны II]], сані [[Напалеон Банапарт|Напалеона]], карціны [[Уладзімір Лукіч Баравікоўскі|Уладзіміра Баравікоўскага]], калекцыі [[Беларускі народны касцюм|беларускага адзення]]{{sfn|Селицкая|2010|loc=Вместе с Крестом находились золото Помпеи, тронное кресло Екатерины IIи сани Наполеона}}. Былі вылучана некалькі версій далейшага лёсу рэліквіі<ref>Кирилл Калечиц. [https://mlyn.by/15032025/krest-evfrosinii-poloczkoj-gde-on-teorii-i-dogadki/ Крест Ефросинии Полоцкой: где он? Теории и догадки] // Мінская праўда, 15 марта 2025</ref><ref name="марозава"/>: * «'''Расійская'''». Падчас эвакуацыі каштоўнасцяў вопіс вырабляўся альбо карава і ў спешцы, альбо зусім не праводзіўся. Як следства, экспанат быў вывезены ў [[РСФСР]] і, не маючы дакументальнага суправаджэння, згубіўся. * «'''Заходняя'''». Святыня не была вывезена і трапіла ў рукі немцаў, якія вывезлі яе з Беларусі. Пад канец вайны ім маглі завалодаць амерыканскія ваенныя, праз якіх крыж трапіў у прыватныя рукі. Паводле іншай інфармацыі, ён апынуўся на Захадзе не праз немцаў, а праз савецкія ўлады. Сярод магчымых месцаў знаходжання — Фонд Моргана. * «'''Беларуская'''». Крыж надзейна схавалі ў Беларусі, умураваўшы ў сцяну альбо іншым спосабам. На сённяшні дзень ні адна з гэтых версій пакуль не знайшла пацверджання{{sfn|Арбузов|2011|с=77}}<ref name="марозава"/>. Адносна важнасці артэфакта гісторык [[Анатоль Арбузаў]] пісаў{{sfn|Арбузов|2011|с=77}}:{{Цытата|Крыж Ефрасінні Полацкай — не проста каштоўнасць, не проста шэдэўр ювелірнага мастацтва, гэта — не толькі нацыянальная святыня беларускага народа, але і праваслаўная святыня, каштоўная рэліквія сусветнага хрысціянства. Пошукі працягваюцца, і вельмі хочацца верыць, што святыня ўсё ж вернецца ў Беларусь. Так павінна быць па законе Справядлівасці.}} Як і [[Бурштынавы пакой]], крыж увайшоў у дзясятку самых каштоўных зніклых прадметаў мастацтваў. Хоць у 1990-я гады створана копія, нічым не адрозная ад арыгінала, зыходнік вабіў знатакоў і вернікаў сваім духоўным і гістарычным напаўненнем. Для Беларусі ён меў вялікае значэнне, бо святыню вырабіла беларуская святая для сваіх жа землякоў. Крыж задумваўся Ефрасінняй Полацкай як абаронца і захавальнік народа [[Полацкае княства|Полацкага княства]]. Рэліквія ўпісвала Беларусь і беларусаў у еўрапейскую гісторыю, так як Лазар Богша не толькі зрабіў яго па канонах сярэднявечнага еўрапейскага мастацтва, але і прыўнёс у твор мясцовы каларыт, які вылучаў яго сярод падобных рэліквій. Факт аднаўлення крыжа ў незалежнай Беларусі сведчыць пра важнасць яго для праваслаўнага насельніцтва краіны, якое спадзяецца на вяртанне экспаната{{sfn|Арбузов|2011|с=79}}<ref name="марозава"/>. Як паказваў гісторык [[Міхаіл Васілевіч Стралец|Міхаіл Стралец]], у нацыянальнай памяці Беларусі не існуе артэфакта, які мог бы параўнацца з ім па ўзроўні сімвалічнай, сакральнай і палітычнай значнасці. Шмат у чым такі статус экспанат набыў за кошт надпісу-завяшчання, выразаным на бакавых тарцах самой Еўфрасініяй Полацкай<ref name="нг"/>: {{Цытата|У лета 6669 (1161 год ад нараджэння Хрыстова) пакладае Еўфрасіння сумленны крыж у манастыры сваім, у царкве Святога Спаса. Ды не вынясецца з манастыра ніколі ж, бо ні прадаць, ні аддаць. Калі хто гэтага не паслухае, знясе яго з манастыра, хай не будзе яму памочнікам сумленны Крыж ні ў гэты век, ні ў будучы і хай будзе пракляты Святою Жыватворчай...}} Гэта заклён, накіраваны супраць любой формы адчужэння манастырскай уласнасці, у ментальнасці наступных пакаленняў атрымаў фатальны характар. Уся далейшая шматвяковая гісторыя перасоўванняў і канчатковай страты святыні ўспрымаецца вернікамі праз прызму парушэння гэтага запавету<ref name="нг"/>. У пачатку 1990-х гадоў, пасля [[Распад СССР|распаду СССР]] і здабыцця [[Беларусь|Рэспублікай Беларусь]] незалежнасці, тэма пошуку крыжа Еўфрасінні Полацкай стала адным з галоўных лейтматываў грамадскіх, навуковых і палітычных дыскусій. Маладая дзяржава, якая апынулася ў сітуацыі недахопу кансалідуючых ідэалагем, мела патрэбу ў гістарычных сімвалах, здольных пацвердзіць яе ўкараненне ў еўрапейскім гістарычным працэсе. Так, напрыклад, прэзідэнт [[Аляксандр Лукашэнка]], выступаючы ў студзені 2025-га, прызнаў, што пошук крыжа Еўфрасінні ў пачатку 1990-х гадоў быў найважнейшай тэмай. Лукашэнка падкрэсліў, што без захавання матэрыяльнай і духоўнай спадчыны продкаў не можа быць ні нацыі, ні дзяржавы. У гэтай оптыцы Крыж Еўфрасінні Полацкай інтэгруецца ў [[канцэпцыя гісторыі беларускай дзяржаўнасці|наратыў аб тысячагадовай беларускай дзяржаўнасці]]. У [[ідэалогія беларускай дзяржавы|дзяржідэалогіі]] выкарыстоўваецца вобраз крыжа як прыклад уключэння беларусаў у сусветную гісторыю са сваімі эксклюзіўнымі архітэктурнымі і мастацкімі формамі. Дадзеныя ідэі падзяляюць таксама грамадзянская супольнасць, [[беларуская дэмакратычная апазіцыя|апазіцыя]], інтэлігенцыя і дзеячы сучаснага мастацтва<ref name="нг">Михаил Стрелец. [https://www.ng.ru/ng_religii/2026-07-07/8_9532_symbolism.html Сила креста Евфросинии Полоцкой] // Независимая газета, 7 июля 2026</ref>. == Паказанні Івана Мігуліна== [[File:Магілёўскія відарысы 05.jpg|міні|Былы будынак Магілёўскага абкама КП(б)Б. Першапачаткова — [[Будынак пазямельна-сялянскага банка (Магілёў)|Пазямельна-сялянскі банк]]. У міжваенны перыяд тут знаходзіўся абласны краязнаўчы музей, які пазней быў перамешчаны ў іншы будынак, а стары перадалі пад абкам. Цяпер — [[Магілёўскі абласны мастацкі музей імя П. В. Масленікава]].]] Як сцвярджаў былы дырэктар [[Магілёўскі абласны краязнаўчы музей|Магілёўскага абласного музея]] [[Іван Сяргеевіч Мігулін|Іван Мігулін]] (пам. у 1995), у будынку абкама падчас акупацыі была размешчана нямецкая ваенная часць. Доўгі час на так званы «пакой-сейф» фашысты не звярталі ўвагі. Але аднойчы адзін салдат дабраўся па лесвіцы да акна з кратамі і ўбачыў, што за ім нешта блішчыць, пасля чаго немцы зрэзалі цяжкія дзверы аўтагенам і вывезлі ўсе каштоўнасці ў невядомым кірунку{{sfn|Арбузов|2011|с=73—74}}. Хоць былы дырэктар не вельмі хацеў распаўсюджвацца пра лёс крыжа, але, пасля палемічных публікацый у газетах «[[Веснік Магілёва]]» і «[[Савецкая Беларусь (газета)|Советская Белоруссия]]», 20 верасня 1991 года ў першым выданні Мігулін паведаміў, на другі дзень вайны ён вырашыў вывезці самыя каштоўныя экспанаты музея, уключаючы крыж, загарад. Нечакана дырэктар быў арыштаваны камендантам горада як панікёр. Толькі ўмяшанне знаёмага зампаліта выратавала яго. Пасля чаго Мігулін у складзе апалчэння ўдзельнічаў у [[Абарона Магілёва (1941)|абароне горада]]. 29 чэрвеня мужчына вярнуўся ў будынак абкама, але яго не пусціў нарад [[Міліцыя СССР|міліцыі]]. Ён пайшоў да чэкістаў, і тыя паведамілі, што ўсе работнікі музея эвакуіраваліся. Мігулін спытаў у чэкістаў: што рабіць з музейнай маёмасцю? Невядомы маёр загадаў ахоўваць каштоўнасці. Аднак дырэктар у той жа дзень сеў з сям’ёй у цягнік і паехаў у тыл, вырашыўшы, што каштоўнасці ўжо вывезены, і не знайшоўшы час праверыць, ці так гэта на самай справе. У 1944 годзе, на другі дзень вызвалення, дырэктар вярнуўся і сустрэўся з настаўнікам Лукоўнікавым, які да вайны быў членам музейнага савета. Той распавёў, што будынак музея быў спалены ў апошнія дні абароны горада згодна з указам [[Іосіф Сталін|Сталіна]] ад 3 ліпеня «Знішчыць усе матэрыяльныя і культурныя каштоўнасці, якія застаюцца нявывезенымі». Упершыню гэтую гісторыю ён выклаў на партсходзе 19 кастрычніка 1949 года, пасля праверкі музея спецыяльнай камісіяй. Тады дырэктара абвінавацілі ў тым, што той «кінуў на волю лёсу вялікія дзяржаўныя каштоўнасці і дэзерціраваў у тыл», і абвясцілі строгую вымову з занясеннем ва ўліковую картку{{sfn|Селицкая|2010|loc=Однорукий директор музея поделил сокровища с чекистами?}}{{sfn|Селицкая|2003|loc=Что сказал директор?}}. У наступным яго версія крытыкавалася. Па-першае, часу для эвакуацыі рэліквіі з Магілёва ў першыя дні вайны хапала. Па-другое, старыя браняваныя (да таго ж абсалютна цэлыя) дзверы ў будынку знялі толькі ў канцы 90-х гадоў, а іншыя, кратаваныя, стаяць да гэтага часу{{sfn|Арбузов|2011|с=74}}. Са слоў магілёўскіх старажылаў, якія публічна заявілі ў эпоху [[Галоснасць|галоснасці]]{{sfn|Селицкая|2010|loc=Однорукий директор музея поделил сокровища с чекистами?}}, у чэрвені ў будынак увайшла група людзей у форме [[НКУС]] (альбо пераапранутых бандытаў). Адкрыўшы пакой-сейф, яны склалі каштоўнасці ў загадзя падрыхтаваныя мяшкі і кудысьці павезлі{{sfn|Арбузов|2011|с=74}}. Нібыта Мігулін падзяліў з імі музейныя скарбы, што ён сам абвяргаў на старонках «Магілёўскага весніка», бо ваяваў у апалчэнні, а пасля адразу ж з’ехаў з горада. Як той дадаў, па дарозе ён выкінуў з акна вагона ключы ад браняванага пакоя-сейфа і спаслаўся на тое, што яго алібі можа пацвердзіць тагачасны намеснік Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР [[Іван Фролавіч Клімаў|Іван Клімаў]]{{sfn|Селицкая|2010|loc=Однорукий директор музея поделил сокровища с чекистами?}}. Тым не менш, новы дырэктар Іван Скварцоў у газеце «Магілёўскія ведамасці» за 1 сакавіка 1997 года распавёў, што Мігулін у прыватных размовах адкрыта выхваліўся наяўным у яго багаццем, а адзін раз, нават прынёс вельмі рэдкую брашуру пра горад, выдадзеную ў 1928 годзе. Калі ж у яго спыталі, адкуль узялася гэтак рэдкая кніга, адказаў, што з яго асабістай бібліятэкі. Хоць да таго сцвярджаў, што ўсе яго рэчы згарэлі разам з кватэрай у гады вайны{{sfn|Селицкая|2003|loc=Что сказал директор?}}. Людміла Сяліцкая ў выданні «[[Камсамольская праўда]]» прымеціла, што пасля вызвалення Беларусі дырэктарам было складзена два спісы страчаных экспанатаў. Першы прадстаўлены 22 снежня 1944 года, дзе фігуравала 89 пазіцый{{sfn|Селицкая|2010|loc=Вместе с Крестом находились золото Помпеи, тронное кресло Екатерины IIи сани Наполеона}}. 17 верасня 1947 года Мігулін склаў другі вопіс музейных страт і пералічыў усяго 24 пазіцыі. Усё гэта наводзіць падазрэнні на Мігуліна, як і досыць мяккае пакаранне за пакіданне экспанатаў{{sfn|Селицкая|2010|loc=Однорукий директор музея поделил сокровища с чекистами?}}. У сваю чаргу ў пацверджанне слоў Мігуліна расійскі даследчык Мікалай Пятроўскі, чый артыкул 6 красавіка 2000 года перадрукавалі «Магілёўскія ведамасці», паказваў, што падчас знаёмства з адным з фондаў «[[Штаб рэйхсляйтэра Розенберга|Аператыўнага штаба Розенберга]]», які знаходзіцца цяпер у Цэнтральным дзяржаўным архіве Кіева, ён наткнуўся на шматзначны запіс, дзе згаданы нейкі «магілёўскі срэбны скарб». Нібыта ён знаходзіцца ў [[Смаленск]]у ў [[Служба бяспекі (Трэці рэйх)|СД]], аднак афіцыйна ўжо перададзена Штабу, а менавіта зондэркамандзе «Смаленск». Скарб складаецца з 369 асобных прадметаў, упакаваных у 4 вялікіх скрыні{{sfn|Селицкая|2003|loc=Чекисты идут по следу}}. == Правядзенне пошукаў == === Першыя спробы === Адразу пасля заканчэння Вялікай Айчыннай вайны вялося расследаванне аб знікненні скарбаў, але рэальных вынікаў яно не дало<ref name="смартпресс"/>. У 1960-я магілёўскі абласны музей звярнуўся ў [[Эрмітаж]] з запытам пра лёс крыжа Ефрасінні. У адказе паведамлялася, што рэліквія трапіла ў калекцыю мільянераў Морганаў і знаходзіцца ў [[Нью-Ёрк]]у. Аднак гэтаму няма дакументальных пацверджанняў{{sfn|Арбузов|2011|с=74}}. 10 красавіка 1970 года ў кабінеце ў намесніка Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Івана Клімава для размовы аб знікненні крыжа былі запрошаны два дырэктары магілёўскага музея — даваенны, Іван Мігулін, пры якім крыж знік, і новы, Іван Скварцоў, які напісаў запыт у Эрмітаж. Туды ж накіраваліся гісторык [[Адам Мальдзіс]] і археолаг [[Георгій Васільевіч Штыхаў|Георгій Штыхаў]]. Мігулін, па словах Мальдзіса, выглядаў узнятым: яго кій бесперапынна шаркаў па падлозе. Падчас сустрэчы Мігулін акцэнтаваў увагу на тым, што перад прыходам немцаў у будынку гаспадарылі адны партыйцы, «масквічы нейкія». Пасля гэтага Клімаў камусьці патэлефанаваў, а затым звярнуўся да экс-дырэктара{{sfn|Селицкая|2010|loc=Как профессор Адам Мальдис впервые догадался, что Крест в России?}}: {{Цытата|Ведаеш, дзед, ніводнаму твайму слову не веру. Я вось пагаварыў з адным таварышам, з якім разам адказваў у 1941-м за эвакуацыю Магілёва. Ты ж не прыйшоў да мяне і не патлумачыў, што крыж каштуе даражэй, чым які-небудзь станок... А Морган... Можа, потым усё патрапіла і да Моргана. Паспрабуем на ўсялякі выпадак падрыхтаваць паперы нашаму паслу ў ЗША.}} У першыя хвіліны Мальдзіс не зразумеў, чаму высокі начальнік пасля таямнічага званка наверх раптам страціў цікавасць да крыжа. Але неўзабаве здагадаўся, у чым справа. Таму што адразу пасля гэтага загадкавага званка на ўсе спробы працягнуць пошукі крыжа было накладзена сакрэтнае табу{{sfn|Селицкая|2010|loc=Как профессор Адам Мальдис впервые догадался, что Крест в России?}}. Не дапамог нават чэкіст з Магілёва Дзямідаў, які спачатку паабяцаў новаму дырэктару музея Івана Скварцова дапамогу, бо таго раптоўна перавялі ў іншы горад{{sfn|Арбузов|2011|с=74—75}}. Пошукі на афіцыйным узроўні, па сутнасці, апынуліся, замарожанымі на доўгія 20 гадоў{{sfn|Селицкая|2010|loc=Как профессор Адам Мальдис впервые догадался, что Крест в России?}}. Усё ж у канцы 1970-х гадоў супрацоўнікі [[КДБ СССР]] правялі апытанне грамадзян, якія маглі нешта ведаць пра лёс крыжа і ўсіх музейных каштоўнасцяў. Спецслужбіст Іван Юркін, які тады толькі пачынаў сваю кар’еру, адзначыў<ref name="смартпресс">[https://smartpress.by/idea/istoriya/49185/ Тайна Креста Евфросинии Полоцкой: где находится реликвия сегодня?] // Смартпресс, 4 августа 2023</ref>: {{Цытата|Часам складвалася ўражанне, што людзі проста пераказваюць тое, што чулі ад іншых, дадаючы нейкія нязначныя дэталі. Пры праверцы сведчанняў, нітка вышуку абрывалася альбо мы наогул ўпіраліся ў тупік.}} === Амерыканскі напрамак === [[File:Adam Maldzis.jpg|міні|злева|Адам Мальдзіс.]] Доктар філалагічных навук, прафесар [[Адам Мальдзіс]] рабіў неаднаразовыя спробы знайсці крыж, шмат разоў падымаў гэтае пытанне ў прэсе. Паводле яго расследаванняў, крыж не быў выкрадзены нямецкімі войскамі, як заяўлялі савецкія партыйныя дзеячы{{sfn|Арбузов|2011|с=78}}. Тым не менш, у штотыднёвіку «[[Літаратура і мастацтва]]» Мальдзіс у сваім артыкуле «Сляды продкаў» настойваў менавіта на амерыканскай версіі. Яшчэ ў 1974 годзе{{sfn|Арбузов|2011|с=76}} [[Беларусы ў ЗША|беларускія амерыканцы]] [[Вітаўт Кіпель]] і [[Вітаўт Тумаш]] зацікавіліся прапановай вучонага і звярнуліся ў Нью-Ёрку да супрацоўнікаў [[Бібліятэка і музей Моргана|морганаўскай бібліятэкі і калекцыі твораў мастацтваў]]. Зварот быў складзены ад [[Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку|Беларускага інстытута навукі і мастацтва]], што зрэшты ні да чаго не прывяло{{sfn|Арбузов|2011|с=75}}. Падчас святаў, прысвечаных 500-годдзю ўсходнеславянскага першадрукара [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]], Мальдзіс выпадкова сустрэўся ў Полацку з доктарам гістарычных навук, супрацоўнікам [[Эрмітаж]]а [[Барыс Віктаравіч Сапуноў|Барысам Сапуновым]]. Аказалася, што пецябруржац у 1960-я як раз пісаў адказ у краязнаўчы музей горада Магілёва. Сапуноў пацвердзіў, што крыж Ефрасінні быў закуплены ў калекцыю Морганаў на аўкцыёне ў [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]] адразу ж пасля вайны. А гэта азначае, што ў беларусаў як быццам і няма юрыдычных правоў на рэліквію. Праз некалькі тыдняў пасля размовы Сапуновым, Мальдзіс у якасці члена беларускай дэлегацыі прыбыў на чарговую сесію [[ААН]] у Нью-Ёрку. Паміж справай гісторык наведаў фонд Моргана і сустрэў з рускай эмігранткай Яўгеніяй Зазоўскай, якая ведала славянскімі рукапісамі і рэдкімі выданнямі ў бібліятэцы Моргана. Мальдзіс звярнуўся да яе з просьбай паглядзець каталог музейных фондаў. Зазоўская адказала, што пра існаванне такога каталога ёй не вядома. Хоць у 1974 годзе, калі з лёсам крыжа разбіраўся Тумаш, ён знаёміўся з каталогам фонда{{sfn|Арбузов|2011|с=76}}. [[File:Pierpont Morgan Library.jpg|міні|Бібліятэка-музей Моргана ў Нью-Ёрку.]] Разам з тым даследчык сустрэўся з [[Антон Антонавіч Шукелойць|Антонам Шукелойцем]]. У гады нямецкай акупацыі той узначальваў Мінскі гісторыка-мастацкі музей. Шукелойць выказаў свой пункт гледжання: нацыянальную святыню хутчэй вывезлі на ўсход, магчыма, раздзялілі. Нью-ёркскія пошукі завяршыліся ў кастрычніку 1990 года візітам у Морганаўскі фонд [[Міністэрства замежных спраў БССР|міністра замежных спраў БССР]] [[Пётр Кузьміч Краўчанка|Пятра Краўчанкі]]. Суправаджалі міністра Адам Мальдзіс і супрацоўнік беларускага прадстаўніцтва ААН. Паводле Антоля Арбузава, дырэктару фонду быў перададзены афіцыйны запыт аб Крыжы Ефрасінні Полацкай. Праз некаторы час МЗС Беларусі прыйшоў афіцыйны адказ, з якога вынікала, што ў самім фондзе яго няма. Таксама адзначалася, што сям’я Морганаў мае і прыватныя калекцыі, аднак за іх, як вынікала з дасланага дакумента, адміністрацыя адказваць не можа{{sfn|Арбузов|2011|с=76—77}}. Ва ўспамінах Краўчанкі гэтая гісторыя трохі адрозніваецца. Першапачаткова ўсю працу праводзіў Мальдзіс. Ужо ў першыя тыдні знаходжання ў Нью-Ёрку ён наведаў бібліятэкі, музеі, архівы, правёў шмат сустрэч з прадстаўнікамі беларускай эміграцыі. Гэтыя наведванні і сабраная інфармацыя далі меркаваць, што многія адказы на пытанні, якія ўзнікаюць, можна знайсці ў экспазіцыях і запасніках музея фонду Моргана. Навукоўцу ўдалося пазнаёміцца і ўсталяваць добры кантакт з Зазоўскай. Яна распавяла яму, што ў запасніках музея захоўваюцца больш за 300 сярэднявечных еўрапейскіх крыжоў. Але тэрмін камандзіроўкі Мальдыса паступова падыходзіў да канца. Пошукам страчанай рэліквіі прыйшлося займацца самому міністру. Краўчанка звязаўся з дырэктарам гэтага музея, афіцыйна паведаміў яму пра сваё жаданне азнаёміцца з экспазіцыяй. Праўда прыйшлося прымяніць дыпламатычную хітрасць паказаўшы, што яго цікавяць не крыжы, а сярэднявечныя кніжныя мініяцюры. Дырэктар даў згоду, і неўзабаве Краўчанка апынуўся ў Фондзе Моргана<ref name="борисов"/>. У ненадакучлівай гутарцы факт існавання калекцыі крыжоў пацвердзіўся. Але яе апісання і класіфікацыі ў музеі не было. Краўчанка паказаў здымак святыні. Дырэктар заявіў, што дасць яму адказ праз два тыдні, але так і не звязаўся з ім. Тады Краўчанка запрасіў некалькі уплывовых [[СМІ ЗША|амерыканскіх журналістаў]] і распавёў ім усю гэтую гісторыю з Фондам Моргана. Пасля гэтай сустрэчы ў прэсе з’явілася шэраг публікацый, якія ў пэўнай ступені аказалі ціск на сямейства мільярдэраў. У гэтых артыкулах, вядома, не сцвярджалася, што крыж Еўфрасінні Полацкай знаходзіцца ў Морганаў, але выказвалася меркаванне, што зацягванне з адказам ускосна гэта прадугледжвае<ref name="борисов"/>. У тым жа годзе свае пошукі пачаў журналіст [[Аляксандр Міхайлавіч Лукашук|Алесь Лукашук]]. Ён сустрэўся з мастацкім экспертам [[Ракфелер-цэнтр|Ракфелераўскага цэнтра]] Аліў Брагозі, якая, выслухаўшы апісанне рэліквіі, запэўніла, што падобнага крыжа ў мастацкай калекцыі [[Ракфелеры|Ракфелераў]] няма і ніколі не было. Спецыялістка параіла беларусу звярнуцца ў прыватнае нью-ёркскае агенцтва, якое выдае сусветны каталог выкрадзеных твораў мастацтва. Але, як высветлілася, гэты каталог фіксуе толькі рэчы, якія знаходзіліся ў вышуку пасля 1945 года. Некалькі іншых спробаў, зробленых Лукашукам (напрыклад, наведванне фонду Моргана), таксама не ўвянчаліся поспехам{{sfn|Арбузов|2011|с=75}}. ===Расійскі напрамак === [[Файл:Село Воробьёво.jpg|міні|Ленінскія горы ў 1940-я.]] У 1995 годзе<ref>{{артыкул|загаловак=КГБ ищет крест Ефросиньи Полоцкой|выданне=Витебский Курьер М|год=1995|чысло=15|месяц=9|нумар=37|старонкі=3}}</reF> пошукамі заняўся супрацоўнік упраўлення [[КДБ Беларусі|Камітэта дзяржбяспекі]] па [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] Сяргей Багдановіч. Ён прапрацоўваў расійскую версію. Згодна з чуткамі, што хадзілі тады, магілёўскія скарбы забрала група НКУС на чале з капітанам Віктарам Пудзіным. Багдановіча зацікавіла сведчанне 75-гадовага жыхара Магілёва Пятра Паддубскага. Ветэран распавёў супрацоўніку, што ў разгар баёў яго, выпускніка сельгастэхнікума, які меў правы кіроўцы, выклікаў да сябе начальнік гарадскога гарнізона Ваяводзін, каб забраць і вывезці важны груз. 13 ліпеня Паддубскі, падчас выканання работ, пачуў вокліч: «Які крыж прыгожы!». Машыну з грузам узялі пад ахову шасцёра супрацоўнікаў НКУС на чале з маёрам і загадалі ехаць у бок банка, дзе яшчэ два аўтамабілі загружаліся мяшкамі з грашыма. На наступную раніцу на ўскраіне горада ў кабіну да Паддубскага падсеў першы сакратар ЦК КПБ [[Панцеляймон Кандрацьевіч Панамарэнка| Панцеляймон Панамарэнка]]. Пасля яны рушылі ў Маскву. У сталіцы груз быў здадзены ўпраўленню кадраў [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]] на [[Ленінскія горы|Ленінскіх гарах]]{{sfn|Селицкая|2003|loc=Чекисты идут по следу}}. Як устанавіў Багдановіч, словы Паддубскага маюць ускоснае пацверджанне ва ўспамінах Панамарэнкі і Ваяводзіна. З меркаваннем калегі пагадзіўся тагачасны кіраўнік Цэнтра інфармацыі і грамадскіх сувязяў КДБ Беларусі Генадзь Сенюкоў. 19 чэрвеня 1997 года на старонках «[[Звязда (газета)|Звязды]]» спецслужбіст выказаў здагадку, што святыня апынулася ў правінцыйным расійскім музеі або архіве{{sfn|Селицкая|2003|loc=Чекисты идут по следу}}. У КДБ лічылі, што правесці пошукі і вяртанне рэліквіі з Расіі будзе проста, за кошт добрых [[беларуска-расійскія адносіны|двухбаковых адносін]]. Аднак у 1997 годзе [[Дзяржаўная дума Расійскай Федэрацыі|Дзярждума]] падрыхтавала закон аб рэстытуцыях, згодна з якім усе змешчаныя на тэрыторыі РФ каштоўнасці з’яўляюцца ўласнасцю краіны і вяртанню іншым дзяржавам не падлягаюць. Тым не менш, спецслужбісты працягвалі працу. Сфармаваны пры Камітэце па пытаннях бяспекі [[Саюзная дзяржава|Саюзнай дзяржавы]] штаб па пошуку святыні пад кіраўніцтвам генерал-маёра КДБ Івана Юркіна выказаў намер ініцыяваць зварот да прэзідэнтаў дзвюх краін з просьбай аб садзейнічанні ў правядзенні вышуковых работ. Як меркавалася, крыж разам з іншымі каштоўнасцямі мог быць эвакуіраваны ў музейныя запаснікі Масквы, [[Самара|Самары]], [[Уфа|Уфы]] або [[Яраслаўль|Яраслаўля]], трапіць у калекцыю [[Лаўрэнцій Паўлавіч Берыя|Лаўрэнція Берыі]], альбо нават быць вывезены за мяжу як аплата па ленд-лізу, альбо, па прыбыцці ў Маскву, магчыма, трапіць у прыватныя калекцыі чыноўнікаў з [[Міністэрства дзяржаўнай бяспекі СССР|Наркамата дзяржбяспекі]], або перададзены ў дар [[Свяшчэнны сінод Рускай праваслаўнай царквы|Свяшчэннаму Сіноду]]. Таксама прапрацоўваліся версіі аб крадзяжы святыні Іванам Мінуліным, бо па чутках у кватэрах яго сыноў у [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]] і Маскве меліся рэчы са збораў магілёўскага музея{{sfn|Селицкая|2003|loc=Вектор поиска определяет штаб}}. КДБ атрымаў велізарны стос адмоўных адказаў з Цэнтральнага аператыўнага архіва, [[Расійскі фонд культуры|фонду культуры]], Эрмітажа, Аб’яднанага дзяржаўнага музея Масквы, Прэзідыума [[Акадэмія навук Расіі|Акадэміі навук]], [[Гохран Расіі|Гохрана]], [[Цэнтрабанк Расіі|цэнтральнага банка]], [[Міністэрства фінансаў Расійскай Федэрацыі|Міністэрства фінансаў]], камітэта каштоўных металаў і каштоўных камянёў, Бранскага, Смаленскага і Пскоўскага архіваў, [[Цэнтральны архіў Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|Цэнтральнага архіва МА]]. Увесну 1999 года рабіўся запыт у [[Генеральная пракуратура Расіі|Генпракуратуру]] з нагоды канфіскаваных рэчаў пасля арышту Берыі, але, як аказалася, па справе Берыі стаяў грыф сакрэтнасці. У той жа час Юркін афіцыйна папрасіў кіраўніцтва [[ФСБ РФ]] правесці гутарку з сынамі экс-дырэктара гутарку. Аднак яны не ўспомнілі нічога істотнага{{sfn|Селицкая|2003|loc=Вектор поиска определяет штаб}}. У чэрвені 2001 года была створана спецыялізаваная група для вышукаў крыжа з супрацоўнікаў спецслужбаў дзвюх дзяржаў{{sfn|Селицкая|2003|loc=Вектор поиска определяет штаб}}. У наступныя гады гэтую працу курыраваў палкоўнік Аляксей Гарохаў, работнік Камітэта па пытаннях бяспекі Саюза Беларусі і Расіі{{sfn|Арбузов|2011|с=77}}. Іван Юркін, будучы ўжо ў адстаўцы, працягваў шукаць інфармацыю пра беларускую рэліквію. На жнівень 2023 года ім выяўлена новая зачэпка. 25 чэрвеня 1941 года з горада эвакуіравалі архіўныя дакументы. У 9-ы вагон пагрузілі партархіў Магілёўскага абкама, справы і матэрыялы Мінскага і Беластоцкага абкамаў, некаторых раённых камітэтаў [[Заходняя Беларусь|заходніх абласцей БССР]] і некалькі скрынь воінскіх часцей. Юркін выказаў здагадку, што ў скрынях былі музейныя каштоўнасці з пакоя-сейфа, а іх уяўная прыналежнасць да вайсковых часцей – гэта маскіроўка. Партархіў суправаджалі тры работніка архіва з сем’ямі: загадчык партархівам ЦК КП(б)Б Фёдар Папоў, яго намеснік Рай і інструктар Галавач, таксама была ахова. На памежных беларускіх станцыях вагоны ў Маскву не прапускалі без спецыяльнага дазволу, таму шлях да сталіцы заняў 10 дзён. За ўвесь гэты час ва ўспамінах не зафіксавана ніякіх інцыдэнтаў. У Маскве вагоны не разгружалі, яны былі апламбаваныя і пад аховай. Кіраўнік спраў ЦК ВКП(б) Крупін распарадзіўся адправіць беларускі архіў ва Уфу, куды ён і прыбыў 10 ліпеня<ref name="смартпресс"/>. === Іншыя мерапрыемствы === Вясной 1991 года па ініцыятыве Пятра Краўчанкі пададзена афіцыйная заяўка на пошук Крыжа Еўфрасінні Полацкай у [[Інтэрпол]], якая 26 чэрвеня была зарэгістраваная пад № 34-1130 у камп’ютарным цэнтры арганізацыі ў г. [[Ліён]]е ([[Францыя]])<ref name="борисов">Александр Медельцов. [https://borisov-spas.by/novosti-pravoslavnyx-smi/v-poiskah-kresta-evfrosinii-polotskoy.html В поисках Креста Евфросинии Полоцкой] // Кафедральный собор Воскресения Христова г.Борисова, 13 сентября 2013</ref>. Шмат гадоў праз даследчык Сяргей Крапівін знайшоў у архівах стэнаграмы выказванняў кіраўніка Беларускай ССР [[Панцеляймон Кандрацьевіч Панамарэнка|Панцеляймона Панамарэнкі]], якія ўскосна паказваюць на тое, што савецкае кіраўніцтва ведала, дзе знаходзіцца крыж. Верагодней за ўсё, крыж быў вывезены падчас эвакуацыі ў [[Масква|Маскву]], затым, магчыма, быў прададзены ў ЗША ў якасці разлікаў па [[ленд-ліз]]у або, магчыма, так і застаўся ў сталіцы Расіі{{sfn|Арбузов|2011|с=78}}. Акрамя таго, развівалася полацкая версія, згодна з якой крыж у ХХ стагоддзі нікуды не вывозіўся. Калі ў 1920-я савецкая ўлада праводзіла кампанію па канфіскацыі царкоўных каштоўнасцяў, полацкае духавенства аддало копію. Гэта сцвярджэнне грунтуецца на апісанні рэліквіі, зробленым Вацлавам Ластоўскім і апублікаваным у «Запісах». Як вопытны гісторык, збіральнік музейных экспанатаў ён павінен быў ведаць, што крыж зроблены з кіпарыса. У акце ж прыёмкі-перадачы фігуруе дубовае дрэва. Акрамя таго, навуковец фіксуе факт замены некаторых каштоўных камянёў шкельцамі. Адсюль і здагадка, што духавенства вырабіла копію, каб захаваць арыгінал ад экспрапрыяцыі{{sfn|Демидовец|2023|с=35}}<ref name="марозава">Марозава, С.В. [https://pawet.net/library/history/bel_history/marozava/41/%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%B6_%D0%B5%D1%84%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%BD%D1%96_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%BA%D0%B0%D0%B9_-_%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BD%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%80%D1%8D%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B2%D1%96%D1%8F_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B0%D1%9E.html Крыж Ефрасінні Полацкай - галоўная нацыянальная рэліквія беларусаў] / С.В. Марозава // Роль женщин в укреплении местных сообществ: Материалы Республиканской научной конференции (Путришки, 12 февраля 2011 г.). - Гродно, 2011. - С. 13-18.</ref>. Падобная схема раней пракручвалася падчас [[Айчынная вайна 1812 года|вайны 1812 года]]{{sfn|Арбузов|2011|с=77}}. Па іншых дадзеных, крыж з іншымі каштоўнасцямі быў спецыяльна патоплены чырвонаармейцамі, якія трапілі ў акружэнне ў глухім возеры на [[Краснапольскі раён|Краснапольшчыне]], каб каштоўнасці не дасталіся немцам. Таксама хадзілі чуткі, што крыж пахаваны ў глыбокім шурфе або ў падзямеллі пад будынкам самога магілёўскага музея, дзе відавочцы таксама нібыта назіралі ў першыя дні вайны правядзенне апалчэнцамі нейкіх таямнічых работ{{sfn|Селицкая|2003|loc=Чекисты идут по следу}}. У кастрычніку 2024 года [[Міністэрства культуры Беларусі|Мінкульт]], склаў па ініцыятыве [[Генеральная пракуратура Беларусі|Генеральнай пракуратуры]], пералік культурных каштоўнасцей, перамешчаных з тэрыторыі БССР у гады Вялікай Айчыннай вайны і падлягаюць вяртанню. У спіс уключылі 694 прадметы культуры, уключаючы Крыж Ефрасінні Полацкай<ref>[https://d2accbiqacj5y8.cloudfront.net/ru/353365 Генпрокуратура хочет вернуть в Беларусь Крест Ефросиньи Полоцкой, слуцкие пояса и сани Наполеона] // Наша Ніва, 15.10.2024</ref>. == Памяць == У 2013 годзе ў Магілёўскім абласным мастацкім музеі імя П. В. Масленікава адбылося адкрыццё пастаянна дзеючай экспазіцыя «Таямніца крыжа», прысвечанай згубленаму крыжу Еўфрасінні Полацкай. Экспазіцыя была размешчана ў браняваным пакоі-сейфе, з якой ён і знік у 1941 годзе<ref>[https://maslenikov.by/mystery-of-the-cross/ Таямнічы водбліск стагоддзяў] // Мастацкі музей імя П. В. Масленікава</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Демидовец|2023|Демидовец, В. В. [https://libeldoc.bsuir.by/bitstream/123456789/52819/1/Demidovec_Taina.pdf Тайна креста Евфросинии Полоцкой] / В. В. Демидовец // Информационные технологии и управление : материалы 59-ой научной конференции аспирантов, магистрантов и студентов, Минск, 17–21 апреля 2023 года / Белорусский государственный университет информатики и радиоэлектроники ; редкол.: Л. Ю. Шилин [и др.]. – Минск, 2023. – С. 35.}} * {{h|Арбузов|2011|Арбузов, А. Т. [https://rep.bntu.by/items/54a4f193-ecae-4bcd-baad-6df935d04c16/full Белорусский талисман - всемирная реликвия] [крест Евфросинии Полоцкой] / А. Т. Арбузов // Научные труды кафедры "История, мировая и отечественная культура" БНТУ. – Минск : БНТУ, 2011. - С. 66-80.}} * {{артыкул|спасылка=https://www.sb.by/articles/tayna-svyatogo-kresta.html|выданне=СБ. Беларусь сегодня|загаловак=Тайна святого Креста|год=2003|чысло=28|месяц=февраля|аўтар=Людмила Селицкая|ref=Селицкая}} * {{артыкул|аўтар=Людмила Селицкая|спасылка=https://www.kp.ru/daily/24617.3/784167/|загаловак=Вместе с Крестом находились золото Помпеи, тронное кресло Екатерины II и сани Наполеона|выданне=Комсомольская правда|чысло=30|месяц=декабря|год=2010|ref=Селицкая}} {{ВС}} {{Кандыдат у добрыя артыкулы}} {{Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі}} [[Катэгорыя:Ефрасіння Полацкая]][[Катэгорыя:Гісторыя Магілёва]][[Катэгорыя:Нявырашаныя праблемы]][[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] a6qg9n7xrfvnuspwsivbe54dojyjybw 5199151 5199150 2026-09-14T18:02:39Z DBatura 73587 /* Літаратура */ 5199151 wikitext text/x-wiki [[File:Kryž Eŭfrasińni Połackaj. Крыж Эўфрасіньні Полацкай (M. Mironaŭ, 1910).jpg|міні|Фотаздымак арыгінала Крыжа Ефрасінні Полацкай, 1910 год.]] '''Знікненне і пошукі крыжа Ефрасінні Полацкай''' — праблема лёсу арыгінальнай версіі [[Крыж Еўфрасінні Полацкай|Крыжа Ефрасінні Полацкай]], значнай беларускай сярэднявечнай рэліквіі. Артэфакт знік у 1941 годзе ў пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з будынка [[Магілёўскі абласны камітэт КПБ|Магілёўскага абкама]]. Паводле розных версій, святыня ці то згубілася ў ходзе эвакуацыі і трапіла ў [[Расія|Расію]], ці то апынулася пасля савецкай эвакуацыі альбо выкрадання немцамі ў [[ЗША]], ці то выкрадзена дырэктарам [[Магілёўскі абласны краязнаўчы музей|магілёўскага музея]] [[Іван Сяргеевіч Мігулін|Іванам Мігуліным]] разам са змоўшчыкамі, ці то замуравана духавенствам у сцяну. З [[Распад СССР|распадам СССР]] тэма знікнення крыжа набыла яшчэ большую актуальнасць. Беларускія гісторыкі, грамадскія дзеячы, дыпламаты і супрацоўнікі КДБ, пры падтрымцы прадстаўнікоў ЗША, Расіі і [[Інтэрпол]]а, праводзілі пошукі рэліквіі. Прапрацоўваліся розныя версіі. Аднак канкрэтных вынікаў пошукі так і не далі. Беларускае грамадства, асабліва [[праваслаўе ў Беларусі|праваслаўнае насельніцтва]], спадзяецца на вяртанне крыжа, паколькі для краіны значнасць рэліквіі ў рэлігійным, нацыянальна-культурным, гістарычным і палітычным плане вялікая. Улады і апазіцыя сыходзяцца ў меркаванні з грамадзянамі ў асаблівым для нацыі статусе крыжа. Яго вобраз выкарыстоўваецца ў [[гістарычная палітыка Беларусі|гістарычным наратыве]] і [[ідэалогія беларускай дзяржавы|дзяржаўнай ідэалогіі]]. == Значэнне праблемы == [[File:Магілёўскі абласны мастацкі музей. Захаваная спадчына. 136.jpg|міні|злева|Экспазіцыя Крыжа Ефрасінні Полацкай у былым пакоі-сейфе, з якой ён знік у 1941 годзе.]] Крыж выкананы ў 1161 годзе [[Лазар Богша|Лазарам Богшам]] па замове [[Ефрасіння Полацкая|Ефрасінні Полацкай]]{{sfn|Арбузов|2011|с=79}}. Большую частку сваёй гісторыі захоўваўся ў [[Спаса-Праабражэнская царква (Полацк)|Спаса-Праабражэнскай царкве]] ў [[Полацк]]у. У 1921 годзе святыня рэквізавана і знаходзілася ў мясцовым фінаддзеле. Праз сем гадоў дырэктар Беларускага дзяржаўнага музея [[Вацлаў Ластоўскі]] адправіўся з экспедыцыяй у Полацк, каб адшукаць рэліквію. Знойдзены крыж адправілі ў [[Мінск]], а затым у [[Магілёў]], дзе ён захоўваўся ў пакоі-сейфе [[Магілёўскі абласны камітэт КПБ|Магілёўскага абкама]] і гаркама партыі. У 1941 года, калі пачалася [[Вялікая Айчынная вайна]], артэфакт бясследна знік{{sfn|Арбузов|2011|с=73}}. У тыя дні з Магілёва зніклі і іншыя каштоўнасці. Паводле спісу за снежань 1944 года, акрамя крыжа (запісаны пад № 3), знікла і [[Слуцкае Евангелле|Слуцкае Евангелле 1581 года]] (№ 21){{sfn|Арбузов|2011|с=78}}, а таксама 20 іншых Евангелляў, залаты і сярэбраны ключы Магілёва, сярэбраныя пячаткі, дадзеныя гораду [[Магдэбургскае права|Магдэбургскім правам]], залатыя ўпрыгожванні, знойдзеныя на раскопках [[Пампеі]], сярэбраная булава [[кароль Рэчы Паспалітай|караля Рэчы Паспалітай]] [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]], абразы [[Бялыніцкі абраз Божай Маці|Бялыніцкай Маці Божай]], Спаскай Маці Божай і іншыя, троннае крэсла [[Кацярына Вялікая|Кацярыны II]], сані [[Напалеон Банапарт|Напалеона]], карціны [[Уладзімір Лукіч Баравікоўскі|Уладзіміра Баравікоўскага]], калекцыі [[Беларускі народны касцюм|беларускага адзення]]{{sfn|Селицкая|2010|loc=Вместе с Крестом находились золото Помпеи, тронное кресло Екатерины IIи сани Наполеона}}. Былі вылучана некалькі версій далейшага лёсу рэліквіі<ref>Кирилл Калечиц. [https://mlyn.by/15032025/krest-evfrosinii-poloczkoj-gde-on-teorii-i-dogadki/ Крест Ефросинии Полоцкой: где он? Теории и догадки] // Мінская праўда, 15 марта 2025</ref><ref name="марозава"/>: * «'''Расійская'''». Падчас эвакуацыі каштоўнасцяў вопіс вырабляўся альбо карава і ў спешцы, альбо зусім не праводзіўся. Як следства, экспанат быў вывезены ў [[РСФСР]] і, не маючы дакументальнага суправаджэння, згубіўся. * «'''Заходняя'''». Святыня не была вывезена і трапіла ў рукі немцаў, якія вывезлі яе з Беларусі. Пад канец вайны ім маглі завалодаць амерыканскія ваенныя, праз якіх крыж трапіў у прыватныя рукі. Паводле іншай інфармацыі, ён апынуўся на Захадзе не праз немцаў, а праз савецкія ўлады. Сярод магчымых месцаў знаходжання — Фонд Моргана. * «'''Беларуская'''». Крыж надзейна схавалі ў Беларусі, умураваўшы ў сцяну альбо іншым спосабам. На сённяшні дзень ні адна з гэтых версій пакуль не знайшла пацверджання{{sfn|Арбузов|2011|с=77}}<ref name="марозава"/>. Адносна важнасці артэфакта гісторык [[Анатоль Арбузаў]] пісаў{{sfn|Арбузов|2011|с=77}}:{{Цытата|Крыж Ефрасінні Полацкай — не проста каштоўнасць, не проста шэдэўр ювелірнага мастацтва, гэта — не толькі нацыянальная святыня беларускага народа, але і праваслаўная святыня, каштоўная рэліквія сусветнага хрысціянства. Пошукі працягваюцца, і вельмі хочацца верыць, што святыня ўсё ж вернецца ў Беларусь. Так павінна быць па законе Справядлівасці.}} Як і [[Бурштынавы пакой]], крыж увайшоў у дзясятку самых каштоўных зніклых прадметаў мастацтваў. Хоць у 1990-я гады створана копія, нічым не адрозная ад арыгінала, зыходнік вабіў знатакоў і вернікаў сваім духоўным і гістарычным напаўненнем. Для Беларусі ён меў вялікае значэнне, бо святыню вырабіла беларуская святая для сваіх жа землякоў. Крыж задумваўся Ефрасінняй Полацкай як абаронца і захавальнік народа [[Полацкае княства|Полацкага княства]]. Рэліквія ўпісвала Беларусь і беларусаў у еўрапейскую гісторыю, так як Лазар Богша не толькі зрабіў яго па канонах сярэднявечнага еўрапейскага мастацтва, але і прыўнёс у твор мясцовы каларыт, які вылучаў яго сярод падобных рэліквій. Факт аднаўлення крыжа ў незалежнай Беларусі сведчыць пра важнасць яго для праваслаўнага насельніцтва краіны, якое спадзяецца на вяртанне экспаната{{sfn|Арбузов|2011|с=79}}<ref name="марозава"/>. Як паказваў гісторык [[Міхаіл Васілевіч Стралец|Міхаіл Стралец]], у нацыянальнай памяці Беларусі не існуе артэфакта, які мог бы параўнацца з ім па ўзроўні сімвалічнай, сакральнай і палітычнай значнасці. Шмат у чым такі статус экспанат набыў за кошт надпісу-завяшчання, выразаным на бакавых тарцах самой Еўфрасініяй Полацкай<ref name="нг"/>: {{Цытата|У лета 6669 (1161 год ад нараджэння Хрыстова) пакладае Еўфрасіння сумленны крыж у манастыры сваім, у царкве Святога Спаса. Ды не вынясецца з манастыра ніколі ж, бо ні прадаць, ні аддаць. Калі хто гэтага не паслухае, знясе яго з манастыра, хай не будзе яму памочнікам сумленны Крыж ні ў гэты век, ні ў будучы і хай будзе пракляты Святою Жыватворчай...}} Гэта заклён, накіраваны супраць любой формы адчужэння манастырскай уласнасці, у ментальнасці наступных пакаленняў атрымаў фатальны характар. Уся далейшая шматвяковая гісторыя перасоўванняў і канчатковай страты святыні ўспрымаецца вернікамі праз прызму парушэння гэтага запавету<ref name="нг"/>. У пачатку 1990-х гадоў, пасля [[Распад СССР|распаду СССР]] і здабыцця [[Беларусь|Рэспублікай Беларусь]] незалежнасці, тэма пошуку крыжа Еўфрасінні Полацкай стала адным з галоўных лейтматываў грамадскіх, навуковых і палітычных дыскусій. Маладая дзяржава, якая апынулася ў сітуацыі недахопу кансалідуючых ідэалагем, мела патрэбу ў гістарычных сімвалах, здольных пацвердзіць яе ўкараненне ў еўрапейскім гістарычным працэсе. Так, напрыклад, прэзідэнт [[Аляксандр Лукашэнка]], выступаючы ў студзені 2025-га, прызнаў, што пошук крыжа Еўфрасінні ў пачатку 1990-х гадоў быў найважнейшай тэмай. Лукашэнка падкрэсліў, што без захавання матэрыяльнай і духоўнай спадчыны продкаў не можа быць ні нацыі, ні дзяржавы. У гэтай оптыцы Крыж Еўфрасінні Полацкай інтэгруецца ў [[канцэпцыя гісторыі беларускай дзяржаўнасці|наратыў аб тысячагадовай беларускай дзяржаўнасці]]. У [[ідэалогія беларускай дзяржавы|дзяржідэалогіі]] выкарыстоўваецца вобраз крыжа як прыклад уключэння беларусаў у сусветную гісторыю са сваімі эксклюзіўнымі архітэктурнымі і мастацкімі формамі. Дадзеныя ідэі падзяляюць таксама грамадзянская супольнасць, [[беларуская дэмакратычная апазіцыя|апазіцыя]], інтэлігенцыя і дзеячы сучаснага мастацтва<ref name="нг">Михаил Стрелец. [https://www.ng.ru/ng_religii/2026-07-07/8_9532_symbolism.html Сила креста Евфросинии Полоцкой] // Независимая газета, 7 июля 2026</ref>. == Паказанні Івана Мігуліна== [[File:Магілёўскія відарысы 05.jpg|міні|Былы будынак Магілёўскага абкама КП(б)Б. Першапачаткова — [[Будынак пазямельна-сялянскага банка (Магілёў)|Пазямельна-сялянскі банк]]. У міжваенны перыяд тут знаходзіўся абласны краязнаўчы музей, які пазней быў перамешчаны ў іншы будынак, а стары перадалі пад абкам. Цяпер — [[Магілёўскі абласны мастацкі музей імя П. В. Масленікава]].]] Як сцвярджаў былы дырэктар [[Магілёўскі абласны краязнаўчы музей|Магілёўскага абласного музея]] [[Іван Сяргеевіч Мігулін|Іван Мігулін]] (пам. у 1995), у будынку абкама падчас акупацыі была размешчана нямецкая ваенная часць. Доўгі час на так званы «пакой-сейф» фашысты не звярталі ўвагі. Але аднойчы адзін салдат дабраўся па лесвіцы да акна з кратамі і ўбачыў, што за ім нешта блішчыць, пасля чаго немцы зрэзалі цяжкія дзверы аўтагенам і вывезлі ўсе каштоўнасці ў невядомым кірунку{{sfn|Арбузов|2011|с=73—74}}. Хоць былы дырэктар не вельмі хацеў распаўсюджвацца пра лёс крыжа, але, пасля палемічных публікацый у газетах «[[Веснік Магілёва]]» і «[[Савецкая Беларусь (газета)|Советская Белоруссия]]», 20 верасня 1991 года ў першым выданні Мігулін паведаміў, на другі дзень вайны ён вырашыў вывезці самыя каштоўныя экспанаты музея, уключаючы крыж, загарад. Нечакана дырэктар быў арыштаваны камендантам горада як панікёр. Толькі ўмяшанне знаёмага зампаліта выратавала яго. Пасля чаго Мігулін у складзе апалчэння ўдзельнічаў у [[Абарона Магілёва (1941)|абароне горада]]. 29 чэрвеня мужчына вярнуўся ў будынак абкама, але яго не пусціў нарад [[Міліцыя СССР|міліцыі]]. Ён пайшоў да чэкістаў, і тыя паведамілі, што ўсе работнікі музея эвакуіраваліся. Мігулін спытаў у чэкістаў: што рабіць з музейнай маёмасцю? Невядомы маёр загадаў ахоўваць каштоўнасці. Аднак дырэктар у той жа дзень сеў з сям’ёй у цягнік і паехаў у тыл, вырашыўшы, што каштоўнасці ўжо вывезены, і не знайшоўшы час праверыць, ці так гэта на самай справе. У 1944 годзе, на другі дзень вызвалення, дырэктар вярнуўся і сустрэўся з настаўнікам Лукоўнікавым, які да вайны быў членам музейнага савета. Той распавёў, што будынак музея быў спалены ў апошнія дні абароны горада згодна з указам [[Іосіф Сталін|Сталіна]] ад 3 ліпеня «Знішчыць усе матэрыяльныя і культурныя каштоўнасці, якія застаюцца нявывезенымі». Упершыню гэтую гісторыю ён выклаў на партсходзе 19 кастрычніка 1949 года, пасля праверкі музея спецыяльнай камісіяй. Тады дырэктара абвінавацілі ў тым, што той «кінуў на волю лёсу вялікія дзяржаўныя каштоўнасці і дэзерціраваў у тыл», і абвясцілі строгую вымову з занясеннем ва ўліковую картку{{sfn|Селицкая|2010|loc=Однорукий директор музея поделил сокровища с чекистами?}}{{sfn|Селицкая|2003|loc=Что сказал директор?}}. У наступным яго версія крытыкавалася. Па-першае, часу для эвакуацыі рэліквіі з Магілёва ў першыя дні вайны хапала. Па-другое, старыя браняваныя (да таго ж абсалютна цэлыя) дзверы ў будынку знялі толькі ў канцы 90-х гадоў, а іншыя, кратаваныя, стаяць да гэтага часу{{sfn|Арбузов|2011|с=74}}. Са слоў магілёўскіх старажылаў, якія публічна заявілі ў эпоху [[Галоснасць|галоснасці]]{{sfn|Селицкая|2010|loc=Однорукий директор музея поделил сокровища с чекистами?}}, у чэрвені ў будынак увайшла група людзей у форме [[НКУС]] (альбо пераапранутых бандытаў). Адкрыўшы пакой-сейф, яны склалі каштоўнасці ў загадзя падрыхтаваныя мяшкі і кудысьці павезлі{{sfn|Арбузов|2011|с=74}}. Нібыта Мігулін падзяліў з імі музейныя скарбы, што ён сам абвяргаў на старонках «Магілёўскага весніка», бо ваяваў у апалчэнні, а пасля адразу ж з’ехаў з горада. Як той дадаў, па дарозе ён выкінуў з акна вагона ключы ад браняванага пакоя-сейфа і спаслаўся на тое, што яго алібі можа пацвердзіць тагачасны намеснік Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР [[Іван Фролавіч Клімаў|Іван Клімаў]]{{sfn|Селицкая|2010|loc=Однорукий директор музея поделил сокровища с чекистами?}}. Тым не менш, новы дырэктар Іван Скварцоў у газеце «Магілёўскія ведамасці» за 1 сакавіка 1997 года распавёў, што Мігулін у прыватных размовах адкрыта выхваліўся наяўным у яго багаццем, а адзін раз, нават прынёс вельмі рэдкую брашуру пра горад, выдадзеную ў 1928 годзе. Калі ж у яго спыталі, адкуль узялася гэтак рэдкая кніга, адказаў, што з яго асабістай бібліятэкі. Хоць да таго сцвярджаў, што ўсе яго рэчы згарэлі разам з кватэрай у гады вайны{{sfn|Селицкая|2003|loc=Что сказал директор?}}. Людміла Сяліцкая ў выданні «[[Камсамольская праўда]]» прымеціла, што пасля вызвалення Беларусі дырэктарам было складзена два спісы страчаных экспанатаў. Першы прадстаўлены 22 снежня 1944 года, дзе фігуравала 89 пазіцый{{sfn|Селицкая|2010|loc=Вместе с Крестом находились золото Помпеи, тронное кресло Екатерины IIи сани Наполеона}}. 17 верасня 1947 года Мігулін склаў другі вопіс музейных страт і пералічыў усяго 24 пазіцыі. Усё гэта наводзіць падазрэнні на Мігуліна, як і досыць мяккае пакаранне за пакіданне экспанатаў{{sfn|Селицкая|2010|loc=Однорукий директор музея поделил сокровища с чекистами?}}. У сваю чаргу ў пацверджанне слоў Мігуліна расійскі даследчык Мікалай Пятроўскі, чый артыкул 6 красавіка 2000 года перадрукавалі «Магілёўскія ведамасці», паказваў, што падчас знаёмства з адным з фондаў «[[Штаб рэйхсляйтэра Розенберга|Аператыўнага штаба Розенберга]]», які знаходзіцца цяпер у Цэнтральным дзяржаўным архіве Кіева, ён наткнуўся на шматзначны запіс, дзе згаданы нейкі «магілёўскі срэбны скарб». Нібыта ён знаходзіцца ў [[Смаленск]]у ў [[Служба бяспекі (Трэці рэйх)|СД]], аднак афіцыйна ўжо перададзена Штабу, а менавіта зондэркамандзе «Смаленск». Скарб складаецца з 369 асобных прадметаў, упакаваных у 4 вялікіх скрыні{{sfn|Селицкая|2003|loc=Чекисты идут по следу}}. == Правядзенне пошукаў == === Першыя спробы === Адразу пасля заканчэння Вялікай Айчыннай вайны вялося расследаванне аб знікненні скарбаў, але рэальных вынікаў яно не дало<ref name="смартпресс"/>. У 1960-я магілёўскі абласны музей звярнуўся ў [[Эрмітаж]] з запытам пра лёс крыжа Ефрасінні. У адказе паведамлялася, што рэліквія трапіла ў калекцыю мільянераў Морганаў і знаходзіцца ў [[Нью-Ёрк]]у. Аднак гэтаму няма дакументальных пацверджанняў{{sfn|Арбузов|2011|с=74}}. 10 красавіка 1970 года ў кабінеце ў намесніка Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Івана Клімава для размовы аб знікненні крыжа былі запрошаны два дырэктары магілёўскага музея — даваенны, Іван Мігулін, пры якім крыж знік, і новы, Іван Скварцоў, які напісаў запыт у Эрмітаж. Туды ж накіраваліся гісторык [[Адам Мальдзіс]] і археолаг [[Георгій Васільевіч Штыхаў|Георгій Штыхаў]]. Мігулін, па словах Мальдзіса, выглядаў узнятым: яго кій бесперапынна шаркаў па падлозе. Падчас сустрэчы Мігулін акцэнтаваў увагу на тым, што перад прыходам немцаў у будынку гаспадарылі адны партыйцы, «масквічы нейкія». Пасля гэтага Клімаў камусьці патэлефанаваў, а затым звярнуўся да экс-дырэктара{{sfn|Селицкая|2010|loc=Как профессор Адам Мальдис впервые догадался, что Крест в России?}}: {{Цытата|Ведаеш, дзед, ніводнаму твайму слову не веру. Я вось пагаварыў з адным таварышам, з якім разам адказваў у 1941-м за эвакуацыю Магілёва. Ты ж не прыйшоў да мяне і не патлумачыў, што крыж каштуе даражэй, чым які-небудзь станок... А Морган... Можа, потым усё патрапіла і да Моргана. Паспрабуем на ўсялякі выпадак падрыхтаваць паперы нашаму паслу ў ЗША.}} У першыя хвіліны Мальдзіс не зразумеў, чаму высокі начальнік пасля таямнічага званка наверх раптам страціў цікавасць да крыжа. Але неўзабаве здагадаўся, у чым справа. Таму што адразу пасля гэтага загадкавага званка на ўсе спробы працягнуць пошукі крыжа было накладзена сакрэтнае табу{{sfn|Селицкая|2010|loc=Как профессор Адам Мальдис впервые догадался, что Крест в России?}}. Не дапамог нават чэкіст з Магілёва Дзямідаў, які спачатку паабяцаў новаму дырэктару музея Івана Скварцова дапамогу, бо таго раптоўна перавялі ў іншы горад{{sfn|Арбузов|2011|с=74—75}}. Пошукі на афіцыйным узроўні, па сутнасці, апынуліся, замарожанымі на доўгія 20 гадоў{{sfn|Селицкая|2010|loc=Как профессор Адам Мальдис впервые догадался, что Крест в России?}}. Усё ж у канцы 1970-х гадоў супрацоўнікі [[КДБ СССР]] правялі апытанне грамадзян, якія маглі нешта ведаць пра лёс крыжа і ўсіх музейных каштоўнасцяў. Спецслужбіст Іван Юркін, які тады толькі пачынаў сваю кар’еру, адзначыў<ref name="смартпресс">[https://smartpress.by/idea/istoriya/49185/ Тайна Креста Евфросинии Полоцкой: где находится реликвия сегодня?] // Смартпресс, 4 августа 2023</ref>: {{Цытата|Часам складвалася ўражанне, што людзі проста пераказваюць тое, што чулі ад іншых, дадаючы нейкія нязначныя дэталі. Пры праверцы сведчанняў, нітка вышуку абрывалася альбо мы наогул ўпіраліся ў тупік.}} === Амерыканскі напрамак === [[File:Adam Maldzis.jpg|міні|злева|Адам Мальдзіс.]] Доктар філалагічных навук, прафесар [[Адам Мальдзіс]] рабіў неаднаразовыя спробы знайсці крыж, шмат разоў падымаў гэтае пытанне ў прэсе. Паводле яго расследаванняў, крыж не быў выкрадзены нямецкімі войскамі, як заяўлялі савецкія партыйныя дзеячы{{sfn|Арбузов|2011|с=78}}. Тым не менш, у штотыднёвіку «[[Літаратура і мастацтва]]» Мальдзіс у сваім артыкуле «Сляды продкаў» настойваў менавіта на амерыканскай версіі. Яшчэ ў 1974 годзе{{sfn|Арбузов|2011|с=76}} [[Беларусы ў ЗША|беларускія амерыканцы]] [[Вітаўт Кіпель]] і [[Вітаўт Тумаш]] зацікавіліся прапановай вучонага і звярнуліся ў Нью-Ёрку да супрацоўнікаў [[Бібліятэка і музей Моргана|морганаўскай бібліятэкі і калекцыі твораў мастацтваў]]. Зварот быў складзены ад [[Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку|Беларускага інстытута навукі і мастацтва]], што зрэшты ні да чаго не прывяло{{sfn|Арбузов|2011|с=75}}. Падчас святаў, прысвечаных 500-годдзю ўсходнеславянскага першадрукара [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]], Мальдзіс выпадкова сустрэўся ў Полацку з доктарам гістарычных навук, супрацоўнікам [[Эрмітаж]]а [[Барыс Віктаравіч Сапуноў|Барысам Сапуновым]]. Аказалася, што пецябруржац у 1960-я як раз пісаў адказ у краязнаўчы музей горада Магілёва. Сапуноў пацвердзіў, што крыж Ефрасінні быў закуплены ў калекцыю Морганаў на аўкцыёне ў [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]] адразу ж пасля вайны. А гэта азначае, што ў беларусаў як быццам і няма юрыдычных правоў на рэліквію. Праз некалькі тыдняў пасля размовы Сапуновым, Мальдзіс у якасці члена беларускай дэлегацыі прыбыў на чарговую сесію [[ААН]] у Нью-Ёрку. Паміж справай гісторык наведаў фонд Моргана і сустрэў з рускай эмігранткай Яўгеніяй Зазоўскай, якая ведала славянскімі рукапісамі і рэдкімі выданнямі ў бібліятэцы Моргана. Мальдзіс звярнуўся да яе з просьбай паглядзець каталог музейных фондаў. Зазоўская адказала, што пра існаванне такога каталога ёй не вядома. Хоць у 1974 годзе, калі з лёсам крыжа разбіраўся Тумаш, ён знаёміўся з каталогам фонда{{sfn|Арбузов|2011|с=76}}. [[File:Pierpont Morgan Library.jpg|міні|Бібліятэка-музей Моргана ў Нью-Ёрку.]] Разам з тым даследчык сустрэўся з [[Антон Антонавіч Шукелойць|Антонам Шукелойцем]]. У гады нямецкай акупацыі той узначальваў Мінскі гісторыка-мастацкі музей. Шукелойць выказаў свой пункт гледжання: нацыянальную святыню хутчэй вывезлі на ўсход, магчыма, раздзялілі. Нью-ёркскія пошукі завяршыліся ў кастрычніку 1990 года візітам у Морганаўскі фонд [[Міністэрства замежных спраў БССР|міністра замежных спраў БССР]] [[Пётр Кузьміч Краўчанка|Пятра Краўчанкі]]. Суправаджалі міністра Адам Мальдзіс і супрацоўнік беларускага прадстаўніцтва ААН. Паводле Антоля Арбузава, дырэктару фонду быў перададзены афіцыйны запыт аб Крыжы Ефрасінні Полацкай. Праз некаторы час МЗС Беларусі прыйшоў афіцыйны адказ, з якога вынікала, што ў самім фондзе яго няма. Таксама адзначалася, што сям’я Морганаў мае і прыватныя калекцыі, аднак за іх, як вынікала з дасланага дакумента, адміністрацыя адказваць не можа{{sfn|Арбузов|2011|с=76—77}}. Ва ўспамінах Краўчанкі гэтая гісторыя трохі адрозніваецца. Першапачаткова ўсю працу праводзіў Мальдзіс. Ужо ў першыя тыдні знаходжання ў Нью-Ёрку ён наведаў бібліятэкі, музеі, архівы, правёў шмат сустрэч з прадстаўнікамі беларускай эміграцыі. Гэтыя наведванні і сабраная інфармацыя далі меркаваць, што многія адказы на пытанні, якія ўзнікаюць, можна знайсці ў экспазіцыях і запасніках музея фонду Моргана. Навукоўцу ўдалося пазнаёміцца і ўсталяваць добры кантакт з Зазоўскай. Яна распавяла яму, што ў запасніках музея захоўваюцца больш за 300 сярэднявечных еўрапейскіх крыжоў. Але тэрмін камандзіроўкі Мальдыса паступова падыходзіў да канца. Пошукам страчанай рэліквіі прыйшлося займацца самому міністру. Краўчанка звязаўся з дырэктарам гэтага музея, афіцыйна паведаміў яму пра сваё жаданне азнаёміцца з экспазіцыяй. Праўда прыйшлося прымяніць дыпламатычную хітрасць паказаўшы, што яго цікавяць не крыжы, а сярэднявечныя кніжныя мініяцюры. Дырэктар даў згоду, і неўзабаве Краўчанка апынуўся ў Фондзе Моргана<ref name="борисов"/>. У ненадакучлівай гутарцы факт існавання калекцыі крыжоў пацвердзіўся. Але яе апісання і класіфікацыі ў музеі не было. Краўчанка паказаў здымак святыні. Дырэктар заявіў, што дасць яму адказ праз два тыдні, але так і не звязаўся з ім. Тады Краўчанка запрасіў некалькі уплывовых [[СМІ ЗША|амерыканскіх журналістаў]] і распавёў ім усю гэтую гісторыю з Фондам Моргана. Пасля гэтай сустрэчы ў прэсе з’явілася шэраг публікацый, якія ў пэўнай ступені аказалі ціск на сямейства мільярдэраў. У гэтых артыкулах, вядома, не сцвярджалася, што крыж Еўфрасінні Полацкай знаходзіцца ў Морганаў, але выказвалася меркаванне, што зацягванне з адказам ускосна гэта прадугледжвае<ref name="борисов"/>. У тым жа годзе свае пошукі пачаў журналіст [[Аляксандр Міхайлавіч Лукашук|Алесь Лукашук]]. Ён сустрэўся з мастацкім экспертам [[Ракфелер-цэнтр|Ракфелераўскага цэнтра]] Аліў Брагозі, якая, выслухаўшы апісанне рэліквіі, запэўніла, што падобнага крыжа ў мастацкай калекцыі [[Ракфелеры|Ракфелераў]] няма і ніколі не было. Спецыялістка параіла беларусу звярнуцца ў прыватнае нью-ёркскае агенцтва, якое выдае сусветны каталог выкрадзеных твораў мастацтва. Але, як высветлілася, гэты каталог фіксуе толькі рэчы, якія знаходзіліся ў вышуку пасля 1945 года. Некалькі іншых спробаў, зробленых Лукашукам (напрыклад, наведванне фонду Моргана), таксама не ўвянчаліся поспехам{{sfn|Арбузов|2011|с=75}}. ===Расійскі напрамак === [[Файл:Село Воробьёво.jpg|міні|Ленінскія горы ў 1940-я.]] У 1995 годзе<ref>{{артыкул|загаловак=КГБ ищет крест Ефросиньи Полоцкой|выданне=Витебский Курьер М|год=1995|чысло=15|месяц=9|нумар=37|старонкі=3}}</reF> пошукамі заняўся супрацоўнік упраўлення [[КДБ Беларусі|Камітэта дзяржбяспекі]] па [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] Сяргей Багдановіч. Ён прапрацоўваў расійскую версію. Згодна з чуткамі, што хадзілі тады, магілёўскія скарбы забрала група НКУС на чале з капітанам Віктарам Пудзіным. Багдановіча зацікавіла сведчанне 75-гадовага жыхара Магілёва Пятра Паддубскага. Ветэран распавёў супрацоўніку, што ў разгар баёў яго, выпускніка сельгастэхнікума, які меў правы кіроўцы, выклікаў да сябе начальнік гарадскога гарнізона Ваяводзін, каб забраць і вывезці важны груз. 13 ліпеня Паддубскі, падчас выканання работ, пачуў вокліч: «Які крыж прыгожы!». Машыну з грузам узялі пад ахову шасцёра супрацоўнікаў НКУС на чале з маёрам і загадалі ехаць у бок банка, дзе яшчэ два аўтамабілі загружаліся мяшкамі з грашыма. На наступную раніцу на ўскраіне горада ў кабіну да Паддубскага падсеў першы сакратар ЦК КПБ [[Панцеляймон Кандрацьевіч Панамарэнка| Панцеляймон Панамарэнка]]. Пасля яны рушылі ў Маскву. У сталіцы груз быў здадзены ўпраўленню кадраў [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]] на [[Ленінскія горы|Ленінскіх гарах]]{{sfn|Селицкая|2003|loc=Чекисты идут по следу}}. Як устанавіў Багдановіч, словы Паддубскага маюць ускоснае пацверджанне ва ўспамінах Панамарэнкі і Ваяводзіна. З меркаваннем калегі пагадзіўся тагачасны кіраўнік Цэнтра інфармацыі і грамадскіх сувязяў КДБ Беларусі Генадзь Сенюкоў. 19 чэрвеня 1997 года на старонках «[[Звязда (газета)|Звязды]]» спецслужбіст выказаў здагадку, што святыня апынулася ў правінцыйным расійскім музеі або архіве{{sfn|Селицкая|2003|loc=Чекисты идут по следу}}. У КДБ лічылі, што правесці пошукі і вяртанне рэліквіі з Расіі будзе проста, за кошт добрых [[беларуска-расійскія адносіны|двухбаковых адносін]]. Аднак у 1997 годзе [[Дзяржаўная дума Расійскай Федэрацыі|Дзярждума]] падрыхтавала закон аб рэстытуцыях, згодна з якім усе змешчаныя на тэрыторыі РФ каштоўнасці з’яўляюцца ўласнасцю краіны і вяртанню іншым дзяржавам не падлягаюць. Тым не менш, спецслужбісты працягвалі працу. Сфармаваны пры Камітэце па пытаннях бяспекі [[Саюзная дзяржава|Саюзнай дзяржавы]] штаб па пошуку святыні пад кіраўніцтвам генерал-маёра КДБ Івана Юркіна выказаў намер ініцыяваць зварот да прэзідэнтаў дзвюх краін з просьбай аб садзейнічанні ў правядзенні вышуковых работ. Як меркавалася, крыж разам з іншымі каштоўнасцямі мог быць эвакуіраваны ў музейныя запаснікі Масквы, [[Самара|Самары]], [[Уфа|Уфы]] або [[Яраслаўль|Яраслаўля]], трапіць у калекцыю [[Лаўрэнцій Паўлавіч Берыя|Лаўрэнція Берыі]], альбо нават быць вывезены за мяжу як аплата па ленд-лізу, альбо, па прыбыцці ў Маскву, магчыма, трапіць у прыватныя калекцыі чыноўнікаў з [[Міністэрства дзяржаўнай бяспекі СССР|Наркамата дзяржбяспекі]], або перададзены ў дар [[Свяшчэнны сінод Рускай праваслаўнай царквы|Свяшчэннаму Сіноду]]. Таксама прапрацоўваліся версіі аб крадзяжы святыні Іванам Мінуліным, бо па чутках у кватэрах яго сыноў у [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]] і Маскве меліся рэчы са збораў магілёўскага музея{{sfn|Селицкая|2003|loc=Вектор поиска определяет штаб}}. КДБ атрымаў велізарны стос адмоўных адказаў з Цэнтральнага аператыўнага архіва, [[Расійскі фонд культуры|фонду культуры]], Эрмітажа, Аб’яднанага дзяржаўнага музея Масквы, Прэзідыума [[Акадэмія навук Расіі|Акадэміі навук]], [[Гохран Расіі|Гохрана]], [[Цэнтрабанк Расіі|цэнтральнага банка]], [[Міністэрства фінансаў Расійскай Федэрацыі|Міністэрства фінансаў]], камітэта каштоўных металаў і каштоўных камянёў, Бранскага, Смаленскага і Пскоўскага архіваў, [[Цэнтральны архіў Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|Цэнтральнага архіва МА]]. Увесну 1999 года рабіўся запыт у [[Генеральная пракуратура Расіі|Генпракуратуру]] з нагоды канфіскаваных рэчаў пасля арышту Берыі, але, як аказалася, па справе Берыі стаяў грыф сакрэтнасці. У той жа час Юркін афіцыйна папрасіў кіраўніцтва [[ФСБ РФ]] правесці гутарку з сынамі экс-дырэктара гутарку. Аднак яны не ўспомнілі нічога істотнага{{sfn|Селицкая|2003|loc=Вектор поиска определяет штаб}}. У чэрвені 2001 года была створана спецыялізаваная група для вышукаў крыжа з супрацоўнікаў спецслужбаў дзвюх дзяржаў{{sfn|Селицкая|2003|loc=Вектор поиска определяет штаб}}. У наступныя гады гэтую працу курыраваў палкоўнік Аляксей Гарохаў, работнік Камітэта па пытаннях бяспекі Саюза Беларусі і Расіі{{sfn|Арбузов|2011|с=77}}. Іван Юркін, будучы ўжо ў адстаўцы, працягваў шукаць інфармацыю пра беларускую рэліквію. На жнівень 2023 года ім выяўлена новая зачэпка. 25 чэрвеня 1941 года з горада эвакуіравалі архіўныя дакументы. У 9-ы вагон пагрузілі партархіў Магілёўскага абкама, справы і матэрыялы Мінскага і Беластоцкага абкамаў, некаторых раённых камітэтаў [[Заходняя Беларусь|заходніх абласцей БССР]] і некалькі скрынь воінскіх часцей. Юркін выказаў здагадку, што ў скрынях былі музейныя каштоўнасці з пакоя-сейфа, а іх уяўная прыналежнасць да вайсковых часцей – гэта маскіроўка. Партархіў суправаджалі тры работніка архіва з сем’ямі: загадчык партархівам ЦК КП(б)Б Фёдар Папоў, яго намеснік Рай і інструктар Галавач, таксама была ахова. На памежных беларускіх станцыях вагоны ў Маскву не прапускалі без спецыяльнага дазволу, таму шлях да сталіцы заняў 10 дзён. За ўвесь гэты час ва ўспамінах не зафіксавана ніякіх інцыдэнтаў. У Маскве вагоны не разгружалі, яны былі апламбаваныя і пад аховай. Кіраўнік спраў ЦК ВКП(б) Крупін распарадзіўся адправіць беларускі архіў ва Уфу, куды ён і прыбыў 10 ліпеня<ref name="смартпресс"/>. === Іншыя мерапрыемствы === Вясной 1991 года па ініцыятыве Пятра Краўчанкі пададзена афіцыйная заяўка на пошук Крыжа Еўфрасінні Полацкай у [[Інтэрпол]], якая 26 чэрвеня была зарэгістраваная пад № 34-1130 у камп’ютарным цэнтры арганізацыі ў г. [[Ліён]]е ([[Францыя]])<ref name="борисов">Александр Медельцов. [https://borisov-spas.by/novosti-pravoslavnyx-smi/v-poiskah-kresta-evfrosinii-polotskoy.html В поисках Креста Евфросинии Полоцкой] // Кафедральный собор Воскресения Христова г.Борисова, 13 сентября 2013</ref>. Шмат гадоў праз даследчык Сяргей Крапівін знайшоў у архівах стэнаграмы выказванняў кіраўніка Беларускай ССР [[Панцеляймон Кандрацьевіч Панамарэнка|Панцеляймона Панамарэнкі]], якія ўскосна паказваюць на тое, што савецкае кіраўніцтва ведала, дзе знаходзіцца крыж. Верагодней за ўсё, крыж быў вывезены падчас эвакуацыі ў [[Масква|Маскву]], затым, магчыма, быў прададзены ў ЗША ў якасці разлікаў па [[ленд-ліз]]у або, магчыма, так і застаўся ў сталіцы Расіі{{sfn|Арбузов|2011|с=78}}. Акрамя таго, развівалася полацкая версія, згодна з якой крыж у ХХ стагоддзі нікуды не вывозіўся. Калі ў 1920-я савецкая ўлада праводзіла кампанію па канфіскацыі царкоўных каштоўнасцяў, полацкае духавенства аддало копію. Гэта сцвярджэнне грунтуецца на апісанні рэліквіі, зробленым Вацлавам Ластоўскім і апублікаваным у «Запісах». Як вопытны гісторык, збіральнік музейных экспанатаў ён павінен быў ведаць, што крыж зроблены з кіпарыса. У акце ж прыёмкі-перадачы фігуруе дубовае дрэва. Акрамя таго, навуковец фіксуе факт замены некаторых каштоўных камянёў шкельцамі. Адсюль і здагадка, што духавенства вырабіла копію, каб захаваць арыгінал ад экспрапрыяцыі{{sfn|Демидовец|2023|с=35}}<ref name="марозава">Марозава, С.В. [https://pawet.net/library/history/bel_history/marozava/41/%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%B6_%D0%B5%D1%84%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%BD%D1%96_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%BA%D0%B0%D0%B9_-_%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BD%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%80%D1%8D%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B2%D1%96%D1%8F_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B0%D1%9E.html Крыж Ефрасінні Полацкай - галоўная нацыянальная рэліквія беларусаў] / С.В. Марозава // Роль женщин в укреплении местных сообществ: Материалы Республиканской научной конференции (Путришки, 12 февраля 2011 г.). - Гродно, 2011. - С. 13-18.</ref>. Падобная схема раней пракручвалася падчас [[Айчынная вайна 1812 года|вайны 1812 года]]{{sfn|Арбузов|2011|с=77}}. Па іншых дадзеных, крыж з іншымі каштоўнасцямі быў спецыяльна патоплены чырвонаармейцамі, якія трапілі ў акружэнне ў глухім возеры на [[Краснапольскі раён|Краснапольшчыне]], каб каштоўнасці не дасталіся немцам. Таксама хадзілі чуткі, што крыж пахаваны ў глыбокім шурфе або ў падзямеллі пад будынкам самога магілёўскага музея, дзе відавочцы таксама нібыта назіралі ў першыя дні вайны правядзенне апалчэнцамі нейкіх таямнічых работ{{sfn|Селицкая|2003|loc=Чекисты идут по следу}}. У кастрычніку 2024 года [[Міністэрства культуры Беларусі|Мінкульт]], склаў па ініцыятыве [[Генеральная пракуратура Беларусі|Генеральнай пракуратуры]], пералік культурных каштоўнасцей, перамешчаных з тэрыторыі БССР у гады Вялікай Айчыннай вайны і падлягаюць вяртанню. У спіс уключылі 694 прадметы культуры, уключаючы Крыж Ефрасінні Полацкай<ref>[https://d2accbiqacj5y8.cloudfront.net/ru/353365 Генпрокуратура хочет вернуть в Беларусь Крест Ефросиньи Полоцкой, слуцкие пояса и сани Наполеона] // Наша Ніва, 15.10.2024</ref>. == Памяць == У 2013 годзе ў Магілёўскім абласным мастацкім музеі імя П. В. Масленікава адбылося адкрыццё пастаянна дзеючай экспазіцыя «Таямніца крыжа», прысвечанай згубленаму крыжу Еўфрасінні Полацкай. Экспазіцыя была размешчана ў браняваным пакоі-сейфе, з якой ён і знік у 1941 годзе<ref>[https://maslenikov.by/mystery-of-the-cross/ Таямнічы водбліск стагоддзяў] // Мастацкі музей імя П. В. Масленікава</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Демидовец|2023|Демидовец, В. В. [https://libeldoc.bsuir.by/bitstream/123456789/52819/1/Demidovec_Taina.pdf Тайна креста Евфросинии Полоцкой] / В. В. Демидовец // Информационные технологии и управление : материалы 59-ой научной конференции аспирантов, магистрантов и студентов, Минск, 17–21 апреля 2023 года / Белорусский государственный университет информатики и радиоэлектроники ; редкол.: Л. Ю. Шилин [и др.]. – Минск, 2023. – С. 35.}} * {{h|Арбузов|2011|Арбузов, А. Т. [https://rep.bntu.by/items/54a4f193-ecae-4bcd-baad-6df935d04c16/full Белорусский талисман - всемирная реликвия] [крест Евфросинии Полоцкой] / А. Т. Арбузов // Научные труды кафедры "История, мировая и отечественная культура" БНТУ. – Минск : БНТУ, 2011. - С. 66-80.}} * {{артыкул|спасылка=https://www.sb.by/articles/tayna-svyatogo-kresta.html|выданне=СБ. Беларусь сегодня|загаловак=Тайна святого Креста|год=2003|чысло=28|месяц=февраля|аўтар=Людмила Селицкая|ref=Селицкая}} * {{артыкул|аўтар=Людмила Селицкая|спасылка=https://www.kp.ru/daily/24617.3/784167/|загаловак=Вместе с Крестом находились золото Помпеи, тронное кресло Екатерины II и сани Наполеона|выданне=Комсомольская правда|чысло=30|месяц=декабря|год=2010|ref=Селицкая}} {{ВС}} {{Кандыдат у добрыя артыкулы}} {{Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі}} [[Катэгорыя:Ефрасіння Полацкая]][[Катэгорыя:Магілёў у гады Вялікай Айчыннай вайны]][[Катэгорыя:Нявырашаныя праблемы]][[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] doinqecwrmiaq0r1fz21izg30zsv27c 0 814193 5199187 5195519 2026-09-14T18:53:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5199187 wikitext text/x-wiki {{Машынны пераклад}}'''Дагавор у Гвадэлупе-Ідальга (анг. Treaty of Guadalupe Hidalgo)''' або '''Мекскіканская саступка''' (анг. The Mexican Cession )— мірны дагавор, які паклаў канец [[Амерыкана-мексіканская вайна|амерыкана-мексіканскай вайне,]] падпісаны 2 лютага 1848 года ў Гўадалупе Ідальга (цяпер частка [[Мехіка]])<ref>{{Кніга|спасылка=https://avalon.law.yale.edu/19th_century/guadhida.asp|загаловак=Treaty of Guadalupe Hidalgo; February 2, 1848}}</ref>. Перамовы па дамове пачаліся пасля таго, як амерыканскія войскі занялі сталіцу [[Мексіка|Мексікі]] ў верасні 1847 года. З [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскага]] боку іх узначальваў Мікалай Траст, высокапастаўлены чыноўнік [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША|Дзяржаўнага дэпартамента]], які прадстаўляў прэзідэнта [[Джэймс Полк|Джэймса Полка]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://history.state.gov/milestones/1830-1860/texas-annexation|загаловак=The Annexation of Texas, the Mexican-American War, and the Treaty of Guadalupe-Hidalgo, 1845–1848, [у:] Milestones in the History of U.S. Foreign Relations [online], Office of the Historian (U.S. Department of State)}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Потокова Н. В. Агрессия США против Мексики. 1846—1848. — М.: Соцэкгиз, 1962}}</ref>. [[Файл:Negociación de la frontera México-EUA.svg|міні|Абмеркаванне мяжы у 1845-1848 г. і вынік інтэрвенцыі ЗША паводле дамовы Гуадэлупэ - Ідальга.]] Паводле дамовы, [[Мексіка]] адмовілася ад тэрыторый Новай Мексікі і Верхняя Каліфорнія (так званая мексіканская саступка), а таксама [[Рэспубліка Тэхас|Тэхас]] (незалежны з 1836 года, а ў 1845 годзе анексаваны Злучанымі Штатамі, але ўсё яшчэ прызнаваны мексіканскім урадам часткай сваёй краіны). На тэрыторыі, якая адышла да ЗША пазней былі створаны штаты: [[Каліфорнія]], [[Арызона]], [[Нью-Мексіка]], [[Невада]], [[Юта]], [[Тэхас]], а таксама часткі [[Каларада]], [[Аклахома|Аклахомы]], [[Ваёмінг|Ваёмінга]] і [[Канзас|Канзаса]]. Яны складалі больш за палову агульнай тэрыторыі тагачаснай Мексікі, хаця былі слаба заселеныя. Узамен Злучаныя Штаты пагадзіліся выплаціць 15 мільёнаў [[Долар ЗША|долараў]] і пагасіць 3,25 мільёна долараў доўгу Мексікі перад грамадзянамі ЗША<ref>{{Кніга|спасылка=https://runivers.ru/bookreader/book10463/#page/434/mode/1up|загаловак=Гуадалупе-Идальго мирный договор // Советская историческая энциклопедия : в 16 т. / под ред. Е. М. Жукова. — М. : Советская энциклопедия, 1961—1976.}}</ref>. Дагавор гарантаваў абарону грамадзянскіх правоў і маёмасці мексіканцаў, якія пражывалі на анексаваных тэрыторыях. Яны мелі права заставацца там, захоўваючы мексіканскае грамадзянства або набываючы амерыканскае грамадзянства, а таксама пакідаць краіну і пасяліцца ў Мексіцы. Артыкул X, які абяцаў паважаць зямельныя правы, выданыя ўрадам Мексікі на набытых тэрыторыях, быў выключаны падчас ратыфікацыі дагавора [[Сенат ЗША|Сенатам Злучаных Штатаў]].<ref>{{Кніга|спасылка=http://plainshumanities.unl.edu/encyclopedia/doc/egp.ha.017.xml|загаловак=Adams M.E., Guadalupe Hidalgo, Treaty of, [у:] Encyclopedia of the Great Plains [online], University of Nebraska–Lincoln|archive-date=4 верасня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170904014433/http://plainshumanities.unl.edu/encyclopedia/doc/egp.ha.017.xml}}</ref> На момант заключэння дагавора на зямлі, перададзенай Мексікай, пражывала каля 100 000 грамадзян Мексікі (прыкладна 4% насельніцтва краіны). Далёка не ўсе з іх захавалі сваю маёмасць і зямельныя ўладанні: пасля судовых разглядаў канфіскацыя зямлі закранула ад 27% «чыканос» у Каліфорніі да 76% у Нью-Мексіка. На працягу года 10% вярнуліся ў Мексіку, дзе атрымалі новыя зямельныя надзелы, 90% засталіся ў ЗША. На тэрыторыях з'явіліся шматлікія партызанскія і бандыцкія аб'яднанні з такімі лідарамі, як Хаакін Мурыета, укаранілася непрыязнае стаўленне да амерыканскіх «грынга». Канцэпцыя несправядлівасці паўплывала і на фальклор, які спарадзіў такіх персанажаў, як [[Зора]]. Дагавор надзвычай негатыўна паўплываў на папулярнасць генерала Санта-Анны, які займаў пасаду прэзідэнта ў апошні, 11-ы раз. Мексіканцы не даравалі яму продажу велізарных тэрыторый краіны і растраты значнай часткі сродкаў, атрыманых ад здзелкі. Менш чым праз два гады ён быў зрынуты і ўцёк з краіны. [[Файл:Treaty of Guadalupe Hidalgo.png|міні|Фармаванне мяжы ЗША і Мексікі. Дамова Гуадэлупе Ідальга і купля Гадсэна.]] == Каментарыі == Паўднёвая частка штатаў Арызона і Нью-Мексіка была далучана да Злучаных Штатаў у выніку [[Купля Гадсдэна|куплі Гадсдэна]] (1853 г.), што надало амерыкана-мексіканскай мяжы яе сучасныя абрысы. == Зноскі == [[Катэгорыя:Мірныя дагаворы]] [[Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы ЗША]] [[Катэгорыя:Гісторыя ЗША]] [[Катэгорыя:Гісторыя Мексікі]] [[Катэгорыя:Гісторыя ЗША паводле штатаў]] 1xo8s68tqbr16wvqate9bm5sor7h0xe 0 814439 5199285 5197413 2026-09-14T20:35:57Z JerzyKundrat 174 5199285 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Алюмінію аксід''', ''гліназём'' — [[хімічнае злучэнне]] [[алюміній|алюмінію]] з [[кісларод]]ам, Al₂O₃. Існуе ў крышталічных мадыфікацыях, з якіх устойлівыя α-форма ([[тэмпература плаўлення|tпл]] 2053 °C) і γ-форма (вышэй за 900 °C неабарачальна ператвараецца ў α-форму), і ў аморфным стане (алюмагель). У прыродзе α-Al₂O₃ — мінерал [[карунд]] і яго афарбаваныя разнавіднасці [[рубін]], [[сапфір]] і інш. У [[вада|вадзе]] нерастваральны, амфатэрны. α-форма хімічна больш актыўная, гіграскапічная. Атрымліваюць: α-Al₂O₃ перапрацоўкай [[баксіт]]аў, штучны карунд (алунд) плаўкай баксітаў з вугалем, монакрышталі зоннай плаўкай; γ-Al₂O₃ награваннем гідраксіду ці соляў алюмінію да 600—900 °C. Выкарыстоўваюць:α-Al₂O₃ у вытворчасці алюмінію; алунд у электратэхнічнай кераміцы, вогнетрывалых матэрыялах для металургічных і элетрычных печаў; карунд — абразіўны матэрыял; монакрышталі — рабочыя целы для лазераў, апорныя камяні дакладных і гадзіннікавых механізмаў, ювелірныя камяні; ніткападобныя крышталі — для арміравання металаў (Al, Ag); γ-Al₂O₃ — адсарбент у [[храматаграфія|храматаграфіі]], каталізатар, носьбіт каталізатараў. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Алюмінію аксід|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Аксіды]] [[Катэгорыя:Злучэнні алюмінію]] 5p06drtzlca7771js8ezfz3y06zb0pe 5199286 5199285 2026-09-14T20:37:34Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перайменаваў старонку [[Алюмінію аксід]] у [[Аксід алюмінію]] па-над перасылкай: Больш распаўсюджаная назва 5199285 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Алюмінію аксід''', ''гліназём'' — [[хімічнае злучэнне]] [[алюміній|алюмінію]] з [[кісларод]]ам, Al₂O₃. Існуе ў крышталічных мадыфікацыях, з якіх устойлівыя α-форма ([[тэмпература плаўлення|tпл]] 2053 °C) і γ-форма (вышэй за 900 °C неабарачальна ператвараецца ў α-форму), і ў аморфным стане (алюмагель). У прыродзе α-Al₂O₃ — мінерал [[карунд]] і яго афарбаваныя разнавіднасці [[рубін]], [[сапфір]] і інш. У [[вада|вадзе]] нерастваральны, амфатэрны. α-форма хімічна больш актыўная, гіграскапічная. Атрымліваюць: α-Al₂O₃ перапрацоўкай [[баксіт]]аў, штучны карунд (алунд) плаўкай баксітаў з вугалем, монакрышталі зоннай плаўкай; γ-Al₂O₃ награваннем гідраксіду ці соляў алюмінію да 600—900 °C. Выкарыстоўваюць:α-Al₂O₃ у вытворчасці алюмінію; алунд у электратэхнічнай кераміцы, вогнетрывалых матэрыялах для металургічных і элетрычных печаў; карунд — абразіўны матэрыял; монакрышталі — рабочыя целы для лазераў, апорныя камяні дакладных і гадзіннікавых механізмаў, ювелірныя камяні; ніткападобныя крышталі — для арміравання металаў (Al, Ag); γ-Al₂O₃ — адсарбент у [[храматаграфія|храматаграфіі]], каталізатар, носьбіт каталізатараў. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Алюмінію аксід|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Аксіды]] [[Катэгорыя:Злучэнні алюмінію]] 5p06drtzlca7771js8ezfz3y06zb0pe 5199288 5199286 2026-09-14T20:38:03Z JerzyKundrat 174 5199288 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Алюмінію аксід''', ''гліназём'' — [[хімічнае злучэнне]] [[алюміній|алюмінію]] з [[кісларод]]ам, Al₂O₃. Існуе ў крышталічных мадыфікацыях, з якіх устойлівыя α-форма ([[тэмпература плаўлення|tпл]] 2053 °C) і γ-форма (вышэй за 900 °C неабарачальна ператвараецца ў α-форму), і ў аморфным стане (алюмагель). У прыродзе α-Al₂O₃ — мінерал [[карунд]] і яго афарбаваныя разнавіднасці [[рубін]], [[сапфір]] і інш. У [[вада|вадзе]] нерастваральны, амфатэрны. α-форма хімічна больш актыўная, гіграскапічная. Атрымліваюць: α-Al₂O₃ перапрацоўкай [[баксіт]]аў, штучны карунд (алунд) плаўкай баксітаў з вугалем, монакрышталі зоннай плаўкай; γ-Al₂O₃ награваннем гідраксіду ці соляў алюмінію да 600—900 °C. Выкарыстоўваюць:α-Al₂O₃ у вытворчасці алюмінію; алунд у электратэхнічнай кераміцы, вогнетрывалых матэрыялах для металургічных і элетрычных печаў; карунд — абразіўны матэрыял; монакрышталі — рабочыя целы для лазераў, апорныя камяні дакладных і гадзіннікавых механізмаў, ювелірныя камяні; ніткападобныя крышталі — для арміравання металаў (Al, Ag); γ-Al₂O₃ — адсарбент у [[храматаграфія|храматаграфіі]], каталізатар, носьбіт каталізатараў. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Алюмінію аксід|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Аксіды]] [[Катэгорыя:Злучэнні алюмінію]] 1e12sn53psr7vn2j8ekw9vpwtag3pkv 5199289 5199288 2026-09-14T20:39:13Z JerzyKundrat 174 5199289 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Алюмінію аксід''', ''гліназём'' — [[хімічнае злучэнне]] [[алюміній|алюмінію]] з [[кісларод]]ам, Al₂O₃. Існуе ў крышталічных мадыфікацыях, з якіх устойлівыя α-форма ([[тэмпература плаўлення|tпл]] 2053 °C) і γ-форма (вышэй за 900 °C неабарачальна ператвараецца ў α-форму), і ў аморфным стане (алюмагель). У прыродзе α-Al₂O₃ — мінерал [[карунд]] і яго афарбаваныя разнавіднасці [[рубін]], [[сапфір]] і інш. У [[вада|вадзе]] нерастваральны, амфатэрны. α-форма хімічна больш актыўная, гіграскапічная. Атрымліваюць: α-Al₂O₃ перапрацоўкай [[баксіт]]аў, штучны карунд (алунд) плаўкай баксітаў з вугалем, монакрышталі зоннай плаўкай; γ-Al₂O₃ награваннем гідраксіду ці соляў алюмінію да 600—900 °C. Выкарыстоўваюць:α-Al₂O₃ у вытворчасці алюмінію; алунд у электратэхнічнай кераміцы, вогнетрывалых матэрыялах для металургічных і элетрычных печаў; карунд — абразіўны матэрыял; монакрышталі — рабочыя целы для лазераў, апорныя камяні дакладных і гадзіннікавых механізмаў, ювелірныя камяні; ніткападобныя крышталі — для арміравання металаў (Al, Ag); γ-Al₂O₃ — адсарбент у [[храматаграфія|храматаграфіі]], каталізатар, носьбіт каталізатараў. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Алюмінію аксід|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Аксіды]] [[Катэгорыя:Злучэнні алюмінію]] o91x9y8ra6pwjmgyj60w5qw5dtwjuw8 0 814440 5199303 5197406 2026-09-14T23:48:42Z Xqbot 3088 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Аксід алюмінію]] 5199303 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Аксід алюмінію]] asvbh9pym87njouhti1jtrojngirb0p 0 814520 5199088 5198248 2026-09-14T15:27:24Z JerzyKundrat 174 5199088 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Жывёлы | parent = Cynips | rang = Від | latin = Cynips quercusfolii | author = [[Linnaeus]], 1758 | wikispecies = Cynips quercusfolii }} '''Арэхатворка дубовая звычайная''' (''Cynips quercusfolii'') — [[біялагічны від|від]] насякомых з сямейства арэхатворак. Шырока распаўсюджаны шкоднік [[Дуб звычайны|дуба]], вядомы тым, што выклікае ўтварэнне буйных шарападобных наростаў на лісці — галаў, якія называюць «чарнільнымі арэшкамі» або «дубовымі яблыкамі». == Апісанне == Даўжыня цела дарослага насякомага (імага) складае каля 2—5 мм. Цела мае бурую, чырванаватую або чорную афарбоўку, пакрыта дробнымі валасінкамі. Галава невялікая, круглявай формы. Брушка кароткае, сціснутае з бакоў, з-за чаго на спіне ўтвараецца характэрнае рабро. Крылы празрыстыя з цёмнымі пражылкамі, аднак насякомыя лётаюць даволі дрэнна. == Пашырэнне == Від шырока распаўсюджаны ў [[Палеарктыка|Палеарктыцы]] — у краінах Заходняй і Усходняй Еўропы (у тым ліку па ўсёй тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]]), у еўрапейскай частцы Расіі, на [[Каўказ]]е, у Малой Азіі і Паўночнай Афрыцы. Сустракаецца паўсюдна ў межах прыроднага арэала дуба. == Асаблівасці біялогіі == Характэрна чаргаванне пакаленняў: партэнагенетычнага (размнажэнне без апладнення) і двухполага. У канцы восені або ў пачатку зімы з галаў на [[лісце|лісці]] выходзяць партэнагенетычныя самкі. Яны здольныя адкладаць неапладненыя яйцы зімой у спячыя пупышкі дуба на ствале або галінах. Вясной (у красавіку — маі) з гэтых пупышак развіваюцца дробныя, непрыкметныя галы, з іх у пачатку лета выходзіць двухполае пакаленне (і самцы, і самкі). Пасля спароўвання аплодненыя самкі адкладаюць яйцы ў тканкі ніжняга боку ліста дуба. [[Файл:Cynips quercusfolii 01.JPG|thumb|left|Галы на лісці дуба, Латвія.]] [[Лічынка]], якая вылупляецца на лісце, выдзяляе асаблівыя рэчывы (роставыя гармоны), якія стымулююць анамальна хуткае дзяленне клетак дрэва. У выніку вакол лічынкі фармуецца шарападобны гал дыяметрам да 2—3 см. Спачатку ён жоўта-зялёны, пазней набывае чырванаваты або жоўта-буры колер, нагадваючы маленькі [[яблык]]. Гал служыць для лічынкі адначасова і сховішчам ад драпежнікаў ды халадоў, і крыніцай ежы. Унутры гала лічынка акукліваецца. == Значэнне і выкарыстанне == Пры масавым размнажэнні арэхатворка можа выклікаць аслабленне маладых дрэў, запавольваць іх рост і зніжаць дэкаратыўнасць дубовых насаджэнняў. Гістарычна галы дубовай арэхатворкі мелі прамысловае значэнне. З-за высокага ўтрымання дубільных рэчываў ([[таніны]]) іх выкарыстоўвалі для вырабу стойкіх чорных чарнілаў, якімі на працягу стагоддзяў пісаліся дзяржаўныя дакументы і кнігі, а таксама для дублення скуры. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{НК}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Арэхатворкі]] [[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе]] 6vq7uz77nzm302jzxwebp371wnkx9vl 5199091 5199088 2026-09-14T15:37:34Z JerzyKundrat 174 5199091 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Жывёлы | parent = Cynips | rang = Від | latin = Cynips quercusfolii | author = [[Linnaeus]], 1758 | wikispecies = Cynips quercusfolii }} '''Арэхатворка дубовая звычайная''' (''Cynips quercusfolii'') — [[біялагічны від|від]] насякомых з сямейства арэхатворак. Шырока распаўсюджаны шкоднік [[Дуб звычайны|дуба]], вядомы тым, што выклікае ўтварэнне буйных шарападобных наростаў на лісці — галаў, якія называюць «чарнільнымі арэшкамі» або «дубовымі яблыкамі». == Апісанне == Даўжыня цела дарослага насякомага (імага) складае каля 2—5 мм. Цела мае бурую, чырванаватую або чорную афарбоўку, пакрыта дробнымі валасінкамі. Галава невялікая, круглявай формы. Брушка кароткае, сціснутае з бакоў, з-за чаго на спіне ўтвараецца характэрнае рабро. Крылы празрыстыя з цёмнымі пражылкамі, аднак насякомыя лётаюць даволі дрэнна. == Пашырэнне == Від шырока распаўсюджаны ў [[Палеарктыка|Палеарктыцы]] — у краінах Заходняй і Усходняй Еўропы (у тым ліку па ўсёй тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]]), у еўрапейскай частцы Расіі, на [[Каўказ]]е, у Малой Азіі і Паўночнай Афрыцы. Сустракаецца паўсюдна ў межах прыроднага арэала дуба. == Асаблівасці біялогіі == Характэрна чаргаванне пакаленняў: [[партэнагенез|партэнагенетычнага]] (размнажэнне без апладнення) і двухполага. У канцы восені або ў пачатку зімы з галаў на [[лісце|лісці]] выходзяць партэнагенетычныя самкі. Яны здольныя адкладаць неапладненыя яйцы зімой у спячыя пупышкі дуба на ствале або галінах. Вясной (у красавіку — маі) з гэтых пупышак развіваюцца дробныя, непрыкметныя галы, з іх у пачатку лета выходзіць двухполае пакаленне (і самцы, і самкі). Пасля спароўвання аплодненыя самкі адкладаюць яйцы ў тканкі ніжняга боку ліста дуба. [[Файл:Cynips quercusfolii 01.JPG|thumb|left|Галы на лісці дуба, Латвія.]] [[Лічынка]], якая вылупляецца на лісце, выдзяляе асаблівыя рэчывы (роставыя гармоны), якія стымулююць анамальна хуткае дзяленне клетак дрэва. У выніку вакол лічынкі фармуецца шарападобны гал дыяметрам да 2—3 см. Спачатку ён жоўта-зялёны, пазней набывае чырванаваты або жоўта-буры колер, нагадваючы маленькі [[яблык]]. Гал служыць для лічынкі адначасова і сховішчам ад драпежнікаў ды халадоў, і крыніцай ежы. Унутры гала лічынка акукліваецца. == Значэнне і выкарыстанне == Пры масавым размнажэнні арэхатворка можа выклікаць аслабленне маладых дрэў, запавольваць іх рост і зніжаць дэкаратыўнасць дубовых насаджэнняў. Гістарычна галы дубовай арэхатворкі мелі прамысловае значэнне. З-за высокага ўтрымання дубільных рэчываў ([[таніны]]) іх выкарыстоўвалі для вырабу стойкіх чорных чарнілаў, якімі на працягу стагоддзяў пісаліся дзяржаўныя дакументы і кнігі, а таксама для дублення скуры. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{НК}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Арэхатворкі]] [[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе]] 84dac1k204hkqk1mgrb605rp6phc73o 0 814529 5198946 5198364 2026-09-14T12:04:52Z Aliaksei Lastouski 75892 5198946 wikitext text/x-wiki {{Асоба|| | выява = [[File:Kazimier Piasiecki. Казімер Пясецкі (V. Vańkovič, 1836).jpg|thumb|Валянцін Ваньковіч. Партрэт Казіміра Пясецкага. 1836. Літоўскі нацыянальны мастацкі музей]] }}'''Казімір Пясецкі''' ({{Lang-pl|Kazimierz Piasecki}}, [[1 лістапада]] [[1798]], [[Вільня]] — [[26 ліпеня]] [[1882]], [[Шырвінты]]) — [[Таварыства філаматаў|філамат]] і юрыст.<ref>''Nowak Zbigniew Jerzy.'' Piasecki Kazimierz // Polski Słownik Biograficzny. T. XXVI. — Wrocław — Warszawa — Kraków — Gdańsk — Łódź, 1981. — S. 782–784.</ref> Казімер Пясецкі нарадзіўся 1 лістапада 1798 г. у Вільні ў сям'і дробных [[Шляхта|шляхціцаў]] Ігната і Юзэфы з Івіцкіх Пясецкіх. Акрамя сына Казіміра, Ігнат і Юзэфа Пясецкія мелі трох дачок: Паўліну, Сафію, жонку [[Аляксандр Здановіч (гісторык)|Аляксандра Здановіча]] і маці [[Ігнат Аляксандравіч Здановіч|Ігната Здановіча]], і Марыю. Рос у бацькоўскай хаце [[Вуліца Ліцярату|на вуліцы Літэратаў]]. У 1813 годзе асірацеў па бацьку; тады, будучы вучнем 5-га класа гімназіі, пачаў зарабляць рэпетытарствам і перапісваннем актаў, дапамагаючы маці і тром сёстрам. З 1815 года вывучаў права ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]]. Скончыў вучобу ў 1820 годзе са ступенню кандыдата і стаў адвакатам пры віленскіх судах. == Дзейнасць у таварыствах філаматаў і філарэтаў == З 20 верасня 1819 года быў членам-карэспандэнтам, а з 2 чэрвеня 1820 года — сапраўдным членам Таварыства філаматаў. У 1819–1820 гадах прадставіў на пасяджэннях Аддзялення I шэсць сваіх прац, галоўным чынам юрыдычнай тэматыкі (у тым ліку дзве так званыя «навуковыя ведамасці» з часопісаў). Праяўляў вялікую актыўнасць у арганізацыйных справах: у студзені 1820 года выступаў з прамовай пра філамацкі перыядычны часопіс, удзельнічаў у дыскусіі пра мэты і арганізацыю Таварыства, зачытаўшы сваю працу на гэту тэму 14 мая 1821 года. Галоўнай мэтай, на яго думку, павінна было стаць «дзейнае дзеянне на карысць землякоў». Восенню 1821 года ўвайшоў у склад Навуковага аддзялення, якое кіравала курсамі для студэнтаў. У канчатковай фазе існавання Таварыства (1822–1823) сцвярджаў, што яно павінна быць грамадзянскім саюзам, а не толькі аб’яднаннем студэнцкай моладзі. Адыгрываў выбітную ролю ў новым кіраўніцтве Таварыства разам са [[Станіслаў Казакевіч|Станіславам Казакевічам]] і [[Ануфрый Петрашкевіч|Ануфрыем Петрашкевічам]]; разам з імі клапаціўся пра працяг і ажыўленне філамацкай працы. Для «Белых» (Патрыятычнага саюза) распрацаваў праграму «грамадзянскага дзеяння», заклікаючы да скасавання прыгоннага стану сялян, развіцця прамысловасці, увядзення давераных асоб у адміністрацыю і войска. Адначасова дзейнічаў у саюзах, кіраваных філаматамі: вясной 1820 года ўдзельнічаў у майскіх сходах «Прамяністых» як іх «падскарбі», быў членам тайнага Згуртавання філарэтаў, з 1820 года належаў да Грона Белага, якое аб’ядноўвала юрыстаў. Перш за ўсё ж дзейнічаў у Саюзе сяброў, куды быў прыняты 10 мая 1819 года. На пасяджэннях Саюза прадставіў пяць сваіх прац, між іншым разважанне «''Пра рэлігію, разглядаемую ў палітычным аспекце, наколькі яна спрыяе шчасцю грамадства''» (31 мая 1819) і рэцэнзію на вершы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] (21 чэрвеня 1819). З 26 сакавіка па 15 чэрвеня 1821 года быў актыўным членам Статыстычнага камітэта, створанага ў межах Саюза сяброў [[Францішак Геранім Малеўскі|Францішкам Малеўскім]]. Канчатковым вынікам працы Камітэта стаў выдадзены нелегальна «Геаграфічнае апісанне…», які паслужыла асновай для збору звестак пра стан краю. На форуме Саюза сяброў неаднаразова выказваўся пра філарэтаў: 13 студзеня 1821 года заявіў, што «дух слабее сярод філарэтаў»; 20 сакавіка і 17 мая 1821 года чытаў сваю працу «''Думкі пра філарэтаў''», прапануючы іх падзел не паводле прадмета навучання, а паводле будучай прафесійнай працы. Адначасова заклікаў да працы над удасканаленнем асветы, прамысловасці, сельскай гаспадаркі і гандлю. Вясной 1822 года сцвярджаў, што Згуртаванне філарэтаў павінна служыць не столькі чыстай навуцы, колькі рыхтаваць сваіх членаў «да ўсялякага роду краёвых функцый». Ён быў таксама актыўны па-за саюзамі моладзі: у маі 1821 года Пясецкі разам з [[Тамаш Зан (паэт)|Тамашам Занам]] увайшоў у віленскую грамаду [[Патрыятычнае таварыства|Патрыятычнага таварыства]]. З філаматаў найбліжэйшым яму быў Ануфрый Петрашкевіч. Наведваў Міцкевіча ў Коўне. Паэт 1 студзеня 1820 года пісаў Тамашу Зану: «Быў у мяне Казімір Доўгі. Сумленны чалавек, дужы філамат, шчырае сэрца — о, як салодка мне было з ім гаманіць…». Сяброўскія адносіны былі перарваны ў чэрвені 1822 года. «Прычынай… — як паведамляў Станіслаў Казакевіч — была спрэчка пра рэч надзвычай дробную, якую нельга было назваць без румянцу, паміж Адамам і Казімірам, якая ледзь не скончылася смерцю абодвух…». У ходзе следства, распачатага сенатарам [[Мікалай Мікалаевіч Навасільцаў|Мікалаем Навасільцавым]] па справе філарэтаў, Пясецкі быў арыштаваны ў кастрычніку 1823 года і змешчаны ў віленскі кляштар францысканцаў. У турэмнай камеры Пясецкага адбываліся сходы арыштаваных; 21 снежня 1823 года адзначалі імяніны Тамаша Зана, і імяніннік (які адбываў зняволенне асобна) атрымаў апісанне гэтай урачыстасці. Распрацоўваў у турме планы далейшай саюзнай працы. Даваў паказанні 5 лістапада і 29 снежня 1823 года, а таксама 12 і 20 красавіка 1824 года. Абраў падчас допытаў тактыку адмаўлення, аднак была даказана яго прыналежнасць да Згуртавання філарэтаў і Таварыства філаматаў. Пасля заканчэння працэсу над філаматамі Казіміру Пясецкаму пад строгім наглядам жандараў дазволілі застацца ў Вільні, але забаронілі займаць дзяржаўныя пасады. == Адвакацкая і гаспадарчая дзейнасць == Пасля вызвалення Казімер Пясецкі займаўся юрыдычнай практыкай у Вільні і быў вядомы як добры юрыст. [[File:Валенцій Ваньковіч. Софія Пясецка з дзецьмі.jpg|thumb|Валянцін Ваньковіч. Сафія Пясецкая з дзецьмі]] У 1829 годзе адмовіўся ад адвакатуры, перадаўшы свае паўнамоцтвы філамату Станіславу Казакевічу. Таго ж года заняў добра аплачваемую пасаду ў так званай Мазе Радзівілаўскай, дзе працаваў да канца яе існавання ў 1838 годзе. За сабраны такім чынам капітал набыў у 1839 годзе маёнтак Шырвінты ў Віленскім павеце. Занядбаны маёнтак ператварыў ва ўзорную гаспадарку пасля шматгадовай меліярацыі забалочаных грунтаў. Верны ідэалам філамацкай маладосці, пабудаваў для сялян добрыя дамы, акружаныя садамі, а таксама шпіталь і школу; узвёў там таксама новы мураваны касцёл. Быў арбітрам у справах мясцовага зямянства; таксама ганаровым куратарам гімназіі ў [[Панявеж|Панявежы]]. Памёр 26 ліпеня 1882 года ў Шырвінтах. == Сям'я == 17 чэрвеня 1830 г. [[Касцёл Святых Францыска і Бернарда (Вільня)|у віленскім бернардынскім касцёле]] Казімір Пясецкі абвянчаўся са шляхцянкай Сафіяй Янушкевіч, сястрой удзельнікаў [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830-1831]] [[Адольф Міхайлавіч Янушкевіч|Адольфа]], [[Яўстафій Янушкевіч|Яўстафія]] і [[Рамуальд Янушкевіч|Рамуальда Янушкевічаў]]. <ref name="Randakevičienė">Irma Randakevičienė. Broliai Adolfas, Eustachijus ir Romualdas Januškevičiai – 1831 m. sukilėliai, jų sąsajos su Vilniumi ir gyvenimo metai, 2023-08-04, skelbta svetainėje „Voruta.lt” </ref> У яго засталіся сын Вацлаў і дочкі Паўліна і Казімера. Яго сын Вацлаў Пясецкі працягваў займацца гаспадаркай у маёнтку Шырвінты, памёр 23 сакавіка 1906 года і быў пахаваны на старых могілках Шырвінтаў. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Пясецкі Казімір}} [[Катэгорыя:Філарэты]] [[Катэгорыя:Філаматы]] [[Катэгорыя:Юрысты Літвы]] kfwj9f5ptnvxvzevav68gyczwup3tvq 5199397 5198946 2026-09-15T07:19:37Z Aliaksei Lastouski 75892 5199397 wikitext text/x-wiki {{Асоба|| | выява = [[File:Kazimier Piasiecki. Казімер Пясецкі (V. Vańkovič, 1836).jpg|thumb|Валянцін Ваньковіч. Партрэт Казіміра Пясецкага. 1836. Літоўскі нацыянальны мастацкі музей]] }}'''Казімір Пясецкі''' ({{Lang-pl|Kazimierz Piasecki}}, [[1 лістапада]] [[1798]], [[Вільня]] — [[26 ліпеня]] [[1882]], [[Шырвінты]]) — [[Таварыства філаматаў|філамат]] і юрыст.<ref>''Nowak Zbigniew Jerzy.'' Piasecki Kazimierz // Polski Słownik Biograficzny. T. XXVI. — Wrocław — Warszawa — Kraków — Gdańsk — Łódź, 1981. — S. 782–784.</ref><ref>''Швед Вячаслаў.'' W kraju filomatów. Mlodzieżowe organizacje konspiracyjne na Iemiach białoruskich w latach 1806-1826. Warsawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2025. - 306 c.</ref> == Паходжанне == Казімер Пясецкі нарадзіўся 1 лістапада 1798 г. у Вільні ў сям'і дробных [[Шляхта|шляхціцаў]] Ігната і Юзэфы з Івіцкіх Пясецкіх. Акрамя сына Казіміра, Ігнат і Юзэфа Пясецкія мелі трох дачок: Паўліну, Сафію, , і Марыю. Старэйшая дачка Паўліна 23 жніўня 1828 выйшла замуж за [[Казімір Асмольскі|Казіміра Асмольскага]], які быў настаўнікам [[Мінская мужчынская гімназія|Мінскай гімназіі]]. Сярэдняя сястра Казіміра Пясецкага Сафія Эмілія 16 ліпеня 1838 у [[Касцёл Святых Янаў|віленскім касцёле святых Янаў]] выйшла замуж за прафесара [[Аляксандр Здановіч (гісторык)|Аляксандра Здановіча]]. Казімір Пясецкі быў хросным бацькам [[Ігнат Аляксандравіч Здановіч|Ігната Здановіча]], аднаго з кіраўнікоў паўстання 1863-64 гадоў.<ref name=":1">{{Cite web|lang=lt-LT|url=https://www.voruta.lt/xix-amziaus-vilniaus-gyventojai-piaseckiai-ir-zdanaviciai/|title=XIX amžiaus Vilniaus gyventojai. Piaseckiai ir Zdanavičiai|last=Voruta|website=Voruta|date=2025-09-28|access-date=2026-09-15}}</ref> Рос у бацькоўскай хаце [[Вуліца Ліцярату|на вуліцы Літэратаў]] (дом 5). У 1813 годзе асірацеў па бацьку; тады, будучы вучнем 5-га класа гімназіі, пачаў зарабляць рэпетытарствам і перапісваннем актаў, дапамагаючы маці і тром сёстрам. == Дзейнасць у таварыствах філаматаў і філарэтаў == З 1815 года вывучаў права ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]]. З 20 верасня 1819 года быў членам-карэспандэнтам, а з 2 чэрвеня 1820 года — сапраўдным членам Таварыства філаматаў. У 1819–1820 гадах прадставіў на пасяджэннях Аддзялення I шэсць сваіх прац, галоўным чынам юрыдычнай тэматыкі (у тым ліку дзве так званыя «навуковыя ведамасці» з часопісаў). Праяўляў вялікую актыўнасць у арганізацыйных справах: у студзені 1820 года выступаў з прамовай пра філамацкі перыядычны часопіс, удзельнічаў у дыскусіі пра мэты і арганізацыю Таварыства, зачытаўшы сваю працу на гэту тэму 14 мая 1821 года. Галоўнай мэтай, на яго думку, павінна было стаць «дзейнае дзеянне на карысць землякоў». Восенню 1821 года ўвайшоў у склад Навуковага аддзялення, якое кіравала курсамі для студэнтаў. У канчатковай фазе існавання Таварыства (1822–1823) сцвярджаў, што яно павінна быць грамадзянскім саюзам, а не толькі аб’яднаннем студэнцкай моладзі. Адыгрываў выбітную ролю ў новым кіраўніцтве Таварыства разам са [[Станіслаў Казакевіч|Станіславам Казакевічам]] і [[Ануфрый Петрашкевіч|Ануфрыем Петрашкевічам]]; разам з імі клапаціўся пра працяг і ажыўленне філамацкай працы. Для «Белых» (Патрыятычнага саюза) распрацаваў праграму «грамадзянскага дзеяння», заклікаючы да скасавання прыгоннага стану сялян, развіцця прамысловасці, увядзення давераных асоб у адміністрацыю і войска. Адначасова дзейнічаў у саюзах, кіраваных філаматамі: вясной 1820 года ўдзельнічаў у майскіх сходах «Прамяністых» як іх «падскарбі», быў членам тайнага Згуртавання філарэтаў, з 1820 года належаў да Грона Белага, якое аб’ядноўвала юрыстаў. Перш за ўсё ж дзейнічаў у Саюзе сяброў, куды быў прыняты 10 мая 1819 года. На пасяджэннях Саюза прадставіў пяць сваіх прац, між іншым разважанне «''Пра рэлігію, разглядаемую ў палітычным аспекце, наколькі яна спрыяе шчасцю грамадства''» (31 мая 1819) і рэцэнзію на вершы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] (21 чэрвеня 1819). Скончыў вучобу ў 1820 годзе са ступенню кандыдата і стаў адвакатам пры віленскіх судах. З 26 сакавіка па 15 чэрвеня 1821 года быў актыўным членам Статыстычнага камітэта, створанага ў межах Саюза сяброў [[Францішак Геранім Малеўскі|Францішкам Малеўскім]]. Канчатковым вынікам працы Камітэта стаў выдадзены нелегальна «Геаграфічнае апісанне…», які паслужыла асновай для збору звестак пра стан краю. На форуме Саюза сяброў неаднаразова выказваўся пра філарэтаў: 13 студзеня 1821 года заявіў, што «дух слабее сярод філарэтаў»; 20 сакавіка і 17 мая 1821 года чытаў сваю працу «''Думкі пра філарэтаў''», прапануючы іх падзел не паводле прадмета навучання, а паводле будучай прафесійнай працы. Адначасова заклікаў да працы над удасканаленнем асветы, прамысловасці, сельскай гаспадаркі і гандлю. Вясной 1822 года сцвярджаў, што Згуртаванне філарэтаў павінна служыць не столькі чыстай навуцы, колькі рыхтаваць сваіх членаў «да ўсялякага роду краёвых функцый». Ён быў таксама актыўны па-за саюзамі моладзі: у маі 1821 года Пясецкі разам з [[Тамаш Зан (паэт)|Тамашам Занам]] увайшоў у віленскую грамаду [[Патрыятычнае таварыства|Патрыятычнага таварыства]]. З філаматаў найбліжэйшым яму быў Ануфрый Петрашкевіч. Наведваў Міцкевіча ў Коўне. Паэт 1 студзеня 1820 года пісаў Тамашу Зану: «Быў у мяне Казімір Доўгі. Сумленны чалавек, дужы філамат, шчырае сэрца — о, як салодка мне было з ім гаманіць…». Сяброўскія адносіны былі перарваны ў чэрвені 1822 года. «Прычынай… — як паведамляў Станіслаў Казакевіч — была спрэчка пра рэч надзвычай дробную, якую нельга было назваць без румянцу, паміж Адамам і Казімірам, якая ледзь не скончылася смерцю абодвух…». Філаматы збіраліся і праводзілі пасяджэнні ў суседнім доме на вуліцы Літаратаў, побач з домам Пясецкіх. Прыехаўшы з Коўна, Адам Міцкевіч спыняўся ў Пясецкіх. Менавіта на другім паверсе дома Пясецкіх, 23 кастрычніка 1823 г. позняй ноччу Адам Міцкевіч быў арыштаваны і зняволены ў манастыры базыльян. Разам з ім быў арыштаваны і Казімір Пясецкі.<ref name=":1" /> У ходзе следства, распачатага сенатарам [[Мікалай Мікалаевіч Навасільцаў|Мікалаем Навасільцавым]] па справе філарэтаў, Пясецкі быў арыштаваны і змешчаны ў віленскі кляштар францысканцаў. У турэмнай камеры Пясецкага адбываліся сходы арыштаваных; 21 снежня 1823 года адзначалі імяніны Тамаша Зана, і імяніннік (які адбываў зняволенне асобна) атрымаў апісанне гэтай урачыстасці. Распрацоўваў у турме планы далейшай саюзнай працы. Даваў паказанні 5 лістапада і 29 снежня 1823 года, а таксама 12 і 20 красавіка 1824 года. Абраў падчас допытаў тактыку адмаўлення, аднак была даказана яго прыналежнасць да Згуртавання філарэтаў і Таварыства філаматаў. Пасля заканчэння працэсу над філаматамі Казіміру Пясецкаму пад строгім наглядам жандараў дазволілі застацца ў Вільні, але забаронілі займаць дзяржаўныя пасады. == Адвакацкая і гаспадарчая дзейнасць == Пасля вызвалення Казімер Пясецкі займаўся юрыдычнай практыкай у Вільні і быў вядомы як добры юрыст. [[File:Валенцій Ваньковіч. Софія Пясецка з дзецьмі.jpg|thumb|Валянцін Ваньковіч. Сафія Пясецкая з дзецьмі]] У 1829 годзе адмовіўся ад адвакатуры, перадаўшы свае паўнамоцтвы філамату Станіславу Казакевічу. Таго ж года заняў добра аплачваемую пасаду ў так званай Мазе Радзівілаўскай, дзе працаваў да канца яе існавання ў 1838 годзе. За сабраны такім чынам капітал набыў у 1839 годзе маёнтак Шырвінты ў Віленскім павеце. Занядбаны маёнтак ператварыў ва ўзорную гаспадарку пасля шматгадовай меліярацыі забалочаных грунтаў. Верны ідэалам філамацкай маладосці, пабудаваў для сялян добрыя дамы, акружаныя садамі, а таксама шпіталь і школу; узвёў там таксама новы мураваны касцёл. Быў арбітрам у справах мясцовага зямянства; таксама ганаровым куратарам гімназіі ў [[Панявеж|Панявежы]]. Ладзіў у сваім маёнтку канцэрты камернай музыкі. Памёр 26 ліпеня 1882 года ў Шырвінтах. == Сям'я == 17 чэрвеня 1830 г. [[Касцёл Святых Францыска і Бернарда (Вільня)|у віленскім бернардынскім касцёле]] Казімір Пясецкі абвянчаўся са шляхцянкай Сафіяй Янушкевіч, сястрой удзельнікаў [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830-1831]] [[Адольф Міхайлавіч Янушкевіч|Адольфа]], [[Яўстафій Янушкевіч|Яўстафія]] і [[Рамуальд Янушкевіч|Рамуальда Янушкевічаў]]. <ref name="Randakevičienė">Irma Randakevičienė. Broliai Adolfas, Eustachijus ir Romualdas Januškevičiai – 1831 m. sukilėliai, jų sąsajos su Vilniumi ir gyvenimo metai, 2023-08-04, skelbta svetainėje „Voruta.lt” </ref> У 1832 г. у пары нарадзіўся сын Адольф Казімір, хроснай маці якога стала сястра Казіміра Сафія Эмілія Пясецкая. У 1834 г. Казімір і Сафія Пясэцкія ў віленскім касцёле святых Янаў ахрысцілі дачку Паўліну Элеанору Сафію. Праз год у Маркучах у іх нарадзіўся сын Станіслаў Ігнат, у 1837 г. - дачка Ядвіга Юзэфа, у 1839 г. - дачка Казіміра Моніка. Яшчэ два сыны Пясецкіх - Уладзіслаў Аляксандр і Вацлаў нарадзіліся ўжо ў маёнтку Шырвінты. Казімір Пясецкі памёр у сваім маёнтку 26 ліпеня 1882 г., ужо быўшы ўдавам, г.зн. 22 сакавіка 1876 г. пахаваўшы 64-гадовую жонку Сафію. У метрычным запісе пра смерць пазначана, што пасля сябе ён пакінуў сына Вацлава і дзвюх дачок — Паўліну і Казіміру. Гэта азначае, што іншыя яго дзеці памерлі ў маленстве ці дзяцінстве. Яго сын Вацлаў Пясецкі працягваў займацца гаспадаркай у маёнтку Шырвінты, памёр 23 сакавіка 1906 года і быў пахаваны на старых могілках Шырвінтаў. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Пясецкі Казімір}} [[Катэгорыя:Філарэты]] [[Катэгорыя:Філаматы]] [[Катэгорыя:Юрысты Літвы]] iszpnfzti0exbfyg9au4c8iusowe57p 0 814548 5199237 5198480 2026-09-14T20:00:37Z JerzyKundrat 174 5199237 wikitext text/x-wiki '''Абласны суд на Беларусі''' — судовы орган, які дзейнічае на тэрыторыі вобласці ў якасці першай, касацыйнай і нагляднай інстанцый. Складаецца са старшыні, яго намеснікаў і членаў суда, якія назначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]]. Мае судовыя калегіі па цывільных і крымінальных справах і прэзідыум. Як суд 1-й інстанцыі разглядае цывільныя і крымінальныя справы, аднесеныя законам да яго вядзення, як касацыйная інстанцыя — справы па скаргах і пратэстах на рашэнні, прыгаворы і вызначэнні народных судоў, якія не набылі законнай сілы. Прэзідыум абласнога суда разглядае ў парадку нагляду справы па пратэстах на рашэнні, прыгаворы, вызначэнні народных судоў, пастановы народных суддзяў, якія набылі законную сілу, на касацыйныя вызначэнні калегій абласнога суда, а таксама справы па новаадкрытых акалічнасцях. Паўнамоцтвамі абласнога суда валодае і [[Мінскі гарадскі суд]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Абласны суд|||}} lzf1dk8hbte4856bh6aydxq96m9dyln 5199252 5199237 2026-09-14T20:07:04Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перанёс старонку [[Абласны суд]] у [[Судовая сістэма Беларусі]] 5199237 wikitext text/x-wiki '''Абласны суд на Беларусі''' — судовы орган, які дзейнічае на тэрыторыі вобласці ў якасці першай, касацыйнай і нагляднай інстанцый. Складаецца са старшыні, яго намеснікаў і членаў суда, якія назначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]]. Мае судовыя калегіі па цывільных і крымінальных справах і прэзідыум. Як суд 1-й інстанцыі разглядае цывільныя і крымінальныя справы, аднесеныя законам да яго вядзення, як касацыйная інстанцыя — справы па скаргах і пратэстах на рашэнні, прыгаворы і вызначэнні народных судоў, якія не набылі законнай сілы. Прэзідыум абласнога суда разглядае ў парадку нагляду справы па пратэстах на рашэнні, прыгаворы, вызначэнні народных судоў, пастановы народных суддзяў, якія набылі законную сілу, на касацыйныя вызначэнні калегій абласнога суда, а таксама справы па новаадкрытых акалічнасцях. Паўнамоцтвамі абласнога суда валодае і [[Мінскі гарадскі суд]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Абласны суд|||}} lzf1dk8hbte4856bh6aydxq96m9dyln 5199259 5199252 2026-09-14T20:11:14Z JerzyKundrat 174 5199259 wikitext text/x-wiki '''Судовая ўлада''' ажыццяўляецца ў [[Беларусь|Рэспубліцы Беларусь]] [[Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўным судом]] і [[Канстытуцыйны суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйным судом]]. == Сістэма судоў == Сістэма судоў будуецца на прынцыпах тэрытарыяльнасці і спецыялізацыі. Яна складаецца з: * Канстытуцыйнага Суда; * Сістэмы судоў агульнай юрысдыкцыі. Утварэнне надзвычайных судоў забараняецца. Сістэма судоў агульнай юрысдыкцыі складаецца з: * [[Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага]] Суда Рэспублікі Беларусь; * абласных (Мінскага гарадскога) судоў; * эканамічных судоў абласцей (горада Мінска); * раённых (гарадскіх) судоў. Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь ажыццяўляе правасуддзе і нагляд за судовай дзейнасцю агульных судоў. == Абласныя суды == Абласны суд у Беларусі — судовы орган, які дзейнічае на тэрыторыі вобласці ў якасці першай, касацыйнай і нагляднай інстанцый. Складаецца са старшыні, яго намеснікаў і членаў суда, якія назначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]]. Мае судовыя калегіі па цывільных і крымінальных справах і прэзідыум. Як суд 1-й інстанцыі разглядае цывільныя і крымінальныя справы, аднесеныя законам да яго вядзення, як касацыйная інстанцыя — справы па скаргах і пратэстах на рашэнні, прыгаворы і вызначэнні народных судоў, якія не набылі законнай сілы. Прэзідыум абласнога суда разглядае ў парадку нагляду справы па пратэстах на рашэнні, прыгаворы, вызначэнні народных судоў, пастановы народных суддзяў, якія набылі законную сілу, на касацыйныя вызначэнні калегій абласнога суда, а таксама справы па новаадкрытых акалічнасцях. Паўнамоцтвамі абласнога суда валодае і [[Мінскі гарадскі суд]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Абласны суд|||}} [[Катэгорыя:Судовая сістэма Беларусі| ]] 1mlhoynzbmirmft53hgrpbtrlnmu14w 5199265 5199259 2026-09-14T20:17:39Z JerzyKundrat 174 5199265 wikitext text/x-wiki [[Файл:Верховный суд Республики Беларусь.jpg|thumb|Будынак Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь.]] '''Судовая ўлада''' ажыццяўляецца ў [[Беларусь|Рэспубліцы Беларусь]] [[Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўным судом]] і [[Канстытуцыйны суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйным судом]]. == Сістэма судоў == Сістэма судоў будуецца на прынцыпах тэрытарыяльнасці і спецыялізацыі. Яна складаецца з: * Канстытуцыйнага Суда; * Сістэмы судоў агульнай юрысдыкцыі. Утварэнне надзвычайных судоў забараняецца. Сістэма судоў агульнай юрысдыкцыі складаецца з: * [[Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага]] Суда Рэспублікі Беларусь; * абласных (Мінскага гарадскога) судоў; * эканамічных судоў абласцей (горада Мінска); * раённых (гарадскіх) судоў. Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь ажыццяўляе правасуддзе і нагляд за судовай дзейнасцю агульных судоў. == Абласныя суды == Абласны суд у Беларусі — судовы орган, які дзейнічае на тэрыторыі вобласці ў якасці першай, касацыйнай і нагляднай інстанцый. Складаецца са старшыні, яго намеснікаў і членаў суда, якія назначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]]. Мае судовыя калегіі па цывільных і крымінальных справах і прэзідыум. Як суд 1-й інстанцыі разглядае цывільныя і крымінальныя справы, аднесеныя законам да яго вядзення, як касацыйная інстанцыя — справы па скаргах і пратэстах на рашэнні, прыгаворы і вызначэнні народных судоў, якія не набылі законнай сілы. Прэзідыум абласнога суда разглядае ў парадку нагляду справы па пратэстах на рашэнні, прыгаворы, вызначэнні народных судоў, пастановы народных суддзяў, якія набылі законную сілу, на касацыйныя вызначэнні калегій абласнога суда, а таксама справы па новаадкрытых акалічнасцях. Паўнамоцтвамі абласнога суда валодае і [[Мінскі гарадскі суд]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Абласны суд|||}} [[Катэгорыя:Судовая сістэма Беларусі| ]] fzixt24bi1q8p263osihvj5476sf1tz 5199271 5199265 2026-09-14T20:20:58Z JerzyKundrat 174 5199271 wikitext text/x-wiki [[Файл:Верховный суд Республики Беларусь.jpg|thumb|Будынак Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь.]] '''Судовая ўлада''' ажыццяўляецца ў [[Беларусь|Рэспубліцы Беларусь]] [[Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўным судом]] і [[Канстытуцыйны суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйным судом]]. == Сістэма судоў == Сістэма судоў будуецца на прынцыпах тэрытарыяльнасці і спецыялізацыі. Яна складаецца з: * Канстытуцыйнага Суда; * Сістэмы судоў агульнай юрысдыкцыі. Утварэнне надзвычайных судоў забараняецца. Сістэма судоў агульнай юрысдыкцыі складаецца з: * [[Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага]] Суда Рэспублікі Беларусь; * абласных (Мінскага гарадскога) судоў; * эканамічных судоў абласцей (горада Мінска); * раённых (гарадскіх) судоў. Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь ажыццяўляе правасуддзе і нагляд за судовай дзейнасцю агульных судоў. == Абласныя суды == Абласны суд у Беларусі — судовы орган, які дзейнічае на тэрыторыі вобласці ў якасці першай, касацыйнай і нагляднай інстанцый. Складаецца са старшыні, яго намеснікаў і членаў суда, якія назначаюцца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]]. Мае судовыя калегіі па цывільных і крымінальных справах і прэзідыум. Як суд 1-й інстанцыі разглядае цывільныя і крымінальныя справы, аднесеныя законам да яго вядзення, як касацыйная інстанцыя — справы па скаргах і пратэстах на рашэнні, прыгаворы і вызначэнні народных судоў, якія не набылі законнай сілы. Прэзідыум абласнога суда разглядае ў парадку нагляду справы па пратэстах на рашэнні, прыгаворы, вызначэнні народных судоў, пастановы народных суддзяў, якія набылі законную сілу, на касацыйныя вызначэнні калегій абласнога суда, а таксама справы па новаадкрытых акалічнасцях. Паўнамоцтвамі абласнога суда валодае і [[Мінскі гарадскі суд]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Абласны суд|||}} {{Суды Беларусі}} [[Катэгорыя:Судовая сістэма Беларусі| ]] sjv034cqo170u6ntqtj1s3rutfvd3xb 0 814553 5199217 5198495 2026-09-14T19:45:52Z JerzyKundrat 174 5199217 wikitext text/x-wiki '''Абломкавыя горныя пароды''', '''кластычныя горныя пароды''' — [[асадкавыя горныя пароды]], якія складаюцца з абломкаў больш старажытных горных парод і [[мінерал]]аў. Адрозніваюць абломкавыя горныя пароды сцэментаваныя і несцэментаваныя (рыхлыя). Па велічыні абломкаў вылучаюцца грубаабломкавыя пароды, або псефіты (несцэментаваныя — глыбы, [[валун]]ы, галька, [[друз]], жарства, [[жвір]] і сцэментаваныя — кангламераты, брэкчыі, гравеліты і інш.); пясчаныя (псаміты), пылаватыя (алеўрыты, алеўраліты), гліністыя (пеліты) пароды, а таксама мяшаныя (суглінкі і супескі). Да абломкавых горных парод належаць таксама прадукты [[вулканічнае вывяржэнне|вулканічных вывяржэнняў]]: вулканічны друз, попел, туфабрэкчыі і інш. Выкарыстоўваюць у [[будаўніцтва|будаўніцтве]], [[металургічная прамысловасць|металургічнай]], шкляной, керамічнай прамысловасці і інш. У рачных і марскіх пясках трапляюцца [[золата]], плаціна, каштоўныя камяні, разнастайныя мінералы, руды каляровых, рэдкіх і радыеактыўных металаў. Абломкавыя горныя пароды пашыраны па ўсёй Беларусі. Многія з іх (пяскі, жвір і інш.) — [[карысныя выкапні]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Абломкавыя горныя пароды|||}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Асадкавыя горныя пароды]] gm24c9735hdcg1gemaiwabjbls8u1xa 0 814555 5199144 5198778 2026-09-14T17:52:42Z Aliaksei Lastouski 75892 5199144 wikitext text/x-wiki {{Асоба | месца нараджэння = [[Голдава]] | Месца пахавання = [[Росы]] | арыгінал імя = Albert Wandalin Laskowicz | выява = [[File:Albert Wandalin Laskowicz.jpg|thumb|Альберт Вандалін Лясковіч. каля 1862. Нацыянальны музей Літвы]] | род дзейнасці = [[вайсковец]], [[паўстанец]] | месца смерці = [[Вільня]] | дата нараджэння = [[15 красавіка]] [[1840]] | дата смерці = [[24 мая]] [[1863]] | бацька = Фелікс Лясковіч | маці = Альберціна Валіцкая }}'''Альберт Вандалін Лясковіч''' ( {{Lang-pl|Albert Laskowicz}}, [[15 красавіка]] [[1840]], [[Голдава]], [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскі павет]], [[Гродзенская губерня]] — [[24 мая]] [[1863]], [[Вільня]], [[Расійская імперыя]]) — удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863 года]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 15 красавіка 1840 года ў вёсцы Голдава Лідскага павета Гродзенскай губерні ў сям'і лідскага павятовага суддзі Фелікса Лясковіча і Альберціны з Валіцкіх. Скончыў [[Віленскі шляхецкі інстытут]]. Пасля гэтага ён пайшоў у войска. Падчас [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863 года]] быў арыштаваны. Па адной версіі, быў арыштаваныя за нейкія размовы ў мястэчку [[Беліца (Лідскі раён)|Беліца]]. Па другой версіі ён быў арыштаваны за тое, што ў [[Наваельня|Наваельні]] папракаў ксяндза за адмову прачытаць Маніфест Народнага ўрада.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://pawet.net/library/history/city_district/religion/00/%D1%82%D0%B0%D0%BC,_%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D1%8B%D0%BD%D1%96%D1%9E%D1%81%D1%8F_%D1%87%D0%B0%D1%81_%E2%80%A6_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96.html|title=Pawet: Там, дзе спыніўся час … Лідскія гістарычныя некропалі|author=Лаўрэш Леанід, Лаўрэш Галіна|website=pawet.net|date=2024|access-date=2026-09-14}}</ref> Пра яго ва ўспамінах згадваў багаты землеўладальнік і далёкі сваяк [[Іпаліт Корвін-Мілеўскі]] які, як і яго бацька, не быў прыхільнікам паўстання:<blockquote>Як сёння памятаю - палявалі мы ў мамінага дзядзькі ў Кір'янаўцах. Пасля вячэры я сціпла сяджу ў кутку. Па гасцёўні ходзіць чубаты юнак, копія Адама Міцкевіча 1825 года і ў сваёй прамове ўсе скасоўвае. Не будзе дваранства, не будзе ўласнасці, не будзе ўрада, не будзе духавенства і г. д. Бацька яму цярпліва: "А што будзе на месцы ўсяго гэтага?". Хлопец адкідвае чупрыну назад, арлінымі вачыма азірае ўсіх, робіць паўзу і кажа: "Будуць людзі ... будзе народ!!!...". Гэта была эпоха "натуральнага розуму" да якога не дакранулася ніводная навука.<ref>Korwin-Milewski Hipolit. Siedemdziesiąt lat wspomnień (1855-1925). Poznań, 1930. S. 41.</ref></blockquote>У турме Лясковіч выпадкова апынуўся разам з нейкім Адамам Сасёнкам, які падгаварыў яго да складання фальшывага прызнання і ўключэння ў гэтую паперу як мага большай колькасці асобаў. Лясковіч на ваенным судзе 6(18) мая 1863 г. сведчыў, што свае першыя паказанні, дадзеныя падчас першапачатковага следства ён пацвярджае, але іншыя, якія кампраметавалі перад ўладамі [[Браніслаў Нарбут|Браніслава Нарбута]], міравога пасрэдніка Калясінскага, Вільгельма Грабоўскага і абшарніка Гадычэўскага - абвяргае, бо яны былі вымушаныя гвалтам праз «насільны загад і прымус» палкоўніка Казаналі, які казаў, … што «я мушу абавязкова напісаць гэтак, як ён пачаў мне дыктаваць». Лясковіч не адыгрываў значнай ролі ў паўстанні, з'яўляўся звычайным прыхільнікам і пасля суду быў вызвалены, аднак потым зноў, ужо па загаду толькі што прыехаўшага Мураўёва, арыштаваны і пакараны смерцю «''в пример и страх другим''». У рапарце ад 24 мая 1863 года віленскага каменданта камандуючаму войскамі Віленскай акругі месца смяротнага пакарання Альберта Лясковіча і ксяндза з [[Ваверка|Ваверкі]] [[Раймунд Зямацкі|Раймунда Зямацкага]] ([[Лукішскі рынак]]) было акрэслена такім чынам: «''на базарной площади возле костёла св. Якова''».<ref>{{Cite web|url=https://kalinouski.arkushy.by/library/rok_1863/spz.htm#up|title=Сьвіслацкія аркушы - Кастусь Каліноўскі - Бібліятэка|website=kalinouski.arkushy.by|access-date=2026-09-14}}</ref> Маёмасць Альберта Лясковіча на падставе распараджэння віленскага губернатара ад 27.06.1863 г. і пастановы Віленскага грамадзянскага праўлення ад 23.07.1863 падлягала секвестру.<ref name=":1" /> Парэшткі былі таемна пахаваны ў крэпасці [[Замкавая гара (Вільня)|Замкавай гары ў Вільні]]. Адкрыты ў 2017 годзе падчас умацавальных работ. 22 лістапада 2019 года парэшткі [[Перапахаванне ўдзельнікаў паўстання 1863—1864 гадоў|былі ўрачыста пахаваны]] ў калумбарыі капліцы на могілках Росы у Вільні. <ref>{{Cite web|url=https://www.skrastas.lt/aktualijos/archeologas-papasakojo-kaip-buvo-identifikuoti-sukileliu-palaikai|title=Archeologas papasakojo, kaip buvo identifikuoti sukilėlių palaikai|first=Živilė|last=Kavaliauskaitė|website=skrastas.lt|date=2019-11-25|publisher=[[Skrastas]]|access-date=2026-02-19}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Лясковіч Альберт}} [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лідскім павеце (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Роса]] 6g98xr1qymcy4v00x8q3m5rp3ghuxku 0 814587 5198941 2026-09-14T12:01:38Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{цёзкі2|Кідман}} {{Асоба}} '''Антонія Кідман''' ({{lang-en|Antonia Kidman}};) — аўстралійская журналістка і тэлевядучая. == Біяграфія == Нарадзілася ў сям’і біяхіміка [[Энтані Кідман|Энтані Дэвіда Кідмана]] і педагога Джанэль Эн Кідман. Яе старэйшая сястра — Ніколь Кід...» 5198941 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кідман}} {{Асоба}} '''Антонія Кідман''' ({{lang-en|Antonia Kidman}};) — аўстралійская журналістка і тэлевядучая. == Біяграфія == Нарадзілася ў сям’і біяхіміка [[Энтані Кідман|Энтані Дэвіда Кідмана]] і педагога Джанэль Эн Кідман. Яе старэйшая сястра — [[Ніколь Кідман]] (нар. 1967), актрыса. Калі Антоніі было два гады, яе сям’я пераехала ў Сідней, дзе Антонія скончыла Monte Sant' Angelo Mercy College. Кар’еру ў журналістыцы пачала на тэлеканале Nine Network. Пазней працавала ў якасці рэпарцёра тэлевізійнай станцыі NBN Television у Ньюкасле. У 2008 годзе атрымала прэмію ASTRA Awards. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Кідман Антонія}} [[Катэгорыя:Журналісты Аўстраліі]] m9b0gm6csgbiasb3tz54mfacluki6ok 5198943 5198941 2026-09-14T12:02:56Z Autumndancer 168015 5198943 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кідман}} {{Асоба}} '''Антонія Кідман''' ({{lang-en|Antonia Kidman}}; {{ВД-Прэамбула}}) — аўстралійская журналістка і тэлевядучая. == Біяграфія == Нарадзілася ў сям’і біяхіміка [[Энтані Кідман|Энтані Дэвіда Кідмана]] і педагога Джанэль Эн Кідман. Яе старэйшая сястра — [[Ніколь Кідман]] (нар. 1967), актрыса. Калі Антоніі было два гады, яе сям’я пераехала ў Сідней, дзе Антонія скончыла Monte Sant' Angelo Mercy College. Кар’еру ў журналістыцы пачала на тэлеканале Nine Network. Пазней працавала ў якасці рэпарцёра тэлевізійнай станцыі NBN Television у Ньюкасле. У 2008 годзе атрымала прэмію ASTRA Awards. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Кідман Антонія}} [[Катэгорыя:Журналісты Аўстраліі]] 7olb8uh539qyvnl8186084nmrta92gf 0 814588 5198950 2026-09-14T12:13:05Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Кэтрын Энн Кі́нер''' ({{lang-en|Catherine Ann Keener}},) — амерыканская актрыса. Двухразовая намінантка на прэмію «[[Оскар]]» за ролі ў фільмах «Быць Джонам Малкавічам» (1999) і «Капотэ» (2005). Кінер таксама вядомая па ролях у такіх фільмах, як «Саракагадовы нявінн...» 5198950 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Кэтрын Энн Кі́нер''' ({{lang-en|Catherine Ann Keener}},) — амерыканская актрыса. Двухразовая намінантка на прэмію «[[Оскар]]» за ролі ў фільмах «Быць Джонам Малкавічам» (1999) і «Капотэ» (2005). Кінер таксама вядомая па ролях у такіх фільмах, як «Саракагадовы нявіннік» (2005), «У дзікіх умовах» (2007), «Нью-Ёрк, Нью-Ёрк» (2008) і «Прэч» (2017). == Біяграфія == Нарадзілася ў Маямі, Фларыда, трэцім дзіцем у сям’і Эвелін (народжанай Джэміэль) і Джыма Кінера, мэнэджара ў краме матрацаў. З бацькоўскага боку яна мае ірландскія карані, тады як з матчынага — ліванскія. Кінер вырасла ў горадзе Хаяліа і скончыла каталіцкую старэйшую школу імя Монсеньёра Эдварда Пэйса. Вычылася ў каледжы Уітана па спецыяльнасці амерыканскіх даследаванняў, які скончыла са ступенню бакалаўра ў 1983 годзе. З 1990 па 2007 год Кінер была замужам за акцёрам [[Дэрмат Малруні|Дэрматам Малруні]]. У іх ёсць сын — Клайд Кінер Малруні (нар. 1999). {{DEFAULTSORT:Кінер}} [[Катэгорыя:Актрысы ЗША]] 9he7uve62waekakrv1l4nriz8dqcgw9 5198952 5198950 2026-09-14T12:14:16Z Autumndancer 168015 5198952 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Кэтрын Энн Кі́нер''' ({{lang-en|Catherine Ann Keener}}, {{ВД-Прэамбула}}) — амерыканская актрыса. Двухразовая намінантка на прэмію «[[Оскар]]» за ролі ў фільмах «Быць Джонам Малкавічам» (1999) і «Капотэ» (2005). Кінер таксама вядомая па ролях у такіх фільмах, як «Саракагадовы нявіннік» (2005), «У дзікіх умовах» (2007), «Нью-Ёрк, Нью-Ёрк» (2008) і «Прэч» (2017). == Біяграфія == Нарадзілася ў Маямі, Фларыда, трэцім дзіцем у сям’і Эвелін (народжанай Джэміэль) і Джыма Кінера, мэнэджара ў краме матрацаў. З бацькоўскага боку яна мае ірландскія карані, тады як з матчынага — ліванскія. Кінер вырасла ў горадзе Хаяліа і скончыла каталіцкую старэйшую школу імя Монсеньёра Эдварда Пэйса. Вычылася ў каледжы Уітана па спецыяльнасці амерыканскіх даследаванняў, які скончыла са ступенню бакалаўра ў 1983 годзе. З 1990 па 2007 год Кінер была замужам за акцёрам [[Дэрмат Малруні|Дэрматам Малруні]]. У іх ёсць сын — Клайд Кінер Малруні (нар. 1999). {{DEFAULTSORT:Кінер}} [[Катэгорыя:Актрысы ЗША]] pvmwopei8si8unfnajbat6k3m4e6u98 5198953 5198952 2026-09-14T12:14:28Z Autumndancer 168015 5198953 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Кэтрын Энн Кі́нер''' ({{lang-en|Catherine Ann Keener}}, {{ВД-Прэамбула}}) — амерыканская актрыса. Двухразовая намінантка на прэмію «[[Оскар]]» за ролі ў фільмах «Быць Джонам Малкавічам» (1999) і «Капотэ» (2005). Кінер таксама вядомая па ролях у такіх фільмах, як «Саракагадовы нявіннік» (2005), «У дзікіх умовах» (2007), «Нью-Ёрк, Нью-Ёрк» (2008) і «Прэч» (2017). == Біяграфія == Нарадзілася ў Маямі, Фларыда, трэцім дзіцем у сям’і Эвелін (народжанай Джэміэль) і Джыма Кінера, мэнэджара ў краме матрацаў. З бацькоўскага боку яна мае ірландскія карані, тады як з матчынага — ліванскія. Кінер вырасла ў горадзе Хаяліа і скончыла каталіцкую старэйшую школу імя Монсеньёра Эдварда Пэйса. Вычылася ў каледжы Уітана па спецыяльнасці амерыканскіх даследаванняў, які скончыла са ступенню бакалаўра ў 1983 годзе. З 1990 па 2007 год Кінер была замужам за акцёрам [[Дэрмат Малруні|Дэрматам Малруні]]. У іх ёсць сын — Клайд Кінер Малруні (нар. 1999). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Кінер}} [[Катэгорыя:Актрысы ЗША]] ngrufvy0fbpapvolw12a0uh8uxwgnxr 5199429 5198953 2026-09-15T07:50:20Z Aneuko 139050 афармленне 5199429 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Кэтрын Энн Кі́нер''' ({{lang-en|Catherine Ann Keener}}; {{ВД-Прэамбула}}) — амерыканская актрыса. Двухразовая намінантка на прэмію «[[Оскар]]» за ролі ў фільмах «Быць Джонам Малкавічам» (1999) і «Капотэ» (2005). Кінер таксама вядомая па ролях у такіх фільмах, як «Саракагадовы нявіннік» (2005), «У дзікіх умовах» (2007), «Нью-Ёрк, Нью-Ёрк» (2008) і «Прэч» (2017). == Біяграфія == Нарадзілася ў Маямі, Фларыда, трэцім дзіцем у сям’і Эвелін (народжанай Джэміэль) і Джыма Кінера, мэнэджара ў краме матрацаў. З бацькоўскага боку яна мае ірландскія карані, тады як з матчынага — ліванскія. Кінер вырасла ў горадзе Хаяліа і скончыла каталіцкую старэйшую школу імя Монсеньёра Эдварда Пэйса. Вычылася ў каледжы Уітана па спецыяльнасці амерыканскіх даследаванняў, які скончыла са ступенню бакалаўра ў 1983 годзе. З 1990 па 2007 год Кінер была замужам за акцёрам [[Дэрмат Малруні|Дэрматам Малруні]]. У іх ёсць сын — Клайд Кінер Малруні (нар. 1999). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Кінер Кэтрын}} [[Катэгорыя:Актрысы ЗША]] s4k4wt16ddj1g3juecryvrg5k1882mf 0 814589 5198959 2026-09-14T12:22:42Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Лонгвіль''' ({{lang-en|Longueville}}) — гэта прыбярэжны раён у паўночнай частцы [[Сідней|Сіднея]] (штат [[Новы Паўднёвы Уэльс]]), размешчаны за 8 км на поўнач ад цэнтральнага дзелавога раёна горада, у межах муніцыпалітэта Лейн-Коўв. Знаходзіцца на паўвостраве п...» 5198959 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Лонгвіль''' ({{lang-en|Longueville}}) — гэта прыбярэжны раён у паўночнай частцы [[Сідней|Сіднея]] (штат [[Новы Паўднёвы Уэльс]]), размешчаны за 8 км на поўнач ад цэнтральнага дзелавога раёна горада, у межах муніцыпалітэта Лейн-Коўв. Знаходзіцца на паўвостраве паміж бухтамі Тамбурын і Вудфард, на беразе ракі Лейн-Коўв. Першапачаткова гэтая мясцовасць была месцам размяшчэння прамысловых прадпрыемстваў, але ў 1870-х гадах пачалося фарміраванне жылога раёна. Статус асобнага раёна Лонгвіль афіцыйна атрымаў у 1920-х гадах. [[Катэгорыя:Сідней]] i36kby9niq6l1i1zrjh5tkctpoqr1i2 5198960 5198959 2026-09-14T12:23:37Z Autumndancer 168015 5198960 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Лонгвіль''' ({{lang-en|Longueville}}) — гэта прыбярэжны раён у паўночнай частцы [[Сідней|Сіднея]] (штат [[Новы Паўднёвы Уэльс]]), размешчаны за 8 км на поўнач ад цэнтральнага дзелавога раёна горада, у межах муніцыпалітэта Лейн-Коўв. Знаходзіцца на паўвостраве паміж бухтамі Тамбурын і Вудфард, на беразе ракі Лейн-Коўв. Першапачаткова гэтая мясцовасць была месцам размяшчэння прамысловых прадпрыемстваў, але ў 1870-х гадах пачалося фарміраванне жылога раёна. Статус асобнага раёна Лонгвіль афіцыйна атрымаў у 1920-х гадах. [[Катэгорыя:Сідней]] e69x4lj2cbr6c8aqdr8sdg3nbk278y5 5198961 5198960 2026-09-14T12:23:49Z Autumndancer 168015 5198961 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Лонгвіль''' ({{lang-en|Longueville}}) — гэта прыбярэжны раён у паўночнай частцы [[Сідней|Сіднея]] (штат [[Новы Паўднёвы Уэльс]]), размешчаны за 8 км на поўнач ад цэнтральнага дзелавога раёна горада, у межах муніцыпалітэта Лейн-Коўв. Знаходзіцца на паўвостраве паміж бухтамі Тамбурын і Вудфард, на беразе ракі Лейн-Коўв. Першапачаткова гэтая мясцовасць была месцам размяшчэння прамысловых прадпрыемстваў, але ў 1870-х гадах пачалося фарміраванне жылога раёна. Статус асобнага раёна Лонгвіль афіцыйна атрымаў у 1920-х гадах. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Сідней]] jb1o35g1n5urgafa4xetj33ygv3fsgt 0 814590 5198965 2026-09-14T12:30:59Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:uk:Special:Redirect/revision/43373708|Карл Філіп (герцог)]]» 5198965 wikitext text/x-wiki '''Карл Філіп''' ( {{Lang-sv|Karl Filip}} ; [[22 красавіка]] [[1601|1601 г.]]— [[25 студзеня]] [[1622|1622 г.]] )— герцаг Сёдэрманландскі, малодшы брат [[Густаў II Адольф|Густава ІІ Адольфа]], прэтэндэнт ад імя першага і другога апалчэнняў на расійскі трон падчас [[Смутны час|Смутнага]] часу. == Біяграфія == Нарадзіўся 22 красавіка 1601 года. Шведскі прынц з [[Ваза (дынастыя)|дынастыі Вазаў]], малодшы сын [[Карл IX (кароль Швецыі)|Карла IX]] і яго другой жонкі [[Крысціна Шлезвіг-Гольштэйн-Готарпская|Крысціны Гольштэйн-Готарпскай]], падчас [[Смутны час|Смутнага]] часу прэтэндэнт на расійскі трон. Малодшы брат [[Густаў II Адольф|Густава II Адольфа]]. Пасля смерці бацькі ў 1611 г. атрымаў бацькаў тытул - князя (герцага) [[Сёдэрманланд (лен)|Сёдэрманланда]]. Пасля таго як Карл ІХ захапіў карону Швецыі ў свайго пляменніка [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]], ен падтрымліваў маскоўскіх цароў грашыма і магчымасццю наймаць спецыялістаў і войска ў Еўропе, чым неафіцыйна ўдзельнічаў у [[Смутны час|грамадзянскай вайне]] ў Расіі і супрацьстаяў узмацненню Рэчы Паспалітай<ref>{{Кніга|загаловак=Флоря, Б.Н. Русско–польские отношения и балтийский вопрос в конце XVI – начале XVII в. Москва : Наука, 1973 - с. 149, 158.}}</ref>. Бацька таксама падтрымаў [[Васіль Шуйскі|Васіля Шуйскага]] скіраваўшы супраць Ілжэдзмітрыя ІІ вялікі кантынгент наймітаў начале з прафесійнымі генераламі Эвертанам Горна і [[Якаб Понтусан Дэлагардзі|Якубам Дэлагардзі]] (шведы, французы-гугеноты, шатландцы, галандскія прэсвітэрыяне, немцы). Хаця шведам і наўгародцам удалося атагнаць тушынцаў [[Ян Кернажыцкі|Я. Кернажыцкага]] і [[Ян Пётр Сапега|Я. П. Сапегу]] з поўначы і ад Масквы, але разам з войскамі Шуйскімі іх разграмілі войскі Жыгімонта Вазы пад [[Бітва пад Клушынам|Клушынам.]] Каронны польны гетман [[Станіслаў Жалкеўскі|С. Жалкеўскі]] адпусціў іх пад абяцанне не ваяваць супраць законнага караля Жыгімонта Вазу, яны вярнуліся у Ноўгарад. Дзе найміты, фармальна не атрымаўшы абяцанай аплаты за службу, сталі асноўнай дзеючай сілай падчас [[Інгерманландская вайна|Інгерманландскай вайны]] (1610–1617) усталяваўшы кантроль шведскіх гарнізонаў у Ноўгарадзе, Івангорадзе, Капор’і, Яме, Арэшку, Старой Русе. Маленькі 10-гадовы прынц Карл Філіп стаў фармальным кіраўніком Наўгародскай дзяржавы (незалежнай дзяржавы пад фактычнай акупацыяй Швецыі) і паводле прапановы Дэлагардзі і [[:ru:Ляпунов,_Прокопий_Петрович|Ляпунова]] наўгародцыі апалчэнцы прапанавалі яго ў цары Расійскай дзяржавы<ref>{{Кніга|загаловак=Станиславский А.Л. Гражданская война в России XVII. – М. Мысль. 1990 – с.35}}</ref>. Урад Ноўгарада скіраваў у 1611 годзе пасольства ў Стакгольм. Але ўдава-маці Крысціна не была гатовая ахвяраваць свайго 10-гадовага любімага сына ў Расію, бо там нядаўна натоўп разарваў аднаго цара ([[Ілжэдзмітрый I|Ілжэдмітрыя I]] у маі 1606) і зарубілі саблей другога ([[Ілжэдзмітрый II|Ілжэдмітрыя II]] у снежні 1610), а трэцяга рускага цара — [[Васіль Шуйскі|Васіля IV Шуйскага]] — сверглі і затачылі ў манастыр у ліпені 1610 года. Аднак наўгародскім і рязанскім баярам і шведскай экспансіі супрацьстала маскоўска-ўладзімірская групоўка старых баярскіх родаў. Яны спачатку ў Тушынскім лагеры [[Ілжэдзмітрый II|Ілжэдмітрыя II]], начале з патрыярхам [[Філарэт Раманаў|Філарэтам]], а пасля [[:ru:Битва_при_Клушине|Клушынскай бітвы]], аб'яднаўшыся ў [[Сямібаяршчына|Сямібаяршчыне]], зрабілі стаўку на 16-гадовага каралевіча Рэчы Паспалітай і законнага спадчынніка шведскага трона [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслава Жыгімонтавіча Вазу.]] Баяры ў Крамлі прысягнула каралевічу Уладзіславу Вазе, каранавалі і перадалі царскія рэгаліі, пачалі кіраваць ад яго імя і запрасілі ў Маскву польска-літоўскі гарнізон. У кастрычніку 1610 года наўгародцаў прывялі да прысягі Уладзіславу, у студзені 1611 г. Ноўгарад паўстаў і ўсталяваў самавыпраўленне, але ўжо 16 ліпеня 1611 года быў захоплены шведскімі наймітамі. Другое расейскае апалчэнне таксама абвясціла Карла Філіпа будуючым царом і дзеля яго афіцыйна вызваляла Расею ад войскаў [[Сямібаяршчына|Сямібаяршчыны]] і Рэчы Паспалітай<ref>{{Кніга|загаловак=Коваленко ГМ. Г.А. Замятін о перреговорах новгорода с ярославлем в 1612 г. // Смутное время в России в начале века: поиски выхода. К 400-летию “Совета всея Земли” в Ярославле. Материалы международной научн. конф. Под ред. В.Н. Козлякова – М. : “2К”, 2012 – с.54 с.51- 57}}</ref>. Калі гарнізон войскаў Сямібаяршчыны і Рэчы Паспалітай капітуляваў, на рубяжы 1612-1613 гг.<ref>{{Артыкул|спасылка=https://siesw.pl/en/issues/18-volume-18/udzel-gramadzan-valikaga-knastva-litouskaga-u-vaennyh-kampaniah-recy-paspalitaj-na-terytoryi-maskouskaj-dzarzavy-1609-1613-gg|аўтар=Якубаў В.|загаловак=Удзел грамадзян вялікага княства літоўскага ў ваенных кампаніях рэчы паспалітай на тэрыторыі маскоўскай дзяржавы 1609–1613 гг.|год=2025, 18, Numer 1|мова=бел.|выданне=Studia Interkulturowe Europy Środkowo-Wschodniej}}</ref> у Маскве, адбыўся Земскі сабор і новыя выбары цара. Карл Філіп ізноў асабіста не даехаў<ref>{{Кніга|загаловак=Коваленко Г.А. Замятин о перреговорах новгорода с ярославлем в 1612 г. // Смутное время в России в начале века: поиски выхода. К 400-летию “Совета всея Земли” в Ярославле. Материалы международной научн. конф. Под ред. В.Н. Козлякова – М. : “2К”, 2012 – с.54}}</ref>, ён прачакаў запрашэння на царства ад "ўсей Зямлі" ў памежным шведскім [[Выбарг|Выбаргу]]. Земскі сабор 1613 абвесціў царом [[Міхаіл Фёдаравіч|Міхаіла Раманава]]. Шведы працягнулі вайну, і хаця не здолелі захапіць [[Пскоў]] і ўтрамаць [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарад]] у 1617 г. на стагоддзе адрэзалі Маскоўскую дзяржаву ад Балтыйскага мора. Летам 1621 годзе Карл Філіп удзельнічаў разам са сваім братам, каралём [[Густаў II Адольф|Густавам II Адольфам]] у Балтыйскіх войнах. Летам 1621 г. шведскае войска высадзілася пад [[Рыга|Рыгай]]. Пасля асады і і перамоваў непасрэдна і удала праведзеных Карлам Філіпам, Рыга капітуліравала шведам. Браты падрыхтаваліся да трыюмфу і паехалі ў Стакгольм на сойм, але па дарозе малодшы цяжка забалеў і памер у студзені 1622 года ў Нарве. 5 сакавіка 1620 года ён таемна ажаніўся з Элізабэт Рыбінг (1596–1662). Іх дачка Элізабэт Карлсдотэр нарадзілася ўжо пасля яго смерці. Ён быў апошнім кіруючым герцагам Сёдэрманланда. Калі ў 1772 годзе [[Густаў III]] аднавіў тытулатуру герцагства дзеля свайго брата [[Карл XIII|Карла]], яно стала толькі ганаровым тытулам. [[Файл:Arms_of_the_House_of_Vasa.svg|міні|185x185пкс| Герб дому Ваза]] == Спасылкі: == * {{Крыніцы/БіЭ|Карл-Філіп}} [[Катэгорыя:Ваенныя Швецыі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Ваза (дынастыя)]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1622 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 25 студзеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вырумаа]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1601 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 22 красавіка]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] q8elyiqhaezgfocfntuckwahs2vd2ys 5198966 5198965 2026-09-14T12:32:13Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:uk:Special:Redirect/revision/43373708|Карл Філіп (герцог)]]» 5198966 wikitext text/x-wiki {{Асоба}}'''Карл Філіп''' ( {{Lang-sv|Karl Filip}} ; [[22 красавіка]] [[1601|1601 г.]]— [[25 студзеня]] [[1622|1622 г.]] )— герцаг Сёдэрманландскі, малодшы брат [[Густаў II Адольф|Густава ІІ Адольфа]], прэтэндэнт ад імя першага і другога апалчэнняў на расійскі трон падчас [[Смутны час|Смутнага]] часу. == Біяграфія == Нарадзіўся 22 красавіка 1601 года. Шведскі прынц з [[Ваза (дынастыя)|дынастыі Вазаў]], малодшы сын [[Карл IX (кароль Швецыі)|Карла IX]] і яго другой жонкі [[Крысціна Шлезвіг-Гольштэйн-Готарпская|Крысціны Гольштэйн-Готарпскай]], падчас [[Смутны час|Смутнага]] часу прэтэндэнт на расійскі трон. Малодшы брат [[Густаў II Адольф|Густава II Адольфа]]. Пасля смерці бацькі ў 1611 г. атрымаў бацькаў тытул - князя (герцага) [[Сёдэрманланд (лен)|Сёдэрманланда]]. Пасля таго як Карл ІХ захапіў карону Швецыі ў свайго пляменніка [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]], ен падтрымліваў маскоўскіх цароў грашыма і магчымасццю наймаць спецыялістаў і войска ў Еўропе, чым неафіцыйна ўдзельнічаў у [[Смутны час|грамадзянскай вайне]] ў Расіі і супрацьстаяў узмацненню Рэчы Паспалітай<ref>{{Кніга|загаловак=Флоря, Б.Н. Русско–польские отношения и балтийский вопрос в конце XVI – начале XVII в. Москва : Наука, 1973 - с. 149, 158.}}</ref>. Бацька таксама падтрымаў [[Васіль Шуйскі|Васіля Шуйскага]] скіраваўшы супраць Ілжэдзмітрыя ІІ вялікі кантынгент наймітаў начале з прафесійнымі генераламі Эвертанам Горна і [[Якаб Понтусан Дэлагардзі|Якубам Дэлагардзі]] (шведы, французы-гугеноты, шатландцы, галандскія прэсвітэрыяне, немцы). Хаця шведам і наўгародцам удалося атагнаць тушынцаў [[Ян Кернажыцкі|Я. Кернажыцкага]] і [[Ян Пётр Сапега|Я. П. Сапегу]] з поўначы і ад Масквы, але разам з войскамі Шуйскімі іх разграмілі войскі Жыгімонта Вазы пад [[Бітва пад Клушынам|Клушынам.]] Каронны польны гетман [[Станіслаў Жалкеўскі|С. Жалкеўскі]] адпусціў іх пад абяцанне не ваяваць супраць законнага караля Жыгімонта Вазу, яны вярнуліся у Ноўгарад. Дзе найміты, фармальна не атрымаўшы абяцанай аплаты за службу, сталі асноўнай дзеючай сілай падчас [[Інгерманландская вайна|Інгерманландскай вайны]] (1610–1617) усталяваўшы кантроль шведскіх гарнізонаў у Ноўгарадзе, Івангорадзе, Капор’і, Яме, Арэшку, Старой Русе. Маленькі 10-гадовы прынц Карл Філіп стаў фармальным кіраўніком Наўгародскай дзяржавы (незалежнай дзяржавы пад фактычнай акупацыяй Швецыі) і паводле прапановы Дэлагардзі і [[:ru:Ляпунов,_Прокопий_Петрович|Ляпунова]] наўгародцыі апалчэнцы прапанавалі яго ў цары Расійскай дзяржавы<ref>{{Кніга|загаловак=Станиславский А.Л. Гражданская война в России XVII. – М. Мысль. 1990 – с.35}}</ref>. Урад Ноўгарада скіраваў у 1611 годзе пасольства ў Стакгольм. Але ўдава-маці Крысціна не была гатовая ахвяраваць свайго 10-гадовага любімага сына ў Расію, бо там нядаўна натоўп разарваў аднаго цара ([[Ілжэдзмітрый I|Ілжэдмітрыя I]] у маі 1606) і зарубілі саблей другога ([[Ілжэдзмітрый II|Ілжэдмітрыя II]] у снежні 1610), а трэцяга рускага цара — [[Васіль Шуйскі|Васіля IV Шуйскага]] — сверглі і затачылі ў манастыр у ліпені 1610 года. Аднак наўгародскім і рязанскім баярам і шведскай экспансіі супрацьстала маскоўска-ўладзімірская групоўка старых баярскіх родаў. Яны спачатку ў Тушынскім лагеры [[Ілжэдзмітрый II|Ілжэдмітрыя II]], начале з патрыярхам [[Філарэт Раманаў|Філарэтам]], а пасля [[:ru:Битва_при_Клушине|Клушынскай бітвы]], аб'яднаўшыся ў [[Сямібаяршчына|Сямібаяршчыне]], зрабілі стаўку на 16-гадовага каралевіча Рэчы Паспалітай і законнага спадчынніка шведскага трона [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслава Жыгімонтавіча Вазу.]] Баяры ў Крамлі прысягнула каралевічу Уладзіславу Вазе, каранавалі і перадалі царскія рэгаліі, пачалі кіраваць ад яго імя і запрасілі ў Маскву польска-літоўскі гарнізон. У кастрычніку 1610 года наўгародцаў прывялі да прысягі Уладзіславу, у студзені 1611 г. Ноўгарад паўстаў і ўсталяваў самавыпраўленне, але ўжо 16 ліпеня 1611 года быў захоплены шведскімі наймітамі. Другое расейскае апалчэнне таксама абвясціла Карла Філіпа будуючым царом і дзеля яго афіцыйна вызваляла Расею ад войскаў [[Сямібаяршчына|Сямібаяршчыны]] і Рэчы Паспалітай<ref>{{Кніга|загаловак=Коваленко ГМ. Г.А. Замятін о перреговорах новгорода с ярославлем в 1612 г. // Смутное время в России в начале века: поиски выхода. К 400-летию “Совета всея Земли” в Ярославле. Материалы международной научн. конф. Под ред. В.Н. Козлякова – М. : “2К”, 2012 – с.54 с.51- 57}}</ref>. Калі гарнізон войскаў Сямібаяршчыны і Рэчы Паспалітай капітуляваў, на рубяжы 1612-1613 гг.<ref>{{Артыкул|спасылка=https://siesw.pl/en/issues/18-volume-18/udzel-gramadzan-valikaga-knastva-litouskaga-u-vaennyh-kampaniah-recy-paspalitaj-na-terytoryi-maskouskaj-dzarzavy-1609-1613-gg|аўтар=Якубаў В.|загаловак=Удзел грамадзян вялікага княства літоўскага ў ваенных кампаніях рэчы паспалітай на тэрыторыі маскоўскай дзяржавы 1609–1613 гг.|год=2025, 18, Numer 1|мова=бел.|выданне=Studia Interkulturowe Europy Środkowo-Wschodniej}}</ref> у Маскве, адбыўся Земскі сабор і новыя выбары цара. Карл Філіп ізноў асабіста не даехаў<ref>{{Кніга|загаловак=Коваленко Г.А. Замятин о перреговорах новгорода с ярославлем в 1612 г. // Смутное время в России в начале века: поиски выхода. К 400-летию “Совета всея Земли” в Ярославле. Материалы международной научн. конф. Под ред. В.Н. Козлякова – М. : “2К”, 2012 – с.54}}</ref>, ён прачакаў запрашэння на царства ад "ўсей Зямлі" ў памежным шведскім [[Выбарг|Выбаргу]]. Земскі сабор 1613 абвесціў царом [[Міхаіл Фёдаравіч|Міхаіла Раманава]]. Шведы працягнулі вайну, і хаця не здолелі захапіць [[Пскоў]] і ўтрамаць [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарад]] у 1617 г. на стагоддзе адрэзалі Маскоўскую дзяржаву ад Балтыйскага мора. Летам 1621 годзе Карл Філіп удзельнічаў разам са сваім братам, каралём [[Густаў II Адольф|Густавам II Адольфам]] у Балтыйскіх войнах. Летам 1621 г. шведскае войска высадзілася пад [[Рыга|Рыгай]]. Пасля асады і і перамоваў непасрэдна і удала праведзеных Карлам Філіпам, Рыга капітуліравала шведам. Браты падрыхтаваліся да трыюмфу і паехалі ў Стакгольм на сойм, але па дарозе малодшы цяжка забалеў і памер у студзені 1622 года ў Нарве. 5 сакавіка 1620 года ён таемна ажаніўся з Элізабэт Рыбінг (1596–1662). Іх дачка Элізабэт Карлсдотэр нарадзілася ўжо пасля яго смерці. Ён быў апошнім кіруючым герцагам Сёдэрманланда. Калі ў 1772 годзе [[Густаў III]] аднавіў тытулатуру герцагства дзеля свайго брата [[Карл XIII|Карла]], яно стала толькі ганаровым тытулам. [[Файл:Arms_of_the_House_of_Vasa.svg|міні|185x185пкс| Герб дому Ваза]] == Спасылкі: == * {{Крыніцы/БіЭ|Карл-Філіп}} [[Катэгорыя:Ваенныя Швецыі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Ваза (дынастыя)]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1622 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 25 студзеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вырумаа]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1601 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 22 красавіка]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 9ipwpqo1axu300kg2m847y8cy9skumd 5198968 5198966 2026-09-14T12:41:15Z Voūk12 159072 /* Спасылкі: */ 5198968 wikitext text/x-wiki {{Асоба}}'''Карл Філіп''' ( {{Lang-sv|Karl Filip}}; [[22 красавіка]] [[1601|1601 г.]]— [[25 студзеня]] [[1622|1622 г.]] )— герцаг Сёдэрманландскі, малодшы брат [[Густаў II Адольф|Густава ІІ Адольфа]], прэтэндэнт ад імя першага і другога апалчэнняў на расійскі трон падчас [[Смутны час|Смутнага]] часу. == Біяграфія == Нарадзіўся 22 красавіка 1601 года. Шведскі прынц з [[Ваза (дынастыя)|дынастыі Вазаў]], малодшы сын [[Карл IX (кароль Швецыі)|Карла IX]] і яго другой жонкі [[Крысціна Шлезвіг-Гольштэйн-Готарпская|Крысціны Гольштэйн-Готарпскай]], падчас [[Смутны час|Смутнага]] часу прэтэндэнт на расійскі трон. Малодшы брат [[Густаў II Адольф|Густава II Адольфа]]. Пасля смерці бацькі ў 1611 г. атрымаў бацькаў тытул - князя (герцага) [[Сёдэрманланд (лен)|Сёдэрманланда]]. Пасля таго як Карл ІХ захапіў карону Швецыі ў свайго пляменніка [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]], ен падтрымліваў маскоўскіх цароў грашыма і магчымасццю наймаць спецыялістаў і войска ў Еўропе, чым неафіцыйна ўдзельнічаў у [[Смутны час|грамадзянскай вайне]] ў Расіі і супрацьстаяў узмацненню Рэчы Паспалітай<ref>{{Кніга|загаловак=Флоря, Б.Н. Русско–польские отношения и балтийский вопрос в конце XVI – начале XVII в. Москва : Наука, 1973 - с. 149, 158.}}</ref>. Бацька таксама падтрымаў [[Васіль Шуйскі|Васіля Шуйскага]] скіраваўшы супраць Ілжэдзмітрыя ІІ вялікі кантынгент наймітаў начале з прафесійнымі генераламі Эвертанам Горна і [[Якаб Понтусан Дэлагардзі|Якубам Дэлагардзі]] (шведы, французы-гугеноты, шатландцы, галандскія прэсвітэрыяне, немцы). Хаця шведам і наўгародцам удалося атагнаць тушынцаў [[Ян Кернажыцкі|Я. Кернажыцкага]] і [[Ян Пётр Сапега|Я. П. Сапегу]] з поўначы і ад Масквы, але разам з войскамі Шуйскімі іх разграмілі войскі Жыгімонта Вазы пад [[Бітва пад Клушынам|Клушынам.]] Каронны польны гетман [[Станіслаў Жалкеўскі|С. Жалкеўскі]] адпусціў іх пад абяцанне не ваяваць супраць законнага караля Жыгімонта Вазу, яны вярнуліся у Ноўгарад. Дзе найміты, фармальна не атрымаўшы абяцанай аплаты за службу, сталі асноўнай дзеючай сілай падчас [[Інгерманландская вайна|Інгерманландскай вайны]] (1610–1617) усталяваўшы кантроль шведскіх гарнізонаў у Ноўгарадзе, Івангорадзе, Капор’і, Яме, Арэшку, Старой Русе. Маленькі 10-гадовы прынц Карл Філіп стаў фармальным кіраўніком Наўгародскай дзяржавы (незалежнай дзяржавы пад фактычнай акупацыяй Швецыі) і паводле прапановы Дэлагардзі і [[:ru:Ляпунов,_Прокопий_Петрович|Ляпунова]] наўгародцыі апалчэнцы прапанавалі яго ў цары Расійскай дзяржавы<ref>{{Кніга|загаловак=Станиславский А.Л. Гражданская война в России XVII. – М. Мысль. 1990 – с.35}}</ref>. Урад Ноўгарада скіраваў у 1611 годзе пасольства ў Стакгольм. Але ўдава-маці Крысціна не была гатовая ахвяраваць свайго 10-гадовага любімага сына ў Расію, бо там нядаўна натоўп разарваў аднаго цара ([[Ілжэдзмітрый I|Ілжэдмітрыя I]] у маі 1606) і зарубілі саблей другога ([[Ілжэдзмітрый II|Ілжэдмітрыя II]] у снежні 1610), а трэцяга рускага цара — [[Васіль Шуйскі|Васіля IV Шуйскага]] — сверглі і затачылі ў манастыр у ліпені 1610 года. Аднак наўгародскім і рязанскім баярам і шведскай экспансіі супрацьстала маскоўска-ўладзімірская групоўка старых баярскіх родаў. Яны спачатку ў Тушынскім лагеры [[Ілжэдзмітрый II|Ілжэдмітрыя II]], начале з патрыярхам [[Філарэт Раманаў|Філарэтам]], а пасля [[:ru:Битва_при_Клушине|Клушынскай бітвы]], аб'яднаўшыся ў [[Сямібаяршчына|Сямібаяршчыне]], зрабілі стаўку на 16-гадовага каралевіча Рэчы Паспалітай і законнага спадчынніка шведскага трона [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслава Жыгімонтавіча Вазу.]] Баяры ў Крамлі прысягнула каралевічу Уладзіславу Вазе, каранавалі і перадалі царскія рэгаліі, пачалі кіраваць ад яго імя і запрасілі ў Маскву польска-літоўскі гарнізон. У кастрычніку 1610 года наўгародцаў прывялі да прысягі Уладзіславу, у студзені 1611 г. Ноўгарад паўстаў і ўсталяваў самавыпраўленне, але ўжо 16 ліпеня 1611 года быў захоплены шведскімі наймітамі. Другое расейскае апалчэнне таксама абвясціла Карла Філіпа будучым царом і афіцыйна дзеля яго вызваляла Расею ад войскаў [[Сямібаяршчына|Сямібаяршчыны]] і Рэчы Паспалітай<ref>{{Кніга|загаловак=Козляков В.Н. Земское ополчение в Ярославле в 1612 г. // Смутное время в России в начале века: поиски выхода. К 400-летию “Совета всея Земли” в Ярославле. Материалы международной научн. конф. Под ред. В.Н. Козлякова – М. : “2К”, 2012 – с.16-17}}</ref>. Калі гарнізон войскаў Сямібаяршчыны і Рэчы Паспалітай капітуляваў, на рубяжы 1612-1613 гг.<ref>{{Артыкул|спасылка=https://siesw.pl/en/issues/18-volume-18/udzel-gramadzan-valikaga-knastva-litouskaga-u-vaennyh-kampaniah-recy-paspalitaj-na-terytoryi-maskouskaj-dzarzavy-1609-1613-gg|аўтар=Якубаў В.|загаловак=Удзел грамадзян вялікага княства літоўскага ў ваенных кампаніях рэчы паспалітай на тэрыторыі маскоўскай дзяржавы 1609–1613 гг.|год=2025, 18, Numer 1|мова=бел.|выданне=Studia Interkulturowe Europy Środkowo-Wschodniej}}</ref> у Маскве, адбыўся Земскі сабор і новыя выбары цара. Карл Філіп ізноў асабіста не даехаў<ref>{{Кніга|загаловак=Коваленко Г.А. Замятин о перреговорах новгорода с ярославлем в 1612 г. // Смутное время в России в начале века: поиски выхода. К 400-летию “Совета всея Земли” в Ярославле. Материалы международной научн. конф. Под ред. В.Н. Козлякова – М. : “2К”, 2012 – с.54}}</ref>, ён прачакаў запрашэння на царства ад "ўсей Зямлі" ў памежным шведскім [[Выбарг|Выбаргу]]. Земскі сабор 1613 абвесціў царом [[Міхаіл Фёдаравіч|Міхаіла Раманава]]. Шведы працягнулі вайну, і хаця не здолелі захапіць [[Пскоў]] і ўтрамаць [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарад]] у 1617 г. на стагоддзе адрэзалі Маскоўскую дзяржаву ад Балтыйскага мора. Летам 1621 годзе Карл Філіп удзельнічаў разам са сваім братам, каралём [[Густаў II Адольф|Густавам II Адольфам]] у Балтыйскіх войнах. Летам 1621 г. шведскае войска высадзілася пад [[Рыга|Рыгай]]. Пасля асады і і перамоваў непасрэдна і удала праведзеных Карлам Філіпам, Рыга капітуліравала шведам. Браты падрыхтаваліся да трыюмфу і паехалі ў Стакгольм на сойм, але па дарозе малодшы цяжка забалеў і памер у студзені 1622 года ў Нарве. 5 сакавіка 1620 года ён таемна ажаніўся з Элізабэт Рыбінг (1596–1662). Іх дачка Элізабэт Карлсдотэр нарадзілася ўжо пасля яго смерці. Ён быў апошнім кіруючым герцагам Сёдэрманланда. Калі ў 1772 годзе [[Густаў III]] аднавіў тытулатуру герцагства дзеля свайго брата [[Карл XIII|Карла]], яно стала толькі ганаровым тытулам. [[Файл:Arms_of_the_House_of_Vasa.svg|міні|185x185пкс| Герб дому Ваза]] == Спасылкі: == * {{Крыніцы/БіЭ|Карл-Філіп}} [[Катэгорыя:Ваенныя Швецыі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Ваза (дынастыя)]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1622 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 25 студзеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вырумаа]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1601 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 22 красавіка]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 05pmklwbmd7dz2cpkxblpn9rvdye8pq 0 814591 5198970 2026-09-14T12:42:53Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Мадэніет (Усходне-Казахстанская вобласць)]] у [[Мадэніет (Абайская вобласць)]] 5198970 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Мадэніет (Абайская вобласць)]] bfzq0wx8zl0djgx39a4tzfikmti0y0s 0 814592 5198984 2026-09-14T12:50:01Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Улытау (сяло)]] у [[Улытау (аул)]] 5198984 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Улытау (аул)]] tazvdo6gabaplce67dttrw5lwlwf6wp 0 814593 5198987 2026-09-14T12:57:06Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/76246315|Lichtenberg (Bawaria)]]» 5198987 wikitext text/x-wiki {{НП | commons = Category:Lichtenberg (Upper Franconia) }}'''Ліхтэнберг''' — [[горад]] у [[Германія|Германіі]], у федэральнай зямлі [[Баварыя]], у рэгентстве [[Верхняя Франконія]], у рэгіёне Оберфранкен-Ост, у акрузе Хоф, цэнтр адміністрацыйнай супольнасці Ліхтэнберг. Ён размешчаны ў Франконскім лесе, на рацэ [[Selbitz (rzeka)|Зельбіц]], на мяжы з [[Цюрынгія|Цюрынгіяй.]] У [[1618|1618 г.]] Ліхтэнберг набыў кашталян віленскі [[Януш Радзівіл (1579—1620)|Януш Радзівіл]] (дзяржава Ліхтэнберг). Такім чынам першым з [[Радзівілы|Радзівілаў]], ен стаў не толькі тытулярным, але і рэальным князем -землеўласнікам [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]]. Пасля яго смерці яго жонка Сафія Гагаенцолерн прадала княства. == Дэмаграфія == * [[1840]] - 989 * [[1871]] - 832 * [[1900]] - 961 * [[1925]] - 978 * [[1939]] - 949 * [[1950]] - 1481 * [[1960]] - 1259 * [[1970]] - 1281 * [[1980]] - 1,142 * [[1990]] - 1,168 * [[2000]] - 1199 * [[2004]] - 1.160 [[Plik:Lichtenberg-Ofr.jpg|злева|міні|400x400пкс| Ліхтэнберг]] [[Катэгорыя:Гарады Баварыі]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 8obu2ewkxloav9337zyz168bvxaw65h 5198998 5198987 2026-09-14T13:12:27Z Voūk12 159072 5198998 wikitext text/x-wiki {{НП | commons = Category:Lichtenberg (Upper Franconia) }}'''Ліхтэнберг''' — [[горад]] у [[Германія|Германіі]], у федэральнай зямлі [[Баварыя]], у рэгентстве [[Верхняя Франконія]], у рэгіёне Оберфранкен-Ост, у акрузе Хоф, цэнтр адміністрацыйнай супольнасці Ліхтэнберг. Ён размешчаны ў Франконскім лесе, на рацэ [[Selbitz (rzeka)|Зельбіц]], на мяжы з [[Цюрынгія|Цюрынгіяй.]] У [[1618|1618 г.]] Ліхтэнберг набыў кашталян віленскі [[Януш Радзівіл (1579—1620)|Януш Радзівіл]] (дзяржава Ліхтэнберг). Такім чынам першым з [[Радзівілы|Радзівілаў]], ен стаў не толькі тытулярным, але і рэальным князем -землеўласнікам [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]]. Пасля яго смерці яго жонка [[Лізавета Соф’я Гогенцолерн|Сафія Гагаенцолерн]] прадала княства. == Дэмаграфія == * [[1840]] - 989 * [[1871]] - 832 * [[1900]] - 961 * [[1925]] - 978 * [[1939]] - 949 * [[1950]] - 1481 * [[1960]] - 1259 * [[1970]] - 1281 * [[1980]] - 1,142 * [[1990]] - 1,168 * [[2000]] - 1199 * [[2004]] - 1.160 [[Plik:Lichtenberg-Ofr.jpg|злева|міні|400x400пкс| Ліхтэнберг]] [[Катэгорыя:Гарады Баварыі]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 5up88ahkb8adgiw3m4k3g4mv1og2z2l 0 814594 5199014 2026-09-14T13:19:15Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Талдыкудук (Карагандзінская вобласць)]] у [[Талдыкудык (Карагандзінская вобласць)]] 5199014 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Талдыкудык (Карагандзінская вобласць)]] sw57iwp1oxhwkqfkw9vbbvwm7v29r17 5199015 5199014 2026-09-14T13:19:34Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Талдыкудык (Карагандзінская вобласць)]] 5199015 wikitext text/x-wiki {{хутка выдаліць|}} #REDIRECT [[Талдыкудык (Карагандзінская вобласць)]] j8wgoqcatkksnwgvrml13bo04e16dvu 0 814595 5199020 2026-09-14T13:21:49Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Церсакан]] у [[Церысакан]] 5199020 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Церысакан]] 0qpi4tz14akept2brb2rcy7fkwfodgr 5199021 5199020 2026-09-14T13:22:04Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Церысакан]] 5199021 wikitext text/x-wiki {{хутка выдаліць|памылка}} #REDIRECT [[Церысакан]] lji8n0wygf1l7cw7yegz9abfdncn4sq 0 814596 5199037 2026-09-14T13:58:42Z Ueschar 151377 Новая старонка: «[[Файл:Europa - orografia.jpg|міні|Араграфічная карта Еўропы з асноўнымі горнымі сістэмамі, раўнінамі і ўпадзінамі]] '''Арагра́фія''' (ад {{lang-grc|ὄρος}} — «гара» і {{lang-grc|-γραφία}} — «апісанне») — раздзел [[геамарфалогія|геамарфалогіі]], які вывучае ўзаемнае размяшчэнн...» 5199037 wikitext text/x-wiki [[Файл:Europa - orografia.jpg|міні|Араграфічная карта Еўропы з асноўнымі горнымі сістэмамі, раўнінамі і ўпадзінамі]] '''Арагра́фія''' (ад {{lang-grc|ὄρος}} — «гара» і {{lang-grc|-γραφία}} — «апісанне») — раздзел [[геамарфалогія|геамарфалогіі]], які вывучае ўзаемнае размяшчэнне формаў [[Рэльеф (геаграфія)|рэльефу]] зямной паверхні і класіфікуе іх паводле знешніх прыкмет незалежна ад паходжання. Да формаў рэльефу, якія разглядае араграфія, адносяцца [[Горны хрыбет|хрыбты]], [[Узвышша|узвышшы]], [[Даліна|рачныя даліны]], [[Катлавіна|катлавіны]] і іншыя формы. Пры іх класіфікацыі ўлічваюцца найперш памеры, вышыня і напрамак.<ref name="БелЭн">{{Крыніцы/БелЭн|1|Араграфія||450}}</ref>{{зноскі}} [[Катэгорыя:Геамарфалогія]] 5731t7pb10ralshuvfq7sjgqzkqwmqu 0 814597 5199050 2026-09-14T14:21:30Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/77339121|Joachim Fryderyk Hohenzollern]]» 5199050 wikitext text/x-wiki {{Władca infobox|władca=Joachim Fryderyk Hohenzollern|imiona=|grafika=JoachimFriedrichBrandenburg1600.JPG|opis grafiki=|herb=|opis herbu=|faksymile=|opis faksymile=|dewiza=|1. tytuł=[[Władcy Brandenburgii|elektor Brandenburgii]]|1. sukcesja=|1. od=[[1598]]|1. do=[[18 lipca]] [[1608]]|1. koronacja=|1. poprzednik=|1. następca=|dynastia=[[Hohenzollernowie]]|data urodzenia=[[27 stycznia]] [[1546]]|miejsce urodzenia=Cölln|data śmierci=[[18 lipca]] [[1608]]|miejsce śmierci=[[Köpenick]]|przyczyna śmierci=|miejsce spoczynku=|ojciec=[[Jan Jerzy Hohenzollern]]|matka=[[Zofia Legnicka]]|rodzeństwo=|1. związek=żona|1. związek z=Katarzyna|1. związek od=|1. związek do=|1. dzieci=[[Jan Zygmunt Hohenzollern|Jan Zygmunt]],<br />[[Anna Katarzyna Hohenzollern|Anna Katarzyna]],<br />[[Jan Jerzy (książę Karniowa)|Jan Jerzy]],<br />August Fryderyk,<br />Albert Fryderyk,<br />Joachim,<br />Ernest,<br />[[Barbara Zofia Hohenzollern|Barbara Zofia]],<br />[[Chrystian Wilhelm (administrator arcybiskupstwa magdeburskiego)|Chrystian Wilhelm]]|2. związek=żona|2. związek z=[[Eleonora Hohenzollern]]|2. związek od=|2. związek do=|2. dzieci=[[Maria Eleonora Hohenzollern (1607-1675)|Maria Eleonora]]|moneta=|opis monety=|odznaczenia=|commons=Category:Joachim Friedrich of Brandenburg|wikiźródła=|wikicytaty=}}'''Іаахім Фрыдрых Гогенцолерн, Яўхім Фрыдэрык''' пол. '''Joachim Fryderyk Hohenzollern''' (нарадзіўся [[27 студзеня]] [[1546|1546 года]] ў Кёльне — памёр [[18 ліпеня]] [[1608|1608 года]] ў Кёпеніку ) [[Спіс кіраўнікоў Брандэнбурга|— маркграф-курфюрст Брандэнбурга]] (598 па 1608 ) і апякун прускага князя з дынастыі Альбрэхта ІІ [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]]. Спрычыніўся да пачатку пераходу Княскай прусіі пад уладу Брандэнбурскай галіны роду. == Біяграфія == Ён нарадзіўся 27 студзеня 1546 года. у [[Берлін|Берліне]] як адзіны сын курфюрста Брандэнбургскага Яна Георга і яго першай жонкі, прынцэсы з сілезкіх [[Пясты|Пястаў]] - Софіі (памерла 27 ці 6 студзеня 1546 г. )<ref>{{Кніга|загаловак=K. Jasiński: Rodowód Piastów śląskich. Wyd. 2. Kraków 2007, s. 208}}</ref>. Яго бабулямі і дзядулямі былі: курфюрст Іаахім II Гектар Гогенцолерн і прынцэса Магдалена Саксонская, а таксама герцаг Фрыдрых II Легніцкі і прынцэса Софія Брандэнбург-Ансбахская. Ва ўзросце 17 гадоў ён стаў адміністратарам [[Магдэбург|Магдэбургскага]] архібіскупства і займаў гэтую пасаду да свайго прызначэння ў 1598 годзе на курфюрста ў [[Брандэнбург|Брандэнбургу]]. Праз год ён падпісаў дамову аб спадчыне з Георгам Фрэдэрыкам Ансбахскім, які ў адрозенні ад яго ня меў сыноў і шукаў спадчынніка сярод сваіх родзічаў. У 1603 годзе [[Гогенцолерны]] падпісалі ў [[Гера (горад)|Геры]] радавую дамову, якая рэгулявала правілы атрымання ў спадчыну зямель, якія знаходзіліся пад іх уладай. [[Брандэнбург]], непадзельны згодна з палажэннямі [[Залатая була (1356)|Залатой булы]] імператара [[Карл IV Люксембургскі|Карла IV Люксембурга]] (1346 г.), павінен быў пераходзіць у спадчыну па праву першародства. Іншыя землі, у тым ліку: [[Франконія|Франконскія]] княствы [[Ансбах]] і [[Байрайт|Байройт]] павінны былі перайсці да маладзейшых нашчадкаў сям'і. Дзякуючы падтрымцы караля і Рэчы Паспалітай ў [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1611)|вайне са Швецыяй]] ў 1603 годзе Яўхім Фрыдрых атрымаў ад [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]] пасля смерці Георга Фрыдрыха фон Ансбаха рэгенцтва над псіхічна хворым прускім прынцам [[:pl:Albrecht_Fryderyk_Hohenzollern|Альбрэхтам Фрыдрыхам,]] спадчыннае герцагства Карнаў і, у якасці закладзеных зямель , землі Бытама і Багуміна. Ён не прыехаў у [[Сілезія|Сілезію]] асабіста, а адправіў туды паслоў. Новыя падданыя не хацелі слухаць пасланцоў курфюрста. Каталіцкія [[Габсбургі]], як вышэйшыя ўладары Сілезіі, аддавалі перавагу пазбавіцца ад пратэстанцкіх [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]]. Спробы курфюрста дараваць Бытамскай і Багумінскай землям спадчыннае кіраванне праваліліся. Верагодна, таму ў 1606 г. ён перадаў малодшаму сыну Яну Юрыю (Іагану Георгу) Бытам, Багумін і Карнёў, сам а засяродзіўся на злучэнні Брандэнбурга і Княскай Прусіі пад сваей уладай. 11 мая 1605 года, пасля шэрагу сканадалаў на соймах і супраціўлення партыяў [[Ян Замойскі|Я. Замойскага]] і [[Крыштаф Радзівіл Пярун|К. Радзівіла]], за падтрымку знешняй палітыкі і выдаткі на войска, кароль [[Жыгімонт Ваза]] афіцыйна перадаў яму апеку псіхічна хворага [[Спіс кіраўнікоў Прусіі|прынца Прусіі]] Альбрэхта Фрыдрыха Гогенцолерна, балазе той прыходзіўся яму і яго сыну цесцем. == Прыватнае жыццё == Іаахім Фрыдрых быў жанаты двойчы, на сваіх стрыечных сясцёр з бакавых ліній роду Гогенцолернаў. Першай жонкай была Кацярына (1549–1602), дачка Яна Гогенцолерна, герцага Брандэнбург-Костшынскага, і Кацярыны, прынцэсы Брауншвейг-Люнебургскай. Вяселле адбылося 8 студзеня 1570 года. У пары было дзевяць дзяцей: * [[Ёган III Сігізмунд (курфюрст Брандэнбурга)|Ян Жыгімонт]] (1572–1619) — курфюрст Брандэнбургскі, герцаг Прусіі; * Ганна Кацярына (1575–1612) — жонка караля Даніі і Нарвегіі [[Крысціян IV (кароль Даніі)|Крысціяна IV Дацкага]] ; * Ян Ежы (1577–1624) – князь Карнёўскі; * Аўгуст Фрэдэрык (1580–1601); * Альберт Фрэдэрык (1582–1600); * Іаахім (1583–1600) * Эрнэст (1583–1613) * [[Barbara Zofia Hohenzollern|Барбара Сафія]] (1584–1636) — жонка Яна Фрэдэрыка, герцага Вюртэмбергскага; * Крысціян Вільгельм (1587–1665); 2 лістапада 1603 года ён ажаніўся з Элеанорай Гогенцолернскай, дачкой Альберта Фрыдрыха Гогенцолернскага, герцага Прусіі, і Марыі Элеаноры Клеўскай . У пары была адна дачка: * [[Maria Eleonora Hohenzollern (1607-1675)|Марыя Элеанора]] - жонка [[Ludwik Filip Wittelsbach|Людвіга Вітэльсбаха,]] князя Пфальца-Зімерн-Кайзерлаўтэна Ён памёр 18 ліпеня 1608 года. у Кёпеніку (сёння раён [[Берлін|Берліна]] ). Яго пахавалі ў [[Берлінскі кафедральны сабор|Берлінскім кафедральным саборы]] . == Зноскі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1608 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1546 годзе]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Брандэнбурга]] [[Катэгорыя:Постаці Бытама]] [[Катэгорыя:Гогенцолерны]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] qn9hzlts9obxw44uvxr72vaw4jsyb81 5199052 5199050 2026-09-14T14:25:55Z Voūk12 159072 5199052 wikitext text/x-wiki [[Файл:Joachim frederick, elector of brandenburg.png|міні|Яўхім Фрыдрых каля 1580 г.]] '''Іаахім Фрыдрых Гогенцолерн, Яўхім Фрыдэрык''' пол. '''Joachim Fryderyk Hohenzollern''' (нарадзіўся [[27 студзеня]] [[1546|1546 года]] ў Кёльне — памёр [[18 ліпеня]] [[1608|1608 года]] ў Кёпеніку ) [[Спіс кіраўнікоў Брандэнбурга|— маркграф-курфюрст Брандэнбурга]] (598 па 1608 ) і апякун прускага князя з дынастыі Альбрэхта ІІ [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]]. Спрычыніўся пераходу [[Герцагства Прусія|Княскай Прусіі]] пад уладу Брандэнбурскай галіны роду. == Біяграфія == Ён нарадзіўся 27 студзеня 1546 года. у [[Берлін|Берліне]] як адзіны сын курфюрста Брандэнбургскага Яна Георга і яго першай жонкі, прынцэсы з сілезкіх [[Пясты|Пястаў]] - Софіі (памерла 27 ці 6 студзеня 1546 г. )<ref>{{Кніга|загаловак=K. Jasiński: Rodowód Piastów śląskich. Wyd. 2. Kraków 2007, s. 208}}</ref>. Яго бабулямі і дзядулямі былі: курфюрст Іаахім II Гектар Гогенцолерн і прынцэса Магдалена Саксонская, а таксама герцаг Фрыдрых II Легніцкі і прынцэса Софія Брандэнбург-Ансбахская. Ва ўзросце 17 гадоў ён стаў адміністратарам [[Магдэбург|Магдэбургскага]] архібіскупства і займаў гэтую пасаду да свайго прызначэння ў 1598 годзе на курфюрста ў [[Брандэнбург|Брандэнбургу]]. Праз год ён падпісаў дамову аб спадчыне з Георгам Фрэдэрыкам Ансбахскім, які ў адрозенні ад яго ня меў сыноў і шукаў спадчынніка сярод сваіх родзічаў. У 1603 годзе [[Гогенцолерны]] падпісалі ў [[Гера (горад)|Геры]] радавую дамову, якая рэгулявала правілы атрымання ў спадчыну зямель, якія знаходзіліся пад іх уладай. [[Брандэнбург]], непадзельны згодна з палажэннямі [[Залатая була (1356)|Залатой булы]] імператара [[Карл IV Люксембургскі|Карла IV Люксембурга]] (1346 г.), павінен быў пераходзіць у спадчыну па праву першародства. Іншыя землі, у тым ліку: [[Франконія|Франконскія]] княствы [[Ансбах]] і [[Байрайт|Байройт]] павінны былі перайсці да маладзейшых нашчадкаў сям'і. Дзякуючы падтрымцы караля і Рэчы Паспалітай ў [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1611)|вайне са Швецыяй]] ў 1603 годзе Яўхім Фрыдрых атрымаў ад [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]] пасля смерці Георга Фрыдрыха фон Ансбаха рэгенцтва над псіхічна хворым прускім прынцам [[:pl:Albrecht_Fryderyk_Hohenzollern|Альбрэхтам Фрыдрыхам,]] спадчыннае герцагства Карнаў і, у якасці закладзеных зямель , землі Бытама і Багуміна. Ён не прыехаў у [[Сілезія|Сілезію]] асабіста, а адправіў туды паслоў. Новыя падданыя не хацелі слухаць пасланцоў курфюрста. Каталіцкія [[Габсбургі]], як вышэйшыя ўладары Сілезіі, аддавалі перавагу пазбавіцца ад пратэстанцкіх [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]]. Спробы курфюрста дараваць Бытамскай і Багумінскай землям спадчыннае кіраванне праваліліся. Верагодна, таму ў 1606 г. ён перадаў малодшаму сыну Яну Юрыю (Іагану Георгу) Бытам, Багумін і Карнёў, сам а засяродзіўся на злучэнні Брандэнбурга і Княскай Прусіі пад сваей уладай. 11 мая 1605 года, пасля шэрагу сканадалаў на соймах і супраціўлення партыяў [[Ян Замойскі|Я. Замойскага]] і [[Крыштаф Радзівіл Пярун|К. Радзівіла]], за падтрымку знешняй палітыкі і выдаткі на войска, кароль [[Жыгімонт Ваза]] афіцыйна перадаў яму апеку псіхічна хворага [[Спіс кіраўнікоў Прусіі|прынца Прусіі]] Альбрэхта Фрыдрыха Гогенцолерна, балазе той прыходзіўся яму і яго сыну цесцем. == Прыватнае жыццё == Іаахім Фрыдрых быў жанаты двойчы, на сваіх стрыечных сясцёр з бакавых ліній роду Гогенцолернаў. Першай жонкай была Кацярына (1549–1602), дачка Яна Гогенцолерна, герцага Брандэнбург-Костшынскага, і Кацярыны, прынцэсы Брауншвейг-Люнебургскай. Вяселле адбылося 8 студзеня 1570 года. У пары было дзевяць дзяцей: * [[Ёган III Сігізмунд (курфюрст Брандэнбурга)|Ян Жыгімонт]] (1572–1619) — курфюрст Брандэнбургскі, герцаг Прусіі; * Ганна Кацярына (1575–1612) — жонка караля Даніі і Нарвегіі [[Крысціян IV (кароль Даніі)|Крысціяна IV Дацкага]] ; * Ян Ежы (1577–1624) – князь Карнёўскі; * Аўгуст Фрэдэрык (1580–1601); * Альберт Фрэдэрык (1582–1600); * Іаахім (1583–1600) * Эрнэст (1583–1613) * [[Barbara Zofia Hohenzollern|Барбара Сафія]] (1584–1636) — жонка Яна Фрэдэрыка, герцага Вюртэмбергскага; * Крысціян Вільгельм (1587–1665); 2 лістапада 1603 года ён ажаніўся з Элеанорай Гогенцолернскай, дачкой Альберта Фрыдрыха Гогенцолернскага, герцага Прусіі, і Марыі Элеаноры Клеўскай . У пары была адна дачка: * [[Maria Eleonora Hohenzollern (1607-1675)|Марыя Элеанора]] - жонка [[Ludwik Filip Wittelsbach|Людвіга Вітэльсбаха,]] князя Пфальца-Зімерн-Кайзерлаўтэна Ён памёр 18 ліпеня 1608 года. у Кёпеніку (сёння раён [[Берлін|Берліна]] ). Яго пахавалі ў [[Берлінскі кафедральны сабор|Берлінскім кафедральным саборы]] . == Зноскі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1608 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1546 годзе]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Брандэнбурга]] [[Катэгорыя:Постаці Бытама]] [[Катэгорыя:Гогенцолерны]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 642ibqo0iro8pj7l2tt0ymdx996s024 5199191 5199052 2026-09-14T19:02:51Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перанёс старонку [[Яўхім III Фрыдрых]] у [[Іахім III Фрыдрых]]: Больш распаўсюджаная назва 5199052 wikitext text/x-wiki [[Файл:Joachim frederick, elector of brandenburg.png|міні|Яўхім Фрыдрых каля 1580 г.]] '''Іаахім Фрыдрых Гогенцолерн, Яўхім Фрыдэрык''' пол. '''Joachim Fryderyk Hohenzollern''' (нарадзіўся [[27 студзеня]] [[1546|1546 года]] ў Кёльне — памёр [[18 ліпеня]] [[1608|1608 года]] ў Кёпеніку ) [[Спіс кіраўнікоў Брандэнбурга|— маркграф-курфюрст Брандэнбурга]] (598 па 1608 ) і апякун прускага князя з дынастыі Альбрэхта ІІ [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]]. Спрычыніўся пераходу [[Герцагства Прусія|Княскай Прусіі]] пад уладу Брандэнбурскай галіны роду. == Біяграфія == Ён нарадзіўся 27 студзеня 1546 года. у [[Берлін|Берліне]] як адзіны сын курфюрста Брандэнбургскага Яна Георга і яго першай жонкі, прынцэсы з сілезкіх [[Пясты|Пястаў]] - Софіі (памерла 27 ці 6 студзеня 1546 г. )<ref>{{Кніга|загаловак=K. Jasiński: Rodowód Piastów śląskich. Wyd. 2. Kraków 2007, s. 208}}</ref>. Яго бабулямі і дзядулямі былі: курфюрст Іаахім II Гектар Гогенцолерн і прынцэса Магдалена Саксонская, а таксама герцаг Фрыдрых II Легніцкі і прынцэса Софія Брандэнбург-Ансбахская. Ва ўзросце 17 гадоў ён стаў адміністратарам [[Магдэбург|Магдэбургскага]] архібіскупства і займаў гэтую пасаду да свайго прызначэння ў 1598 годзе на курфюрста ў [[Брандэнбург|Брандэнбургу]]. Праз год ён падпісаў дамову аб спадчыне з Георгам Фрэдэрыкам Ансбахскім, які ў адрозенні ад яго ня меў сыноў і шукаў спадчынніка сярод сваіх родзічаў. У 1603 годзе [[Гогенцолерны]] падпісалі ў [[Гера (горад)|Геры]] радавую дамову, якая рэгулявала правілы атрымання ў спадчыну зямель, якія знаходзіліся пад іх уладай. [[Брандэнбург]], непадзельны згодна з палажэннямі [[Залатая була (1356)|Залатой булы]] імператара [[Карл IV Люксембургскі|Карла IV Люксембурга]] (1346 г.), павінен быў пераходзіць у спадчыну па праву першародства. Іншыя землі, у тым ліку: [[Франконія|Франконскія]] княствы [[Ансбах]] і [[Байрайт|Байройт]] павінны былі перайсці да маладзейшых нашчадкаў сям'і. Дзякуючы падтрымцы караля і Рэчы Паспалітай ў [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1611)|вайне са Швецыяй]] ў 1603 годзе Яўхім Фрыдрых атрымаў ад [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]] пасля смерці Георга Фрыдрыха фон Ансбаха рэгенцтва над псіхічна хворым прускім прынцам [[:pl:Albrecht_Fryderyk_Hohenzollern|Альбрэхтам Фрыдрыхам,]] спадчыннае герцагства Карнаў і, у якасці закладзеных зямель , землі Бытама і Багуміна. Ён не прыехаў у [[Сілезія|Сілезію]] асабіста, а адправіў туды паслоў. Новыя падданыя не хацелі слухаць пасланцоў курфюрста. Каталіцкія [[Габсбургі]], як вышэйшыя ўладары Сілезіі, аддавалі перавагу пазбавіцца ад пратэстанцкіх [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]]. Спробы курфюрста дараваць Бытамскай і Багумінскай землям спадчыннае кіраванне праваліліся. Верагодна, таму ў 1606 г. ён перадаў малодшаму сыну Яну Юрыю (Іагану Георгу) Бытам, Багумін і Карнёў, сам а засяродзіўся на злучэнні Брандэнбурга і Княскай Прусіі пад сваей уладай. 11 мая 1605 года, пасля шэрагу сканадалаў на соймах і супраціўлення партыяў [[Ян Замойскі|Я. Замойскага]] і [[Крыштаф Радзівіл Пярун|К. Радзівіла]], за падтрымку знешняй палітыкі і выдаткі на войска, кароль [[Жыгімонт Ваза]] афіцыйна перадаў яму апеку псіхічна хворага [[Спіс кіраўнікоў Прусіі|прынца Прусіі]] Альбрэхта Фрыдрыха Гогенцолерна, балазе той прыходзіўся яму і яго сыну цесцем. == Прыватнае жыццё == Іаахім Фрыдрых быў жанаты двойчы, на сваіх стрыечных сясцёр з бакавых ліній роду Гогенцолернаў. Першай жонкай была Кацярына (1549–1602), дачка Яна Гогенцолерна, герцага Брандэнбург-Костшынскага, і Кацярыны, прынцэсы Брауншвейг-Люнебургскай. Вяселле адбылося 8 студзеня 1570 года. У пары было дзевяць дзяцей: * [[Ёган III Сігізмунд (курфюрст Брандэнбурга)|Ян Жыгімонт]] (1572–1619) — курфюрст Брандэнбургскі, герцаг Прусіі; * Ганна Кацярына (1575–1612) — жонка караля Даніі і Нарвегіі [[Крысціян IV (кароль Даніі)|Крысціяна IV Дацкага]] ; * Ян Ежы (1577–1624) – князь Карнёўскі; * Аўгуст Фрэдэрык (1580–1601); * Альберт Фрэдэрык (1582–1600); * Іаахім (1583–1600) * Эрнэст (1583–1613) * [[Barbara Zofia Hohenzollern|Барбара Сафія]] (1584–1636) — жонка Яна Фрэдэрыка, герцага Вюртэмбергскага; * Крысціян Вільгельм (1587–1665); 2 лістапада 1603 года ён ажаніўся з Элеанорай Гогенцолернскай, дачкой Альберта Фрыдрыха Гогенцолернскага, герцага Прусіі, і Марыі Элеаноры Клеўскай . У пары была адна дачка: * [[Maria Eleonora Hohenzollern (1607-1675)|Марыя Элеанора]] - жонка [[Ludwik Filip Wittelsbach|Людвіга Вітэльсбаха,]] князя Пфальца-Зімерн-Кайзерлаўтэна Ён памёр 18 ліпеня 1608 года. у Кёпеніку (сёння раён [[Берлін|Берліна]] ). Яго пахавалі ў [[Берлінскі кафедральны сабор|Берлінскім кафедральным саборы]] . == Зноскі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1608 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1546 годзе]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Брандэнбурга]] [[Катэгорыя:Постаці Бытама]] [[Катэгорыя:Гогенцолерны]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 642ibqo0iro8pj7l2tt0ymdx996s024 5199194 5199191 2026-09-14T19:04:51Z JerzyKundrat 174 5199194 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Іахім Фрыдрых Гогенцолерн, Яўхім Фрыдэрык''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Спіс кіраўнікоў Брандэнбурга|маркграф-курфюрст Брандэнбурга]] (598 па 1608) і апякун прускага князя з дынастыі Альбрэхта ІІ [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]]. Спрычыніўся пераходу [[Герцагства Прусія|Княскай Прусіі]] пад уладу Брандэнбурскай галіны роду. == Біяграфія == Ён нарадзіўся 27 студзеня 1546 года. у [[Берлін]]е як адзіны сын курфюрста Брандэнбургскага Яна Георга і яго першай жонкі, прынцэсы з сілезкіх [[Пясты|Пястаў]] — Софіі (памерла 27 ці 6 студзеня 1546 г.)<ref>{{Кніга|загаловак=K. Jasiński: Rodowód Piastów śląskich. Wyd. 2. Kraków 2007, s. 208}}</ref>. Яго бабулямі і дзядулямі былі: курфюрст Іаахім II Гектар Гогенцолерн і прынцэса Магдалена Саксонская, а таксама герцаг Фрыдрых II Легніцкі і прынцэса Софія Брандэнбург-Ансбахская. Ва ўзросце 17 гадоў ён стаў адміністратарам [[Магдэбург]]скага архібіскупства і займаў гэтую пасаду да свайго прызначэння ў 1598 годзе на курфюрста ў [[Брандэнбург]]у. Праз год ён падпісаў дамову аб спадчыне з Георгам Фрэдэрыкам Ансбахскім, які ў адрозенні ад яго ня меў сыноў і шукаў спадчынніка сярод сваіх родзічаў. У 1603 годзе [[Гогенцолерны]] падпісалі ў [[Гера (горад)|Геры]] радавую дамову, якая рэгулявала правілы атрымання ў спадчыну зямель, якія знаходзіліся пад іх уладай. [[Брандэнбург]], непадзельны згодна з палажэннямі [[Залатая була (1356)|Залатой булы]] імператара [[Карл IV Люксембургскі|Карла IV Люксембурга]] (1346 г.), павінен быў пераходзіць у спадчыну па праву першародства. Іншыя землі, у тым ліку: [[Франконія|Франконскія]] княствы [[Ансбах]] і [[Байрайт|Байройт]] павінны былі перайсці да маладзейшых нашчадкаў сям’і. Дзякуючы падтрымцы караля і Рэчы Паспалітай ў [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1611)|вайне са Швецыяй]] ў 1603 годзе Яўхім Фрыдрых атрымаў ад [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]] пасля смерці Георга Фрыдрыха фон Ансбаха рэгенцтва над псіхічна хворым прускім прынцам [[:pl:Albrecht Fryderyk Hohenzollern|Альбрэхтам Фрыдрыхам,]] спадчыннае герцагства Карнаў і, у якасці закладзеных зямель, землі Бытама і Багуміна. Ён не прыехаў у [[Сілезія|Сілезію]] асабіста, а адправіў туды паслоў. Новыя падданыя не хацелі слухаць пасланцоў курфюрста. Каталіцкія [[Габсбургі]], як вышэйшыя ўладары Сілезіі, аддавалі перавагу пазбавіцца ад пратэстанцкіх [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]]. Спробы курфюрста дараваць Бытамскай і Багумінскай землям спадчыннае кіраванне праваліліся. Верагодна, таму ў 1606 г. ён перадаў малодшаму сыну Яну Юрыю (Іагану Георгу) Бытам, Багумін і Карнёў, сам а засяродзіўся на злучэнні Брандэнбурга і Княскай Прусіі пад сваей уладай. 11 мая 1605 года, пасля шэрагу сканадалаў на соймах і супраціўлення партыяў [[Ян Замойскі|Я. Замойскага]] і [[Крыштаф Радзівіл Пярун|К. Радзівіла]], за падтрымку знешняй палітыкі і выдаткі на войска, кароль [[Жыгімонт Ваза]] афіцыйна перадаў яму апеку псіхічна хворага [[Спіс кіраўнікоў Прусіі|прынца Прусіі]] Альбрэхта Фрыдрыха Гогенцолерна, балазе той прыходзіўся яму і яго сыну цесцем. == Прыватнае жыццё == Іаахім Фрыдрых быў жанаты двойчы, на сваіх стрыечных сясцёр з бакавых ліній роду Гогенцолернаў. Першай жонкай была Кацярына (1549—1602), дачка Яна Гогенцолерна, герцага Брандэнбург-Костшынскага, і Кацярыны, прынцэсы Брауншвейг-Люнебургскай. Вяселле адбылося 8 студзеня 1570 года. У пары было дзевяць дзяцей: * [[Ёган III Сігізмунд (курфюрст Брандэнбурга)|Ян Жыгімонт]] (1572—1619) — курфюрст Брандэнбургскі, герцаг Прусіі; * Ганна Кацярына (1575—1612) — жонка караля Даніі і Нарвегіі [[Крысціян IV (кароль Даніі)|Крысціяна IV Дацкага]] ; * Ян Ежы (1577—1624) — князь Карнёўскі; * Аўгуст Фрэдэрык (1580—1601); * Альберт Фрэдэрык (1582—1600); * Іаахім (1583—1600) * Эрнэст (1583—1613) * [[Barbara Zofia Hohenzollern|Барбара Сафія]] (1584—1636) — жонка Яна Фрэдэрыка, герцага Вюртэмбергскага; * Крысціян Вільгельм (1587—1665); 2 лістапада 1603 года ён ажаніўся з Элеанорай Гогенцолернскай, дачкой Альберта Фрыдрыха Гогенцолернскага, герцага Прусіі, і Марыі Элеаноры Клеўскай . У пары была адна дачка: * [[Maria Eleonora Hohenzollern (1607-1675)|Марыя Элеанора]] — жонка [[Ludwik Filip Wittelsbach|Людвіга Вітэльсбаха,]] князя Пфальца-Зімерн-Кайзерлаўтэна Ён памёр 18 ліпеня 1608 года. у Кёпеніку (сёння раён [[Берлін]]а). Яго пахавалі ў [[Берлінскі кафедральны сабор|Берлінскім кафедральным саборы]] . == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кіраўнікі Брандэнбурга]] [[Катэгорыя:Постаці Бытама]] [[Катэгорыя:Гогенцолерны]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 1okbuwc5ngfhn0que8976e38hldbyn6 0 814598 5199067 2026-09-14T14:42:24Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/80196285|Albrecht Fryderyk Hohenzollern]]» 5199067 wikitext text/x-wiki {{Władca infobox|władca=Albrecht Fryderyk Hohenzollern|imiona=Albrecht Friedrich|grafika=AlbrechtFriedrichPreußen.1612.JPG|opis grafiki=|herb=|opis herbu=|faksymile=|opis faksymile=|dewiza=|1. tytuł=[[Władcy Prus|Książę Prus]]|1. sukcesja=|1. od=1568|1. do=1618|1. koronacja=|1. poprzednik=[[Albrecht Hohenzollern (1490–1568)|Albrecht Hohenzollern]]|1. następca=[[Jan Zygmunt Hohenzollern]]|dynastia=[[Hohenzollernowie]]|data urodzenia=[[29 kwietnia]] [[1553]]|miejsce urodzenia=Neuhausen|data śmierci=[[27 sierpnia]] [[1618]]|miejsce śmierci=Fischhausen|przyczyna śmierci=|miejsce spoczynku=|ojciec=[[Albrecht Hohenzollern (1490–1568)|Albrecht Hohenzollern]]|matka=[[Anna Maria Brunszwicka]]|rodzeństwo=Anna Zofia, Katarzyna, Fryderyk Albrecht, Lucia Dorota, Lucia, Albrecht, Elżbieta|1. związek=żona|1. związek z=[[Maria Eleonora Jülich-Kleve-Berg]]|1. związek od=|1. związek do=|1. dzieci=[[Anna Hohenzollern (1576–1625)|Anna]], Maria, Albert Fryderyk, [[Zofia Hohenzollern (1582–1610)|Zofia]], [[Eleonora Hohenzollern|Eleonora]], Wilhelm, [[Magdalena Sybilla Hohenzollern|Magdalena]]|moneta=|opis monety=|odznaczenia=|commons=Category:Albert Frederick, Duke of Prussia|wikiźródła=|wikicytaty=}}'''Альберт Фрыдрых Гогенцолерн''' ('''Альбрэхт Фрыдэрык''' ) (нарадзіўся [[29 красавіка]] [[1553|1553 года]] ''ў Нойхаўзене'' (цяпер [[Гур’еўск (Калінінградская вобласць)|Гур'еўск]]), памёр [[27 жніўня]] [[1618|1618 г.]], ''Фішхаўзен'' ([[Польская мова|польск.]] Rybaki, цяпер [[Прыморск (Калінінградская вобласць)|Прыморск]]) — сын герцага [[Альбрэхт (герцаг Прусіі)|Альбрэхта]] і Ганны Марыі Брауншвейгскай; герцаг (князь) [[Герцагства Прусія|Прусіі]] ў 1568–1578 гг. потым пад апекай рэгентаў сваякоў і рэгенцкай рады. Апошні [[Гогенцолерны|Гогенцолерн]] з прускай лініі. == Біяграфія == Князь Альбрэхт Фрыдрых меў грунтоўную адукацыю, у тым ліку выдатна валодаў лацінай і польскай мовай. Як праўнук караля [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра IV Ягелончыка]], ён быў рэальным кандыдатам на польскі трон, яког вылучылі польскія [[Лютэранства|лютэране]]. Васальная прысяга, якую Альберт Фрыдрых склаў [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонту II Аўгусту]] 19 ліпеня 1569 года ў [[Люблін|Любліне]], была апісана [[Ян Каханоўскі з Чарналесся|Янам Каханоўскім]] у працы ''«Proporec albo Hold pruski» ,'' Падчас выбараў 1573 года ён імкнуўся далучыцца да групы сенатараў, супраць якіх, сярод іншых, выступаў. пазнейшы [[Гетман вялікі каронны|вялікі гетман каронны]] [[Ян Замойскі]], які імкнуўся паменшыць уплыў пратэстантаў і старых дамоў у Сенаце. Гэта і далейшая барацьба партый у Кароне, прывяла да аслаблення сувязяў, якія злучалі [[Герцагства Прусія|герцагства Прусію]] з Польшчай<ref>{{Кніга|загаловак=S. Grzybowski, Jan Zamoyski, Warszawa 1994, s. 51}}</ref>. Спачатку ён не прызнаў абрання [[Стэфан Баторый|Стэфана Баторыя]], але змяніў сваё рашэнне перад Торуньскім сеймам у кастрычніку 1576 года. У 1572 годзе ў яго пачаліся сімптомы псіхічнага захворвання. Законным апякуном Альберта Фрыдрыха і рэгентам[[герцагства Прусія]] з 1578 года. быў яго стрыечны брат Георг Фрыдрых фон Ансбах, які ўжо падчас вайны паміж Рэччу Паспалітай і Гданьскам (1576–1577) выступаў ад імя свайго хворага сваяка падчас перамоваў з Янам Замойскім і польскім каралём (ад апошняга ён ужо атрымаў абяцанне кіраваць герцагскай Прусіяй)<ref>{{Кніга|загаловак=S. Grzybowski, Jan Zamoyski, Warszawa 1994, s. 91, 94.}}</ref>. Пасля смерці Георга Фрэдэрыка апека над Альбрэхтам Фрэдэрыкам была перададзена ў 1605 годзе. [[Яўхім III Фрыдрых|Яўхіму Фрэдэрыку]], а з 1608 г. — [[Ёган III Сігізмунд (курфюрст Брандэнбурга)|Яну Жыгімонту,]] [[Спіс кіраўнікоў Брандэнбурга|курфюрстам Брандэнбургскі]]<nowiki/>м . Пасля смерці Альберта Фрыдрыха Ян Жыгімонт стаў кіраўніком Прусіі і аб'яднаў дзве краіны, стварыўшы [[Брандэнбург-Прусія|Брандэнбург-Прусію]] . == Сям'я == У 1573 годзе ён ажаніўся з Марыяй Элеанорай Клеўскай, дачкой Вільгельма Багатага, герцага Юліх-Клеўскага-Берга, і эрцгерцагіні Марыі Габсбург. Ад гэтага саюза нарадзілася сямёра дзяцей — два сыны памерлі ў дзяцінстве, а пяць дачок сталі жонкамі курфюрстаў і князёў з дынастый [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]] і [[Ветыны|Вэтынаў]]: * Ганна Гогенцолернс (1576–1625), жонка [[Ёган III Сігізмунд (курфюрст Брандэнбурга)|Яна Жыгімонта]], [[Спіс кіраўнікоў Брандэнбурга|курфюрста Брандэнбургскага]], была прабабуляй першага караля [[Каралеўства Прусія|Прусіі]] [[Фрыдрых I Гогенцолерн|Фрыдрыха I.]] * Марыя Гогенцолерн (1579–1649), жонка Крысціяна, маркграфа Брандэнбург- [[Байрайт|Байройцкага]] , * Альберт Фрыдрых Гогенцолерн (нарадзіўся і памёр у 1580 г.), * Соф'я Гогенцолерн (1582–1610) (названая ў гонар сваёй прабабулі [[Ягелоны|Соф'і Ягелонкі]] ), жонка [[Вільгельм Кетлер|Вільгельма Кетлера]], герцага Курляндскага . * Элеанора Гогенцолерн (1583–1607), жонка [[Яўхім III Фрыдрых|Іаахіма Фрыдрыха]], [[Спіс кіраўнікоў Брандэнбурга|курфюрста Брандэнбургскага]] , * Вільгельм Гогенцолерн (1585–1586), * Магдалена Сібіла Гогенцолернская (1586–1659), жонка Яна Георга I, курфюрста Саксонскага . == Спасылкі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1618 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1553 годзе]] [[Катэгорыя:Гогенцолерны]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 7xr5hht8q4t5yshkcfxoj3amlusmfcw 5199070 5199067 2026-09-14T14:44:52Z Voūk12 159072 5199070 wikitext text/x-wiki [[Файл:AlbrechtFriedrichPreußen.1612.JPG|міні|Альбрэхт Фрыдэрык Гагенцолерн. 1612 г.]] '''Альберт ІІ Фрыдрых Гогенцолерн''' ('''Альбрэхт Фрыдэрык''') (нарадзіўся [[29 красавіка]] [[1553|1553 года]] ''ў Нойхаўзене'' (цяпер [[Гур’еўск (Калінінградская вобласць)|Гур'еўск]]), памёр [[27 жніўня]] [[1618|1618 г.]], ''Фішхаўзен'' ([[Польская мова|польск.]] Rybaki, цяпер [[Прыморск (Калінінградская вобласць)|Прыморск]]) — сын герцага [[Альбрэхт (герцаг Прусіі)|Альбрэхта]] і Ганны Марыі Брауншвейгскай; герцаг (князь) [[Герцагства Прусія|Прусіі]] ў 1568–1578 гг. потым пад апекай рэгентаў сваякоў і рэгенцкай рады. Апошні [[Гогенцолерны|Гогенцолерн]] з прускай лініі. == Біяграфія == Князь Альбрэхт Фрыдрых меў грунтоўную адукацыю, у тым ліку выдатна валодаў лацінай і польскай мовай. Як праўнук караля [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра IV Ягелончыка]], ён быў рэальным кандыдатам на польскі трон, яког вылучылі польскія [[Лютэранства|лютэране]]. Васальная прысяга, якую Альберт Фрыдрых склаў [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонту II Аўгусту]] 19 ліпеня 1569 года ў [[Люблін|Любліне]], была апісана [[Ян Каханоўскі з Чарналесся|Янам Каханоўскім]] у працы ''«Proporec albo Hold pruski» ,'' Падчас выбараў 1573 года ён імкнуўся далучыцца да групы сенатараў, супраць якіх, сярод іншых, выступаў. пазнейшы [[Гетман вялікі каронны|вялікі гетман каронны]] [[Ян Замойскі]], які імкнуўся паменшыць уплыў пратэстантаў і старых дамоў у Сенаце. Гэта і далейшая барацьба партый у Кароне, прывяла да аслаблення сувязяў, якія злучалі [[Герцагства Прусія|герцагства Прусію]] з Польшчай<ref>{{Кніга|загаловак=S. Grzybowski, Jan Zamoyski, Warszawa 1994, s. 51}}</ref>. Спачатку ён не прызнаў абрання [[Стэфан Баторый|Стэфана Баторыя]], але змяніў сваё рашэнне перад Торуньскім сеймам у кастрычніку 1576 года. У 1572 годзе ў яго пачаліся сімптомы псіхічнага захворвання. Законным апякуном Альберта Фрыдрыха і рэгентам[[герцагства Прусія]] з 1578 года. быў яго стрыечны брат Георг Фрыдрых фон Ансбах, які ўжо падчас вайны паміж Рэччу Паспалітай і Гданьскам (1576–1577) выступаў ад імя свайго хворага сваяка падчас перамоваў з Янам Замойскім і польскім каралём (ад апошняга ён ужо атрымаў абяцанне кіраваць герцагскай Прусіяй)<ref>{{Кніга|загаловак=S. Grzybowski, Jan Zamoyski, Warszawa 1994, s. 91, 94.}}</ref>. Пасля смерці Георга Фрэдэрыка апека над Альбрэхтам Фрэдэрыкам была перададзена ў 1605 годзе. [[Яўхім III Фрыдрых|Яўхіму Фрэдэрыку]], а з 1608 г. — [[Ёган III Сігізмунд (курфюрст Брандэнбурга)|Яну Жыгімонту,]] [[Спіс кіраўнікоў Брандэнбурга|курфюрстам Брандэнбургскі]]<nowiki/>м . Пасля смерці Альберта Фрыдрыха Ян Жыгімонт стаў кіраўніком Прусіі і аб'яднаў дзве краіны, стварыўшы [[Брандэнбург-Прусія|Брандэнбург-Прусію]] . == Сям'я == У 1573 годзе ён ажаніўся з Марыяй Элеанорай Клеўскай, дачкой Вільгельма Багатага, герцага Юліх-Клеўскага-Берга, і эрцгерцагіні Марыі Габсбург. Ад гэтага саюза нарадзілася сямёра дзяцей — два сыны памерлі ў дзяцінстве, а пяць дачок сталі жонкамі курфюрстаў і князёў з дынастый [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]] і [[Ветыны|Вэтынаў]]: * Ганна Гогенцолернс (1576–1625), жонка [[Ёган III Сігізмунд (курфюрст Брандэнбурга)|Яна Жыгімонта]], [[Спіс кіраўнікоў Брандэнбурга|курфюрста Брандэнбургскага]], была прабабуляй першага караля [[Каралеўства Прусія|Прусіі]] [[Фрыдрых I Гогенцолерн|Фрыдрыха I.]] * Марыя Гогенцолерн (1579–1649), жонка Крысціяна, маркграфа Брандэнбург- [[Байрайт|Байройцкага]] , * Альберт Фрыдрых Гогенцолерн (нарадзіўся і памёр у 1580 г.), * Соф'я Гогенцолерн (1582–1610) (названая ў гонар сваёй прабабулі [[Ягелоны|Соф'і Ягелонкі]] ), жонка [[Вільгельм Кетлер|Вільгельма Кетлера]], герцага Курляндскага . * Элеанора Гогенцолерн (1583–1607), жонка [[Яўхім III Фрыдрых|Іаахіма Фрыдрыха]], [[Спіс кіраўнікоў Брандэнбурга|курфюрста Брандэнбургскага]] , * Вільгельм Гогенцолерн (1585–1586), * Магдалена Сібіла Гогенцолернская (1586–1659), жонка Яна Георга I, курфюрста Саксонскага . == Спасылкі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1618 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1553 годзе]] [[Катэгорыя:Гогенцолерны]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 84i3zhwh54m2h36it2rf4bqovgkknzj 0 814599 5199109 2026-09-14T16:25:05Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:de:Special:Redirect/revision/266862316|Ropp]]» 5199109 wikitext text/x-wiki [[Datei:Ropp-Wappen.png|міні| Герб роду фон Роп у гербавай кнізе вестфальскай шляхты]] '''Роп''' або '''фон дэр Роп''' — старажытны нямецкі шляхецкі род з Ніжняй Саксоніі і Балтыйскага рэгіёну, які бярэ свой пачатак ад [[Крыжовыя паходы|крыжовага руху]] ў сучасным Балтыйскім рэгіёне, прызнанага Папам Рымскім у 1199 годзе. Першапачаткова гэта быў вельмі старажытны імперскі рыцарскі род, які меў права на атрыманне Сям'я мае агульны радавод і герб з сям'ёй фон Буксхеведэн і, як і яны, з'яўляецца адной з нямногіх захаваных [[Крыжовыя паходы|крыжаносных дамоў]]. Род ужо ў XIII стагоддзі існаваў у [[Лівонія|Інфлянтах]]; паходзіць ад Готфрыда, які пабудаваў у 1183 годзе замак Роп у Вестфаліі. Дытрых фон-дэр Роп быў у 1493 годзе паслом біскупа дэрпцкага да [[Іван III Васільевіч|Івана III]] у Маскву. Іяган Роп быў біскупам у Дэрпце ў 1499—1505 гадах. Нямецкі гісторык Астаф фон Трансехе-Разенек меркаваў, што часам валодання сям'і Роапаў у Ліфляндыі былі значнымі, але ў XVI стагоддзі яны хутка прыйшлі ў заняпад і былі распрададзены. Апошнім землеўладальнікам стаў Отмар фон дэр Роп, які прадаў маёнтак Moisoma у 1557 годзе і ў 1565 годзе быў забіты шведамі ў Рэвелі. Гэта паклала перапынак у гісторыі роду ў Інфлянтах. Але Ропы аб'явіліся ў [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндыі]]. Яшчэ ў траўні 1516 года Вальтэр фон Плеттэнберг перадаў Вэсэлю фон дэр Ропу (яго прапрадзед, палкоўнік рыцарскай палка Фрыдрых Рооп, быў жанаты на Маі, народжанай фон Плеттэнберг) у феадальнае валоданне «зямлю і маёнтак на рацэ Мемель» (вядомыя як Сальвен (лат. [[:lv:Zalves_pagasts|Zalves_pagasts]]), Сусэль і Мімельхоф ([[:lv:Mazzalves_pagasts|Mazzalves_pagasts]](латыш.)). Род баронаў Роп 17 кастрычніка 1620 года быў унесены ў матрыкул Курляндскага шляхецтва. У пачатку XVIII стагоддзі Раопы пачалі набываць маёнткі на літоўскіх землях. Адсюль некаторыя прадстаўнікі перасяліліся ў Расію і былі ўнесены ў V частку радаводных кніг Наўгародскай і Санкт-Пецярбургскай губерняў. ===== Герб, агульны з сям'ёй Буксхеведэ (род біскупа Альбрэхта заснавальніка Рыгі) ===== <gallery perrow="2" class="float-right"> Datei:Buxhoeveden-Wappen.png|alt=Wappen derer von Buxhoeveden| Герб роду фон Буксхеведэн Datei:Ropp_wappen_undatiert.png|alt=Wappen derer von der Ropp| Герб сям'і фон дэр Роп </gallery> [[Катэгорыя:Остзейскае дваранства]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] gqsdn7r2i2n13tmsemo7n2ad4baqo64 5199117 5199109 2026-09-14T17:01:12Z Voūk12 159072 /* Герб, агульны з сям'ёй Буксхеведэ (род біскупа Альбрэхта заснавальніка Рыгі) */ 5199117 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ropp wappen undatiert.png|міні|Герб Ропаў.]] '''Ропп''' або '''фон дэр Роп''' — старажытны нямецкі шляхецкі род з Ніжняй Саксоніі і Балтыйскага рэгіёну, які бярэ свой пачатак ад [[Крыжовыя паходы|крыжовага руху]], прызнанага Папам Рымскім у 1199 годзе. Першапачаткова гэта быў вельмі старажытны імперскі рыцарскі род, потым бароны Інфлянтах, Курляндыі, ВКЛ і Расейскай імперыі, Прадкам членаў сям'і, якія жывуць і сёння, з'яўляецца ''Тэадарыкус дэ Раўпена'' (дэ Ропа), які паходзіў з старажытнай [[Deutscher Adel#Uradel / Alter Adel|ніжнесаксонскай шляхты]] . Прозвішча ''фон дэр Роп'' (таксама ''Раўпена'', ''Руп'', ''Роп'' ) паходзіць ад яго першага вотчыннага ўладання ў [[Лівонія|Лівоніі]], размешчанага на рацэ Роп (па-латышску ''Страўпэ'' ). Пазнейшыя маёнткі, якія належалі членам сям'і, сустракаюцца пераважна ў [[Курляндыя|Курляндыі]] і, што рэдкасць сярод [[Балтыйскія немцы|балтыйскіх немцаў]], на тэрыторыі сучаснай [[Літва|Літвы]]. Упершыню задакументавана ў 1203 годзе, Тэадарыкус дэ Раўпена з'яўляецца пад гэтым імем у [[Рыга|Рызе]] ў 1221 годзе. Ён быў старэйшым братам [[Альберт фон Буксгёўдэн|біскупа Альберта (дэ Бекешхеведэ, фон Буксхеведэн)]], заснавальніка горада Рыгі (1201) і будаўніка [[Рыжскі Домскі сабор|Рыжскага кафедральнага сабора]] (1211). [[Альберт фон Буксгёўдэн|Альберт Буксхёвенскі]] быў канонікам і кіраўніком [[Брэменскі сабор|кафедральнай школы ў Брэмене,]] пакуль у 1199 годзе не быў пасвечаны ў біскупы Лівоніі сваім [[Oheim|дзядзькам]] [[Hartwig II. von Utlede|Хартвігам II]], [[Erzbischof von Bremen|архібіскупам Брэмена]].<ref>{{Кніга|загаловак=Laakmann: Albert I., S. 130.}}</ref> Яго стрыечны брат Іаганес з'яўляецца продкам баронаў [[Buxhoeveden|Буксхеведэна]], якія жывуць і сёння, застаючыся адной з нямногіх захаваных [[Крыжовыя паходы|крыжаносных дамоў]]<ref>{{Кніга|загаловак=Manfred Hellmann: Die Anfänge christlicher Mission in den baltischen Ländern. In: Ders. (Hrsg.): Studien über die Anfänge der Mission in Livland. Sigmaringen 1989, S. 7–36, hier S. 28}}</ref>. Дытрых фон-дэр Роп быў у 1493 годзе паслом біскупа дэрпцкага да [[Іван III Васільевіч|Івана III]] у Маскву. Іяган Роп быў біскупам у Дэрпце ў 1499—1505 гадах. Нямецкі гісторык Астаф фон Трансехе-Разенек меркаваў, што часам валодання сям'і Роапаў у Ліфляндыі былі значнымі, але ў XVI стагоддзі яны хутка прыйшлі ў заняпад і былі распрададзены. Апошнім землеўладальнікам стаў Отмар фон дэр Роп, які прадаў маёнтак Moisoma у 1557 годзе і ў 1565 годзе быў забіты шведамі ў Рэвелі. Гэта паклала перапынак у гісторыі роду ў Інфлянтах. Але Ропы аб'явіліся ў [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндыі]]. Яшчэ ў траўні 1516 года Вальтэр фон Плеттэнберг замацаваў Вэсэлю фон дэр Ропу (яго прапрадзед, палкоўнік дэрпцкага рыцарскай палка Фрыдрых Роп, быў жанаты на Маі, народжанай фон Плеттэнберг) у феадальнае валоданне паступова прыдбаныя праз шлюбы маёнткі «зямлю і маёнтак на рацэ Мемель» (вядомыя як Сальвен (лат. [[:lv:Zalves_pagasts|Zalves_pagasts]]), Сусэль і Мімельхоф ([[:lv:Mazzalves_pagasts|Mazzalves_pagasts]](латыш.)). Род баронаў Роп 17 кастрычніка 1620 года быў унесены ў матрыкул Курляндскага шляхецтва. У пачатку XVIII стагоддзя Ропы пачалі набываць маёнткі на землях ВКЛ. Пад канец стагоддзя Тэадор Роп да шырокага пасу сваіх паўночналітоўскіх маёнткаў набыў у Курляндыі Аўтцэнбах, Планен, Сернатэн і Біртэн. Пазней да іх дадаліся Ной-Аўц, Пормзатэн, Паплакен і Фішродэн, так што да часу [[Baltische Landeswehr#Baltenputsch am 16. April 1919|остзейскага перавароту 16 красавіка 1919 года]] сям'я ізноў мела трывалыя пазіцыі ў Курляндыі, хоць іх уладанні ў Літве ўсё яшчэ пераважалі. Адсюль некаторыя прадстаўнікі перасяліліся ў Расію і былі ўнесены ў V частку радаводных кніг Наўгародскай і Санкт-Пецярбургскай губерняў. У Расейскай імперыі шэраг з іх зрабіла вялікія кар'еры. '''Найбольш вядомыя прадстаўнікі:''' Рооп, Аляксандр Іванавіч (Аляксандр Канстанцін Вальдэмар; 1864 - пасля 1913) - рускі архітэктар (інжынер грамадскіх будынкаў у Маскве). Рооп, Багдан Антонавіч (1795-1865) - рускі генерал-маёр. Рооп, Уладзімір Хрыстафоравіч (1865-1929) - рускі генерал-лейтэнант, георгіеўскі кавалер. Роп, Яўген Эдуардавіч (1867—1917) — рускі генерал-лейтэнант. Роп, Яўстафій (Густаў) Антонавіч (1788—1842) — рускі генерал-маёр, камендант Гатчыны. Роп, Ёган Гатгардавіч (? — 1741) — рускі генерал-маёр. Роп, Госвін фон дэр[ням.] (1850—1919) — нямецкі гісторык, ураджэнец Расійскай імперыі. Роп, Мікалай Васільевіч (1848-1916) - рускі генерал ад кавалерыі. Роп, Рафаіл Вільгельмавіч (1849-1904) - рускі генерал-маёр. Рооп, Хрыстафор Хрыстафоравіч (1831-1917) - рускі генерал ад інфантэрыі. Роп, Хрыстафор Хрыстафоравіч (Хрыстафор-Фрамгольд; ?—1728) — рускі генерал-паручык (1726; на рускай службе з 1703). [[Эдвард Роп|Рооп, Эдвард Юльевіч]] (1851—1939) — каталіцкі мітрапаліт Магілёўскі, на эміграцыі жыў у Польшчы. Спасылкі: [[Катэгорыя:Остзейскае дваранства]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 9r3me31jf0jqh3dzydtaxufot0z0b3d 5199118 5199117 2026-09-14T17:03:28Z Voūk12 159072 5199118 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ropp wappen undatiert.png|міні|Герб Ропаў.]] '''Ропп''' або '''фон дэр Роп''' — старажытны нямецкі шляхецкі род з Ніжняй Саксоніі і Балтыйскага рэгіёну, які бярэ свой пачатак ад [[Крыжовыя паходы|крыжовага руху]], прызнанага Папам Рымскім у 1199 годзе. Першапачаткова гэта быў вельмі старажытны імперскі рыцарскі род, потым бароны Інфлянтах, Курляндыі, ВКЛ і Расейскай імперыі, Прадкам членаў сям'і, якія жывуць і сёння, з'яўляецца ''Тэадарыкус дэ Раўпена'' (дэ Ропа), які паходзіў з старажытнай [[Deutscher Adel#Uradel / Alter Adel|ніжнесаксонскай шляхты]] . Прозвішча ''фон дэр Роп'' (таксама ''Раўпена'', ''Руп'', ''Роп'' ) паходзіць ад яго першага вотчыннага ўладання ў [[Лівонія|Лівоніі]], размешчанага на рацэ Роп (па-латышску ''Страўпэ'' ). Пазнейшыя маёнткі, якія належалі членам сям'і, сустракаюцца пераважна ў [[Курляндыя|Курляндыі]] і, што рэдкасць сярод [[Балтыйскія немцы|балтыйскіх немцаў]], на тэрыторыі сучаснай [[Літва|Літвы]]. Упершыню задакументавана ў 1203 годзе, Тэадарыкус дэ Раўпена з'яўляецца пад гэтым імем у [[Рыга|Рызе]] ў 1221 годзе. Ён быў старэйшым братам [[Альберт фон Буксгёўдэн|біскупа Альберта (дэ Бекешхеведэ, фон Буксхеведэн)]], заснавальніка горада Рыгі (1201) і будаўніка [[Рыжскі Домскі сабор|Рыжскага кафедральнага сабора]] (1211). [[Альберт фон Буксгёўдэн|Альберт Буксхёвенскі]] быў канонікам і кіраўніком [[Брэменскі сабор|кафедральнай школы ў Брэмене,]] пакуль у 1199 годзе не быў пасвечаны ў біскупы Лівоніі сваім [[Oheim|дзядзькам]] [[Hartwig II. von Utlede|Хартвігам II]], [[Erzbischof von Bremen|архібіскупам Брэмена]].<ref>{{Кніга|загаловак=Laakmann: Albert I., S. 130.}}</ref> Яго стрыечны брат Іаганес з'яўляецца продкам баронаў [[Buxhoeveden|Буксхеведэна]], якія жывуць і сёння, застаючыся адной з нямногіх захаваных [[Крыжовыя паходы|крыжаносных дамоў]]<ref>{{Кніга|загаловак=Manfred Hellmann: Die Anfänge christlicher Mission in den baltischen Ländern. In: Ders. (Hrsg.): Studien über die Anfänge der Mission in Livland. Sigmaringen 1989, S. 7–36, hier S. 28}}</ref>. Дытрых фон-дэр Роп быў у 1493 годзе паслом біскупа дэрпцкага да [[Іван III Васільевіч|Івана III]] у Маскву. Іяган Роп быў біскупам у Дэрпце ў 1499—1505 гадах. Нямецкі гісторык Астаф фон Трансехе-Разенек меркаваў, што часам валодання сям'і Роапаў у Ліфляндыі былі значнымі, але ў XVI стагоддзі яны хутка прыйшлі ў заняпад і былі распрададзены. Апошнім землеўладальнікам стаў Отмар фон дэр Роп, які прадаў маёнтак Moisoma у 1557 годзе і ў 1565 годзе быў забіты шведамі ў Рэвелі. Гэта паклала перапынак у гісторыі роду ў Інфлянтах. Але Ропы аб'явіліся ў [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндыі]]. Яшчэ ў траўні 1516 года Вальтэр фон Плеттэнберг замацаваў Вэсэлю фон дэр Ропу (яго прапрадзед, палкоўнік дэрпцкага рыцарскай палка Фрыдрых Роп, быў жанаты на Маі, народжанай фон Плеттэнберг) у феадальнае валоданне паступова прыдбаныя праз шлюбы маёнткі «зямлю і маёнтак на рацэ Мемель» (вядомыя як Сальвен (лат. [[:lv:Zalves_pagasts|Zalves_pagasts]]), Сусэль і Мімельхоф ([[:lv:Mazzalves_pagasts|Mazzalves_pagasts]](латыш.)). Род баронаў Роп 17 кастрычніка 1620 года быў унесены ў матрыкул Курляндскага шляхецтва. У пачатку XVIII стагоддзя Ропы пачалі набываць маёнткі на землях ВКЛ. Пад канец стагоддзя Тэадор Роп да шырокага пасу сваіх паўночналітоўскіх маёнткаў набыў у Курляндыі Аўтцэнбах, Планен, Сернатэн і Біртэн. Пазней да іх дадаліся Ной-Аўц, Пормзатэн, Паплакен і Фішродэн, так што да часу [[Baltische Landeswehr#Baltenputsch am 16. April 1919|остзейскага перавароту 16 красавіка 1919 года]] сям'я ізноў мела трывалыя пазіцыі ў Курляндыі, хоць іх уладанні ў Літве ўсё яшчэ пераважалі. Адсюль некаторыя прадстаўнікі перасяліліся ў Расію і былі ўнесены ў V частку радаводных кніг Наўгародскай і Санкт-Пецярбургскай губерняў. У Расейскай імперыі шэраг з іх зрабіла вялікія кар'еры. '''Найбольш вядомыя прадстаўнікі:''' Рооп, Аляксандр Іванавіч (Аляксандр Канстанцін Вальдэмар; 1864 - пасля 1913) - рускі архітэктар (інжынер грамадскіх будынкаў у Маскве). Рооп, Багдан Антонавіч (1795-1865) - рускі генерал-маёр. Рооп, Уладзімір Хрыстафоравіч (1865-1929) - рускі генерал-лейтэнант, георгіеўскі кавалер. Роп, Яўген Эдуардавіч (1867—1917) — рускі генерал-лейтэнант. Роп, Яўстафій (Густаў) Антонавіч (1788—1842) — рускі генерал-маёр, камендант Гатчыны. Роп, Ёган Гатгардавіч (? — 1741) — рускі генерал-маёр. Роп, Госвін фон дэр[ням.] (1850—1919) — нямецкі гісторык, ураджэнец Расійскай імперыі. Роп, Мікалай Васільевіч (1848-1916) - рускі генерал ад кавалерыі. Роп, Рафаіл Вільгельмавіч (1849-1904) - рускі генерал-маёр. Рооп, Хрыстафор Хрыстафоравіч (1831-1917) - рускі генерал ад інфантэрыі. Роп, Хрыстафор Хрыстафоравіч (Хрыстафор-Фрамгольд; ?—1728) — рускі генерал-паручык (1726; на рускай службе з 1703). [[Эдвард Роп|Рооп, Эдвард Юльевіч]] (1851—1939) — каталіцкі мітрапаліт Магілёўскі, на эміграцыі жыў у Польшчы. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|Роп|[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук, А. Ф.]]}} [[Катэгорыя:Остзейскае дваранства]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 9p8gn901itlfctpnmzly1nrfzsspqck 5199127 5199118 2026-09-14T17:24:59Z Voūk12 159072 /* Літаратура */ 5199127 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ropp wappen undatiert.png|міні|Герб Ропаў.]] '''Ропп''' або '''фон дэр Роп''' — старажытны нямецкі шляхецкі род з Ніжняй Саксоніі і Балтыйскага рэгіёну, які бярэ свой пачатак ад [[Крыжовыя паходы|крыжовага руху]], прызнанага Папам Рымскім у 1199 годзе. Першапачаткова гэта быў вельмі старажытны імперскі рыцарскі род, бароны Інфлянтах, Курляндыі, ВКЛ і Расейскай імперыі<ref>{{Кніга|спасылка=https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb00000603/images/index.html?seite=286|загаловак=Genealogisches Handbuch der kurländischen Ritterschaft, Teil 3, 2: Kurland, Lfg. 9–12, Band II. Verlag für Sippenforschung und Wappenkunde C. A. Starke, Görlitz 1937, S. 907–950}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%A0%D0%BE%D0%BF%D0%BF|загаловак=Ропп // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907}}</ref>, Прадкам членаў сям'і, якія жывуць і сёння, з'яўляецца ''Тэадарыкус дэ Раўпена'' (дэ Ропа), які паходзіў з старажытнай [[Deutscher Adel#Uradel / Alter Adel|ніжнесаксонскай шляхты]] . Прозвішча ''фон дэр Роп'' (таксама ''Раўпена'', ''Руп'', ''Роп'' ) паходзіць ад яго першага вотчыннага ўладання ў [[Лівонія|Лівоніі]], размешчанага на рацэ Роп (па-латышску ''Страўпэ'' ). Пазнейшыя маёнткі, якія належалі членам сям'і, сустракаюцца пераважна ў [[Курляндыя|Курляндыі]] і, што рэдкасць сярод [[Балтыйскія немцы|балтыйскіх немцаў]], на тэрыторыі сучаснай [[Літва|Літвы]]. Упершыню задакументавана ў 1203 годзе, Тэадарыкус дэ Раўпена з'яўляецца пад гэтым імем у [[Рыга|Рызе]] ў 1221 годзе. Ён быў старэйшым братам [[Альберт фон Буксгёўдэн|біскупа Альберта (дэ Бекешхеведэ, фон Буксхеведэн)]], заснавальніка горада Рыгі (1201) і будаўніка [[Рыжскі Домскі сабор|Рыжскага кафедральнага сабора]] (1211). [[Альберт фон Буксгёўдэн|Альберт Буксхёвенскі]] быў канонікам і кіраўніком [[Брэменскі сабор|кафедральнай школы ў Брэмене,]] пакуль у 1199 годзе не быў пасвечаны ў біскупы Лівоніі сваім [[Oheim|дзядзькам]] [[Hartwig II. von Utlede|Хартвігам II]], [[Erzbischof von Bremen|архібіскупам Брэмена]].<ref>{{Кніга|загаловак=Laakmann: Albert I., S. 130.}}</ref> Яго стрыечны брат Іаганес з'яўляецца продкам баронаў [[Buxhoeveden|Буксхеведэна]], якія жывуць і сёння, застаючыся адной з нямногіх захаваных [[Крыжовыя паходы|крыжаносных дамоў]]<ref>{{Кніга|загаловак=Manfred Hellmann: Die Anfänge christlicher Mission in den baltischen Ländern. In: Ders. (Hrsg.): Studien über die Anfänge der Mission in Livland. Sigmaringen 1989, S. 7–36, hier S. 28}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Genealogisches Handbuch des Adels. Freiherrliche Häuser. Band XVII, Band 107 der Gesamtreihe, C. A. Starke Verlag, Limburg (Lahn) 1994, ISSN 0435-2408, ISBN 3-7980-0807-8, S. 342}}</ref>. [[Файл:Ropp Baron.png|міні|Варыянт герба баронаў фон Ропаў 1834 г.]] Дытрых фон-дэр Роп быў у 1493 годзе паслом біскупа дэрпцкага да [[Іван III Васільевіч|Івана III]] у Маскву. Іяган Роп быў біскупам у Дэрпце ў 1499—1505 гадах. Нямецкі гісторык Астаф фон Трансехе-Разенек меркаваў, што часам валодання сям'і Роапаў у Ліфляндыі былі значнымі, але ў XVI стагоддзі яны хутка прыйшлі ў заняпад і былі распрададзены. Апошнім землеўладальнікам стаў Отмар фон дэр Роп, які прадаў маёнтак Moisoma у 1557 годзе і ў 1565 годзе быў забіты шведамі ў Рэвелі. Гэта паклала перапынак у гісторыі роду ў Інфлянтах. Але Ропы аб'явіліся ў [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндыі]]. Яшчэ ў траўні 1516 года Вальтэр фон Плеттэнберг замацаваў Вэсэлю фон дэр Ропу (яго прапрадзед, палкоўнік дэрпцкага рыцарскай палка Фрыдрых Роп, быў жанаты на Маі, народжанай фон Плеттэнберг) у феадальнае валоданне паступова прыдбаныя праз шлюбы маёнткі «зямлю і маёнтак на рацэ Мемель» (вядомыя як Сальвен (лат. [[:lv:Zalves_pagasts|Zalves_pagasts]]), Сусэль і Мімельхоф ([[:lv:Mazzalves_pagasts|Mazzalves_pagasts]](латыш.)). Род баронаў Ропп 17 кастрычніка 1620 года быў унесены ў матрыкул Курляндскага шляхецтва. У пачатку XVIII стагоддзя Ропы пачалі набываць маёнткі на землях ВКЛ. Пад канец стагоддзя Тэадор Роп да шырокага пасу сваіх паўночналітоўскіх маёнткаў набыў у Курляндыі Аўтцэнбах, Планен, Сернатэн і Біртэн. Пазней да іх дадаліся Ной-Аўц, Пормзатэн, Паплакен і Фішродэн, так што да часу [[Baltische Landeswehr#Baltenputsch am 16. April 1919|остзейскага перавароту 16 красавіка 1919 года]] сям'я ізноў мела трывалыя пазіцыі ў Курляндыі, хоць іх уладанні ў Літве ўсё яшчэ пераважалі. Адсюль некаторыя прадстаўнікі перасяліліся ў Расію і былі ўнесены ў V частку радаводных кніг Наўгародскай і Санкт-Пецярбургскай губерняў. У Расейскай імперыі шэраг з іх зрабіла вялікія вайсковыя кар'еры. '''Найбольш вядомыя прадстаўнікі:''' Рооп, Аляксандр Іванавіч (Аляксандр Канстанцін Вальдэмар; 1864 - пасля 1913) - рускі архітэктар (інжынер грамадскіх будынкаў у Маскве). Рооп, Багдан Антонавіч (1795-1865) - рускі генерал-маёр<ref>{{Кніга|спасылка=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%A0%D0%BE%D0%BE%D0%BF,_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D0%BD_(%D0%AD%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B8%D0%BB)_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87|загаловак=Ропп, фон-дер, Иоганн Готгардович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918}}</ref>. Рооп, Уладзімір Хрыстафоравіч (1865-1929) - рускі генерал-лейтэнант, георгіеўскі кавалер. Роп, Яўген Эдуардавіч (1867—1917) — рускі генерал-лейтэнант. Роп, Яўстафій (Густаў) Антонавіч (1788—1842) — рускі генерал-маёр, камендант Гатчыны<ref>{{Кніга|загаловак=Мурзанов Н. А. Рооп, Евстафий (Густав) Антонович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918.}}</ref>. Роп, Ёган Гатгардавіч (? — 1741) — вайсковец Рэчы Паспалітай з 1720х, расейскі генерал-маёр<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%A0%D0%BE%D0%BF%D0%BF,_%D1%84%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B5%D1%80,_%D0%98%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BD_%D0%93%D0%BE%D1%82%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87|title=Ропп, фон-дер, Иоганн Готгардович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918.}}</ref>. Роп, Госвін фон дэр (1850—1919) — нямецкі гісторык, ураджэнец Расійскай імперыі. Роп, Мікалай Васільевіч (1848-1916) - рускі генерал ад кавалерыі. Роп, Рафаіл Вільгельмавіч (1849-1904) - рускі генерал-маёр. Рооп, Хрыстафор Хрыстафоравіч (1831-1917) - рускі генерал ад інфантэрыі. Роп, Хрыстафор Хрыстафоравіч (Хрыстафор-Фрамгольд;?—1728) — рускі генерал-паручык (1726; на рускай службе з 1703) губернатар Смаленска<ref>{{Кніга|спасылка=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%A0%D0%BE%D0%BF%D0%BF,_%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80-%D0%A4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4|загаловак=Ропп, фон-дер, Иоганн Готгардович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918}}</ref>. [[Эдвард Роп|Рооп, Эдвард Юльевіч]] (1851—1939) — каталіцкі мітрапаліт Магілёўскі, на эміграцыі жыў у Польшчы. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|Роп|[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук, А. Ф.]]}} [[Катэгорыя:Остзейскае дваранства]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] otwyvn0ehtqy6xomjltkphx7br4bsab 5199130 5199127 2026-09-14T17:26:03Z Voūk12 159072 /* Літаратура */ 5199130 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ropp wappen undatiert.png|міні|Герб Ропаў.]] '''Ропп''' або '''фон дэр Роп''' — старажытны нямецкі шляхецкі род з Ніжняй Саксоніі і Балтыйскага рэгіёну, які бярэ свой пачатак ад [[Крыжовыя паходы|крыжовага руху]], прызнанага Папам Рымскім у 1199 годзе. Першапачаткова гэта быў вельмі старажытны імперскі рыцарскі род, бароны Інфлянтах, Курляндыі, ВКЛ і Расейскай імперыі<ref>{{Кніга|спасылка=https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb00000603/images/index.html?seite=286|загаловак=Genealogisches Handbuch der kurländischen Ritterschaft, Teil 3, 2: Kurland, Lfg. 9–12, Band II. Verlag für Sippenforschung und Wappenkunde C. A. Starke, Görlitz 1937, S. 907–950}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%A0%D0%BE%D0%BF%D0%BF|загаловак=Ропп // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907}}</ref>, Прадкам членаў сям'і, якія жывуць і сёння, з'яўляецца ''Тэадарыкус дэ Раўпена'' (дэ Ропа), які паходзіў з старажытнай [[Deutscher Adel#Uradel / Alter Adel|ніжнесаксонскай шляхты]] . Прозвішча ''фон дэр Роп'' (таксама ''Раўпена'', ''Руп'', ''Роп'' ) паходзіць ад яго першага вотчыннага ўладання ў [[Лівонія|Лівоніі]], размешчанага на рацэ Роп (па-латышску ''Страўпэ'' ). Пазнейшыя маёнткі, якія належалі членам сям'і, сустракаюцца пераважна ў [[Курляндыя|Курляндыі]] і, што рэдкасць сярод [[Балтыйскія немцы|балтыйскіх немцаў]], на тэрыторыі сучаснай [[Літва|Літвы]]. Упершыню задакументавана ў 1203 годзе, Тэадарыкус дэ Раўпена з'яўляецца пад гэтым імем у [[Рыга|Рызе]] ў 1221 годзе. Ён быў старэйшым братам [[Альберт фон Буксгёўдэн|біскупа Альберта (дэ Бекешхеведэ, фон Буксхеведэн)]], заснавальніка горада Рыгі (1201) і будаўніка [[Рыжскі Домскі сабор|Рыжскага кафедральнага сабора]] (1211). [[Альберт фон Буксгёўдэн|Альберт Буксхёвенскі]] быў канонікам і кіраўніком [[Брэменскі сабор|кафедральнай школы ў Брэмене,]] пакуль у 1199 годзе не быў пасвечаны ў біскупы Лівоніі сваім [[Oheim|дзядзькам]] [[Hartwig II. von Utlede|Хартвігам II]], [[Erzbischof von Bremen|архібіскупам Брэмена]].<ref>{{Кніга|загаловак=Laakmann: Albert I., S. 130.}}</ref> Яго стрыечны брат Іаганес з'яўляецца продкам баронаў [[Buxhoeveden|Буксхеведэна]], якія жывуць і сёння, застаючыся адной з нямногіх захаваных [[Крыжовыя паходы|крыжаносных дамоў]]<ref>{{Кніга|загаловак=Manfred Hellmann: Die Anfänge christlicher Mission in den baltischen Ländern. In: Ders. (Hrsg.): Studien über die Anfänge der Mission in Livland. Sigmaringen 1989, S. 7–36, hier S. 28}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Genealogisches Handbuch des Adels. Freiherrliche Häuser. Band XVII, Band 107 der Gesamtreihe, C. A. Starke Verlag, Limburg (Lahn) 1994, ISSN 0435-2408, ISBN 3-7980-0807-8, S. 342}}</ref>. [[Файл:Ropp Baron.png|міні|Варыянт герба баронаў фон Ропаў 1834 г.]] Дытрых фон-дэр Роп быў у 1493 годзе паслом біскупа дэрпцкага да [[Іван III Васільевіч|Івана III]] у Маскву. Іяган Роп быў біскупам у Дэрпце ў 1499—1505 гадах. Нямецкі гісторык Астаф фон Трансехе-Разенек меркаваў, што часам валодання сям'і Роапаў у Ліфляндыі былі значнымі, але ў XVI стагоддзі яны хутка прыйшлі ў заняпад і былі распрададзены. Апошнім землеўладальнікам стаў Отмар фон дэр Роп, які прадаў маёнтак Moisoma у 1557 годзе і ў 1565 годзе быў забіты шведамі ў Рэвелі. Гэта паклала перапынак у гісторыі роду ў Інфлянтах. Але Ропы аб'явіліся ў [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндыі]]. Яшчэ ў траўні 1516 года Вальтэр фон Плеттэнберг замацаваў Вэсэлю фон дэр Ропу (яго прапрадзед, палкоўнік дэрпцкага рыцарскай палка Фрыдрых Роп, быў жанаты на Маі, народжанай фон Плеттэнберг) у феадальнае валоданне паступова прыдбаныя праз шлюбы маёнткі «зямлю і маёнтак на рацэ Мемель» (вядомыя як Сальвен (лат. [[:lv:Zalves_pagasts|Zalves_pagasts]]), Сусэль і Мімельхоф ([[:lv:Mazzalves_pagasts|Mazzalves_pagasts]](латыш.)). Род баронаў Ропп 17 кастрычніка 1620 года быў унесены ў матрыкул Курляндскага шляхецтва. У пачатку XVIII стагоддзя Ропы пачалі набываць маёнткі на землях ВКЛ. Пад канец стагоддзя Тэадор Роп да шырокага пасу сваіх паўночналітоўскіх маёнткаў набыў у Курляндыі Аўтцэнбах, Планен, Сернатэн і Біртэн. Пазней да іх дадаліся Ной-Аўц, Пормзатэн, Паплакен і Фішродэн, так што да часу [[Baltische Landeswehr#Baltenputsch am 16. April 1919|остзейскага перавароту 16 красавіка 1919 года]] сям'я ізноў мела трывалыя пазіцыі ў Курляндыі, хоць іх уладанні ў Літве ўсё яшчэ пераважалі. Адсюль некаторыя прадстаўнікі перасяліліся ў Расію і былі ўнесены ў V частку радаводных кніг Наўгародскай і Санкт-Пецярбургскай губерняў. У Расейскай імперыі шэраг з іх зрабіла вялікія вайсковыя кар'еры. '''Найбольш вядомыя прадстаўнікі:''' Рооп, Аляксандр Іванавіч (Аляксандр Канстанцін Вальдэмар; 1864 - пасля 1913) - рускі архітэктар (інжынер грамадскіх будынкаў у Маскве). Рооп, Багдан Антонавіч (1795-1865) - рускі генерал-маёр<ref>{{Кніга|спасылка=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%A0%D0%BE%D0%BE%D0%BF,_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D0%BD_(%D0%AD%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B8%D0%BB)_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87|загаловак=Ропп, фон-дер, Иоганн Готгардович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918}}</ref>. Рооп, Уладзімір Хрыстафоравіч (1865-1929) - рускі генерал-лейтэнант, георгіеўскі кавалер. Роп, Яўген Эдуардавіч (1867—1917) — рускі генерал-лейтэнант. Роп, Яўстафій (Густаў) Антонавіч (1788—1842) — рускі генерал-маёр, камендант Гатчыны<ref>{{Кніга|загаловак=Мурзанов Н. А. Рооп, Евстафий (Густав) Антонович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918.}}</ref>. Роп, Ёган Гатгардавіч (? — 1741) — вайсковец Рэчы Паспалітай з 1720х, расейскі генерал-маёр<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%A0%D0%BE%D0%BF%D0%BF,_%D1%84%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B5%D1%80,_%D0%98%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BD_%D0%93%D0%BE%D1%82%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87|title=Ропп, фон-дер, Иоганн Готгардович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918.}}</ref>. Роп, Госвін фон дэр (1850—1919) — нямецкі гісторык, ураджэнец Расійскай імперыі. Роп, Мікалай Васільевіч (1848-1916) - рускі генерал ад кавалерыі. Роп, Рафаіл Вільгельмавіч (1849-1904) - рускі генерал-маёр. Рооп, Хрыстафор Хрыстафоравіч (1831-1917) - рускі генерал ад інфантэрыі. Роп, Хрыстафор Хрыстафоравіч (Хрыстафор-Фрамгольд;?—1728) — рускі генерал-паручык (1726; на рускай службе з 1703) губернатар Смаленска<ref>{{Кніга|спасылка=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%A0%D0%BE%D0%BF%D0%BF,_%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80-%D0%A4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4|загаловак=Ропп, фон-дер, Иоганн Готгардович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918}}</ref>. [[Эдвард Роп|Рооп, Эдвард Юльевіч]] (1851—1939) — каталіцкі мітрапаліт Магілёўскі, на эміграцыі жыў у Польшчы<ref>{{Кніга|загаловак=Смалянчук, А. Ф. Роп // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).}}</ref>. == Літаратура == [[Катэгорыя:Остзейскае дваранства]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 769untuvvzrtp0rgw4otxsavn3r8ay8 5199136 5199130 2026-09-14T17:32:20Z Voūk12 159072 5199136 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ropp wappen undatiert.png|міні|Герб Ропаў.]] '''Ропп''' або '''фон дэр Роп''' — старажытны нямецкі шляхецкі род з Ніжняй Саксоніі і Балтыйскага рэгіёну, які бярэ свой пачатак ад [[Крыжовыя паходы|крыжовага руху]], скліканага Папам Рымскім у 1199 годзе. Першапачаткова гэта быў вельмі старажытны нямецкі імперскі рыцарскі род, пазней бароны ў Інфлянтах, Курляндыі, ВКЛ і Расейскай імперыі<ref>{{Кніга|спасылка=https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb00000603/images/index.html?seite=286|загаловак=Genealogisches Handbuch der kurländischen Ritterschaft, Teil 3, 2: Kurland, Lfg. 9–12, Band II. Verlag für Sippenforschung und Wappenkunde C. A. Starke, Görlitz 1937, S. 907–950}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%A0%D0%BE%D0%BF%D0%BF|загаловак=Ропп // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907}}</ref>, Прадкам членаў сям'і, якія жывуць і сёння, з'яўляецца ''Тэадарыкус дэ Раўпена'' (дэ Ропа), які паходзіў з старажытнай [[Deutscher Adel#Uradel / Alter Adel|ніжнесаксонскай шляхты]]. Прозвішча ''фон дэр Роп'' (таксама ''Раўпена'', ''Руп'', ''Ропп'' ) паходзіць ад яго першага вотчыннага ўладання ў [[Лівонія|Лівоніі]], размешчанага на рацэ Роп (па-латышску ''[[Страўпэ]]''). Пазнейшыя маёнткі, якія належалі членам сям'і, сустракаюцца пераважна ў [[Курляндыя|Курляндыі]] і, што рэдкасць сярод [[Балтыйскія немцы|балтыйскіх немцаў]], на тэрыторыі сучаснай [[Літва|Літвы]]. Упершыню задакументаваны ў 1203 годзе, Тэадарыкус дэ Раўпена з'яўляецца пад гэтым жа імем у [[Рыга|Рызе]] ў 1221 годзе. Ён быў старэйшым братам [[Альберт фон Буксгёўдэн|біскупа Альберта (дэ Бекешхеведэ, фон Буксхеведэн)]], заснавальніка горада Рыгі (1201) і будаўніка [[Рыжскі Домскі сабор|Рыжскага кафедральнага сабора]] (1211). [[Альберт фон Буксгёўдэн|Альберт Буксхёвенскі]] быў канонікам і кіраўніком [[Брэменскі сабор|кафедральнай школы ў Брэмене,]] пакуль у 1199 годзе не быў пасвечаны ў біскупы [[Лівонія|Лівоніі]] сваім [[Oheim|дзядзькам]] [[Hartwig II. von Utlede|Хартвігам II]], [[Erzbischof von Bremen|архібіскупам Брэмена]].<ref>{{Кніга|загаловак=Laakmann: Albert I., S. 130.}}</ref> Яго стрыечны брат Іаганес з'яўляецца продкам баронаў [[Buxhoeveden|Буксхеведэна]], якія жывуць і сёння, застаючыся адной з нямногіх захаваных [[Крыжовыя паходы|крыжаносных дамоў]]<ref>{{Кніга|загаловак=Manfred Hellmann: Die Anfänge christlicher Mission in den baltischen Ländern. In: Ders. (Hrsg.): Studien über die Anfänge der Mission in Livland. Sigmaringen 1989, S. 7–36, hier S. 28}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Genealogisches Handbuch des Adels. Freiherrliche Häuser. Band XVII, Band 107 der Gesamtreihe, C. A. Starke Verlag, Limburg (Lahn) 1994, ISSN 0435-2408, ISBN 3-7980-0807-8, S. 342}}</ref>. [[Файл:Ropp Baron.png|міні|Варыянт герба баронаў фон Ропаў 1834 г.]] Дытрых фон-дэр Роп быў у 1493 годзе паслом [[Біскупы Дэрпцкія|біскупа дэрпцкага]] да [[Іван III Васільевіч|Івана III]] у Маскву. Іяган Роп быў біскупам у Дэрпце ў 1499—1505 гадах. Нямецкі гісторык Астаф фон Трансехе-Разенек меркаваў, што часам валодання сям'і Роапаў у Ліфляндыі былі значнымі, але ў XVI стагоддзі яны хутка прыйшлі ў заняпад і былі распрададзены. Апошнім значным эстлянскім землеўладальнікам стаў Отмар фон дэр Роп, які прадаў маёнтак Moisoma у 1557 годзе і ў 1565 годзе быў забіты шведамі ў Рэвелі. Гэта паклала перапынак у гісторыі роду ў Інфлянтах. Але Ропы аб'явіліся і ўзняліся ў [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндыі]]. Яшчэ ў траўні 1516 года Вальтэр фон Плеттэнберг замацаваў Вэсэлю фон дэр Ропу (яго прапрадзед, палкоўнік дэрпцкага рыцарскай палка Фрыдрых Роп, быў жанаты на Маі, народжанай фон Плеттэнберг) у феадальнае валоданне паступова прыдбаныя праз шлюбы маёнткі «зямлю і маёнтак на рацэ Мемель» (вядомыя як Сальвен (лат. [[:lv:Zalves_pagasts|Zalves_pagasts]]), Сусэль і Мімельхоф ([[:lv:Mazzalves_pagasts|Mazzalves_pagasts]](латыш.)). Род баронаў Ропп 17 кастрычніка 1620 года быў унесены ў матрыкул Курляндскага шляхецтва. У пачатку XVIII стагоддзя Ропы пачалі набываць маёнткі на землях ВКЛ. Пад канец стагоддзя Тэадор Роп да шырокага пасу сваіх паўночналітоўскіх маёнткаў набыў у Курляндыі Аўтцэнбах, Планен, Сернатэн і Біртэн. Пазней да іх дадаліся Ной-Аўц, Пормзатэн, Паплакен і Фішродэн, так што да часу [[Baltische Landeswehr#Baltenputsch am 16. April 1919|остзейскага перавароту 16 красавіка 1919 года]] сям'я ізноў мела трывалыя пазіцыі ў Курляндыі, хоць іх уладанні ў Літве ўсё яшчэ пераважалі. Адсюль некаторыя прадстаўнікі перасяліліся ў Расію і былі ўнесены ў V частку радаводных кніг Наўгародскай і Санкт-Пецярбургскай губерняў. У Расейскай імперыі шэраг з іх зрабіла вялікія вайсковыя кар'еры. '''Найбольш вядомыя прадстаўнікі:''' Рооп, Аляксандр Іванавіч (Аляксандр Канстанцін Вальдэмар; 1864 - пасля 1913) - рускі архітэктар (інжынер грамадскіх будынкаў у Маскве). Рооп, Багдан Антонавіч (1795-1865) - рускі генерал-маёр<ref>{{Кніга|спасылка=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%A0%D0%BE%D0%BE%D0%BF,_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D0%BD_(%D0%AD%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B8%D0%BB)_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87|загаловак=Ропп, фон-дер, Иоганн Готгардович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918}}</ref>. Рооп, Уладзімір Хрыстафоравіч (1865-1929) - рускі генерал-лейтэнант, георгіеўскі кавалер. Роп, Яўген Эдуардавіч (1867—1917) — рускі генерал-лейтэнант. Роп, Яўстафій (Густаў) Антонавіч (1788—1842) — рускі генерал-маёр, камендант Гатчыны<ref>{{Кніга|загаловак=Мурзанов Н. А. Рооп, Евстафий (Густав) Антонович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918.}}</ref>. Роп, Ёган Гатгардавіч (? — 1741) — вайсковец Рэчы Паспалітай з 1720х, расейскі генерал-маёр<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%A0%D0%BE%D0%BF%D0%BF,_%D1%84%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B5%D1%80,_%D0%98%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BD_%D0%93%D0%BE%D1%82%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87|title=Ропп, фон-дер, Иоганн Готгардович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918.}}</ref>. Роп, Госвін фон дэр (1850—1919) — нямецкі гісторык, ураджэнец Расійскай імперыі. Роп, Мікалай Васільевіч (1848-1916) - рускі генерал ад кавалерыі. Роп, Рафаіл Вільгельмавіч (1849-1904) - рускі генерал-маёр. Рооп, Хрыстафор Хрыстафоравіч (1831-1917) - рускі генерал ад інфантэрыі. Роп, Хрыстафор Хрыстафоравіч (Хрыстафор-Фрамгольд;?—1728) — рускі генерал-паручык (1726; на рускай службе з 1703) губернатар Смаленска<ref>{{Кніга|спасылка=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%A0%D0%BE%D0%BF%D0%BF,_%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80-%D0%A4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4|загаловак=Ропп, фон-дер, Иоганн Готгардович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918}}</ref>. [[Эдвард Роп|Рооп, Эдвард Юльевіч]] (1851—1939) — каталіцкі мітрапаліт Магілёўскі, на эміграцыі жыў у Польшчы<ref>{{Кніга|загаловак=Смалянчук, А. Ф. Роп // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).}}</ref>. == Літаратура == [[Катэгорыя:Остзейскае дваранства]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] nequ0ucomf4bdbbfss7qd4s6chls8r7 5199254 5199136 2026-09-14T20:07:28Z ~2026-48581-41 173773 /* */ 5199254 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ropp wappen undatiert.png|міні|Герб Ропаў.]] '''Роопп''' або '''фон дэр Роп''' (ням. Ropp, fon der Roopp)— старажытны нямецкі шляхецкі род з Ніжняй Саксоніі ў Балтыйскім рэгіёне, які бярэ свой пачатак ад [[Крыжовыя паходы|крыжовага руху]], скліканага Папам Рымскім у 1199 годзе. Першапачаткова гэта быў вельмі старажытны нямецкі імперскі рыцарскі род, пазней бароны ў Інфлянтах, Курляндыі, ВКЛ і Расейскай імперыі<ref>{{Кніга|спасылка=https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb00000603/images/index.html?seite=286|загаловак=Genealogisches Handbuch der kurländischen Ritterschaft, Teil 3, 2: Kurland, Lfg. 9–12, Band II. Verlag für Sippenforschung und Wappenkunde C. A. Starke, Görlitz 1937, S. 907–950}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%A0%D0%BE%D0%BF%D0%BF|загаловак=Ропп // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907}}</ref>, Прадкам членаў сям'і, якія жывуць і сёння, з'яўляецца ''Тэадарыкус дэ Раўпена'' (дэ Ропа), які паходзіў з старажытнай [[Deutscher Adel#Uradel / Alter Adel|ніжнесаксонскай шляхты]]. Прозвішча ''фон дэр Роп'' (таксама ''Раўпена'', ''Руп'', ''Ропп'' ) паходзіць ад яго першага вотчыннага ўладання ў [[Лівонія|Лівоніі]], размешчанага на рацэ Роп (па-латышску ''[[Страўпэ]]''). Пазнейшыя маёнткі, якія належалі членам сям'і, сустракаюцца пераважна ў [[Курляндыя|Курляндыі]] і, што рэдкасць сярод [[Балтыйскія немцы|балтыйскіх немцаў]], на тэрыторыі сучаснай [[Літва|Літвы]]. Упершыню задакументаваны ў 1203 годзе, Тэадарыкус дэ Раўпена з'яўляецца пад гэтым жа імем у [[Рыга|Рызе]] ў 1221 годзе. Ён быў старэйшым братам [[Альберт фон Буксгёўдэн|біскупа Альберта (дэ Бекешхеведэ, фон Буксхеведэн)]], заснавальніка горада Рыгі (1201) і будаўніка [[Рыжскі Домскі сабор|Рыжскага кафедральнага сабора]] (1211). [[Альберт фон Буксгёўдэн|Альберт Буксхёвенскі]] быў канонікам і кіраўніком [[Брэменскі сабор|кафедральнай школы ў Брэмене,]] пакуль у 1199 годзе не быў пасвечаны ў біскупы [[Лівонія|Лівоніі]] сваім [[Oheim|дзядзькам]] [[Hartwig II. von Utlede|Хартвігам II]], [[Erzbischof von Bremen|архібіскупам Брэмена]].<ref>{{Кніга|загаловак=Laakmann: Albert I., S. 130.}}</ref> Яго стрыечны брат Іаганес з'яўляецца продкам баронаў [[Buxhoeveden|Буксхеведэна]], якія жывуць і сёння, застаючыся адной з нямногіх захаваных [[Крыжовыя паходы|крыжаносных дамоў]]<ref>{{Кніга|загаловак=Manfred Hellmann: Die Anfänge christlicher Mission in den baltischen Ländern. In: Ders. (Hrsg.): Studien über die Anfänge der Mission in Livland. Sigmaringen 1989, S. 7–36, hier S. 28}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Genealogisches Handbuch des Adels. Freiherrliche Häuser. Band XVII, Band 107 der Gesamtreihe, C. A. Starke Verlag, Limburg (Lahn) 1994, ISSN 0435-2408, ISBN 3-7980-0807-8, S. 342}}</ref>. [[Файл:Ropp Baron.png|міні|Варыянт герба баронаў фон Ропаў 1834 г.]] Дытрых фон-дэр Роп быў у 1493 годзе паслом [[Біскупы Дэрпцкія|біскупа дэрпцкага]] да [[Іван III Васільевіч|Івана III]] у Маскву. Іяган Роп быў біскупам у Дэрпце ў 1499—1505 гадах. Нямецкі гісторык Астаф фон Трансехе-Разенек меркаваў, што часам валодання сям'і Роапаў у Ліфляндыі былі значнымі, але ў XVI стагоддзі яны хутка прыйшлі ў заняпад і былі распрададзены. Апошнім значным эстлянскім землеўладальнікам стаў Отмар фон дэр Роп, які прадаў маёнтак Moisoma у 1557 годзе і ў 1565 годзе быў забіты шведамі ў Рэвелі. Гэта паклала перапынак у гісторыі роду ў Інфлянтах. Але Ропы аб'явіліся і ўзняліся ў [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндыі]]. Яшчэ ў траўні 1516 года Вальтэр фон Плеттэнберг замацаваў Вэсэлю фон дэр Ропу (яго прапрадзед, палкоўнік дэрпцкага рыцарскай палка Фрыдрых Роп, быў жанаты на Маі, народжанай фон Плеттэнберг) у феадальнае валоданне паступова прыдбаныя праз шлюбы маёнткі «зямлю і маёнтак на рацэ Мемель» (вядомыя як Сальвен (лат. [[:lv:Zalves_pagasts|Zalves_pagasts]]), Сусэль і Мімельхоф ([[:lv:Mazzalves_pagasts|Mazzalves_pagasts]](латыш.)). Род баронаў Ропп 17 кастрычніка 1620 года быў унесены ў матрыкул Курляндскага шляхецтва. У пачатку XVIII стагоддзя Ропы пачалі набываць маёнткі на землях ВКЛ. Пад канец стагоддзя Тэадор Роп да шырокага пасу сваіх паўночналітоўскіх маёнткаў набыў у Курляндыі Аўтцэнбах, Планен, Сернатэн і Біртэн. Пазней да іх дадаліся Ной-Аўц, Пормзатэн, Паплакен і Фішродэн, так што да часу [[Baltische Landeswehr#Baltenputsch am 16. April 1919|остзейскага перавароту 16 красавіка 1919 года]] сям'я ізноў мела трывалыя пазіцыі ў Курляндыі, хоць іх уладанні ў Літве ўсё яшчэ пераважалі. Адсюль некаторыя прадстаўнікі перасяліліся ў Расію і былі ўнесены ў V частку радаводных кніг Наўгародскай і Санкт-Пецярбургскай губерняў. У Расейскай імперыі шэраг з іх зрабіла вялікія вайсковыя кар'еры. '''Найбольш вядомыя прадстаўнікі:''' Рооп, Аляксандр Іванавіч (Аляксандр Канстанцін Вальдэмар; 1864 - пасля 1913) - рускі архітэктар (інжынер грамадскіх будынкаў у Маскве). Рооп, Багдан Антонавіч (1795-1865) - рускі генерал-маёр<ref>{{Кніга|спасылка=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%A0%D0%BE%D0%BE%D0%BF,_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D0%BD_(%D0%AD%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B8%D0%BB)_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87|загаловак=Ропп, фон-дер, Иоганн Готгардович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918}}</ref>. Рооп, Уладзімір Хрыстафоравіч (1865-1929) - рускі генерал-лейтэнант, георгіеўскі кавалер. Роп, Яўген Эдуардавіч (1867—1917) — рускі генерал-лейтэнант. Роп, Яўстафій (Густаў) Антонавіч (1788—1842) — рускі генерал-маёр, камендант Гатчыны<ref>{{Кніга|загаловак=Мурзанов Н. А. Рооп, Евстафий (Густав) Антонович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918.}}</ref>. Роп, Ёган Гатгардавіч (? — 1741) — вайсковец Рэчы Паспалітай з 1720х, расейскі генерал-маёр<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%A0%D0%BE%D0%BF%D0%BF,_%D1%84%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B5%D1%80,_%D0%98%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BD_%D0%93%D0%BE%D1%82%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87|title=Ропп, фон-дер, Иоганн Готгардович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918.}}</ref>. Роп, Госвін фон дэр (1850—1919) — нямецкі гісторык, ураджэнец Расійскай імперыі. Роп, Мікалай Васільевіч (1848-1916) - рускі генерал ад кавалерыі. Роп, Рафаіл Вільгельмавіч (1849-1904) - рускі генерал-маёр. Рооп, Хрыстафор Хрыстафоравіч (1831-1917) - рускі генерал ад інфантэрыі. Роп, Хрыстафор Хрыстафоравіч (Хрыстафор-Фрамгольд;?—1728) — рускі генерал-паручык (1726; на рускай службе з 1703) губернатар Смаленска<ref>{{Кніга|спасылка=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%A0%D0%BE%D0%BF%D0%BF,_%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80-%D0%A4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4|загаловак=Ропп, фон-дер, Иоганн Готгардович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918}}</ref>. [[Эдвард Роп|Роп, Эдвард Юльевіч]] (1851—1939) — каталіцкі мітрапаліт Магілёўскі, выступаў за пашырэнне беларускай і літоўскай мовы ў касцёле, стваральнік [[Канстытуцыйна-каталіцкая партыя Літвы і Беларусі|Канстытуцыйна-каталіцкай партыі Літвы і Беларусі]], на эміграцыі жыў у Польшчы<ref>{{Кніга|загаловак=Смалянчук, А. Ф. Роп // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).}}</ref>. == Літаратура == [[Катэгорыя:Остзейскае дваранства]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] jqar3nt2fhexv8qs7aqhnfqkohbbujh 5199258 5199254 2026-09-14T20:09:49Z ~2026-48581-41 173773 /* */ 5199258 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ropp wappen undatiert.png|міні|Герб Ропаў.]] '''Роопп''' або '''фон дэр Роп''' (ням. Ropp, von der Rop)— старажытны нямецкі шляхецкі род з Ніжняй Саксоніі ў Балтыйскім рэгіёне, які бярэ свой пачатак ад [[Крыжовыя паходы|крыжовага руху]], скліканага Папам Рымскім у 1199 годзе. Першапачаткова гэта быў вельмі старажытны нямецкі імперскі рыцарскі род, пазней бароны ў Інфлянтах, Курляндыі, ВКЛ і Расейскай імперыі<ref>{{Кніга|спасылка=https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb00000603/images/index.html?seite=286|загаловак=Genealogisches Handbuch der kurländischen Ritterschaft, Teil 3, 2: Kurland, Lfg. 9–12, Band II. Verlag für Sippenforschung und Wappenkunde C. A. Starke, Görlitz 1937, S. 907–950}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%A0%D0%BE%D0%BF%D0%BF|загаловак=Ропп // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907}}</ref>, Прадкам членаў сям'і, якія жывуць і сёння, з'яўляецца ''Тэадарыкус дэ Раўпена'' (дэ Ропа), які паходзіў з старажытнай [[Deutscher Adel#Uradel / Alter Adel|ніжнесаксонскай шляхты]]. Прозвішча ''фон дэр Роп'' (таксама ''Раўпена'', ''Руп'', ''Ропп'' ) паходзіць ад яго першага вотчыннага ўладання ў [[Лівонія|Лівоніі]], размешчанага на рацэ Роп (па-латышску ''[[Страўпэ]]''). Пазнейшыя маёнткі, якія належалі членам сям'і, сустракаюцца пераважна ў [[Курляндыя|Курляндыі]] і, што рэдкасць сярод [[Балтыйскія немцы|балтыйскіх немцаў]], на тэрыторыі сучаснай [[Літва|Літвы]]. Упершыню задакументаваны ў 1203 годзе, Тэадарыкус дэ Раўпена з'яўляецца пад гэтым жа імем у [[Рыга|Рызе]] ў 1221 годзе. Ён быў старэйшым братам [[Альберт фон Буксгёўдэн|біскупа Альберта (дэ Бекешхеведэ, фон Буксхеведэн)]], заснавальніка горада Рыгі (1201) і будаўніка [[Рыжскі Домскі сабор|Рыжскага кафедральнага сабора]] (1211). [[Альберт фон Буксгёўдэн|Альберт Буксхёвенскі]] быў канонікам і кіраўніком [[Брэменскі сабор|кафедральнай школы ў Брэмене,]] пакуль у 1199 годзе не быў пасвечаны ў біскупы [[Лівонія|Лівоніі]] сваім [[Oheim|дзядзькам]] [[Hartwig II. von Utlede|Хартвігам II]], [[Erzbischof von Bremen|архібіскупам Брэмена]].<ref>{{Кніга|загаловак=Laakmann: Albert I., S. 130.}}</ref> Яго стрыечны брат Іаганес з'яўляецца продкам баронаў [[Buxhoeveden|Буксхеведэна]], якія жывуць і сёння, застаючыся адной з нямногіх захаваных [[Крыжовыя паходы|крыжаносных дамоў]]<ref>{{Кніга|загаловак=Manfred Hellmann: Die Anfänge christlicher Mission in den baltischen Ländern. In: Ders. (Hrsg.): Studien über die Anfänge der Mission in Livland. Sigmaringen 1989, S. 7–36, hier S. 28}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Genealogisches Handbuch des Adels. Freiherrliche Häuser. Band XVII, Band 107 der Gesamtreihe, C. A. Starke Verlag, Limburg (Lahn) 1994, ISSN 0435-2408, ISBN 3-7980-0807-8, S. 342}}</ref>. [[Файл:Ropp Baron.png|міні|Варыянт герба баронаў фон Ропаў 1834 г.]] Дытрых фон-дэр Роп быў у 1493 годзе паслом [[Біскупы Дэрпцкія|біскупа дэрпцкага]] да [[Іван III Васільевіч|Івана III]] у Маскву. Іяган Роп быў біскупам у Дэрпце ў 1499—1505 гадах. Нямецкі гісторык Астаф фон Трансехе-Разенек меркаваў, што часам валодання сям'і Роапаў у Ліфляндыі былі значнымі, але ў XVI стагоддзі яны хутка прыйшлі ў заняпад і былі распрададзены. Апошнім значным эстлянскім землеўладальнікам стаў Отмар фон дэр Роп, які прадаў маёнтак Moisoma у 1557 годзе і ў 1565 годзе быў забіты шведамі ў Рэвелі. Гэта паклала перапынак у гісторыі роду ў Інфлянтах. Але Ропы аб'явіліся і ўзняліся ў [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндыі]]. Яшчэ ў траўні 1516 года Вальтэр фон Плеттэнберг замацаваў Вэсэлю фон дэр Ропу (яго прапрадзед, палкоўнік дэрпцкага рыцарскай палка Фрыдрых Роп, быў жанаты на Маі, народжанай фон Плеттэнберг) у феадальнае валоданне паступова прыдбаныя праз шлюбы маёнткі «зямлю і маёнтак на рацэ Мемель» (вядомыя як Сальвен (лат. [[:lv:Zalves_pagasts|Zalves_pagasts]]), Сусэль і Мімельхоф ([[:lv:Mazzalves_pagasts|Mazzalves_pagasts]](латыш.)). Род баронаў Ропп 17 кастрычніка 1620 года быў унесены ў матрыкул Курляндскага шляхецтва. У пачатку XVIII стагоддзя Ропы пачалі набываць маёнткі на землях ВКЛ. Пад канец стагоддзя Тэадор Роп да шырокага пасу сваіх паўночналітоўскіх маёнткаў набыў у Курляндыі Аўтцэнбах, Планен, Сернатэн і Біртэн. Пазней да іх дадаліся Ной-Аўц, Пормзатэн, Паплакен і Фішродэн, так што да часу [[Baltische Landeswehr#Baltenputsch am 16. April 1919|остзейскага перавароту 16 красавіка 1919 года]] сям'я ізноў мела трывалыя пазіцыі ў Курляндыі, хоць іх уладанні ў Літве ўсё яшчэ пераважалі. Адсюль некаторыя прадстаўнікі перасяліліся ў Расію і былі ўнесены ў V частку радаводных кніг Наўгародскай і Санкт-Пецярбургскай губерняў. У Расейскай імперыі шэраг з іх зрабіла вялікія вайсковыя кар'еры. '''Найбольш вядомыя прадстаўнікі:''' Рооп, Аляксандр Іванавіч (Аляксандр Канстанцін Вальдэмар; 1864 - пасля 1913) - рускі архітэктар (інжынер грамадскіх будынкаў у Маскве). Рооп, Багдан Антонавіч (1795-1865) - рускі генерал-маёр<ref>{{Кніга|спасылка=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%A0%D0%BE%D0%BE%D0%BF,_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D0%BD_(%D0%AD%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B8%D0%BB)_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87|загаловак=Ропп, фон-дер, Иоганн Готгардович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918}}</ref>. Рооп, Уладзімір Хрыстафоравіч (1865-1929) - рускі генерал-лейтэнант, георгіеўскі кавалер. Роп, Яўген Эдуардавіч (1867—1917) — рускі генерал-лейтэнант. Роп, Яўстафій (Густаў) Антонавіч (1788—1842) — рускі генерал-маёр, камендант Гатчыны<ref>{{Кніга|загаловак=Мурзанов Н. А. Рооп, Евстафий (Густав) Антонович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918.}}</ref>. Роп, Ёган Гатгардавіч (? — 1741) — вайсковец Рэчы Паспалітай з 1720х, расейскі генерал-маёр<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%A0%D0%BE%D0%BF%D0%BF,_%D1%84%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B5%D1%80,_%D0%98%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BD_%D0%93%D0%BE%D1%82%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87|title=Ропп, фон-дер, Иоганн Готгардович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918.}}</ref>. Роп, Госвін фон дэр (1850—1919) — нямецкі гісторык, ураджэнец Расійскай імперыі. Роп, Мікалай Васільевіч (1848-1916) - рускі генерал ад кавалерыі. Роп, Рафаіл Вільгельмавіч (1849-1904) - рускі генерал-маёр. Рооп, Хрыстафор Хрыстафоравіч (1831-1917) - рускі генерал ад інфантэрыі. Роп, Хрыстафор Хрыстафоравіч (Хрыстафор-Фрамгольд;?—1728) — рускі генерал-паручык (1726; на рускай службе з 1703) губернатар Смаленска<ref>{{Кніга|спасылка=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%A0%D0%BE%D0%BF%D0%BF,_%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80-%D0%A4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4|загаловак=Ропп, фон-дер, Иоганн Готгардович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918}}</ref>. [[Эдвард Роп|Роп, Эдвард Юльевіч]] (1851—1939) — каталіцкі мітрапаліт Магілёўскі, выступаў за пашырэнне беларускай і літоўскай мовы ў касцёле, стваральнік [[Канстытуцыйна-каталіцкая партыя Літвы і Беларусі|Канстытуцыйна-каталіцкай партыі Літвы і Беларусі]], на эміграцыі жыў у Польшчы<ref>{{Кніга|загаловак=Смалянчук, А. Ф. Роп // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).}}</ref>. == Літаратура == [[Катэгорыя:Остзейскае дваранства]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] s9jd4sy8qdzbimzzm19sepkv4aszyij 5199398 5199258 2026-09-15T07:25:15Z M.L.Bot 261 5199398 wikitext text/x-wiki {{Шляхецкі род}} '''Роопп''' або '''фон дэр Роп''' ({{lang-de|Ropp, von der Rop}}) — старажытны нямецкі шляхецкі род з Ніжняй Саксоніі ў Балтыйскім рэгіёне, які бярэ свой пачатак ад [[Крыжовыя паходы|крыжовага руху]], скліканага Папам Рымскім у 1199 годзе. Першапачаткова гэта быў вельмі старажытны нямецкі імперскі рыцарскі род, пазней бароны ў Інфлянтах, Курляндыі, ВКЛ і Расійскай імперыі<ref>{{Кніга|спасылка=https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb00000603/images/index.html?seite=286|загаловак=Genealogisches Handbuch der kurländischen Ritterschaft, Teil 3, 2: Kurland, Lfg. 9–12, Band II. Verlag für Sippenforschung und Wappenkunde C. A. Starke, Görlitz 1937, S. 907–950}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%A0%D0%BE%D0%BF%D0%BF|загаловак=Ропп // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907}}</ref>, Продак Ропаў, якія жывуць у XXI ст. -- ''Тэадорыкус дэ Раўпен'' (дэ Роп) са старажытнай [[Deutscher Adel#Uradel / Alter Adel|ніжнесаксонскай арыстакратыі]]. Прозвішча ''фон дэр Роп'' (таксама ''Раўпен'', ''Руп'', ''Роп'') паходзіць ад яго першага ўладання ў [[Лівонія|Лівоніі]] на рацэ Роп (цяпер ''[[Страўпэ]]''). Пазнейшыя маёнткі, якія належалі членам сям’і былі пераважна ў [[Курляндыя|Курляндыі]] і, што рэдкасць сярод [[Балтыйскія немцы|балтыйскіх немцаў]], на тэрыторыі сучаснай [[Літва|Літвы]]. Упершыню задакументаваны ў 1203 годзе, Тэадорыкус дэ Раўпен таксама згаданы ў [[Рыга|Рызе]] ў 1221 годзе. Ён быў старэйшым братам [[Альберт фон Буксгёўдэн|біскупа Альберта (дэ Бекешхеведэ, фон Буксхеведэн)]], заснавальніка горада Рыгі (1201) і будаўніка [[Рыжскі Домскі сабор|Рыжскага кафедральнага сабора]] (1211). Альберт Буксгёўдэн быў канонікам і кіраўніком [[Брэменскі сабор|кафедральнай школы ў Брэмене,]] пакуль у 1199 годзе не быў пасвечаны ў біскупы [[Лівонія|Лівоніі]] сваім [[Oheim|дзядзькам]] [[Hartwig II. von Utlede|Хартвігам II]], [[Erzbischof von Bremen|архібіскупам Брэмена]].<ref>{{Кніга|загаловак=Laakmann: Albert I., S. 130.}}</ref> Яго стрыечны брат Іаганес з’яўляецца продкам баронаў [[Buxhoeveden|Буксхеведэна]], якія жывуць і сёння, застаючыся адной з нямногіх захаваных [[Крыжовыя паходы|крыжаносных дамоў]]<ref>{{Кніга|загаловак=Manfred Hellmann: Die Anfänge christlicher Mission in den baltischen Ländern. In: Ders. (Hrsg.): Studien über die Anfänge der Mission in Livland. Sigmaringen 1989, S. 7–36, hier S. 28}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Genealogisches Handbuch des Adels. Freiherrliche Häuser. Band XVII, Band 107 der Gesamtreihe, C. A. Starke Verlag, Limburg (Lahn) 1994, ISSN 0435-2408, ISBN 3-7980-0807-8, S. 342}}</ref>. [[Файл:Ropp Baron.png|міні|Варыянт герба баронаў фон Ропаў 1834 г.]] Дытрых фон-дэр Роп быў у 1493 годзе паслом [[Біскупы Дэрпцкія|біскупа дэрпцкага]] да [[Іван III Васільевіч|Івана III]] у Маскву. Іяган Роп быў біскупам у Дэрпце ў 1499—1505 гадах. Нямецкі гісторык Астаф фон Трансехе-Разенек меркаваў, што часам валодання сям’і Роапаў у Ліфляндыі былі значнымі, але ў XVI стагоддзі яны хутка прыйшлі ў заняпад і былі распрададзены. Апошнім значным эстлянскім землеўладальнікам стаў Отмар фон дэр Роп, які прадаў маёнтак Moisoma у 1557 годзе і ў 1565 годзе быў забіты шведамі ў Рэвелі. Гэта паклала перапынак у гісторыі роду ў Інфлянтах. Але Ропы аб’явіліся і ўзняліся ў [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндыі]]. Яшчэ ў траўні 1516 года Вальтэр фон Плеттэнберг замацаваў Вэсэлю фон дэр Ропу (яго прапрадзед, палкоўнік дэрпцкага рыцарскай палка Фрыдрых Роп, быў жанаты з Маі, народжанай фон Плеттэнберг) у феадальнае валоданне паступова прыдбаныя праз шлюбы маёнткі «зямлю і маёнтак на рацэ Мемель» (вядомыя як Сальвен (лат. [[:lv:Zalves pagasts|Zalves_pagasts]]), Сусэль і Мімельхоф ([[:lv:Mazzalves pagasts|Mazzalves_pagasts]](латыш.)). Род баронаў Ропп 17 кастрычніка 1620 года быў унесены ў матрыкул Курляндскага шляхецтва. У пачатку XVIII стагоддзя Ропы пачалі набываць маёнткі на землях ВКЛ. Пад канец стагоддзя Тэадор Роп да шырокага пасу сваіх паўночналітоўскіх маёнткаў набыў у Курляндыі Аўтцэнбах, Планен, Сернатэн і Біртэн. Пазней да іх дадаліся Ной-Аўц, Пормзатэн, Паплакен і Фішродэн, так што да часу [[Baltische Landeswehr#Baltenputsch am 16. April 1919|остзейскага перавароту 16 красавіка 1919 года]] сям’я ізноў мела трывалыя пазіцыі ў Курляндыі, хоць іх уладанні ў Літве ўсё яшчэ пераважалі. Адсюль некаторыя прадстаўнікі перасяліліся ў Расію і былі ўнесены ў V частку радаводных кніг Наўгародскай і Санкт-Пецярбургскай губерняў. У Расійскай імперыі шэраг з іх зрабіла вялікія вайсковыя кар’еры. == Вядомыя асобы == * Аляксандр Іванавіч Роп (Аляксандр Канстанцін Вальдэмар; 1864 — пасля 1913) — рускі архітэктар (інжынер грамадскіх будынкаў у Маскве). * Багдан Антонавіч Роп (1795—1865) — рускі генерал-маёр<ref>{{Кніга|спасылка=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%A0%D0%BE%D0%BE%D0%BF,_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D0%BD_(%D0%AD%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B8%D0%BB)_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87|загаловак=Ропп, фон-дер, Иоганн Готгардович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918}}</ref>. * Рооп, Уладзімір Хрыстафоравіч Роп (1865—1929) — рускі генерал-лейтэнант, георгіеўскі кавалер. * Яўген Эдуардавіч Роп (1867—1917) — рускі генерал-лейтэнант. * Яўстафій (Густаў) Антонавіч Роп (1788—1842) — рускі генерал-маёр, камендант Гатчыны<ref>{{Кніга|загаловак=Мурзанов Н. А. Рооп, Евстафий (Густав) Антонович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918.}}</ref>. * Ёган Гатгардавіч Роп (? — 1741) — вайсковец Рэчы Паспалітай з 1720х, расійскі генерал-маёр<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%A0%D0%BE%D0%BF%D0%BF,_%D1%84%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B5%D1%80,_%D0%98%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BD_%D0%93%D0%BE%D1%82%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87|title=Ропп, фон-дер, Иоганн Готгардович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918.}}</ref>. * Госвін фон дэр Роп (1850—1919) — нямецкі гісторык, ураджэнец Расійскай імперыі. * Мікалай Васілевіч Роп (1848—1916) — рускі генерал ад кавалерыі. * Рафаіл Вільгельмавіч Роп (1849—1904) — рускі генерал-маёр. * Хрыстафор Хрыстафоравіч Роп (1831—1917) — рускі генерал ад інфантэрыі. * Хрыстафор Хрыстафоравіч (Хрыстафор-Фрамгольд) Роп (?—1728) — рускі генерал-паручык (1726; на рускай службе з 1703) губернатар Смаленска<ref>{{Кніга|спасылка=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%A0%D0%BE%D0%BF%D0%BF,_%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80-%D0%A4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4|загаловак=Ропп, фон-дер, Иоганн Готгардович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918}}</ref>. * [[Эдвард Роп|Эдвард Юльевіч Роп]] (1851—1939) — каталіцкі мітрапаліт Магілёўскі, выступаў за пашырэнне беларускай і літоўскай мовы ў касцёле, стваральнік [[Канстытуцыйна-каталіцкая партыя Літвы і Беларусі|Канстытуцыйна-каталіцкай партыі Літвы і Беларусі]], на эміграцыі жыў у Польшчы<ref>{{Кніга|загаловак=Смалянчук, А. Ф. Роп // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Остзейскае дваранства]] oich28n026oi6p8de6h00gv7muc6xhz 5199401 5199398 2026-09-15T07:26:36Z M.L.Bot 261 5199401 wikitext text/x-wiki {{Шляхецкі род}} '''Роопп''' або '''фон дэр Роп''' ({{lang-de|Ropp, von der Rop}}) — старажытны нямецкі шляхецкі род з Ніжняй Саксоніі ў Балтыйскім рэгіёне, які бярэ свой пачатак ад [[Крыжовыя паходы|крыжовага руху]], скліканага Папам Рымскім у 1199 годзе. Першапачаткова гэта быў вельмі старажытны нямецкі імперскі рыцарскі род, пазней бароны ў Інфлянтах, Курляндыі, ВКЛ і Расійскай імперыі<ref>{{Кніга|спасылка=https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb00000603/images/index.html?seite=286|загаловак=Genealogisches Handbuch der kurländischen Ritterschaft, Teil 3, 2: Kurland, Lfg. 9–12, Band II. Verlag für Sippenforschung und Wappenkunde C. A. Starke, Görlitz 1937, S. 907–950}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%A0%D0%BE%D0%BF%D0%BF|загаловак=Ропп // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907}}</ref>, Продак Ропаў, якія жывуць у XXI ст. -- ''Тэадорыкус дэ Раўпена'' (дэ Роп) са старажытнай [[Deutscher Adel#Uradel / Alter Adel|ніжнесаксонскай арыстакратыі]]. Прозвішча ''фон дэр Роп'' (таксама ''Раўпена'', ''Руп'', ''Роп'') паходзіць ад яго першага ўладання ў [[Лівонія|Лівоніі]] на рацэ Роп (цяпер ''[[Страўпэ]]''). Пазнейшыя маёнткі, якія належалі членам сям’і былі пераважна ў [[Курляндыя|Курляндыі]] і, што рэдкасць сярод [[Балтыйскія немцы|балтыйскіх немцаў]], на тэрыторыі сучаснай [[Літва|Літвы]]. Упершыню задакументаваны ў 1203 годзе, Тэадорыкус дэ Раўпена таксама згаданы ў [[Рыга|Рызе]] пад 1221 годам. Ён быў старэйшым братам [[Альберт фон Буксгёўдэн|біскупа Альберта (дэ Бекешхеведэ, фон Буксхеведэн)]], заснавальніка горада Рыгі (1201) і будаўніка [[Рыжскі Домскі сабор|Рыжскага кафедральнага сабора]] (1211). Альберт Буксгёўдэн быў канонікам і кіраўніком [[Брэменскі сабор|кафедральнай школы ў Брэмене,]] пакуль у 1199 годзе не быў пасвечаны ў біскупы [[Лівонія|Лівоніі]] сваім [[Oheim|дзядзькам]] [[Hartwig II. von Utlede|Хартвігам II]], [[Erzbischof von Bremen|архібіскупам Брэмена]].<ref>{{Кніга|загаловак=Laakmann: Albert I., S. 130.}}</ref> Яго стрыечны брат Іаганес з’яўляецца продкам баронаў [[Buxhoeveden|Буксхеведэна]], якія жывуць і сёння, застаючыся адной з нямногіх захаваных [[Крыжовыя паходы|крыжаносных дамоў]]<ref>{{Кніга|загаловак=Manfred Hellmann: Die Anfänge christlicher Mission in den baltischen Ländern. In: Ders. (Hrsg.): Studien über die Anfänge der Mission in Livland. Sigmaringen 1989, S. 7–36, hier S. 28}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Genealogisches Handbuch des Adels. Freiherrliche Häuser. Band XVII, Band 107 der Gesamtreihe, C. A. Starke Verlag, Limburg (Lahn) 1994, ISSN 0435-2408, ISBN 3-7980-0807-8, S. 342}}</ref>. [[Файл:Ropp Baron.png|міні|Варыянт герба баронаў фон Ропаў 1834 г.]] Дытрых фон-дэр Роп быў у 1493 годзе паслом [[Біскупы Дэрпцкія|біскупа дэрпцкага]] да [[Іван III Васільевіч|Івана III]] у Маскву. Іяган Роп быў біскупам у Дэрпце ў 1499—1505 гадах. Нямецкі гісторык Астаф фон Трансехе-Разенек меркаваў, што часам валодання сям’і Роапаў у Ліфляндыі былі значнымі, але ў XVI стагоддзі яны хутка прыйшлі ў заняпад і былі распрададзены. Апошнім значным эстлянскім землеўладальнікам стаў Отмар фон дэр Роп, які прадаў маёнтак Moisoma у 1557 годзе і ў 1565 годзе быў забіты шведамі ў Рэвелі. Гэта паклала перапынак у гісторыі роду ў Інфлянтах. Але Ропы аб’явіліся і ўзняліся ў [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндыі]]. Яшчэ ў траўні 1516 года Вальтэр фон Плеттэнберг замацаваў Вэсэлю фон дэр Ропу (яго прапрадзед, палкоўнік дэрпцкага рыцарскай палка Фрыдрых Роп, быў жанаты з Маі, народжанай фон Плеттэнберг) у феадальнае валоданне паступова прыдбаныя праз шлюбы маёнткі «зямлю і маёнтак на рацэ Мемель» (вядомыя як Сальвен (лат. [[:lv:Zalves pagasts|Zalves_pagasts]]), Сусэль і Мімельхоф ([[:lv:Mazzalves pagasts|Mazzalves_pagasts]](латыш.)). Род баронаў Ропп 17 кастрычніка 1620 года быў унесены ў матрыкул Курляндскага шляхецтва. У пачатку XVIII стагоддзя Ропы пачалі набываць маёнткі на землях ВКЛ. Пад канец стагоддзя Тэадор Роп да шырокага пасу сваіх паўночналітоўскіх маёнткаў набыў у Курляндыі Аўтцэнбах, Планен, Сернатэн і Біртэн. Пазней да іх дадаліся Ной-Аўц, Пормзатэн, Паплакен і Фішродэн, так што да часу [[Baltische Landeswehr#Baltenputsch am 16. April 1919|остзейскага перавароту 16 красавіка 1919 года]] сям’я ізноў мела трывалыя пазіцыі ў Курляндыі, хоць іх уладанні ў Літве ўсё яшчэ пераважалі. Адсюль некаторыя прадстаўнікі перасяліліся ў Расію і былі ўнесены ў V частку радаводных кніг Наўгародскай і Санкт-Пецярбургскай губерняў. У Расійскай імперыі шэраг з іх зрабіла вялікія вайсковыя кар’еры. == Вядомыя асобы == * Аляксандр Іванавіч Роп (Аляксандр Канстанцін Вальдэмар; 1864 — пасля 1913) — рускі архітэктар (інжынер грамадскіх будынкаў у Маскве). * Багдан Антонавіч Роп (1795—1865) — рускі генерал-маёр<ref>{{Кніга|спасылка=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%A0%D0%BE%D0%BE%D0%BF,_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D0%BD_(%D0%AD%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B8%D0%BB)_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87|загаловак=Ропп, фон-дер, Иоганн Готгардович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918}}</ref>. * Рооп, Уладзімір Хрыстафоравіч Роп (1865—1929) — рускі генерал-лейтэнант, георгіеўскі кавалер. * Яўген Эдуардавіч Роп (1867—1917) — рускі генерал-лейтэнант. * Яўстафій (Густаў) Антонавіч Роп (1788—1842) — рускі генерал-маёр, камендант Гатчыны<ref>{{Кніга|загаловак=Мурзанов Н. А. Рооп, Евстафий (Густав) Антонович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918.}}</ref>. * Ёган Гатгардавіч Роп (? — 1741) — вайсковец Рэчы Паспалітай з 1720х, расійскі генерал-маёр<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%A0%D0%BE%D0%BF%D0%BF,_%D1%84%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B5%D1%80,_%D0%98%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BD_%D0%93%D0%BE%D1%82%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87|title=Ропп, фон-дер, Иоганн Готгардович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918.}}</ref>. * Госвін фон дэр Роп (1850—1919) — нямецкі гісторык, ураджэнец Расійскай імперыі. * Мікалай Васілевіч Роп (1848—1916) — рускі генерал ад кавалерыі. * Рафаіл Вільгельмавіч Роп (1849—1904) — рускі генерал-маёр. * Хрыстафор Хрыстафоравіч Роп (1831—1917) — рускі генерал ад інфантэрыі. * Хрыстафор Хрыстафоравіч (Хрыстафор-Фрамгольд) Роп (?—1728) — рускі генерал-паручык (1726; на рускай службе з 1703) губернатар Смаленска<ref>{{Кніга|спасылка=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%A0%D0%BE%D0%BF%D0%BF,_%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80-%D0%A4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4|загаловак=Ропп, фон-дер, Иоганн Готгардович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918}}</ref>. * [[Эдвард Роп|Эдвард Юльевіч Роп]] (1851—1939) — каталіцкі мітрапаліт Магілёўскі, выступаў за пашырэнне беларускай і літоўскай мовы ў касцёле, стваральнік [[Канстытуцыйна-каталіцкая партыя Літвы і Беларусі|Канстытуцыйна-каталіцкай партыі Літвы і Беларусі]], на эміграцыі жыў у Польшчы<ref>{{Кніга|загаловак=Смалянчук, А. Ф. Роп // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Остзейскае дваранства]] 21m42pxntkulgh0t7fxrolkwaijupki 5199404 5199401 2026-09-15T07:28:25Z M.L.Bot 261 5199404 wikitext text/x-wiki {{машынны пераклад|троху вычытаў, але стыль хутка-жутка}} {{Шляхецкі род}} '''Роп''' або '''фон дэр Роп''' ({{lang-de|Ropp, von der Rop}}) — старажытны нямецкі шляхецкі род з Ніжняй Саксоніі ў Балтыйскім рэгіёне, які бярэ свой пачатак ад [[Крыжовыя паходы|крыжовага руху]], скліканага Папам Рымскім у 1199 годзе. Першапачаткова гэта быў вельмі старажытны нямецкі імперскі рыцарскі род, пазней бароны ў Інфлянтах, Курляндыі, ВКЛ і Расійскай імперыі<ref>{{Кніга|спасылка=https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb00000603/images/index.html?seite=286|загаловак=Genealogisches Handbuch der kurländischen Ritterschaft, Teil 3, 2: Kurland, Lfg. 9–12, Band II. Verlag für Sippenforschung und Wappenkunde C. A. Starke, Görlitz 1937, S. 907–950}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%A0%D0%BE%D0%BF%D0%BF|загаловак=Ропп // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907}}</ref>, Продак Ропаў, якія жывуць у XXI ст. — ''Тэадорыкус дэ Раўпена'' (дэ Роп) са старажытнай [[Deutscher Adel#Uradel / Alter Adel|ніжнесаксонскай арыстакратыі]]. Прозвішча ''фон дэр Роп'' (таксама ''Раўпена'', ''Руп'', ''Роп'') паходзіць ад яго першага ўладання ў [[Лівонія|Лівоніі]] на рацэ Роп (цяпер ''[[Страўпэ]]''). Пазнейшыя маёнткі, якія належалі членам сям’і былі пераважна ў [[Курляндыя|Курляндыі]] і, што рэдкасць сярод [[Балтыйскія немцы|балтыйскіх немцаў]], на тэрыторыі сучаснай [[Літва|Літвы]]. Упершыню задакументаваны ў 1203 годзе, Тэадорыкус дэ Раўпена таксама згаданы ў [[Рыга|Рызе]] пад 1221 годам. Ён быў старэйшым братам [[Альберт фон Буксгёўдэн|біскупа Альберта (дэ Бекешхеведэ, фон Буксхеведэн)]], заснавальніка горада Рыгі (1201) і будаўніка [[Рыжскі Домскі сабор|Рыжскага кафедральнага сабора]] (1211). Альберт Буксгёўдэн быў канонікам і кіраўніком [[Брэменскі сабор|кафедральнай школы ў Брэмене,]] пакуль у 1199 годзе не быў пасвечаны ў біскупы [[Лівонія|Лівоніі]] сваім [[Oheim|дзядзькам]] [[Hartwig II. von Utlede|Хартвігам II]], [[Erzbischof von Bremen|архібіскупам Брэмена]].<ref>{{Кніга|загаловак=Laakmann: Albert I., S. 130.}}</ref> Яго стрыечны брат Іаганес з’яўляецца продкам баронаў [[Buxhoeveden|Буксхеведэна]], якія жывуць і сёння, застаючыся адной з нямногіх захаваных [[Крыжовыя паходы|крыжаносных дамоў]]<ref>{{Кніга|загаловак=Manfred Hellmann: Die Anfänge christlicher Mission in den baltischen Ländern. In: Ders. (Hrsg.): Studien über die Anfänge der Mission in Livland. Sigmaringen 1989, S. 7–36, hier S. 28}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Genealogisches Handbuch des Adels. Freiherrliche Häuser. Band XVII, Band 107 der Gesamtreihe, C. A. Starke Verlag, Limburg (Lahn) 1994, ISSN 0435-2408, ISBN 3-7980-0807-8, S. 342}}</ref>. [[Файл:Ropp Baron.png|міні|Варыянт герба баронаў фон Ропаў 1834 г.]] Дытрых фон-дэр Роп быў у 1493 годзе паслом [[Біскупы Дэрпцкія|біскупа дэрпцкага]] да [[Іван III Васільевіч|Івана III]] у Маскву. Іяган Роп быў біскупам у Дэрпце ў 1499—1505 гадах. Нямецкі гісторык Астаф фон Трансехе-Разенек меркаваў, што часам валодання сям’і Роапаў у Ліфляндыі былі значнымі, але ў XVI стагоддзі яны хутка прыйшлі ў заняпад і былі распрададзены. Апошнім значным эстлянскім землеўладальнікам стаў Отмар фон дэр Роп, які прадаў маёнтак Moisoma у 1557 годзе і ў 1565 годзе быў забіты шведамі ў Рэвелі. Гэта паклала перапынак у гісторыі роду ў Інфлянтах. Але Ропы аб’явіліся і ўзняліся ў [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндыі]]. Яшчэ ў траўні 1516 года Вальтэр фон Плеттэнберг замацаваў Вэсэлю фон дэр Ропу (яго прапрадзед, палкоўнік дэрпцкага рыцарскай палка Фрыдрых Роп, быў жанаты з Маі, народжанай фон Плеттэнберг) у феадальнае валоданне паступова прыдбаныя праз шлюбы маёнткі «зямлю і маёнтак на рацэ Мемель» (вядомыя як Сальвен (лат. [[:lv:Zalves pagasts|Zalves_pagasts]]), Сусэль і Мімельхоф ([[:lv:Mazzalves pagasts|Mazzalves_pagasts]](латыш.)). Род баронаў Ропп 17 кастрычніка 1620 года быў унесены ў матрыкул Курляндскага шляхецтва. У пачатку XVIII стагоддзя Ропы пачалі набываць маёнткі на землях ВКЛ. Пад канец стагоддзя Тэадор Роп да шырокага пасу сваіх паўночналітоўскіх маёнткаў набыў у Курляндыі Аўтцэнбах, Планен, Сернатэн і Біртэн. Пазней да іх дадаліся Ной-Аўц, Пормзатэн, Паплакен і Фішродэн, так што да часу [[Baltische Landeswehr#Baltenputsch am 16. April 1919|остзейскага перавароту 16 красавіка 1919 года]] сям’я ізноў мела трывалыя пазіцыі ў Курляндыі, хоць іх уладанні ў Літве ўсё яшчэ пераважалі. Адсюль некаторыя прадстаўнікі перасяліліся ў Расію і былі ўнесены ў V частку радаводных кніг Наўгародскай і Санкт-Пецярбургскай губерняў. У Расійскай імперыі шэраг з іх зрабіла вялікія вайсковыя кар’еры. == Вядомыя асобы == * Аляксандр Іванавіч Роп (Аляксандр Канстанцін Вальдэмар; 1864 — пасля 1913) — рускі архітэктар (інжынер грамадскіх будынкаў у Маскве). * Багдан Антонавіч Роп (1795—1865) — рускі генерал-маёр<ref>{{Кніга|спасылка=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%A0%D0%BE%D0%BE%D0%BF,_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D0%BD_(%D0%AD%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B8%D0%BB)_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87|загаловак=Ропп, фон-дер, Иоганн Готгардович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918}}</ref>. * Рооп, Уладзімір Хрыстафоравіч Роп (1865—1929) — рускі генерал-лейтэнант, георгіеўскі кавалер. * Яўген Эдуардавіч Роп (1867—1917) — рускі генерал-лейтэнант. * Яўстафій (Густаў) Антонавіч Роп (1788—1842) — рускі генерал-маёр, камендант Гатчыны<ref>{{Кніга|загаловак=Мурзанов Н. А. Рооп, Евстафий (Густав) Антонович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918.}}</ref>. * Ёган Гатгардавіч Роп (? — 1741) — вайсковец Рэчы Паспалітай з 1720х, расійскі генерал-маёр<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%A0%D0%BE%D0%BF%D0%BF,_%D1%84%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B5%D1%80,_%D0%98%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BD_%D0%93%D0%BE%D1%82%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87|title=Ропп, фон-дер, Иоганн Готгардович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918.}}</ref>. * Госвін фон дэр Роп (1850—1919) — нямецкі гісторык, ураджэнец Расійскай імперыі. * Мікалай Васілевіч Роп (1848—1916) — рускі генерал ад кавалерыі. * Рафаіл Вільгельмавіч Роп (1849—1904) — рускі генерал-маёр. * Хрыстафор Хрыстафоравіч Роп (1831—1917) — рускі генерал ад інфантэрыі. * Хрыстафор Хрыстафоравіч (Хрыстафор-Фрамгольд) Роп (?—1728) — рускі генерал-паручык (1726; на рускай службе з 1703) губернатар Смаленска<ref>{{Кніга|спасылка=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%A0%D0%BE%D0%BF%D0%BF,_%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80-%D0%A4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4|загаловак=Ропп, фон-дер, Иоганн Готгардович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918}}</ref>. * [[Эдвард Роп|Эдвард Юльевіч Роп]] (1851—1939) — каталіцкі мітрапаліт Магілёўскі, выступаў за пашырэнне беларускай і літоўскай мовы ў касцёле, стваральнік [[Канстытуцыйна-каталіцкая партыя Літвы і Беларусі|Канстытуцыйна-каталіцкай партыі Літвы і Беларусі]], на эміграцыі жыў у Польшчы<ref>{{Кніга|загаловак=Смалянчук, А. Ф. Роп // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Остзейскае дваранства]] l3q1qhoir4we6xsuyz05ljdxxm0i229 0 814600 5199115 2026-09-14T16:57:29Z Андрэй 2403 Б 152769 Новая старонка: «{{Вуліца Мінска |назва = Інжынерны |арыгінальная назва = |ранейшыя назвы = |статус = |на карце = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |фота = Inžynierny lane (Minsk, Belarus).jpg |памер фота = |подпіс = |раён...» 5199115 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Мінска |назва = Інжынерны |арыгінальная назва = |ранейшыя назвы = |статус = |на карце = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |фота = Inžynierny lane (Minsk, Belarus).jpg |памер фота = |подпіс = |раён = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]] |гістарычны раён = [[Шабаны (жылы раён)|Шабаны]] |электрычка = |трамвай = |тралейбус = |аўтобус = 58<ref>[https://kogda.by/stops/minsk/%D0%98%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%83%D0%BB%D0%BE%D0%BA Остановка Инженерный переулок, г.Минск]</ref> |метро = {{minskmetro|2}} [[Магілёўская (станцыя метро)|Магілёўская]] |індэкс = 220075<ref>[https://myindex.by/myindex.php?obl=5&reg=68&city=7701&typestreet=18&street=5944 Минская область - Минский район - Минск - Переулок Инженерный - Почтовый индекс]</ref> |тэлефоны = |шырыня = |працягласць = 700 м<ref name="geodzen">Паводле [https://geodzen.com/by/minsk/inzynierny базы Геадзэн]</ref> |пакрыццё = |рух = двухбаковы |класіфікатар = |на карце openstreetmap |на карце яндэкс = https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31326491/?ll=27.684847%2C53.836275&z=17 |на карце гугл = |Commons = Inžynierny Lane, Minsk |sort = }} '''Інжынерны завулак''' — [[завулак]] ў [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне]] [[Мінск]]а, які знаходзіцца ў прамысловай зоне [[Шабаны (жылы раён)|Шабаноў]]. Перасякаецца з [[Інжынерная вуліца (Мінск)|аднайменнай вуліцай]], [[Свіслацкая вуліца (Мінск)|Свіслацкай вуліцай]] і [[Прамысловы завулак (Мінск)|Прамысловым завулкам]]<ref name="geodzen"/>. Да завулка не адносіцца ніводны будынак, бо усе будынкі уздоўж яго (якія выключна адносяцца да прамысловай забудовы) фармальна адносяцца да Прамысловага завулка і Інжынернай вуліцы<ref name="geodzen"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://geodzen.com/by/minsk/inzynierny Інжынерны завулак у базе даных Геадзэн] * [https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31326491/panorama/?ll=27.684846%2C53.836275&panorama%5Bdirection%5D=118.412715%2C1.000000&panorama%5Bfull%5D=true&panorama%5Bpoint%5D=27.684795%2C53.836666&panorama%5Bspan%5D=121.957190%2C60.000000&tab=panorama&z=17 Інжынерны завулак на Яндэкс Панараме] * [https://2gis.by/minsk/geo/70030076197600005 Инженерный переулок на 2ГИС] {{Вуліцы Мінска:Заводскі}} [[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]] mqi3uhz8my42a1a6vugahbv710teykk 0 814603 5199141 2026-09-14T17:52:03Z DBatura 73587 Новая старонка: «[[Файл:Bundesarchiv Bild 146-1977-031-03, Riga, Diensstelle ERR, Bücherlager.jpg|thumb|right|Кніжны склад аддзялення штаба Розенберга ў Рызе.]] '''Аператыўны штаб рэйхсляйтэра [[Альфрэд Розенберг|Розенберга]]''' ({{lang-de|Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg}}) — [[нацызм|нацысцкая]] арганізацыя, якая займалася канфі...» 5199141 wikitext text/x-wiki [[Файл:Bundesarchiv Bild 146-1977-031-03, Riga, Diensstelle ERR, Bücherlager.jpg|thumb|right|Кніжны склад аддзялення штаба Розенберга ў Рызе.]] '''Аператыўны штаб рэйхсляйтэра [[Альфрэд Розенберг|Розенберга]]''' ({{lang-de|Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg}}) — [[нацызм|нацысцкая]] арганізацыя, якая займалася канфіскацыяй і вывазам культурных каштоўнасцяў з акупаваных тэрыторый. У асноўным займалася канфіскацыяй друкаваных матэрыялаў (кніг і архіўных дакументаў), а таксама зборам разнастайнай інфармацыі аб акупаваных тэрыторыях, у першую чаргу, матэрыялаў бальшавіцкай ідэалогіі і прапаганды з мэтай іх далейшага навуковага вывучэння і выкарыстання. Акрамя інфармацыі ідэалагічнага характару супрацоўнікі Штаба збіралі звесткі аб рэсурснай базе акупаваных тэрыторый, стане эканомікі, культуры, навукі, адукацыі і г. д., а таксама матэрыялы аб нямецкай каланізацыі, асабліва на тэрыторыі рэспублік Савецкага Саюза. Мясцовыя аддзяленні гэтай арганізацыі (галоўныя рабочыя групы і рабочыя групы, якія ўваходзяць у іх склад) размяшчаліся ў Амстэрдаме, Бруселі, Парыжы, Бялградзе, Рызе, Таліне, Дэрпце, Мінску, Смаленску, Кіеве, Харкаве, Днепрапятроўску і Сімферопалі. Пры Штабе існавалі таксама зондэрштабы («Sonderstäbe» — «асаблівыя штабы»), дзейнасць якіх насіла тэматычны характар (навука, старажытная гісторыя, [[фалькларыстыка]], [[генеалогія]], выяўленчае мастацтва, музыка, светапоглядная інфармацыя і інш.) і якія прадстаўлялі профільныя ведамствы структуры Розенберга («das Amt Rosenberg») пры [[НСДАП]] і мабільныя каманды. Пасля паразы Германіі ў вайне дакументы штаба Розенберга былі захопленыя саюзнікамі і ў цяперашні час знаходзяцца на захоўванні ў архівах Расіі, Украіны і ЗША. У [[Расійскі дзяржаўны ваенны архіў|Расійскім дзяржаўным ваенным архіве]] ёсць фонды 1402 (Архіўны фонд аператыўнага штаба рэйхсляйтэра Розенберга-ЭР) і 1401 (Картатэка архіўнага фонду аператыўнага штаба рэйхсляйтэра Розенберга). Супрацоўнікамі РДВА апрацаваны і выдадзены ў выглядзе кароткага анатаванага даведніка фонд 1401. Частка дакументаў Штаба, якая захоўваецца на Украіне, у Кіеве ў Дзяржаўным архіве вышэйшых органаў улады і кіравання (ф. 3676, ф. 3674), прадстаўлена ў выданні «Дзейнасць аператыўнага штаба рэйхсляйтэра Розенберга ў акупаванай Еўропе ў перыяд Другой сусветнай вайны: даведнік-паказальнік архіўных дакументаў з кіеўскіх сходаў». == Літаратура == * Картотека `Z` Оперативного штаба `Рейхсляйтер Розенберг`. Ценности культуры на оккупированных территориях России, Украины и Белоруссии. 1941—1942 гг. МГУ. 1998. * [http://www.archives.gov.ua/Publicat/reih.php Н. Кашеварова, Н. Малолетова. Деятельность Оперативного штаба рейхсляйтера Розенберга в оккупированной Европе в период Второй мировой войны.] == Спасылкі == {{Навігацыя}} * [https://web.archive.org/web/20081121120857/http://www.nbuv.gov.ua/articles/2005/05kngnuu.html Деятельность зондерштаба «Наука» Оперативного штаба рейхсляйтера Розенберга по конфискации ценностей научных учреждений Украины (1941—1943 гг.)] * [http://www.archives.gov/research/holocaust/art/key-series-descriptions/key-series-descriptions-13.html Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg (ERR) Records] * [https://web.archive.org/web/20151017060207/http://err.tsdavo.org.ua/ Коллекция документов Оперативного штаба рейхсляйтера Розенберга] * [https://www.germandaggers.com/Gallery/CT6W.php Знаки различия министерств и ведомств Третьего рейха] {{ВС}} [[Катэгорыя:Арганізацыі Трэцяга рэйха]] glq96mq7ojp6jt4l09v36lqq1eztq62 5199142 5199141 2026-09-14T17:52:34Z DBatura 73587 DBatura перанёс старонку [[Штаб рэйхсляйтэра Розенберга]] у [[Аператыўны штаб рэйхсляйтэра Розенберга]] 5199141 wikitext text/x-wiki [[Файл:Bundesarchiv Bild 146-1977-031-03, Riga, Diensstelle ERR, Bücherlager.jpg|thumb|right|Кніжны склад аддзялення штаба Розенберга ў Рызе.]] '''Аператыўны штаб рэйхсляйтэра [[Альфрэд Розенберг|Розенберга]]''' ({{lang-de|Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg}}) — [[нацызм|нацысцкая]] арганізацыя, якая займалася канфіскацыяй і вывазам культурных каштоўнасцяў з акупаваных тэрыторый. У асноўным займалася канфіскацыяй друкаваных матэрыялаў (кніг і архіўных дакументаў), а таксама зборам разнастайнай інфармацыі аб акупаваных тэрыторыях, у першую чаргу, матэрыялаў бальшавіцкай ідэалогіі і прапаганды з мэтай іх далейшага навуковага вывучэння і выкарыстання. Акрамя інфармацыі ідэалагічнага характару супрацоўнікі Штаба збіралі звесткі аб рэсурснай базе акупаваных тэрыторый, стане эканомікі, культуры, навукі, адукацыі і г. д., а таксама матэрыялы аб нямецкай каланізацыі, асабліва на тэрыторыі рэспублік Савецкага Саюза. Мясцовыя аддзяленні гэтай арганізацыі (галоўныя рабочыя групы і рабочыя групы, якія ўваходзяць у іх склад) размяшчаліся ў Амстэрдаме, Бруселі, Парыжы, Бялградзе, Рызе, Таліне, Дэрпце, Мінску, Смаленску, Кіеве, Харкаве, Днепрапятроўску і Сімферопалі. Пры Штабе існавалі таксама зондэрштабы («Sonderstäbe» — «асаблівыя штабы»), дзейнасць якіх насіла тэматычны характар (навука, старажытная гісторыя, [[фалькларыстыка]], [[генеалогія]], выяўленчае мастацтва, музыка, светапоглядная інфармацыя і інш.) і якія прадстаўлялі профільныя ведамствы структуры Розенберга («das Amt Rosenberg») пры [[НСДАП]] і мабільныя каманды. Пасля паразы Германіі ў вайне дакументы штаба Розенберга былі захопленыя саюзнікамі і ў цяперашні час знаходзяцца на захоўванні ў архівах Расіі, Украіны і ЗША. У [[Расійскі дзяржаўны ваенны архіў|Расійскім дзяржаўным ваенным архіве]] ёсць фонды 1402 (Архіўны фонд аператыўнага штаба рэйхсляйтэра Розенберга-ЭР) і 1401 (Картатэка архіўнага фонду аператыўнага штаба рэйхсляйтэра Розенберга). Супрацоўнікамі РДВА апрацаваны і выдадзены ў выглядзе кароткага анатаванага даведніка фонд 1401. Частка дакументаў Штаба, якая захоўваецца на Украіне, у Кіеве ў Дзяржаўным архіве вышэйшых органаў улады і кіравання (ф. 3676, ф. 3674), прадстаўлена ў выданні «Дзейнасць аператыўнага штаба рэйхсляйтэра Розенберга ў акупаванай Еўропе ў перыяд Другой сусветнай вайны: даведнік-паказальнік архіўных дакументаў з кіеўскіх сходаў». == Літаратура == * Картотека `Z` Оперативного штаба `Рейхсляйтер Розенберг`. Ценности культуры на оккупированных территориях России, Украины и Белоруссии. 1941—1942 гг. МГУ. 1998. * [http://www.archives.gov.ua/Publicat/reih.php Н. Кашеварова, Н. Малолетова. Деятельность Оперативного штаба рейхсляйтера Розенберга в оккупированной Европе в период Второй мировой войны.] == Спасылкі == {{Навігацыя}} * [https://web.archive.org/web/20081121120857/http://www.nbuv.gov.ua/articles/2005/05kngnuu.html Деятельность зондерштаба «Наука» Оперативного штаба рейхсляйтера Розенберга по конфискации ценностей научных учреждений Украины (1941—1943 гг.)] * [http://www.archives.gov/research/holocaust/art/key-series-descriptions/key-series-descriptions-13.html Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg (ERR) Records] * [https://web.archive.org/web/20151017060207/http://err.tsdavo.org.ua/ Коллекция документов Оперативного штаба рейхсляйтера Розенберга] * [https://www.germandaggers.com/Gallery/CT6W.php Знаки различия министерств и ведомств Третьего рейха] {{ВС}} [[Катэгорыя:Арганізацыі Трэцяга рэйха]] glq96mq7ojp6jt4l09v36lqq1eztq62 5199145 5199142 2026-09-14T17:53:08Z DBatura 73587 DBatura перанёс старонку [[Аператыўны штаб рэйхсляйтэра Розенберга]] у [[Аператыўны штаб рэйхсляйтара Розенберга]] 5199141 wikitext text/x-wiki [[Файл:Bundesarchiv Bild 146-1977-031-03, Riga, Diensstelle ERR, Bücherlager.jpg|thumb|right|Кніжны склад аддзялення штаба Розенберга ў Рызе.]] '''Аператыўны штаб рэйхсляйтэра [[Альфрэд Розенберг|Розенберга]]''' ({{lang-de|Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg}}) — [[нацызм|нацысцкая]] арганізацыя, якая займалася канфіскацыяй і вывазам культурных каштоўнасцяў з акупаваных тэрыторый. У асноўным займалася канфіскацыяй друкаваных матэрыялаў (кніг і архіўных дакументаў), а таксама зборам разнастайнай інфармацыі аб акупаваных тэрыторыях, у першую чаргу, матэрыялаў бальшавіцкай ідэалогіі і прапаганды з мэтай іх далейшага навуковага вывучэння і выкарыстання. Акрамя інфармацыі ідэалагічнага характару супрацоўнікі Штаба збіралі звесткі аб рэсурснай базе акупаваных тэрыторый, стане эканомікі, культуры, навукі, адукацыі і г. д., а таксама матэрыялы аб нямецкай каланізацыі, асабліва на тэрыторыі рэспублік Савецкага Саюза. Мясцовыя аддзяленні гэтай арганізацыі (галоўныя рабочыя групы і рабочыя групы, якія ўваходзяць у іх склад) размяшчаліся ў Амстэрдаме, Бруселі, Парыжы, Бялградзе, Рызе, Таліне, Дэрпце, Мінску, Смаленску, Кіеве, Харкаве, Днепрапятроўску і Сімферопалі. Пры Штабе існавалі таксама зондэрштабы («Sonderstäbe» — «асаблівыя штабы»), дзейнасць якіх насіла тэматычны характар (навука, старажытная гісторыя, [[фалькларыстыка]], [[генеалогія]], выяўленчае мастацтва, музыка, светапоглядная інфармацыя і інш.) і якія прадстаўлялі профільныя ведамствы структуры Розенберга («das Amt Rosenberg») пры [[НСДАП]] і мабільныя каманды. Пасля паразы Германіі ў вайне дакументы штаба Розенберга былі захопленыя саюзнікамі і ў цяперашні час знаходзяцца на захоўванні ў архівах Расіі, Украіны і ЗША. У [[Расійскі дзяржаўны ваенны архіў|Расійскім дзяржаўным ваенным архіве]] ёсць фонды 1402 (Архіўны фонд аператыўнага штаба рэйхсляйтэра Розенберга-ЭР) і 1401 (Картатэка архіўнага фонду аператыўнага штаба рэйхсляйтэра Розенберга). Супрацоўнікамі РДВА апрацаваны і выдадзены ў выглядзе кароткага анатаванага даведніка фонд 1401. Частка дакументаў Штаба, якая захоўваецца на Украіне, у Кіеве ў Дзяржаўным архіве вышэйшых органаў улады і кіравання (ф. 3676, ф. 3674), прадстаўлена ў выданні «Дзейнасць аператыўнага штаба рэйхсляйтэра Розенберга ў акупаванай Еўропе ў перыяд Другой сусветнай вайны: даведнік-паказальнік архіўных дакументаў з кіеўскіх сходаў». == Літаратура == * Картотека `Z` Оперативного штаба `Рейхсляйтер Розенберг`. Ценности культуры на оккупированных территориях России, Украины и Белоруссии. 1941—1942 гг. МГУ. 1998. * [http://www.archives.gov.ua/Publicat/reih.php Н. Кашеварова, Н. Малолетова. Деятельность Оперативного штаба рейхсляйтера Розенберга в оккупированной Европе в период Второй мировой войны.] == Спасылкі == {{Навігацыя}} * [https://web.archive.org/web/20081121120857/http://www.nbuv.gov.ua/articles/2005/05kngnuu.html Деятельность зондерштаба «Наука» Оперативного штаба рейхсляйтера Розенберга по конфискации ценностей научных учреждений Украины (1941—1943 гг.)] * [http://www.archives.gov/research/holocaust/art/key-series-descriptions/key-series-descriptions-13.html Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg (ERR) Records] * [https://web.archive.org/web/20151017060207/http://err.tsdavo.org.ua/ Коллекция документов Оперативного штаба рейхсляйтера Розенберга] * [https://www.germandaggers.com/Gallery/CT6W.php Знаки различия министерств и ведомств Третьего рейха] {{ВС}} [[Катэгорыя:Арганізацыі Трэцяга рэйха]] glq96mq7ojp6jt4l09v36lqq1eztq62 5199147 5199145 2026-09-14T17:53:20Z DBatura 73587 5199147 wikitext text/x-wiki [[Файл:Bundesarchiv Bild 146-1977-031-03, Riga, Diensstelle ERR, Bücherlager.jpg|thumb|right|Кніжны склад аддзялення штаба Розенберга ў Рызе.]] '''Аператыўны штаб рэйхсляйтара [[Альфрэд Розенберг|Розенберга]]''' ({{lang-de|Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg}}) — [[нацызм|нацысцкая]] арганізацыя, якая займалася канфіскацыяй і вывазам культурных каштоўнасцяў з акупаваных тэрыторый. У асноўным займалася канфіскацыяй друкаваных матэрыялаў (кніг і архіўных дакументаў), а таксама зборам разнастайнай інфармацыі аб акупаваных тэрыторыях, у першую чаргу, матэрыялаў бальшавіцкай ідэалогіі і прапаганды з мэтай іх далейшага навуковага вывучэння і выкарыстання. Акрамя інфармацыі ідэалагічнага характару супрацоўнікі Штаба збіралі звесткі аб рэсурснай базе акупаваных тэрыторый, стане эканомікі, культуры, навукі, адукацыі і г. д., а таксама матэрыялы аб нямецкай каланізацыі, асабліва на тэрыторыі рэспублік Савецкага Саюза. Мясцовыя аддзяленні гэтай арганізацыі (галоўныя рабочыя групы і рабочыя групы, якія ўваходзяць у іх склад) размяшчаліся ў Амстэрдаме, Бруселі, Парыжы, Бялградзе, Рызе, Таліне, Дэрпце, Мінску, Смаленску, Кіеве, Харкаве, Днепрапятроўску і Сімферопалі. Пры Штабе існавалі таксама зондэрштабы («Sonderstäbe» — «асаблівыя штабы»), дзейнасць якіх насіла тэматычны характар (навука, старажытная гісторыя, [[фалькларыстыка]], [[генеалогія]], выяўленчае мастацтва, музыка, светапоглядная інфармацыя і інш.) і якія прадстаўлялі профільныя ведамствы структуры Розенберга («das Amt Rosenberg») пры [[НСДАП]] і мабільныя каманды. Пасля паразы Германіі ў вайне дакументы штаба Розенберга былі захопленыя саюзнікамі і ў цяперашні час знаходзяцца на захоўванні ў архівах Расіі, Украіны і ЗША. У [[Расійскі дзяржаўны ваенны архіў|Расійскім дзяржаўным ваенным архіве]] ёсць фонды 1402 (Архіўны фонд аператыўнага штаба рэйхсляйтэра Розенберга-ЭР) і 1401 (Картатэка архіўнага фонду аператыўнага штаба рэйхсляйтэра Розенберга). Супрацоўнікамі РДВА апрацаваны і выдадзены ў выглядзе кароткага анатаванага даведніка фонд 1401. Частка дакументаў Штаба, якая захоўваецца на Украіне, у Кіеве ў Дзяржаўным архіве вышэйшых органаў улады і кіравання (ф. 3676, ф. 3674), прадстаўлена ў выданні «Дзейнасць аператыўнага штаба рэйхсляйтэра Розенберга ў акупаванай Еўропе ў перыяд Другой сусветнай вайны: даведнік-паказальнік архіўных дакументаў з кіеўскіх сходаў». == Літаратура == * Картотека `Z` Оперативного штаба `Рейхсляйтер Розенберг`. Ценности культуры на оккупированных территориях России, Украины и Белоруссии. 1941—1942 гг. МГУ. 1998. * [http://www.archives.gov.ua/Publicat/reih.php Н. Кашеварова, Н. Малолетова. Деятельность Оперативного штаба рейхсляйтера Розенберга в оккупированной Европе в период Второй мировой войны.] == Спасылкі == {{Навігацыя}} * [https://web.archive.org/web/20081121120857/http://www.nbuv.gov.ua/articles/2005/05kngnuu.html Деятельность зондерштаба «Наука» Оперативного штаба рейхсляйтера Розенберга по конфискации ценностей научных учреждений Украины (1941—1943 гг.)] * [http://www.archives.gov/research/holocaust/art/key-series-descriptions/key-series-descriptions-13.html Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg (ERR) Records] * [https://web.archive.org/web/20151017060207/http://err.tsdavo.org.ua/ Коллекция документов Оперативного штаба рейхсляйтера Розенберга] * [https://www.germandaggers.com/Gallery/CT6W.php Знаки различия министерств и ведомств Третьего рейха] {{ВС}} [[Катэгорыя:Арганізацыі Трэцяга рэйха]] isxhcfjsd3848fsx2zo9o9bksfzt48j 5199148 5199147 2026-09-14T17:55:04Z DBatura 73587 5199148 wikitext text/x-wiki [[Файл:Bundesarchiv Bild 146-1977-031-03, Riga, Diensstelle ERR, Bücherlager.jpg|thumb|right|Кніжны склад аддзялення штаба Розенберга ў Рызе.]] '''Аператыўны штаб рэйхсляйтара [[Альфрэд Розенберг|Розенберга]]''' ({{lang-de|Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg}}) — [[нацызм|нацысцкая]] арганізацыя, якая займалася канфіскацыяй і вывазам культурных каштоўнасцяў з акупаваных тэрыторый. У асноўным займалася канфіскацыяй друкаваных матэрыялаў (кніг і архіўных дакументаў), а таксама зборам разнастайнай інфармацыі аб акупаваных тэрыторыях, у першую чаргу, матэрыялаў бальшавіцкай ідэалогіі і прапаганды з мэтай іх далейшага навуковага вывучэння і выкарыстання. Акрамя інфармацыі ідэалагічнага характару супрацоўнікі Штаба збіралі звесткі аб рэсурснай базе акупаваных тэрыторый, стане эканомікі, культуры, навукі, адукацыі і г. д., а таксама матэрыялы аб нямецкай каланізацыі, асабліва на тэрыторыі рэспублік Савецкага Саюза. Мясцовыя аддзяленні гэтай арганізацыі (галоўныя рабочыя групы і рабочыя групы, якія ўваходзяць у іх склад) размяшчаліся ў Амстэрдаме, Бруселі, Парыжы, Бялградзе, Рызе, Таліне, Дэрпце, Мінску, Смаленску, Кіеве, Харкаве, Днепрапятроўску і Сімферопалі. Пры Штабе існавалі таксама зондэрштабы («Sonderstäbe» — «асаблівыя штабы»), дзейнасць якіх насіла тэматычны характар (навука, старажытная гісторыя, [[фалькларыстыка]], [[генеалогія]], выяўленчае мастацтва, музыка, светапоглядная інфармацыя і інш.) і якія прадстаўлялі профільныя ведамствы структуры Розенберга («das Amt Rosenberg») пры [[НСДАП]] і мабільныя каманды. Пасля паразы Германіі ў вайне дакументы штаба Розенберга былі захопленыя саюзнікамі і ў цяперашні час знаходзяцца на захоўванні ў архівах Расіі, Украіны і ЗША. У [[Расійскі дзяржаўны ваенны архіў|Расійскім дзяржаўным ваенным архіве]] ёсць фонды 1402 (Архіўны фонд аператыўнага штаба рэйхсляйтэра Розенберга-ЭР) і 1401 (Картатэка архіўнага фонду аператыўнага штаба рэйхсляйтэра Розенберга). Супрацоўнікамі РДВА апрацаваны і выдадзены ў выглядзе кароткага анатаванага даведніка фонд 1401. Частка дакументаў Штаба, якая захоўваецца на Украіне, у Кіеве ў Дзяржаўным архіве вышэйшых органаў улады і кіравання (ф. 3676, ф. 3674), прадстаўлена ў выданні «Дзейнасць аператыўнага штаба рэйхсляйтэра Розенберга ў акупаванай Еўропе ў перыяд Другой сусветнай вайны: даведнік-паказальнік архіўных дакументаў з кіеўскіх сходаў». == Гл. таксама == * [[Аператыўны штаб рэйхсляйтара Розенберга ў Беларусі]] == Літаратура == * Картотека `Z` Оперативного штаба `Рейхсляйтер Розенберг`. Ценности культуры на оккупированных территориях России, Украины и Белоруссии. 1941—1942 гг. МГУ. 1998. * [http://www.archives.gov.ua/Publicat/reih.php Н. Кашеварова, Н. Малолетова. Деятельность Оперативного штаба рейхсляйтера Розенберга в оккупированной Европе в период Второй мировой войны.] == Спасылкі == {{Навігацыя}} * [https://web.archive.org/web/20081121120857/http://www.nbuv.gov.ua/articles/2005/05kngnuu.html Деятельность зондерштаба «Наука» Оперативного штаба рейхсляйтера Розенберга по конфискации ценностей научных учреждений Украины (1941—1943 гг.)] * [http://www.archives.gov/research/holocaust/art/key-series-descriptions/key-series-descriptions-13.html Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg (ERR) Records] * [https://web.archive.org/web/20151017060207/http://err.tsdavo.org.ua/ Коллекция документов Оперативного штаба рейхсляйтера Розенберга] * [https://www.germandaggers.com/Gallery/CT6W.php Знаки различия министерств и ведомств Третьего рейха] {{ВС}} {{Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі}} [[Катэгорыя:Арганізацыі Трэцяга рэйха]] s0br3rfidudh7spqzbah5049pfsgcur 0 814604 5199143 2026-09-14T17:52:34Z DBatura 73587 DBatura перанёс старонку [[Штаб рэйхсляйтэра Розенберга]] у [[Аператыўны штаб рэйхсляйтэра Розенберга]] 5199143 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Аператыўны штаб рэйхсляйтэра Розенберга]] 012w0m9ziwfkhlgoe69v3pi8r3q5ndj 5199304 5199143 2026-09-14T23:48:48Z Xqbot 3088 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Аператыўны штаб рэйхсляйтара Розенберга]] 5199304 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Аператыўны штаб рэйхсляйтара Розенберга]] i1ygjo8f9xu0o6kafqeyuzain7ysbsw 0 814605 5199146 2026-09-14T17:53:08Z DBatura 73587 DBatura перанёс старонку [[Аператыўны штаб рэйхсляйтэра Розенберга]] у [[Аператыўны штаб рэйхсляйтара Розенберга]] 5199146 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Аператыўны штаб рэйхсляйтара Розенберга]] i1ygjo8f9xu0o6kafqeyuzain7ysbsw 0 814606 5199152 2026-09-14T18:12:16Z BilboBeggins 88144 [[en:Glenne Headly]] 5199152 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Глен Хедлі''' ({{lang-en|Glenne Headly}}; {{ДН|13|3|1955}} — {{ДС|8|6|2017}}) — амерыканская актрыса<ref>{{cite web| last1=Otterson| first1=Joe| title=Glenne Headly, 'Dick Tracy' and 'Lonesome Dove' Star, Dies at 62| url=https://variety.com/2017/tv/news/glenne-headly-dies-age-62-1202459901/| website=Variety| date=9 June 2017| access-date=10 June 2017| archive-date=12 June 2017| archive-url=https://web.archive.org/web/20170612234639/http://variety.com/2017/tv/news/glenne-headly-dies-age-62-1202459901/| url-status=live}}</ref>. == Зноскі == {{reflist}} fgmxlfm2879s6m025pfepwf27plk7hj 5199299 5199152 2026-09-14T21:15:24Z JerzyKundrat 174 Прапанавана хутка выдаліць: не артыкул. 5199299 wikitext text/x-wiki {{хв|не артыкул}} {{Кінематаграфіст}} '''Глен Хедлі''' ({{lang-en|Glenne Headly}}; {{ДН|13|3|1955}} — {{ДС|8|6|2017}}) — амерыканская актрыса<ref>{{cite web| last1=Otterson| first1=Joe| title=Glenne Headly, 'Dick Tracy' and 'Lonesome Dove' Star, Dies at 62| url=https://variety.com/2017/tv/news/glenne-headly-dies-age-62-1202459901/| website=Variety| date=9 June 2017| access-date=10 June 2017| archive-date=12 June 2017| archive-url=https://web.archive.org/web/20170612234639/http://variety.com/2017/tv/news/glenne-headly-dies-age-62-1202459901/| url-status=live}}</ref>. == Зноскі == {{reflist}} 0c11uuyjt0244hv5yzmira6o5iymdgo 5199306 5199299 2026-09-15T05:25:18Z Autumndancer 168015 5199306 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Глен Хедлі''' ({{lang-en|Glenne Headly}}; {{ДН|13|3|1955}} — {{ДС|8|6|2017}}) — амерыканская актрыса<ref>{{cite web| last1=Otterson| first1=Joe| title=Glenne Headly, 'Dick Tracy' and 'Lonesome Dove' Star, Dies at 62| url=https://variety.com/2017/tv/news/glenne-headly-dies-age-62-1202459901/| website=Variety| date=9 June 2017| access-date=10 June 2017| archive-date=12 June 2017| archive-url=https://web.archive.org/web/20170612234639/http://variety.com/2017/tv/news/glenne-headly-dies-age-62-1202459901/| url-status=live}}</ref>. == Біяграфія == нарадзілася ў Нью-Лондане, штат Канектыкут. Дзіцячыя гады правяла ў [[Нью-Ёрк]]у, дзе вывучала балет у школе Роберта Джофры і сучасны танец у студыі Марты Грэм. Пасля заканчэння сярэдняй школы і каледжа пераехала ў [[Чыкага]] для працягнення навучання драматычнаму мастацтву, пачала выступаць на мясцовых тэатральных сцэнах. Разам з Рычардам Дрэйфусам Хедлі знялася ў фільме «Опус містара Холанда» (1995), які сабраў у пракаце больш за сто мільёнаў, а таксама сыграла галоўныя жаночыя ролі ў такіх карцінах як «Адпетыя ашуканцы» (1988), які прынёс ёй прэмію Асацыяцыі кінакрытыкаў. Сыграла адну з галоўных роляў у фільме «Смяротныя думкі» (1991) разам з [[Дэмі Мур]] і [[Брус Уіліс|Брусам Уілісам]], знялася амаль у сарака кінафільмах. Двойчы намінавалася на прэмію «Эмі»: за ролю ў міні-серыяле «Самотны голуб» (1989) і ў фільме «Бруднае каханне» (1996). На тэлебачанні яна таксама вядомая па ролі доктара Эбі Кітан у серыяле «Хуткая дапамога», дзе яна здымалася ў 1996—1997 гадах. У 1998—1999 гадах яна гуляла галоўную ролю ў сіткоме Encore! Encore!, які быў зачынены пасля аднаго сезона. Пачынаючы з канца дзевяностых Гпераважна была прыкметная дзякуючы ролям у незалежных фільмах. У апошнія гады на тэлебачанні яна з’явілася ў серыялах «Закон і парадак: Спецыяльны корпус», «Дэтэктыў Монк», «Анатомія страсці» і «Паркі і зоны адпачынку». У 2013 годзе яна была запрошана на адну з асноўных роляў у тэлесерыяле «Ведзьмы Іст-Энда» разам з Джуліі Орманд[5], але па невядомых прычынах пакінула яго, і была заменена Вірджыніяй Мэдсен. Была замужам за Джонам Малкавічам з 1982 па 1990 год. З 25 жніўня 1993 года і да сваёй смерці, амаль 24 гады, была замужам за Байранам Мак-Калакам, ад якога ў 1997 годзе нарадзіла адзінага сына Стырлінга. Памерла ноччу 8 чэрвеня 2017 года ад ускладненняў тромбаэмбаліі лёгачнай артэрыі ў Санта-Моніцы, штат Каліфорнія, ва ўзросце 62 гадоў. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Хедлі Глен}} [[Катэгорыя:Актрысы ЗША]] oecffl50hxjgvhlnjhk1zvrpysbof15 5199307 5199306 2026-09-15T05:26:11Z Autumndancer 168015 5199307 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Глен Хедлі''' ({{lang-en|Glenne Headly}}; {{ВД-Прэамбула}}) — амерыканская актрыса<ref>{{cite web| last1=Otterson| first1=Joe| title=Glenne Headly, 'Dick Tracy' and 'Lonesome Dove' Star, Dies at 62| url=https://variety.com/2017/tv/news/glenne-headly-dies-age-62-1202459901/| website=Variety| date=9 June 2017| access-date=10 June 2017| archive-date=12 June 2017| archive-url=https://web.archive.org/web/20170612234639/http://variety.com/2017/tv/news/glenne-headly-dies-age-62-1202459901/| url-status=live}}</ref>. == Біяграфія == нарадзілася ў Нью-Лондане, штат Канектыкут. Дзіцячыя гады правяла ў [[Нью-Ёрк]]у, дзе вывучала балет у школе Роберта Джофры і сучасны танец у студыі Марты Грэм. Пасля заканчэння сярэдняй школы і каледжа пераехала ў [[Чыкага]] для працягнення навучання драматычнаму мастацтву, пачала выступаць на мясцовых тэатральных сцэнах. Разам з Рычардам Дрэйфусам Хедлі знялася ў фільме «Опус містара Холанда» (1995), які сабраў у пракаце больш за сто мільёнаў, а таксама сыграла галоўныя жаночыя ролі ў такіх карцінах як «Адпетыя ашуканцы» (1988), які прынёс ёй прэмію Асацыяцыі кінакрытыкаў. Сыграла адну з галоўных роляў у фільме «Смяротныя думкі» (1991) разам з [[Дэмі Мур]] і [[Брус Уіліс|Брусам Уілісам]], знялася амаль у сарака кінафільмах. Двойчы намінавалася на прэмію «Эмі»: за ролю ў міні-серыяле «Самотны голуб» (1989) і ў фільме «Бруднае каханне» (1996). На тэлебачанні яна таксама вядомая па ролі доктара Эбі Кітан у серыяле «Хуткая дапамога», дзе яна здымалася ў 1996—1997 гадах. У 1998—1999 гадах яна гуляла галоўную ролю ў сіткоме Encore! Encore!, які быў зачынены пасля аднаго сезона. Пачынаючы з канца дзевяностых Гпераважна была прыкметная дзякуючы ролям у незалежных фільмах. У апошнія гады на тэлебачанні яна з’явілася ў серыялах «Закон і парадак: Спецыяльны корпус», «Дэтэктыў Монк», «Анатомія страсці» і «Паркі і зоны адпачынку». У 2013 годзе яна была запрошана на адну з асноўных роляў у тэлесерыяле «Ведзьмы Іст-Энда» разам з Джуліі Орманд[5], але па невядомых прычынах пакінула яго, і была заменена Вірджыніяй Мэдсен. Была замужам за Джонам Малкавічам з 1982 па 1990 год. З 25 жніўня 1993 года і да сваёй смерці, амаль 24 гады, была замужам за Байранам Мак-Калакам, ад якога ў 1997 годзе нарадзіла адзінага сына Стырлінга. Памерла ноччу 8 чэрвеня 2017 года ад ускладненняў тромбаэмбаліі лёгачнай артэрыі ў Санта-Моніцы, штат Каліфорнія, ва ўзросце 62 гадоў. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Хедлі Глен}} [[Катэгорыя:Актрысы ЗША]] k6f5hntsodz4tbidcgj9udskblygwqm 5199308 5199307 2026-09-15T05:26:28Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5199308 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Глен Хедлі''' ({{lang-en|Glenne Headly}}; {{ВД-Прэамбула}}) — амерыканская актрыса<ref>{{cite web| last1=Otterson| first1=Joe| title=Glenne Headly, 'Dick Tracy' and 'Lonesome Dove' Star, Dies at 62| url=https://variety.com/2017/tv/news/glenne-headly-dies-age-62-1202459901/| website=Variety| date=9 June 2017| access-date=10 June 2017| archive-date=12 June 2017| archive-url=https://web.archive.org/web/20170612234639/http://variety.com/2017/tv/news/glenne-headly-dies-age-62-1202459901/| url-status=live}}</ref>. == Біяграфія == нарадзілася ў Нью-Лондане, штат Канектыкут. Дзіцячыя гады правяла ў [[Нью-Ёрк]]у, дзе вывучала балет у школе Роберта Джофры і сучасны танец у студыі Марты Грэм. Пасля заканчэння сярэдняй школы і каледжа пераехала ў [[Чыкага]] для працягнення навучання драматычнаму мастацтву, пачала выступаць на мясцовых тэатральных сцэнах. Разам з Рычардам Дрэйфусам Хедлі знялася ў фільме «Опус містара Холанда» (1995), які сабраў у пракаце больш за сто мільёнаў, а таксама сыграла галоўныя жаночыя ролі ў такіх карцінах як «Адпетыя ашуканцы» (1988), які прынёс ёй прэмію Асацыяцыі кінакрытыкаў. Сыграла адну з галоўных роляў у фільме «Смяротныя думкі» (1991) разам з [[Дэмі Мур]] і [[Брус Уіліс|Брусам Уілісам]], знялася амаль у сарака кінафільмах. Двойчы намінавалася на прэмію «Эмі»: за ролю ў міні-серыяле «Самотны голуб» (1989) і ў фільме «Бруднае каханне» (1996). На тэлебачанні яна таксама вядомая па ролі доктара Эбі Кітан у серыяле «Хуткая дапамога», дзе яна здымалася ў 1996—1997 гадах. У 1998—1999 гадах яна гуляла галоўную ролю ў сіткоме Encore! Encore!, які быў зачынены пасля аднаго сезона. Пачынаючы з канца дзевяностых Гпераважна была прыкметная дзякуючы ролям у незалежных фільмах. У апошнія гады на тэлебачанні яна з’явілася ў серыялах «Закон і парадак: Спецыяльны корпус», «Дэтэктыў Монк», «Анатомія страсці» і «Паркі і зоны адпачынку». У 2013 годзе яна была запрошана на адну з асноўных роляў у тэлесерыяле «Ведзьмы Іст-Энда» разам з Джуліі Орманд, але па невядомых прычынах пакінула яго, і была заменена Вірджыніяй Мэдсен. Была замужам за Джонам Малкавічам з 1982 па 1990 год. З 25 жніўня 1993 года і да сваёй смерці, амаль 24 гады, была замужам за Байранам Мак-Калакам, ад якога ў 1997 годзе нарадзіла адзінага сына Стырлінга. Памерла ноччу 8 чэрвеня 2017 года ад ускладненняў тромбаэмбаліі лёгачнай артэрыі ў Санта-Моніцы, штат Каліфорнія, ва ўзросце 62 гадоў. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Хедлі Глен}} [[Катэгорыя:Актрысы ЗША]] ktbrf4gvnwnohph72w1eu19cho1ba6l 5199309 5199308 2026-09-15T05:27:56Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5199309 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Глен Хедлі''' ({{lang-en|Glenne Headly}}; {{ВД-Прэамбула}}) — амерыканская актрыса<ref>{{cite web| last1=Otterson| first1=Joe| title=Glenne Headly, 'Dick Tracy' and 'Lonesome Dove' Star, Dies at 62| url=https://variety.com/2017/tv/news/glenne-headly-dies-age-62-1202459901/| website=Variety| date=9 June 2017| access-date=10 June 2017| archive-date=12 June 2017| archive-url=https://web.archive.org/web/20170612234639/http://variety.com/2017/tv/news/glenne-headly-dies-age-62-1202459901/| url-status=live}}</ref>. == Біяграфія == нарадзілася ў Нью-Лондане, штат Канектыкут. Дзіцячыя гады правяла ў [[Нью-Ёрк]]у, дзе вывучала балет у школе Роберта Джофры і сучасны танец у студыі Марты Грэм. Пасля заканчэння сярэдняй школы і каледжа пераехала ў [[Чыкага]] для працягнення навучання драматычнаму мастацтву, пачала выступаць на мясцовых тэатральных сцэнах. Разам з Рычардам Дрэйфусам Хедлі знялася ў фільме «Опус містара Холанда» (1995), які сабраў у пракаце больш за сто мільёнаў, а таксама сыграла галоўныя жаночыя ролі ў такіх карцінах як «Адпетыя ашуканцы» (1988), які прынёс ёй прэмію Асацыяцыі кінакрытыкаў. Сыграла адну з галоўных роляў у фільме «Смяротныя думкі» (1991) разам з [[Дэмі Мур]] і [[Брус Уіліс|Брусам Уілісам]], знялася амаль у сарака кінафільмах. Двойчы намінавалася на прэмію «Эмі»: за ролю ў міні-серыяле «Самотны голуб» (1989) і ў фільме «Бруднае каханне» (1996). На тэлебачанні яна таксама вядомая па ролі доктара Эбі Кітан у серыяле «[[Хуткая дапамога (тэлесерыял)|Хуткая дапамога]]», дзе яна здымалася ў 1996—1997 гадах. У 1998—1999 гадах яна гуляла галоўную ролю ў сіткоме Encore! Encore!, які быў зачынены пасля аднаго сезона. Пачынаючы з канца дзевяностых Гпераважна была прыкметная дзякуючы ролям у незалежных фільмах. У апошнія гады на тэлебачанні яна з’явілася ў серыялах «Закон і парадак: Спецыяльны корпус», «Дэтэктыў Монк», «Анатомія страсці» і «Паркі і зоны адпачынку». У 2013 годзе яна была запрошана на адну з асноўных роляў у тэлесерыяле «Ведзьмы Іст-Энда» разам з Джуліі Орманд, але па невядомых прычынах пакінула яго, і была заменена Вірджыніяй Мэдсен. Была замужам за Джонам Малкавічам з 1982 па 1990 год. З 25 жніўня 1993 года і да сваёй смерці, амаль 24 гады, была замужам за Байранам Мак-Калакам, ад якога ў 1997 годзе нарадзіла адзінага сына Стырлінга. Памерла ноччу 8 чэрвеня 2017 года ад ускладненняў тромбаэмбаліі лёгачнай артэрыі ў Санта-Моніцы, штат Каліфорнія, ва ўзросце 62 гадоў. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Хедлі Глен}} [[Катэгорыя:Актрысы ЗША]] hzdbo0zqcq3zvxupmzwv6qdaqb7rcec 5199310 5199309 2026-09-15T05:28:46Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5199310 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Глен Хедлі''' ({{lang-en|Glenne Headly}}; {{ВД-Прэамбула}}) — амерыканская актрыса<ref>{{cite web| last1=Otterson| first1=Joe| title=Glenne Headly, 'Dick Tracy' and 'Lonesome Dove' Star, Dies at 62| url=https://variety.com/2017/tv/news/glenne-headly-dies-age-62-1202459901/| website=Variety| date=9 June 2017| access-date=10 June 2017| archive-date=12 June 2017| archive-url=https://web.archive.org/web/20170612234639/http://variety.com/2017/tv/news/glenne-headly-dies-age-62-1202459901/| url-status=live}}</ref>. == Біяграфія == нарадзілася ў Нью-Лондане, штат Канектыкут. Дзіцячыя гады правяла ў [[Нью-Ёрк]]у, дзе вывучала балет у школе Роберта Джофры і сучасны танец у студыі Марты Грэм. Пасля заканчэння сярэдняй школы і каледжа пераехала ў [[Чыкага]] для працягнення навучання драматычнаму мастацтву, пачала выступаць на мясцовых тэатральных сцэнах. Разам з Рычардам Дрэйфусам Хедлі знялася ў фільме «Опус містара Холанда» (1995), які сабраў у пракаце больш за сто мільёнаў, а таксама сыграла галоўныя жаночыя ролі ў такіх карцінах як «Адпетыя ашуканцы» (1988), які прынёс ёй прэмію Асацыяцыі кінакрытыкаў. Сыграла адну з галоўных роляў у фільме «Смяротныя думкі» (1991) разам з [[Дэмі Мур]] і [[Брус Уіліс|Брусам Уілісам]], знялася амаль у сарака кінафільмах. Двойчы намінавалася на прэмію «Эмі»: за ролю ў міні-серыяле «Самотны голуб» (1989) і ў фільме «Бруднае каханне» (1996). На тэлебачанні яна таксама вядомая па ролі доктара Эбі Кітан у серыяле «[[Хуткая дапамога (тэлесерыял)|Хуткая дапамога]]», дзе яна здымалася ў 1996—1997 гадах. У 1998—1999 гадах яна гуляла галоўную ролю ў сіткоме Encore! Encore!, які быў зачынены пасля аднаго сезона. Пачынаючы з канца дзевяностых Гпераважна была прыкметная дзякуючы ролям у незалежных фільмах. У апошнія гады на тэлебачанні яна з’явілася ў серыялах «Закон і парадак: Спецыяльны корпус», «Дэтэктыў Монк», «Анатомія страсці» і «Паркі і зоны адпачынку». У 2013 годзе яна была запрошана на адну з асноўных роляў у тэлесерыяле «Ведзьмы Іст-Энда» разам з Джуліі Орманд, але па невядомых прычынах пакінула яго, і была заменена Вірджыніяй Мэдсен. Была замужам за [[Джон Малкавіч|Джонам Малкавічам]] з 1982 па 1990 год. З 25 жніўня 1993 года і да сваёй смерці, амаль 24 гады, была замужам за Байранам Мак-Калакам, ад якога ў 1997 годзе нарадзіла адзінага сына Стырлінга. Памерла ноччу 8 чэрвеня 2017 года ад ускладненняў тромбаэмбаліі лёгачнай артэрыі ў Санта-Моніцы, штат Каліфорнія, ва ўзросце 62 гадоў. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Хедлі Глен}} [[Катэгорыя:Актрысы ЗША]] bnlw8hj2pn5dns0xfpnik9dvpcjqitr 0 814607 5199161 2026-09-14T18:31:45Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{цёзкі2|Тумоўскі}} {{Іерарх |імя = Лявонцій |арыгінал імя = |імя пры нараджэнні = Аляксандр Тумоўскі |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |тытул = Апостальскі адміністратар для вернікаў візантыйскага абраду ў Бе...» 5199161 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Тумоўскі}} {{Іерарх |імя = Лявонцій |арыгінал імя = |імя пры нараджэнні = Аляксандр Тумоўскі |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |тытул = Апостальскі адміністратар для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі |царква = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] |перыядпачатак = 14 верасня 2026 |папярэднік = [[Сяргей Гаек]] |дата нараджэння = {{ДН|9|7|1973}} |месца нараджэння = [[Полацк]], [[Віцебская вобласць]], [[БССР]] |адукацыя = [[Украінскі каталіцкі ўніверсітэт]]<br>[[Папскі ўсходні інстытут]] |навуковая ступень = доктар усходняга багаслоўя |прыняцце манаства = 27 жніўня 2000 |дыякан = 28 жніўня 2002 |святар = 18 мая 2003 }} '''Ляво́нцій''', свецкае імя '''Алякса́ндр Тумо́ўскі''' (нар. {{ДН|9|7|1973}}, [[Полацк]]) — беларускі грэка-каталіцкі святар, манах-[[Студыты|студыт]], доктар тэалогіі. З 14 верасня 2026 года з'яўляецца [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|апостальскім адміністратарам для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі]]. == Біяграфія == Аляксандр Тумоўскі нарадзіўся 9 ліпеня 1973 года ў горадзе [[Полацк]]у. Скончыў сярэднюю школу №&nbsp;9 у суседнім [[Наваполацк]]у. 27 мая 1995 года паступіў паслушнікам у [[Свята-Успенская Уніўская лаўра|Свята-Успенскую Уніўскую лаўру]] манахаў Студыйскага ўстава (студытаў) ва [[Украіна|Украіне]]. Першыя манаскія абяцанні (шлюбы) ён склаў у 1997 годзе, а 27 жніўня 2000 года прыняў малую схіму з імем Лявонцій<ref name="belsat">{{cite web |url=https://belsat.eu/95378332/novy-kiraunik-hreka-katalikou |title=Папа Леў XIV прызначыў новага кіраўніка грэка-каталікоў у Беларусі |publisher=Belsat |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref><ref name="vaticanit">{{cite web |url=https://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2026/09/14/0716/01340.html#belarus |title=Rinunce e nomine, 14.09.2026 |publisher=Sala Stampa della Santa Sede |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=it}}</ref>. Філасофію і тэалогію вывучаў у Львоўскай вышэйшай духоўнай семінарыі і ва [[Украінскі каталіцкі ўніверсітэт|Украінскім каталіцкім універсітэце]] ў [[Львоў|Львове]], дзе атрымаў ступень магістра тэалогіі. Тэма яго дыпломнай працы была прысвечана праблематыцы духоўнасці блаславёнага расійскага экзарха [[Леанід Фёдараў|Леаніда Фёдарава]]<ref name="svjazep">{{cite web |url=https://www.svjazep.org/asoby_ljavonci.htm |title=Протапрэзбітар Лявонці (Тумоўскі) |publisher=Парафія святамучаніка Язафата ў Полацку |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. З 2008 па 2018 год айцец Лявонцій удасканальваў сваю адукацыю ў [[Рым]]е. Там ён атрымаў ступень ліцэнцыята, а ў 2018 годзе ў [[Папскі ўсходні інстытут|Папскім усходнім інстытуце]] паспяхова абараніў доктарскую дысертацыю па тэме «Сімяон Студыт: духоўнае вучэнне ў візантыйскім агульнажыцейным манастыры X–XII стагоддзяў», здабыўшы навуковую ступень доктара ўсходняга багаслоўя<ref name="belsat"/><ref name="vatnews">{{cite web |url=https://www.vaticannews.va/be/papa/news/2026-09/new-apostolic-administrator-byzantine-catholics-belarus.html |title=Новы апостальскі адміністратар для грэка-католікаў Беларусі |publisher=Vatican News |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. == Царкоўнае служэнне == Дыяканскае пасвячэнне прыняў 28 жніўня 2002 года. 18 мая 2003 года біскуп Стрыйскі [[Юльян (Гбур)|Юльян Гбур]] удзяліў іерадыякану Лявонцію [[святарскае пасвячэнне]]<ref name="svjazep"/><ref name="vaticanit"/>. У тым жа 2003 годзе іераманах Лявонцій стаў настаяцелем Барысаглебскага манастыра Студыйскага ўстава ў Полацку і пробашчам мясцовай грэка-каталіцкай парафіі свяшчэннамучаніка [[Іасафат Кунцэвіч|Язафата Кунцэвіча]]. На гэтых пасадах святар служыў да 2008 года. Адначасова з 2004 па 2006 год ён выконваў абавязкі віцэ-дэкана парафій [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ), а ў 2006 годзе быў прызначаны дэканам (протапрасвітарам) [[Усходні протапрасвітарыят БГКЦ|Усходняга протапрасвітарыята БГКЦ]], якім таксама кіраваў да 2008 года<ref name="vatnews"/>. Апроч душпастырскай дзейнасці, айцец Лявонцій працаваў выкладчыкам. У 2012 годзе ў межах летняй праграмы Інстытута мітрапаліта [[Андрэй Шаптыцкі|Андрэя Шаптыцкага]] ва [[Унеў|Уневе]] ён выкладаў гісторыю ўсходняга хрысціянства, ведучы адмысловы курс, прысвечаны ўзнікненню і развіццю ранняга хрысціянскага манаства<ref name="belsat"/>. У 2015 годзе Лявонцій Тумоўскі з'яўляўся адказным за душпастырства ўкраінскіх вернікаў візантыйскага абраду ў [[Грэцыя|Грэцыі]]. З 2022 года выконваў абавязкі адказнага за душпастырства вернікаў Беларускай грэка-каталіцкай царквы ў [[Польшча|Польшчы]]<ref name="vatnews"/><ref name="vaticanit"/>. 14 верасня 2026 года Папа Рымскі [[Леў XIV]] прыняў адстаўку архімандрыта [[Сяргей Гаек|Сяргея Гаека]] ў сувязі з дасягненнем ім вызначанага ўзросту і прызначыў айца Лявонція Тумоўскага новым апостальскім адміністратарам для каталікоў візантыйскага абраду ў Беларусі<ref name="belsat"/><ref name="vatnews"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Тумоўскі Аляксандр}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 9 ліпеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1973 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Полацку]] [[Катэгорыя:Асобы:Наваполацк]] [[Катэгорыя:Дзеячы Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] [[Катэгорыя:Каталіцкія святары Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Украінскага каталіцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Папскага ўсходняга інстытута]] qe7p52lq4363pofgkivbz91putoxq3t 5199162 5199161 2026-09-14T18:32:52Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5199162 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Тумоўскі}} {{Іерарх |імя = Лявонцій |арыгінал імя = |імя пры нараджэнні = Аляксандр Тумоўскі |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |тытул = Апостальскі адміністратар для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі |царква = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] |перыядпачатак = 14 верасня 2026 |папярэднік = [[Сяргей Гаек]] |дата нараджэння = {{ДН|9|7|1973}} |месца нараджэння = [[Полацк]], [[Віцебская вобласць]], [[БССР]] |адукацыя = [[Украінскі каталіцкі ўніверсітэт]]<br>[[Папскі ўсходні інстытут]] |навуковая ступень = доктар усходняга багаслоўя |прыняцце манаства = 27 жніўня 2000 |дыякан = 28 жніўня 2002 |святар = 18 мая 2003 }} '''Ляво́нцій''', свецкае імя '''Алякса́ндр Тумо́ўскі''' (нар. {{ДН|9|7|1973}}, [[Полацк]]) — беларускі грэка-каталіцкі святар, манах-[[Студыты|студыт]], доктар тэалогіі. З 14 верасня 2026 года з'яўляецца [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|апостальскім адміністратарам для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі]]. == Біяграфія == Аляксандр Тумоўскі нарадзіўся 9 ліпеня 1973 года ў горадзе [[Полацк]]у. Скончыў сярэднюю школу №&nbsp;9 у суседнім [[Наваполацк]]у. 27 мая 1995 года паступіў паслушнікам у [[Свята-Успенская Унеўская лаўра|Свята-Успенскую Унеўскую лаўру]] манахаў Студыйскага ўстава ([[студыты|студытаў]]) ва [[Украіна|Украіне]]. Першыя манаскія абяцанні (шлюбы) ён склаў у 1997 годзе, а 27 жніўня 2000 года прыняў малую схіму з імем Лявонцій<ref name="belsat">{{cite web |url=https://belsat.eu/95378332/novy-kiraunik-hreka-katalikou |title=Папа Леў XIV прызначыў новага кіраўніка грэка-каталікоў у Беларусі |publisher=Belsat |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref><ref name="vaticanit">{{cite web |url=https://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2026/09/14/0716/01340.html#belarus |title=Rinunce e nomine, 14.09.2026 |publisher=Sala Stampa della Santa Sede |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=it}}</ref>. Філасофію і тэалогію вывучаў у Львоўскай вышэйшай духоўнай семінарыі і ва [[Украінскі каталіцкі ўніверсітэт|Украінскім каталіцкім універсітэце]] ў [[Львоў|Львове]], дзе атрымаў ступень магістра тэалогіі. Тэма яго дыпломнай працы была прысвечана праблематыцы духоўнасці блаславёнага расійскага экзарха [[Леанід Фёдараў|Леаніда Фёдарава]]<ref name="svjazep">{{cite web |url=https://www.svjazep.org/asoby_ljavonci.htm |title=Протапрэзбітар Лявонці (Тумоўскі) |publisher=Парафія святамучаніка Язафата ў Полацку |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. З 2008 па 2018 год айцец Лявонцій удасканальваў сваю адукацыю ў [[Рым]]е. Там ён атрымаў ступень ліцэнцыята, а ў 2018 годзе ў [[Папскі ўсходні інстытут|Папскім усходнім інстытуце]] паспяхова абараніў доктарскую дысертацыю па тэме «Сімяон Студыт: духоўнае вучэнне ў візантыйскім агульнажыцейным манастыры X–XII стагоддзяў», здабыўшы навуковую ступень доктара ўсходняга багаслоўя<ref name="belsat"/><ref name="vatnews">{{cite web |url=https://www.vaticannews.va/be/papa/news/2026-09/new-apostolic-administrator-byzantine-catholics-belarus.html |title=Новы апостальскі адміністратар для грэка-католікаў Беларусі |publisher=Vatican News |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. == Царкоўнае служэнне == Дыяканскае пасвячэнне прыняў 28 жніўня 2002 года. 18 мая 2003 года біскуп Стрыйскі [[Юльян (Гбур)|Юльян Гбур]] удзяліў іерадыякану Лявонцію [[святарскае пасвячэнне]]<ref name="svjazep"/><ref name="vaticanit"/>. У тым жа 2003 годзе іераманах Лявонцій стаў настаяцелем Барысаглебскага манастыра Студыйскага ўстава ў Полацку і пробашчам мясцовай грэка-каталіцкай парафіі свяшчэннамучаніка [[Іасафат Кунцэвіч|Язафата Кунцэвіча]]. На гэтых пасадах святар служыў да 2008 года. Адначасова з 2004 па 2006 год ён выконваў абавязкі віцэ-дэкана парафій [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ), а ў 2006 годзе быў прызначаны дэканам (протапрасвітарам) [[Усходні протапрасвітарыят БГКЦ|Усходняга протапрасвітарыята БГКЦ]], якім таксама кіраваў да 2008 года<ref name="vatnews"/>. Апроч душпастырскай дзейнасці, айцец Лявонцій працаваў выкладчыкам. У 2012 годзе ў межах летняй праграмы Інстытута мітрапаліта [[Андрэй Шаптыцкі|Андрэя Шаптыцкага]] ва [[Унеў|Уневе]] ён выкладаў гісторыю ўсходняга хрысціянства, ведучы адмысловы курс, прысвечаны ўзнікненню і развіццю ранняга хрысціянскага манаства<ref name="belsat"/>. У 2015 годзе Лявонцій Тумоўскі з'яўляўся адказным за душпастырства ўкраінскіх вернікаў візантыйскага абраду ў [[Грэцыя|Грэцыі]]. З 2022 года выконваў абавязкі адказнага за душпастырства вернікаў Беларускай грэка-каталіцкай царквы ў [[Польшча|Польшчы]]<ref name="vatnews"/><ref name="vaticanit"/>. 14 верасня 2026 года Папа Рымскі [[Леў XIV]] прыняў адстаўку архімандрыта [[Сяргей Гаек|Сяргея Гаека]] ў сувязі з дасягненнем ім вызначанага ўзросту і прызначыў айца Лявонція Тумоўскага новым апостальскім адміністратарам для каталікоў візантыйскага абраду ў Беларусі<ref name="belsat"/><ref name="vatnews"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Тумоўскі Аляксандр}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 9 ліпеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1973 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Полацку]] [[Катэгорыя:Асобы:Наваполацк]] [[Катэгорыя:Дзеячы Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] [[Катэгорыя:Каталіцкія святары Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Украінскага каталіцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Папскага ўсходняга інстытута]] jsfwh7t48z4pyni7awndaydq01nh73i 5199165 5199162 2026-09-14T18:33:55Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Асобы:Наваполацк]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5199165 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Тумоўскі}} {{Іерарх |імя = Лявонцій |арыгінал імя = |імя пры нараджэнні = Аляксандр Тумоўскі |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |тытул = Апостальскі адміністратар для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі |царква = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] |перыядпачатак = 14 верасня 2026 |папярэднік = [[Сяргей Гаек]] |дата нараджэння = {{ДН|9|7|1973}} |месца нараджэння = [[Полацк]], [[Віцебская вобласць]], [[БССР]] |адукацыя = [[Украінскі каталіцкі ўніверсітэт]]<br>[[Папскі ўсходні інстытут]] |навуковая ступень = доктар усходняга багаслоўя |прыняцце манаства = 27 жніўня 2000 |дыякан = 28 жніўня 2002 |святар = 18 мая 2003 }} '''Ляво́нцій''', свецкае імя '''Алякса́ндр Тумо́ўскі''' (нар. {{ДН|9|7|1973}}, [[Полацк]]) — беларускі грэка-каталіцкі святар, манах-[[Студыты|студыт]], доктар тэалогіі. З 14 верасня 2026 года з'яўляецца [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|апостальскім адміністратарам для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі]]. == Біяграфія == Аляксандр Тумоўскі нарадзіўся 9 ліпеня 1973 года ў горадзе [[Полацк]]у. Скончыў сярэднюю школу №&nbsp;9 у суседнім [[Наваполацк]]у. 27 мая 1995 года паступіў паслушнікам у [[Свята-Успенская Унеўская лаўра|Свята-Успенскую Унеўскую лаўру]] манахаў Студыйскага ўстава ([[студыты|студытаў]]) ва [[Украіна|Украіне]]. Першыя манаскія абяцанні (шлюбы) ён склаў у 1997 годзе, а 27 жніўня 2000 года прыняў малую схіму з імем Лявонцій<ref name="belsat">{{cite web |url=https://belsat.eu/95378332/novy-kiraunik-hreka-katalikou |title=Папа Леў XIV прызначыў новага кіраўніка грэка-каталікоў у Беларусі |publisher=Belsat |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref><ref name="vaticanit">{{cite web |url=https://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2026/09/14/0716/01340.html#belarus |title=Rinunce e nomine, 14.09.2026 |publisher=Sala Stampa della Santa Sede |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=it}}</ref>. Філасофію і тэалогію вывучаў у Львоўскай вышэйшай духоўнай семінарыі і ва [[Украінскі каталіцкі ўніверсітэт|Украінскім каталіцкім універсітэце]] ў [[Львоў|Львове]], дзе атрымаў ступень магістра тэалогіі. Тэма яго дыпломнай працы была прысвечана праблематыцы духоўнасці блаславёнага расійскага экзарха [[Леанід Фёдараў|Леаніда Фёдарава]]<ref name="svjazep">{{cite web |url=https://www.svjazep.org/asoby_ljavonci.htm |title=Протапрэзбітар Лявонці (Тумоўскі) |publisher=Парафія святамучаніка Язафата ў Полацку |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. З 2008 па 2018 год айцец Лявонцій удасканальваў сваю адукацыю ў [[Рым]]е. Там ён атрымаў ступень ліцэнцыята, а ў 2018 годзе ў [[Папскі ўсходні інстытут|Папскім усходнім інстытуце]] паспяхова абараніў доктарскую дысертацыю па тэме «Сімяон Студыт: духоўнае вучэнне ў візантыйскім агульнажыцейным манастыры X–XII стагоддзяў», здабыўшы навуковую ступень доктара ўсходняга багаслоўя<ref name="belsat"/><ref name="vatnews">{{cite web |url=https://www.vaticannews.va/be/papa/news/2026-09/new-apostolic-administrator-byzantine-catholics-belarus.html |title=Новы апостальскі адміністратар для грэка-католікаў Беларусі |publisher=Vatican News |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. == Царкоўнае служэнне == Дыяканскае пасвячэнне прыняў 28 жніўня 2002 года. 18 мая 2003 года біскуп Стрыйскі [[Юльян (Гбур)|Юльян Гбур]] удзяліў іерадыякану Лявонцію [[святарскае пасвячэнне]]<ref name="svjazep"/><ref name="vaticanit"/>. У тым жа 2003 годзе іераманах Лявонцій стаў настаяцелем Барысаглебскага манастыра Студыйскага ўстава ў Полацку і пробашчам мясцовай грэка-каталіцкай парафіі свяшчэннамучаніка [[Іасафат Кунцэвіч|Язафата Кунцэвіча]]. На гэтых пасадах святар служыў да 2008 года. Адначасова з 2004 па 2006 год ён выконваў абавязкі віцэ-дэкана парафій [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ), а ў 2006 годзе быў прызначаны дэканам (протапрасвітарам) [[Усходні протапрасвітарыят БГКЦ|Усходняга протапрасвітарыята БГКЦ]], якім таксама кіраваў да 2008 года<ref name="vatnews"/>. Апроч душпастырскай дзейнасці, айцец Лявонцій працаваў выкладчыкам. У 2012 годзе ў межах летняй праграмы Інстытута мітрапаліта [[Андрэй Шаптыцкі|Андрэя Шаптыцкага]] ва [[Унеў|Уневе]] ён выкладаў гісторыю ўсходняга хрысціянства, ведучы адмысловы курс, прысвечаны ўзнікненню і развіццю ранняга хрысціянскага манаства<ref name="belsat"/>. У 2015 годзе Лявонцій Тумоўскі з'яўляўся адказным за душпастырства ўкраінскіх вернікаў візантыйскага абраду ў [[Грэцыя|Грэцыі]]. З 2022 года выконваў абавязкі адказнага за душпастырства вернікаў Беларускай грэка-каталіцкай царквы ў [[Польшча|Польшчы]]<ref name="vatnews"/><ref name="vaticanit"/>. 14 верасня 2026 года Папа Рымскі [[Леў XIV]] прыняў адстаўку архімандрыта [[Сяргей Гаек|Сяргея Гаека]] ў сувязі з дасягненнем ім вызначанага ўзросту і прызначыў айца Лявонція Тумоўскага новым апостальскім адміністратарам для каталікоў візантыйскага абраду ў Беларусі<ref name="belsat"/><ref name="vatnews"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Тумоўскі Аляксандр}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 9 ліпеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1973 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Полацку]] [[Катэгорыя:Дзеячы Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] [[Катэгорыя:Каталіцкія святары Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Украінскага каталіцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Папскага ўсходняга інстытута]] k4d4xp7tbhx64s7205ed9829n9b0qvy 5199166 5199165 2026-09-14T18:34:24Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5199166 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Тумоўскі}} {{Іерарх |імя = Лявонцій |арыгінал імя = |імя пры нараджэнні = Аляксандр Тумоўскі |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |тытул = Апостальскі адміністратар для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі |царква = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] |перыядпачатак = 14 верасня 2026 |папярэднік = [[Сяргей Гаек]] |дата нараджэння = |месца нараджэння = |адукацыя = |навуковая ступень = [[доктар усходняга багаслоўя]] |прыняцце манаства = 27 жніўня 2000 |дыякан = 28 жніўня 2002 |святар = 18 мая 2003 }} '''Ляво́нцій''', свецкае імя '''Алякса́ндр Тумо́ўскі''' (нар. {{ДН|9|7|1973}}, [[Полацк]]) — беларускі грэка-каталіцкі святар, манах-[[Студыты|студыт]], доктар тэалогіі. З 14 верасня 2026 года з'яўляецца [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|апостальскім адміністратарам для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі]]. == Біяграфія == Аляксандр Тумоўскі нарадзіўся 9 ліпеня 1973 года ў горадзе [[Полацк]]у. Скончыў сярэднюю школу №&nbsp;9 у суседнім [[Наваполацк]]у. 27 мая 1995 года паступіў паслушнікам у [[Свята-Успенская Унеўская лаўра|Свята-Успенскую Унеўскую лаўру]] манахаў Студыйскага ўстава ([[студыты|студытаў]]) ва [[Украіна|Украіне]]. Першыя манаскія абяцанні (шлюбы) ён склаў у 1997 годзе, а 27 жніўня 2000 года прыняў малую схіму з імем Лявонцій<ref name="belsat">{{cite web |url=https://belsat.eu/95378332/novy-kiraunik-hreka-katalikou |title=Папа Леў XIV прызначыў новага кіраўніка грэка-каталікоў у Беларусі |publisher=Belsat |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref><ref name="vaticanit">{{cite web |url=https://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2026/09/14/0716/01340.html#belarus |title=Rinunce e nomine, 14.09.2026 |publisher=Sala Stampa della Santa Sede |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=it}}</ref>. Філасофію і тэалогію вывучаў у Львоўскай вышэйшай духоўнай семінарыі і ва [[Украінскі каталіцкі ўніверсітэт|Украінскім каталіцкім універсітэце]] ў [[Львоў|Львове]], дзе атрымаў ступень магістра тэалогіі. Тэма яго дыпломнай працы была прысвечана праблематыцы духоўнасці блаславёнага расійскага экзарха [[Леанід Фёдараў|Леаніда Фёдарава]]<ref name="svjazep">{{cite web |url=https://www.svjazep.org/asoby_ljavonci.htm |title=Протапрэзбітар Лявонці (Тумоўскі) |publisher=Парафія святамучаніка Язафата ў Полацку |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. З 2008 па 2018 год айцец Лявонцій удасканальваў сваю адукацыю ў [[Рым]]е. Там ён атрымаў ступень ліцэнцыята, а ў 2018 годзе ў [[Папскі ўсходні інстытут|Папскім усходнім інстытуце]] паспяхова абараніў доктарскую дысертацыю па тэме «Сімяон Студыт: духоўнае вучэнне ў візантыйскім агульнажыцейным манастыры X–XII стагоддзяў», здабыўшы навуковую ступень доктара ўсходняга багаслоўя<ref name="belsat"/><ref name="vatnews">{{cite web |url=https://www.vaticannews.va/be/papa/news/2026-09/new-apostolic-administrator-byzantine-catholics-belarus.html |title=Новы апостальскі адміністратар для грэка-католікаў Беларусі |publisher=Vatican News |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. == Царкоўнае служэнне == Дыяканскае пасвячэнне прыняў 28 жніўня 2002 года. 18 мая 2003 года біскуп Стрыйскі [[Юльян (Гбур)|Юльян Гбур]] удзяліў іерадыякану Лявонцію [[святарскае пасвячэнне]]<ref name="svjazep"/><ref name="vaticanit"/>. У тым жа 2003 годзе іераманах Лявонцій стаў настаяцелем Барысаглебскага манастыра Студыйскага ўстава ў Полацку і пробашчам мясцовай грэка-каталіцкай парафіі свяшчэннамучаніка [[Іасафат Кунцэвіч|Язафата Кунцэвіча]]. На гэтых пасадах святар служыў да 2008 года. Адначасова з 2004 па 2006 год ён выконваў абавязкі віцэ-дэкана парафій [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ), а ў 2006 годзе быў прызначаны дэканам (протапрасвітарам) [[Усходні протапрасвітарыят БГКЦ|Усходняга протапрасвітарыята БГКЦ]], якім таксама кіраваў да 2008 года<ref name="vatnews"/>. Апроч душпастырскай дзейнасці, айцец Лявонцій працаваў выкладчыкам. У 2012 годзе ў межах летняй праграмы Інстытута мітрапаліта [[Андрэй Шаптыцкі|Андрэя Шаптыцкага]] ва [[Унеў|Уневе]] ён выкладаў гісторыю ўсходняга хрысціянства, ведучы адмысловы курс, прысвечаны ўзнікненню і развіццю ранняга хрысціянскага манаства<ref name="belsat"/>. У 2015 годзе Лявонцій Тумоўскі з'яўляўся адказным за душпастырства ўкраінскіх вернікаў візантыйскага абраду ў [[Грэцыя|Грэцыі]]. З 2022 года выконваў абавязкі адказнага за душпастырства вернікаў Беларускай грэка-каталіцкай царквы ў [[Польшча|Польшчы]]<ref name="vatnews"/><ref name="vaticanit"/>. 14 верасня 2026 года Папа Рымскі [[Леў XIV]] прыняў адстаўку архімандрыта [[Сяргей Гаек|Сяргея Гаека]] ў сувязі з дасягненнем ім вызначанага ўзросту і прызначыў айца Лявонція Тумоўскага новым апостальскім адміністратарам для каталікоў візантыйскага абраду ў Беларусі<ref name="belsat"/><ref name="vatnews"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Тумоўскі Аляксандр}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 9 ліпеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1973 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Полацку]] [[Катэгорыя:Дзеячы Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] [[Катэгорыя:Каталіцкія святары Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Украінскага каталіцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Папскага ўсходняга інстытута]] sdpzri1pu69mgvy2bne2ptu2wp69sb6 5199168 5199166 2026-09-14T18:35:49Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Дзеячы Беларускай грэка-каталіцкай царквы]]; дададзена [[Катэгорыя:Святары Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5199168 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Тумоўскі}} {{Іерарх |імя = Лявонцій |арыгінал імя = |імя пры нараджэнні = Аляксандр Тумоўскі |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |тытул = Апостальскі адміністратар для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі |царква = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] |перыядпачатак = 14 верасня 2026 |папярэднік = [[Сяргей Гаек]] |дата нараджэння = |месца нараджэння = |адукацыя = |навуковая ступень = [[доктар усходняга багаслоўя]] |прыняцце манаства = 27 жніўня 2000 |дыякан = 28 жніўня 2002 |святар = 18 мая 2003 }} '''Ляво́нцій''', свецкае імя '''Алякса́ндр Тумо́ўскі''' (нар. {{ДН|9|7|1973}}, [[Полацк]]) — беларускі грэка-каталіцкі святар, манах-[[Студыты|студыт]], доктар тэалогіі. З 14 верасня 2026 года з'яўляецца [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|апостальскім адміністратарам для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі]]. == Біяграфія == Аляксандр Тумоўскі нарадзіўся 9 ліпеня 1973 года ў горадзе [[Полацк]]у. Скончыў сярэднюю школу №&nbsp;9 у суседнім [[Наваполацк]]у. 27 мая 1995 года паступіў паслушнікам у [[Свята-Успенская Унеўская лаўра|Свята-Успенскую Унеўскую лаўру]] манахаў Студыйскага ўстава ([[студыты|студытаў]]) ва [[Украіна|Украіне]]. Першыя манаскія абяцанні (шлюбы) ён склаў у 1997 годзе, а 27 жніўня 2000 года прыняў малую схіму з імем Лявонцій<ref name="belsat">{{cite web |url=https://belsat.eu/95378332/novy-kiraunik-hreka-katalikou |title=Папа Леў XIV прызначыў новага кіраўніка грэка-каталікоў у Беларусі |publisher=Belsat |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref><ref name="vaticanit">{{cite web |url=https://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2026/09/14/0716/01340.html#belarus |title=Rinunce e nomine, 14.09.2026 |publisher=Sala Stampa della Santa Sede |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=it}}</ref>. Філасофію і тэалогію вывучаў у Львоўскай вышэйшай духоўнай семінарыі і ва [[Украінскі каталіцкі ўніверсітэт|Украінскім каталіцкім універсітэце]] ў [[Львоў|Львове]], дзе атрымаў ступень магістра тэалогіі. Тэма яго дыпломнай працы была прысвечана праблематыцы духоўнасці блаславёнага расійскага экзарха [[Леанід Фёдараў|Леаніда Фёдарава]]<ref name="svjazep">{{cite web |url=https://www.svjazep.org/asoby_ljavonci.htm |title=Протапрэзбітар Лявонці (Тумоўскі) |publisher=Парафія святамучаніка Язафата ў Полацку |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. З 2008 па 2018 год айцец Лявонцій удасканальваў сваю адукацыю ў [[Рым]]е. Там ён атрымаў ступень ліцэнцыята, а ў 2018 годзе ў [[Папскі ўсходні інстытут|Папскім усходнім інстытуце]] паспяхова абараніў доктарскую дысертацыю па тэме «Сімяон Студыт: духоўнае вучэнне ў візантыйскім агульнажыцейным манастыры X–XII стагоддзяў», здабыўшы навуковую ступень доктара ўсходняга багаслоўя<ref name="belsat"/><ref name="vatnews">{{cite web |url=https://www.vaticannews.va/be/papa/news/2026-09/new-apostolic-administrator-byzantine-catholics-belarus.html |title=Новы апостальскі адміністратар для грэка-католікаў Беларусі |publisher=Vatican News |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. == Царкоўнае служэнне == Дыяканскае пасвячэнне прыняў 28 жніўня 2002 года. 18 мая 2003 года біскуп Стрыйскі [[Юльян (Гбур)|Юльян Гбур]] удзяліў іерадыякану Лявонцію [[святарскае пасвячэнне]]<ref name="svjazep"/><ref name="vaticanit"/>. У тым жа 2003 годзе іераманах Лявонцій стаў настаяцелем Барысаглебскага манастыра Студыйскага ўстава ў Полацку і пробашчам мясцовай грэка-каталіцкай парафіі свяшчэннамучаніка [[Іасафат Кунцэвіч|Язафата Кунцэвіча]]. На гэтых пасадах святар служыў да 2008 года. Адначасова з 2004 па 2006 год ён выконваў абавязкі віцэ-дэкана парафій [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ), а ў 2006 годзе быў прызначаны дэканам (протапрасвітарам) [[Усходні протапрасвітарыят БГКЦ|Усходняга протапрасвітарыята БГКЦ]], якім таксама кіраваў да 2008 года<ref name="vatnews"/>. Апроч душпастырскай дзейнасці, айцец Лявонцій працаваў выкладчыкам. У 2012 годзе ў межах летняй праграмы Інстытута мітрапаліта [[Андрэй Шаптыцкі|Андрэя Шаптыцкага]] ва [[Унеў|Уневе]] ён выкладаў гісторыю ўсходняга хрысціянства, ведучы адмысловы курс, прысвечаны ўзнікненню і развіццю ранняга хрысціянскага манаства<ref name="belsat"/>. У 2015 годзе Лявонцій Тумоўскі з'яўляўся адказным за душпастырства ўкраінскіх вернікаў візантыйскага абраду ў [[Грэцыя|Грэцыі]]. З 2022 года выконваў абавязкі адказнага за душпастырства вернікаў Беларускай грэка-каталіцкай царквы ў [[Польшча|Польшчы]]<ref name="vatnews"/><ref name="vaticanit"/>. 14 верасня 2026 года Папа Рымскі [[Леў XIV]] прыняў адстаўку архімандрыта [[Сяргей Гаек|Сяргея Гаека]] ў сувязі з дасягненнем ім вызначанага ўзросту і прызначыў айца Лявонція Тумоўскага новым апостальскім адміністратарам для каталікоў візантыйскага абраду ў Беларусі<ref name="belsat"/><ref name="vatnews"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Тумоўскі Аляксандр}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 9 ліпеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1973 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Полацку]] [[Катэгорыя:Святары Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] [[Катэгорыя:Каталіцкія святары Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Украінскага каталіцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Папскага ўсходняга інстытута]] qqnrxp3bamy3y4vl1isxeu6sb1qaiof 5199169 5199168 2026-09-14T18:36:13Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5199169 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Тумоўскі}} {{Іерарх |імя = Лявонцій |арыгінал імя = |імя пры нараджэнні = Аляксандр Тумоўскі |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |тытул = [[Апостальскі адміністратар для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі]] |царква = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] |перыядпачатак = 14 верасня 2026 |папярэднік = [[Сяргей Гаек]] |дата нараджэння = |месца нараджэння = |адукацыя = |навуковая ступень = [[доктар усходняга багаслоўя]] |прыняцце манаства = 27 жніўня 2000 |дыякан = 28 жніўня 2002 |святар = 18 мая 2003 }} '''Ляво́нцій''', свецкае імя '''Алякса́ндр Тумо́ўскі''' (нар. {{ДН|9|7|1973}}, [[Полацк]]) — беларускі грэка-каталіцкі святар, манах-[[Студыты|студыт]], доктар тэалогіі. З 14 верасня 2026 года з'яўляецца [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|апостальскім адміністратарам для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі]]. == Біяграфія == Аляксандр Тумоўскі нарадзіўся 9 ліпеня 1973 года ў горадзе [[Полацк]]у. Скончыў сярэднюю школу №&nbsp;9 у суседнім [[Наваполацк]]у. 27 мая 1995 года паступіў паслушнікам у [[Свята-Успенская Унеўская лаўра|Свята-Успенскую Унеўскую лаўру]] манахаў Студыйскага ўстава ([[студыты|студытаў]]) ва [[Украіна|Украіне]]. Першыя манаскія абяцанні (шлюбы) ён склаў у 1997 годзе, а 27 жніўня 2000 года прыняў малую схіму з імем Лявонцій<ref name="belsat">{{cite web |url=https://belsat.eu/95378332/novy-kiraunik-hreka-katalikou |title=Папа Леў XIV прызначыў новага кіраўніка грэка-каталікоў у Беларусі |publisher=Belsat |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref><ref name="vaticanit">{{cite web |url=https://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2026/09/14/0716/01340.html#belarus |title=Rinunce e nomine, 14.09.2026 |publisher=Sala Stampa della Santa Sede |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=it}}</ref>. Філасофію і тэалогію вывучаў у Львоўскай вышэйшай духоўнай семінарыі і ва [[Украінскі каталіцкі ўніверсітэт|Украінскім каталіцкім універсітэце]] ў [[Львоў|Львове]], дзе атрымаў ступень магістра тэалогіі. Тэма яго дыпломнай працы была прысвечана праблематыцы духоўнасці блаславёнага расійскага экзарха [[Леанід Фёдараў|Леаніда Фёдарава]]<ref name="svjazep">{{cite web |url=https://www.svjazep.org/asoby_ljavonci.htm |title=Протапрэзбітар Лявонці (Тумоўскі) |publisher=Парафія святамучаніка Язафата ў Полацку |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. З 2008 па 2018 год айцец Лявонцій удасканальваў сваю адукацыю ў [[Рым]]е. Там ён атрымаў ступень ліцэнцыята, а ў 2018 годзе ў [[Папскі ўсходні інстытут|Папскім усходнім інстытуце]] паспяхова абараніў доктарскую дысертацыю па тэме «Сімяон Студыт: духоўнае вучэнне ў візантыйскім агульнажыцейным манастыры X–XII стагоддзяў», здабыўшы навуковую ступень доктара ўсходняга багаслоўя<ref name="belsat"/><ref name="vatnews">{{cite web |url=https://www.vaticannews.va/be/papa/news/2026-09/new-apostolic-administrator-byzantine-catholics-belarus.html |title=Новы апостальскі адміністратар для грэка-католікаў Беларусі |publisher=Vatican News |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. == Царкоўнае служэнне == Дыяканскае пасвячэнне прыняў 28 жніўня 2002 года. 18 мая 2003 года біскуп Стрыйскі [[Юльян (Гбур)|Юльян Гбур]] удзяліў іерадыякану Лявонцію [[святарскае пасвячэнне]]<ref name="svjazep"/><ref name="vaticanit"/>. У тым жа 2003 годзе іераманах Лявонцій стаў настаяцелем Барысаглебскага манастыра Студыйскага ўстава ў Полацку і пробашчам мясцовай грэка-каталіцкай парафіі свяшчэннамучаніка [[Іасафат Кунцэвіч|Язафата Кунцэвіча]]. На гэтых пасадах святар служыў да 2008 года. Адначасова з 2004 па 2006 год ён выконваў абавязкі віцэ-дэкана парафій [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ), а ў 2006 годзе быў прызначаны дэканам (протапрасвітарам) [[Усходні протапрасвітарыят БГКЦ|Усходняга протапрасвітарыята БГКЦ]], якім таксама кіраваў да 2008 года<ref name="vatnews"/>. Апроч душпастырскай дзейнасці, айцец Лявонцій працаваў выкладчыкам. У 2012 годзе ў межах летняй праграмы Інстытута мітрапаліта [[Андрэй Шаптыцкі|Андрэя Шаптыцкага]] ва [[Унеў|Уневе]] ён выкладаў гісторыю ўсходняга хрысціянства, ведучы адмысловы курс, прысвечаны ўзнікненню і развіццю ранняга хрысціянскага манаства<ref name="belsat"/>. У 2015 годзе Лявонцій Тумоўскі з'яўляўся адказным за душпастырства ўкраінскіх вернікаў візантыйскага абраду ў [[Грэцыя|Грэцыі]]. З 2022 года выконваў абавязкі адказнага за душпастырства вернікаў Беларускай грэка-каталіцкай царквы ў [[Польшча|Польшчы]]<ref name="vatnews"/><ref name="vaticanit"/>. 14 верасня 2026 года Папа Рымскі [[Леў XIV]] прыняў адстаўку архімандрыта [[Сяргей Гаек|Сяргея Гаека]] ў сувязі з дасягненнем ім вызначанага ўзросту і прызначыў айца Лявонція Тумоўскага новым апостальскім адміністратарам для каталікоў візантыйскага абраду ў Беларусі<ref name="belsat"/><ref name="vatnews"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Тумоўскі Аляксандр}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 9 ліпеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1973 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Полацку]] [[Катэгорыя:Святары Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] [[Катэгорыя:Каталіцкія святары Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Украінскага каталіцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Папскага ўсходняга інстытута]] 6plb6cr7rklcximqw78bhlgmpb6cdjv 5199173 5199169 2026-09-14T18:38:04Z JerzyKundrat 174 вікіфікацыя 5199173 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Тумоўскі}} {{Іерарх |імя = Лявонцій |арыгінал імя = |імя пры нараджэнні = Аляксандр Тумоўскі |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |тытул = [[Апостальскі адміністратар для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі]] |царква = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] |перыядпачатак = 14 верасня 2026 |папярэднік = [[Сяргей Гаек]] |дата нараджэння = |месца нараджэння = |адукацыя = |навуковая ступень = [[доктар усходняга багаслоўя]] |прыняцце манаства = 27 жніўня 2000 |дыякан = 28 жніўня 2002 |святар = 18 мая 2003 }} '''Ляво́нцій''', свецкае імя '''Алякса́ндр Тумо́ўскі''' (нар. {{ДН|9|7|1973}}, [[Полацк]]) — беларускі грэка-каталіцкі святар, манах-[[Студыты|студыт]], доктар тэалогіі. З 14 верасня 2026 года з'яўляецца [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|апостальскім адміністратарам для вернікаў візантыйскага абраду]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. == Біяграфія == Аляксандр Тумоўскі нарадзіўся 9 ліпеня 1973 года ў горадзе [[Полацк]]у. Скончыў сярэднюю школу №&nbsp;9 у суседнім [[Наваполацк]]у. 27 мая 1995 года паступіў паслушнікам у [[Свята-Успенская Унеўская лаўра|Свята-Успенскую Унеўскую лаўру]] манахаў Студыйскага ўстава ([[студыты|студытаў]]) ва [[Украіна|Украіне]]. Першыя манаскія абяцанні (шлюбы) ён склаў у 1997 годзе, а 27 жніўня 2000 года прыняў малую схіму з імем Лявонцій<ref name="belsat">{{cite web |url=https://belsat.eu/95378332/novy-kiraunik-hreka-katalikou |title=Папа Леў XIV прызначыў новага кіраўніка грэка-каталікоў у Беларусі |publisher=Belsat |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref><ref name="vaticanit">{{cite web |url=https://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2026/09/14/0716/01340.html#belarus |title=Rinunce e nomine, 14.09.2026 |publisher=Sala Stampa della Santa Sede |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=it}}</ref>. Філасофію і тэалогію вывучаў у Львоўскай вышэйшай духоўнай семінарыі і ва [[Украінскі каталіцкі ўніверсітэт|Украінскім каталіцкім універсітэце]] ў [[Львоў|Львове]], дзе атрымаў ступень магістра тэалогіі. Тэма яго дыпломнай працы была прысвечана праблематыцы духоўнасці блаславёнага расійскага экзарха [[Леанід Фёдараў|Леаніда Фёдарава]]<ref name="svjazep">{{cite web |url=https://www.svjazep.org/asoby_ljavonci.htm |title=Протапрэзбітар Лявонці (Тумоўскі) |publisher=Парафія святамучаніка Язафата ў Полацку |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. З 2008 па 2018 год айцец Лявонцій удасканальваў сваю адукацыю ў [[Рым]]е. Там ён атрымаў ступень ліцэнцыята, а ў 2018 годзе ў [[Папскі ўсходні інстытут|Папскім усходнім інстытуце]] паспяхова абараніў доктарскую дысертацыю па тэме «Сімяон Студыт: духоўнае вучэнне ў візантыйскім агульнажыцейным манастыры X–XII стагоддзяў», здабыўшы навуковую ступень доктара ўсходняга багаслоўя<ref name="belsat"/><ref name="vatnews">{{cite web |url=https://www.vaticannews.va/be/papa/news/2026-09/new-apostolic-administrator-byzantine-catholics-belarus.html |title=Новы апостальскі адміністратар для грэка-католікаў Беларусі |publisher=Vatican News |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. == Царкоўнае служэнне == Дыяканскае пасвячэнне прыняў 28 жніўня 2002 года. 18 мая 2003 года біскуп Стрыйскі [[Юльян (Гбур)|Юльян Гбур]] удзяліў іерадыякану Лявонцію [[святарскае пасвячэнне]]<ref name="svjazep"/><ref name="vaticanit"/>. У тым жа 2003 годзе іераманах Лявонцій стаў настаяцелем Барысаглебскага манастыра Студыйскага ўстава ў Полацку і пробашчам мясцовай грэка-каталіцкай парафіі свяшчэннамучаніка [[Іасафат Кунцэвіч|Язафата Кунцэвіча]]. На гэтых пасадах святар служыў да 2008 года. Адначасова з 2004 па 2006 год ён выконваў абавязкі віцэ-дэкана парафій [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ), а ў 2006 годзе быў прызначаны дэканам (протапрасвітарам) [[Усходні протапрасвітарыят БГКЦ|Усходняга протапрасвітарыята БГКЦ]], якім таксама кіраваў да 2008 года<ref name="vatnews"/>. Апроч душпастырскай дзейнасці, айцец Лявонцій працаваў выкладчыкам. У 2012 годзе ў межах летняй праграмы Інстытута мітрапаліта [[Андрэй Шаптыцкі|Андрэя Шаптыцкага]] ва [[Унеў|Уневе]] ён выкладаў гісторыю ўсходняга хрысціянства, ведучы адмысловы курс, прысвечаны ўзнікненню і развіццю ранняга хрысціянскага манаства<ref name="belsat"/>. У 2015 годзе Лявонцій Тумоўскі з'яўляўся адказным за душпастырства ўкраінскіх вернікаў візантыйскага абраду ў [[Грэцыя|Грэцыі]]. З 2022 года выконваў абавязкі адказнага за душпастырства вернікаў Беларускай грэка-каталіцкай царквы ў [[Польшча|Польшчы]]<ref name="vatnews"/><ref name="vaticanit"/>. 14 верасня 2026 года Папа Рымскі [[Леў XIV]] прыняў адстаўку архімандрыта [[Сяргей Гаек|Сяргея Гаека]] ў сувязі з дасягненнем ім вызначанага ўзросту і прызначыў айца Лявонція Тумоўскага новым апостальскім адміністратарам для каталікоў візантыйскага абраду ў Беларусі<ref name="belsat"/><ref name="vatnews"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Тумоўскі Аляксандр}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 9 ліпеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1973 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Полацку]] [[Катэгорыя:Святары Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] [[Катэгорыя:Каталіцкія святары Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Украінскага каталіцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Папскага ўсходняга інстытута]] m41oah2gjwqxl7bb87t9ci5u7opuy4o 5199179 5199173 2026-09-14T18:44:10Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5199179 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Тумоўскі}} {{Іерарх |імя = Лявонцій |арыгінал імя = |імя пры нараджэнні = Аляксандр Тумоўскі |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |тытул = [[Апостальскі адміністратар для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі]] |царква = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] |перыядпачатак = 14 верасня 2026 |папярэднік = [[Сяргей Гаек]] |дата нараджэння = |месца нараджэння = |адукацыя = |навуковая ступень = [[доктар усходняга багаслоўя]] |прыняцце манаства = 27 жніўня 2000 |дыякан = 28 жніўня 2002 |святар = 18 мая 2003 }} '''Ляво́нцій''', свецкае імя '''Алякса́ндр Тумо́ўскі''' (нар. {{ДН|9|7|1973}}, [[Полацк]]) — беларускі грэка-каталіцкі святар, манах-[[Студыты|студыт]], доктар тэалогіі. З 14 верасня 2026 года з'яўляецца [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|апостальскім адміністратарам для вернікаў візантыйскага абраду]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. == Біяграфія == Аляксандр Тумоўскі нарадзіўся 9 ліпеня 1973 года ў горадзе [[Полацк]]у. Скончыў сярэднюю школу №&nbsp;9 у суседнім [[Наваполацк]]у. 27 мая 1995 года паступіў паслушнікам у [[Свята-Успенская Унеўская лаўра|Свята-Успенскую Унеўскую лаўру]] манахаў Студыйскага ўстава ([[студыты|студытаў]]) ва [[Украіна|Украіне]]. Першыя манаскія абяцанні (шлюбы) ён склаў у 1997 годзе, а 27 жніўня 2000 года прыняў малую схіму з імем Лявонцій<ref name="belsat">{{cite web |url=https://belsat.eu/95378332/novy-kiraunik-hreka-katalikou |title=Папа Леў XIV прызначыў новага кіраўніка грэка-каталікоў у Беларусі |publisher=Belsat |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref><ref name="vaticanit">{{cite web |url=https://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2026/09/14/0716/01340.html#belarus |title=Rinunce e nomine, 14.09.2026 |publisher=Sala Stampa della Santa Sede |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=it}}</ref>. Філасофію і тэалогію вывучаў у Львоўскай вышэйшай духоўнай семінарыі і ва [[Украінскі каталіцкі ўніверсітэт|Украінскім каталіцкім універсітэце]] ў [[Львоў|Львове]], дзе атрымаў ступень магістра тэалогіі. Тэма яго дыпломнай працы была прысвечана праблематыцы духоўнасці блаславёнага расійскага экзарха [[Леанід Фёдараў|Леаніда Фёдарава]]<ref name="svjazep">{{cite web |url=https://www.svjazep.org/asoby_ljavonci.htm |title=Протапрэзбітар Лявонці (Тумоўскі) |publisher=Парафія святамучаніка Язафата ў Полацку |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. З 2008 па 2018 год айцец Лявонцій удасканальваў сваю адукацыю ў [[Рым]]е. Там ён атрымаў ступень ліцэнцыята, а ў 2018 годзе ў [[Папскі ўсходні інстытут|Папскім усходнім інстытуце]] паспяхова абараніў доктарскую дысертацыю па тэме «Сімяон Студыт: духоўнае вучэнне ў візантыйскім агульнажыцейным манастыры X–XII стагоддзяў», здабыўшы навуковую ступень доктара ўсходняга багаслоўя<ref name="belsat"/><ref name="vatnews">{{cite web |url=https://www.vaticannews.va/be/papa/news/2026-09/new-apostolic-administrator-byzantine-catholics-belarus.html |title=Новы апостальскі адміністратар для грэка-католікаў Беларусі |publisher=Vatican News |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. == Царкоўнае служэнне == Дыяканскае пасвячэнне прыняў 28 жніўня 2002 года. 18 мая 2003 года біскуп Стрыйскі [[Юльян (Гбур)|Юльян Гбур]] удзяліў іерадыякану Лявонцію [[святарскае пасвячэнне]]<ref name="svjazep"/><ref name="vaticanit"/>. У тым жа 2003 годзе іераманах Лявонцій стаў настаяцелем Барысаглебскага манастыра Студыйскага ўстава ў Полацку і пробашчам мясцовай грэка-каталіцкай парафіі свяшчэннамучаніка [[Іасафат Кунцэвіч|Язафата Кунцэвіча]]. На гэтых пасадах святар служыў да 2008 года. Адначасова з 2004 па 2006 год ён выконваў абавязкі віцэ-дэкана парафій [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ), а ў 2006 годзе быў прызначаны дэканам (протапрэсвітарам) [[Усходні протапрэсвітарыят БГКЦ|Усходняга протапрэсвітарыята БГКЦ]], якім таксама кіраваў да 2008 года<ref name="vatnews"/>. Апроч душпастырскай дзейнасці, айцец Лявонцій працаваў выкладчыкам. У 2012 годзе ў межах летняй праграмы Інстытута мітрапаліта [[Андрэй Шаптыцкі|Андрэя Шаптыцкага]] ва [[Унеў|Уневе]] ён выкладаў гісторыю ўсходняга хрысціянства, ведучы адмысловы курс, прысвечаны ўзнікненню і развіццю ранняга хрысціянскага манаства<ref name="belsat"/>. У 2015 годзе Лявонцій Тумоўскі з'яўляўся адказным за душпастырства ўкраінскіх вернікаў візантыйскага абраду ў [[Грэцыя|Грэцыі]]. З 2022 года выконваў абавязкі адказнага за душпастырства вернікаў Беларускай грэка-каталіцкай царквы ў [[Польшча|Польшчы]]<ref name="vatnews"/><ref name="vaticanit"/>. 14 верасня 2026 года Папа Рымскі [[Леў XIV]] прыняў адстаўку архімандрыта [[Сяргей Гаек|Сяргея Гаека]] ў сувязі з дасягненнем ім вызначанага ўзросту і прызначыў айца Лявонція Тумоўскага новым апостальскім адміністратарам для каталікоў візантыйскага абраду ў Беларусі<ref name="belsat"/><ref name="vatnews"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Тумоўскі Аляксандр}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 9 ліпеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1973 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Полацку]] [[Катэгорыя:Святары Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] [[Катэгорыя:Каталіцкія святары Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Украінскага каталіцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Папскага ўсходняга інстытута]] jbd012hxrq2zk5f7mcrmq9vx9jjpylf 5199246 5199179 2026-09-14T20:05:18Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Крыніцы */ 5199246 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Тумоўскі}} {{Іерарх |імя = Лявонцій |арыгінал імя = |імя пры нараджэнні = Аляксандр Тумоўскі |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |тытул = [[Апостальскі адміністратар для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі]] |царква = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] |перыядпачатак = 14 верасня 2026 |папярэднік = [[Сяргей Гаек]] |дата нараджэння = |месца нараджэння = |адукацыя = |навуковая ступень = [[доктар усходняга багаслоўя]] |прыняцце манаства = 27 жніўня 2000 |дыякан = 28 жніўня 2002 |святар = 18 мая 2003 }} '''Ляво́нцій''', свецкае імя '''Алякса́ндр Тумо́ўскі''' (нар. {{ДН|9|7|1973}}, [[Полацк]]) — беларускі грэка-каталіцкі святар, манах-[[Студыты|студыт]], доктар тэалогіі. З 14 верасня 2026 года з'яўляецца [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|апостальскім адміністратарам для вернікаў візантыйскага абраду]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. == Біяграфія == Аляксандр Тумоўскі нарадзіўся 9 ліпеня 1973 года ў горадзе [[Полацк]]у. Скончыў сярэднюю школу №&nbsp;9 у суседнім [[Наваполацк]]у. 27 мая 1995 года паступіў паслушнікам у [[Свята-Успенская Унеўская лаўра|Свята-Успенскую Унеўскую лаўру]] манахаў Студыйскага ўстава ([[студыты|студытаў]]) ва [[Украіна|Украіне]]. Першыя манаскія абяцанні (шлюбы) ён склаў у 1997 годзе, а 27 жніўня 2000 года прыняў малую схіму з імем Лявонцій<ref name="belsat">{{cite web |url=https://belsat.eu/95378332/novy-kiraunik-hreka-katalikou |title=Папа Леў XIV прызначыў новага кіраўніка грэка-каталікоў у Беларусі |publisher=Belsat |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref><ref name="vaticanit">{{cite web |url=https://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2026/09/14/0716/01340.html#belarus |title=Rinunce e nomine, 14.09.2026 |publisher=Sala Stampa della Santa Sede |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=it}}</ref>. Філасофію і тэалогію вывучаў у Львоўскай вышэйшай духоўнай семінарыі і ва [[Украінскі каталіцкі ўніверсітэт|Украінскім каталіцкім універсітэце]] ў [[Львоў|Львове]], дзе атрымаў ступень магістра тэалогіі. Тэма яго дыпломнай працы была прысвечана праблематыцы духоўнасці блаславёнага расійскага экзарха [[Леанід Фёдараў|Леаніда Фёдарава]]<ref name="svjazep">{{cite web |url=https://www.svjazep.org/asoby_ljavonci.htm |title=Протапрэзбітар Лявонці (Тумоўскі) |publisher=Парафія святамучаніка Язафата ў Полацку |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. З 2008 па 2018 год айцец Лявонцій удасканальваў сваю адукацыю ў [[Рым]]е. Там ён атрымаў ступень ліцэнцыята, а ў 2018 годзе ў [[Папскі ўсходні інстытут|Папскім усходнім інстытуце]] паспяхова абараніў доктарскую дысертацыю па тэме «Сімяон Студыт: духоўнае вучэнне ў візантыйскім агульнажыцейным манастыры X–XII стагоддзяў», здабыўшы навуковую ступень доктара ўсходняга багаслоўя<ref name="belsat"/><ref name="vatnews">{{cite web |url=https://www.vaticannews.va/be/papa/news/2026-09/new-apostolic-administrator-byzantine-catholics-belarus.html |title=Новы апостальскі адміністратар для грэка-католікаў Беларусі |publisher=Vatican News |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. == Царкоўнае служэнне == Дыяканскае пасвячэнне прыняў 28 жніўня 2002 года. 18 мая 2003 года біскуп Стрыйскі [[Юльян (Гбур)|Юльян Гбур]] удзяліў іерадыякану Лявонцію [[святарскае пасвячэнне]]<ref name="svjazep"/><ref name="vaticanit"/>. У тым жа 2003 годзе іераманах Лявонцій стаў настаяцелем Барысаглебскага манастыра Студыйскага ўстава ў Полацку і пробашчам мясцовай грэка-каталіцкай парафіі свяшчэннамучаніка [[Іасафат Кунцэвіч|Язафата Кунцэвіча]]. На гэтых пасадах святар служыў да 2008 года. Адначасова з 2004 па 2006 год ён выконваў абавязкі віцэ-дэкана парафій [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ), а ў 2006 годзе быў прызначаны дэканам (протапрэсвітарам) [[Усходні протапрэсвітарыят БГКЦ|Усходняга протапрэсвітарыята БГКЦ]], якім таксама кіраваў да 2008 года<ref name="vatnews"/>. Апроч душпастырскай дзейнасці, айцец Лявонцій працаваў выкладчыкам. У 2012 годзе ў межах летняй праграмы Інстытута мітрапаліта [[Андрэй Шаптыцкі|Андрэя Шаптыцкага]] ва [[Унеў|Уневе]] ён выкладаў гісторыю ўсходняга хрысціянства, ведучы адмысловы курс, прысвечаны ўзнікненню і развіццю ранняга хрысціянскага манаства<ref name="belsat"/>. У 2015 годзе Лявонцій Тумоўскі з'яўляўся адказным за душпастырства ўкраінскіх вернікаў візантыйскага абраду ў [[Грэцыя|Грэцыі]]. З 2022 года выконваў абавязкі адказнага за душпастырства вернікаў Беларускай грэка-каталіцкай царквы ў [[Польшча|Польшчы]]<ref name="vatnews"/><ref name="vaticanit"/>. 14 верасня 2026 года Папа Рымскі [[Леў XIV]] прыняў адстаўку архімандрыта [[Сяргей Гаек|Сяргея Гаека]] ў сувязі з дасягненнем ім вызначанага ўзросту і прызначыў айца Лявонція Тумоўскага новым апостальскім адміністратарам для каталікоў візантыйскага абраду ў Беларусі<ref name="belsat"/><ref name="vatnews"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Беларуская грэка-каталіцкая царква}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Тумоўскі Аляксандр}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 9 ліпеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1973 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Полацку]] [[Катэгорыя:Святары Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] [[Катэгорыя:Каталіцкія святары Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Украінскага каталіцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Папскага ўсходняга інстытута]] 9tuviq7z2om28hikxhwzjkapi9s07fw 0 814608 5199163 2026-09-14T18:33:35Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Уніў]] 5199163 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Уніў]] 84htczlbow9i7fhtpypztuhte4hh04w 0 814609 5199170 2026-09-14T18:37:50Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Лявонцій (Тумоўскі)]] 5199170 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Лявонцій (Тумоўскі)]] eazd8hqx6orapf3r0cb37jovn8db3tz 0 814610 5199171 2026-09-14T18:37:52Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Лявонцій (Тумоўскі)]] 5199171 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Лявонцій (Тумоўскі)]] eazd8hqx6orapf3r0cb37jovn8db3tz 0 814611 5199172 2026-09-14T18:37:55Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Лявонцій (Тумоўскі)]] 5199172 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Лявонцій (Тумоўскі)]] eazd8hqx6orapf3r0cb37jovn8db3tz 0 814612 5199184 2026-09-14T18:51:21Z Ілля Касакоў 21245 Перасылае да [[Ілжэдзмітрый II]] 5199184 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ілжэдзмітрый II]] pmnbkgdolah6okrgtpd7l6yp2phqoia 0 814613 5199189 2026-09-14T18:56:55Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Епархія | беларуская назва = Усходні протапрэзбітэрат імя святога Язафата | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = [[Беларусь]] | рэгіёны = [[Віцебская вобласць]], [[Гомельская вобласць]], [[Магілёўская вобласць]] |...» 5199189 wikitext text/x-wiki {{Епархія | беларуская назва = Усходні протапрэзбітэрат імя святога Язафата | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = [[Беларусь]] | рэгіёны = [[Віцебская вобласць]], [[Гомельская вобласць]], [[Магілёўская вобласць]] | царква = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] | мітраполія = | царкоўная правінцыя = | епархіі-суфраганы = | архідыяканаты = | абрад = | набажэнская мова = | дата заснавання = | дата скасавання = | галоўны горад = | кафедральны сабор = | іерарх = протапрэзбітар [[Лявонцій (Тумоўскі)]] | вікарныя епіскапы = | благачынняў = | прыходаў = 6 | храмаў = | манастыроў = | святароў = | плошча епархіі = | насельніцтва епархіі = | колькасць вернікаў = | доля вернікаў = | карта = | сайт = }} '''Усходні протапрэзбітэрат імя святога Язафата''' — адзін з двух протапрэзбітэратаў (дэканатаў) [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ). Ахоплівае тэрыторыі ўсходніх рэгіёнаў [[Беларусь|Беларусі]] і носіць імя святамучаніка [[Іасафат Кунцэвіч|Язафата Кунцэвіча]]{{sfn|Старостенко|2018|с=43}}<ref name="svjazep">{{cite web |url=https://www.svjazep.org/sionnia.htm |title=Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква сёння |author=[[Анатоль Міхайлавіч Сідарэвіч|Сідарэвіч А. М.]] |publisher=svjazep.org |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. == Структура і кіраўніцтва == Усходні протапрэзбітэрат аб'ядноўвае грэка-каталіцкія супольнасці ([[Парафія|парафіі]]), якія знаходзяцца і дзейнічаюць на тэрыторыі трох адміністрацыйных абласцей: [[Віцебская вобласць|Віцебскай]], [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] і [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай]]<ref name="svjazep"/>. На чале адміністрацыйнай адзінкі стаіць дэкан (протапрэзбітар). Гэтую пасаду займае іераманах і доктар тэалогіі [[Лявонцій (Тумоўскі)|Лявонцій Тумоўскі]], які адначасова з'яўляецца настаяцелем манастыра святых [[Барыс і Глеб|Барыса і Глеба]] ў горадзе [[Полацк]]у<ref name="svjazep"/>. Вышэйшае кіраўніцтва паўсядзённым жыццём дэканата, як і ўсёй Беларускай грэка-каталіцкай царквы, доўгі час ажыццяўляў архімандрыт [[Сяргей Гаек]] (з 1994 года ў якасці апостальскага візітаратара, а з 2023 года — [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|апостальскага адміністратара]])<ref name="svjazep"/>. 14 верасня 2026 года Папа Рымскі [[Леў XIV]] прыняў яго адстаўку ў сувязі з дасягненнем вызначанага ўзросту і прызначыў новым апостальскім адміністратарам для грэка-католікаў Беларусі айца Лявонція Тумоўскага<ref name="belsat">{{cite web |url=https://belsat.eu/95378332/novy-kiraunik-hreka-katalikou |title=Папа Леў XIV прызначыў новага кіраўніка грэка-каталікоў у Беларусі |publisher=Belsat |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. == Спіс парафій == У склад Усходняга протапрэзбітэрыята ўваходзяць 6 парафій<ref name="svjazep"/>: {| class="wikitable sortable" ! Назва парафіі ! Населены пункт ! Вобласць |- | Парафія Уваскрасення Хрыстовага | [[Віцебск]] | [[Віцебская вобласць]] |- | Парафія Хрыста Збаўцы | [[Віцебск]] | [[Віцебская вобласць]] |- | Парафія Святамучаніка Язафата | [[Полацк]] | [[Віцебская вобласць]] |- | Парафія Пакрова Найсвятой Багародзіцы | [[Орша]] | [[Віцебская вобласць]] |- | Парафія Трох Свяціцеляў | [[Гомель]] | [[Гомельская вобласць]] |- | Парафія Бялыніцкай іконы Божай Маці | [[Магілёў]] | [[Магілёўская вобласць]] |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|спасылка=https://libr.msu.by/bitstream/123456789/6501/1/577d.pdf|аўтар=[[Віктар Уладзіміравіч Старасценка|Старостенко В. В.]], [[Алег Віктаравіч Дзячэнка|Дьяченко О. В.]]|загаловак=Католицизм на современном этапе развития белорусского общества (религиоведческий анализ)|месца=Могилев|выдавецтва=МГУ имени А. А. Кулешова|год=2018|старонак=168|isbn=978-985-568-395-8|ref=Старостенко}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларуская грэка-каталіцкая царква]] [[Катэгорыя:Хрысціянства ў Беларусі]] 0k5fsenwzsvzdjqbvfiwabzntv8hogq 5199190 5199189 2026-09-14T18:57:28Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 −[[Катэгорыя:Хрысціянства ў Беларусі]]; ±[[Катэгорыя:Беларуская грэка-каталіцкая царква]]→[[Катэгорыя:Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5199190 wikitext text/x-wiki {{Епархія | беларуская назва = Усходні протапрэзбітэрат імя святога Язафата | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = [[Беларусь]] | рэгіёны = [[Віцебская вобласць]], [[Гомельская вобласць]], [[Магілёўская вобласць]] | царква = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] | мітраполія = | царкоўная правінцыя = | епархіі-суфраганы = | архідыяканаты = | абрад = | набажэнская мова = | дата заснавання = | дата скасавання = | галоўны горад = | кафедральны сабор = | іерарх = протапрэзбітар [[Лявонцій (Тумоўскі)]] | вікарныя епіскапы = | благачынняў = | прыходаў = 6 | храмаў = | манастыроў = | святароў = | плошча епархіі = | насельніцтва епархіі = | колькасць вернікаў = | доля вернікаў = | карта = | сайт = }} '''Усходні протапрэзбітэрат імя святога Язафата''' — адзін з двух протапрэзбітэратаў (дэканатаў) [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ). Ахоплівае тэрыторыі ўсходніх рэгіёнаў [[Беларусь|Беларусі]] і носіць імя святамучаніка [[Іасафат Кунцэвіч|Язафата Кунцэвіча]]{{sfn|Старостенко|2018|с=43}}<ref name="svjazep">{{cite web |url=https://www.svjazep.org/sionnia.htm |title=Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква сёння |author=[[Анатоль Міхайлавіч Сідарэвіч|Сідарэвіч А. М.]] |publisher=svjazep.org |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. == Структура і кіраўніцтва == Усходні протапрэзбітэрат аб'ядноўвае грэка-каталіцкія супольнасці ([[Парафія|парафіі]]), якія знаходзяцца і дзейнічаюць на тэрыторыі трох адміністрацыйных абласцей: [[Віцебская вобласць|Віцебскай]], [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] і [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай]]<ref name="svjazep"/>. На чале адміністрацыйнай адзінкі стаіць дэкан (протапрэзбітар). Гэтую пасаду займае іераманах і доктар тэалогіі [[Лявонцій (Тумоўскі)|Лявонцій Тумоўскі]], які адначасова з'яўляецца настаяцелем манастыра святых [[Барыс і Глеб|Барыса і Глеба]] ў горадзе [[Полацк]]у<ref name="svjazep"/>. Вышэйшае кіраўніцтва паўсядзённым жыццём дэканата, як і ўсёй Беларускай грэка-каталіцкай царквы, доўгі час ажыццяўляў архімандрыт [[Сяргей Гаек]] (з 1994 года ў якасці апостальскага візітаратара, а з 2023 года — [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|апостальскага адміністратара]])<ref name="svjazep"/>. 14 верасня 2026 года Папа Рымскі [[Леў XIV]] прыняў яго адстаўку ў сувязі з дасягненнем вызначанага ўзросту і прызначыў новым апостальскім адміністратарам для грэка-католікаў Беларусі айца Лявонція Тумоўскага<ref name="belsat">{{cite web |url=https://belsat.eu/95378332/novy-kiraunik-hreka-katalikou |title=Папа Леў XIV прызначыў новага кіраўніка грэка-каталікоў у Беларусі |publisher=Belsat |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. == Спіс парафій == У склад Усходняга протапрэзбітэрыята ўваходзяць 6 парафій<ref name="svjazep"/>: {| class="wikitable sortable" ! Назва парафіі ! Населены пункт ! Вобласць |- | Парафія Уваскрасення Хрыстовага | [[Віцебск]] | [[Віцебская вобласць]] |- | Парафія Хрыста Збаўцы | [[Віцебск]] | [[Віцебская вобласць]] |- | Парафія Святамучаніка Язафата | [[Полацк]] | [[Віцебская вобласць]] |- | Парафія Пакрова Найсвятой Багародзіцы | [[Орша]] | [[Віцебская вобласць]] |- | Парафія Трох Свяціцеляў | [[Гомель]] | [[Гомельская вобласць]] |- | Парафія Бялыніцкай іконы Божай Маці | [[Магілёў]] | [[Магілёўская вобласць]] |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|спасылка=https://libr.msu.by/bitstream/123456789/6501/1/577d.pdf|аўтар=[[Віктар Уладзіміравіч Старасценка|Старостенко В. В.]], [[Алег Віктаравіч Дзячэнка|Дьяченко О. В.]]|загаловак=Католицизм на современном этапе развития белорусского общества (религиоведческий анализ)|месца=Могилев|выдавецтва=МГУ имени А. А. Кулешова|год=2018|старонак=168|isbn=978-985-568-395-8|ref=Старостенко}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква]] fkuykqyq9su13pxrlwk1ic0b3ay9oa7 5199195 5199190 2026-09-14T19:05:38Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5199195 wikitext text/x-wiki {{Епархія | беларуская назва = Усходні протапрэзбітэрат імя святога Язафата | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = [[Беларусь]] | рэгіёны = [[Віцебская вобласць]], [[Гомельская вобласць]], [[Магілёўская вобласць]] | царква = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] | мітраполія = | царкоўная правінцыя = | епархіі-суфраганы = | архідыяканаты = | абрад = | набажэнская мова = | дата заснавання = | дата скасавання = | галоўны горад = | кафедральны сабор = | іерарх = протапрэзбітар [[Лявонцій (Тумоўскі)]] | вікарныя епіскапы = | благачынняў = | прыходаў = 5 | храмаў = | манастыроў = | святароў = | плошча епархіі = | насельніцтва епархіі = | колькасць вернікаў = | доля вернікаў = | карта = | сайт = }} '''Усходні протапрэзбітэрат імя святога Язафата''' — адзін з двух протапрэзбітэратаў (дэканатаў) [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ). Ахоплівае тэрыторыі ўсходніх рэгіёнаў [[Беларусь|Беларусі]] і носіць імя святамучаніка [[Іасафат Кунцэвіч|Язафата Кунцэвіча]]{{sfn|Старостенко|2018|с=43}}<ref name="svjazep">{{cite web |url=https://www.svjazep.org/sionnia.htm |title=Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква сёння |author=[[Анатоль Міхайлавіч Сідарэвіч|Сідарэвіч А. М.]] |publisher=svjazep.org |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. == Структура і кіраўніцтва == Усходні протапрэзбітэрат аб'ядноўвае грэка-каталіцкія супольнасці ([[Парафія|парафіі]]), якія знаходзяцца і дзейнічаюць на тэрыторыі трох адміністрацыйных абласцей: [[Віцебская вобласць|Віцебскай]], [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] і [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай]]<ref name="svjazep"/>. На чале адміністрацыйнай адзінкі стаіць дэкан (протапрэзбітар). Гэтую пасаду займае іераманах і доктар тэалогіі [[Лявонцій (Тумоўскі)|Лявонцій Тумоўскі]], які адначасова з'яўляецца настаяцелем манастыра святых [[Барыс і Глеб|Барыса і Глеба]] ў горадзе [[Полацк]]у<ref name="svjazep"/>. Вышэйшае кіраўніцтва паўсядзённым жыццём дэканата, як і ўсёй Беларускай грэка-каталіцкай царквы, доўгі час ажыццяўляў архімандрыт [[Сяргей Гаек]] (з 1994 года ў якасці апостальскага візітаратара, а з 2023 года — [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|апостальскага адміністратара]])<ref name="svjazep"/>. 14 верасня 2026 года Папа Рымскі [[Леў XIV]] прыняў яго адстаўку ў сувязі з дасягненнем вызначанага ўзросту і прызначыў новым апостальскім адміністратарам для грэка-католікаў Беларусі айца Лявонція Тумоўскага<ref name="belsat">{{cite web |url=https://belsat.eu/95378332/novy-kiraunik-hreka-katalikou |title=Папа Леў XIV прызначыў новага кіраўніка грэка-каталікоў у Беларусі |publisher=Belsat |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. У 2024—2025 гадах у Беларусі праходзіла маштабная перарэгістрацыя рэлігійных арганізацый. У чэрвені 2026 года стала вядома, што парафія Пакрова Найсвятой Багародзіцы ў [[Орша|Оршы]] не прайшла перарэгістрацыю і спыніла існаванне. Да гэтага часу вернікі аршанскай парафіі збіраліся на набажэнствы ў мясцовым рыма-каталіцкім [[Касцёл Святога Юзафа Абручніка і кляштар дамініканцаў (Орша)|касцёле Святога Іосіфа]]. Такім чынам, колькасць афіцыйна зарэгістраваных парафій ва Усходнім протапрэзбітэрыяце скарацілася з шасці да пяці<ref name="reform">{{cite web |url=https://reform.news/v-belarusi-greko-katolicheskaja-cerkov-poterjala-chetvert-zaregistrirovannyh-prihodov/ |title=В Беларуси греко-католическая церковь потеряла четверть зарегистрированных приходов |publisher=Reform.news |date=24 чэрвеня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=ru}}</ref><ref name="svaboda">{{cite web |url=https://www.svaboda.org/a/33786056.html |title=1% ад насельніцтва. Чаму зьнікаюць беларускія грэка-каталікі |publisher=Радыё Свабода |date=23 чэрвеня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. == Спіс парафій == У склад Усходняга протапрэзбітэрыята ўваходзяць 5 парафій<ref name="svjazep"/><ref name="reform"/>: {| class="wikitable sortable" ! Назва парафіі ! Населены пункт ! Вобласць |- | Парафія Уваскрасення Хрыстовага | [[Віцебск]] | [[Віцебская вобласць]] |- | Парафія Хрыста Збаўцы | [[Віцебск]] | [[Віцебская вобласць]] |- | Парафія Святамучаніка Язафата | [[Полацк]] | [[Віцебская вобласць]] |- | Парафія Трох Свяціцеляў | [[Гомель]] | [[Гомельская вобласць]] |- | Парафія Бялыніцкай іконы Божай Маці | [[Магілёў]] | [[Магілёўская вобласць]] |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|спасылка=https://libr.msu.by/bitstream/123456789/6501/1/577d.pdf|аўтар=[[Віктар Уладзіміравіч Старасценка|Старостенко В. В.]], [[Алег Віктаравіч Дзячэнка|Дьяченко О. В.]]|загаловак=Католицизм на современном этапе развития белорусского общества (религиоведческий анализ)|месца=Могилев|выдавецтва=МГУ имени А. А. Кулешова|год=2018|старонак=168|isbn=978-985-568-395-8|ref=Старостенко}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква]] b3c6xkhwuvj4maw4hflv663esfzer5c 5199243 5199195 2026-09-14T20:04:39Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5199243 wikitext text/x-wiki {{Епархія | беларуская назва = Усходні протапрэзбітэрат імя святога Язафата | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = [[Беларусь]] | рэгіёны = [[Віцебская вобласць]], [[Гомельская вобласць]], [[Магілёўская вобласць]] | царква = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] | мітраполія = | царкоўная правінцыя = | епархіі-суфраганы = | архідыяканаты = | абрад = | набажэнская мова = | дата заснавання = | дата скасавання = | галоўны горад = | кафедральны сабор = | іерарх = протапрэзбітар [[Лявонцій (Тумоўскі)]] | вікарныя епіскапы = | благачынняў = | прыходаў = 5 | храмаў = | манастыроў = | святароў = | плошча епархіі = | насельніцтва епархіі = | колькасць вернікаў = | доля вернікаў = | карта = | сайт = }} '''Усходні протапрэзбітэрат імя святога Язафата''' — адзін з двух протапрэзбітэратаў (дэканатаў) [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ). Ахоплівае тэрыторыі ўсходніх рэгіёнаў [[Беларусь|Беларусі]] і носіць імя святамучаніка [[Іасафат Кунцэвіч|Язафата Кунцэвіча]]{{sfn|Старостенко|2018|с=43}}<ref name="svjazep">{{cite web |url=https://www.svjazep.org/sionnia.htm |title=Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква сёння |author=[[Анатоль Міхайлавіч Сідарэвіч|Сідарэвіч А. М.]] |publisher=svjazep.org |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. == Структура і кіраўніцтва == Усходні протапрэзбітэрат аб'ядноўвае грэка-каталіцкія супольнасці ([[Парафія|парафіі]]), якія знаходзяцца і дзейнічаюць на тэрыторыі трох адміністрацыйных абласцей: [[Віцебская вобласць|Віцебскай]], [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] і [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай]]<ref name="svjazep"/>. На чале адміністрацыйнай адзінкі стаіць дэкан (протапрэзбітар). Гэтую пасаду займае іераманах і доктар тэалогіі [[Лявонцій (Тумоўскі)|Лявонцій Тумоўскі]], які адначасова з'яўляецца настаяцелем манастыра святых [[Барыс і Глеб|Барыса і Глеба]] ў горадзе [[Полацк]]у<ref name="svjazep"/>. Вышэйшае кіраўніцтва паўсядзённым жыццём дэканата, як і ўсёй Беларускай грэка-каталіцкай царквы, доўгі час ажыццяўляў архімандрыт [[Сяргей Гаек]] (з 1994 года ў якасці апостальскага візітаратара, а з 2023 года — [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|апостальскага адміністратара]])<ref name="svjazep"/>. 14 верасня 2026 года Папа Рымскі [[Леў XIV]] прыняў яго адстаўку ў сувязі з дасягненнем вызначанага ўзросту і прызначыў новым апостальскім адміністратарам для грэка-католікаў Беларусі айца Лявонція Тумоўскага<ref name="belsat">{{cite web |url=https://belsat.eu/95378332/novy-kiraunik-hreka-katalikou |title=Папа Леў XIV прызначыў новага кіраўніка грэка-каталікоў у Беларусі |publisher=Belsat |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. У 2024—2025 гадах у Беларусі праходзіла маштабная перарэгістрацыя рэлігійных арганізацый. У чэрвені 2026 года стала вядома, што парафія Пакрова Найсвятой Багародзіцы ў [[Орша|Оршы]] не прайшла перарэгістрацыю і спыніла існаванне. Да гэтага часу вернікі аршанскай парафіі збіраліся на набажэнствы ў мясцовым рыма-каталіцкім [[Касцёл Святога Юзафа Абручніка і кляштар дамініканцаў (Орша)|касцёле Святога Іосіфа]]. Такім чынам, колькасць афіцыйна зарэгістраваных парафій ва Усходнім протапрэзбітэрыяце скарацілася з шасці да пяці<ref name="reform">{{cite web |url=https://reform.news/v-belarusi-greko-katolicheskaja-cerkov-poterjala-chetvert-zaregistrirovannyh-prihodov/ |title=В Беларуси греко-католическая церковь потеряла четверть зарегистрированных приходов |publisher=Reform.news |date=24 чэрвеня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=ru}}</ref><ref name="svaboda">{{cite web |url=https://www.svaboda.org/a/33786056.html |title=1% ад насельніцтва. Чаму зьнікаюць беларускія грэка-каталікі |publisher=Радыё Свабода |date=23 чэрвеня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. == Спіс парафій == У склад Усходняга протапрэзбітэрыята ўваходзяць 5 парафій<ref name="svjazep"/><ref name="reform"/>: {| class="wikitable sortable" ! Назва парафіі ! Населены пункт ! Вобласць |- | Парафія Уваскрасення Хрыстовага | [[Віцебск]] | [[Віцебская вобласць]] |- | Парафія Хрыста Збаўцы | [[Віцебск]] | [[Віцебская вобласць]] |- | Парафія Святамучаніка Язафата | [[Полацк]] | [[Віцебская вобласць]] |- | Парафія Трох Свяціцеляў | [[Гомель]] | [[Гомельская вобласць]] |- | Парафія Бялыніцкай іконы Божай Маці | [[Магілёў]] | [[Магілёўская вобласць]] |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|спасылка=https://libr.msu.by/bitstream/123456789/6501/1/577d.pdf|аўтар=[[Віктар Уладзіміравіч Старасценка|Старостенко В. В.]], [[Алег Віктаравіч Дзячэнка|Дьяченко О. В.]]|загаловак=Католицизм на современном этапе развития белорусского общества (религиоведческий анализ)|месца=Могилев|выдавецтва=МГУ имени А. А. Кулешова|год=2018|старонак=168|isbn=978-985-568-395-8|ref=Старостенко}} {{Беларуская грэка-каталіцкая царква}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква]] t1z41r3j26drk4xzpaxx8u5exga73wn 5199264 5199243 2026-09-14T20:15:41Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спіс парафій */ 5199264 wikitext text/x-wiki {{Епархія | беларуская назва = Усходні протапрэзбітэрат імя святога Язафата | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = [[Беларусь]] | рэгіёны = [[Віцебская вобласць]], [[Гомельская вобласць]], [[Магілёўская вобласць]] | царква = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] | мітраполія = | царкоўная правінцыя = | епархіі-суфраганы = | архідыяканаты = | абрад = | набажэнская мова = | дата заснавання = | дата скасавання = | галоўны горад = | кафедральны сабор = | іерарх = протапрэзбітар [[Лявонцій (Тумоўскі)]] | вікарныя епіскапы = | благачынняў = | прыходаў = 5 | храмаў = | манастыроў = | святароў = | плошча епархіі = | насельніцтва епархіі = | колькасць вернікаў = | доля вернікаў = | карта = | сайт = }} '''Усходні протапрэзбітэрат імя святога Язафата''' — адзін з двух протапрэзбітэратаў (дэканатаў) [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ). Ахоплівае тэрыторыі ўсходніх рэгіёнаў [[Беларусь|Беларусі]] і носіць імя святамучаніка [[Іасафат Кунцэвіч|Язафата Кунцэвіча]]{{sfn|Старостенко|2018|с=43}}<ref name="svjazep">{{cite web |url=https://www.svjazep.org/sionnia.htm |title=Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква сёння |author=[[Анатоль Міхайлавіч Сідарэвіч|Сідарэвіч А. М.]] |publisher=svjazep.org |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. == Структура і кіраўніцтва == Усходні протапрэзбітэрат аб'ядноўвае грэка-каталіцкія супольнасці ([[Парафія|парафіі]]), якія знаходзяцца і дзейнічаюць на тэрыторыі трох адміністрацыйных абласцей: [[Віцебская вобласць|Віцебскай]], [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] і [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай]]<ref name="svjazep"/>. На чале адміністрацыйнай адзінкі стаіць дэкан (протапрэзбітар). Гэтую пасаду займае іераманах і доктар тэалогіі [[Лявонцій (Тумоўскі)|Лявонцій Тумоўскі]], які адначасова з'яўляецца настаяцелем манастыра святых [[Барыс і Глеб|Барыса і Глеба]] ў горадзе [[Полацк]]у<ref name="svjazep"/>. Вышэйшае кіраўніцтва паўсядзённым жыццём дэканата, як і ўсёй Беларускай грэка-каталіцкай царквы, доўгі час ажыццяўляў архімандрыт [[Сяргей Гаек]] (з 1994 года ў якасці апостальскага візітаратара, а з 2023 года — [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|апостальскага адміністратара]])<ref name="svjazep"/>. 14 верасня 2026 года Папа Рымскі [[Леў XIV]] прыняў яго адстаўку ў сувязі з дасягненнем вызначанага ўзросту і прызначыў новым апостальскім адміністратарам для грэка-католікаў Беларусі айца Лявонція Тумоўскага<ref name="belsat">{{cite web |url=https://belsat.eu/95378332/novy-kiraunik-hreka-katalikou |title=Папа Леў XIV прызначыў новага кіраўніка грэка-каталікоў у Беларусі |publisher=Belsat |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. У 2024—2025 гадах у Беларусі праходзіла маштабная перарэгістрацыя рэлігійных арганізацый. У чэрвені 2026 года стала вядома, што [[Парафія Пакрова Найсвятой Багародзіцы (Орша)|парафія Пакрова Найсвятой Багародзіцы]] ў [[Орша|Оршы]] не прайшла перарэгістрацыю і спыніла існаванне. Да гэтага часу вернікі аршанскай парафіі збіраліся на набажэнствы ў мясцовым рыма-каталіцкім [[Касцёл Святога Юзафа Абручніка і кляштар дамініканцаў (Орша)|касцёле Святога Іосіфа]]. Такім чынам, колькасць афіцыйна зарэгістраваных парафій ва Усходнім протапрэзбітэрыяце скарацілася з шасці да пяці<ref name="reform">{{cite web |url=https://reform.news/v-belarusi-greko-katolicheskaja-cerkov-poterjala-chetvert-zaregistrirovannyh-prihodov/ |title=В Беларуси греко-католическая церковь потеряла четверть зарегистрированных приходов |publisher=Reform.news |date=24 чэрвеня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=ru}}</ref><ref name="svaboda">{{cite web |url=https://www.svaboda.org/a/33786056.html |title=1% ад насельніцтва. Чаму зьнікаюць беларускія грэка-каталікі |publisher=Радыё Свабода |date=23 чэрвеня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. == Спіс парафій == У склад Усходняга протапрэзбітэрыята ўваходзяць 5 парафій<ref name="svjazep"/><ref name="reform"/>: {| class="wikitable sortable" ! Назва парафіі ! Населены пункт ! Вобласць |- | [[Парафія Уваскрасення Хрыстовага (Віцебск)|Парафія Уваскрасення Хрыстовага]] | [[Віцебск]] | [[Віцебская вобласць]] |- | [[Парафія Хрыста Збаўцы (Віцебск)|Парафія Хрыста Збаўцы]] | [[Віцебск]] | [[Віцебская вобласць]] |- | [[Парафія Святамучаніка Язафата (Полацк)|Парафія Святамучаніка Язафата]] | [[Полацк]] | [[Віцебская вобласць]] |- | [[Парафія Трох Свяціцеляў (Гомель)|Парафія Трох Свяціцеляў]] | [[Гомель]] | [[Гомельская вобласць]] |- | [[Парафія Бялыніцкай іконы Божай Маці (Магілёў)|Парафія Бялыніцкай іконы Божай Маці]] | [[Магілёў]] | [[Магілёўская вобласць]] |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|спасылка=https://libr.msu.by/bitstream/123456789/6501/1/577d.pdf|аўтар=[[Віктар Уладзіміравіч Старасценка|Старостенко В. В.]], [[Алег Віктаравіч Дзячэнка|Дьяченко О. В.]]|загаловак=Католицизм на современном этапе развития белорусского общества (религиоведческий анализ)|месца=Могилев|выдавецтва=МГУ имени А. А. Кулешова|год=2018|старонак=168|isbn=978-985-568-395-8|ref=Старостенко}} {{Беларуская грэка-каталіцкая царква}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква]] 7ixuri16ibgvlqs5wxkb6h443xl1cqt 0 814614 5199192 2026-09-14T19:02:51Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перанёс старонку [[Яўхім III Фрыдрых]] у [[Іахім III Фрыдрых]]: Больш распаўсюджаная назва 5199192 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Іахім III Фрыдрых]] rt1oat6qguu43icp6mt330r7prighac 0 814615 5199196 2026-09-14T19:09:17Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Епархія | беларуская назва = Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага) | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = [[Беларусь]] | рэгіёны = [[Мінск]], [[Мінская вобласць]], Гродзенска...» 5199196 wikitext text/x-wiki {{Епархія | беларуская назва = Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага) | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = [[Беларусь]] | рэгіёны = [[Мінск]], [[Мінская вобласць]], [[Гродзенская вобласць]] (да 2026 года таксама [[Брэсцкая вобласць]]) | царква = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] | мітраполія = | царкоўная правінцыя = | епархіі-суфраганы = | архідыяканаты = | абрад = | набажэнская мова = | дата заснавання = | дата скасавання = | галоўны горад = | кафедральны сабор = | іерарх = протапрэзбітар [[Андрэй Абламейка]] | вікарныя епіскапы = | благачынняў = | прыходаў = 7 | храмаў = | манастыроў = | святароў = | плошча епархіі = | насельніцтва епархіі = | колькасць вернікаў = | доля вернікаў = | карта = | сайт = }} '''Цэнтральна-захо́дні протапрэзбітэ́рат імя́ блаславё́нага Мікала́я (Чарне́цкага)''' — адзін з двух протапрэзбітэратаў (дэканатаў) [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ). Ахоплівае тэрыторыі цэнтральных і заходніх рэгіёнаў [[Беларусь|Беларусі]] і носіць імя блаславёнага ўкраінскага біскупа-мучаніка [[Мікалай (Чарнецкі)|Мікалая Чарнецкага]]{{sfn|Старостенко|2018|с=43}}<ref name="unici">{{cite web |url=http://unici.pl/content/view/77.html |title=Беларуская Грэка-Каталіцкай Царква сёньня |author=[[Анатоль Міхайлавіч Сідарэвіч|Сідарэвіч А. М.]] |publisher=unici.pl |date=26 ліпеня 2008 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. == Структура і кіраўніцтва == Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат аб'ядноўвае грэка-каталіцкія супольнасці ([[Парафія|парафіі]]), якія знаходзяцца і дзейнічаюць на тэрыторыі горада [[Мінск]]а, а таксама [[Мінская вобласць|Мінскай]] і [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай]] абласцей (да 2026 года парафіі існавалі таксама і ў [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]){{sfn|Старостенко|2018|с=43}}<ref name="unici"/>. На чале адміністрацыйнай адзінкі стаіць дэкан (протапрэзбітар). Гэтую пасаду займае протапрэзбітар [[Андрэй Абламейка]]{{sfn|Старостенко|2018|с=43}}<ref name="unici"/>. Вышэйшае кіраўніцтва паўсядзённым жыццём дэканата, як і ўсёй Беларускай грэка-каталіцкай царквы, доўгі час ажыццяўляў архімандрыт [[Сяргей Гаек]] (з 1994 года ў якасці апостальскага візітаратара, а з 2023 года — [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|апостальскага адміністратара]])<ref name="unici"/>. 14 верасня 2026 года Папа Рымскі [[Леў XIV]] прыняў яго адстаўку ў сувязі з дасягненнем вызначанага ўзросту і прызначыў новым апостальскім адміністратарам для грэка-католікаў Беларусі айца [[Лявонцій (Тумоўскі)|Лявонція Тумоўскага]]<ref name="belsat">{{cite web |url=https://belsat.eu/95378332/novy-kiraunik-hreka-katalikou |title=Папа Леў XIV прызначыў новага кіраўніка грэка-каталікоў у Беларусі |publisher=Belsat |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. У 2024—2025 гадах у Беларусі праходзіла маштабная перарэгістрацыя рэлігійных арганізацый згодна з новым заканадаўствам. На той момант у складзе дэканата дзейнічала 10 парафій. Пасля завяршэння працэсу, 9 красавіка 2026 года, [[Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўны суд Беларусі]] пакінуў у сіле рашэнне Брэсцкага абласнога суда аб ліквідацыі грэка-каталіцкай парафіі святых братоў-апосталаў Пятра і Андрэя ў [[Брэст|Брэсце]]. Таксама рашэннямі мясцовых улад былі ліквідаваны парафія святых Кірыла і Мяфодзія ў [[Баранавічы|Баранавічах]] і парафія Маці Божай Жыровіцкай у [[Івацэвічы|Івацэвічах]] (апошняя не здолела прайсці перарэгістрацыю). Такім чынам, усе тры грэка-каталіцкія рэлігійныя арганізацыі ў [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] былі афіцыйна ліквідаваны і пазбаўлены рэгістрацыі, а агульная колькасць парафій у Цэнтральна-заходнім протапрэзбітэрыяце скарацілася да сямі супольнасцей<ref name="katolik">{{cite web |url=https://katolik.life/bel/news/tserkov/item/5969-u-brestskaj-voblastsi-likvidavali-se-greka-katalitskiya-parafii.html |title=У Брэсцкай вобласці ліквідавалі ўсе грэка-каталіцкія парафіі |publisher=Katolik.life |date=9 красавіка 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref><ref name="reform">{{cite web |url=https://reform.news/v-belarusi-greko-katolicheskaja-cerkov-poterjala-chetvert-zaregistrirovannyh-prihodov/ |title=В Беларуси греко-католическая церковь потеряла четверть зарегистрированных приходов |publisher=Reform.news |date=24 чэрвеня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=ru}}</ref>. == Спіс парафій == У склад Цэнтральна-заходняга протапрэзбітэрыята ўваходзяць 7 зарэгістраваных парафій<ref name="unici"/><ref name="reform"/>: {| class="wikitable sortable" ! Назва парафіі ! Населены пункт ! Вобласць / Горад |- | Парафія Праведнага Язэпа | [[Мінск]] | [[Мінск]] |- | Парафія Святога Духа | [[Мінск]] | [[Мінск]] |- | Парафія Маці Божай Нястомнай Дапамогі | [[Мінск]] | [[Мінск]] |- | Парафія Святога Мікалая Цудатворцы | [[Мінск]] | [[Мінск]] |- | Парафія Хрыста Чалавекалюбцы | [[Маладзечна]] | [[Мінская вобласць]] |- | Парафія Маці Божай Фацімскай | [[Гродна]] | [[Гродзенская вобласць]] |- | Парафія Святога Язафата | [[Ліда]] | [[Гродзенская вобласць]] |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|спасылка=https://libr.msu.by/bitstream/123456789/6501/1/577d.pdf|аўтар=[[Віктар Уладзіміравіч Старасценка|Старостенко В. В.]], [[Алег Віктаравіч Дзячэнка|Дьяченко О. В.]]|загаловак=Католицизм на современном этапе развития белорусского общества (религиоведческий анализ)|месца=Могилев|выдавецтва=МГУ имени А. А. Кулешова|год=2018|старонак=168|isbn=978-985-568-395-8|ref=Старостенко}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларуская грэка-каталіцкая царква]] [[Катэгорыя:Хрысціянства ў Беларусі]] 8dfp42h207jnzwukb5k1iragrxvm17k 5199197 5199196 2026-09-14T19:09:33Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 −[[Катэгорыя:Хрысціянства ў Беларусі]]; ±[[Катэгорыя:Беларуская грэка-каталіцкая царква]]→[[Катэгорыя:Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5199197 wikitext text/x-wiki {{Епархія | беларуская назва = Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага) | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = [[Беларусь]] | рэгіёны = [[Мінск]], [[Мінская вобласць]], [[Гродзенская вобласць]] (да 2026 года таксама [[Брэсцкая вобласць]]) | царква = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] | мітраполія = | царкоўная правінцыя = | епархіі-суфраганы = | архідыяканаты = | абрад = | набажэнская мова = | дата заснавання = | дата скасавання = | галоўны горад = | кафедральны сабор = | іерарх = протапрэзбітар [[Андрэй Абламейка]] | вікарныя епіскапы = | благачынняў = | прыходаў = 7 | храмаў = | манастыроў = | святароў = | плошча епархіі = | насельніцтва епархіі = | колькасць вернікаў = | доля вернікаў = | карта = | сайт = }} '''Цэнтральна-захо́дні протапрэзбітэ́рат імя́ блаславё́нага Мікала́я (Чарне́цкага)''' — адзін з двух протапрэзбітэратаў (дэканатаў) [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ). Ахоплівае тэрыторыі цэнтральных і заходніх рэгіёнаў [[Беларусь|Беларусі]] і носіць імя блаславёнага ўкраінскага біскупа-мучаніка [[Мікалай (Чарнецкі)|Мікалая Чарнецкага]]{{sfn|Старостенко|2018|с=43}}<ref name="unici">{{cite web |url=http://unici.pl/content/view/77.html |title=Беларуская Грэка-Каталіцкай Царква сёньня |author=[[Анатоль Міхайлавіч Сідарэвіч|Сідарэвіч А. М.]] |publisher=unici.pl |date=26 ліпеня 2008 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. == Структура і кіраўніцтва == Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат аб'ядноўвае грэка-каталіцкія супольнасці ([[Парафія|парафіі]]), якія знаходзяцца і дзейнічаюць на тэрыторыі горада [[Мінск]]а, а таксама [[Мінская вобласць|Мінскай]] і [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай]] абласцей (да 2026 года парафіі існавалі таксама і ў [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]){{sfn|Старостенко|2018|с=43}}<ref name="unici"/>. На чале адміністрацыйнай адзінкі стаіць дэкан (протапрэзбітар). Гэтую пасаду займае протапрэзбітар [[Андрэй Абламейка]]{{sfn|Старостенко|2018|с=43}}<ref name="unici"/>. Вышэйшае кіраўніцтва паўсядзённым жыццём дэканата, як і ўсёй Беларускай грэка-каталіцкай царквы, доўгі час ажыццяўляў архімандрыт [[Сяргей Гаек]] (з 1994 года ў якасці апостальскага візітаратара, а з 2023 года — [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|апостальскага адміністратара]])<ref name="unici"/>. 14 верасня 2026 года Папа Рымскі [[Леў XIV]] прыняў яго адстаўку ў сувязі з дасягненнем вызначанага ўзросту і прызначыў новым апостальскім адміністратарам для грэка-католікаў Беларусі айца [[Лявонцій (Тумоўскі)|Лявонція Тумоўскага]]<ref name="belsat">{{cite web |url=https://belsat.eu/95378332/novy-kiraunik-hreka-katalikou |title=Папа Леў XIV прызначыў новага кіраўніка грэка-каталікоў у Беларусі |publisher=Belsat |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. У 2024—2025 гадах у Беларусі праходзіла маштабная перарэгістрацыя рэлігійных арганізацый згодна з новым заканадаўствам. На той момант у складзе дэканата дзейнічала 10 парафій. Пасля завяршэння працэсу, 9 красавіка 2026 года, [[Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўны суд Беларусі]] пакінуў у сіле рашэнне Брэсцкага абласнога суда аб ліквідацыі грэка-каталіцкай парафіі святых братоў-апосталаў Пятра і Андрэя ў [[Брэст|Брэсце]]. Таксама рашэннямі мясцовых улад былі ліквідаваны парафія святых Кірыла і Мяфодзія ў [[Баранавічы|Баранавічах]] і парафія Маці Божай Жыровіцкай у [[Івацэвічы|Івацэвічах]] (апошняя не здолела прайсці перарэгістрацыю). Такім чынам, усе тры грэка-каталіцкія рэлігійныя арганізацыі ў [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] былі афіцыйна ліквідаваны і пазбаўлены рэгістрацыі, а агульная колькасць парафій у Цэнтральна-заходнім протапрэзбітэрыяце скарацілася да сямі супольнасцей<ref name="katolik">{{cite web |url=https://katolik.life/bel/news/tserkov/item/5969-u-brestskaj-voblastsi-likvidavali-se-greka-katalitskiya-parafii.html |title=У Брэсцкай вобласці ліквідавалі ўсе грэка-каталіцкія парафіі |publisher=Katolik.life |date=9 красавіка 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref><ref name="reform">{{cite web |url=https://reform.news/v-belarusi-greko-katolicheskaja-cerkov-poterjala-chetvert-zaregistrirovannyh-prihodov/ |title=В Беларуси греко-католическая церковь потеряла четверть зарегистрированных приходов |publisher=Reform.news |date=24 чэрвеня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=ru}}</ref>. == Спіс парафій == У склад Цэнтральна-заходняга протапрэзбітэрыята ўваходзяць 7 зарэгістраваных парафій<ref name="unici"/><ref name="reform"/>: {| class="wikitable sortable" ! Назва парафіі ! Населены пункт ! Вобласць / Горад |- | Парафія Праведнага Язэпа | [[Мінск]] | [[Мінск]] |- | Парафія Святога Духа | [[Мінск]] | [[Мінск]] |- | Парафія Маці Божай Нястомнай Дапамогі | [[Мінск]] | [[Мінск]] |- | Парафія Святога Мікалая Цудатворцы | [[Мінск]] | [[Мінск]] |- | Парафія Хрыста Чалавекалюбцы | [[Маладзечна]] | [[Мінская вобласць]] |- | Парафія Маці Божай Фацімскай | [[Гродна]] | [[Гродзенская вобласць]] |- | Парафія Святога Язафата | [[Ліда]] | [[Гродзенская вобласць]] |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|спасылка=https://libr.msu.by/bitstream/123456789/6501/1/577d.pdf|аўтар=[[Віктар Уладзіміравіч Старасценка|Старостенко В. В.]], [[Алег Віктаравіч Дзячэнка|Дьяченко О. В.]]|загаловак=Католицизм на современном этапе развития белорусского общества (религиоведческий анализ)|месца=Могилев|выдавецтва=МГУ имени А. А. Кулешова|год=2018|старонак=168|isbn=978-985-568-395-8|ref=Старостенко}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква]] f2e32rhiuq36kmf5qlitt0p4pr6ygra 5199235 5199197 2026-09-14T19:57:59Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спіс парафій */ 5199235 wikitext text/x-wiki {{Епархія | беларуская назва = Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага) | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = [[Беларусь]] | рэгіёны = [[Мінск]], [[Мінская вобласць]], [[Гродзенская вобласць]] (да 2026 года таксама [[Брэсцкая вобласць]]) | царква = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] | мітраполія = | царкоўная правінцыя = | епархіі-суфраганы = | архідыяканаты = | абрад = | набажэнская мова = | дата заснавання = | дата скасавання = | галоўны горад = | кафедральны сабор = | іерарх = протапрэзбітар [[Андрэй Абламейка]] | вікарныя епіскапы = | благачынняў = | прыходаў = 7 | храмаў = | манастыроў = | святароў = | плошча епархіі = | насельніцтва епархіі = | колькасць вернікаў = | доля вернікаў = | карта = | сайт = }} '''Цэнтральна-захо́дні протапрэзбітэ́рат імя́ блаславё́нага Мікала́я (Чарне́цкага)''' — адзін з двух протапрэзбітэратаў (дэканатаў) [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ). Ахоплівае тэрыторыі цэнтральных і заходніх рэгіёнаў [[Беларусь|Беларусі]] і носіць імя блаславёнага ўкраінскага біскупа-мучаніка [[Мікалай (Чарнецкі)|Мікалая Чарнецкага]]{{sfn|Старостенко|2018|с=43}}<ref name="unici">{{cite web |url=http://unici.pl/content/view/77.html |title=Беларуская Грэка-Каталіцкай Царква сёньня |author=[[Анатоль Міхайлавіч Сідарэвіч|Сідарэвіч А. М.]] |publisher=unici.pl |date=26 ліпеня 2008 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. == Структура і кіраўніцтва == Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат аб'ядноўвае грэка-каталіцкія супольнасці ([[Парафія|парафіі]]), якія знаходзяцца і дзейнічаюць на тэрыторыі горада [[Мінск]]а, а таксама [[Мінская вобласць|Мінскай]] і [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай]] абласцей (да 2026 года парафіі існавалі таксама і ў [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]){{sfn|Старостенко|2018|с=43}}<ref name="unici"/>. На чале адміністрацыйнай адзінкі стаіць дэкан (протапрэзбітар). Гэтую пасаду займае протапрэзбітар [[Андрэй Абламейка]]{{sfn|Старостенко|2018|с=43}}<ref name="unici"/>. Вышэйшае кіраўніцтва паўсядзённым жыццём дэканата, як і ўсёй Беларускай грэка-каталіцкай царквы, доўгі час ажыццяўляў архімандрыт [[Сяргей Гаек]] (з 1994 года ў якасці апостальскага візітаратара, а з 2023 года — [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|апостальскага адміністратара]])<ref name="unici"/>. 14 верасня 2026 года Папа Рымскі [[Леў XIV]] прыняў яго адстаўку ў сувязі з дасягненнем вызначанага ўзросту і прызначыў новым апостальскім адміністратарам для грэка-католікаў Беларусі айца [[Лявонцій (Тумоўскі)|Лявонція Тумоўскага]]<ref name="belsat">{{cite web |url=https://belsat.eu/95378332/novy-kiraunik-hreka-katalikou |title=Папа Леў XIV прызначыў новага кіраўніка грэка-каталікоў у Беларусі |publisher=Belsat |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. У 2024—2025 гадах у Беларусі праходзіла маштабная перарэгістрацыя рэлігійных арганізацый згодна з новым заканадаўствам. На той момант у складзе дэканата дзейнічала 10 парафій. Пасля завяршэння працэсу, 9 красавіка 2026 года, [[Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўны суд Беларусі]] пакінуў у сіле рашэнне Брэсцкага абласнога суда аб ліквідацыі грэка-каталіцкай [[Парафія святых братоў-апосталаў Пятра і Андрэя (Брэст)|парафіі святых братоў-апосталаў Пятра і Андрэя]] ў [[Брэст|Брэсце]]. Таксама рашэннямі мясцовых улад былі ліквідаваны [[Парафія святых Кірыла і Мяфодзія (Баранавічы)|парафія святых Кірыла і Мяфодзія]] ў [[Баранавічы|Баранавічах]] і [[Парафія Маці Божай Жыровіцкай (Івацэвічы)|парафія Маці Божай Жыровіцкай]] у [[Івацэвічы|Івацэвічах]] (апошняя не здолела прайсці перарэгістрацыю). Такім чынам, усе тры грэка-каталіцкія рэлігійныя арганізацыі ў [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] былі афіцыйна ліквідаваны і пазбаўлены рэгістрацыі, а агульная колькасць парафій у Цэнтральна-заходнім протапрэзбітэрыяце скарацілася да сямі супольнасцей<ref name="katolik">{{cite web |url=https://katolik.life/bel/news/tserkov/item/5969-u-brestskaj-voblastsi-likvidavali-se-greka-katalitskiya-parafii.html |title=У Брэсцкай вобласці ліквідавалі ўсе грэка-каталіцкія парафіі |publisher=Katolik.life |date=9 красавіка 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref><ref name="reform">{{cite web |url=https://reform.news/v-belarusi-greko-katolicheskaja-cerkov-poterjala-chetvert-zaregistrirovannyh-prihodov/ |title=В Беларуси греко-католическая церковь потеряла четверть зарегистрированных приходов |publisher=Reform.news |date=24 чэрвеня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=ru}}</ref>. == Спіс парафій == У склад Цэнтральна-заходняга протапрэзбітэрыята ўваходзяць 7 зарэгістраваных парафій<ref name="unici"/><ref name="reform"/>: {| class="wikitable sortable" ! Назва парафіі ! Населены пункт ! Вобласць / Горад |- | [[Парафія Праведнага Язэпа]] | [[Мінск]] | [[Мінск]] |- | [[Парафія Святога Духа (Мінск)|Парафія Святога Духа]] | [[Мінск]] | [[Мінск]] |- | [[Парафія Маці Божай Нястомнай Дапамогі (Мінск)|Парафія Маці Божай Нястомнай Дапамогі]] | [[Мінск]] | [[Мінск]] |- | [[Парафія Святога Мікалая Цудатворцы (Мінск)|Парафія Святога Мікалая Цудатворцы]] | [[Мінск]] | [[Мінск]] |- | [[Парафія Хрыста Чалавекалюбцы (Маладзечна)|Парафія Хрыста Чалавекалюбцы]] | [[Маладзечна]] | [[Мінская вобласць]] |- | [[Парафія Маці Божай Фацімскай (Гродна)|Парафія Маці Божай Фацімскай]] | [[Гродна]] | [[Гродзенская вобласць]] |- | [[Парафія Святога Язафата (Ліда)|Парафія Святога Язафата]] | [[Ліда]] | [[Гродзенская вобласць]] |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|спасылка=https://libr.msu.by/bitstream/123456789/6501/1/577d.pdf|аўтар=[[Віктар Уладзіміравіч Старасценка|Старостенко В. В.]], [[Алег Віктаравіч Дзячэнка|Дьяченко О. В.]]|загаловак=Католицизм на современном этапе развития белорусского общества (религиоведческий анализ)|месца=Могилев|выдавецтва=МГУ имени А. А. Кулешова|год=2018|старонак=168|isbn=978-985-568-395-8|ref=Старостенко}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква]] 82hb681r42xnyxske948rzknu9g8xgs 5199242 5199235 2026-09-14T20:04:28Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5199242 wikitext text/x-wiki {{Епархія | беларуская назва = Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага) | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = [[Беларусь]] | рэгіёны = [[Мінск]], [[Мінская вобласць]], [[Гродзенская вобласць]] (да 2026 года таксама [[Брэсцкая вобласць]]) | царква = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] | мітраполія = | царкоўная правінцыя = | епархіі-суфраганы = | архідыяканаты = | абрад = | набажэнская мова = | дата заснавання = | дата скасавання = | галоўны горад = | кафедральны сабор = | іерарх = протапрэзбітар [[Андрэй Абламейка]] | вікарныя епіскапы = | благачынняў = | прыходаў = 7 | храмаў = | манастыроў = | святароў = | плошча епархіі = | насельніцтва епархіі = | колькасць вернікаў = | доля вернікаў = | карта = | сайт = }} '''Цэнтральна-захо́дні протапрэзбітэ́рат імя́ блаславё́нага Мікала́я (Чарне́цкага)''' — адзін з двух протапрэзбітэратаў (дэканатаў) [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ). Ахоплівае тэрыторыі цэнтральных і заходніх рэгіёнаў [[Беларусь|Беларусі]] і носіць імя блаславёнага ўкраінскага біскупа-мучаніка [[Мікалай (Чарнецкі)|Мікалая Чарнецкага]]{{sfn|Старостенко|2018|с=43}}<ref name="unici">{{cite web |url=http://unici.pl/content/view/77.html |title=Беларуская Грэка-Каталіцкай Царква сёньня |author=[[Анатоль Міхайлавіч Сідарэвіч|Сідарэвіч А. М.]] |publisher=unici.pl |date=26 ліпеня 2008 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. == Структура і кіраўніцтва == Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат аб'ядноўвае грэка-каталіцкія супольнасці ([[Парафія|парафіі]]), якія знаходзяцца і дзейнічаюць на тэрыторыі горада [[Мінск]]а, а таксама [[Мінская вобласць|Мінскай]] і [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай]] абласцей (да 2026 года парафіі існавалі таксама і ў [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]){{sfn|Старостенко|2018|с=43}}<ref name="unici"/>. На чале адміністрацыйнай адзінкі стаіць дэкан (протапрэзбітар). Гэтую пасаду займае протапрэзбітар [[Андрэй Абламейка]]{{sfn|Старостенко|2018|с=43}}<ref name="unici"/>. Вышэйшае кіраўніцтва паўсядзённым жыццём дэканата, як і ўсёй Беларускай грэка-каталіцкай царквы, доўгі час ажыццяўляў архімандрыт [[Сяргей Гаек]] (з 1994 года ў якасці апостальскага візітаратара, а з 2023 года — [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|апостальскага адміністратара]])<ref name="unici"/>. 14 верасня 2026 года Папа Рымскі [[Леў XIV]] прыняў яго адстаўку ў сувязі з дасягненнем вызначанага ўзросту і прызначыў новым апостальскім адміністратарам для грэка-католікаў Беларусі айца [[Лявонцій (Тумоўскі)|Лявонція Тумоўскага]]<ref name="belsat">{{cite web |url=https://belsat.eu/95378332/novy-kiraunik-hreka-katalikou |title=Папа Леў XIV прызначыў новага кіраўніка грэка-каталікоў у Беларусі |publisher=Belsat |date=14 верасня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref>. У 2024—2025 гадах у Беларусі праходзіла маштабная перарэгістрацыя рэлігійных арганізацый згодна з новым заканадаўствам. На той момант у складзе дэканата дзейнічала 10 парафій. Пасля завяршэння працэсу, 9 красавіка 2026 года, [[Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўны суд Беларусі]] пакінуў у сіле рашэнне Брэсцкага абласнога суда аб ліквідацыі грэка-каталіцкай [[Парафія святых братоў-апосталаў Пятра і Андрэя (Брэст)|парафіі святых братоў-апосталаў Пятра і Андрэя]] ў [[Брэст|Брэсце]]. Таксама рашэннямі мясцовых улад былі ліквідаваны [[Парафія святых Кірыла і Мяфодзія (Баранавічы)|парафія святых Кірыла і Мяфодзія]] ў [[Баранавічы|Баранавічах]] і [[Парафія Маці Божай Жыровіцкай (Івацэвічы)|парафія Маці Божай Жыровіцкай]] у [[Івацэвічы|Івацэвічах]] (апошняя не здолела прайсці перарэгістрацыю). Такім чынам, усе тры грэка-каталіцкія рэлігійныя арганізацыі ў [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] былі афіцыйна ліквідаваны і пазбаўлены рэгістрацыі, а агульная колькасць парафій у Цэнтральна-заходнім протапрэзбітэрыяце скарацілася да сямі супольнасцей<ref name="katolik">{{cite web |url=https://katolik.life/bel/news/tserkov/item/5969-u-brestskaj-voblastsi-likvidavali-se-greka-katalitskiya-parafii.html |title=У Брэсцкай вобласці ліквідавалі ўсе грэка-каталіцкія парафіі |publisher=Katolik.life |date=9 красавіка 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=be}}</ref><ref name="reform">{{cite web |url=https://reform.news/v-belarusi-greko-katolicheskaja-cerkov-poterjala-chetvert-zaregistrirovannyh-prihodov/ |title=В Беларуси греко-католическая церковь потеряла четверть зарегистрированных приходов |publisher=Reform.news |date=24 чэрвеня 2026 |accessdate=14 верасня 2026 |lang=ru}}</ref>. == Спіс парафій == У склад Цэнтральна-заходняга протапрэзбітэрыята ўваходзяць 7 зарэгістраваных парафій<ref name="unici"/><ref name="reform"/>: {| class="wikitable sortable" ! Назва парафіі ! Населены пункт ! Вобласць / Горад |- | [[Парафія Праведнага Язэпа]] | [[Мінск]] | [[Мінск]] |- | [[Парафія Святога Духа (Мінск)|Парафія Святога Духа]] | [[Мінск]] | [[Мінск]] |- | [[Парафія Маці Божай Нястомнай Дапамогі (Мінск)|Парафія Маці Божай Нястомнай Дапамогі]] | [[Мінск]] | [[Мінск]] |- | [[Парафія Святога Мікалая Цудатворцы (Мінск)|Парафія Святога Мікалая Цудатворцы]] | [[Мінск]] | [[Мінск]] |- | [[Парафія Хрыста Чалавекалюбцы (Маладзечна)|Парафія Хрыста Чалавекалюбцы]] | [[Маладзечна]] | [[Мінская вобласць]] |- | [[Парафія Маці Божай Фацімскай (Гродна)|Парафія Маці Божай Фацімскай]] | [[Гродна]] | [[Гродзенская вобласць]] |- | [[Парафія Святога Язафата (Ліда)|Парафія Святога Язафата]] | [[Ліда]] | [[Гродзенская вобласць]] |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|спасылка=https://libr.msu.by/bitstream/123456789/6501/1/577d.pdf|аўтар=[[Віктар Уладзіміравіч Старасценка|Старостенко В. В.]], [[Алег Віктаравіч Дзячэнка|Дьяченко О. В.]]|загаловак=Католицизм на современном этапе развития белорусского общества (религиоведческий анализ)|месца=Могилев|выдавецтва=МГУ имени А. А. Кулешова|год=2018|старонак=168|isbn=978-985-568-395-8|ref=Старостенко}} {{Беларуская грэка-каталіцкая царква}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква]] b0niz6cemacbyd7kt61kn63gmx2ycc6 10 814616 5199221 2026-09-14T19:47:15Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Шаблон:Епархія]] у [[Шаблон:Царкоўная адміністратыўная адзінка]] 5199221 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Царкоўная адміністратыўная адзінка]] roiog25vb3higtqf3g1my2mmm14wizm 10 814617 5199223 2026-09-14T19:47:16Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Шаблон:Епархія/Дакументацыя]] у [[Шаблон:Царкоўная адміністратыўная адзінка/Дакументацыя]] 5199223 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Царкоўная адміністратыўная адзінка/Дакументацыя]] iv7e7rf1nhez0dr26w6fls0wn1xl2lb 0 814618 5199227 2026-09-14T19:53:42Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Царкоўная адміністратыўная адзінка | беларуская назва = Парафія Праведнага Язэпа | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = [[Беларусь]] | рэгіёны = [[Мінск]] | адрас = вул. Пляханава, 28/1 | царква = Бе...» 5199227 wikitext text/x-wiki {{Царкоўная адміністратыўная адзінка | беларуская назва = Парафія Праведнага Язэпа | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = [[Беларусь]] | рэгіёны = [[Мінск]] | адрас = вул. Пляханава, 28/1 | царква = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] | тып = парафія | дыяцэзія = [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|Апостальская адміністратура]] | дэканат = [[Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага)|Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат]] | абрад = [[Візантыйскі абрад|візантыйскі]] | дата заснавання = 21 верасня 1990 | галоўны храм = [[Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Мінск)|касцёл Святога Яна Хрысціцеля]] }} '''Пара́фія Пра́веднага Язэ́па''' — грэка-каталіцкая парафія ў горадзе [[Мінск]]у. Уваходзіць у склад [[Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага)|Цэнтральна-заходняга протапрэзбітэрыята]] [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ). == Гісторыя == Парафія была ўтворана 21 верасня 1990 года. Амаль адразу наваствораная супольнасць была афіцыйна прынята біскупам [[Уладзімір (Стэрнюк)|Уладзімірам Стэрнюком]] ва [[Украінская грэка-каталіцкая царква|Украінскую грэка-каталіцкую царкву]] (УГКЦ). Старшынямі рэлігійнай супольнасці ў розныя часы з'яўляліся [[Сяргей Уладзіміравіч Абламейка|Сяргей Абламейка]] (з 21 верасня 1990 года да 1995 года) і Анатоль Сёмуха. Набажэнствы парафіі традыцыйна праходзяць у памяшканні рыма-каталіцкага [[Касцёла Святога Яна Хрысціцеля (Мінск)|касцёла Святога Яна Хрысціцеля]], які знаходзіцца ў мінскім мікрараёне [[Серабранка (жылы раён, Мінск)|Серабранка]] па [[Вуліца Пляханава (Мінск)|вуліцы Пляханава]]<ref name="religare">{{cite web |url=http://www.hierarchy.religare.ru/h-uniate-belprihodi.html |title=Приходы и общины Белорусской греко-католической церкви |publisher=hierarchy.religare.ru |lang=ru |accessdate=14 верасня 2026}}</ref>. == Пробашчы і святары == Спіс пробашчаў парафіі<ref name="religare"/>: * 1990 (афіцыйна са студзеня 1994 года) — 2 верасня 1998 — айцец [[Ян Матусевіч]] (нарадзіўся ў 1948 годзе, пасвечаны ў 1974 годзе, перайшоў у каталіцтва ў 1979 годзе, пачаў служыць па візантыйскім абрадзе ў 1990 годзе). * снежань 1998 — 2009 — айцец [[Андрэй Абламейка]] (дыякан з 15 мая 1991 года, святар з 16 снежня 1998 года). * верасень 2009 — кастрычнік 2011 — айцец [[Аляксандр Аўдзяюк]] (пасля перайшоў у [[Руская праваслаўная царква|Рускую праваслаўную царкву]]). У розныя часы ў парафіі таксама служылі або служаць іншыя святары. Сярод іх айцец [[Андрэй Буйніч]], які выконваў абавязкі дыякана з 12 чэрвеня па 17 снежня 2006 года, а з 17 снежня таго ж года пачаў служыць як святар. Таксама парафію акармляў айцец [[Яўген Усошын]], які быў дыяканам з 17 снежня 2006 года і святаром з 17 чэрвеня па снежань 2007 года. Айцец [[Аляксей Філіпенка]] пачаў сваё служэнне ў супольнасці ў якасці дыякана 9 сакавіка 2013 года, а з 14 чэрвеня 2015 года з'яўляецца святаром<ref name="religare"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларуская грэка-каталіцкая царква]] [[Катэгорыя:Хрысціянства ў Мінску]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1990 годзе]] 4mvrhsr50aouxe7r4pksaqvwf1713hf 5199228 5199227 2026-09-14T19:54:06Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Беларуская грэка-каталіцкая царква]]; дададзена [[Катэгорыя:Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5199228 wikitext text/x-wiki {{Царкоўная адміністратыўная адзінка | беларуская назва = Парафія Праведнага Язэпа | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = [[Беларусь]] | рэгіёны = [[Мінск]] | адрас = вул. Пляханава, 28/1 | царква = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] | тып = парафія | дыяцэзія = [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|Апостальская адміністратура]] | дэканат = [[Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага)|Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат]] | абрад = [[Візантыйскі абрад|візантыйскі]] | дата заснавання = 21 верасня 1990 | галоўны храм = [[Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Мінск)|касцёл Святога Яна Хрысціцеля]] }} '''Пара́фія Пра́веднага Язэ́па''' — грэка-каталіцкая парафія ў горадзе [[Мінск]]у. Уваходзіць у склад [[Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага)|Цэнтральна-заходняга протапрэзбітэрыята]] [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ). == Гісторыя == Парафія была ўтворана 21 верасня 1990 года. Амаль адразу наваствораная супольнасць была афіцыйна прынята біскупам [[Уладзімір (Стэрнюк)|Уладзімірам Стэрнюком]] ва [[Украінская грэка-каталіцкая царква|Украінскую грэка-каталіцкую царкву]] (УГКЦ). Старшынямі рэлігійнай супольнасці ў розныя часы з'яўляліся [[Сяргей Уладзіміравіч Абламейка|Сяргей Абламейка]] (з 21 верасня 1990 года да 1995 года) і Анатоль Сёмуха. Набажэнствы парафіі традыцыйна праходзяць у памяшканні рыма-каталіцкага [[Касцёла Святога Яна Хрысціцеля (Мінск)|касцёла Святога Яна Хрысціцеля]], які знаходзіцца ў мінскім мікрараёне [[Серабранка (жылы раён, Мінск)|Серабранка]] па [[Вуліца Пляханава (Мінск)|вуліцы Пляханава]]<ref name="religare">{{cite web |url=http://www.hierarchy.religare.ru/h-uniate-belprihodi.html |title=Приходы и общины Белорусской греко-католической церкви |publisher=hierarchy.religare.ru |lang=ru |accessdate=14 верасня 2026}}</ref>. == Пробашчы і святары == Спіс пробашчаў парафіі<ref name="religare"/>: * 1990 (афіцыйна са студзеня 1994 года) — 2 верасня 1998 — айцец [[Ян Матусевіч]] (нарадзіўся ў 1948 годзе, пасвечаны ў 1974 годзе, перайшоў у каталіцтва ў 1979 годзе, пачаў служыць па візантыйскім абрадзе ў 1990 годзе). * снежань 1998 — 2009 — айцец [[Андрэй Абламейка]] (дыякан з 15 мая 1991 года, святар з 16 снежня 1998 года). * верасень 2009 — кастрычнік 2011 — айцец [[Аляксандр Аўдзяюк]] (пасля перайшоў у [[Руская праваслаўная царква|Рускую праваслаўную царкву]]). У розныя часы ў парафіі таксама служылі або служаць іншыя святары. Сярод іх айцец [[Андрэй Буйніч]], які выконваў абавязкі дыякана з 12 чэрвеня па 17 снежня 2006 года, а з 17 снежня таго ж года пачаў служыць як святар. Таксама парафію акармляў айцец [[Яўген Усошын]], які быў дыяканам з 17 снежня 2006 года і святаром з 17 чэрвеня па снежань 2007 года. Айцец [[Аляксей Філіпенка]] пачаў сваё служэнне ў супольнасці ў якасці дыякана 9 сакавіка 2013 года, а з 14 чэрвеня 2015 года з'яўляецца святаром<ref name="religare"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква]] [[Катэгорыя:Хрысціянства ў Мінску]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1990 годзе]] d6hjv89imkqw7082staifdq7ydnd4x2 5199231 5199228 2026-09-14T19:55:22Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква]]; дададзена [[Катэгорыя:Парафіі Беларускай грэка-каталіцкая царквы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5199231 wikitext text/x-wiki {{Царкоўная адміністратыўная адзінка | беларуская назва = Парафія Праведнага Язэпа | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = [[Беларусь]] | рэгіёны = [[Мінск]] | адрас = вул. Пляханава, 28/1 | царква = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] | тып = парафія | дыяцэзія = [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|Апостальская адміністратура]] | дэканат = [[Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага)|Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат]] | абрад = [[Візантыйскі абрад|візантыйскі]] | дата заснавання = 21 верасня 1990 | галоўны храм = [[Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Мінск)|касцёл Святога Яна Хрысціцеля]] }} '''Пара́фія Пра́веднага Язэ́па''' — грэка-каталіцкая парафія ў горадзе [[Мінск]]у. Уваходзіць у склад [[Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага)|Цэнтральна-заходняга протапрэзбітэрыята]] [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ). == Гісторыя == Парафія была ўтворана 21 верасня 1990 года. Амаль адразу наваствораная супольнасць была афіцыйна прынята біскупам [[Уладзімір (Стэрнюк)|Уладзімірам Стэрнюком]] ва [[Украінская грэка-каталіцкая царква|Украінскую грэка-каталіцкую царкву]] (УГКЦ). Старшынямі рэлігійнай супольнасці ў розныя часы з'яўляліся [[Сяргей Уладзіміравіч Абламейка|Сяргей Абламейка]] (з 21 верасня 1990 года да 1995 года) і Анатоль Сёмуха. Набажэнствы парафіі традыцыйна праходзяць у памяшканні рыма-каталіцкага [[Касцёла Святога Яна Хрысціцеля (Мінск)|касцёла Святога Яна Хрысціцеля]], які знаходзіцца ў мінскім мікрараёне [[Серабранка (жылы раён, Мінск)|Серабранка]] па [[Вуліца Пляханава (Мінск)|вуліцы Пляханава]]<ref name="religare">{{cite web |url=http://www.hierarchy.religare.ru/h-uniate-belprihodi.html |title=Приходы и общины Белорусской греко-католической церкви |publisher=hierarchy.religare.ru |lang=ru |accessdate=14 верасня 2026}}</ref>. == Пробашчы і святары == Спіс пробашчаў парафіі<ref name="religare"/>: * 1990 (афіцыйна са студзеня 1994 года) — 2 верасня 1998 — айцец [[Ян Матусевіч]] (нарадзіўся ў 1948 годзе, пасвечаны ў 1974 годзе, перайшоў у каталіцтва ў 1979 годзе, пачаў служыць па візантыйскім абрадзе ў 1990 годзе). * снежань 1998 — 2009 — айцец [[Андрэй Абламейка]] (дыякан з 15 мая 1991 года, святар з 16 снежня 1998 года). * верасень 2009 — кастрычнік 2011 — айцец [[Аляксандр Аўдзяюк]] (пасля перайшоў у [[Руская праваслаўная царква|Рускую праваслаўную царкву]]). У розныя часы ў парафіі таксама служылі або служаць іншыя святары. Сярод іх айцец [[Андрэй Буйніч]], які выконваў абавязкі дыякана з 12 чэрвеня па 17 снежня 2006 года, а з 17 снежня таго ж года пачаў служыць як святар. Таксама парафію акармляў айцец [[Яўген Усошын]], які быў дыяканам з 17 снежня 2006 года і святаром з 17 чэрвеня па снежань 2007 года. Айцец [[Аляксей Філіпенка]] пачаў сваё служэнне ў супольнасці ў якасці дыякана 9 сакавіка 2013 года, а з 14 чэрвеня 2015 года з'яўляецца святаром<ref name="religare"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Парафіі Беларускай грэка-каталіцкая царквы]] [[Катэгорыя:Хрысціянства ў Мінску]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1990 годзе]] 17fahu4d9m73htg6cvznngqkpcmm6xv 5199232 5199231 2026-09-14T19:55:34Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 дададзена [[Катэгорыя:Серабранка (жылы раён, Мінск)]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5199232 wikitext text/x-wiki {{Царкоўная адміністратыўная адзінка | беларуская назва = Парафія Праведнага Язэпа | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = [[Беларусь]] | рэгіёны = [[Мінск]] | адрас = вул. Пляханава, 28/1 | царква = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] | тып = парафія | дыяцэзія = [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|Апостальская адміністратура]] | дэканат = [[Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага)|Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат]] | абрад = [[Візантыйскі абрад|візантыйскі]] | дата заснавання = 21 верасня 1990 | галоўны храм = [[Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Мінск)|касцёл Святога Яна Хрысціцеля]] }} '''Пара́фія Пра́веднага Язэ́па''' — грэка-каталіцкая парафія ў горадзе [[Мінск]]у. Уваходзіць у склад [[Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага)|Цэнтральна-заходняга протапрэзбітэрыята]] [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ). == Гісторыя == Парафія была ўтворана 21 верасня 1990 года. Амаль адразу наваствораная супольнасць была афіцыйна прынята біскупам [[Уладзімір (Стэрнюк)|Уладзімірам Стэрнюком]] ва [[Украінская грэка-каталіцкая царква|Украінскую грэка-каталіцкую царкву]] (УГКЦ). Старшынямі рэлігійнай супольнасці ў розныя часы з'яўляліся [[Сяргей Уладзіміравіч Абламейка|Сяргей Абламейка]] (з 21 верасня 1990 года да 1995 года) і Анатоль Сёмуха. Набажэнствы парафіі традыцыйна праходзяць у памяшканні рыма-каталіцкага [[Касцёла Святога Яна Хрысціцеля (Мінск)|касцёла Святога Яна Хрысціцеля]], які знаходзіцца ў мінскім мікрараёне [[Серабранка (жылы раён, Мінск)|Серабранка]] па [[Вуліца Пляханава (Мінск)|вуліцы Пляханава]]<ref name="religare">{{cite web |url=http://www.hierarchy.religare.ru/h-uniate-belprihodi.html |title=Приходы и общины Белорусской греко-католической церкви |publisher=hierarchy.religare.ru |lang=ru |accessdate=14 верасня 2026}}</ref>. == Пробашчы і святары == Спіс пробашчаў парафіі<ref name="religare"/>: * 1990 (афіцыйна са студзеня 1994 года) — 2 верасня 1998 — айцец [[Ян Матусевіч]] (нарадзіўся ў 1948 годзе, пасвечаны ў 1974 годзе, перайшоў у каталіцтва ў 1979 годзе, пачаў служыць па візантыйскім абрадзе ў 1990 годзе). * снежань 1998 — 2009 — айцец [[Андрэй Абламейка]] (дыякан з 15 мая 1991 года, святар з 16 снежня 1998 года). * верасень 2009 — кастрычнік 2011 — айцец [[Аляксандр Аўдзяюк]] (пасля перайшоў у [[Руская праваслаўная царква|Рускую праваслаўную царкву]]). У розныя часы ў парафіі таксама служылі або служаць іншыя святары. Сярод іх айцец [[Андрэй Буйніч]], які выконваў абавязкі дыякана з 12 чэрвеня па 17 снежня 2006 года, а з 17 снежня таго ж года пачаў служыць як святар. Таксама парафію акармляў айцец [[Яўген Усошын]], які быў дыяканам з 17 снежня 2006 года і святаром з 17 чэрвеня па снежань 2007 года. Айцец [[Аляксей Філіпенка]] пачаў сваё служэнне ў супольнасці ў якасці дыякана 9 сакавіка 2013 года, а з 14 чэрвеня 2015 года з'яўляецца святаром<ref name="religare"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Парафіі Беларускай грэка-каталіцкая царквы]] [[Катэгорыя:Хрысціянства ў Мінску]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1990 годзе]] [[Катэгорыя:Серабранка (жылы раён, Мінск)]] fn94yk6qjgn7paxfs7np3t2g1qm0cfs 5199249 5199232 2026-09-14T20:06:13Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Крыніцы */ 5199249 wikitext text/x-wiki {{Царкоўная адміністратыўная адзінка | беларуская назва = Парафія Праведнага Язэпа | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = [[Беларусь]] | рэгіёны = [[Мінск]] | адрас = вул. Пляханава, 28/1 | царква = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] | тып = парафія | дыяцэзія = [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|Апостальская адміністратура]] | дэканат = [[Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага)|Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат]] | абрад = [[Візантыйскі абрад|візантыйскі]] | дата заснавання = 21 верасня 1990 | галоўны храм = [[Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Мінск)|касцёл Святога Яна Хрысціцеля]] }} '''Пара́фія Пра́веднага Язэ́па''' — грэка-каталіцкая парафія ў горадзе [[Мінск]]у. Уваходзіць у склад [[Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага)|Цэнтральна-заходняга протапрэзбітэрыята]] [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ). == Гісторыя == Парафія была ўтворана 21 верасня 1990 года. Амаль адразу наваствораная супольнасць была афіцыйна прынята біскупам [[Уладзімір (Стэрнюк)|Уладзімірам Стэрнюком]] ва [[Украінская грэка-каталіцкая царква|Украінскую грэка-каталіцкую царкву]] (УГКЦ). Старшынямі рэлігійнай супольнасці ў розныя часы з'яўляліся [[Сяргей Уладзіміравіч Абламейка|Сяргей Абламейка]] (з 21 верасня 1990 года да 1995 года) і Анатоль Сёмуха. Набажэнствы парафіі традыцыйна праходзяць у памяшканні рыма-каталіцкага [[Касцёла Святога Яна Хрысціцеля (Мінск)|касцёла Святога Яна Хрысціцеля]], які знаходзіцца ў мінскім мікрараёне [[Серабранка (жылы раён, Мінск)|Серабранка]] па [[Вуліца Пляханава (Мінск)|вуліцы Пляханава]]<ref name="religare">{{cite web |url=http://www.hierarchy.religare.ru/h-uniate-belprihodi.html |title=Приходы и общины Белорусской греко-католической церкви |publisher=hierarchy.religare.ru |lang=ru |accessdate=14 верасня 2026}}</ref>. == Пробашчы і святары == Спіс пробашчаў парафіі<ref name="religare"/>: * 1990 (афіцыйна са студзеня 1994 года) — 2 верасня 1998 — айцец [[Ян Матусевіч]] (нарадзіўся ў 1948 годзе, пасвечаны ў 1974 годзе, перайшоў у каталіцтва ў 1979 годзе, пачаў служыць па візантыйскім абрадзе ў 1990 годзе). * снежань 1998 — 2009 — айцец [[Андрэй Абламейка]] (дыякан з 15 мая 1991 года, святар з 16 снежня 1998 года). * верасень 2009 — кастрычнік 2011 — айцец [[Аляксандр Аўдзяюк]] (пасля перайшоў у [[Руская праваслаўная царква|Рускую праваслаўную царкву]]). У розныя часы ў парафіі таксама служылі або служаць іншыя святары. Сярод іх айцец [[Андрэй Буйніч]], які выконваў абавязкі дыякана з 12 чэрвеня па 17 снежня 2006 года, а з 17 снежня таго ж года пачаў служыць як святар. Таксама парафію акармляў айцец [[Яўген Усошын]], які быў дыяканам з 17 снежня 2006 года і святаром з 17 чэрвеня па снежань 2007 года. Айцец [[Аляксей Філіпенка]] пачаў сваё служэнне ў супольнасці ў якасці дыякана 9 сакавіка 2013 года, а з 14 чэрвеня 2015 года з'яўляецца святаром<ref name="religare"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Беларуская грэка-каталіцкая царква}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Парафіі Беларускай грэка-каталіцкая царквы]] [[Катэгорыя:Хрысціянства ў Мінску]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1990 годзе]] [[Катэгорыя:Серабранка (жылы раён, Мінск)]] a9pc4kzgoxqsbky8wxm68g2oanpe7bn 5199257 5199249 2026-09-14T20:09:03Z Антон 740 76022 5199257 wikitext text/x-wiki {{Царкоўная адміністратыўная адзінка | беларуская назва = Парафія Праведнага Язэпа | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = [[Беларусь]] | рэгіёны = [[Мінск]] | адрас = вул. Пляханава, 28/1 | царква = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] | тып = парафія | дыяцэзія = [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|Апостальская адміністратура]] | дэканат = [[Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага)|Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат]] | абрад = [[Візантыйскі абрад|візантыйскі]] | дата заснавання = 21 верасня 1990 | галоўны храм = [[Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Мінск)|касцёл Святога Яна Хрысціцеля]] }} '''Пара́фія Пра́веднага Язэ́па''' — грэка-каталіцкая парафія ў горадзе [[Мінск]]у. Уваходзіць у склад [[Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага)|Цэнтральна-заходняга протапрэзбітэрыята]] [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ). == Гісторыя == Парафія была ўтворана 21 верасня 1990 года. Амаль адразу наваствораная супольнасць была афіцыйна прынята біскупам [[Уладзімір (Стэрнюк)|Уладзімірам Стэрнюком]] ва [[Украінская грэка-каталіцкая царква|Украінскую грэка-каталіцкую царкву]] (УГКЦ). Старшынямі рэлігійнай супольнасці ў розныя часы з’яўляліся [[Сяргей Паўлавіч Абламейка|Сяргей Абламейка]] (з 21 верасня 1990 года да 1995 года) і Анатоль Сёмуха. Набажэнствы парафіі традыцыйна праходзяць у памяшканні рыма-каталіцкага [[Касцёла Святога Яна Хрысціцеля (Мінск)|касцёла Святога Яна Хрысціцеля]], які знаходзіцца ў мінскім мікрараёне [[Серабранка (жылы раён, Мінск)|Серабранка]] па [[Вуліца Пляханава (Мінск)|вуліцы Пляханава]]<ref name="religare">{{cite web |url=http://www.hierarchy.religare.ru/h-uniate-belprihodi.html |title=Приходы и общины Белорусской греко-католической церкви |publisher=hierarchy.religare.ru |lang=ru |accessdate=14 верасня 2026}}</ref>. == Пробашчы і святары == Спіс пробашчаў парафіі<ref name="religare"/>: * 1990 (афіцыйна са студзеня 1994 года) — 2 верасня 1998 — айцец [[Ян Матусевіч]] (нарадзіўся ў 1948 годзе, пасвечаны ў 1974 годзе, перайшоў у каталіцтва ў 1979 годзе, пачаў служыць па візантыйскім абрадзе ў 1990 годзе). * снежань 1998 — 2009 — айцец [[Андрэй Абламейка]] (дыякан з 15 мая 1991 года, святар з 16 снежня 1998 года). * верасень 2009 — кастрычнік 2011 — айцец [[Аляксандр Аўдзяюк]] (пасля перайшоў у [[Руская праваслаўная царква|Рускую праваслаўную царкву]]). У розныя часы ў парафіі таксама служылі або служаць іншыя святары. Сярод іх айцец [[Андрэй Буйніч]], які выконваў абавязкі дыякана з 12 чэрвеня па 17 снежня 2006 года, а з 17 снежня таго ж года пачаў служыць як святар. Таксама парафію акармляў айцец [[Яўген Усошын]], які быў дыяканам з 17 снежня 2006 года і святаром з 17 чэрвеня па снежань 2007 года. Айцец [[Аляксей Філіпенка]] пачаў сваё служэнне ў супольнасці ў якасці дыякана 9 сакавіка 2013 года, а з 14 чэрвеня 2015 года з’яўляецца святаром<ref name="religare"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Беларуская грэка-каталіцкая царква}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Парафіі Беларускай грэка-каталіцкая царквы]] [[Катэгорыя:Хрысціянства ў Мінску]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1990 годзе]] [[Катэгорыя:Серабранка (жылы раён, Мінск)]] 5kyh2fd4q0hzzpd3k14xo6najf1oy50 0 814619 5199230 2026-09-14T19:54:43Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Касцёл Святога Яна Боска (Мінск)]] 5199230 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Касцёл Святога Яна Боска (Мінск)]] gd606347c2hiekwbd0yzl7fvwdobzej 0 814620 5199236 2026-09-14T19:59:44Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Царкоўная адміністратыўная адзінка | беларуская назва = Парафія Маці Божай Нястомнай Дапамогі | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = [[Беларусь]] | рэгіёны = [[Мінск]] | адрас = | царква = Белару...» 5199236 wikitext text/x-wiki {{Царкоўная адміністратыўная адзінка | беларуская назва = Парафія Маці Божай Нястомнай Дапамогі | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = [[Беларусь]] | рэгіёны = [[Мінск]] | адрас = | царква = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] | тып = парафія | дыяцэзія = [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|Апостальская адміністратура]] | дэканат = [[Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага)|Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат]] | абрад = [[Візантыйскі абрад|візантыйскі]] | дата заснавання = | галоўны храм = }} '''Пара́фія Ма́ці Бо́жай Нясто́мнай Дапамо́гі''' — грэка-каталіцкая парафія ў горадзе [[Мінск]]у. Уваходзіць у склад [[Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага)|Цэнтральна-заходняга протапрэзбітэрыята]] [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ). == Гісторыя == З верасня 2012 года ў парафіі пачаў служыць іераманах-[[Рэдэмптарысты|рэдэмптарыст]] айцец [[Антон Мікалаеў]]. Пазней, 25 снежня 2012 года, пры парафіі была афіцыйна адкрыта рэдэмптарысцкая супольнасць, у якую ўвайшлі святары ўсходняга абраду Антон Мікалаеў і [[Дзмітрый Чарнель]] (Зміцер Чарнель)<ref name="religare">{{cite web |url=http://www.hierarchy.religare.ru/h-uniate-belprihodi.html |title=Приходы и общины Белорусской греко-католической церкви |publisher=hierarchy.religare.ru |lang=ru |accessdate=14 верасня 2026}}</ref>. == Пробашчы і святары == Спіс пробашчаў парафіі<ref name="religare"/>: * да 28 лютага 2009 года — протаіерэй [[Казімір Ляховіч]] (пасля вярнуўся ў лацінскі абрад). * люты 2009 — 6 сакавіка 2010 — іераманах [[Пахом (Кавалёў)|Пахом Кавалёў]] (як адміністратар). * з 6 сакавіка 2010 года — айцец [[Яўген Усошын]]. У розныя часы ў парафіі таксама служылі або служаць іншыя святары. З 6 сакавіка 2010 года вікарыем парафіі з’яўляецца іераманах [[Пахом (Кавалёў)|Пахом Кавалёў]]. У 1996—1997 і 1998—2001 гадах у супольнасці служыў дыякан [[Вадзім Заркоў]] (у 2001 годзе перайшоў у [[Беларуская праваслаўная царква|Беларускі экзархат Рускай праваслаўнай царквы]])<ref name="religare"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Парафіі Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] [[Катэгорыя:Хрысціянства ў Мінску]] gfqcfdas4j0yj6yhpb6scarvb1hcyaz 5199245 5199236 2026-09-14T20:05:05Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Крыніцы */ 5199245 wikitext text/x-wiki {{Царкоўная адміністратыўная адзінка | беларуская назва = Парафія Маці Божай Нястомнай Дапамогі | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = [[Беларусь]] | рэгіёны = [[Мінск]] | адрас = | царква = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] | тып = парафія | дыяцэзія = [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|Апостальская адміністратура]] | дэканат = [[Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага)|Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат]] | абрад = [[Візантыйскі абрад|візантыйскі]] | дата заснавання = | галоўны храм = }} '''Пара́фія Ма́ці Бо́жай Нясто́мнай Дапамо́гі''' — грэка-каталіцкая парафія ў горадзе [[Мінск]]у. Уваходзіць у склад [[Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага)|Цэнтральна-заходняга протапрэзбітэрыята]] [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ). == Гісторыя == З верасня 2012 года ў парафіі пачаў служыць іераманах-[[Рэдэмптарысты|рэдэмптарыст]] айцец [[Антон Мікалаеў]]. Пазней, 25 снежня 2012 года, пры парафіі была афіцыйна адкрыта рэдэмптарысцкая супольнасць, у якую ўвайшлі святары ўсходняга абраду Антон Мікалаеў і [[Дзмітрый Чарнель]] (Зміцер Чарнель)<ref name="religare">{{cite web |url=http://www.hierarchy.religare.ru/h-uniate-belprihodi.html |title=Приходы и общины Белорусской греко-католической церкви |publisher=hierarchy.religare.ru |lang=ru |accessdate=14 верасня 2026}}</ref>. == Пробашчы і святары == Спіс пробашчаў парафіі<ref name="religare"/>: * да 28 лютага 2009 года — протаіерэй [[Казімір Ляховіч]] (пасля вярнуўся ў лацінскі абрад). * люты 2009 — 6 сакавіка 2010 — іераманах [[Пахом (Кавалёў)|Пахом Кавалёў]] (як адміністратар). * з 6 сакавіка 2010 года — айцец [[Яўген Усошын]]. У розныя часы ў парафіі таксама служылі або служаць іншыя святары. З 6 сакавіка 2010 года вікарыем парафіі з’яўляецца іераманах [[Пахом (Кавалёў)|Пахом Кавалёў]]. У 1996—1997 і 1998—2001 гадах у супольнасці служыў дыякан [[Вадзім Заркоў]] (у 2001 годзе перайшоў у [[Беларуская праваслаўная царква|Беларускі экзархат Рускай праваслаўнай царквы]])<ref name="religare"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Беларуская грэка-каталіцкая царква}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Парафіі Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] [[Катэгорыя:Хрысціянства ў Мінску]] on1w0xahak3cy9c9mxabzpxtmdvbnwk 0 814621 5199238 2026-09-14T20:01:21Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Оламаўц]] 5199238 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Оламаўц]] fktf3edg0asxh3n244joc1jz3krrw07 10 814622 5199241 2026-09-14T20:04:13Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Навігацыйная табліца |імя = Беларуская грэка-каталіцкая царква |загаловак = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] |клас_спісаў = hlist |загаловак1 = Структура |спіс1 = * Апостальская адміністратура для вернік...» 5199241 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Беларуская грэка-каталіцкая царква |загаловак = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] |клас_спісаў = hlist |загаловак1 = Структура |спіс1 = * [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|Апостальская адміністратура]] * [[Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага)|Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат]] * [[Усходні протапрэзбітэрат імя святога Язафата|Усходні протапрэзбітэрат]] |загаловак2 = Парафіі і манастыры |спіс2 = {{Навігацыйная табліца|subgroup |загаловак1=[[Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага)|Цэнтральна-заходні]] |спіс1= * [[Парафія Праведнага Язэпа (Мінск)|Мінск (Праведнага Язэпа)]] * [[Парафія Маці Божай Нястомнай Дапамогі (Мінск)|Мінск (Маці Божай Нястомнай Дапамогі)]] * [[Парафія Святога Духа (Мінск)|Мінск (Святога Духа)]] * [[Парафія Святога Мікалая Цудатворцы (Мінск)|Мінск (Святога Мікалая Цудатворцы)]] * [[Парафія Пакрова Прасвятой Багародзіцы (Мар’іна Горка)|Мар’іна Горка]] * [[Парафія Хрыста Чалавекалюбцы (Маладзечна)|Маладзечна]] * [[Парафія Маці Божай Фацімскай (Гродна)|Гродна]] * [[Парафія Святога Язафата (Ліда)|Ліда]] * [[Парафія Святой Тройцы (Слонім)|Слонім]] * ''Ліквідаваныя:'' [[Парафія Святых братоў-апосталаў Пятра і Андрэя (Брэст)|Брэст]] * [[Парафія Святых роўнаапостальных Кірыла і Мяфодзія (Баранавічы)|Баранавічы]] * [[Парафія Маці Божай Жыровіцкай (Івацэвічы)|Івацэвічы]] |загаловак2=[[Усходні протапрэзбітэрат імя святога Язафата|Усходні]] |спіс2= * [[Парафія Уваскрасення Хрыстовага (Віцебск)|Віцебск (Уваскрасення Хрыстовага)]] * [[Парафія Хрыста Збаўцы (Віцебск)|Віцебск (Хрыста Збаўцы)]] * [[Парафія Святамучаніка Язафата (Полацк)|Полацк]] * [[Парафія Трох Свяціцеляў (Гомель)|Гомель]] * [[Парафія Бялыніцкай іконы Божай Маці (Магілёў)|Магілёў]] * ''Ліквідаваныя:'' [[Парафія Пакрова Найсвятой Багародзіцы (Орша)|Орша]] * ''Манастыры:'' [[Барысаглебскі манастыр (Полацк)|Барысаглебскі манастыр у Полацку]] * [[Свята-Увядзенскі манастыр (Полацк)|Свята-Увядзенскі манастыр]] (закрыты) |загаловак3=Замежжа |спіс3= * [[Царква Святога Кірылы Тураўскага і ўсіх святых заступнікаў беларускага народа|Лондан (Святога Кірылы Тураўскага)]] * [[Парафія Святых Пятра і Паўла (Лондан)|Лондан (Святых Пятра і Паўла)]] * [[Парафія Свяшчэннамучаніка Язафата Полацкага і Уваскрасення Хрыстовага (Антверпен)|Антверпен]] * [[Парафія Благавешчання Найсвяцейшай Багародзіцы (Прага)|Прага]] * ''Ліквідаваныя:'' [[Царква Хрыста Збавіцеля (Чыкага)|Чыкага]] }} |загаловак3 = Гісторыя і падзеі |спіс3 = * [[Брэсцкая унія]] * [[Полацкі царкоўны сабор (1839)|Полацкі царкоўны сабор 1839 года]] * [[Пратулінскія мучанікі]] * [[Гісторыя грэка-каталіцтва ў Беларусі]] |загаловак4 = Дзеячы |спіс4 = * [[Іасафат Кунцэвіч]] * [[Мікалай (Чарнецкі)]] * [[Антон Неманцэвіч]] * [[Чэслаў Сіповіч]] * [[Леў Гарошка]] * [[Аляксандр Надсан]] * [[Віктар Васілевіч Данілаў|Віктар Данілаў]] * [[Ян Матусевіч]] * [[Сяргей Гаек]] * [[Лявонцій (Тумоўскі)]] |унізе = '''[[:Катэгорыя:Беларуская грэка-каталіцкая царква]]''' }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Рэлігія]] </noinclude> shfgaw38pbbtlipr3y8r4dlkbo6rfe1 5199250 5199241 2026-09-14T20:06:21Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5199250 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Беларуская грэка-каталіцкая царква |загаловак = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] |клас_спісаў = hlist |загаловак1 = Структура |спіс1 = * [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|Апостальская адміністратура]] * [[Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага)|Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат]] * [[Усходні протапрэзбітэрат імя святога Язафата|Усходні протапрэзбітэрат]] |загаловак2 = Парафіі і манастыры |спіс2 = {{Навігацыйная табліца|subgroup |загаловак1=[[Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага)|Цэнтральна-заходні]] |спіс1= * [[Парафія Праведнага Язэпа|Мінск (Праведнага Язэпа)]] * [[Парафія Маці Божай Нястомнай Дапамогі (Мінск)|Мінск (Маці Божай Нястомнай Дапамогі)]] * [[Парафія Святога Духа (Мінск)|Мінск (Святога Духа)]] * [[Парафія Святога Мікалая Цудатворцы (Мінск)|Мінск (Святога Мікалая Цудатворцы)]] * [[Парафія Пакрова Прасвятой Багародзіцы (Мар’іна Горка)|Мар’іна Горка]] * [[Парафія Хрыста Чалавекалюбцы (Маладзечна)|Маладзечна]] * [[Парафія Маці Божай Фацімскай (Гродна)|Гродна]] * [[Парафія Святога Язафата (Ліда)|Ліда]] * [[Парафія Святой Тройцы (Слонім)|Слонім]] * ''Ліквідаваныя:'' [[Парафія Святых братоў-апосталаў Пятра і Андрэя (Брэст)|Брэст]] * [[Парафія Святых роўнаапостальных Кірыла і Мяфодзія (Баранавічы)|Баранавічы]] * [[Парафія Маці Божай Жыровіцкай (Івацэвічы)|Івацэвічы]] |загаловак2=[[Усходні протапрэзбітэрат імя святога Язафата|Усходні]] |спіс2= * [[Парафія Уваскрасення Хрыстовага (Віцебск)|Віцебск (Уваскрасення Хрыстовага)]] * [[Парафія Хрыста Збаўцы (Віцебск)|Віцебск (Хрыста Збаўцы)]] * [[Парафія Святамучаніка Язафата (Полацк)|Полацк]] * [[Парафія Трох Свяціцеляў (Гомель)|Гомель]] * [[Парафія Бялыніцкай іконы Божай Маці (Магілёў)|Магілёў]] * ''Ліквідаваныя:'' [[Парафія Пакрова Найсвятой Багародзіцы (Орша)|Орша]] * ''Манастыры:'' [[Барысаглебскі манастыр (Полацк)|Барысаглебскі манастыр у Полацку]] * [[Свята-Увядзенскі манастыр (Полацк)|Свята-Увядзенскі манастыр]] (закрыты) |загаловак3=Замежжа |спіс3= * [[Царква Святога Кірылы Тураўскага і ўсіх святых заступнікаў беларускага народа|Лондан (Святога Кірылы Тураўскага)]] * [[Парафія Святых Пятра і Паўла (Лондан)|Лондан (Святых Пятра і Паўла)]] * [[Парафія Свяшчэннамучаніка Язафата Полацкага і Уваскрасення Хрыстовага (Антверпен)|Антверпен]] * [[Парафія Благавешчання Найсвяцейшай Багародзіцы (Прага)|Прага]] * ''Ліквідаваныя:'' [[Царква Хрыста Збавіцеля (Чыкага)|Чыкага]] }} |загаловак3 = Гісторыя і падзеі |спіс3 = * [[Брэсцкая унія]] * [[Полацкі царкоўны сабор (1839)|Полацкі царкоўны сабор 1839 года]] * [[Пратулінскія мучанікі]] * [[Гісторыя грэка-каталіцтва ў Беларусі]] |загаловак4 = Дзеячы |спіс4 = * [[Іасафат Кунцэвіч]] * [[Мікалай (Чарнецкі)]] * [[Антон Неманцэвіч]] * [[Чэслаў Сіповіч]] * [[Леў Гарошка]] * [[Аляксандр Надсан]] * [[Віктар Васілевіч Данілаў|Віктар Данілаў]] * [[Ян Матусевіч]] * [[Сяргей Гаек]] * [[Лявонцій (Тумоўскі)]] |унізе = '''[[:Катэгорыя:Беларуская грэка-каталіцкая царква]]''' }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Рэлігія]] </noinclude> 7c3971a1cmyf460oc3ojrv1zdos7nmx 0 814623 5199248 2026-09-14T20:05:55Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Парафія Праведнага Язэпа]] 5199248 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Парафія Праведнага Язэпа]] b0e7kkmxcduay7apdny6uz3f3xefkj2 0 814624 5199253 2026-09-14T20:07:04Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перанёс старонку [[Абласны суд]] у [[Судовая сістэма Беларусі]] 5199253 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Судовая сістэма Беларусі]] 5fs0o21bkw9n7ot9jtk8mi2kz3nfz9q 5199255 5199253 2026-09-14T20:07:32Z JerzyKundrat 174 Мэта перасылкі зменена з [[Судовая сістэма Беларусі]] на [[Судовая сістэма Беларусі#Абласныя суды]] 5199255 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Судовая сістэма Беларусі #Абласныя суды]] d55zyiak6l6z34c1b7cablsift6axxe 0 814625 5199256 2026-09-14T20:08:39Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Царкоўная адміністратыўная адзінка | беларуская назва = Парафія Святога Духа | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = [[Беларусь]] | рэгіёны = [[Мінск]] | адрас = | царква = Беларуская грэка-каталі...» 5199256 wikitext text/x-wiki {{Царкоўная адміністратыўная адзінка | беларуская назва = Парафія Святога Духа | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = [[Беларусь]] | рэгіёны = [[Мінск]] | адрас = | царква = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] | тып = парафія | дыяцэзія = [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|Апостальская адміністратура]] | дэканат = [[Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага)|Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат]] | абрад = [[Візантыйскі абрад|візантыйскі]] | дата заснавання = снежань 2007 | галоўны храм = }} '''Пара́фія Свято́га Ду́ха''' — грэка-каталіцкая парафія ў горадзе [[Мінск]]у. Уваходзіць у склад [[Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага)|Цэнтральна-заходняга протапрэзбітэрыята]] [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ). == Гісторыя == Рэлігійная супольнасць была афіцыйна ўтворана ў снежні 2007 года<ref name="religare">{{cite web |url=http://www.hierarchy.religare.ru/h-uniate-belprihodi.html |title=Приходы и общины Белорусской греко-католической церкви |publisher=hierarchy.religare.ru |lang=ru |accessdate=14 верасня 2026}}</ref>. == Пробашчы і святары == Спіс пробашчаў парафіі<ref name="religare"/>: * са снежня 2007 года — іераманах [[Пахом (Кавалёў)|Пахом Кавалёў]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Беларуская грэка-каталіцкая царква}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Парафіі Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] [[Катэгорыя:Хрысціянства ў Мінску]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2007 годзе]] 7kdbp02rg97s2y4epdfya7uu038hond 0 814626 5199260 2026-09-14T20:11:26Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Царкоўная адміністратыўная адзінка | беларуская назва = Парафія Святога Мікалая Цудатворцы | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = [[Беларусь]] | рэгіёны = [[Мінск]] | адрас = | царква = Беларуска...» 5199260 wikitext text/x-wiki {{Царкоўная адміністратыўная адзінка | беларуская назва = Парафія Святога Мікалая Цудатворцы | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = [[Беларусь]] | рэгіёны = [[Мінск]] | адрас = | царква = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] | тып = парафія | дыяцэзія = [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|Апостальская адміністратура]] | дэканат = [[Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага)|Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат]] | абрад = [[Візантыйскі абрад|візантыйскі]] | дата заснавання = снежань 2007 | галоўны храм = }} '''Пара́фія Свято́га Мікала́я Цудатво́рцы''' — грэка-каталіцкая парафія ў горадзе [[Мінск]]у. Уваходзіць у склад [[Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага)|Цэнтральна-заходняга протапрэзбітэрыята]] [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ). == Гісторыя == Рэлігійная супольнасць была афіцыйна ўтворана ў снежні 2007 года<ref name="religare">{{cite web |url=http://www.hierarchy.religare.ru/h-uniate-belprihodi.html |title=Приходы и общины Белорусской греко-католической церкви |publisher=hierarchy.religare.ru |lang=ru |accessdate=14 верасня 2026}}</ref>. == Пробашчы і святары == Спіс пробашчаў парафіі<ref name="religare"/>: * са снежня 2007 года — айцец [[Яўген Усошын]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Беларуская грэка-каталіцкая царква}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Парафіі Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] [[Катэгорыя:Хрысціянства ў Мінску]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2007 годзе]] 3kc1jd2p16bdrt77fqh4p1nnuiejhvi 14 814627 5199262 2026-09-14T20:12:41Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Дзяржаўны лад Беларусі]]» 5199262 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Дзяржаўны лад Беларусі]] 156huo7nqg6acyg7x6viywlb62co9lp 5199263 5199262 2026-09-14T20:15:03Z JerzyKundrat 174 5199263 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Дзяржаўны лад Беларусі]] [[Катэгорыя:Судовыя сістэмы паводле краін|Беларусь]] ddretagqlxuc9xwhkef80wo9djudamo 5199272 5199263 2026-09-14T20:21:57Z JerzyKundrat 174 5199272 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Дзяржаўны лад Беларусі]] [[Катэгорыя:Судовыя сістэмы паводле краін|Беларусь]] [[Катэгорыя:Права Беларусі]] 3zvwe34saq8cmm9k730no4wh65rwzt5 0 814628 5199267 2026-09-14T20:19:53Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Судовая сістэма Беларусі]] 5199267 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Судовая сістэма Беларусі]] 5fs0o21bkw9n7ot9jtk8mi2kz3nfz9q 0 814629 5199268 2026-09-14T20:20:35Z BilboBeggins 88144 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/154937466|Бассетт, Анджела]]» 5199268 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}}'''Анджэла Басет''' ({{Lang-en|Angela Evelyn Bassett}}, нар. [[16 жніўня|16 августа]] [[1958]], [[Гарлем]], [[Нью-Ёрк|Нью-Йорк]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|США]]) — амерыканская [[актрыса]] і прадзюсар. Яна атрымала шмат узнагарод, у тым улiку [[Прайм-таймавая прэмія «Эмі»|прайм-таймавую прэмiю «Эми»]] и дзве прэмii «[[Залаты глобус|Золотой глобус]]», а таксама дзве намiнацыi на «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]». У 2024 годзе яна атрымала ганаровую прэмiю «Оскар». == Зноскі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Кінаактрысы ЗША]] [[Катэгорыя:Ганаровыя дактары Ельскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Галівудская алея славы]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты ганаровай прэміі «Оскар»]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ельскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Прадзюсары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Прадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Прадзюсары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэжысёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэжысёры ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы агучвання ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гарлеме]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1958 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 16 жніўня]] omj46svet2fd0m34ymj57ahzs61gw24 5199274 5199268 2026-09-14T20:22:53Z BilboBeggins 88144 5199274 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Анджэла Басет''' ({{Lang-en|Angela Evelyn Bassett}}, нар. [[16 жніўня|16 августа]] [[1958]], [[Гарлем]], [[Нью-Ёрк|Нью-Йорк]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|США]]) — амерыканская [[актрыса]] і прадзюсар. Яна атрымала шмат узнагарод, у тым улiку [[Прайм-таймавая прэмія «Эмі»|прайм-таймавую прэмiю «Эми»]] и дзве прэмii «[[Залаты глобус|Золотой глобус]]», а таксама дзве намiнацыi на «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]». У 2024 годзе яна атрымала ганаровую прэмiю «Оскар»<ref>[https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-66029360 Angela Bassett: Black Panther actress to receive honorary Oscar]</ref>. == Зноскі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Кінаактрысы ЗША]] [[Катэгорыя:Ганаровыя дактары Ельскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Галівудская алея славы]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты ганаровай прэміі «Оскар»]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ельскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Прадзюсары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Прадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Прадзюсары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэжысёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэжысёры ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы агучвання ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гарлеме]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1958 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 16 жніўня]] 5k1b0lju4wnnd3zht1mzofy0aqamfd7 5199275 5199274 2026-09-14T20:23:28Z BilboBeggins 88144 5199275 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Анджэла Басет''' ({{Lang-en|Angela Evelyn Bassett}}, нар. [[16 жніўня|16 августа]] [[1958]], [[Гарлем]], [[Нью-Ёрк|Нью-Йорк]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|США]]) — амерыканская [[актрыса]] і прадзюсар. Яна атрымала шмат узнагарод, у тым улiку [[Прайм-таймавая прэмія «Эмі»|прайм-таймавую прэмiю «Эми»]] i дзве прэмii «[[Залаты глобус|Золотой глобус]]», а таксама дзве намiнацыi на «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]». У 2024 годзе яна атрымала ганаровую прэмiю «Оскар»<ref>[https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-66029360 Angela Bassett: Black Panther actress to receive honorary Oscar]</ref>. == Зноскі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Кінаактрысы ЗША]] [[Катэгорыя:Ганаровыя дактары Ельскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Галівудская алея славы]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты ганаровай прэміі «Оскар»]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ельскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Прадзюсары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Прадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Прадзюсары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэжысёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэжысёры ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы агучвання ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гарлеме]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1958 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 16 жніўня]] s2m7x53x87snb6plfxctl09301g7n9k 5199278 5199275 2026-09-14T20:27:37Z BilboBeggins 88144 5199278 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Анджэла Басет''' ({{Lang-en|Angela Evelyn Bassett}}, нар. [[16 жніўня]] [[1958]], [[Гарлем]], [[Нью-Ёрк|Нью-Йорк]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|США]]) — амерыканская [[актрыса]] і прадзюсар. Яна атрымала шмат узнагарод, у тым улiку [[Прайм-таймавая прэмія «Эмі»|прайм-таймавую прэмiю «Эми»]] i дзве прэмii «[[Залаты глобус|Золотой глобус]]», а таксама дзве намiнацыi на «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]». У 2024 годзе яна атрымала ганаровую прэмiю «Оскар»<ref>[https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-66029360 Angela Bassett: Black Panther actress to receive honorary Oscar]</ref>. == Зноскі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Кінаактрысы ЗША]] [[Катэгорыя:Ганаровыя дактары Ельскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Галівудская алея славы]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты ганаровай прэміі «Оскар»]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ельскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Прадзюсары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Прадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Прадзюсары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэжысёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэжысёры ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы агучвання ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гарлеме]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1958 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 16 жніўня]] 9kqbfp3ziyp3ggo6xk073ioq8u3vzpc 5199279 5199278 2026-09-14T20:28:02Z BilboBeggins 88144 5199279 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Анджэла Басет''' ({{Lang-en|Angela Evelyn Bassett}}, нар. [[16 жніўня]] [[1958]], [[Гарлем]], [[Нью-Ёрк|Нью-Йорк]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|США]]) — амерыканская [[актрыса]] і прадзюсар. Яна атрымала шмат узнагарод, у тым лiку [[Прайм-таймавая прэмія «Эмі»|прайм-таймавую прэмiю «Эми»]] i дзве прэмii «[[Залаты глобус|Золотой глобус]]», а таксама дзве намiнацыi на «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]». У 2024 годзе яна атрымала ганаровую прэмiю «Оскар»<ref>[https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-66029360 Angela Bassett: Black Panther actress to receive honorary Oscar]</ref>. == Зноскі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Кінаактрысы ЗША]] [[Катэгорыя:Ганаровыя дактары Ельскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Галівудская алея славы]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты ганаровай прэміі «Оскар»]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ельскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Прадзюсары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Прадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Прадзюсары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэжысёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэжысёры ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы агучвання ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гарлеме]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1958 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 16 жніўня]] kzrn7z6o35tikix09ueqbf3xgmg4j98 5199297 5199279 2026-09-14T21:11:05Z JerzyKundrat 174 5199297 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Анджэла Басет''' ({{Lang-en|Angela Bassett}}, {{ВД-Прэамбула}}) — амерыканская [[актрыса]] і прадзюсар. Яна атрымала шмат узнагарод, у тым лiку [[Прайм-таймавая прэмія «Эмі»|прайм-таймавую прэмiю «Эмі»]] i дзве прэмii «[[Залаты глобус]]», а таксама дзве намiнацыi на «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]». У 2024 годзе яна атрымала ганаровую прэмiю «Оскар»<ref>[https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-66029360 Angela Bassett: Black Panther actress to receive honorary Oscar]</ref>. == Зноскі == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Басет Анджэла}} [[Катэгорыя:Кінаактрысы ЗША]] [[Катэгорыя:Ганаровыя дактары Ельскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Галівудская алея славы]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты ганаровай прэміі «Оскар»]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ельскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Прадзюсары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Прадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Прадзюсары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэжысёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэжысёры ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы агучвання ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра ЗША]] sjxwyb6mw7gmv2ky378qo7gqz6uay8n 5199298 5199297 2026-09-14T21:11:26Z JerzyKundrat 174 5199298 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Анджэла Басет''' ({{Lang-en|Angela Bassett}}, {{ВД-Прэамбула}}) — амерыканская [[актрыса]] і прадзюсар. Яна атрымала шмат узнагарод, у тым лiку [[Прайм-таймавая прэмія «Эмі»|прайм-таймавую прэмiю «Эмі»]] i дзве прэмii «[[Залаты глобус]]», а таксама дзве намiнацыi на «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]». У 2024 годзе яна атрымала ганаровую прэмiю «Оскар»<ref>[https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-66029360 Angela Bassett: Black Panther actress to receive honorary Oscar]</ref>. == Зноскі == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Басет Анджэла}} [[Катэгорыя:Кінаактрысы ЗША]] [[Катэгорыя:Ганаровыя дактары Ельскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Галівудская алея славы]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты ганаровай прэміі «Оскар»]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ельскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Прадзюсары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Прадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэжысёры ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы агучвання ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра ЗША]] t9c3hgvdj3yw47r8f6grxu73pm02bgj 5199353 5199298 2026-09-15T06:38:59Z M.L.Bot 261 5199353 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Анджэла Басет''' ({{Lang-en|Angela Bassett}}, {{ВД-Прэамбула}}) — амерыканская [[актрыса]] і прадзюсар. Атрымальніца многіх узнагарод, у тым лiку [[Прайм-таймавая прэмія «Эмі»|прайм-таймавую прэмiю «Эмі»]] i дзве прэмii «[[Залаты глобус]]», а таксама дзве намiнацыi на «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]». У 2024 годзе атрымала ганаровую прэмiю «Оскар»<ref>[https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-66029360 Angela Bassett: Black Panther actress to receive honorary Oscar]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Басет Анджэла}} [[Катэгорыя:Кінаактрысы ЗША]] [[Катэгорыя:Ганаровыя дактары Ельскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Галівудская алея славы]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты ганаровай прэміі «Оскар»]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ельскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Прадзюсары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Прадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэжысёры ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы агучвання ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра ЗША]] ou4qlku7ytqx2mhqt5qb9m661fy7cdr 0 814630 5199282 2026-09-14T20:33:21Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Забарона літоўскага друку]] 5199282 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Забарона літоўскага друку]] gyqrvghuwi3n9b011oi74wu0i5zs8pu 0 814631 5199287 2026-09-14T20:37:35Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перайменаваў старонку [[Алюмінію аксід]] у [[Аксід алюмінію]] па-над перасылкай: Больш распаўсюджаная назва 5199287 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Аксід алюмінію]] asvbh9pym87njouhti1jtrojngirb0p 0 814632 5199311 2026-09-15T05:32:46Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{значэнні2|Нью-Лондан}} {{НП}} '''Нью-Лондан''' ({{lang-en|New London}}) — партовы горад на паўночна-ўсходнім узбярэжжы [[ЗША]]. Знаходзіцца ў [[Нью-Лондан (акруга)|акрузе Нью-Лондан]] у штаце [[Канектыкут]] у вусці ракі [[Тэмс (рака, упадае ў Рок-Айленд)|Тэмс]]. У горадзе разм...» 5199311 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Нью-Лондан}} {{НП}} '''Нью-Лондан''' ({{lang-en|New London}}) — партовы горад на паўночна-ўсходнім узбярэжжы [[ЗША]]. Знаходзіцца ў [[Нью-Лондан (акруга)|акрузе Нью-Лондан]] у штаце [[Канектыкут]] у вусці ракі [[Тэмс (рака, упадае ў Рок-Айленд)|Тэмс]]. У горадзе размешчаны два каледжы (Канектыкут-каледж і Мітчэл-каледж) і Ваенная акадэмія берагавой аховы ЗША, а таксама база Берагавой аховы. У Гротане, прыгарадзе Нью-Лондана, размешчана найбуйнейшая ў ЗША верф па будаўніцтве атамных падводных лодак. У Гротане таксама знаходзіцца асноўная база падводных лодак ВМС ЗША на ўсходнім узбярэжжы. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Гарады Канектыкута]] 2z9y3pzqkaj1xgh49t6nfgb4up1vg0e 5199312 5199311 2026-09-15T05:34:35Z Autumndancer 168015 5199312 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Нью-Лондан}} {{НП}} '''Нью-Лондан''' ({{lang-en|New London}}) — партовы горад на паўночна-ўсходнім узбярэжжы [[ЗША]]. Знаходзіцца ў [[Нью-Лондан (акруга)|акрузе Нью-Лондан]] у штаце [[Канектыкут]] у вусці ракі [[Тэмс (рака, упадае ў Рок-Айленд)|Тэмс]]. У горадзе размешчаны два каледжы (Канектыкут-каледж і Мітчэл-каледж) і Ваенная акадэмія берагавой аховы ЗША, а таксама база Берагавой аховы. У Гротане, прыгарадзе Нью-Лондана, размешчана найбуйнейшая ў ЗША верф па будаўніцтве атамных падводных лодак. У Гротане таксама знаходзіцца асноўная база падводных лодак ВМС ЗША на ўсходнім узбярэжжы. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Глен Хедлі]], амерыканская актрыса == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Гарады Канектыкута]] enqo589rxwdrcdjrjckiehtmmq73ym7 0 814633 5199313 2026-09-15T05:35:18Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «* [[Нью-Лондан (Канектыкут)]] * [[Нью-Лондан (Тэхас)]] {{неадназначнасць}}» 5199313 wikitext text/x-wiki * [[Нью-Лондан (Канектыкут)]] * [[Нью-Лондан (Тэхас)]] {{неадназначнасць}} kqsa3hzoh12furjr5twyi04fhs6rhjb 0 814634 5199316 2026-09-15T05:46:36Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Павел Васілевіч Абросімаў''' ({{lang-ru|Па́вел Васи́льевич Абро́симов}}) — расійскі архітэктар. == Біяграфія == Вучыўся ў Ленінградскай АМ (1923—25). Адказны сакратар Саюза архітэктараў СССР (1955—61). Адзін з аўтараў будынкаў СМ Украіны ў Кіеве (1934—39), Ма...» 5199316 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Павел Васілевіч Абросімаў''' ({{lang-ru|Па́вел Васи́льевич Абро́симов}}) — расійскі архітэктар. == Біяграфія == Вучыўся ў Ленінградскай АМ (1923—25). Адказны сакратар Саюза архітэктараў СССР (1955—61). Адзін з аўтараў будынкаў СМ Украіны ў Кіеве (1934—39), Маскоўскага ўніверсітэта ([[Сталінская прэмія]] 1949) і інш. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Абросімаў}} [[Катэгорыя:Архітэктары Расіі]] a7oa710u4rybb3iv50oofq2t12po7mt 5199318 5199316 2026-09-15T05:49:27Z Autumndancer 168015 5199318 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Павел Васілевіч Абросімаў''' ({{lang-ru|Па́вел Васи́льевич Абро́симов}}; {{ВД-Прэамбула}}) — расійскі [[архітэктар]]. == Біяграфія == Вучыўся ў Ленінградскай АМ (1923—25). Адказны сакратар Саюза архітэктараў СССР (1955—61). Адзін з аўтараў будынкаў СМ Украіны ў Кіеве (1934—39), Маскоўскага ўніверсітэта ([[Сталінская прэмія]] 1949) і інш. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Абросімаў}} [[Катэгорыя:Архітэктары Расіі]] 4d2j2ntu98c2vqfmz7bdhprovk0dt4t 5199319 5199318 2026-09-15T05:50:17Z Autumndancer 168015 5199319 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Павел Васілевіч Абросімаў''' ({{lang-ru|Па́вел Васи́льевич Абро́симов}}; {{ВД-Прэамбула}}) — расійскі [[архітэктар]]. == Біяграфія == Вучыўся ў Ленінградскай АМ (1923—25). Адказны сакратар Саюза архітэктараў СССР (1955—61). Адзін з аўтараў будынкаў СМ Украіны ў Кіеве (1934—39), Маскоўскага ўніверсітэта ([[Сталінская прэмія]] 1949) і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Абросімаў Павел Васілевіч|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Абросімаў}} [[Катэгорыя:Архітэктары Расіі]] akl71hu1wa92f0955wfr7cote66cm2j 5199320 5199319 2026-09-15T05:55:24Z Autumndancer 168015 дапаўненне 5199320 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Павел Васілевіч Абросімаў''' ({{lang-ru|Па́вел Васи́льевич Абро́симов}}; {{ВД-Прэамбула}}) — расійскі [[архітэктар]]. == Біяграфія == Вучыўся ў Ленінградскай АМ (1923—25). Пачатак практычнай дзейнасці П. В. Абросімава адносіцца да 1924 года, калі ён яшчэ студэнтам спрабуе свае сілы ў галіне праектавання ў вытворчым аддзеле Акадэміі мастацтваў, супрацоўнічае ў майстэрні [[Уладзімір Аляксеевіч Шчуко|У. А. Шчуко]] і С. С. Серафімава. Пасля заканчэння інстытута Акісімаў паступае на працу ў архітэктурныя майстэрні Ленсавета (майстэрня Р. А. Сіманава) і працуе там з 1927 па 1933 год. Адначасова ўдзельнічае ў шэрагу архітэктурных конкурсаў у архітэктурных работах акадэміка У. А. Шчуко, А. Я. Белагруда, С. С. Серафімава, Р. А. Сіманава, У суаўтарстве з Т. Д. Кацэнеленбоген (пры кансультацыі Р. А. Сіманава) у 1929 годзе самастойна ўдзельнічае ва ўсесаюзным конкурсе і распрацоўвае праект жылога масіва транспартнай акадэміі РЖСКТ «Ленінградскі друкар» і атрымлівае 3-ю прэмію. Першую прэмію атрымлівае Левінсан Я. А. у суаўтарстве з Фаміным І. І. Разам з архітэктарамі Р. А. Сіманавым, А. Ф. Хракавым і іншымі ён праектуе і будуе шэраг жылых комплексаў і асобных будынкаў, сярод якіх жылы дом былога Таварыства былых паліткатаржан (пабудаваны ў 1930—1933 гадах) помнік архітэктуры (зноў выяўлены аб'ект). Да гэтага ж часу адносяцца праекты стадыёна ў Баку (конкурсны праект, 1-я прэмія, сумесна з архітэктарамі А. Я. Аркіным і В. Б. Мянькомавай, 1930 г.), заводаўпраўлення металургічнага завода ў Кузбасе (сумесна з архітэктарамі Л. М. Паляковым і А. Ф. Х.1, Х. Ф. Х., 1930). Свярдлоўску 1931, заводаўпраўленне цэнтральных трамвайных майстэрняў капітальнага рамонту ва Удзельнай (сумесна з А. Ф. Хракавым, 1931 г.), цэнтральныя трамвайныя майстэрні ва Удзельнай (сумесна з А. Ф. Хракавым, 1931 г.). У 1932 годзе ўдзельнічае сумесна з групай архітэктараў (В. Б. Лесман, В. В. Сцяпанаў, І. В. Ткачэнка, А. Ф. Хракаў) у конкурсным праекце Цэнтральнага заапарка ў Ленінградзе, дзе атрымлівае другую прэмію. На [[Кронверкскі праспект|Кронверкскім праспекце]], 9 у суаўтарстве з Р. А. Сіманавым ён праектуе комплекс будынкаў Інстытута сігналізацыі і сувязі, пасля Транспартнай акадэміі (праект 1932 года, пабудаваны ў 1933—1935 гг.) помнік архітэктуры (ізноў выяўлены аб'ект). Адказны сакратар Саюза архітэктараў СССР (1955—61). Адзін з аўтараў будынкаў СМ Украіны ў Кіеве (1934—39), Маскоўскага ўніверсітэта ([[Сталінская прэмія]] 1949) і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Абросімаў Павел Васілевіч|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Абросімаў}} [[Катэгорыя:Архітэктары Расіі]] 65pnjh9c982lp5w5vqfwm962hdneoii 5199322 5199320 2026-09-15T05:57:29Z Autumndancer 168015 5199322 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Абросімаў}} {{Асоба}} '''Павел Васілевіч Абросімаў''' ({{lang-ru|Па́вел Васи́льевич Абро́симов}}; {{ВД-Прэамбула}}) — расійскі [[архітэктар]]. == Біяграфія == Вучыўся ў Ленінградскай АМ (1923—25). Пачатак практычнай дзейнасці П. В. Абросімава адносіцца да 1924 года, калі ён яшчэ студэнтам спрабуе свае сілы ў галіне праектавання ў вытворчым аддзеле Акадэміі мастацтваў, супрацоўнічае ў майстэрні [[Уладзімір Аляксеевіч Шчуко|У. А. Шчуко]] і С. С. Серафімава. Пасля заканчэння інстытута Акісімаў паступае на працу ў архітэктурныя майстэрні Ленсавета (майстэрня Р. А. Сіманава) і працуе там з 1927 па 1933 год. Адначасова ўдзельнічае ў шэрагу архітэктурных конкурсаў у архітэктурных работах акадэміка У. А. Шчуко, А. Я. Белагруда, С. С. Серафімава, Р. А. Сіманава, У суаўтарстве з Т. Д. Кацэнеленбоген (пры кансультацыі Р. А. Сіманава) у 1929 годзе самастойна ўдзельнічае ва ўсесаюзным конкурсе і распрацоўвае праект жылога масіва транспартнай акадэміі РЖСКТ «Ленінградскі друкар» і атрымлівае 3-ю прэмію. Першую прэмію атрымлівае Левінсан Я. А. у суаўтарстве з Фаміным І. І. Разам з архітэктарамі Р. А. Сіманавым, А. Ф. Хракавым і іншымі ён праектуе і будуе шэраг жылых комплексаў і асобных будынкаў, сярод якіх жылы дом былога Таварыства былых паліткатаржан (пабудаваны ў 1930—1933 гадах) помнік архітэктуры (зноў выяўлены аб'ект). Да гэтага ж часу адносяцца праекты стадыёна ў Баку (конкурсны праект, 1-я прэмія, сумесна з архітэктарамі А. Я. Аркіным і В. Б. Мянькомавай, 1930 г.), заводаўпраўлення металургічнага завода ў Кузбасе (сумесна з архітэктарамі Л. М. Паляковым і А. Ф. Х.1, Х. Ф. Х., 1930). Свярдлоўску 1931, заводаўпраўленне цэнтральных трамвайных майстэрняў капітальнага рамонту ва Удзельнай (сумесна з А. Ф. Хракавым, 1931 г.), цэнтральныя трамвайныя майстэрні ва Удзельнай (сумесна з А. Ф. Хракавым, 1931 г.). У 1932 годзе ўдзельнічае сумесна з групай архітэктараў (В. Б. Лесман, В. В. Сцяпанаў, І. В. Ткачэнка, А. Ф. Хракаў) у конкурсным праекце Цэнтральнага заапарка ў Ленінградзе, дзе атрымлівае другую прэмію. На [[Кронверкскі праспект|Кронверкскім праспекце]], 9 у суаўтарстве з Р. А. Сіманавым ён праектуе комплекс будынкаў Інстытута сігналізацыі і сувязі, пасля Транспартнай акадэміі (праект 1932 года, пабудаваны ў 1933—1935 гг.) помнік архітэктуры (ізноў выяўлены аб'ект). Адказны сакратар Саюза архітэктараў СССР (1955—61). Адзін з аўтараў будынкаў СМ Украіны ў Кіеве (1934—39), Маскоўскага ўніверсітэта ([[Сталінская прэмія]] 1949) і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Абросімаў Павел Васілевіч|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Абросімаў}} [[Катэгорыя:Архітэктары Расіі]] izzt824elvaivziyc4ql90av3f9414p 5199323 5199322 2026-09-15T05:58:32Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5199323 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Абросімаў}} {{Асоба}} '''Павел Васілевіч Абросімаў''' ({{lang-ru|Па́вел Васи́льевич Абро́симов}}; {{ВД-Прэамбула}}) — расійскі [[архітэктар]]. == Біяграфія == Вучыўся ў Ленінградскай АМ (1923—25). Пачатак практычнай дзейнасці П. В. Абросімава адносіцца да 1924 года, калі ён яшчэ студэнтам спрабуе свае сілы ў галіне праектавання ў вытворчым аддзеле Акадэміі мастацтваў, супрацоўнічае ў майстэрні [[Уладзімір Аляксеевіч Шчуко|У. А. Шчуко]] і С. С. Серафімава. Пасля заканчэння інстытута Акісімаў паступае на працу ў архітэктурныя майстэрні Ленсавета (майстэрня Р. А. Сіманава) і працуе там з 1927 па 1933 год. Адначасова ўдзельнічае ў шэрагу архітэктурных конкурсаў у архітэктурных работах акадэміка У. А. Шчуко, А. Я. Белагруда, С. С. Серафімава, Р. А. Сіманава, У суаўтарстве з [[Тамара Давыдаўна Кацэнеленбоген|Т. Д. Кацэнеленбоген]] (пры кансультацыі Р. А. Сіманава) у 1929 годзе самастойна ўдзельнічае ва ўсесаюзным конкурсе і распрацоўвае праект жылога масіва транспартнай акадэміі РЖСКТ «Ленінградскі друкар» і атрымлівае 3-ю прэмію. Першую прэмію атрымлівае Левінсан Я. А. у суаўтарстве з Фаміным І. І. Разам з архітэктарамі Р. А. Сіманавым, А. Ф. Хракавым і іншымі ён праектуе і будуе шэраг жылых комплексаў і асобных будынкаў, сярод якіх жылы дом былога Таварыства былых паліткатаржан (пабудаваны ў 1930—1933 гадах) помнік архітэктуры (зноў выяўлены аб'ект). Да гэтага ж часу адносяцца праекты стадыёна ў [[Баку]] (конкурсны праект, 1-я прэмія, сумесна з архітэктарамі А. Я. Аркіным і В. Б. Мянькомавай, 1930 г.), заводаўпраўлення металургічнага завода ў Кузбасе (сумесна з архітэктарамі Л. М. Паляковым і А. Ф. Х.1, Х. Ф. Х., 1930). Свярдлоўску 1931, заводаўпраўленне цэнтральных трамвайных майстэрняў капітальнага рамонту ва Удзельнай (сумесна з А. Ф. Хракавым, 1931 г.), цэнтральныя трамвайныя майстэрні ва Удзельнай (сумесна з А. Ф. Хракавым, 1931 г.). У 1932 годзе ўдзельнічае сумесна з групай архітэктараў (В. Б. Лесман, В. В. Сцяпанаў, І. В. Ткачэнка, А. Ф. Хракаў) у конкурсным праекце Цэнтральнага заапарка ў Ленінградзе, дзе атрымлівае другую прэмію. На [[Кронверкскі праспект|Кронверкскім праспекце]], 9 у суаўтарстве з Р. А. Сіманавым ён праектуе комплекс будынкаў Інстытута сігналізацыі і сувязі, пасля Транспартнай акадэміі (праект 1932 года, пабудаваны ў 1933—1935 гг.) помнік архітэктуры (ізноў выяўлены аб'ект). Адказны сакратар Саюза архітэктараў СССР (1955—61). Адзін з аўтараў будынкаў СМ Украіны ў Кіеве (1934—39), Маскоўскага ўніверсітэта ([[Сталінская прэмія]] 1949) і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Абросімаў Павел Васілевіч|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Абросімаў}} [[Катэгорыя:Архітэктары Расіі]] 0d9ieh6jn10vcse8uir83w1tw3v4dha 5199324 5199323 2026-09-15T05:59:26Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5199324 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Абросімаў}} {{Асоба}} '''Павел Васілевіч Абросімаў''' ({{lang-ru|Па́вел Васи́льевич Абро́симов}}; {{ВД-Прэамбула}}) — расійскі [[архітэктар]]. == Біяграфія == Вучыўся ў Ленінградскай АМ (1923—25). Пачатак практычнай дзейнасці П. В. Абросімава адносіцца да 1924 года, калі ён яшчэ студэнтам спрабуе свае сілы ў галіне праектавання ў вытворчым аддзеле Акадэміі мастацтваў, супрацоўнічае ў майстэрні [[Уладзімір Аляксеевіч Шчуко|У. А. Шчуко]] і С. С. Серафімава. Пасля заканчэння інстытута Акісімаў паступае на працу ў архітэктурныя майстэрні Ленсавета (майстэрня Р. А. Сіманава) і працуе там з 1927 па 1933 год. Адначасова ўдзельнічае ў шэрагу архітэктурных конкурсаў у архітэктурных работах акадэміка У. А. Шчуко, А. Я. Белагруда, С. С. Серафімава, Р. А. Сіманава, У суаўтарстве з [[Тамара Давыдаўна Кацэнеленбоген|Т. Д. Кацэнеленбоген]] (пры кансультацыі Р. А. Сіманава) у 1929 годзе самастойна ўдзельнічае ва ўсесаюзным конкурсе і распрацоўвае праект жылога масіва транспартнай акадэміі РЖСКТ «Ленінградскі друкар» і атрымлівае 3-ю прэмію. Першую прэмію атрымлівае [[Яўген Адольфавіч Левінсон|Левінсон Я. А.]] у суаўтарстве з Фаміным І. І. Разам з архітэктарамі Р. А. Сіманавым, А. Ф. Хракавым і іншымі ён праектуе і будуе шэраг жылых комплексаў і асобных будынкаў, сярод якіх жылы дом былога Таварыства былых паліткатаржан (пабудаваны ў 1930—1933 гадах) помнік архітэктуры (зноў выяўлены аб'ект). Да гэтага ж часу адносяцца праекты стадыёна ў [[Баку]] (конкурсны праект, 1-я прэмія, сумесна з архітэктарамі А. Я. Аркіным і В. Б. Мянькомавай, 1930 г.), заводаўпраўлення металургічнага завода ў Кузбасе (сумесна з архітэктарамі Л. М. Паляковым і А. Ф. Х.1, Х. Ф. Х., 1930). Свярдлоўску 1931, заводаўпраўленне цэнтральных трамвайных майстэрняў капітальнага рамонту ва Удзельнай (сумесна з А. Ф. Хракавым, 1931 г.), цэнтральныя трамвайныя майстэрні ва Удзельнай (сумесна з А. Ф. Хракавым, 1931 г.). У 1932 годзе ўдзельнічае сумесна з групай архітэктараў (В. Б. Лесман, В. В. Сцяпанаў, І. В. Ткачэнка, А. Ф. Хракаў) у конкурсным праекце Цэнтральнага заапарка ў Ленінградзе, дзе атрымлівае другую прэмію. На [[Кронверкскі праспект|Кронверкскім праспекце]], 9 у суаўтарстве з Р. А. Сіманавым ён праектуе комплекс будынкаў Інстытута сігналізацыі і сувязі, пасля Транспартнай акадэміі (праект 1932 года, пабудаваны ў 1933—1935 гг.) помнік архітэктуры (ізноў выяўлены аб'ект). Адказны сакратар Саюза архітэктараў СССР (1955—61). Адзін з аўтараў будынкаў СМ Украіны ў Кіеве (1934—39), Маскоўскага ўніверсітэта ([[Сталінская прэмія]] 1949) і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Абросімаў Павел Васілевіч|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Абросімаў}} [[Катэгорыя:Архітэктары Расіі]] b2g61vmlcb5v9jbyf6yi6gg9mq636cx 0 814635 5199317 2026-09-15T05:47:27Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Павел Васілевіч Абросімаў]] 5199317 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Павел Васілевіч Абросімаў]] ckx3jaa8jz43qjzx4gtu00mcv8n42jn 0 814636 5199325 2026-09-15T06:01:10Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Абрэнавічы]] 5199325 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Абрэнавічы]] akudwe0zq5p0z0e8frwsj70wilnee1v 0 814637 5199327 2026-09-15T06:04:27Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Ахмедхан Абу-Бакар''' ({{lang-dar|ГӀяхӀмадхан Абу-Бакар}};) - даргінскі [[пісьменнік]]. Народны пісьменнік Дагестана (1969). == Біяграфія == Скончыў [[Літаратурны інстытут імя Горкага]] (1956). Аўтар аповесцяў «Даргінскія дзяўчаты» (1958), «Каралі для маёй Серміназ» (1965),...» 5199327 wikitext text/x-wiki '''Ахмедхан Абу-Бакар''' ({{lang-dar|ГӀяхӀмадхан Абу-Бакар}};) - даргінскі [[пісьменнік]]. Народны пісьменнік Дагестана (1969). == Біяграфія == Скончыў [[Літаратурны інстытут імя Горкага]] (1956). Аўтар аповесцяў «Даргінскія дзяўчаты» (1958), «Каралі для маёй Серміназ» (1965), «Сонца ў «Арліным гняздзе» (1975), «Мама, запалі сонца» (1983) і інш. Нац. каларыт у яго творах падкрэсліваюць шматлікія фальклорныя элементы (прытчы, легенды, анекдоты). Выступаў як драматург, кінадраматург, пісаў для дзяцей. {{DEFAULTSORT:Абу-Бакар}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Дагестана]] nwvz2oiqf5sj05o05l0unbyb1jv6jht 5199328 5199327 2026-09-15T06:05:50Z Autumndancer 168015 5199328 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Ахмедхан Абу-Бакар''' ({{lang-dar|ГӀяхӀмадхан Абу-Бакар}}; {{ВД-Прэамбула}}) — даргінскі [[пісьменнік]]. Народны пісьменнік Дагестана (1969). == Біяграфія == Скончыў [[Літаратурны інстытут імя Горкага]] (1956). Аўтар аповесцяў «Даргінскія дзяўчаты» (1958), «Каралі для маёй Серміназ» (1965), "Сонца ў «Арліным гняздзе» (1975), «Мама, запалі сонца» (1983) і інш. Нац. каларыт у яго творах падкрэсліваюць шматлікія фальклорныя элементы (прытчы, легенды, анекдоты). Выступаў як драматург, кінадраматург, пісаў для дзяцей. {{DEFAULTSORT:Абу-Бакар}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Дагестана]] lq7srqxz1zv70jg5uvtkeg028zvy28e 5199329 5199328 2026-09-15T06:06:02Z Autumndancer 168015 5199329 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Ахмедхан Абу-Бакар''' ({{lang-dar|ГӀяхӀмадхан Абу-Бакар}}; {{ВД-Прэамбула}}) — даргінскі [[пісьменнік]]. Народны пісьменнік Дагестана (1969). == Біяграфія == Скончыў [[Літаратурны інстытут імя Горкага]] (1956). Аўтар аповесцяў «Даргінскія дзяўчаты» (1958), «Каралі для маёй Серміназ» (1965), "Сонца ў «Арліным гняздзе» (1975), «Мама, запалі сонца» (1983) і інш. Нац. каларыт у яго творах падкрэсліваюць шматлікія фальклорныя элементы (прытчы, легенды, анекдоты). Выступаў як драматург, кінадраматург, пісаў для дзяцей. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Абу-Бакар}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Дагестана]] 990mjs3eo2tjh9g5jkmh4qoin5lz9g8 5199330 5199329 2026-09-15T06:06:57Z Autumndancer 168015 5199330 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Ахмедхан Абу-Бакар''' ({{lang-dar|ГӀяхӀмадхан Абу-Бакар}}; {{ВД-Прэамбула}}) — даргінскі [[пісьменнік]]. Народны пісьменнік Дагестана (1969). == Біяграфія == Скончыў [[Літаратурны інстытут імя Горкага]] (1956). Аўтар аповесцяў «Даргінскія дзяўчаты» (1958), «Каралі для маёй Серміназ» (1965), "Сонца ў «Арліным гняздзе» (1975), «Мама, запалі сонца» (1983) і інш. Нацыянальны каларыт у яго творах падкрэсліваюць шматлікія фальклорныя элементы (прытчы, легенды, анекдоты). Выступаў як драматург, кінадраматург, пісаў для дзяцей. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Абу-Бакар Ахмедхан|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Абу-Бакар}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Дагестана]] bfx4506x68ln71nz82at4w4r9yc6tlz 0 814638 5199334 2026-09-15T06:11:10Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Абу Бакр]] у [[Абу-Бекр]]: паводле БЭ 5199334 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Абу-Бекр]] sflcc0ktwa9qv5vpragimlnyw0gkccr 0 814639 5199335 2026-09-15T06:12:48Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Тэнгіз Яўгенавіч Абуладзэ]] 5199335 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Тэнгіз Яўгенавіч Абуладзэ]] rplt77296a7bv5z95cfewnb3forl9sk 0 814640 5199336 2026-09-15T06:15:25Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Абу Бекр Келеві''' (?—1366) — рамеснік, адзін з кіраўнікоў руху сербедараў у [[Самарканд]]зе ў 1365—66 гадах. У 1365 годзе пасля ўцёкаў эміра з Самарканда арганізаваў абарону горада ад хана Магалістана [[Ільяс-Хаджа|Ільяс-Хаджы]] і прымусіў яго адступіц...» 5199336 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Абу Бекр Келеві''' (?—1366) — рамеснік, адзін з кіраўнікоў руху сербедараў у [[Самарканд]]зе ў 1365—66 гадах. У 1365 годзе пасля ўцёкаў эміра з Самарканда арганізаваў абарону горада ад хана Магалістана [[Ільяс-Хаджа|Ільяс-Хаджы]] і прымусіў яго адступіць. Пасля вяртання эміра быў хітрасцю захоплены і пакараны смерцю. [[Катэгорыя:Гісторыя Узбекістана]] hr22zjnqwk2osgz2fsevkdxy20iti2q 5199337 5199336 2026-09-15T06:16:33Z Autumndancer 168015 5199337 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Абу Бекр Келеві''' (?—1366) — рамеснік, адзін з кіраўнікоў руху сербедараў у [[Самарканд]]зе ў 1365—66 гадах. У 1365 годзе пасля ўцёкаў эміра з Самарканда арганізаваў абарону горада ад хана Магалістана [[Ільяс-Хаджа|Ільяс-Хаджы]] і прымусіў яго адступіць. Пасля вяртання эміра быў хітрасцю захоплены і пакараны смерцю. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Абу Бекр Келеві|||}} [[Катэгорыя:Гісторыя Узбекістана]] rkk2aota4f8nsosbkw2xnb56q22ffx6 5199338 5199337 2026-09-15T06:17:07Z Autumndancer 168015 5199338 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Абу Бекр Келеві''' ({{ВД-Прэамбула}}) — рамеснік, адзін з кіраўнікоў руху сербедараў у [[Самарканд]]зе ў 1365—66 гадах. У 1365 годзе пасля ўцёкаў эміра з Самарканда арганізаваў абарону горада ад хана Магалістана [[Ільяс-Хаджа|Ільяс-Хаджы]] і прымусіў яго адступіць. Пасля вяртання эміра быў хітрасцю захоплены і пакараны смерцю. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Абу Бекр Келеві|||}} [[Катэгорыя:Гісторыя Узбекістана]] ezq223d2bpcemdbf6uo82gmq8bcplxa 0 814641 5199339 2026-09-15T06:20:04Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Абу Муслім''' (каля 727—755) — кіраўнік паўстання 747—750 гадоў у [[Харасан]]е супраць [[Амеяды|Амеядаў]], якое прывяло да ўлады [[Абасіды|Абасідаў]]. У юнацтве быў рабом. Пасля рашаючай перамогі над амеядскім войскам у 750 годзе на р. Вялікі Заб — намесні...» 5199339 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Абу Муслім''' (каля 727—755) — кіраўнік паўстання 747—750 гадоў у [[Харасан]]е супраць [[Амеяды|Амеядаў]], якое прывяло да ўлады [[Абасіды|Абасідаў]]. У юнацтве быў рабом. Пасля рашаючай перамогі над амеядскім войскам у 750 годзе на р. Вялікі Заб — намеснік Харасана. Забіты па загадзе абасідскага халіфа Мансура. 8nxmfux79vir8biot3chnrlsbhckh4i 5199340 5199339 2026-09-15T06:21:17Z Autumndancer 168015 5199340 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Абу Муслім''' (каля 727—755) — кіраўнік паўстання 747—750 гадоў у [[Харасан]]е супраць [[Амеяды|Амеядаў]], якое прывяло да ўлады [[Абасіды|Абасідаў]]. У юнацтве быў рабом. Пасля рашаючай перамогі над амеядскім войскам у 750 годзе на р. Вялікі Заб — намеснік Харасана. Забіты па загадзе абасідскага халіфа Мансура. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Абу Муслім|||}} 4wuklfdzv1twtpiq6ggotqjdu91nv2c 5199341 5199340 2026-09-15T06:21:59Z Autumndancer 168015 5199341 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Абу Муслім''' ({{ВД-Прэамбула}}) — кіраўнік паўстання 747—750 гадоў у [[Харасан]]е супраць [[Амеяды|Амеядаў]], якое прывяло да ўлады [[Абасіды|Абасідаў]]. У юнацтве быў рабом. Пасля рашаючай перамогі над амеядскім войскам у 750 годзе на р. Вялікі Заб — намеснік Харасана. Забіты па загадзе абасідскага халіфа Мансура. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Абу Муслім|||}} 0jd2g6jfcrwo0a327o2a3xz42gfvnp1 0 814642 5199344 2026-09-15T06:25:53Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Універсальная картка}} '''Абу-Сафа''' — нафтавае радовішча ў [[Саудаўская Аравія|Саудаўскай Аравіі]] і [[Бахрэйн]]е, адно з найбуйнейшых у свеце. У акваторыі [[Персідскі заліў|Персідскага заліва]], за 50 км на паўночны ўсход ад порта Рас-Танура. Уваходзіць у П...» 5199344 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Абу-Сафа''' — нафтавае радовішча ў [[Саудаўская Аравія|Саудаўскай Аравіі]] і [[Бахрэйн]]е, адно з найбуйнейшых у свеце. У акваторыі [[Персідскі заліў|Персідскага заліва]], за 50 км на паўночны ўсход ад порта Рас-Танура. Уваходзіць у Персідскага заліва нафтагазаносны басейн. Адкрыта ў 1963 годзе, распрацоўваецца з 1966 года. Пачатковыя прамысловыя запасы нафты 561 млн т. Прадукцыйныя залежы на глыбіні 2 км. Шчыльнасць нафты 876 кг/м³. Свідравіны фантануючыя. Падводны нафтаправод у порт [[Рас-Танура]]. 9mlnxyzvvs0dk4utda5s7wtihin2wg8 5199345 5199344 2026-09-15T06:27:12Z Autumndancer 168015 5199345 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Абу-Сафа''' — нафтавае радовішча ў [[Саудаўская Аравія|Саудаўскай Аравіі]] і [[Бахрэйн]]е, адно з найбуйнейшых у свеце. У акваторыі [[Персідскі заліў|Персідскага заліва]], за 50 км на паўночны ўсход ад порта Рас-Танура. Уваходзіць у Персідскага заліва нафтагазаносны басейн. Адкрыта ў 1963 годзе, распрацоўваецца з 1966 года. Пачатковыя прамысловыя запасы нафты 561 млн т. Прадукцыйныя залежы на глыбіні 2 км. Шчыльнасць нафты 876 кг/м³. Свідравіны фантануючыя. Падводны нафтаправод у порт [[Рас-Танура]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Абу-Сафа|||}} syu7rm7tca4tcui1ai08ufkuvmtnszt 0 814643 5199346 2026-09-15T06:31:26Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Абутковая прамысловасць''' — галіна [[лёгкая прамысловасць|лёгкай прамысловасці]], якая вырабляе [[абутак]] са скуры і іншых матэрыялаў. У прамыслова развітых краінах працэс механізацыі абутковай вытворчасці пачаўся ў 1850-я гады з выкарыстаннем швейны...» 5199346 wikitext text/x-wiki '''Абутковая прамысловасць''' — галіна [[лёгкая прамысловасць|лёгкай прамысловасці]], якая вырабляе [[абутак]] са скуры і іншых матэрыялаў. У прамыслова развітых краінах працэс механізацыі абутковай вытворчасці пачаўся ў 1850-я гады з выкарыстаннем швейных і іншых спецыяльных машын для механізаванага вырабу абутку. Сусветная вытворчасць скуранога абутку складае 9,7 млрд пар штогод, з іх 12 % (1,05 млрд.) у краінах ЕЭС. Вядучыя фірмы на сусветным рынку: «Кларк» (Вялікабрытанія), «Баця Інтэрнэшанал» (Канада), «Адзідас», «Саламандэр» і «Пума» (Германія). == Гл. таксама == * [[Абутковая прамысловасць Беларусі]] 33l1exfrf2ivj7kc4k960b2uob6evzn 5199347 5199346 2026-09-15T06:33:06Z Autumndancer 168015 5199347 wikitext text/x-wiki '''Абутковая прамысловасць''' — галіна [[лёгкая прамысловасць|лёгкай прамысловасці]], якая вырабляе [[абутак]] са скуры і іншых матэрыялаў. У прамыслова развітых краінах працэс механізацыі абутковай вытворчасці пачаўся ў 1850-я гады з выкарыстаннем швейных і іншых спецыяльных машын для механізаванага вырабу абутку. Сусветная вытворчасць скуранога абутку складае 9,7 млрд пар штогод, з іх 12 % (1,05 млрд.) у краінах ЕЭС. Вядучыя фірмы на сусветным рынку: «Кларк» (Вялікабрытанія), «Баця Інтэрнэшанал» (Канада), «Адзідас», «Саламандэр» і «Пума» (Германія). == Гл. таксама == * [[Абутковая прамысловасць Беларусі]] == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Абутковая прамысловасць|||}} [[Катэгорыя:Абутак]] [[Катэгорыя:Лёгкая прамысловасць]] c7g0rgkq3hk8pzb88euuy5beohqblh3 5199348 5199347 2026-09-15T06:34:02Z Autumndancer 168015 5199348 wikitext text/x-wiki '''Абутковая прамысловасць''' — галіна [[лёгкая прамысловасць|лёгкай прамысловасці]], якая вырабляе [[абутак]] са скуры і іншых матэрыялаў. У прамыслова развітых краінах працэс механізацыі абутковай вытворчасці пачаўся ў 1850-я гады з выкарыстаннем швейных і іншых спецыяльных машын для механізаванага вырабу абутку. Сусветная вытворчасць скуранога абутку складае 9,7 млрд пар штогод, з іх 12 % (1,05 млрд.) у краінах ЕЭС. Вядучыя фірмы на сусветным рынку: «Кларк» (Вялікабрытанія), «Баця Інтэрнэшанал» (Канада), «Адзідас», «[[Salamander]]» і «Пума» (Германія). == Гл. таксама == * [[Абутковая прамысловасць Беларусі]] == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Абутковая прамысловасць|||}} [[Катэгорыя:Абутак]] [[Катэгорыя:Лёгкая прамысловасць]] q2evwlmvhx70vlmu9g6y95p9cwgooc8 5199349 5199348 2026-09-15T06:34:53Z Autumndancer 168015 5199349 wikitext text/x-wiki '''Абутковая прамысловасць''' — галіна [[лёгкая прамысловасць|лёгкай прамысловасці]], якая вырабляе [[абутак]] са скуры і іншых матэрыялаў. У прамыслова развітых краінах працэс механізацыі абутковай вытворчасці пачаўся ў 1850-я гады з выкарыстаннем швейных і іншых спецыяльных машын для механізаванага вырабу абутку. Сусветная вытворчасць скуранога абутку складае 9,7 млрд пар штогод, з іх 12 % (1,05 млрд.) у краінах ЕЭС. Вядучыя фірмы на сусветным рынку: «Кларк» (Вялікабрытанія), «Баця Інтэрнэшанал» (Канада), «Адзідас», «[[Salamander]]» і «[[Puma]]» (Германія). == Гл. таксама == * [[Абутковая прамысловасць Беларусі]] == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Абутковая прамысловасць|||}} [[Катэгорыя:Абутак]] [[Катэгорыя:Лёгкая прамысловасць]] 6r4hqdz0qndy9sn1myk6q0h4pely8t9 5199350 5199349 2026-09-15T06:35:14Z Autumndancer 168015 5199350 wikitext text/x-wiki '''Абутковая прамысловасць''' — галіна [[лёгкая прамысловасць|лёгкай прамысловасці]], якая вырабляе [[абутак]] са скуры і іншых матэрыялаў. У прамыслова развітых краінах працэс механізацыі абутковай вытворчасці пачаўся ў 1850-я гады з выкарыстаннем швейных і іншых спецыяльных машын для механізаванага вырабу абутку. Сусветная вытворчасць скуранога абутку складае 9,7 млрд пар штогод, з іх 12 % (1,05 млрд.) у краінах ЕЭС. Вядучыя фірмы на сусветным рынку: «Кларк» (Вялікабрытанія), «Баця Інтэрнэшанал» (Канада), «[[Adidas]]», «[[Salamander]]» і «[[Puma]]» (Германія). == Гл. таксама == * [[Абутковая прамысловасць Беларусі]] == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Абутковая прамысловасць|||}} [[Катэгорыя:Абутак]] [[Катэгорыя:Лёгкая прамысловасць]] a7vta8twstu8i758gpwj9fzkzw5d9af 5199351 5199350 2026-09-15T06:36:04Z Autumndancer 168015 5199351 wikitext text/x-wiki '''Абутковая прамысловасць''' — галіна [[лёгкая прамысловасць|лёгкай прамысловасці]], якая вырабляе [[абутак]] са скуры і іншых матэрыялаў. У прамыслова развітых краінах працэс механізацыі абутковай вытворчасці пачаўся ў 1850-я гады з выкарыстаннем швейных і іншых спецыяльных машын для механізаванага вырабу абутку. Сусветная вытворчасць скуранога абутку складае 9,7 млрд пар штогод, з іх 12 % (1,05 млрд.) у краінах ЕЭС. Вядучыя фірмы на сусветным рынку: «[[Clarks]]» ([[Вялікабрытанія]]), «Баця Інтэрнэшанал» ([[Канада]]), «[[Adidas]]», «[[Salamander]]» і «[[Puma]]» ([[Германія]]). == Гл. таксама == * [[Абутковая прамысловасць Беларусі]] == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Абутковая прамысловасць|||}} [[Катэгорыя:Абутак]] [[Катэгорыя:Лёгкая прамысловасць]] iea88bttyj62hhjnlgafixwyq17sqv0 5199352 5199351 2026-09-15T06:38:46Z Autumndancer 168015 5199352 wikitext text/x-wiki '''Абутковая прамысловасць''' — галіна [[лёгкая прамысловасць|лёгкай прамысловасці]], якая вырабляе [[абутак]] са скуры і іншых матэрыялаў. У прамыслова развітых краінах працэс механізацыі абутковай вытворчасці пачаўся ў 1850-я гады з выкарыстаннем швейных і іншых спецыяльных машын для механізаванага вырабу абутку. Сусветная вытворчасць скуранога абутку складае 9,7 млрд пар штогод, з іх 12 % (1,05 млрд.) у краінах ЕЭС. Вядучыя фірмы на сусветным рынку: «[[Clarks]]» ([[Вялікабрытанія]]), «[[Browns Shoes]]», «[[Browns Shoes]]» ([[Канада]]), «[[Adidas]]», «[[Salamander]]» і «[[Puma]]» ([[Германія]]). == Гл. таксама == * [[Абутковая прамысловасць Беларусі]] == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Абутковая прамысловасць|||}} [[Катэгорыя:Абутак]] [[Катэгорыя:Лёгкая прамысловасць]] hsp4jsjfz0kpst1sut0lf3fj4fbp87r 0 814644 5199354 2026-09-15T06:42:51Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Артапедычны абутак''' — спецыяльны [[абутак]] для людзей з дэфармаванымі ступнямі і ступнямі з функцыянальным дэфектам. Дапамагае выправіць пачаткова няўстойлівую дэфармацыю ступні, кампенсаваць пакарачэнне канечнасці, павялічыць плошчу апоры, пад...» 5199354 wikitext text/x-wiki '''Артапедычны абутак''' — спецыяльны [[абутак]] для людзей з дэфармаванымі ступнямі і ступнямі з функцыянальным дэфектам. Дапамагае выправіць пачаткова няўстойлівую дэфармацыю ступні, кампенсаваць пакарачэнне канечнасці, павялічыць плошчу апоры, падтрымаць звод ступні, вызваліць балючыя месцы ад нагрузкі, зрабіць канечнасць апорнай, калі дэфармацыю нельга ліквідаваць хірургічнымі метадамі. Паказанні для нашэння: плоскаступнёвасць, пакарачэнне ступні і канечнасці; касалапасць, паралітычныя дэфармацыі ступняў, аплікозы галёнкаступнёвага сустава; хранічныя ацёкі і інш. Артапедычны абутак носяць таксама на артапедычных апаратах, гіпсавых павязках і пратэзах. Вырабляецца ён індывідуальна пад кантролем урача. Просты артапедычны абутак мала адрозніваецца ад звычайнага; складаны мае спецыяльную канструкцыю верху і нізу. Адной з галоўных частак артапедычнага абутку з’яўляецца пластычная вусцілка (супінатар), якую вырабляюць па злепку са ступні. Верх артапедычнага абутку ўмацоўваюць «падтрымкамі» або цвёрдымі паўгарсэтамі. Вышыню верху пры паралічы мышцаў галёнкі павялічваюць да палавіны лыткі. На Беларусі выраблялі і рамантавалі артапедычны абутак на Мінскім пратэзным заводзе і ў пратэзных майстэрнях абласных цэнтраў. [[Катэгорыя:Абутак]] 68w3fh1txagnwvu4ima1sftultxg6tc 5199356 5199354 2026-09-15T06:44:12Z Autumndancer 168015 5199356 wikitext text/x-wiki '''Артапедычны абутак''' — спецыяльны [[абутак]] для людзей з дэфармаванымі ступнямі і ступнямі з функцыянальным дэфектам. Дапамагае выправіць пачаткова няўстойлівую дэфармацыю ступні, кампенсаваць пакарачэнне канечнасці, павялічыць плошчу апоры, падтрымаць звод ступні, вызваліць балючыя месцы ад нагрузкі, зрабіць канечнасць апорнай, калі дэфармацыю нельга ліквідаваць хірургічнымі метадамі. Паказанні для нашэння: плоскаступнёвасць, пакарачэнне ступні і канечнасці; касалапасць, паралітычныя дэфармацыі ступняў, аплікозы галёнкаступнёвага сустава; хранічныя ацёкі і інш. Артапедычны абутак носяць таксама на артапедычных апаратах, гіпсавых павязках і пратэзах. Вырабляецца ён індывідуальна пад кантролем урача. Просты артапедычны абутак мала адрозніваецца ад звычайнага; складаны мае спецыяльную канструкцыю верху і нізу. Адной з галоўных частак артапедычнага абутку з’яўляецца пластычная вусцілка (супінатар), якую вырабляюць па злепку са ступні. Верх артапедычнага абутку ўмацоўваюць «падтрымкамі» або цвёрдымі паўгарсэтамі. Вышыню верху пры паралічы мышцаў галёнкі павялічваюць да палавіны лыткі. На Беларусі выраблялі і рамантавалі артапедычны абутак на Мінскім пратэзным заводзе і ў пратэзных майстэрнях абласных цэнтраў. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Абутак артапедычны|||}} [[Катэгорыя:Абутак]] 1eiyxthcl166nygsztj46f3tqzvk7c1 5199409 5199356 2026-09-15T07:33:06Z M.L.Bot 261 +{{Бібліяінфармацыя}} 5199409 wikitext text/x-wiki '''Артапедычны абутак''' — спецыяльны [[абутак]] для людзей з дэфармаванымі ступнямі і ступнямі з функцыянальным дэфектам. Дапамагае выправіць пачаткова няўстойлівую дэфармацыю ступні, кампенсаваць пакарачэнне канечнасці, павялічыць плошчу апоры, падтрымаць звод ступні, вызваліць балючыя месцы ад нагрузкі, зрабіць канечнасць апорнай, калі дэфармацыю нельга ліквідаваць хірургічнымі метадамі. Паказанні для нашэння: плоскаступнёвасць, пакарачэнне ступні і канечнасці; касалапасць, паралітычныя дэфармацыі ступняў, аплікозы галёнкаступнёвага сустава; хранічныя ацёкі і інш. Артапедычны абутак носяць таксама на артапедычных апаратах, гіпсавых павязках і пратэзах. Вырабляецца ён індывідуальна пад кантролем урача. Просты артапедычны абутак мала адрозніваецца ад звычайнага; складаны мае спецыяльную канструкцыю верху і нізу. Адной з галоўных частак артапедычнага абутку з’яўляецца пластычная вусцілка (супінатар), якую вырабляюць па злепку са ступні. Верх артапедычнага абутку ўмацоўваюць «падтрымкамі» або цвёрдымі паўгарсэтамі. Вышыню верху пры паралічы мышцаў галёнкі павялічваюць да палавіны лыткі. На Беларусі выраблялі і рамантавалі артапедычны абутак на Мінскім пратэзным заводзе і ў пратэзных майстэрнях абласных цэнтраў. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Абутак артапедычны|||}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Абутак]] 7j93qqap3ki49fr0fgyvv0rechzphc4 0 814645 5199355 2026-09-15T06:43:32Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Артапедычны абутак]] 5199355 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Артапедычны абутак]] 5kf1xl8gmth9qu4aid3i03tsxyuays4 0 814646 5199359 2026-09-15T06:46:57Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Царкоўная адміністратыўная адзінка | беларуская назва = Парафія Пакрова Прасвятой Багародзіцы | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = [[Беларусь]] | рэгіёны = [[Мар’іна Горка]] | адрас = | царква...» 5199359 wikitext text/x-wiki {{Царкоўная адміністратыўная адзінка | беларуская назва = Парафія Пакрова Прасвятой Багародзіцы | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = [[Беларусь]] | рэгіёны = [[Мар’іна Горка]] | адрас = | царква = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] | тып = парафія | дыяцэзія = [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|Апостальская адміністратура]] | дэканат = [[Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага)|Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат]] | абрад = [[Візантыйскі абрад|візантыйскі]] | дата заснавання = | галоўны храм = }} '''Пара́фія Пакро́ва Прасвято́й Багаро́дзіцы''' — грэка-каталіцкая парафія ў горадзе [[Мар’іна Горка]] [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага)|Цэнтральна-заходняга протапрэзбітэрыята]] [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ)<ref name="unici">{{cite web |url=http://unici.pl/content/view/77.html |title=Беларуская Грэка-Каталіцкай Царква сёньня |author=[[Анатоль Міхайлавіч Сідарэвіч|Сідарэвіч А. М.]] |publisher=unici.pl |date=26 ліпеня 2008 |accessdate=15 верасня 2026 |lang=be}}</ref><ref name="religare">{{cite web |url=http://www.hierarchy.religare.ru/h-uniate-belprihodi.html |title=Приходы и общины Белорусской греко-католической церкви |publisher=hierarchy.religare.ru |lang=ru |accessdate=15 верасня 2026}}</ref>. == Гісторыя == {{пусты раздзел}} == Пробашчы і святары == {{пусты раздзел}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Беларуская грэка-каталіцкая царква}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Парафіі Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] [[Катэгорыя:Хрысціянства ў Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Рэлігія ў Пухавіцкім раёне]] 7hkeofyqwcog1wjxamlgzxshditq0c5 5199361 5199359 2026-09-15T06:47:22Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Рэлігія ў Пухавіцкім раёне]]; дададзена [[Катэгорыя:Рэлігія ў Мар’інай Горцы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5199361 wikitext text/x-wiki {{Царкоўная адміністратыўная адзінка | беларуская назва = Парафія Пакрова Прасвятой Багародзіцы | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | краіна = [[Беларусь]] | рэгіёны = [[Мар’іна Горка]] | адрас = | царква = [[Беларуская грэка-каталіцкая царква]] | тып = парафія | дыяцэзія = [[Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі|Апостальская адміністратура]] | дэканат = [[Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага)|Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат]] | абрад = [[Візантыйскі абрад|візантыйскі]] | дата заснавання = | галоўны храм = }} '''Пара́фія Пакро́ва Прасвято́й Багаро́дзіцы''' — грэка-каталіцкая парафія ў горадзе [[Мар’іна Горка]] [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Цэнтральна-заходні протапрэзбітэрат імя блаславёнага Мікалая (Чарнецкага)|Цэнтральна-заходняга протапрэзбітэрыята]] [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ)<ref name="unici">{{cite web |url=http://unici.pl/content/view/77.html |title=Беларуская Грэка-Каталіцкай Царква сёньня |author=[[Анатоль Міхайлавіч Сідарэвіч|Сідарэвіч А. М.]] |publisher=unici.pl |date=26 ліпеня 2008 |accessdate=15 верасня 2026 |lang=be}}</ref><ref name="religare">{{cite web |url=http://www.hierarchy.religare.ru/h-uniate-belprihodi.html |title=Приходы и общины Белорусской греко-католической церкви |publisher=hierarchy.religare.ru |lang=ru |accessdate=15 верасня 2026}}</ref>. == Гісторыя == {{пусты раздзел}} == Пробашчы і святары == {{пусты раздзел}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Беларуская грэка-каталіцкая царква}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Парафіі Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] [[Катэгорыя:Хрысціянства ў Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Рэлігія ў Мар’інай Горцы]] i3zd7111du1ju80l4122btwtcvle99t 0 814647 5199360 2026-09-15T06:47:10Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Абхіраці''' - у будыйскай міфалогіі рай, які быццам бы знаходзіцца на ўсходзе. Своеасаблівая утопія, для якой характэрна поўнае ўраўноўванне ўсяго: у Абіраці няма ні гор, ні далін, усе дрэвы маюць аднолькавую вышыню, усе людзі аднолькава шчаслівыя, не па...» 5199360 wikitext text/x-wiki '''Абхіраці''' - у будыйскай міфалогіі рай, які быццам бы знаходзіцца на ўсходзе. Своеасаблівая утопія, для якой характэрна поўнае ўраўноўванне ўсяго: у Абіраці няма ні гор, ні далін, усе дрэвы маюць аднолькавую вышыню, усе людзі аднолькава шчаслівыя, не пакутуюць ад [[хвароба|хвароб]] і інш. [[Катэгорыя:Будызм]] psaiwyj0n8t3y012966el98unua7jgc 5199362 5199360 2026-09-15T06:48:18Z Autumndancer 168015 5199362 wikitext text/x-wiki '''Абхіраці''' — у будыйскай міфалогіі рай, які быццам бы знаходзіцца на ўсходзе. Своеасаблівая утопія, для якой характэрна поўнае ўраўноўванне ўсяго: у Абіраці няма ні гор, ні далін, усе дрэвы маюць аднолькавую вышыню, усе людзі аднолькава шчаслівыя, не пакутуюць ад [[хвароба|хвароб]] і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Абхіраці|||} [[Катэгорыя:Будызм]] t2a62jxahkv88yjhj6r40bgll8ksln2 5199363 5199362 2026-09-15T06:48:29Z Autumndancer 168015 /* Літаратура */ 5199363 wikitext text/x-wiki '''Абхіраці''' — у будыйскай міфалогіі рай, які быццам бы знаходзіцца на ўсходзе. Своеасаблівая утопія, для якой характэрна поўнае ўраўноўванне ўсяго: у Абіраці няма ні гор, ні далін, усе дрэвы маюць аднолькавую вышыню, усе людзі аднолькава шчаслівыя, не пакутуюць ад [[хвароба|хвароб]] і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Абхіраці|||}} [[Катэгорыя:Будызм]] 7w705bwqlsnjfmp8kxh1g0xn8o19axh 0 814648 5199365 2026-09-15T06:52:06Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Абцяжваючыя адказнасць акалічнасці''' - у крымінальнай справе акалічнасці, наяўнасць якіх сведчыць пра павышаную грамадскую небяспечнасць пэўнага [[злачынства]] і самога злачынцы. Улічваюцца [[суд]]ом пры вызначэнні пакарання і, як правіла, цягнуць за...» 5199365 wikitext text/x-wiki '''Абцяжваючыя адказнасць акалічнасці''' - у крымінальнай справе акалічнасці, наяўнасць якіх сведчыць пра павышаную грамадскую небяспечнасць пэўнага [[злачынства]] і самога злачынцы. Улічваюцца [[суд]]ом пры вызначэнні пакарання і, як правіла, цягнуць за сабой больш суровую кару ў межах санкцыі адпаведнага артыкула КК Рэспублікі Беларусь. Паводле КК, да абцяжваючых адказнасць акалічнасцей адносяцца: паўторнасць злачынства; учыненне яго арганізаванай групай; карыслівыя або іншыя ганебныя матывы яго ўчынення; прычыненне злачынствам цяжкіх вынікаў; учыненне злачынства супраць малалетніх, састарэлых і бездапаможных; падбухторванне ці ўцягванне ў злачынную дзейнасць непаўналетніх; асаблівая жорсткасць або здзек над пацярпелым; выкарыстанне ўмоў грамадскага бедства; усеагульнанебяспечны спосаб учынення злачынства; выкарыстанне для злачынства крыніцы павышанай небяспечнасці; учыненне злачынства асобай, якая была ўзята на парукі; учыненне злачынства ў нецвярозым стане. dqo24rdo8kwd880u08odl2ztt4bji2g 5199366 5199365 2026-09-15T06:53:09Z Autumndancer 168015 5199366 wikitext text/x-wiki '''Абцяжваючыя адказнасць акалічнасці''' — у крымінальнай справе акалічнасці, наяўнасць якіх сведчыць пра павышаную грамадскую небяспечнасць пэўнага [[злачынства]] і самога злачынцы. Улічваюцца [[суд]]ом пры вызначэнні пакарання і, як правіла, цягнуць за сабой больш суровую кару ў межах санкцыі адпаведнага артыкула КК Рэспублікі Беларусь. Паводле КК, да абцяжваючых адказнасць акалічнасцей адносяцца: паўторнасць злачынства; учыненне яго арганізаванай групай; карыслівыя або іншыя ганебныя матывы яго ўчынення; прычыненне злачынствам цяжкіх вынікаў; учыненне злачынства супраць малалетніх, састарэлых і бездапаможных; падбухторванне ці ўцягванне ў злачынную дзейнасць непаўналетніх; асаблівая жорсткасць або здзек над пацярпелым; выкарыстанне ўмоў грамадскага бедства; усеагульнанебяспечны спосаб учынення злачынства; выкарыстанне для злачынства крыніцы павышанай небяспечнасці; учыненне злачынства асобай, якая была ўзята на парукі; учыненне злачынства ў нецвярозым стане. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Абцяжваючыя адказнасць акалічнасці|||}} b632gjlq6sbp6nof9tbv1p9m0y6m2to 0 814649 5199367 2026-09-15T06:58:10Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Абэвільская культура''' — [[археалагічная культура]] ранняга (ніжняга) [[палеаліт]]у ў Еўропе. Назва ад г. [[Абвіль]] (Францыя, даліна р. Сома), дзе ў 19 стагоддзі знойдзены найбольш тыповыя для яе прылады — ручныя масіўныя (даўжынёй да 10—20 см) груба адбітыя...» 5199367 wikitext text/x-wiki '''Абэвільская культура''' — [[археалагічная культура]] ранняга (ніжняга) [[палеаліт]]у ў Еўропе. Назва ад г. [[Абвіль]] (Францыя, даліна р. Сома), дзе ў 19 стагоддзі знойдзены найбольш тыповыя для яе прылады — ручныя масіўныя (даўжынёй да 10—20 см) груба адбітыя рубілы міндалепадобнай, авальнай ці коп’епадобнай формы; выкарыстоўваліся і адшчэпы. Верагодна, датуецца часам гюнц-міндэльскага міжледавікоўя і міндэльскага зледзянення (каля 700—400 тыс. г. таму назад). Большасць сучасных даследчыкаў разглядаюць абэвіль як пачатковы этап эпохі ашэль. У літаратуры трапляецца і ўстарэлая назва абэвіль — шэльская культура, ці шэль. [[Катэгорыя:Археалагічныя культуры Еўропы]] e9ukg13d3z2p42qhmvb7trt6p4ep1e4 5199368 5199367 2026-09-15T06:59:14Z Autumndancer 168015 5199368 wikitext text/x-wiki '''Абэвільская культура''' — [[археалагічная культура]] ранняга (ніжняга) [[палеаліт]]у ў Еўропе. Назва ад г. [[Абвіль]] (Францыя, даліна р. Сома), дзе ў 19 стагоддзі знойдзены найбольш тыповыя для яе прылады — ручныя масіўныя (даўжынёй да 10—20 см) груба адбітыя рубілы міндалепадобнай, авальнай ці коп’епадобнай формы; выкарыстоўваліся і адшчэпы. Верагодна, датуецца часам гюнц-міндэльскага міжледавікоўя і міндэльскага зледзянення (каля 700—400 тыс. г. таму назад). Большасць сучасных даследчыкаў разглядаюць абэвіль як пачатковы этап эпохі ашэль. У літаратуры трапляецца і ўстарэлая назва абэвіль — шэльская культура, ці шэль. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Абэвіль|||}} [[Катэгорыя:Археалагічныя культуры Еўропы]] fnh59ofcdgvhwy3f57thxwpflas97ox 0 814650 5199369 2026-09-15T06:59:39Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Абэвільская культура]] 5199369 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Абэвільская культура]] mztfpjtc90nbtn652subu2aoqkjafel 0 814651 5199371 2026-09-15T07:00:23Z Ueschar 151377 Новая старонка: «[[Файл:Landscape_of_the_Tibetan_Plateau.jpg|міні|[[Тыбецкае нагор’е]]]] '''Наго́р’е''' — вялізнае горнае падняцце, дзе спалучаюцца [[плато]], [[Горны хрыбет|горныя хрыбты]] і [[Горны масіў|горныя масівы]], якія нярэдка чаргуюцца з шырокімі Міжгорная катлавіна|міжгорнымі катла...» 5199371 wikitext text/x-wiki [[Файл:Landscape_of_the_Tibetan_Plateau.jpg|міні|[[Тыбецкае нагор’е]]]] '''Наго́р’е''' — вялізнае горнае падняцце, дзе спалучаюцца [[плато]], [[Горны хрыбет|горныя хрыбты]] і [[Горны масіў|горныя масівы]], якія нярэдка чаргуюцца з шырокімі [[Міжгорная катлавіна|міжгорнымі катлавінамі]]. Для нагор’яў характэрны значныя [[Абсалютная вышыня|абсалютныя вышыні]] і параўнальна невялікія адносныя перавышэнні. Тэрмін «нагор’е» часам ужываюць таксама як сінонім высока ўзнятых плато, над якімі не ўзвышаюцца горныя хрыбты.<ref name="БелЭн">{{cite web|language=be|url=https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%90%D0%93%D0%9E%D0%A0%E2%80%99%D0%95|title=Нагор’е|website=Verbum|access-date=2026-09-15}}</ref> == Пашырэнне == [[Файл:Persian_plateau_topo_en.jpg|міні|Тапаграфічная карта [[Іранскае нагор’е|Іранскага нагор’я]]]] Нагор’і пашыраны ў розных частках свету. У [[Азія|Азіі]] да іх адносяцца Тыбецкае, [[Іранскае нагор’е|Іранскае]] і [[Армянскае нагор’е|Армянскае нагор’і]], у [[Амерыка|Амерыцы]] — [[Мексіканскае нагор’е|Мексіканскае]] і [[Цэнтральнаандыйскае нагор’е|Цэнтральнаандыйскае]], у [[Афрыка|Афрыцы]] — [[Ахагар]], [[Эфіопскае нагор’е]] і [[Тыбесці]].<ref name="БелЭн" /> Будова нагор’яў можа ўключаць розныя формы горнага рэльефу. Напрыклад, вонкавы край Іранскага нагор’я ўтвораны горнымі дугамі, а яго ўнутраная частка занята раўнінамі і катлавінамі, якія перамяжаюцца з сярэдневышыннымі гарамі.<ref>{{cite web|language=be|url=https://verbum.by/belen/%D0%86%D0%A0%D0%90%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%95%20%D0%9D%D0%90%D0%93%D0%9E%D0%A0%E2%80%99%D0%95|title=Іранскае нагор’е|website=Verbum|access-date=2026-09-15}}</ref> == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Нагор’е||116|}} — [https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%90%D0%93%D0%9E%D0%A0%E2%80%99%D0%95 электронная версія]. * {{Крыніцы/БелЭн|7|Іранскае нагор’е|Лаўрыновіч М. В.|314|М. В. Лаўрыновіч}} — [https://verbum.by/belen/%D0%86%D0%A0%D0%90%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%95%20%D0%9D%D0%90%D0%93%D0%9E%D0%A0%E2%80%99%D0%95 электронная версія]. {{зноскі}} cigc5w3u8e8ahsbhy1nmwsgidfijdyy 5199394 5199371 2026-09-15T07:15:51Z Ueschar 151377 Перасылае да [[Нагор’е]] 5199394 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Нагор’е]] rlhftv7shra0x4t1yw07woyiwherohp 0 814652 5199372 2026-09-15T07:02:36Z Ciepiersia 162280 Створана перакладам старонкі «[[:uk:Special:Redirect/revision/47642965|Відпуск сталей]]» 5199372 wikitext text/x-wiki [[Файл:Diag_binaire_aciers_et_structure.svg|міні|300x300пкс|<nowiki> Фрагмент {{нп3|Дыяграма стану сплаваў жалеза-вуглярод|фазавай дыяграмы жалеза-вуглярод|uk|Діаграма стану сплавів залізо-вуглець}} для </nowiki>[[Сталь|сталей]]]] '''Адпусканне сталі''' — аперацыя <nowiki>{{нп3|Тэрмічная апрацоўка металаў|тэрмічнай апрацоўкі|uk|Термічна обробка}}</nowiki>, якая заключаецца ў награванні <nowiki>{{нп3|Гартаванне|загартаваных|ru|Закалка металла}}</nowiki> [[Сталь|сталей]] да [[Тэмпература|тэмператур,]] якія не перавышаюць тэмпературу ўтварэння <nowiki>{{нп3|Аўстэніт|аўстэніту|uk|Аустеніт}}</nowiki> (Ас₁), вытрымцы пры гэтых тэмпературах для пераўтварэння <nowiki>{{нп3|Гартаванне|загартаванага|ru|Закалка металла}}</nowiki> <nowiki>{{нп3|Мартэнсіт|мартэнсіту|ru|Мартенсит}}</nowiki> ў больш раўнаважныя структуры і наступнага астуджэння. У адрозненне ад прадуктаў раскладання пераахалоджанага аўстэніту (<nowiki>{{нп3|Сарбіт (металургія)|сарбіту|uk|Сорбіт (металургія)}}</nowiki>, <nowiki>{{нп3|Траастыт|траастыту|uk|Троостит}}</nowiki>), якія маюць пласціністую форму <nowiki>{{нп3|Цэментыт|цэментыту|uk|Цементит}}</nowiki>, прадукты раскладання мартэнсіту пры награванні (сарбіт адпускання, траастыт адпускання) маюць крупчастую форму цэментыту, таму, пры іншых роўных умовах, яны характарызуюцца больш высокай [[Ударная вязкасць|ударнай вязкасцю]] і <nowiki>{{нп3|Мяжа трываласці|трываласцю|uk|Границя витривалості}}</nowiki> на [[Стомленасць матэрыялаў|стомленасць]] Асноўным параметрам рэжыму адпускання, які вызначае структуру, а значыць, уласцівасці сталі і выкарыстання адпускання, з'яўляецца тэмпература. Па тэмпературы нагрэву адрозніваюць наступныя віды адпускання: * ''нізкатэмпературнае (нізкае) адпусканне'', якое праводзяць у інтэрвале тэмператур 150–250 [[Градус Цэльсія|°C]] для атрымання структуры мартэнсіту адпускання і частковага прыбірання гартавальных <nowiki>{{нп3|Тэрмічнае напружанне|унутраных напружанняў|uk|Термічні напруження}}</nowiki>. Пасля нізкатэмпературнага адпускання нязначна павялічваецца вязкасць сталі без прыкметнага зніжэння цвёрдасці (58–63 HRC для сталей з утрыманнем вугляроду 0,6–1,3&nbsp;%) і зносаўстойлівасці. Выкарыстоўваецца для рэжучага, вымяральнага інструменту, штампаў халоднага дэфармавання, <nowiki>{{нп3|Падшыпнік качэння|падшыпнікаў качэння|uk|Вальниця кочення}}</nowiki>, вырабаў пасля <nowiki>{{нп3|Паверхневае гартаванне|паверхневага гартавання|uk|Поверхневе загартування}}</nowiki>, [[Цэментацыя сталі|цэментацыі]]; * ''сярэднетэмпературнае (сярэдняе) адпусканне'' праводзяць у інтэрвале 350–450 °С для прыбірання гартавальных напружанняў і ўтварэння структуры траастыту адпускання, якая мае высокую [[пругкасць]], трываласць, рэлаксацыйную стойкасць і <nowiki>{{нп3|цвёрдасць||uk|Твердість}}</nowiki> у межах 40–50 HRC. Яго выкарыстоўваюць для [[Рысора|рысор]], [[Спружына|спружын]], штампаў гарачага дэфармавання; * ''высокатэмпературнае (высокае) адпусканне'' праводзяць у інтэрвале тэмператур 500–650 °С для амаль поўнага прыбірання гартавальных унутраных напружанняў і ўтварэння структуры сарбіту адпускання, што забяспечвае найлепшае паяднанне высокай ударнай вязкасці, мяжы трываласці з дастатковай моцнасцю і цвёрдасцю (близько 25 HRC). Гартаванне з высокім адпусканнем называюць паляпшэннем. Паляпшэнне выкарыстоўваюць для канструкцыйных сталей, з якіх вырабляюць дэталі, якія працуюць ва ўмовах дзеяння значных дынамічных і зменных нагрузак. Працягласць вытрымкі падчас адпускання залежыць у першую чаргу ад тэмпературы адпускання і памераў вырабаў. Яна павялічваецца з павелічэннем памеру вырабу і зніжэннем тэмпературы адпускання і змяняецца ў асноўным у дыяпазоне ад 1 да 5 гадзін. Хуткасць астуджэння ў першую чаргу ўплывае на ўнутраныя напружанні. Таму падчас працэсу адпускання вырабы, асабліва складанай формы, з легаваных сталей пераважна астуджаць павольна — у паветры, каб паменшыць унутраныя напружанні і пазбегнуць рызыкі іх выгібу. Аднак у некаторых выпадках некаторыя прадукты патрабуюць хуткага астуджэння, напрыклад: * Спружыны астуджаюцца ў вадзе для павелічэння сціскальных напружанняў у павярхоўным пласце, што павялічвае мяжу трываласці, супрацьдзейнічаючы ўтварэнню і распаўсюджванню расколін ад стомленасці; * Дэталі з легаваных сталей, схільных да зваротнай адпускной крохкасці, хутка астуджаюцца падчас высокатэмпературнага адпускання, каб перашкодзіць развіццю адпускной [[Крохкасць|крохкасці]] і пазбегнуць абкрохчвання. == Літаратура == * Термічна обробка металів [Текст]: [навч. посіб.] / А.&nbsp;В.&nbsp;Мохорт, М.&nbsp;Г.&nbsp;Чумак&nbsp;— К.: Либідь, 2002.&nbsp;— 512 c.&nbsp;— ISBN 966-06-0212-Х * Технологія конструкційних матеріалів і матеріалознавство. Практикум [Текст]: [навч. посіб. для студ. вищ. навч. закл. за напрямом «Інж. механіка»] / В.&nbsp;В.&nbsp;Попович, А.&nbsp;І.&nbsp;Кондир, Е.&nbsp;І.&nbsp;Плешаков та ін.&nbsp;— Львів: Світ, 2009.&nbsp;— 551 c.&nbsp;— ISBN 978-966-603-401-7 * Матеріалознавство [Текст]: підручник / [Дяченко С. С., Дощечкіна І. В., Мовлян А. О., Плешаков Е. І.] ; ред. С.&nbsp;С.&nbsp;Дяченко ; Харківський нац. автомобільно-дорожній ун-т.&nbsp;— Х. : ХНАДУ, 2007.&nbsp;— 440 с.&nbsp;— ISBN 978-966-303-133-0 * ''Хільчевський В.&nbsp;В.'' Матеріалознавство і технологія конструкційних матеріалів: Навчальний посібник.&nbsp; К.: Либідь, 2002.&nbsp;— 328с.&nbsp;— ISBN 966-06-0247-2 * ''Лахтин Ю.&nbsp;М.'' Основы металловедения.&nbsp;— М.: Металлургия, 1988.&nbsp;— 320с. * ''Будник А. Ф.'' Типове обладнання термічних цехів та дільниць: Навчальний посібник.]&nbsp;— Суми: Вид-во СумДУ, 2008.&nbsp;— 212 с.&nbsp;— ISBN 978-966-657-185-7 [[Катэгорыя:Тэрмічная апрацоўка]] [[Катэгорыя:Тэхналогіі машынабудавання]] [[Катэгорыя:Матэрыялазнаўства]] ofju3s4ojt373uy39p10wdb6r5md5d8 5199376 5199372 2026-09-15T07:05:52Z Ciepiersia 162280 афармленне 5199376 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} [[Файл:Diag_binaire_aciers_et_structure.svg|міні|250пкс|Фрагмент {{нп3|Дыяграма стану сплаваў жалеза-вуглярод|фазавай дыяграмы жалеза-вуглярод|uk|Діаграма стану сплавів залізо-вуглець}} для [[Сталь|сталей]]]] '''Адпусканне сталі''' — аперацыя {{нп3|Тэрмічная апрацоўка металаў|тэрмічнай апрацоўкі|uk|Термічна обробка}}, якая заключаецца ў награванні {{нп3|Гартаванне|загартаваных|ru|Закалка металла}} [[Сталь|сталей]] да [[Тэмпература|тэмператур,]] якія не перавышаюць тэмпературу ўтварэння {{нп3|Аўстэніт|аўстэніту|uk|Аустеніт}} (Ас₁), вытрымцы пры гэтых тэмпературах для пераўтварэння {{нп3|Гартаванне|загартаванага|ru|Закалка металла}} {{нп3|Мартэнсіт|мартэнсіту|ru|Мартенсит}} ў больш раўнаважныя структуры і наступнага астуджэння. У адрозненне ад прадуктаў раскладання пераахалоджанага аўстэніту ({{нп3|Сарбіт (металургія)|сарбіту|uk|Сорбіт (металургія)}}, {{нп3|Траастыт|траастыту|uk|Троостит}}), якія маюць пласціністую форму {{нп3|Цэментыт|цэментыту|uk|Цементит}}, прадукты раскладання мартэнсіту пры награванні (сарбіт адпускання, траастыт адпускання) маюць крупчастую форму цэментыту, таму, пры іншых роўных умовах, яны характарызуюцца больш высокай [[Ударная вязкасць|ударнай вязкасцю]] і {{нп3|Мяжа трываласці|трываласцю|uk|Границя витривалості}} на [[Стомленасць матэрыялаў|стомленасць]] Асноўным параметрам рэжыму адпускання, які вызначае структуру, а значыць, уласцівасці сталі і выкарыстання адпускання, з’яўляецца тэмпература. Па тэмпературы нагрэву адрозніваюць наступныя віды адпускання: * ''нізкатэмпературнае (нізкае) адпусканне'', якое праводзяць у інтэрвале тэмператур 150—250 [[Градус Цэльсія|°C]] для атрымання структуры мартэнсіту адпускання і частковага прыбірання гартавальных {{нп3|Тэрмічнае напружанне|унутраных напружанняў|uk|Термічні напруження}}. Пасля нізкатэмпературнага адпускання нязначна павялічваецца вязкасць сталі без прыкметнага зніжэння цвёрдасці (58-63 HRC для сталей з утрыманнем вугляроду 0,6-1,3&nbsp;%) і зносаўстойлівасці. Выкарыстоўваецца для рэжучага, вымяральнага інструменту, штампаў халоднага дэфармавання, {{нп3|Падшыпнік качэння|падшыпнікаў качэння|uk|Вальниця кочення}}, вырабаў пасля {{нп3|Паверхневае гартаванне|паверхневага гартавання|uk|Поверхневе загартування}}, [[Цэментацыя сталі|цэментацыі]]; * ''сярэднетэмпературнае (сярэдняе) адпусканне'' праводзяць у інтэрвале 350—450 °C для прыбірання гартавальных напружанняў і ўтварэння структуры траастыту адпускання, якая мае высокую [[пругкасць]], трываласць, рэлаксацыйную стойкасць і {{нп3|цвёрдасць||uk|Твердість}} у межах 40-50 HRC. Яго выкарыстоўваюць для [[Рысора|рысор]], [[Спружына|спружын]], штампаў гарачага дэфармавання; * ''высокатэмпературнае (высокае) адпусканне'' праводзяць у інтэрвале тэмператур 500—650 °C для амаль поўнага прыбірання гартавальных унутраных напружанняў і ўтварэння структуры сарбіту адпускання, што забяспечвае найлепшае паяднанне высокай ударнай вязкасці, мяжы трываласці з дастатковай моцнасцю і цвёрдасцю (каля 25 HRC). Гартаванне з высокім адпусканнем называюць паляпшэннем. Паляпшэнне выкарыстоўваюць для канструкцыйных сталей, з якіх вырабляюць дэталі, якія працуюць ва ўмовах дзеяння значных дынамічных і зменных нагрузак. Працягласць вытрымкі падчас адпускання залежыць у першую чаргу ад тэмпературы адпускання і памераў вырабаў. Яна павялічваецца з павелічэннем памеру вырабу і зніжэннем тэмпературы адпускання і змяняецца ў асноўным у дыяпазоне ад 1 да 5 гадзін. Хуткасць астуджэння ў першую чаргу ўплывае на ўнутраныя напружанні. Таму падчас працэсу адпускання вырабы, асабліва складанай формы, з легаваных сталей пераважна астуджаць павольна — у паветры, каб паменшыць унутраныя напружанні і пазбегнуць рызыкі іх выгібу. Аднак у некаторых выпадках некаторыя прадукты патрабуюць хуткага астуджэння, напрыклад: * Спружыны астуджаюцца ў вадзе для павелічэння сціскальных напружанняў у павярхоўным пласце, што павялічвае мяжу трываласці, супрацьдзейнічаючы ўтварэнню і распаўсюджванню расколін ад стомленасці; * Дэталі з легаваных сталей, схільных да зваротнай адпускной крохкасці, хутка астуджаюцца падчас высокатэмпературнага адпускання, каб перашкодзіць развіццю адпускной [[Крохкасць|крохкасці]] і пазбегнуць абкрохчвання. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Термічна обробка металів [Текст]: [навч. посіб.] / А.&nbsp;В.&nbsp;Мохорт, М.&nbsp;Г.&nbsp;Чумак&nbsp;— К.: Либідь, 2002.&nbsp;— 512 c.&nbsp;— ISBN 966-06-0212-Х * Технологія конструкційних матеріалів і матеріалознавство. Практикум [Текст]: [навч. посіб. для студ. вищ. навч. закл. за напрямом «Інж. механіка»] / В.&nbsp;В.&nbsp;Попович, А.&nbsp;І.&nbsp;Кондир, Е.&nbsp;І.&nbsp;Плешаков та ін.&nbsp;— Львів: Світ, 2009.&nbsp;— 551 c.&nbsp;— ISBN 978-966-603-401-7 * Матеріалознавство [Текст]: підручник / [Дяченко С. С., Дощечкіна І. В., Мовлян А. О., Плешаков Е. І.]; ред. С.&nbsp;С.&nbsp;Дяченко ; Харківський нац. автомобільно-дорожній ун-т.&nbsp;— Х. : ХНАДУ, 2007.&nbsp;— 440 с.&nbsp;— ISBN 978-966-303-133-0 * ''Хільчевський В.&nbsp;В.'' Матеріалознавство і технологія конструкційних матеріалів: Навчальний посібник.&nbsp; К.: Либідь, 2002.&nbsp;— 328с.&nbsp;— ISBN 966-06-0247-2 * ''Лахтин Ю.&nbsp;М.'' Основы металловедения.&nbsp;— М.: Металлургия, 1988.&nbsp;— 320с. * ''Будник А. Ф.'' Типове обладнання термічних цехів та дільниць: Навчальний посібник.]&nbsp;— Суми: Вид-во СумДУ, 2008.&nbsp;— 212 с.&nbsp;— ISBN 978-966-657-185-7 {{навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Тэрмічная апрацоўка]] [[Катэгорыя:Тэхналогіі машынабудавання]] [[Катэгорыя:Матэрыялазнаўства]] 09g5n7ypbsj8vey96h5allh9sclsjkx 5199377 5199376 2026-09-15T07:06:00Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Адпусканне сталей]] у [[Водпуск металу]]: паводле БЭ 5199376 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} [[Файл:Diag_binaire_aciers_et_structure.svg|міні|250пкс|Фрагмент {{нп3|Дыяграма стану сплаваў жалеза-вуглярод|фазавай дыяграмы жалеза-вуглярод|uk|Діаграма стану сплавів залізо-вуглець}} для [[Сталь|сталей]]]] '''Адпусканне сталі''' — аперацыя {{нп3|Тэрмічная апрацоўка металаў|тэрмічнай апрацоўкі|uk|Термічна обробка}}, якая заключаецца ў награванні {{нп3|Гартаванне|загартаваных|ru|Закалка металла}} [[Сталь|сталей]] да [[Тэмпература|тэмператур,]] якія не перавышаюць тэмпературу ўтварэння {{нп3|Аўстэніт|аўстэніту|uk|Аустеніт}} (Ас₁), вытрымцы пры гэтых тэмпературах для пераўтварэння {{нп3|Гартаванне|загартаванага|ru|Закалка металла}} {{нп3|Мартэнсіт|мартэнсіту|ru|Мартенсит}} ў больш раўнаважныя структуры і наступнага астуджэння. У адрозненне ад прадуктаў раскладання пераахалоджанага аўстэніту ({{нп3|Сарбіт (металургія)|сарбіту|uk|Сорбіт (металургія)}}, {{нп3|Траастыт|траастыту|uk|Троостит}}), якія маюць пласціністую форму {{нп3|Цэментыт|цэментыту|uk|Цементит}}, прадукты раскладання мартэнсіту пры награванні (сарбіт адпускання, траастыт адпускання) маюць крупчастую форму цэментыту, таму, пры іншых роўных умовах, яны характарызуюцца больш высокай [[Ударная вязкасць|ударнай вязкасцю]] і {{нп3|Мяжа трываласці|трываласцю|uk|Границя витривалості}} на [[Стомленасць матэрыялаў|стомленасць]] Асноўным параметрам рэжыму адпускання, які вызначае структуру, а значыць, уласцівасці сталі і выкарыстання адпускання, з’яўляецца тэмпература. Па тэмпературы нагрэву адрозніваюць наступныя віды адпускання: * ''нізкатэмпературнае (нізкае) адпусканне'', якое праводзяць у інтэрвале тэмператур 150—250 [[Градус Цэльсія|°C]] для атрымання структуры мартэнсіту адпускання і частковага прыбірання гартавальных {{нп3|Тэрмічнае напружанне|унутраных напружанняў|uk|Термічні напруження}}. Пасля нізкатэмпературнага адпускання нязначна павялічваецца вязкасць сталі без прыкметнага зніжэння цвёрдасці (58-63 HRC для сталей з утрыманнем вугляроду 0,6-1,3&nbsp;%) і зносаўстойлівасці. Выкарыстоўваецца для рэжучага, вымяральнага інструменту, штампаў халоднага дэфармавання, {{нп3|Падшыпнік качэння|падшыпнікаў качэння|uk|Вальниця кочення}}, вырабаў пасля {{нп3|Паверхневае гартаванне|паверхневага гартавання|uk|Поверхневе загартування}}, [[Цэментацыя сталі|цэментацыі]]; * ''сярэднетэмпературнае (сярэдняе) адпусканне'' праводзяць у інтэрвале 350—450 °C для прыбірання гартавальных напружанняў і ўтварэння структуры траастыту адпускання, якая мае высокую [[пругкасць]], трываласць, рэлаксацыйную стойкасць і {{нп3|цвёрдасць||uk|Твердість}} у межах 40-50 HRC. Яго выкарыстоўваюць для [[Рысора|рысор]], [[Спружына|спружын]], штампаў гарачага дэфармавання; * ''высокатэмпературнае (высокае) адпусканне'' праводзяць у інтэрвале тэмператур 500—650 °C для амаль поўнага прыбірання гартавальных унутраных напружанняў і ўтварэння структуры сарбіту адпускання, што забяспечвае найлепшае паяднанне высокай ударнай вязкасці, мяжы трываласці з дастатковай моцнасцю і цвёрдасцю (каля 25 HRC). Гартаванне з высокім адпусканнем называюць паляпшэннем. Паляпшэнне выкарыстоўваюць для канструкцыйных сталей, з якіх вырабляюць дэталі, якія працуюць ва ўмовах дзеяння значных дынамічных і зменных нагрузак. Працягласць вытрымкі падчас адпускання залежыць у першую чаргу ад тэмпературы адпускання і памераў вырабаў. Яна павялічваецца з павелічэннем памеру вырабу і зніжэннем тэмпературы адпускання і змяняецца ў асноўным у дыяпазоне ад 1 да 5 гадзін. Хуткасць астуджэння ў першую чаргу ўплывае на ўнутраныя напружанні. Таму падчас працэсу адпускання вырабы, асабліва складанай формы, з легаваных сталей пераважна астуджаць павольна — у паветры, каб паменшыць унутраныя напружанні і пазбегнуць рызыкі іх выгібу. Аднак у некаторых выпадках некаторыя прадукты патрабуюць хуткага астуджэння, напрыклад: * Спружыны астуджаюцца ў вадзе для павелічэння сціскальных напружанняў у павярхоўным пласце, што павялічвае мяжу трываласці, супрацьдзейнічаючы ўтварэнню і распаўсюджванню расколін ад стомленасці; * Дэталі з легаваных сталей, схільных да зваротнай адпускной крохкасці, хутка астуджаюцца падчас высокатэмпературнага адпускання, каб перашкодзіць развіццю адпускной [[Крохкасць|крохкасці]] і пазбегнуць абкрохчвання. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Термічна обробка металів [Текст]: [навч. посіб.] / А.&nbsp;В.&nbsp;Мохорт, М.&nbsp;Г.&nbsp;Чумак&nbsp;— К.: Либідь, 2002.&nbsp;— 512 c.&nbsp;— ISBN 966-06-0212-Х * Технологія конструкційних матеріалів і матеріалознавство. Практикум [Текст]: [навч. посіб. для студ. вищ. навч. закл. за напрямом «Інж. механіка»] / В.&nbsp;В.&nbsp;Попович, А.&nbsp;І.&nbsp;Кондир, Е.&nbsp;І.&nbsp;Плешаков та ін.&nbsp;— Львів: Світ, 2009.&nbsp;— 551 c.&nbsp;— ISBN 978-966-603-401-7 * Матеріалознавство [Текст]: підручник / [Дяченко С. С., Дощечкіна І. В., Мовлян А. О., Плешаков Е. І.]; ред. С.&nbsp;С.&nbsp;Дяченко ; Харківський нац. автомобільно-дорожній ун-т.&nbsp;— Х. : ХНАДУ, 2007.&nbsp;— 440 с.&nbsp;— ISBN 978-966-303-133-0 * ''Хільчевський В.&nbsp;В.'' Матеріалознавство і технологія конструкційних матеріалів: Навчальний посібник.&nbsp; К.: Либідь, 2002.&nbsp;— 328с.&nbsp;— ISBN 966-06-0247-2 * ''Лахтин Ю.&nbsp;М.'' Основы металловедения.&nbsp;— М.: Металлургия, 1988.&nbsp;— 320с. * ''Будник А. Ф.'' Типове обладнання термічних цехів та дільниць: Навчальний посібник.]&nbsp;— Суми: Вид-во СумДУ, 2008.&nbsp;— 212 с.&nbsp;— ISBN 978-966-657-185-7 {{навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Тэрмічная апрацоўка]] [[Катэгорыя:Тэхналогіі машынабудавання]] [[Катэгорыя:Матэрыялазнаўства]] 09g5n7ypbsj8vey96h5allh9sclsjkx 5199380 5199377 2026-09-15T07:06:31Z Ciepiersia 162280 /* Літаратура */ вікіфікацыя 5199380 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} [[Файл:Diag_binaire_aciers_et_structure.svg|міні|250пкс|Фрагмент {{нп3|Дыяграма стану сплаваў жалеза-вуглярод|фазавай дыяграмы жалеза-вуглярод|uk|Діаграма стану сплавів залізо-вуглець}} для [[Сталь|сталей]]]] '''Адпусканне сталі''' — аперацыя {{нп3|Тэрмічная апрацоўка металаў|тэрмічнай апрацоўкі|uk|Термічна обробка}}, якая заключаецца ў награванні {{нп3|Гартаванне|загартаваных|ru|Закалка металла}} [[Сталь|сталей]] да [[Тэмпература|тэмператур,]] якія не перавышаюць тэмпературу ўтварэння {{нп3|Аўстэніт|аўстэніту|uk|Аустеніт}} (Ас₁), вытрымцы пры гэтых тэмпературах для пераўтварэння {{нп3|Гартаванне|загартаванага|ru|Закалка металла}} {{нп3|Мартэнсіт|мартэнсіту|ru|Мартенсит}} ў больш раўнаважныя структуры і наступнага астуджэння. У адрозненне ад прадуктаў раскладання пераахалоджанага аўстэніту ({{нп3|Сарбіт (металургія)|сарбіту|uk|Сорбіт (металургія)}}, {{нп3|Траастыт|траастыту|uk|Троостит}}), якія маюць пласціністую форму {{нп3|Цэментыт|цэментыту|uk|Цементит}}, прадукты раскладання мартэнсіту пры награванні (сарбіт адпускання, траастыт адпускання) маюць крупчастую форму цэментыту, таму, пры іншых роўных умовах, яны характарызуюцца больш высокай [[Ударная вязкасць|ударнай вязкасцю]] і {{нп3|Мяжа трываласці|трываласцю|uk|Границя витривалості}} на [[Стомленасць матэрыялаў|стомленасць]] Асноўным параметрам рэжыму адпускання, які вызначае структуру, а значыць, уласцівасці сталі і выкарыстання адпускання, з’яўляецца тэмпература. Па тэмпературы нагрэву адрозніваюць наступныя віды адпускання: * ''нізкатэмпературнае (нізкае) адпусканне'', якое праводзяць у інтэрвале тэмператур 150—250 [[Градус Цэльсія|°C]] для атрымання структуры мартэнсіту адпускання і частковага прыбірання гартавальных {{нп3|Тэрмічнае напружанне|унутраных напружанняў|uk|Термічні напруження}}. Пасля нізкатэмпературнага адпускання нязначна павялічваецца вязкасць сталі без прыкметнага зніжэння цвёрдасці (58-63 HRC для сталей з утрыманнем вугляроду 0,6-1,3&nbsp;%) і зносаўстойлівасці. Выкарыстоўваецца для рэжучага, вымяральнага інструменту, штампаў халоднага дэфармавання, {{нп3|Падшыпнік качэння|падшыпнікаў качэння|uk|Вальниця кочення}}, вырабаў пасля {{нп3|Паверхневае гартаванне|паверхневага гартавання|uk|Поверхневе загартування}}, [[Цэментацыя сталі|цэментацыі]]; * ''сярэднетэмпературнае (сярэдняе) адпусканне'' праводзяць у інтэрвале 350—450 °C для прыбірання гартавальных напружанняў і ўтварэння структуры траастыту адпускання, якая мае высокую [[пругкасць]], трываласць, рэлаксацыйную стойкасць і {{нп3|цвёрдасць||uk|Твердість}} у межах 40-50 HRC. Яго выкарыстоўваюць для [[Рысора|рысор]], [[Спружына|спружын]], штампаў гарачага дэфармавання; * ''высокатэмпературнае (высокае) адпусканне'' праводзяць у інтэрвале тэмператур 500—650 °C для амаль поўнага прыбірання гартавальных унутраных напружанняў і ўтварэння структуры сарбіту адпускання, што забяспечвае найлепшае паяднанне высокай ударнай вязкасці, мяжы трываласці з дастатковай моцнасцю і цвёрдасцю (каля 25 HRC). Гартаванне з высокім адпусканнем называюць паляпшэннем. Паляпшэнне выкарыстоўваюць для канструкцыйных сталей, з якіх вырабляюць дэталі, якія працуюць ва ўмовах дзеяння значных дынамічных і зменных нагрузак. Працягласць вытрымкі падчас адпускання залежыць у першую чаргу ад тэмпературы адпускання і памераў вырабаў. Яна павялічваецца з павелічэннем памеру вырабу і зніжэннем тэмпературы адпускання і змяняецца ў асноўным у дыяпазоне ад 1 да 5 гадзін. Хуткасць астуджэння ў першую чаргу ўплывае на ўнутраныя напружанні. Таму падчас працэсу адпускання вырабы, асабліва складанай формы, з легаваных сталей пераважна астуджаць павольна — у паветры, каб паменшыць унутраныя напружанні і пазбегнуць рызыкі іх выгібу. Аднак у некаторых выпадках некаторыя прадукты патрабуюць хуткага астуджэння, напрыклад: * Спружыны астуджаюцца ў вадзе для павелічэння сціскальных напружанняў у павярхоўным пласце, што павялічвае мяжу трываласці, супрацьдзейнічаючы ўтварэнню і распаўсюджванню расколін ад стомленасці; * Дэталі з легаваных сталей, схільных да зваротнай адпускной крохкасці, хутка астуджаюцца падчас высокатэмпературнага адпускання, каб перашкодзіць развіццю адпускной [[Крохкасць|крохкасці]] і пазбегнуць абкрохчвання. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Термічна обробка металів [Текст]: [навч. посіб.] / А.&nbsp;В.&nbsp;Мохорт, М.&nbsp;Г.&nbsp;Чумак&nbsp;— К.: Либідь, 2002.&nbsp;— 512 c.&nbsp;— ISBN 966-06-0212-Х * Технологія конструкційних матеріалів і матеріалознавство. Практикум [Текст]: [навч. посіб. для студ. вищ. навч. закл. за напрямом «Інж. механіка»] / В.&nbsp;В.&nbsp;Попович, А.&nbsp;І.&nbsp;Кондир, Е.&nbsp;І.&nbsp;Плешаков та ін.&nbsp;— Львів: Світ, 2009.&nbsp;— 551 c.&nbsp;— ISBN 978-966-603-401-7 * Матеріалознавство [Текст]: підручник / [Дяченко С. С., Дощечкіна І. В., Мовлян А. О., Плешаков Е. І.]; ред. С.&nbsp;С.&nbsp;Дяченко ; Харківський нац. автомобільно-дорожній ун-т.&nbsp;— Х. : ХНАДУ, 2007.&nbsp;— 440 с.&nbsp;— ISBN 978-966-303-133-0 * ''Хільчевський В.&nbsp;В.'' Матеріалознавство і технологія конструкційних матеріалів: Навчальний посібник.&nbsp; К.: Либідь, 2002.&nbsp;— 328с.&nbsp;— ISBN 966-06-0247-2 * ''Лахтин Ю.&nbsp;М.'' Основы металловедения.&nbsp;— М.: Металлургия, 1988.&nbsp;— 320с. * ''Будник А. Ф.'' Типове обладнання термічних цехів та дільниць: Навчальний посібник.]&nbsp;— Суми: Вид-во СумДУ, 2008.&nbsp;— 212 с.&nbsp;— ISBN 978-966-657-185-7 {{навігацыя}} {{кавальства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Тэрмічная апрацоўка]] [[Катэгорыя:Тэхналогіі машынабудавання]] [[Катэгорыя:Матэрыялазнаўства]] rim32fm3yg15omy8fw61m1lt3ulx8ic 5199384 5199380 2026-09-15T07:09:46Z Autumndancer 168015 5199384 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} [[Файл:Diag_binaire_aciers_et_structure.svg|міні|250пкс|Фрагмент {{нп3|Дыяграма стану сплаваў жалеза-вуглярод|фазавай дыяграмы жалеза-вуглярод|uk|Діаграма стану сплавів залізо-вуглець}} для [[Сталь|сталей]]]] '''Водпуск металу''' — аперацыя {{нп3|Тэрмічная апрацоўка металаў|тэрмічнай апрацоўкі|uk|Термічна обробка}}, якая заключаецца ў награванні {{нп3|Гартаванне|загартаваных|ru|Закалка металла}} [[Сталь|сталей]] да [[Тэмпература|тэмператур,]] якія не перавышаюць тэмпературу ўтварэння {{нп3|Аўстэніт|аўстэніту|uk|Аустеніт}} (Ас₁), вытрымцы пры гэтых тэмпературах для пераўтварэння {{нп3|Гартаванне|загартаванага|ru|Закалка металла}} {{нп3|Мартэнсіт|мартэнсіту|ru|Мартенсит}} ў больш раўнаважныя структуры і наступнага астуджэння. У адрозненне ад прадуктаў раскладання пераахалоджанага аўстэніту ({{нп3|Сарбіт (металургія)|сарбіту|uk|Сорбіт (металургія)}}, {{нп3|Траастыт|траастыту|uk|Троостит}}), якія маюць пласціністую форму {{нп3|Цэментыт|цэментыту|uk|Цементит}}, прадукты раскладання мартэнсіту пры награванні (сарбіт адпускання, траастыт адпускання) маюць крупчастую форму цэментыту, таму, пры іншых роўных умовах, яны характарызуюцца больш высокай [[Ударная вязкасць|ударнай вязкасцю]] і {{нп3|Мяжа трываласці|трываласцю|uk|Границя витривалості}} на [[Стомленасць матэрыялаў|стомленасць]] Асноўным параметрам рэжыму адпускання, які вызначае структуру, а значыць, уласцівасці сталі і выкарыстання адпускання, з’яўляецца тэмпература. Па тэмпературы нагрэву адрозніваюць наступныя віды адпускання: * ''нізкатэмпературнае (нізкае) адпусканне'', якое праводзяць у інтэрвале тэмператур 150—250 [[Градус Цэльсія|°C]] для атрымання структуры мартэнсіту адпускання і частковага прыбірання гартавальных {{нп3|Тэрмічнае напружанне|унутраных напружанняў|uk|Термічні напруження}}. Пасля нізкатэмпературнага адпускання нязначна павялічваецца вязкасць сталі без прыкметнага зніжэння цвёрдасці (58-63 HRC для сталей з утрыманнем вугляроду 0,6-1,3&nbsp;%) і зносаўстойлівасці. Выкарыстоўваецца для рэжучага, вымяральнага інструменту, штампаў халоднага дэфармавання, {{нп3|Падшыпнік качэння|падшыпнікаў качэння|uk|Вальниця кочення}}, вырабаў пасля {{нп3|Паверхневае гартаванне|паверхневага гартавання|uk|Поверхневе загартування}}, [[Цэментацыя сталі|цэментацыі]]; * ''сярэднетэмпературнае (сярэдняе) адпусканне'' праводзяць у інтэрвале 350—450 °C для прыбірання гартавальных напружанняў і ўтварэння структуры траастыту адпускання, якая мае высокую [[пругкасць]], трываласць, рэлаксацыйную стойкасць і {{нп3|цвёрдасць||uk|Твердість}} у межах 40-50 HRC. Яго выкарыстоўваюць для [[Рысора|рысор]], [[Спружына|спружын]], штампаў гарачага дэфармавання; * ''высокатэмпературнае (высокае) адпусканне'' праводзяць у інтэрвале тэмператур 500—650 °C для амаль поўнага прыбірання гартавальных унутраных напружанняў і ўтварэння структуры сарбіту адпускання, што забяспечвае найлепшае паяднанне высокай ударнай вязкасці, мяжы трываласці з дастатковай моцнасцю і цвёрдасцю (каля 25 HRC). Гартаванне з высокім адпусканнем называюць паляпшэннем. Паляпшэнне выкарыстоўваюць для канструкцыйных сталей, з якіх вырабляюць дэталі, якія працуюць ва ўмовах дзеяння значных дынамічных і зменных нагрузак. Працягласць вытрымкі падчас адпускання залежыць у першую чаргу ад тэмпературы адпускання і памераў вырабаў. Яна павялічваецца з павелічэннем памеру вырабу і зніжэннем тэмпературы адпускання і змяняецца ў асноўным у дыяпазоне ад 1 да 5 гадзін. Хуткасць астуджэння ў першую чаргу ўплывае на ўнутраныя напружанні. Таму падчас працэсу адпускання вырабы, асабліва складанай формы, з легаваных сталей пераважна астуджаць павольна — у паветры, каб паменшыць унутраныя напружанні і пазбегнуць рызыкі іх выгібу. Аднак у некаторых выпадках некаторыя прадукты патрабуюць хуткага астуджэння, напрыклад: * Спружыны астуджаюцца ў вадзе для павелічэння сціскальных напружанняў у павярхоўным пласце, што павялічвае мяжу трываласці, супрацьдзейнічаючы ўтварэнню і распаўсюджванню расколін ад стомленасці; * Дэталі з легаваных сталей, схільных да зваротнай адпускной крохкасці, хутка астуджаюцца падчас высокатэмпературнага адпускання, каб перашкодзіць развіццю адпускной [[Крохкасць|крохкасці]] і пазбегнуць абкрохчвання. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Термічна обробка металів [Текст]: [навч. посіб.] / А.&nbsp;В.&nbsp;Мохорт, М.&nbsp;Г.&nbsp;Чумак&nbsp;— К.: Либідь, 2002.&nbsp;— 512 c.&nbsp;— ISBN 966-06-0212-Х * Технологія конструкційних матеріалів і матеріалознавство. Практикум [Текст]: [навч. посіб. для студ. вищ. навч. закл. за напрямом «Інж. механіка»] / В.&nbsp;В.&nbsp;Попович, А.&nbsp;І.&nbsp;Кондир, Е.&nbsp;І.&nbsp;Плешаков та ін.&nbsp;— Львів: Світ, 2009.&nbsp;— 551 c.&nbsp;— ISBN 978-966-603-401-7 * Матеріалознавство [Текст]: підручник / [Дяченко С. С., Дощечкіна І. В., Мовлян А. О., Плешаков Е. І.]; ред. С.&nbsp;С.&nbsp;Дяченко ; Харківський нац. автомобільно-дорожній ун-т.&nbsp;— Х. : ХНАДУ, 2007.&nbsp;— 440 с.&nbsp;— ISBN 978-966-303-133-0 * ''Хільчевський В.&nbsp;В.'' Матеріалознавство і технологія конструкційних матеріалів: Навчальний посібник.&nbsp; К.: Либідь, 2002.&nbsp;— 328с.&nbsp;— ISBN 966-06-0247-2 * ''Лахтин Ю.&nbsp;М.'' Основы металловедения.&nbsp;— М.: Металлургия, 1988.&nbsp;— 320с. * ''Будник А. Ф.'' Типове обладнання термічних цехів та дільниць: Навчальний посібник.]&nbsp;— Суми: Вид-во СумДУ, 2008.&nbsp;— 212 с.&nbsp;— ISBN 978-966-657-185-7 {{навігацыя}} {{кавальства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Тэрмічная апрацоўка]] [[Катэгорыя:Тэхналогіі машынабудавання]] [[Катэгорыя:Матэрыялазнаўства]] 07z2quu2bqk47x0kjovqlyvn0tfwc56 5199390 5199384 2026-09-15T07:13:17Z Ciepiersia 162280 арфаграфія, дапаўненне 5199390 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} [[Файл:Diag_binaire_aciers_et_structure.svg|міні|250пкс|Фрагмент {{нп3|Дыяграма стану сплаваў жалеза-вуглярод|фазавай дыяграмы жалеза-вуглярод|uk|Діаграма стану сплавів залізо-вуглець}} для [[Сталь|сталей]]]] '''Водпуск металу'''<ref>[https://verbum.by/belen/%D0%92%D0%9E%D0%94%D0%9F%D0%A3%D0%A1%D0%9A-2 Водпуск металу]</ref> — аперацыя {{нп3|Тэрмічная апрацоўка металаў|тэрмічнай апрацоўкі|uk|Термічна обробка}}, якая заключаецца ў награванні {{нп3|Гартаванне|загартаваных|ru|Закалка металла}} [[Сталь|сталей]] да [[Тэмпература|тэмператур,]] якія не перавышаюць тэмпературу ўтварэння {{нп3|Аўстэніт|аўстэніту|uk|Аустеніт}} (Ас₁), вытрымцы пры гэтых тэмпературах для пераўтварэння {{нп3|Гартаванне|загартаванага|ru|Закалка металла}} {{нп3|Мартэнсіт|мартэнсіту|ru|Мартенсит}} ў больш раўнаважныя структуры і наступнага астуджэння. Вынікам водпуску становіцца памяншэнне крохкасці і павышэнне пластычнасці металу. У адрозненне ад прадуктаў раскладання пераахалоджанага аўстэніту ({{нп3|Сарбіт (металургія)|сарбіту|uk|Сорбіт (металургія)}}, {{нп3|Траастыт|траастыту|uk|Троостит}}), якія маюць пласціністую форму {{нп3|Цэментыт|цэментыту|uk|Цементит}}, прадукты раскладання мартэнсіту пры награванні (сарбіт водпуску, траастыт водпуску) маюць крупчастую форму цэментыту, таму, пры іншых роўных умовах, яны характарызуюцца больш высокай [[Ударная вязкасць|ударнай вязкасцю]] і {{нп3|Мяжа трываласці|трываласцю|uk|Границя витривалості}} на [[Стомленасць матэрыялаў|стомленасць]] Асноўным параметрам рэжыму водпуску, які вызначае структуру, а значыць, уласцівасці сталі і выкарыстання водпуску, з’яўляецца тэмпература. Па тэмпературы нагрэву адрозніваюць наступныя віды водпуску: * ''нізкатэмпературны (нізкі) водпуск'', якое праводзяць у інтэрвале тэмператур 150—250 [[Градус Цэльсія|°C]] для атрымання структуры мартэнсіту водпуску і частковага прыбірання гартавальных {{нп3|Тэрмічнае напружанне|унутраных напружанняў|uk|Термічні напруження}}. Пасля нізкатэмпературнага водпуску нязначна павялічваецца вязкасць сталі без прыкметнага зніжэння цвёрдасці (58-63 HRC для сталей з утрыманнем вугляроду 0,6-1,3&nbsp;%) і зносаўстойлівасці. Выкарыстоўваецца для рэжучага, вымяральнага інструменту, штампаў халоднага дэфармавання, {{нп3|Падшыпнік качэння|падшыпнікаў качэння|uk|Вальниця кочення}}, вырабаў пасля {{нп3|Паверхневае гартаванне|паверхневага гартавання|uk|Поверхневе загартування}}, [[Цэментацыя сталі|цэментацыі]]; * ''сярэднетэмпературны (сярэдні) водпуск '' праводзяць у інтэрвале 350—450 °C для прыбірання гартавальных напружанняў і ўтварэння структуры траастыту водпуску, якая мае высокую [[пругкасць]], трываласць, рэлаксацыйную стойкасць і {{нп3|цвёрдасць||uk|Твердість}} у межах 40-50 HRC. Яго выкарыстоўваюць для [[Рысора|рысор]], [[Спружына|спружын]], штампаў гарачага дэфармавання; * ''высокатэмпературны (высокі) водпуск'' праводзяць у інтэрвале тэмператур 500—650 °C для амаль поўнага прыбірання гартавальных унутраных напружанняў і ўтварэння структуры сарбіту водпуску, што забяспечвае найлепшае паяднанне высокай ударнай вязкасці, мяжы трываласці з дастатковай моцнасцю і цвёрдасцю (каля 25 HRC). Гартаванне з высокім водпускам называюць паляпшэннем. Паляпшэнне выкарыстоўваюць для канструкцыйных сталей, з якіх вырабляюць дэталі, якія працуюць ва ўмовах дзеяння значных дынамічных і зменных нагрузак. Працягласць вытрымкі падчас водпуску залежыць у першую чаргу ад тэмпературы водпуску і памераў вырабаў. Яна павялічваецца з павелічэннем памеру вырабу і зніжэннем тэмпературы водпуску і змяняецца ў асноўным у дыяпазоне ад 1 да 5 гадзін. Хуткасць астуджэння ў першую чаргу ўплывае на ўнутраныя напружанні. Таму падчас працэсу водпуску вырабы, асабліва складанай формы, з легаваных сталей пераважна астуджаць павольна — у паветры, каб паменшыць унутраныя напружанні і пазбегнуць рызыкі іх выгібу. Аднак у некаторых выпадках некаторыя прадукты патрабуюць хуткага астуджэння, напрыклад: * Спружыны астуджаюцца ў вадзе для павелічэння сціскальных напружанняў у павярхоўным пласце, што павялічвае мяжу трываласці, супрацьдзейнічаючы ўтварэнню і распаўсюджванню расколін ад стомленасці; * Дэталі з легаваных сталей, схільных да зваротнай водпускнай крохкасці, хутка астуджаюцца падчас высокатэмпературнага водпуску, каб перашкодзіць развіццю водпускнай [[Крохкасць|крохкасці]] і пазбегнуць абкрохчвання. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Термічна обробка металів [Текст]: [навч. посіб.] / А.&nbsp;В.&nbsp;Мохорт, М.&nbsp;Г.&nbsp;Чумак&nbsp;— К.: Либідь, 2002.&nbsp;— 512 c.&nbsp;— ISBN 966-06-0212-Х * Технологія конструкційних матеріалів і матеріалознавство. Практикум [Текст]: [навч. посіб. для студ. вищ. навч. закл. за напрямом «Інж. механіка»] / В.&nbsp;В.&nbsp;Попович, А.&nbsp;І.&nbsp;Кондир, Е.&nbsp;І.&nbsp;Плешаков та ін.&nbsp;— Львів: Світ, 2009.&nbsp;— 551 c.&nbsp;— ISBN 978-966-603-401-7 * Матеріалознавство [Текст]: підручник / [Дяченко С. С., Дощечкіна І. В., Мовлян А. О., Плешаков Е. І.]; ред. С.&nbsp;С.&nbsp;Дяченко ; Харківський нац. автомобільно-дорожній ун-т.&nbsp;— Х. : ХНАДУ, 2007.&nbsp;— 440 с.&nbsp;— ISBN 978-966-303-133-0 * ''Хільчевський В.&nbsp;В.'' Матеріалознавство і технологія конструкційних матеріалів: Навчальний посібник.&nbsp; К.: Либідь, 2002.&nbsp;— 328с.&nbsp;— ISBN 966-06-0247-2 * ''Лахтин Ю.&nbsp;М.'' Основы металловедения.&nbsp;— М.: Металлургия, 1988.&nbsp;— 320с. * ''Будник А. Ф.'' Типове обладнання термічних цехів та дільниць: Навчальний посібник.]&nbsp;— Суми: Вид-во СумДУ, 2008.&nbsp;— 212 с.&nbsp;— ISBN 978-966-657-185-7 {{навігацыя}} {{кавальства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Тэрмічная апрацоўка]] [[Катэгорыя:Тэхналогіі машынабудавання]] [[Катэгорыя:Матэрыялазнаўства]] 96fivjwtc6j3vo3zhr9uhtn6y903c2q 5199392 5199390 2026-09-15T07:14:28Z Ciepiersia 162280 вікіфікацыя 5199392 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} [[Файл:Diag_binaire_aciers_et_structure.svg|міні|250пкс|Фрагмент {{нп3|Дыяграма стану сплаваў жалеза-вуглярод|фазавай дыяграмы жалеза-вуглярод|uk|Діаграма стану сплавів залізо-вуглець}} для [[Сталь|сталей]]]] '''Водпуск металу'''<ref name=":1">[https://verbum.by/belen/%D0%92%D0%9E%D0%94%D0%9F%D0%A3%D0%A1%D0%9A-2 Водпуск металу]</ref> — аперацыя {{нп3|Тэрмічная апрацоўка металаў|тэрмічнай апрацоўкі|uk|Термічна обробка}}, якая заключаецца ў награванні {{нп3|Гартаванне|загартаваных|ru|Закалка металла}} [[Сталь|сталей]] да [[Тэмпература|тэмператур,]] якія не перавышаюць тэмпературу ўтварэння {{нп3|Аўстэніт|аўстэніту|uk|Аустеніт}} (Ас₁), вытрымцы пры гэтых тэмпературах для пераўтварэння {{нп3|Гартаванне|загартаванага|ru|Закалка металла}} {{нп3|Мартэнсіт|мартэнсіту|ru|Мартенсит}} ў больш раўнаважныя структуры і наступнага астуджэння. Вынікам водпуску становіцца памяншэнне крохкасці і павышэнне пластычнасці металу<ref name=":1" />. У адрозненне ад прадуктаў раскладання пераахалоджанага аўстэніту ({{нп3|Сарбіт (металургія)|сарбіту|uk|Сорбіт (металургія)}}, {{нп3|Траастыт|траастыту|uk|Троостит}}), якія маюць пласціністую форму {{нп3|Цэментыт|цэментыту|uk|Цементит}}, прадукты раскладання мартэнсіту пры награванні (сарбіт водпуску, траастыт водпуску) маюць крупчастую форму цэментыту, таму, пры іншых роўных умовах, яны характарызуюцца больш высокай [[Ударная вязкасць|ударнай вязкасцю]] і {{нп3|Мяжа трываласці|трываласцю|uk|Границя витривалості}} на [[Стомленасць матэрыялаў|стомленасць]] Асноўным параметрам рэжыму водпуску, які вызначае структуру, а значыць, уласцівасці сталі і выкарыстання водпуску, з’яўляецца тэмпература. Па тэмпературы нагрэву адрозніваюць наступныя віды водпуску: * ''нізкатэмпературны (нізкі) водпуск''<ref name=":1" />, якое праводзяць у інтэрвале тэмператур 150—250 [[Градус Цэльсія|°C]] для атрымання структуры мартэнсіту водпуску і частковага прыбірання гартавальных {{нп3|Тэрмічнае напружанне|унутраных напружанняў|uk|Термічні напруження}}. Пасля нізкатэмпературнага водпуску нязначна павялічваецца вязкасць сталі без прыкметнага зніжэння цвёрдасці (58-63 HRC для сталей з утрыманнем вугляроду 0,6-1,3&nbsp;%) і зносаўстойлівасці. Выкарыстоўваецца для рэжучага, вымяральнага інструменту, штампаў халоднага дэфармавання, {{нп3|Падшыпнік качэння|падшыпнікаў качэння|uk|Вальниця кочення}}, вырабаў пасля {{нп3|Паверхневае гартаванне|паверхневага гартавання|uk|Поверхневе загартування}}, [[Цэментацыя сталі|цэментацыі]]; * ''сярэднетэмпературны (сярэдні) водпуск''<ref name=":1" /> праводзяць у інтэрвале 350—450 °C для прыбірання гартавальных напружанняў і ўтварэння структуры траастыту водпуску, якая мае высокую [[пругкасць]], трываласць, рэлаксацыйную стойкасць і {{нп3|цвёрдасць||uk|Твердість}} у межах 40-50 HRC. Яго выкарыстоўваюць для [[Рысора|рысор]], [[Спружына|спружын]], штампаў гарачага дэфармавання; * ''высокатэмпературны (высокі) водпуск''<ref name=":1" /> праводзяць у інтэрвале тэмператур 500—650 °C для амаль поўнага прыбірання гартавальных унутраных напружанняў і ўтварэння структуры сарбіту водпуску, што забяспечвае найлепшае паяднанне высокай ударнай вязкасці, мяжы трываласці з дастатковай моцнасцю і цвёрдасцю (каля 25 HRC). Гартаванне з высокім водпускам называюць паляпшэннем<ref name=":1" />. Паляпшэнне выкарыстоўваюць для канструкцыйных сталей, з якіх вырабляюць дэталі, якія працуюць ва ўмовах дзеяння значных дынамічных і зменных нагрузак. Працягласць вытрымкі падчас водпуску залежыць у першую чаргу ад тэмпературы водпуску і памераў вырабаў. Яна павялічваецца з павелічэннем памеру вырабу і зніжэннем тэмпературы водпуску і змяняецца ў асноўным у дыяпазоне ад 1 да 5 гадзін. Хуткасць астуджэння ў першую чаргу ўплывае на ўнутраныя напружанні. Таму падчас працэсу водпуску вырабы, асабліва складанай формы, з легаваных сталей пераважна астуджаць павольна — у паветры, каб паменшыць унутраныя напружанні і пазбегнуць рызыкі іх выгібу. Аднак у некаторых выпадках некаторыя прадукты патрабуюць хуткага астуджэння, напрыклад: * Спружыны астуджаюцца ў вадзе для павелічэння сціскальных напружанняў у павярхоўным пласце, што павялічвае мяжу трываласці, супрацьдзейнічаючы ўтварэнню і распаўсюджванню расколін ад стомленасці; * Дэталі з легаваных сталей, схільных да зваротнай водпускнай крохкасці, хутка астуджаюцца падчас высокатэмпературнага водпуску, каб перашкодзіць развіццю водпускнай [[Крохкасць|крохкасці]] і пазбегнуць абкрохчвання. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Термічна обробка металів [Текст]: [навч. посіб.] / А.&nbsp;В.&nbsp;Мохорт, М.&nbsp;Г.&nbsp;Чумак&nbsp;— К.: Либідь, 2002.&nbsp;— 512 c.&nbsp;— ISBN 966-06-0212-Х * Технологія конструкційних матеріалів і матеріалознавство. Практикум [Текст]: [навч. посіб. для студ. вищ. навч. закл. за напрямом «Інж. механіка»] / В.&nbsp;В.&nbsp;Попович, А.&nbsp;І.&nbsp;Кондир, Е.&nbsp;І.&nbsp;Плешаков та ін.&nbsp;— Львів: Світ, 2009.&nbsp;— 551 c.&nbsp;— ISBN 978-966-603-401-7 * Матеріалознавство [Текст]: підручник / [Дяченко С. С., Дощечкіна І. В., Мовлян А. О., Плешаков Е. І.]; ред. С.&nbsp;С.&nbsp;Дяченко ; Харківський нац. автомобільно-дорожній ун-т.&nbsp;— Х. : ХНАДУ, 2007.&nbsp;— 440 с.&nbsp;— ISBN 978-966-303-133-0 * ''Хільчевський В.&nbsp;В.'' Матеріалознавство і технологія конструкційних матеріалів: Навчальний посібник.&nbsp; К.: Либідь, 2002.&nbsp;— 328с.&nbsp;— ISBN 966-06-0247-2 * ''Лахтин Ю.&nbsp;М.'' Основы металловедения.&nbsp;— М.: Металлургия, 1988.&nbsp;— 320с. * ''Будник А. Ф.'' Типове обладнання термічних цехів та дільниць: Навчальний посібник.]&nbsp;— Суми: Вид-во СумДУ, 2008.&nbsp;— 212 с.&nbsp;— ISBN 978-966-657-185-7 {{навігацыя}} {{кавальства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Тэрмічная апрацоўка]] [[Катэгорыя:Тэхналогіі машынабудавання]] [[Катэгорыя:Матэрыялазнаўства]] 3zp3xct9z3z2fhelp58vo9z15j1l074 5199590 5199392 2026-09-15T10:43:53Z Ciepiersia 162280 вікіфікацыя 5199590 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} [[Файл:Diag_binaire_aciers_et_structure.svg|міні|250пкс|Фрагмент {{нп3|Дыяграма стану сплаваў жалеза-вуглярод|фазавай дыяграмы жалеза-вуглярод|uk|Діаграма стану сплавів залізо-вуглець}} для [[Сталь|сталей]]]] '''Водпуск металу'''<ref name=":1">[https://verbum.by/belen/%D0%92%D0%9E%D0%94%D0%9F%D0%A3%D0%A1%D0%9A-2 Водпуск металу]</ref> — аперацыя {{нп3|Тэрмічная апрацоўка металаў|тэрмічнай апрацоўкі|uk|Термічна обробка}}, якая заключаецца ў награванні [[Гартаванне|загартаваных]] [[Сталь|сталей]] да [[Тэмпература|тэмператур,]] якія не перавышаюць тэмпературу ўтварэння {{нп3|Аўстэніт|аўстэніту|uk|Аустеніт}} (Ас₁), вытрымцы пры гэтых тэмпературах для пераўтварэння [[Гартаванне|загартаванага]] {{нп3|Мартэнсіт|мартэнсіту|ru|Мартенсит}} ў больш раўнаважныя структуры і наступнага астуджэння. Вынікам водпуску становіцца памяншэнне крохкасці і павышэнне пластычнасці металу<ref name=":1" />. У адрозненне ад прадуктаў раскладання пераахалоджанага аўстэніту ({{нп3|Сарбіт (металургія)|сарбіту|uk|Сорбіт (металургія)}}, {{нп3|Траастыт|траастыту|uk|Троостит}}), якія маюць пласціністую форму {{нп3|Цэментыт|цэментыту|uk|Цементит}}, прадукты раскладання мартэнсіту пры награванні (сарбіт водпуску, траастыт водпуску) маюць крупчастую форму цэментыту, таму, пры іншых роўных умовах, яны характарызуюцца больш высокай [[Ударная вязкасць|ударнай вязкасцю]] і {{нп3|Мяжа трываласці|трываласцю|uk|Границя витривалості}} на [[Стомленасць матэрыялаў|стомленасць]] Асноўным параметрам рэжыму водпуску, які вызначае структуру, а значыць, уласцівасці сталі і выкарыстання водпуску, з’яўляецца тэмпература. Па тэмпературы нагрэву адрозніваюць наступныя віды водпуску: * ''нізкатэмпературны (нізкі) водпуск''<ref name=":1" />, якое праводзяць у інтэрвале тэмператур 150—250 [[Градус Цэльсія|°C]] для атрымання структуры мартэнсіту водпуску і частковага прыбірання гартавальных {{нп3|Тэрмічнае напружанне|унутраных напружанняў|uk|Термічні напруження}}. Пасля нізкатэмпературнага водпуску нязначна павялічваецца вязкасць сталі без прыкметнага зніжэння цвёрдасці (58-63 HRC для сталей з утрыманнем вугляроду 0,6-1,3&nbsp;%) і зносаўстойлівасці. Выкарыстоўваецца для рэжучага, вымяральнага інструменту, штампаў халоднага дэфармавання, {{нп3|Падшыпнік качэння|падшыпнікаў качэння|uk|Вальниця кочення}}, вырабаў пасля {{нп3|Паверхневае гартаванне|паверхневага гартавання|uk|Поверхневе загартування}}, [[Цэментацыя сталі|цэментацыі]]; * ''сярэднетэмпературны (сярэдні) водпуск''<ref name=":1" /> праводзяць у інтэрвале 350—450 °C для прыбірання гартавальных напружанняў і ўтварэння структуры траастыту водпуску, якая мае высокую [[пругкасць]], трываласць, рэлаксацыйную стойкасць і {{нп3|цвёрдасць||uk|Твердість}} у межах 40-50 HRC. Яго выкарыстоўваюць для [[Рысора|рысор]], [[Спружына|спружын]], штампаў гарачага дэфармавання; * ''высокатэмпературны (высокі) водпуск''<ref name=":1" /> праводзяць у інтэрвале тэмператур 500—650 °C для амаль поўнага прыбірання гартавальных унутраных напружанняў і ўтварэння структуры сарбіту водпуску, што забяспечвае найлепшае паяднанне высокай ударнай вязкасці, мяжы трываласці з дастатковай моцнасцю і цвёрдасцю (каля 25 HRC). Гартаванне з высокім водпускам называюць {{нп3|Паляпшэнне (тэрмаапрацоўка)|паляпшэннем|ru|Улучшение (термообработка)}}<ref name=":1" />. Паляпшэнне выкарыстоўваюць для канструкцыйных сталей, з якіх вырабляюць дэталі, якія працуюць ва ўмовах дзеяння значных дынамічных і зменных нагрузак. Працягласць вытрымкі падчас водпуску залежыць у першую чаргу ад тэмпературы водпуску і памераў вырабаў. Яна павялічваецца з павелічэннем памеру вырабу і зніжэннем тэмпературы водпуску і змяняецца ў асноўным у дыяпазоне ад 1 да 5 гадзін. Хуткасць астуджэння ў першую чаргу ўплывае на ўнутраныя напружанні. Таму падчас працэсу водпуску вырабы, асабліва складанай формы, з легаваных сталей пераважна астуджаць павольна — у паветры, каб паменшыць унутраныя напружанні і пазбегнуць рызыкі іх выгібу. Аднак у некаторых выпадках некаторыя прадукты патрабуюць хуткага астуджэння, напрыклад: * Спружыны астуджаюцца ў вадзе для павелічэння сціскальных напружанняў у павярхоўным пласце, што павялічвае мяжу трываласці, супрацьдзейнічаючы ўтварэнню і распаўсюджванню расколін ад стомленасці; * Дэталі з легаваных сталей, схільных да зваротнай водпускнай крохкасці, хутка астуджаюцца падчас высокатэмпературнага водпуску, каб перашкодзіць развіццю водпускнай [[Крохкасць|крохкасці]] і пазбегнуць абкрохчвання. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Термічна обробка металів [Текст]: [навч. посіб.] / А.&nbsp;В.&nbsp;Мохорт, М.&nbsp;Г.&nbsp;Чумак&nbsp;— К.: Либідь, 2002.&nbsp;— 512 c.&nbsp;— ISBN 966-06-0212-Х * Технологія конструкційних матеріалів і матеріалознавство. Практикум [Текст]: [навч. посіб. для студ. вищ. навч. закл. за напрямом «Інж. механіка»] / В.&nbsp;В.&nbsp;Попович, А.&nbsp;І.&nbsp;Кондир, Е.&nbsp;І.&nbsp;Плешаков та ін.&nbsp;— Львів: Світ, 2009.&nbsp;— 551 c.&nbsp;— ISBN 978-966-603-401-7 * Матеріалознавство [Текст]: підручник / [Дяченко С. С., Дощечкіна І. В., Мовлян А. О., Плешаков Е. І.]; ред. С.&nbsp;С.&nbsp;Дяченко ; Харківський нац. автомобільно-дорожній ун-т.&nbsp;— Х. : ХНАДУ, 2007.&nbsp;— 440 с.&nbsp;— ISBN 978-966-303-133-0 * ''Хільчевський В.&nbsp;В.'' Матеріалознавство і технологія конструкційних матеріалів: Навчальний посібник.&nbsp; К.: Либідь, 2002.&nbsp;— 328с.&nbsp;— ISBN 966-06-0247-2 * ''Лахтин Ю.&nbsp;М.'' Основы металловедения.&nbsp;— М.: Металлургия, 1988.&nbsp;— 320с. * ''Будник А. Ф.'' Типове обладнання термічних цехів та дільниць: Навчальний посібник.]&nbsp;— Суми: Вид-во СумДУ, 2008.&nbsp;— 212 с.&nbsp;— ISBN 978-966-657-185-7 {{навігацыя}} {{кавальства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Тэрмічная апрацоўка]] [[Катэгорыя:Тэхналогіі машынабудавання]] [[Катэгорыя:Матэрыялазнаўства]] a18rnv1uzzjm145iavcz0s8r7s1gg4a 0 814653 5199373 2026-09-15T07:03:19Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Абэвіль''', '''Абвіль''' ({{lang-fr|Abbeville}}, {{lang-pcd|Advile}}) — горад на поўначы [[Францыя|Францыі]], у [[Сома (дэпартамент)|дэпартаменце Сома]], цэнтр былой правінцыі Панцье. Размешчаны ў рэгіёне [[О-дэ-Франс]], акруга Абэвіль, кантоны Абэвіль-1 і Абэвіль-2. На захадзе...» 5199373 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Абэвіль''', '''Абвіль''' ({{lang-fr|Abbeville}}, {{lang-pcd|Advile}}) — горад на поўначы [[Францыя|Францыі]], у [[Сома (дэпартамент)|дэпартаменце Сома]], цэнтр былой правінцыі Панцье. Размешчаны ў рэгіёне [[О-дэ-Франс]], акруга Абэвіль, кантоны Абэвіль-1 і Абэвіль-2. На захадзе горада знаходзіцца чыгуначная станцыя Абэвіль ліній Лонга-Булонь і Абвіль-Ле-Трэпар. Рачны порт у нізоўях ракі Сомы і на канале да Ла-Маншу. [[Катэгорыя:Гарады Францыі]] izwc6gdql50dnl7kzut98omda59thjv 5199374 5199373 2026-09-15T07:04:31Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Абэвіль]] у [[Абвіль]] 5199373 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Абэвіль''', '''Абвіль''' ({{lang-fr|Abbeville}}, {{lang-pcd|Advile}}) — горад на поўначы [[Францыя|Францыі]], у [[Сома (дэпартамент)|дэпартаменце Сома]], цэнтр былой правінцыі Панцье. Размешчаны ў рэгіёне [[О-дэ-Франс]], акруга Абэвіль, кантоны Абэвіль-1 і Абэвіль-2. На захадзе горада знаходзіцца чыгуначная станцыя Абэвіль ліній Лонга-Булонь і Абвіль-Ле-Трэпар. Рачны порт у нізоўях ракі Сомы і на канале да Ла-Маншу. [[Катэгорыя:Гарады Францыі]] izwc6gdql50dnl7kzut98omda59thjv 5199379 5199374 2026-09-15T07:06:27Z Autumndancer 168015 5199379 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Абэвіль''', '''Абвіль''' ({{lang-fr|Abbeville}}, {{lang-pcd|Advile}}) — горад на поўначы [[Францыя|Францыі]], у [[Сома (дэпартамент)|дэпартаменце Сома]], цэнтр былой правінцыі Панцье. Размешчаны ў рэгіёне [[О-дэ-Франс]], акруга Абэвіль, кантоны Абэвіль-1 і Абэвіль-2. На захадзе горада знаходзіцца чыгуначная станцыя Абэвіль ліній Лонга-Булонь і Абвіль-Ле-Трэпар. Рачны порт у нізоўях ракі Сомы і на канале да Ла-Маншу. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Гарады Францыі]] sp6eo9011uzfmxostq215t0miuw2es5 5199382 5199379 2026-09-15T07:07:27Z Autumndancer 168015 5199382 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Абэвіль''', '''Абвіль''' ({{lang-fr|Abbeville}}, {{lang-pcd|Advile}}) — горад на поўначы [[Францыя|Францыі]], у [[Сома (дэпартамент)|дэпартаменце Сома]], цэнтр былой правінцыі Панцье. Размешчаны ў рэгіёне [[О-дэ-Франс]], акруга Абэвіль, кантоны Абэвіль-1 і Абэвіль-2. На захадзе горада знаходзіцца чыгуначная станцыя Абэвіль ліній Лонга-Булонь і Абвіль-Ле-Трэпар. Рачны порт у нізоўях ракі Сомы і на канале да Ла-Маншу. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Нікаля Сансон]], французскі гісторык, картграф == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Гарады Францыі]] 9n2w7wchize289o0tzjr513bi2w9s20 0 814654 5199375 2026-09-15T07:04:31Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Абэвіль]] у [[Абвіль]] 5199375 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Абвіль]] 28yw5mwljyh4xirth69v9uokro6f1ay 0 814655 5199378 2026-09-15T07:06:01Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Адпусканне сталей]] у [[Водпуск металу]]: паводле БЭ 5199378 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Водпуск металу]] pcf0owwyjcoj2mib6pxinj7yppaw6a8 0 814656 5199387 2026-09-15T07:10:42Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Нагор’е]] у [[Нагор’е (значэнні)]]: Уніфікацыя назваў 5199387 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Нагор’е (значэнні)]] egyse2ajy60zqtyi83r01omhjrokzcc 5199393 5199387 2026-09-15T07:14:53Z Ueschar 151377 Выдалена перасылка на [[Нагор’е (значэнні)]] 5199393 wikitext text/x-wiki [[Файл:Landscape_of_the_Tibetan_Plateau.jpg|міні|[[Тыбецкае нагор’е]]]] '''Наго́р’е''' — вялізнае горнае падняцце, дзе спалучаюцца [[плато]], [[Горны хрыбет|горныя хрыбты]] і [[Горны масіў|горныя масівы]], якія нярэдка чаргуюцца з шырокімі [[Міжгорная катлавіна|міжгорнымі катлавінамі]]. Для нагор’яў характэрны значныя [[Абсалютная вышыня|абсалютныя вышыні]] і параўнальна невялікія адносныя перавышэнні. Тэрмін «нагор’е» часам ужываюць таксама як сінонім высока ўзнятых плато, над якімі не ўзвышаюцца горныя хрыбты.<ref name="БелЭн">{{cite web|language=be|url=https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%90%D0%93%D0%9E%D0%A0%E2%80%99%D0%95|title=Нагор’е|website=Verbum|access-date=2026-09-15}}</ref> == Пашырэнне == [[Файл:Persian_plateau_topo_en.jpg|міні|Тапаграфічная карта [[Іранскае нагор’е|Іранскага нагор’я]]]] Нагор’і пашыраны ў розных частках свету. У [[Азія|Азіі]] да іх адносяцца Тыбецкае, [[Іранскае нагор’е|Іранскае]] і [[Армянскае нагор’е|Армянскае нагор’і]], у [[Амерыка|Амерыцы]] — [[Мексіканскае нагор’е|Мексіканскае]] і [[Цэнтральнаандыйскае нагор’е|Цэнтральнаандыйскае]], у [[Афрыка|Афрыцы]] — [[Ахагар]], [[Эфіопскае нагор’е]] і [[Тыбесці]].<ref name="БелЭн" /> Будова нагор’яў можа ўключаць розныя формы горнага рэльефу. Напрыклад, вонкавы край Іранскага нагор’я ўтвораны горнымі дугамі, а яго ўнутраная частка занята раўнінамі і катлавінамі, якія перамяжаюцца з сярэдневышыннымі гарамі.<ref>{{cite web|language=be|url=https://verbum.by/belen/%D0%86%D0%A0%D0%90%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%95%20%D0%9D%D0%90%D0%93%D0%9E%D0%A0%E2%80%99%D0%95|title=Іранскае нагор’е|website=Verbum|access-date=2026-09-15}}</ref> == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Нагор’е||116|}} — [https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%90%D0%93%D0%9E%D0%A0%E2%80%99%D0%95 электронная версія]. * {{Крыніцы/БелЭн|7|Іранскае нагор’е|Лаўрыновіч М. В.|314|М. В. Лаўрыновіч}} — [https://verbum.by/belen/%D0%86%D0%A0%D0%90%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%95%20%D0%9D%D0%90%D0%93%D0%9E%D0%A0%E2%80%99%D0%95 электронная версія]. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Нагор’і| ]] 6dqway5n5sahuz5p8bi3dvjbhexm8h1 5199399 5199393 2026-09-15T07:25:56Z Ueschar 151377 удакладненне 5199399 wikitext text/x-wiki [[Файл:Landscape_of_the_Tibetan_Plateau.jpg|міні|[[Тыбецкае нагор’е]]]] '''Наго́р’е''' — вялізнае горнае падняцце, дзе спалучаюцца [[плато]], [[Горны хрыбет|горныя хрыбты]] і [[Горны масіў|горныя масівы]], якія нярэдка чаргуюцца з шырокімі [[Міжгорная катлавіна|міжгорнымі катлавінамі]]. Для нагор’яў характэрны значныя [[Абсалютная вышыня|абсалютныя вышыні]] і параўнальна невялікія адносныя перавышэнні. Тэрмін «нагор’е» часам ужываюць таксама як сінонім высока ўзнятых плато, над якімі не ўзвышаюцца горныя хрыбты.<ref name="БелЭн">{{cite web|language=be|url=https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%90%D0%93%D0%9E%D0%A0%E2%80%99%D0%95|title=Нагор’е|website=Verbum|access-date=2026-09-15}}</ref> == Пашырэнне == [[Файл:Persian_plateau_topo_en.jpg|міні|Тапаграфічная карта [[Іранскае нагор’е|Іранскага нагор’я]]]] Нагор’і пашыраны ў розных частках свету. У [[Азія|Азіі]] да іх адносяцца Тыбецкае, [[Іранскае нагор’е|Іранскае]] і [[Армянскае нагор’е|Армянскае нагор’і]], у [[Амерыка|Амерыцы]] — [[Мексіканскае нагор’е|Мексіканскае]] і [[Цэнтральнаандыйскае нагор’е|Цэнтральнаандыйскае]], у [[Афрыка|Афрыцы]] — [[Ахагар]], [[Эфіопскае нагор’е]] і [[Тыбесты]].<ref name="БелЭн" /> Будова нагор’яў можа ўключаць розныя формы горнага рэльефу. Напрыклад, вонкавы край Іранскага нагор’я ўтвораны горнымі дугамі, а яго ўнутраная частка занята раўнінамі і катлавінамі, якія перамяжаюцца з сярэдневышыннымі гарамі.<ref>{{cite web|language=be|url=https://verbum.by/belen/%D0%86%D0%A0%D0%90%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%95%20%D0%9D%D0%90%D0%93%D0%9E%D0%A0%E2%80%99%D0%95|title=Іранскае нагор’е|website=Verbum|access-date=2026-09-15}}</ref> == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Нагор’е||116|}} — [https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%90%D0%93%D0%9E%D0%A0%E2%80%99%D0%95 электронная версія]. * {{Крыніцы/БелЭн|7|Іранскае нагор’е|Лаўрыновіч М. В.|314|М. В. Лаўрыновіч}} — [https://verbum.by/belen/%D0%86%D0%A0%D0%90%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%95%20%D0%9D%D0%90%D0%93%D0%9E%D0%A0%E2%80%99%D0%95 электронная версія]. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Нагор’і| ]] 7fxw6041icj1vs97aj5gl0oqsl5lnmw 0 814657 5199395 2026-09-15T07:17:57Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Авадана''' - апавяданні пра рэлігійныя і маральна-этычныя подзвігі будыйскіх прапаведнікаў; жанр літаратуры [[будызм]]у ў [[Індыя|Індыі]]. Паводле традыцыйных уяўленняў, авадана расказваліся Будай. Найбольш цікавыя з іх «Збор ста авадан» («Аваданашатака...» 5199395 wikitext text/x-wiki '''Авадана''' - апавяданні пра рэлігійныя і маральна-этычныя подзвігі будыйскіх прапаведнікаў; жанр літаратуры [[будызм]]у ў [[Індыя|Індыі]]. Паводле традыцыйных уяўленняў, авадана расказваліся Будай. Найбольш цікавыя з іх «Збор ста авадан» («Аваданашатака») і «Божая авадана» («Дзіўявадана»). [[Катэгорыя:Будызм]] pi7bcpu00zyr9yrolqtueotofjnz5v7 5199396 5199395 2026-09-15T07:19:17Z Autumndancer 168015 5199396 wikitext text/x-wiki '''Авадана''' — апавяданні пра рэлігійныя і маральна-этычныя подзвігі будыйскіх прапаведнікаў; жанр літаратуры [[будызм]]у ў [[Індыя|Індыі]]. Паводле традыцыйных уяўленняў, авадана расказваліся Будай. Найбольш цікавыя з іх «Збор ста авадан» («Аваданашатака») і «Божая авадана» («Дзіўявадана»). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Авадана|||}} [[Катэгорыя:Будызм]] jweiaefev6f1tq3xdqccg24lbtq7vit 0 814658 5199400 2026-09-15T07:26:33Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Рубен Сяргеевіч Агмірзян''' () — расійскі рэжысёр армянскага паходжання. Народны артыст РСФСР (1974), [[народны артыст СССР]] (1983). Заслужаны дзеяч мастастацтваў РСФСР(1969) і Грузінскай ССР (1972). Прафесар (1975). == Біяграфія == Скончыў Ленінградскі тэатр...» 5199400 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Рубен Сяргеевіч Агмірзян''' () — расійскі рэжысёр армянскага паходжання. Народны артыст РСФСР (1974), [[народны артыст СССР]] (1983). Заслужаны дзеяч мастастацтваў РСФСР(1969) і Грузінскай ССР (1972). Прафесар (1975). == Біяграфія == Скончыў Ленінградскі тэатральны інстытут імя А.​М.​Астроўскага (1953). З 1966 года — галоўны рэжысёр Ленінградскага драматычнага тэатра імя В.​Ф.​Камісаржэўскай. Сярод пастановак драматычная трылогія «Смерць Іаана Грознага», «Цар Фёдар Іванавіч», «Цар Барыс» А.​К.​Талстога (Дзяржаўная прэмія СССР 1984). У Беларускім тэатры імя Я.​Купалы паставіў спектаклі «Я, бабуля, Іліко і Іларыён» Н.​Думбадзэ і Г.​Лордкіпанідзэ (1965) і «…Забыць Герастрата!» Рыгора Горына (1974), якія вылучаліся цікавай рэжысёрскай задумай, яркай формай і выдатнымі акцёрскімі работамі. {{DEFAULTSORT:Агамірзян}} [[Катэгорыя:Рэжысёры Расіі]] tcf0iuvxjz48jk8z4480g2fumgf90ah 5199403 5199400 2026-09-15T07:28:21Z Autumndancer 168015 5199403 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Рубен Сяргеевіч Агмірзян''' () — расійскі рэжысёр армянскага паходжання. Народны артыст РСФСР (1974), [[народны артыст СССР]] (1983). Заслужаны дзеяч мастастацтваў РСФСР(1969) і Грузінскай ССР (1972). Прафесар (1975). == Біяграфія == Скончыў Ленінградскі тэатральны інстытут імя А.​М.​Астроўскага (1953). З 1966 года — галоўны рэжысёр Ленінградскага драматычнага тэатра імя В.​Ф.​Камісаржэўскай. Сярод пастановак драматычная трылогія «Смерць Іаана Грознага», «Цар Фёдар Іванавіч», «Цар Барыс» А.​К.​Талстога (Дзяржаўная прэмія СССР 1984). У Беларускім тэатры імя Я.​Купалы паставіў спектаклі «Я, бабуля, Іліко і Іларыён» Н.​Думбадзэ і Г.​Лордкіпанідзэ (1965) і «…Забыць Герастрата!» Рыгора Горына (1974), якія вылучаліся цікавай рэжысёрскай задумай, яркай формай і выдатнымі акцёрскімі работамі. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Агамірзян Рубен Сяргеевіч|||}} {{DEFAULTSORT:Агамірзян}} [[Катэгорыя:Рэжысёры Расіі]] j8iapi2uwdjwp2qvr7w60datfc1avd8 5199405 5199403 2026-09-15T07:29:06Z Autumndancer 168015 5199405 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Рубен Сяргеевіч Агмірзян''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі рэжысёр армянскага паходжання. Народны артыст РСФСР (1974), [[народны артыст СССР]] (1983). Заслужаны дзеяч мастастацтваў РСФСР(1969) і Грузінскай ССР (1972). Прафесар (1975). == Біяграфія == Скончыў Ленінградскі тэатральны інстытут імя А.​М.​Астроўскага (1953). З 1966 года — галоўны рэжысёр Ленінградскага драматычнага тэатра імя В.​Ф.​Камісаржэўскай. Сярод пастановак драматычная трылогія «Смерць Іаана Грознага», «Цар Фёдар Іванавіч», «Цар Барыс» А.​К.​Талстога (Дзяржаўная прэмія СССР 1984). У Беларускім тэатры імя Я.​Купалы паставіў спектаклі «Я, бабуля, Іліко і Іларыён» Н.​Думбадзэ і Г.​Лордкіпанідзэ (1965) і «…Забыць Герастрата!» Рыгора Горына (1974), якія вылучаліся цікавай рэжысёрскай задумай, яркай формай і выдатнымі акцёрскімі работамі. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Агамірзян Рубен Сяргеевіч|||}} {{DEFAULTSORT:Агамірзян}} [[Катэгорыя:Рэжысёры Расіі]] ny8rl3mgsz6t7t43se8btuav3agm5dk 5199406 5199405 2026-09-15T07:30:27Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5199406 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Рубен Сяргеевіч Агмірзян''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі рэжысёр армянскага паходжання. Народны артыст РСФСР (1974), [[народны артыст СССР]] (1983). Заслужаны дзеяч мастастацтваў РСФСР(1969) і Грузінскай ССР (1972). Прафесар (1975). == Біяграфія == Скончыў Ленінградскі тэатральны інстытут імя А.​М.​Астроўскага (1953). З 1966 года — галоўны рэжысёр [[Акадэмічны драматычны тэатр імя В. Ф. Камісаржэўскай|Ленінградскага драматычнага тэатра імя В.​Ф.​Камісаржэўскай]]. Сярод пастановак драматычная трылогія «Смерць Іаана Грознага», «Цар Фёдар Іванавіч», «Цар Барыс» А.​К.​Талстога (Дзяржаўная прэмія СССР 1984). У Беларускім тэатры імя Я.​Купалы паставіў спектаклі «Я, бабуля, Іліко і Іларыён» Н.​Думбадзэ і Г.​Лордкіпанідзэ (1965) і «…Забыць Герастрата!» Рыгора Горына (1974), якія вылучаліся цікавай рэжысёрскай задумай, яркай формай і выдатнымі акцёрскімі работамі. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Агамірзян Рубен Сяргеевіч|||}} {{DEFAULTSORT:Агамірзян}} [[Катэгорыя:Рэжысёры Расіі]] a9nxwa87qae852ge7dsm4elgzhz9jcd 5199408 5199406 2026-09-15T07:31:19Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5199408 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Рубен Сяргеевіч Агмірзян''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі рэжысёр армянскага паходжання. Народны артыст РСФСР (1974), [[народны артыст СССР]] (1983). Заслужаны дзеяч мастастацтваў РСФСР(1969) і Грузінскай ССР (1972). Прафесар (1975). == Біяграфія == Скончыў Ленінградскі тэатральны інстытут імя А.​М.​Астроўскага (1953). З 1966 года — галоўны рэжысёр [[Акадэмічны драматычны тэатр імя В. Ф. Камісаржэўскай|Ленінградскага драматычнага тэатра імя В.​Ф.​Камісаржэўскай]]. Сярод пастановак драматычная трылогія «Смерць Іаана Грознага», «Цар Фёдар Іванавіч», «Цар Барыс» А.​К.​Талстога (Дзяржаўная прэмія СССР 1984). У [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Беларускім тэатры імя Янкі ​Купалы]] паставіў спектаклі «Я, бабуля, Іліко і Іларыён» Н.​Думбадзэ і Г.​Лордкіпанідзэ (1965) і «…Забыць Герастрата!» [[Рыгор Горын|Рыгора Горына]] (1974), якія вылучаліся цікавай рэжысёрскай задумай, яркай формай і выдатнымі акцёрскімі работамі. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Агамірзян Рубен Сяргеевіч|||}} {{DEFAULTSORT:Агамірзян}} [[Катэгорыя:Рэжысёры Расіі]] d8c69a7s67i97edxxf8zvqusv6hk2ws 0 814659 5199402 2026-09-15T07:27:03Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Рубен Агамірзян]] 5199402 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Рубен Агамірзян]] bd16jbyt6m4mng28g7aogd3cslnp6cz 0 814660 5199416 2026-09-15T07:42:26Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{цёзкі2|Аганесян}} {{Асоба}} '''Эдгар Сяргеевіч Аганесян''' ({{lang-hy|Էդգար Հովհաննիսյան}};) — армянскі [[кампазітар]]. [[Народны артыст СССР]] (1986). == Біяграфія == Вучань Р.​Егіязарана і А.​Хачатурана. У 1962—68 гадах дырэктар Армянскага тэатра оперы і балета. З 1986 го...» 5199416 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Аганесян}} {{Асоба}} '''Эдгар Сяргеевіч Аганесян''' ({{lang-hy|Էդգար Հովհաննիսյան}};) — армянскі [[кампазітар]]. [[Народны артыст СССР]] (1986). == Біяграфія == Вучань Р.​Егіязарана і А.​Хачатурана. У 1962—68 гадах дырэктар Армянскага тэатра оперы і балета. З 1986 года — прафесар і рэктар Ерэванскай кансерваторыі. Дзяржаўная прэмія Армянскай ССР 1967, Дзяржаўная прэмія СССР 1979. == Творчасць == Опера «Падарожжа ў Арзрум» паводле А.​С.​Пушкіна (1987), балеты «Мармар» (1957), «Блакітны накцюрн» (1964), «Вечны ідал» (1966), «Антуні» (1969), опера-балет «Давід Сасунскі» (1976); вакальна-сімфанічныя творы; 3 сімфоніі, «Канцэрг-Барока» для сімфанічнага аркестра (1983); фартэпіянны квінтэт, струнныя квартэты; санаты; харавыя цыклы; апрацоўкі армянскіх народных песень, танцаў і інш. {{DEFAULTSORT:Аганесян Эдгар}} [[Катэгорыя:Кампазітары Арменіі]] sif6jojdsc2g7kzym0p5q5s0qmirhgh 5199418 5199416 2026-09-15T07:43:45Z Autumndancer 168015 5199418 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Аганесян}} {{Асоба}} '''Эдгар Сяргеевіч Аганесян''' ({{lang-hy|Էդգար Հովհաննիսյան}};) — армянскі [[кампазітар]]. [[Народны артыст СССР]] (1986). == Біяграфія == Вучань Р.​Егіязарана і А.​Хачатурана. У 1962—68 гадах дырэктар Армянскага тэатра оперы і балета. З 1986 года — прафесар і рэктар Ерэванскай кансерваторыі. Дзяржаўная прэмія Армянскай ССР 1967, Дзяржаўная прэмія СССР 1979. == Творчасць == Опера «Падарожжа ў Арзрум» паводле А.​С.​Пушкіна (1987), балеты «Мармар» (1957), «Блакітны накцюрн» (1964), «Вечны ідал» (1966), «Антуні» (1969), опера-балет «Давід Сасунскі» (1976); вакальна-сімфанічныя творы; 3 сімфоніі, «Канцэрг-Барока» для сімфанічнага аркестра (1983); фартэпіянны квінтэт, струнныя квартэты; санаты; харавыя цыклы; апрацоўкі армянскіх народных песень, танцаў і інш. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Аганесян Эдгар}} [[Катэгорыя:Кампазітары Арменіі]] t0lv8xhemmrt8livn6sl9cftn2enf9p 5199419 5199418 2026-09-15T07:44:23Z Autumndancer 168015 5199419 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Аганесян}} {{Асоба}} '''Эдгар Сяргеевіч Аганесян''' ({{lang-hy|Էդգար Հովհաննիսյան}}; {{ВД-Прэамбула}}) — армянскі [[кампазітар]]. [[Народны артыст СССР]] (1986). == Біяграфія == Вучань Р.​Егіязарана і А.​Хачатурана. У 1962—68 гадах дырэктар Армянскага тэатра оперы і балета. З 1986 года — прафесар і рэктар Ерэванскай кансерваторыі. Дзяржаўная прэмія Армянскай ССР 1967, Дзяржаўная прэмія СССР 1979. == Творчасць == Опера «Падарожжа ў Арзрум» паводле А.​С.​Пушкіна (1987), балеты «Мармар» (1957), «Блакітны накцюрн» (1964), «Вечны ідал» (1966), «Антуні» (1969), опера-балет «Давід Сасунскі» (1976); вакальна-сімфанічныя творы; 3 сімфоніі, «Канцэрг-Барока» для сімфанічнага аркестра (1983); фартэпіянны квінтэт, струнныя квартэты; санаты; харавыя цыклы; апрацоўкі армянскіх народных песень, танцаў і інш. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Аганесян Эдгар}} [[Катэгорыя:Кампазітары Арменіі]] noevetllwvhyy1d6a52wxk67a0cgy28 5199420 5199419 2026-09-15T07:45:18Z Autumndancer 168015 5199420 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Аганесян}} {{Асоба}} '''Эдгар Сяргеевіч Аганесян''' ({{lang-hy|Էդգար Հովհաննիսյան}}; {{ВД-Прэамбула}}) — армянскі [[кампазітар]]. [[Народны артыст СССР]] (1986). == Біяграфія == Вучань Р.​Егіязарана і А.​Хачатурана. У 1962—68 гадах дырэктар Армянскага тэатра оперы і балета. З 1986 года — прафесар і рэктар Ерэванскай кансерваторыі. Дзяржаўная прэмія Армянскай ССР 1967, Дзяржаўная прэмія СССР 1979. == Творчасць == Опера «Падарожжа ў Арзрум» паводле А.​С.​Пушкіна (1987), балеты «Мармар» (1957), «Блакітны накцюрн» (1964), «Вечны ідал» (1966), «Антуні» (1969), опера-балет «Давід Сасунскі» (1976); вакальна-сімфанічныя творы; 3 сімфоніі, «Канцэрг-Барока» для сімфанічнага аркестра (1983); фартэпіянны квінтэт, струнныя квартэты; санаты; харавыя цыклы; апрацоўкі армянскіх народных песень, танцаў і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Аганесян Эдгар Сяргеевіч|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Аганесян Эдгар}} [[Катэгорыя:Кампазітары Арменіі]] 2jny1afl4ze2joolpdlv8unco5agjeq 5199421 5199420 2026-09-15T07:46:07Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5199421 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Аганесян}} {{Асоба}} '''Эдгар Сяргеевіч Аганесян''' ({{lang-hy|Էդգար Հովհաննիսյան}}; {{ВД-Прэамбула}}) — армянскі [[кампазітар]]. [[Народны артыст СССР]] (1986). == Біяграфія == Вучань Р.​Егіязарана і А.​Хачатурана. У 1962—68 гадах дырэктар Армянскага тэатра оперы і балета. З 1986 года — прафесар і рэктар [[Ерэванская дзяржаўная кансерваторыя імя Камітаса|Ерэванскай кансерваторыі]]. Дзяржаўная прэмія Армянскай ССР 1967, Дзяржаўная прэмія СССР 1979. == Творчасць == Опера «Падарожжа ў Арзрум» паводле А.​С.​Пушкіна (1987), балеты «Мармар» (1957), «Блакітны накцюрн» (1964), «Вечны ідал» (1966), «Антуні» (1969), опера-балет «Давід Сасунскі» (1976); вакальна-сімфанічныя творы; 3 сімфоніі, «Канцэрг-Барока» для сімфанічнага аркестра (1983); фартэпіянны квінтэт, струнныя квартэты; санаты; харавыя цыклы; апрацоўкі армянскіх народных песень, танцаў і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Аганесян Эдгар Сяргеевіч|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Аганесян Эдгар}} [[Катэгорыя:Кампазітары Арменіі]] 8btcsgk9s5xar34alx8zb7i1g0riw5t 5199424 5199421 2026-09-15T07:47:37Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5199424 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Аганесян}} {{Асоба}} '''Эдгар Сяргеевіч Аганесян''' ({{lang-hy|Էդգար Հովհաննիսյան}}; {{ВД-Прэамбула}}) — армянскі [[кампазітар]]. [[Народны артыст СССР]] (1986). == Біяграфія == Вучань [[Рыгор Егіязаран|Рыгора ​Егіязарана]] і А.​Хачатурана. У 1962—68 гадах дырэктар Армянскага тэатра оперы і балета. З 1986 года — прафесар і рэктар [[Ерэванская дзяржаўная кансерваторыя імя Камітаса|Ерэванскай кансерваторыі]]. Дзяржаўная прэмія Армянскай ССР 1967, Дзяржаўная прэмія СССР 1979. == Творчасць == Опера «Падарожжа ў Арзрум» паводле А.​С.​Пушкіна (1987), балеты «Мармар» (1957), «Блакітны накцюрн» (1964), «Вечны ідал» (1966), «Антуні» (1969), опера-балет «Давід Сасунскі» (1976); вакальна-сімфанічныя творы; 3 сімфоніі, «Канцэрг-Барока» для сімфанічнага аркестра (1983); фартэпіянны квінтэт, струнныя квартэты; санаты; харавыя цыклы; апрацоўкі армянскіх народных песень, танцаў і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Аганесян Эдгар Сяргеевіч|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Аганесян Эдгар}} [[Катэгорыя:Кампазітары Арменіі]] 8np7qu3dcnpszppjg25x962htyj9sj2 5199426 5199424 2026-09-15T07:48:12Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5199426 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Аганесян}} {{Асоба}} '''Эдгар Сяргеевіч Аганесян''' ({{lang-hy|Էդգար Հովհաննիսյան}}; {{ВД-Прэамбула}}) — армянскі [[кампазітар]]. [[Народны артыст СССР]] (1986). == Біяграфія == Вучань [[Рыгор Егіязаран|Рыгора ​Егіязарана]] і [[Арам Хачатуран|Арама ​Хачатурана]]. У 1962—68 гадах дырэктар Армянскага тэатра оперы і балета. З 1986 года — прафесар і рэктар [[Ерэванская дзяржаўная кансерваторыя імя Камітаса|Ерэванскай кансерваторыі]]. Дзяржаўная прэмія Армянскай ССР 1967, Дзяржаўная прэмія СССР 1979. == Творчасць == Опера «Падарожжа ў Арзрум» паводле А.​С.​Пушкіна (1987), балеты «Мармар» (1957), «Блакітны накцюрн» (1964), «Вечны ідал» (1966), «Антуні» (1969), опера-балет «Давід Сасунскі» (1976); вакальна-сімфанічныя творы; 3 сімфоніі, «Канцэрг-Барока» для сімфанічнага аркестра (1983); фартэпіянны квінтэт, струнныя квартэты; санаты; харавыя цыклы; апрацоўкі армянскіх народных песень, танцаў і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Аганесян Эдгар Сяргеевіч|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Аганесян Эдгар}} [[Катэгорыя:Кампазітары Арменіі]] h83sug5xj4bj2sy1fji4dcj6hw9f6mj 5199427 5199426 2026-09-15T07:48:55Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5199427 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Аганесян}} {{Асоба}} '''Эдгар Сяргеевіч Аганесян''' ({{lang-hy|Էդգար Հովհաննիսյան}}; {{ВД-Прэамбула}}) — армянскі [[кампазітар]]. [[Народны артыст СССР]] (1986). == Біяграфія == Вучань [[Рыгор Егіязаран|Рыгора ​Егіязарана]] і [[Арам Хачатуран|Арама ​Хачатурана]]. У 1962—68 гадах дырэктар і мастацкі кіраўнік [[Армянскі тэатр оперы і балета імя А. А. Спендыярава|Армянскага тэатра оперы і балета]]. З 1986 года — прафесар і рэктар [[Ерэванская дзяржаўная кансерваторыя імя Камітаса|Ерэванскай кансерваторыі]]. Дзяржаўная прэмія Армянскай ССР 1967, Дзяржаўная прэмія СССР 1979. == Творчасць == Опера «Падарожжа ў Арзрум» паводле А.​С.​Пушкіна (1987), балеты «Мармар» (1957), «Блакітны накцюрн» (1964), «Вечны ідал» (1966), «Антуні» (1969), опера-балет «Давід Сасунскі» (1976); вакальна-сімфанічныя творы; 3 сімфоніі, «Канцэрг-Барока» для сімфанічнага аркестра (1983); фартэпіянны квінтэт, струнныя квартэты; санаты; харавыя цыклы; апрацоўкі армянскіх народных песень, танцаў і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Аганесян Эдгар Сяргеевіч|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Аганесян Эдгар}} [[Катэгорыя:Кампазітары Арменіі]] 9z71x4weepwqs14s437xi1reg4x6nu5 5199438 5199427 2026-09-15T07:53:25Z Autumndancer 168015 /* Творчасць */ 5199438 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Аганесян}} {{Асоба}} '''Эдгар Сяргеевіч Аганесян''' ({{lang-hy|Էդգար Հովհաննիսյան}}; {{ВД-Прэамбула}}) — армянскі [[кампазітар]]. [[Народны артыст СССР]] (1986). == Біяграфія == Вучань [[Рыгор Егіязаран|Рыгора ​Егіязарана]] і [[Арам Хачатуран|Арама ​Хачатурана]]. У 1962—68 гадах дырэктар і мастацкі кіраўнік [[Армянскі тэатр оперы і балета імя А. А. Спендыярава|Армянскага тэатра оперы і балета]]. З 1986 года — прафесар і рэктар [[Ерэванская дзяржаўная кансерваторыя імя Камітаса|Ерэванскай кансерваторыі]]. Дзяржаўная прэмія Армянскай ССР 1967, Дзяржаўная прэмія СССР 1979. == Творчасць == Опера «Падарожжа ў Арзрум» паводле А.​С.​Пушкіна (1987), балеты «Мармар» (1957), «Блакітны накцюрн» (1964), «Вечны ідал» (1966), «Антуні» (1969), опера-балет «Давід Сасунцы» (1976); вакальна-сімфанічныя творы; 3 сімфоніі, «Канцэрг-Барока» для сімфанічнага аркестра (1983); фартэпіянны квінтэт, струнныя квартэты; санаты; харавыя цыклы; апрацоўкі армянскіх народных песень, танцаў і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Аганесян Эдгар Сяргеевіч|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Аганесян Эдгар}} [[Катэгорыя:Кампазітары Арменіі]] pgeze2l3azhh96i530zsskzg1wym0nz 0 814661 5199417 2026-09-15T07:43:28Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Эдгар Аганесян]] 5199417 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Эдгар Аганесян]] li0lqhlw52hdozdy8r0akmcmcslm7pv 0 814662 5199425 2026-09-15T07:47:47Z Ciepiersia 162280 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/143296489|Высадка металла]]» 5199425 wikitext text/x-wiki [[Файл:Схема_процесса_высадки_металла.png|міні| Схема спосабаў высадкі металу]] '''Высадка металу'''<ref name=":1">{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%92%D0%AB%D0%A1%D0%90%D0%94%D0%9A%D0%90|title=ВЫСАДКА - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-09-15}}</ref> - [[Мастацкая коўка|кавальская]] аперацыя, працэс апрацоўкі металічнай нарыхтоўкі пасродкам ціску, стварэнне сумесных патаўшчэнняў на прутковых або трубавых нарыхтоўках шляхам памяншэння іх даўжыні (частковая асадка<ref>Асадка ў кузнечнай справе - памяншэнне даўжыні і вышыні і павелічэнне памеру папярочнага сячэння металічнай нарыхтоўкі шляхам коўкі або сціскання.</ref>). Гэты метад ужываюць, калі неабходна павялічыць <nowiki>{{нп3|Сячэнне|папярочны перасек|ru|Сечение}}</nowiki> часткі нарыхтоўкі за кошт памяншэння яе даўжыні<ref>''Большой энциклопедический словарь / гл. ред. А. М. Прохоров. — 2-е изд., перераб. и доп. — Москва : Большая Российская энциклопедия ; Санкт-Петербург : Норинт, 1997, 1999, 2001, 2004. — 1456 с. : ил. — <nowiki>ISBN 5-85270-160-2</nowiki>. — <nowiki>ISBN 5-7711-0004-8</nowiki>.''</ref>. == Тэхналогія == Варта адрозніваць два сумежныя метады апрацоўкі металу: асадку і высадку. У першым выпадку маецца на ўвазе выкананне працэсу па ўсёй даўжыні падрыхтоўкі. У другім выпадку апрацоўваецца толькі частка загатоўкі. Канец загатоўкі, якую трэба "асадзіць" награваецца ў [[Горан|горане]] або печы да тэмпературы коўкі. Даўжыня пакоўкі або нагрэтай часткі загатоўкі пры высадцы не павінна перавышаць 2-2,5 дыяметра загатоўкі, інакш яна выгнецца. Калі няма магчымасці абмежаваць зону загатоўкі, то на ёй [[Зубіла|зубілам]] робяць засечкі на месцы высадкі. Затым разагрэтую загатоўку бяруць [[Абцугі|клешчамі]] і хутка астуджаюць у вадзе канцы, а частку, якая адзначана засечкамі, пакідаюць разагрэтай<ref>''Большая советская энциклопедия : [В 30 т.] / Глав. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — Москва : Сов. энциклопедия, 1969-. — 26 см. Т. 30: Экслибрис-ЯЯ. Т. 30. — 1978. — 631 с., 33 л. ил., карт., портр. : ил., портр.''</ref>. Майстар ставіць загатоўку на [[кавадла]] разагрэтым канцом і пазначае месцы ўдараў, а таксама сілу ўдару. Пад уздзеяннем [[Кувалда|кувалды]] нагрэты метал дэфармуецца, павялічваецца яго дыяметр і памяншаецца даўжыня. Пры гэтым халодны ўчастак металічнага палатна не падвяргаецца дэфармацыі і застаецца ў першапачатковай форме. Канец загатоўкі можа прымаць розную форму, у тым ліку форму [[Цыліндр|цыліндра]]. Пры неабходнасці аперацыю паўтараюць некалькі разоў. Даўгамерныя загатоўкі з значнай масай можна высаджваць без малатка, наносячы ўдары па кавадлу непасрэдна самой запраўкай. Калі патаўшчэнне набыло няправільную форму або перамясцілася, то аперацыю паўтараюць або ліквідуюць дэфект з дапамогай пракоўкі. Таксама высадку робяць гарачым спосабам і халодным<ref name=":1" />. У адрозненне ад гарачага спосабу <nowiki>{{нп3|Штампоўка|штампоўкі|ru|Штамповка}}</nowiki>, высадка праводзіцца пры тэмпературы сплаву ніжэй <nowiki>{{нп3|Рэкрысталізацыя|пункту рэкрысталізацыі|ru|Рекристаллизация}}</nowiki>, гэта значыць зніжэння трываласці і цвёрдасці металу і падвышэння яго [[Пластычная дэфармацыя|пластычнасці]]. На прадпрыемствах масавай вытворчасці гарачая высадка ажыццяўляецца на гарызантальна-ковачных машынах і электравысадачных машынах, пры дробнасерыйнай вытворчасці - на ковачных молатах або прэсах у кольцах ці штампах<ref name=":1" />. Халодная высадка ажыццяўляецца на халодна-высадачных аўтаматах, вертыкальных крывашыпных і фрыкцыйных прэсах<ref name=":1" />. == Перавагі == Высадка халодным спосабам дазваляе вырабляць найболей складаныя формы, якія не атрымаць пры выкарыстанні іншых аперацый. У параўнанні з іншымі працэсамі <nowiki>{{нп3|Штампоўка|штампоўкі|ru|Штамповка}}</nowiki> высадка адрозніваецца высокай прадукцыйнасцю і дакладнасцю паковак (без <nowiki>{{нп3|Аблой|аблою|ru|Облой}}</nowiki>). Пры гэтым цэласнасць металу не парушаецца і не дэфармуецца. Гэта спрыяе павелічэнню <nowiki>{{нп3|Каэфіцыент выкарыстання матэрыялу|каэфіцыента выкарыстання матэрыялу|ru|Коэффициент использования материала}}</nowiki> да 100% нават у найболей складаных дэталях. == Прыклады вырабаў == Для вырабу вырабаў масавай вытворчасці: [[Болт|балтоў]], [[Гайка|гаек]], [[Цвік|цвікоў]] неабходна высадка, патоўшчаная з аднаго канца. Зыходным матэрыялам можа быць пруток або [[дрот]]. Гарачай высадкай вырабляюць [[Коўка|пакоўкі]] [[Зубчастае кола|шасцерняў]], <nowiki>{{нп3|Клапан|клапанаў|ru|Клапан}}</nowiki>, [[Рысора|рысор]], <nowiki>{{нп3|Фланец|фланцаў|ru|Фланец}}</nowiki>, кольцаў, валікаў і т.д. п. Халоднай высадкай - балты, [[Заклёпка|заклёпкі]], [[Шруба|шрубы]], [[Цвік|цвікі]], [[Гайка|гайкі]] і іншае. == Літаратура == * Высадка — статья из Большой советской энциклопедии.  [[Катэгорыя:Кавальства]] gdeos64t4ylp0z8yudyma2mufehdrho 5199430 5199425 2026-09-15T07:50:20Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Высадка металла]] у [[Высадка метала]] 5199425 wikitext text/x-wiki [[Файл:Схема_процесса_высадки_металла.png|міні| Схема спосабаў высадкі металу]] '''Высадка металу'''<ref name=":1">{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%92%D0%AB%D0%A1%D0%90%D0%94%D0%9A%D0%90|title=ВЫСАДКА - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-09-15}}</ref> - [[Мастацкая коўка|кавальская]] аперацыя, працэс апрацоўкі металічнай нарыхтоўкі пасродкам ціску, стварэнне сумесных патаўшчэнняў на прутковых або трубавых нарыхтоўках шляхам памяншэння іх даўжыні (частковая асадка<ref>Асадка ў кузнечнай справе - памяншэнне даўжыні і вышыні і павелічэнне памеру папярочнага сячэння металічнай нарыхтоўкі шляхам коўкі або сціскання.</ref>). Гэты метад ужываюць, калі неабходна павялічыць <nowiki>{{нп3|Сячэнне|папярочны перасек|ru|Сечение}}</nowiki> часткі нарыхтоўкі за кошт памяншэння яе даўжыні<ref>''Большой энциклопедический словарь / гл. ред. А. М. Прохоров. — 2-е изд., перераб. и доп. — Москва : Большая Российская энциклопедия ; Санкт-Петербург : Норинт, 1997, 1999, 2001, 2004. — 1456 с. : ил. — <nowiki>ISBN 5-85270-160-2</nowiki>. — <nowiki>ISBN 5-7711-0004-8</nowiki>.''</ref>. == Тэхналогія == Варта адрозніваць два сумежныя метады апрацоўкі металу: асадку і высадку. У першым выпадку маецца на ўвазе выкананне працэсу па ўсёй даўжыні падрыхтоўкі. У другім выпадку апрацоўваецца толькі частка загатоўкі. Канец загатоўкі, якую трэба "асадзіць" награваецца ў [[Горан|горане]] або печы да тэмпературы коўкі. Даўжыня пакоўкі або нагрэтай часткі загатоўкі пры высадцы не павінна перавышаць 2-2,5 дыяметра загатоўкі, інакш яна выгнецца. Калі няма магчымасці абмежаваць зону загатоўкі, то на ёй [[Зубіла|зубілам]] робяць засечкі на месцы высадкі. Затым разагрэтую загатоўку бяруць [[Абцугі|клешчамі]] і хутка астуджаюць у вадзе канцы, а частку, якая адзначана засечкамі, пакідаюць разагрэтай<ref>''Большая советская энциклопедия : [В 30 т.] / Глав. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — Москва : Сов. энциклопедия, 1969-. — 26 см. Т. 30: Экслибрис-ЯЯ. Т. 30. — 1978. — 631 с., 33 л. ил., карт., портр. : ил., портр.''</ref>. Майстар ставіць загатоўку на [[кавадла]] разагрэтым канцом і пазначае месцы ўдараў, а таксама сілу ўдару. Пад уздзеяннем [[Кувалда|кувалды]] нагрэты метал дэфармуецца, павялічваецца яго дыяметр і памяншаецца даўжыня. Пры гэтым халодны ўчастак металічнага палатна не падвяргаецца дэфармацыі і застаецца ў першапачатковай форме. Канец загатоўкі можа прымаць розную форму, у тым ліку форму [[Цыліндр|цыліндра]]. Пры неабходнасці аперацыю паўтараюць некалькі разоў. Даўгамерныя загатоўкі з значнай масай можна высаджваць без малатка, наносячы ўдары па кавадлу непасрэдна самой запраўкай. Калі патаўшчэнне набыло няправільную форму або перамясцілася, то аперацыю паўтараюць або ліквідуюць дэфект з дапамогай пракоўкі. Таксама высадку робяць гарачым спосабам і халодным<ref name=":1" />. У адрозненне ад гарачага спосабу <nowiki>{{нп3|Штампоўка|штампоўкі|ru|Штамповка}}</nowiki>, высадка праводзіцца пры тэмпературы сплаву ніжэй <nowiki>{{нп3|Рэкрысталізацыя|пункту рэкрысталізацыі|ru|Рекристаллизация}}</nowiki>, гэта значыць зніжэння трываласці і цвёрдасці металу і падвышэння яго [[Пластычная дэфармацыя|пластычнасці]]. На прадпрыемствах масавай вытворчасці гарачая высадка ажыццяўляецца на гарызантальна-ковачных машынах і электравысадачных машынах, пры дробнасерыйнай вытворчасці - на ковачных молатах або прэсах у кольцах ці штампах<ref name=":1" />. Халодная высадка ажыццяўляецца на халодна-высадачных аўтаматах, вертыкальных крывашыпных і фрыкцыйных прэсах<ref name=":1" />. == Перавагі == Высадка халодным спосабам дазваляе вырабляць найболей складаныя формы, якія не атрымаць пры выкарыстанні іншых аперацый. У параўнанні з іншымі працэсамі <nowiki>{{нп3|Штампоўка|штампоўкі|ru|Штамповка}}</nowiki> высадка адрозніваецца высокай прадукцыйнасцю і дакладнасцю паковак (без <nowiki>{{нп3|Аблой|аблою|ru|Облой}}</nowiki>). Пры гэтым цэласнасць металу не парушаецца і не дэфармуецца. Гэта спрыяе павелічэнню <nowiki>{{нп3|Каэфіцыент выкарыстання матэрыялу|каэфіцыента выкарыстання матэрыялу|ru|Коэффициент использования материала}}</nowiki> да 100% нават у найболей складаных дэталях. == Прыклады вырабаў == Для вырабу вырабаў масавай вытворчасці: [[Болт|балтоў]], [[Гайка|гаек]], [[Цвік|цвікоў]] неабходна высадка, патоўшчаная з аднаго канца. Зыходным матэрыялам можа быць пруток або [[дрот]]. Гарачай высадкай вырабляюць [[Коўка|пакоўкі]] [[Зубчастае кола|шасцерняў]], <nowiki>{{нп3|Клапан|клапанаў|ru|Клапан}}</nowiki>, [[Рысора|рысор]], <nowiki>{{нп3|Фланец|фланцаў|ru|Фланец}}</nowiki>, кольцаў, валікаў і т.д. п. Халоднай высадкай - балты, [[Заклёпка|заклёпкі]], [[Шруба|шрубы]], [[Цвік|цвікі]], [[Гайка|гайкі]] і іншае. == Літаратура == * Высадка — статья из Большой советской энциклопедии.  [[Катэгорыя:Кавальства]] gdeos64t4ylp0z8yudyma2mufehdrho 5199433 5199430 2026-09-15T07:51:07Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Высадка метала]] у [[Высадка металу]] 5199425 wikitext text/x-wiki [[Файл:Схема_процесса_высадки_металла.png|міні| Схема спосабаў высадкі металу]] '''Высадка металу'''<ref name=":1">{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%92%D0%AB%D0%A1%D0%90%D0%94%D0%9A%D0%90|title=ВЫСАДКА - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-09-15}}</ref> - [[Мастацкая коўка|кавальская]] аперацыя, працэс апрацоўкі металічнай нарыхтоўкі пасродкам ціску, стварэнне сумесных патаўшчэнняў на прутковых або трубавых нарыхтоўках шляхам памяншэння іх даўжыні (частковая асадка<ref>Асадка ў кузнечнай справе - памяншэнне даўжыні і вышыні і павелічэнне памеру папярочнага сячэння металічнай нарыхтоўкі шляхам коўкі або сціскання.</ref>). Гэты метад ужываюць, калі неабходна павялічыць <nowiki>{{нп3|Сячэнне|папярочны перасек|ru|Сечение}}</nowiki> часткі нарыхтоўкі за кошт памяншэння яе даўжыні<ref>''Большой энциклопедический словарь / гл. ред. А. М. Прохоров. — 2-е изд., перераб. и доп. — Москва : Большая Российская энциклопедия ; Санкт-Петербург : Норинт, 1997, 1999, 2001, 2004. — 1456 с. : ил. — <nowiki>ISBN 5-85270-160-2</nowiki>. — <nowiki>ISBN 5-7711-0004-8</nowiki>.''</ref>. == Тэхналогія == Варта адрозніваць два сумежныя метады апрацоўкі металу: асадку і высадку. У першым выпадку маецца на ўвазе выкананне працэсу па ўсёй даўжыні падрыхтоўкі. У другім выпадку апрацоўваецца толькі частка загатоўкі. Канец загатоўкі, якую трэба "асадзіць" награваецца ў [[Горан|горане]] або печы да тэмпературы коўкі. Даўжыня пакоўкі або нагрэтай часткі загатоўкі пры высадцы не павінна перавышаць 2-2,5 дыяметра загатоўкі, інакш яна выгнецца. Калі няма магчымасці абмежаваць зону загатоўкі, то на ёй [[Зубіла|зубілам]] робяць засечкі на месцы высадкі. Затым разагрэтую загатоўку бяруць [[Абцугі|клешчамі]] і хутка астуджаюць у вадзе канцы, а частку, якая адзначана засечкамі, пакідаюць разагрэтай<ref>''Большая советская энциклопедия : [В 30 т.] / Глав. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — Москва : Сов. энциклопедия, 1969-. — 26 см. Т. 30: Экслибрис-ЯЯ. Т. 30. — 1978. — 631 с., 33 л. ил., карт., портр. : ил., портр.''</ref>. Майстар ставіць загатоўку на [[кавадла]] разагрэтым канцом і пазначае месцы ўдараў, а таксама сілу ўдару. Пад уздзеяннем [[Кувалда|кувалды]] нагрэты метал дэфармуецца, павялічваецца яго дыяметр і памяншаецца даўжыня. Пры гэтым халодны ўчастак металічнага палатна не падвяргаецца дэфармацыі і застаецца ў першапачатковай форме. Канец загатоўкі можа прымаць розную форму, у тым ліку форму [[Цыліндр|цыліндра]]. Пры неабходнасці аперацыю паўтараюць некалькі разоў. Даўгамерныя загатоўкі з значнай масай можна высаджваць без малатка, наносячы ўдары па кавадлу непасрэдна самой запраўкай. Калі патаўшчэнне набыло няправільную форму або перамясцілася, то аперацыю паўтараюць або ліквідуюць дэфект з дапамогай пракоўкі. Таксама высадку робяць гарачым спосабам і халодным<ref name=":1" />. У адрозненне ад гарачага спосабу <nowiki>{{нп3|Штампоўка|штампоўкі|ru|Штамповка}}</nowiki>, высадка праводзіцца пры тэмпературы сплаву ніжэй <nowiki>{{нп3|Рэкрысталізацыя|пункту рэкрысталізацыі|ru|Рекристаллизация}}</nowiki>, гэта значыць зніжэння трываласці і цвёрдасці металу і падвышэння яго [[Пластычная дэфармацыя|пластычнасці]]. На прадпрыемствах масавай вытворчасці гарачая высадка ажыццяўляецца на гарызантальна-ковачных машынах і электравысадачных машынах, пры дробнасерыйнай вытворчасці - на ковачных молатах або прэсах у кольцах ці штампах<ref name=":1" />. Халодная высадка ажыццяўляецца на халодна-высадачных аўтаматах, вертыкальных крывашыпных і фрыкцыйных прэсах<ref name=":1" />. == Перавагі == Высадка халодным спосабам дазваляе вырабляць найболей складаныя формы, якія не атрымаць пры выкарыстанні іншых аперацый. У параўнанні з іншымі працэсамі <nowiki>{{нп3|Штампоўка|штампоўкі|ru|Штамповка}}</nowiki> высадка адрозніваецца высокай прадукцыйнасцю і дакладнасцю паковак (без <nowiki>{{нп3|Аблой|аблою|ru|Облой}}</nowiki>). Пры гэтым цэласнасць металу не парушаецца і не дэфармуецца. Гэта спрыяе павелічэнню <nowiki>{{нп3|Каэфіцыент выкарыстання матэрыялу|каэфіцыента выкарыстання матэрыялу|ru|Коэффициент использования материала}}</nowiki> да 100% нават у найболей складаных дэталях. == Прыклады вырабаў == Для вырабу вырабаў масавай вытворчасці: [[Болт|балтоў]], [[Гайка|гаек]], [[Цвік|цвікоў]] неабходна высадка, патоўшчаная з аднаго канца. Зыходным матэрыялам можа быць пруток або [[дрот]]. Гарачай высадкай вырабляюць [[Коўка|пакоўкі]] [[Зубчастае кола|шасцерняў]], <nowiki>{{нп3|Клапан|клапанаў|ru|Клапан}}</nowiki>, [[Рысора|рысор]], <nowiki>{{нп3|Фланец|фланцаў|ru|Фланец}}</nowiki>, кольцаў, валікаў і т.д. п. Халоднай высадкай - балты, [[Заклёпка|заклёпкі]], [[Шруба|шрубы]], [[Цвік|цвікі]], [[Гайка|гайкі]] і іншае. == Літаратура == * Высадка — статья из Большой советской энциклопедии.  [[Катэгорыя:Кавальства]] gdeos64t4ylp0z8yudyma2mufehdrho 5199435 5199433 2026-09-15T07:52:08Z Ciepiersia 162280 афармленне, вікіфікацыя 5199435 wikitext text/x-wiki [[Файл:Схема_процесса_высадки_металла.png|міні|250px|Схема спосабаў высадкі металу]] '''Высадка металу'''<ref name=":1">{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%92%D0%AB%D0%A1%D0%90%D0%94%D0%9A%D0%90|title=ВЫСАДКА - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-09-15}}</ref> — [[Кавальства|кавальская]] аперацыя, працэс апрацоўкі металічнай нарыхтоўкі пасродкам ціску, стварэнне сумесных патаўшчэнняў на прутковых або трубавых нарыхтоўках шляхам памяншэння іх даўжыні (частковая асадка<ref>Асадка ў кузнечнай справе — памяншэнне даўжыні і вышыні і павелічэнне памеру папярочнага сячэння металічнай нарыхтоўкі шляхам коўкі або сціскання.</ref>). Гэты метад ужываюць, калі неабходна павялічыць {{нп3|Сячэнне|папярочны перасек|ru|Сечение}} часткі нарыхтоўкі за кошт памяншэння яе даўжыні<ref>''Большой энциклопедический словарь / гл. ред. А. М. Прохоров. — 2-е изд., перераб. и доп. — Москва : Большая Российская энциклопедия ; Санкт-Петербург : Норинт, 1997, 1999, 2001, 2004. — 1456 с. : ил. — ISBN 5-85270-160-2. — ISBN 5-7711-0004-8.''</ref>. == Тэхналогія == Варта адрозніваць два сумежныя метады апрацоўкі металу: асадку і высадку. У першым выпадку маецца на ўвазе выкананне працэсу па ўсёй даўжыні падрыхтоўкі. У другім выпадку апрацоўваецца толькі частка загатоўкі. Канец загатоўкі, якую трэба «асадзіць» награваецца ў [[горан]]е або печы да тэмпературы коўкі. Даўжыня пакоўкі або нагрэтай часткі загатоўкі пры высадцы не павінна перавышаць 2-2,5 дыяметра загатоўкі, інакш яна выгнецца. Калі няма магчымасці абмежаваць зону загатоўкі, то на ёй [[зубіла]]м робяць засечкі на месцы высадкі. Затым разагрэтую загатоўку бяруць [[Абцугі|клешчамі]] і хутка астуджаюць у вадзе канцы, а частку, якая адзначана засечкамі, пакідаюць разагрэтай<ref>''Большая советская энциклопедия : [В 30 т.] / Глав. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — Москва : Сов. энциклопедия, 1969-. — 26 см. Т. 30: Экслибрис-ЯЯ. Т. 30. — 1978. — 631 с., 33 л. ил., карт., портр. : ил., портр.''</ref>. Майстар ставіць загатоўку на [[кавадла]] разагрэтым канцом і пазначае месцы ўдараў, а таксама сілу ўдару. Пад уздзеяннем [[Кувалда|кувалды]] нагрэты метал дэфармуецца, павялічваецца яго дыяметр і памяншаецца даўжыня. Пры гэтым халодны ўчастак металічнага палатна не падвяргаецца дэфармацыі і застаецца ў першапачатковай форме. Канец загатоўкі можа прымаць розную форму, у тым ліку форму [[цыліндр]]а. Пры неабходнасці аперацыю паўтараюць некалькі разоў. Даўгамерныя загатоўкі з значнай масай можна высаджваць без малатка, наносячы ўдары па кавадлу непасрэдна самой запраўкай. Калі патаўшчэнне набыло няправільную форму або перамясцілася, то аперацыю паўтараюць або ліквідуюць дэфект з дапамогай пракоўкі. Таксама высадку робяць гарачым спосабам і халодным<ref name=":1" />. У адрозненне ад гарачага спосабу {{нп3|Штампоўка|штампоўкі|ru|Штамповка}}, высадка праводзіцца пры тэмпературы сплаву ніжэй {{нп3|Рэкрысталізацыя|пункту рэкрысталізацыі|ru|Рекристаллизация}}, гэта значыць зніжэння трываласці і цвёрдасці металу і падвышэння яго [[Пластычная дэфармацыя|пластычнасці]]. На прадпрыемствах масавай вытворчасці гарачая высадка ажыццяўляецца на гарызантальна-ковачных машынах і электравысадачных машынах, пры дробнасерыйнай вытворчасці — на ковачных молатах або прэсах у кольцах ці штампах<ref name=":1" />. Халодная высадка ажыццяўляецца на халодна-высадачных аўтаматах, вертыкальных крывашыпных і фрыкцыйных прэсах<ref name=":1" />. == Перавагі == Высадка халодным спосабам дазваляе вырабляць найболей складаныя формы, якія не атрымаць пры выкарыстанні іншых аперацый. У параўнанні з іншымі працэсамі {{нп3|Штампоўка|штампоўкі|ru|Штамповка}} высадка адрозніваецца высокай прадукцыйнасцю і дакладнасцю паковак (без {{нп3|Аблой|аблою|ru|Облой}}). Пры гэтым цэласнасць металу не парушаецца і не дэфармуецца. Гэта спрыяе павелічэнню {{нп3|Каэфіцыент выкарыстання матэрыялу|каэфіцыента выкарыстання матэрыялу|ru|Коэффициент использования материала}} да 100 % нават у найболей складаных дэталях. == Прыклады вырабаў == Для вырабу вырабаў масавай вытворчасці: [[Болт|балтоў]], [[Гайка|гаек]], [[цвік|цвікоў]] неабходна высадка, патоўшчаная з аднаго канца. Зыходным матэрыялам можа быць пруток або [[дрот]]. Гарачай высадкай вырабляюць [[Коўка|пакоўкі]] [[Зубчастае кола|шасцерняў]], {{нп3|Клапан|клапанаў|ru|Клапан}}, [[Рысора|рысор]], {{нп3|Фланец|фланцаў|ru|Фланец}}, кольцаў, валікаў і т.д. п. Халоднай высадкай — балты, [[Заклёпка|заклёпкі]], [[Шруба|шрубы]], [[цвік|цвікі]], [[Гайка|гайкі]] і іншае. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Большая советская энциклопедия : [В 30 т.] / Глав. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — Москва : Сов. энциклопедия, 1969-. — 26 см. Т. 30: Экслибрис-ЯЯ. Т. 30. — 1978. — 631 с., 33 л. ил., карт., портр. : ил., портр.'' * ''Большой энциклопедический словарь / гл. ред. А. М. Прохоров. — 2-е изд., перераб. и доп. — Москва : Большая Российская энциклопедия ; Санкт-Петербург : Норинт, 1997, 1999, 2001, 2004. — 1456 с. : ил. — ISBN 5-85270-160-2. — ISBN 5-7711-0004-8.'' {{навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кавальства]] 9no0hycmoixqe03nx82j4qasukoc9ra 5199437 5199435 2026-09-15T07:52:49Z Ciepiersia 162280 /* Літаратура */ дапаўненне 5199437 wikitext text/x-wiki [[Файл:Схема_процесса_высадки_металла.png|міні|250px|Схема спосабаў высадкі металу]] '''Высадка металу'''<ref name=":1">{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%92%D0%AB%D0%A1%D0%90%D0%94%D0%9A%D0%90|title=ВЫСАДКА - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-09-15}}</ref> — [[Кавальства|кавальская]] аперацыя, працэс апрацоўкі металічнай нарыхтоўкі пасродкам ціску, стварэнне сумесных патаўшчэнняў на прутковых або трубавых нарыхтоўках шляхам памяншэння іх даўжыні (частковая асадка<ref>Асадка ў кузнечнай справе — памяншэнне даўжыні і вышыні і павелічэнне памеру папярочнага сячэння металічнай нарыхтоўкі шляхам коўкі або сціскання.</ref>). Гэты метад ужываюць, калі неабходна павялічыць {{нп3|Сячэнне|папярочны перасек|ru|Сечение}} часткі нарыхтоўкі за кошт памяншэння яе даўжыні<ref>''Большой энциклопедический словарь / гл. ред. А. М. Прохоров. — 2-е изд., перераб. и доп. — Москва : Большая Российская энциклопедия ; Санкт-Петербург : Норинт, 1997, 1999, 2001, 2004. — 1456 с. : ил. — ISBN 5-85270-160-2. — ISBN 5-7711-0004-8.''</ref>. == Тэхналогія == Варта адрозніваць два сумежныя метады апрацоўкі металу: асадку і высадку. У першым выпадку маецца на ўвазе выкананне працэсу па ўсёй даўжыні падрыхтоўкі. У другім выпадку апрацоўваецца толькі частка загатоўкі. Канец загатоўкі, якую трэба «асадзіць» награваецца ў [[горан]]е або печы да тэмпературы коўкі. Даўжыня пакоўкі або нагрэтай часткі загатоўкі пры высадцы не павінна перавышаць 2-2,5 дыяметра загатоўкі, інакш яна выгнецца. Калі няма магчымасці абмежаваць зону загатоўкі, то на ёй [[зубіла]]м робяць засечкі на месцы высадкі. Затым разагрэтую загатоўку бяруць [[Абцугі|клешчамі]] і хутка астуджаюць у вадзе канцы, а частку, якая адзначана засечкамі, пакідаюць разагрэтай<ref>''Большая советская энциклопедия : [В 30 т.] / Глав. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — Москва : Сов. энциклопедия, 1969-. — 26 см. Т. 30: Экслибрис-ЯЯ. Т. 30. — 1978. — 631 с., 33 л. ил., карт., портр. : ил., портр.''</ref>. Майстар ставіць загатоўку на [[кавадла]] разагрэтым канцом і пазначае месцы ўдараў, а таксама сілу ўдару. Пад уздзеяннем [[Кувалда|кувалды]] нагрэты метал дэфармуецца, павялічваецца яго дыяметр і памяншаецца даўжыня. Пры гэтым халодны ўчастак металічнага палатна не падвяргаецца дэфармацыі і застаецца ў першапачатковай форме. Канец загатоўкі можа прымаць розную форму, у тым ліку форму [[цыліндр]]а. Пры неабходнасці аперацыю паўтараюць некалькі разоў. Даўгамерныя загатоўкі з значнай масай можна высаджваць без малатка, наносячы ўдары па кавадлу непасрэдна самой запраўкай. Калі патаўшчэнне набыло няправільную форму або перамясцілася, то аперацыю паўтараюць або ліквідуюць дэфект з дапамогай пракоўкі. Таксама высадку робяць гарачым спосабам і халодным<ref name=":1" />. У адрозненне ад гарачага спосабу {{нп3|Штампоўка|штампоўкі|ru|Штамповка}}, высадка праводзіцца пры тэмпературы сплаву ніжэй {{нп3|Рэкрысталізацыя|пункту рэкрысталізацыі|ru|Рекристаллизация}}, гэта значыць зніжэння трываласці і цвёрдасці металу і падвышэння яго [[Пластычная дэфармацыя|пластычнасці]]. На прадпрыемствах масавай вытворчасці гарачая высадка ажыццяўляецца на гарызантальна-ковачных машынах і электравысадачных машынах, пры дробнасерыйнай вытворчасці — на ковачных молатах або прэсах у кольцах ці штампах<ref name=":1" />. Халодная высадка ажыццяўляецца на халодна-высадачных аўтаматах, вертыкальных крывашыпных і фрыкцыйных прэсах<ref name=":1" />. == Перавагі == Высадка халодным спосабам дазваляе вырабляць найболей складаныя формы, якія не атрымаць пры выкарыстанні іншых аперацый. У параўнанні з іншымі працэсамі {{нп3|Штампоўка|штампоўкі|ru|Штамповка}} высадка адрозніваецца высокай прадукцыйнасцю і дакладнасцю паковак (без {{нп3|Аблой|аблою|ru|Облой}}). Пры гэтым цэласнасць металу не парушаецца і не дэфармуецца. Гэта спрыяе павелічэнню {{нп3|Каэфіцыент выкарыстання матэрыялу|каэфіцыента выкарыстання матэрыялу|ru|Коэффициент использования материала}} да 100 % нават у найболей складаных дэталях. == Прыклады вырабаў == Для вырабу вырабаў масавай вытворчасці: [[Болт|балтоў]], [[Гайка|гаек]], [[цвік|цвікоў]] неабходна высадка, патоўшчаная з аднаго канца. Зыходным матэрыялам можа быць пруток або [[дрот]]. Гарачай высадкай вырабляюць [[Коўка|пакоўкі]] [[Зубчастае кола|шасцерняў]], {{нп3|Клапан|клапанаў|ru|Клапан}}, [[Рысора|рысор]], {{нп3|Фланец|фланцаў|ru|Фланец}}, кольцаў, валікаў і т.д. п. Халоднай высадкай — балты, [[Заклёпка|заклёпкі]], [[Шруба|шрубы]], [[цвік|цвікі]], [[Гайка|гайкі]] і іншае. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Большая советская энциклопедия : [В 30 т.] / Глав. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — Москва : Сов. энциклопедия, 1969-. — 26 см. Т. 30: Экслибрис-ЯЯ. Т. 30. — 1978. — 631 с., 33 л. ил., карт., портр. : ил., портр.'' * ''Большой энциклопедический словарь / гл. ред. А. М. Прохоров. — 2-е изд., перераб. и доп. — Москва : Большая Российская энциклопедия ; Санкт-Петербург : Норинт, 1997, 1999, 2001, 2004. — 1456 с. : ил. — ISBN 5-85270-160-2. — ISBN 5-7711-0004-8.'' {{навігацыя}} {{кавальства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кавальства]] 522bbaa83m4mrqatpevkk2gt28gt5gj 5199543 5199437 2026-09-15T09:35:50Z Ciepiersia 162280 афармленне 5199543 wikitext text/x-wiki [[Файл:Схема_процесса_высадки_металла.png|міні|250px|Схема спосабаў высадкі металу]] '''Высадка металу'''<ref name=":1">{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%92%D0%AB%D0%A1%D0%90%D0%94%D0%9A%D0%90|title=ВЫСАДКА - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-09-15}}</ref> — [[Кавальства|кавальская]] аперацыя, працэс апрацоўкі металічнай нарыхтоўкі пасродкам ціску, стварэнне сумесных патаўшчэнняў на прутковых або трубавых нарыхтоўках шляхам памяншэння іх даўжыні (частковая {{нп3|Асадка|асадка|pl|Spęczanie}}). Гэты метад ужываюць, калі неабходна павялічыць {{нп3|Сячэнне|папярочны перасек|ru|Сечение}} часткі нарыхтоўкі за кошт памяншэння яе даўжыні<ref>''Большой энциклопедический словарь / гл. ред. А. М. Прохоров. — 2-е изд., перераб. и доп. — Москва : Большая Российская энциклопедия ; Санкт-Петербург : Норинт, 1997, 1999, 2001, 2004. — 1456 с. : ил. — ISBN 5-85270-160-2. — ISBN 5-7711-0004-8.''</ref>. == Тэхналогія == Варта адрозніваць два сумежныя метады апрацоўкі металу: асадку і высадку. У першым выпадку маецца на ўвазе выкананне працэсу па ўсёй даўжыні падрыхтоўкі. У другім выпадку апрацоўваецца толькі частка загатоўкі. Канец загатоўкі, якую трэба «асадзіць» награваецца ў [[горан]]е або печы да тэмпературы коўкі. Даўжыня пакоўкі або нагрэтай часткі загатоўкі пры высадцы не павінна перавышаць 2-2,5 дыяметра загатоўкі, інакш яна выгнецца. Калі няма магчымасці абмежаваць зону загатоўкі, то на ёй [[зубіла]]м робяць засечкі на месцы высадкі. Затым разагрэтую загатоўку бяруць [[Абцугі|клешчамі]] і хутка астуджаюць у вадзе канцы, а частку, якая адзначана засечкамі, пакідаюць разагрэтай<ref>''Большая советская энциклопедия : [В 30 т.] / Глав. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — Москва : Сов. энциклопедия, 1969-. — 26 см. Т. 30: Экслибрис-ЯЯ. Т. 30. — 1978. — 631 с., 33 л. ил., карт., портр. : ил., портр.''</ref>. Майстар ставіць загатоўку на [[кавадла]] разагрэтым канцом і пазначае месцы ўдараў, а таксама сілу ўдару. Пад уздзеяннем [[Кувалда|кувалды]] нагрэты метал дэфармуецца, павялічваецца яго дыяметр і памяншаецца даўжыня. Пры гэтым халодны ўчастак металічнага палатна не падвяргаецца дэфармацыі і застаецца ў першапачатковай форме. Канец загатоўкі можа прымаць розную форму, у тым ліку форму [[цыліндр]]а. Пры неабходнасці аперацыю паўтараюць некалькі разоў. Даўгамерныя загатоўкі з значнай масай можна высаджваць без малатка, наносячы ўдары па кавадлу непасрэдна самой запраўкай. Калі патаўшчэнне набыло няправільную форму або перамясцілася, то аперацыю паўтараюць або ліквідуюць дэфект з дапамогай пракоўкі. Таксама высадку робяць гарачым спосабам і халодным<ref name=":1" />. У адрозненне ад гарачага спосабу {{нп3|Штампоўка|штампоўкі|ru|Штамповка}}, высадка праводзіцца пры тэмпературы сплаву ніжэй {{нп3|Рэкрысталізацыя|пункту рэкрысталізацыі|ru|Рекристаллизация}}, гэта значыць зніжэння трываласці і цвёрдасці металу і падвышэння яго [[Пластычная дэфармацыя|пластычнасці]]. На прадпрыемствах масавай вытворчасці гарачая высадка ажыццяўляецца на гарызантальна-ковачных машынах і электравысадачных машынах, пры дробнасерыйнай вытворчасці — на ковачных молатах або прэсах у кольцах ці штампах<ref name=":1" />. Халодная высадка ажыццяўляецца на халодна-высадачных аўтаматах, вертыкальных крывашыпных і фрыкцыйных прэсах<ref name=":1" />. == Перавагі == Высадка халодным спосабам дазваляе вырабляць найболей складаныя формы, якія не атрымаць пры выкарыстанні іншых аперацый. У параўнанні з іншымі працэсамі {{нп3|Штампоўка|штампоўкі|ru|Штамповка}} высадка адрозніваецца высокай прадукцыйнасцю і дакладнасцю паковак (без {{нп3|Аблой|аблою|ru|Облой}}). Пры гэтым цэласнасць металу не парушаецца і не дэфармуецца. Гэта спрыяе павелічэнню {{нп3|Каэфіцыент выкарыстання матэрыялу|каэфіцыента выкарыстання матэрыялу|ru|Коэффициент использования материала}} да 100 % нават у найболей складаных дэталях. == Прыклады вырабаў == Для вырабу вырабаў масавай вытворчасці: [[Болт|балтоў]], [[Гайка|гаек]], [[цвік|цвікоў]] неабходна высадка, патоўшчаная з аднаго канца. Зыходным матэрыялам можа быць пруток або [[дрот]]. Гарачай высадкай вырабляюць [[Коўка|пакоўкі]] [[Зубчастае кола|шасцерняў]], {{нп3|Клапан|клапанаў|ru|Клапан}}, [[Рысора|рысор]], {{нп3|Фланец|фланцаў|ru|Фланец}}, кольцаў, валікаў і т.д. п. Халоднай высадкай — балты, [[Заклёпка|заклёпкі]], [[Шруба|шрубы]], [[цвік|цвікі]], [[Гайка|гайкі]] і іншае. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Большая советская энциклопедия : [В 30 т.] / Глав. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — Москва : Сов. энциклопедия, 1969-. — 26 см. Т. 30: Экслибрис-ЯЯ. Т. 30. — 1978. — 631 с., 33 л. ил., карт., портр. : ил., портр.'' * ''Большой энциклопедический словарь / гл. ред. А. М. Прохоров. — 2-е изд., перераб. и доп. — Москва : Большая Российская энциклопедия ; Санкт-Петербург : Норинт, 1997, 1999, 2001, 2004. — 1456 с. : ил. — ISBN 5-85270-160-2. — ISBN 5-7711-0004-8.'' {{навігацыя}} {{кавальства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кавальства]] o628ktk5xqo35h4cccw0cusepkb3mji 0 814663 5199431 2026-09-15T07:50:20Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Высадка металла]] у [[Высадка метала]] 5199431 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Высадка метала]] dt6z8spavzif5bj9100klegdzkv5e29 5199432 5199431 2026-09-15T07:50:37Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Высадка метала]] 5199432 wikitext text/x-wiki {{хутка выдаліць|памылка}} #REDIRECT [[Высадка метала]] 6hxnc6qombgsyjdas94rod8i90fvz4u 0 814664 5199434 2026-09-15T07:51:07Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Высадка метала]] у [[Высадка металу]] 5199434 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Высадка металу]] hw7wa36vo6fa0hzyj7mcgvqo64bn24r 0 814665 5199443 2026-09-15T07:59:58Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Самарканд (Карагандзінская вобласць)]] у [[Самаркан (Карагандзінская вобласць)]]: памылка 5199443 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Самаркан (Карагандзінская вобласць)]] 8pmlgwigibhvrbwbf9lvw4hsnraga2c 5199444 5199443 2026-09-15T08:00:17Z Autumndancer 168015 памылка, на хуткае выдаленне 5199444 wikitext text/x-wiki {{хутка выдаліць|памылка}} #REDIRECT [[Самаркан (Карагандзінская вобласць)]] iwuszky2rtrqli9e3uixq92srf5ccyz 828 814666 5199453 2026-09-15T08:07:15Z Ueschar 151377 Новая старонка: «--[[ Модуль:Lang/data Даныя для Модуль:Lang. Асноўны прынцып: * назвы моў і іх коды атрымліваюцца з MediaWiki; * лакальна захоўваюцца толькі беларускія скарачэнні, сінонімы і выключэнні, якіх MediaWiki не можа даць само; * тэхнічныя ўласцівасці моў (кірунак пісьма, BCP...» 5199453 Scribunto text/plain --[[ Модуль:Lang/data Даныя для Модуль:Lang. Асноўны прынцып: * назвы моў і іх коды атрымліваюцца з MediaWiki; * лакальна захоўваюцца толькі беларускія скарачэнні, сінонімы і выключэнні, якіх MediaWiki не можа даць само; * тэхнічныя ўласцівасці моў (кірунак пісьма, BCP 47 і інш.) не дублююцца ў гэтым модулі. Модуль прызначаны для загрузкі праз mw.loadData(). ]] local p = {} local content_language = mw.language.getContentLanguage() local content_language_code = content_language:getCode() -- ============================================================================ -- НАРМАЛІЗАЦЫЯ -- ============================================================================ -- Гэтая функцыя выкарыстоўваецца толькі падчас стварэння табліц. -- Яна не экспартуецца, таму модуль застаецца прыдатным для mw.loadData(). local function normalize_name(name) if type(name) ~= 'string' then return nil end name = mw.text.trim(name) if name == '' then return nil end name = mw.ustring.lower(name) -- Замяняем падкрэсліванні і паслядоўнасці прабелаў адным прабелам. name = mw.ustring.gsub(name, '_', ' ') name = mw.ustring.gsub(name, '%s+', ' ') return name end -- ============================================================================ -- НАЗВЫ МОЎ З MEDIAWIKI -- ============================================================================ -- MediaWiki/CLDR з'яўляецца асноўнай крыніцай назваў моў. -- -- Прыклады: -- en → англійская -- fr → французская -- de → нямецкая -- -- Параметр "all" дазваляе атрымаць не толькі мовы, -- якія маюць уласныя праекты Wikimedia. local language_names = mw.language.fetchLanguageNames( content_language_code, 'all' ) -- ============================================================================ -- ЛАКАЛЬНЫЯ ПЕРААЗНАЧЭННІ НАЗВАЎ -- ============================================================================ -- Выкарыстоўваць толькі тады, калі беларуская назва, -- якую вяртае MediaWiki, непрыдатная для беларускай Вікіпедыі. -- -- Не трэба дадаваць сюды назву толькі дзеля таго, -- што артыкул у Вікіпедыі называецца крыху інакш. -- -- Прыклад: -- -- ['xx'] = 'назва мовы', -- local name_overrides = { -- Пакуль пустая табліца. } -- Ужываем лакальныя пераазначэнні. for code, name in pairs(name_overrides) do language_names[code] = name end -- ============================================================================ -- НАЗВА → КОД -- ============================================================================ -- Будуем адваротную табліцу аўтаматычна. -- -- Гэта дазволіць асноўнаму модулю прымаць і: -- -- fr -- -- і: -- -- французская -- -- Калі MediaWiki дае аднолькавую назву некалькім кодам, -- такая назва лічыцца неадназначнай і аўтаматычна -- ў код не ператвараецца. local language_codes = {} local ambiguous_names = {} for code, name in pairs(language_names) do local normalized = normalize_name(name) if normalized then code = mw.ustring.lower(code) if ambiguous_names[normalized] then -- Назва ўжо вядомая як неадназначная. elseif language_codes[normalized] and language_codes[normalized] ~= code then language_codes[normalized] = nil ambiguous_names[normalized] = true else language_codes[normalized] = code end end end -- ============================================================================ -- СІНОНІМЫ НАЗВАЎ -- ============================================================================ -- Тут захоўваюцца ТОЛЬКІ дадатковыя беларускія назвы, -- якіх няма ў MediaWiki. -- -- Не трэба ўносіць сюды формы кшталту: -- -- французская мова -- нямецкая мова -- -- Іх лепш апрацоўваць аўтаматычна ў Модуль:Lang, -- адкідаючы слова "мова". -- -- Фармат: -- -- ['сінонім'] = 'код', -- local language_aliases = { -- Прыклады ў будучыні: -- ['фарсі'] = 'fa', } -- Дадаём сінонімы ў адваротную табліцу. for name, code in pairs(language_aliases) do local normalized = normalize_name(name) if normalized and not ambiguous_names[normalized] then language_codes[normalized] = mw.ustring.lower(code) end end -- ============================================================================ -- БЕЛАРУСКІЯ СКАРАЧЭННІ -- ============================================================================ -- MediaWiki не дае нарматыўных беларускіх скарачэнняў назваў моў, -- таму гэта адзіная асноўная табліца, якая падтрымліваецца ўручную. -- -- У значэнні захоўваецца ТОЛЬКІ само скарачэнне. -- Двукроп'е, прабелы, спасылкі і іншае афармленне -- павінен дадаваць Модуль:Lang. -- -- Пры адсутнасці скарачэння асноўны модуль павінен -- выкарыстоўваць поўную беларускую назву мовы, -- а НЕ спрабаваць утварыць скарачэнне аўтаматычна. local language_abbreviations = { -- Беларуская ['be'] = 'бел.', -- Германскія ['de'] = 'ням.', ['en'] = 'англ.', ['nl'] = 'нідэрл.', ['da'] = 'дац.', ['is'] = 'ісл.', ['no'] = 'нарв.', ['sv'] = 'швед.', -- Раманскія ['ca'] = 'катал.', ['es'] = 'ісп.', ['fr'] = 'фр.', ['it'] = 'італ.', ['la'] = 'лац.', ['pt'] = 'парт.', ['ro'] = 'рум.', -- Славянскія ['bg'] = 'балг.', ['cs'] = 'чэш.', ['cu'] = 'царкоўнаслав.', ['hr'] = 'харв.', ['mk'] = 'макед.', ['pl'] = 'польск.', ['ru'] = 'руск.', ['sk'] = 'славац.', ['sl'] = 'славен.', ['sr'] = 'серб.', ['uk'] = 'укр.', -- Балтыйскія ['lt'] = 'літ.', ['lv'] = 'латыш.', -- Грэчаская ['el'] = 'грэч.', ['grc'] = 'стар.-грэч.', -- Кельцкія ['ga'] = 'ірл.', ['cy'] = 'валійск.', -- Уральскія ['et'] = 'эст.', ['fi'] = 'фін.', ['hu'] = 'венг.', -- Цюркскія ['az'] = 'азерб.', ['ba'] = 'башк.', ['kk'] = 'каз.', ['ky'] = 'кірг.', ['tr'] = 'тур.', ['tt'] = 'татар.', ['ug'] = 'уйг.', ['uz'] = 'узб.', -- Іранскія ['fa'] = 'перс.', ['ps'] = 'пушту.', ['tg'] = 'тадж.', -- Семіцкія ['ar'] = 'араб.', ['he'] = 'іўр.', -- Каўказскія ['hy'] = 'арм.', ['ka'] = 'груз.', -- Паўднёвая Азія ['bn'] = 'бенг.', ['sa'] = 'санскр.', -- Усходняя і Паўднёва-Усходняя Азія ['id'] = 'індан.', ['ja'] = 'яп.', ['ko'] = 'кар.', ['ms'] = 'малай.', ['vi'] = 'в’ет.', ['zh'] = 'кіт.', -- Іншыя распаўсюджаныя ['eo'] = 'эсп.', } -- ============================================================================ -- АСОБНЫЯ СКАРАЧЭННІ ДЛЯ СКЛАДАНЫХ МОЎНЫХ ТЭГАЎ -- ============================================================================ -- Для рэгіянальных варыянтаў і іншых складаных BCP 47-тэгаў -- асобнае скарачэнне звычайна не патрэбна. -- -- Калі яго няма, Модуль:Lang пазней зможа паспрабаваць -- выкарыстаць скарачэнне базавай мовы: -- -- en-GB → англ. -- en-US → англ. -- pt-BR → парт. -- -- Таму сюды трэба дадаваць толькі рэальныя выключэнні. local tag_abbreviations = { -- Пакуль пустая табліца. } -- ============================================================================ -- ЭКСПАРТ -- ============================================================================ p.content_language_code = content_language_code -- Аўтаматычныя даныя MediaWiki p.language_names = language_names p.language_codes = language_codes -- Лакальныя беларускія даныя p.name_overrides = name_overrides p.language_aliases = language_aliases p.language_abbreviations = language_abbreviations p.tag_abbreviations = tag_abbreviations -- Службовая інфармацыя пра неадназначныя назвы. -- Асноўнаму шаблону гэта звычайна не спатрэбіцца, -- але можа быць карысна для дыягностыкі. p.ambiguous_names = ambiguous_names return p nkdpl7j4fnyqbzu6j4ugkmjikyyi3xq 5199528 5199453 2026-09-15T08:54:59Z Ueschar 151377 5199528 Scribunto text/plain --[[ Модуль:Lang/data Даныя для Модуль:Lang. Асноўны прынцып: * назвы моў і іх коды атрымліваюцца з MediaWiki; * лакальна захоўваюцца толькі беларускія скарачэнні, сінонімы і выключэнні, якіх MediaWiki не можа даць само; * тэхнічныя ўласцівасці моў (кірунак пісьма, BCP 47 і інш.) не дублююцца ў гэтым модулі. Модуль прызначаны для загрузкі праз mw.loadData(). ]] local p = {} local content_language = mw.language.getContentLanguage() local content_language_code = content_language:getCode() -- ============================================================================ -- НАРМАЛІЗАЦЫЯ -- ============================================================================ -- Гэтая функцыя выкарыстоўваецца толькі падчас стварэння табліц. -- Яна не экспартуецца, таму модуль застаецца прыдатным для mw.loadData(). local function normalize_name(name) if type(name) ~= 'string' then return nil end name = mw.text.trim(name) if name == '' then return nil end name = mw.ustring.lower(name) -- Замяняем падкрэсліванні і паслядоўнасці прабелаў адным прабелам. name = mw.ustring.gsub(name, '_', ' ') name = mw.ustring.gsub(name, '%s+', ' ') return name end -- ============================================================================ -- НАЗВЫ МОЎ З MEDIAWIKI -- ============================================================================ -- MediaWiki/CLDR з'яўляецца асноўнай крыніцай назваў моў. -- -- Прыклады: -- en → англійская -- fr → французская -- de → нямецкая -- -- Параметр "all" дазваляе атрымаць не толькі мовы, -- якія маюць уласныя праекты Wikimedia. local language_names = mw.language.fetchLanguageNames( content_language_code, 'all' ) -- ============================================================================ -- ЛАКАЛЬНЫЯ ПЕРААЗНАЧЭННІ НАЗВАЎ -- ============================================================================ -- Выкарыстоўваць толькі тады, калі беларуская назва, -- якую вяртае MediaWiki, непрыдатная для беларускай Вікіпедыі. -- -- Не трэба дадаваць сюды назву толькі дзеля таго, -- што артыкул у Вікіпедыі называецца крыху інакш. -- -- Прыклад: -- -- ['xx'] = 'назва мовы', -- local name_overrides = { -- Пакуль пустая табліца. } -- Ужываем лакальныя пераазначэнні. for code, name in pairs(name_overrides) do language_names[code] = name end -- ============================================================================ -- НАЗВА → КОД -- ============================================================================ -- Будуем адваротную табліцу аўтаматычна. -- -- Гэта дазволіць асноўнаму модулю прымаць і: -- -- fr -- -- і: -- -- французская -- -- Калі MediaWiki дае аднолькавую назву некалькім кодам, -- такая назва лічыцца неадназначнай і аўтаматычна -- ў код не ператвараецца. local language_codes = {} local ambiguous_names = {} for code, name in pairs(language_names) do local normalized = normalize_name(name) if normalized then code = mw.ustring.lower(code) if ambiguous_names[normalized] then -- Назва ўжо вядомая як неадназначная. elseif language_codes[normalized] and language_codes[normalized] ~= code then language_codes[normalized] = nil ambiguous_names[normalized] = true else language_codes[normalized] = code end end end -- ============================================================================ -- СІНОНІМЫ НАЗВАЎ -- ============================================================================ -- Тут захоўваюцца ТОЛЬКІ дадатковыя беларускія назвы, -- якіх няма ў MediaWiki. -- -- Не трэба ўносіць сюды формы кшталту: -- -- французская мова -- нямецкая мова -- -- Іх лепш апрацоўваць аўтаматычна ў Модуль:Lang, -- адкідаючы слова "мова". -- -- Фармат: -- -- ['сінонім'] = 'код', -- local language_aliases = { -- Прыклады ў будучыні: -- ['фарсі'] = 'fa', } -- Дадаём сінонімы ў адваротную табліцу. for name, code in pairs(language_aliases) do local normalized = normalize_name(name) if normalized and not ambiguous_names[normalized] then language_codes[normalized] = mw.ustring.lower(code) end end -- ============================================================================ -- БЕЛАРУСКІЯ СКАРАЧЭННІ -- ============================================================================ -- MediaWiki не дае нарматыўных беларускіх скарачэнняў назваў моў, -- таму гэта адзіная асноўная табліца, якая падтрымліваецца ўручную. -- -- У значэнні захоўваецца ТОЛЬКІ само скарачэнне. -- Двукроп'е, прабелы, спасылкі і іншае афармленне -- павінен дадаваць Модуль:Lang. -- -- Пры адсутнасці скарачэння асноўны модуль павінен -- выкарыстоўваць поўную беларускую назву мовы, -- а НЕ спрабаваць утварыць скарачэнне аўтаматычна. local language_abbreviations = { -- Беларуская ['be'] = 'бел.', -- Германскія ['de'] = 'ням.', ['en'] = 'англ.', ['nl'] = 'нідэрл.', ['da'] = 'дац.', ['is'] = 'ісл.', ['no'] = 'нарв.', ['sv'] = 'швед.', -- Раманскія ['ca'] = 'катал.', ['es'] = 'ісп.', ['fr'] = 'фр.', ['it'] = 'італ.', ['la'] = 'лац.', ['pt'] = 'парт.', ['ro'] = 'рум.', -- Славянскія ['bg'] = 'балг.', ['cs'] = 'чэш.', ['cu'] = 'царкоўнаслав.', ['hr'] = 'харв.', ['mk'] = 'макед.', ['pl'] = 'польск.', ['ru'] = 'руск.', ['sk'] = 'славац.', ['sl'] = 'славен.', ['sr'] = 'серб.', ['uk'] = 'укр.', -- Балтыйскія ['lt'] = 'літ.', ['lv'] = 'латыш.', -- Грэчаская ['el'] = 'грэч.', ['grc'] = 'стар.-грэч.', -- Кельцкія ['ga'] = 'ірл.', ['cy'] = 'валійск.', -- Уральскія ['et'] = 'эст.', ['fi'] = 'фін.', ['hu'] = 'венг.', -- Цюркскія ['az'] = 'азерб.', ['ba'] = 'башк.', ['kk'] = 'каз.', ['ky'] = 'кірг.', ['tr'] = 'тур.', ['tt'] = 'татар.', ['ug'] = 'уйг.', ['uz'] = 'узб.', -- Іранскія ['fa'] = 'перс.', ['ps'] = 'пушту.', ['tg'] = 'тадж.', -- Семіцкія ['ar'] = 'араб.', ['he'] = 'іўр.', -- Каўказскія ['hy'] = 'арм.', ['ka'] = 'груз.', -- Паўднёвая Азія ['bn'] = 'бенг.', ['sa'] = 'санскр.', -- Усходняя і Паўднёва-Усходняя Азія ['id'] = 'індан.', ['ja'] = 'яп.', ['ko'] = 'кар.', ['ms'] = 'малай.', ['vi'] = 'в’ет.', ['zh'] = 'кіт.', -- Іншыя распаўсюджаныя ['eo'] = 'эсп.', } -- ============================================================================ -- АСОБНЫЯ СКАРАЧЭННІ ДЛЯ СКЛАДАНЫХ МОЎНЫХ ТЭГАЎ -- ============================================================================ -- Для рэгіянальных варыянтаў і іншых складаных BCP 47-тэгаў -- асобнае скарачэнне звычайна не патрэбна. -- -- Калі яго няма, Модуль:Lang пазней зможа паспрабаваць -- выкарыстаць скарачэнне базавай мовы: -- -- en-GB → англ. -- en-US → англ. -- pt-BR → парт. -- -- Таму сюды трэба дадаваць толькі рэальныя выключэнні. local tag_abbreviations = { -- Пакуль пустая табліца. } -- ============================================================================ -- НАЗВЫ АРТЫКУЛАЎ ПРА МОВЫ: ВЫКЛЮЧЭННІ -- ============================================================================ -- Прадвызначана назва артыкула будуецца аўтаматычна: -- -- французская → Французская мова -- нямецкая → Нямецкая мова -- -- Тут трэба захоўваць ТОЛЬКІ тыя выпадкі, дзе назва -- артыкула не адпавядае гэтай схеме. -- -- Фармат: -- -- ['код'] = 'Назва артыкула', local article_overrides = { ['he'] = 'Іўрыт', ['sa'] = 'Санскрыт', ['eo'] = 'Эсперанта', } -- ============================================================================ -- ЭКСПАРТ -- ============================================================================ p.content_language_code = content_language_code -- Аўтаматычныя даныя MediaWiki p.language_names = language_names p.language_codes = language_codes -- Лакальныя беларускія даныя p.name_overrides = name_overrides p.language_aliases = language_aliases p.language_abbreviations = language_abbreviations p.tag_abbreviations = tag_abbreviations p.article_overrides = article_overrides -- Службовая інфармацыя пра неадназначныя назвы. -- Асноўнаму шаблону гэта звычайна не спатрэбіцца, -- але можа быць карысна для дыягностыкі. p.ambiguous_names = ambiguous_names return p ihpzbnev4ptp152tx0skqb34q910vh7 5199596 5199528 2026-09-15T10:52:57Z Ueschar 151377 5199596 Scribunto text/plain --[[ Модуль:Lang/data Даныя для Модуль:Lang. Асноўны прынцып: * назвы моў і іх коды атрымліваюцца з MediaWiki; * лакальна захоўваюцца толькі беларускія скарачэнні, сінонімы і выключэнні, якіх MediaWiki не можа даць само; * тэхнічныя ўласцівасці моў (кірунак пісьма, BCP 47 і інш.) не дублююцца ў гэтым модулі. Модуль прызначаны для загрузкі праз mw.loadData(). ]] local p = {} local content_language = mw.language.getContentLanguage() local content_language_code = content_language:getCode() -- ============================================================================ -- НАРМАЛІЗАЦЫЯ -- ============================================================================ -- Гэтая функцыя выкарыстоўваецца толькі падчас стварэння табліц. -- Яна не экспартуецца, таму модуль застаецца прыдатным для mw.loadData(). local function normalize_name(name) if type(name) ~= 'string' then return nil end name = mw.text.trim(name) if name == '' then return nil end name = mw.ustring.lower(name) -- Замяняем падкрэсліванні і паслядоўнасці прабелаў адным прабелам. name = mw.ustring.gsub(name, '_', ' ') name = mw.ustring.gsub(name, '%s+', ' ') return name end -- ============================================================================ -- НАЗВЫ МОЎ З MEDIAWIKI -- ============================================================================ -- MediaWiki/CLDR з'яўляецца асноўнай крыніцай назваў моў. -- -- Прыклады: -- en → англійская -- fr → французская -- de → нямецкая -- -- Параметр "all" дазваляе атрымаць не толькі мовы, -- якія маюць уласныя праекты Wikimedia. local language_names = mw.language.fetchLanguageNames( content_language_code, 'all' ) -- ============================================================================ -- ЛАКАЛЬНЫЯ ПЕРААЗНАЧЭННІ НАЗВАЎ -- ============================================================================ -- Выкарыстоўваць толькі тады, калі беларуская назва, -- якую вяртае MediaWiki, непрыдатная для беларускай Вікіпедыі. -- -- Не трэба дадаваць сюды назву толькі дзеля таго, -- што артыкул у Вікіпедыі называецца крыху інакш. -- -- Прыклад: -- -- ['xx'] = 'назва мовы', -- local name_overrides = { -- Пакуль пустая табліца. } -- Ужываем лакальныя пераазначэнні. for code, name in pairs(name_overrides) do language_names[code] = name end -- ============================================================================ -- НАЗВА → КОД -- ============================================================================ -- Будуем адваротную табліцу аўтаматычна. -- -- Гэта дазволіць асноўнаму модулю прымаць і: -- -- fr -- -- і: -- -- французская -- -- Калі MediaWiki дае аднолькавую назву некалькім кодам, -- такая назва лічыцца неадназначнай і аўтаматычна -- ў код не ператвараецца. local language_codes = {} local ambiguous_names = {} for code, name in pairs(language_names) do local normalized = normalize_name(name) if normalized then code = mw.ustring.lower(code) if ambiguous_names[normalized] then -- Назва ўжо вядомая як неадназначная. elseif language_codes[normalized] and language_codes[normalized] ~= code then language_codes[normalized] = nil ambiguous_names[normalized] = true else language_codes[normalized] = code end end end -- ============================================================================ -- СІНОНІМЫ НАЗВАЎ -- ============================================================================ -- Тут захоўваюцца ТОЛЬКІ дадатковыя беларускія назвы, -- якіх няма ў MediaWiki. -- -- Не трэба ўносіць сюды формы кшталту: -- -- французская мова -- нямецкая мова -- -- Іх лепш апрацоўваць аўтаматычна ў Модуль:Lang, -- адкідаючы слова "мова". -- -- Фармат: -- -- ['сінонім'] = 'код', -- local language_aliases = { -- Прыклады ў будучыні: -- ['фарсі'] = 'fa', } -- Дадаём сінонімы ў адваротную табліцу. for name, code in pairs(language_aliases) do local normalized = normalize_name(name) if normalized and not ambiguous_names[normalized] then language_codes[normalized] = mw.ustring.lower(code) end end -- ============================================================================ -- БЕЛАРУСКІЯ СКАРАЧЭННІ -- ============================================================================ -- MediaWiki не дае нарматыўных беларускіх скарачэнняў назваў моў, -- таму гэта адзіная асноўная табліца, якая падтрымліваецца ўручную. -- -- У значэнні захоўваецца ТОЛЬКІ само скарачэнне. -- Двукроп'е, прабелы, спасылкі і іншае афармленне -- павінен дадаваць Модуль:Lang. -- -- Пры адсутнасці скарачэння асноўны модуль павінен -- выкарыстоўваць поўную беларускую назву мовы, -- а НЕ спрабаваць утварыць скарачэнне аўтаматычна. local language_abbreviations = { ['eu'] = 'баскск.', ['hi'] = 'хіндзі', ['mn'] = 'манг.', ['ur'] = 'урду', -- Беларуская ['be'] = 'бел.', -- Германскія ['de'] = 'ням.', ['en'] = 'англ.', ['nl'] = 'нідэрл.', ['da'] = 'дац.', ['is'] = 'ісл.', ['no'] = 'нарв.', ['sv'] = 'швед.', -- Раманскія ['ca'] = 'катал.', ['es'] = 'ісп.', ['fr'] = 'фр.', ['it'] = 'італ.', ['la'] = 'лац.', ['pt'] = 'парт.', ['ro'] = 'рум.', -- Славянскія ['bg'] = 'балг.', ['cs'] = 'чэш.', ['cu'] = 'царкоўнаслав.', ['hr'] = 'харв.', ['mk'] = 'макед.', ['pl'] = 'польск.', ['ru'] = 'руск.', ['sk'] = 'славац.', ['sl'] = 'славен.', ['sr'] = 'серб.', ['uk'] = 'укр.', -- Балтыйскія ['lt'] = 'літ.', ['lv'] = 'латыш.', -- Грэчаская ['el'] = 'грэч.', ['grc'] = 'стар.-грэч.', -- Кельцкія ['ga'] = 'ірл.', ['cy'] = 'валійск.', -- Уральскія ['et'] = 'эст.', ['fi'] = 'фін.', ['hu'] = 'венг.', -- Цюркскія ['az'] = 'азерб.', ['ba'] = 'башк.', ['kk'] = 'каз.', ['ky'] = 'кірг.', ['tr'] = 'тур.', ['tt'] = 'татар.', ['ug'] = 'уйг.', ['uz'] = 'узб.', -- Іранскія ['fa'] = 'перс.', ['ps'] = 'пушту.', ['tg'] = 'тадж.', -- Семіцкія ['ar'] = 'араб.', ['he'] = 'іўр.', -- Каўказскія ['hy'] = 'арм.', ['ka'] = 'груз.', -- Паўднёвая Азія ['bn'] = 'бенг.', ['sa'] = 'санскр.', -- Усходняя і Паўднёва-Усходняя Азія ['id'] = 'індан.', ['ja'] = 'яп.', ['ko'] = 'кар.', ['ms'] = 'малай.', ['vi'] = 'в’ет.', ['zh'] = 'кіт.', -- Іншыя распаўсюджаныя ['eo'] = 'эсп.', } -- ============================================================================ -- АСОБНЫЯ СКАРАЧЭННІ ДЛЯ СКЛАДАНЫХ МОЎНЫХ ТЭГАЎ -- ============================================================================ -- Для рэгіянальных варыянтаў і іншых складаных BCP 47-тэгаў -- асобнае скарачэнне звычайна не патрэбна. -- -- Калі яго няма, Модуль:Lang пазней зможа паспрабаваць -- выкарыстаць скарачэнне базавай мовы: -- -- en-GB → англ. -- en-US → англ. -- pt-BR → парт. -- -- Таму сюды трэба дадаваць толькі рэальныя выключэнні. local tag_abbreviations = { -- Пакуль пустая табліца. } -- ============================================================================ -- НАЗВЫ АРТЫКУЛАЎ ПРА МОВЫ: ВЫКЛЮЧЭННІ -- ============================================================================ -- Прадвызначана назва артыкула будуецца аўтаматычна: -- -- французская → Французская мова -- нямецкая → Нямецкая мова -- -- Тут трэба захоўваць ТОЛЬКІ тыя выпадкі, дзе назва -- артыкула не адпавядае гэтай схеме. -- -- Фармат: -- -- ['код'] = 'Назва артыкула', local article_overrides = { ['he'] = 'Іўрыт', ['sa'] = 'Санскрыт', ['eo'] = 'Эсперанта', ['hi'] = 'Хіндзі', ['sa'] = 'Санскрыт', ['ur'] = 'Урду', ['yi'] = 'Ідыш', } -- ============================================================================ -- ЭКСПАРТ -- ============================================================================ p.content_language_code = content_language_code -- Аўтаматычныя даныя MediaWiki p.language_names = language_names p.language_codes = language_codes -- Лакальныя беларускія даныя p.name_overrides = name_overrides p.language_aliases = language_aliases p.language_abbreviations = language_abbreviations p.tag_abbreviations = tag_abbreviations p.article_overrides = article_overrides -- Службовая інфармацыя пра неадназначныя назвы. -- Асноўнаму шаблону гэта звычайна не спатрэбіцца, -- але можа быць карысна для дыягностыкі. p.ambiguous_names = ambiguous_names return p qfhthb0wgax73b1wbwqntt08mgdrq28 0 814667 5199455 2026-09-15T08:08:02Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Умуткер]] у [[Уміткер]]: памылка 5199455 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Уміткер]] r2ij2jmpetovpa7p5djy69l3ziy1wi8 5199456 5199455 2026-09-15T08:08:22Z Autumndancer 168015 памылка, на хуткае выдаленне 5199456 wikitext text/x-wiki {{хутка выдаліць|памылка}} #REDIRECT [[Уміткер]] faki9bnhb16ln8i7ein1q8n63d82yfl 0 814668 5199460 2026-09-15T08:11:33Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Ульга (Карагандзінская вобласць)]] у [[Ульгі (Карагандзінская вобласць)]]: памылка, ёсць Ульгі ў Акмолінскай вобласці 5199460 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ульгі (Карагандзінская вобласць)]] jge591e6n8hoh4dqf4rg32kfv13tgyv 5199462 5199460 2026-09-15T08:17:57Z Autumndancer 168015 памылка, на хуткае выдаленне 5199462 wikitext text/x-wiki {{хутка выдаліць|памылка}} #REDIRECT [[Ульгі (Карагандзінская вобласць)]] 1lrmguqyhmbf4rjoxxnsb36ox6q6uox 828 814669 5199464 2026-09-15T08:18:24Z Ueschar 151377 Новая старонка: «--[[ Модуль:Lang/sandbox Рухавік для адзінага шаблона іншамоўнага тэксту. Асноўныя прынцыпы: * мову можна задаваць як кодам, так і беларускай назвай; * пазнака мовы паказваецца прадвызначана; * выкарыстоўваецца беларускае скарачэнне, калі яно зададзена ў dat...» 5199464 Scribunto text/plain --[[ Модуль:Lang/sandbox Рухавік для адзінага шаблона іншамоўнага тэксту. Асноўныя прынцыпы: * мову можна задаваць як кодам, так і беларускай назвай; * пазнака мовы паказваецца прадвызначана; * выкарыстоўваецца беларускае скарачэнне, калі яно зададзена ў data; * калі скарачэння няма, паказваецца поўная назва мовы; * для лацінскага пісьма курсіў дадаецца аўтаматычна; * кірунак RTL вызначаецца без ручных спісаў; * HTML-код мовы нармалізуецца да BCP 47; * модуль не захоўвае ўласнай базы назваў моў. Прыклады: {{#invoke:Lang/sandbox|main|французская|Paris}} {{#invoke:Lang/sandbox|main|fr|Paris}} {{#invoke:Lang/sandbox|main|арабская|القاهرة}} {{#invoke:Lang/sandbox|main|грэчаская|Αθήνα}} Дадатковыя параметры: |мова=не |мова=поўная |курсіў=аўта |курсіў=так |курсіў=не ]] local p = {} local data = mw.loadData('Module:Lang/data/sandbox') local unicode = require('Module:Unicode data') local content_language = mw.language.getContentLanguage() local content_language_code = content_language:getCode() local content_language_dir = content_language:getDir() -- ============================================================================ -- ДАПАМОЖНЫЯ ФУНКЦЫІ -- ============================================================================ local function is_set(value) return value ~= nil and value ~= '' end local function trim(value) if type(value) ~= 'string' then return value end return mw.text.trim(value) end local function normalize_name(value) if type(value) ~= 'string' then return nil end value = mw.text.trim(value) if value == '' then return nil end value = mw.ustring.lower(value) value = mw.ustring.gsub(value, '_', ' ') value = mw.ustring.gsub(value, '%s+', ' ') return value end local function normalize_code(value) if type(value) ~= 'string' then return nil end value = mw.text.trim(value) if value == '' then return nil end -- У моўных тэгах замест падкрэслівання павінен быць злучок. value = value:gsub('_', '-') return mw.ustring.lower(value) end local function error_message(message) local node = mw.html.create('strong') node :addClass('error') :wikitext('Памылка: ' .. message) return tostring(node) end -- ============================================================================ -- АРГУМЕНТЫ -- ============================================================================ -- Не выкарыстоўваем Module:Arguments: -- для гэтага шаблона дастаткова вельмі простага аб'яднання аргументаў. local function get_args(frame) local args = {} local parent = frame:getParent() if parent then for key, value in pairs(parent.args) do if type(value) == 'string' then value = mw.text.trim(value) end if value ~= '' then args[key] = value end end end -- Аргументы самога #invoke маюць перавагу. for key, value in pairs(frame.args) do if type(value) == 'string' then value = mw.text.trim(value) end if value ~= '' then args[key] = value end end return args end -- ============================================================================ -- ЗНАЧЭННІ ТАК / НЕ -- ============================================================================ local yes_values = { ['так'] = true, ['yes'] = true, ['y'] = true, ['true'] = true, ['1'] = true, } local no_values = { ['не'] = true, ['no'] = true, ['n'] = true, ['false'] = true, ['0'] = true, } local function normalize_option(value) if not is_set(value) then return nil end return mw.ustring.lower(mw.text.trim(tostring(value))) end -- ============================================================================ -- ВЫЗНАЧЭННЕ МОВЫ -- ============================================================================ local function is_language_code(code) if not code then return false end -- Просты код, які ўжо ёсць сярод назваў MediaWiki/CLDR. if data.language_names[code] then return true end -- MediaWiki непасрэдна ведае гэты тэг. if mw.language.isKnownLanguageTag(code) then return true end -- Для складаных тэгаў кшталту: -- en-gb -- pt-br -- sr-latn -- -- патрабуем, каб базавая мова была вядомая MediaWiki, -- а сам код быў сінтаксічна дапушчальны. local base = code:match('^([a-z][a-z][a-z]?)-') if base and data.language_names[base] and mw.language.isValidCode(code) then return true end return false end local function code_from_name(value) local name = normalize_name(value) if not name then return nil end -- Спачатку дакладная беларуская назва. if data.language_codes[name] then return data.language_codes[name] end -- Дазваляем: -- французская мова -- замест: -- французская local without_language_word = mw.ustring.match(name, '^(.-)%s+мова$') if without_language_word then without_language_word = normalize_name(without_language_word) if data.language_codes[without_language_word] then return data.language_codes[without_language_word] end end return nil end local function get_language_name(code) -- Спачатку спрабуем поўны тэг. local name = data.language_names[code] if name then return name end -- MediaWiki можа ведаць лакалізаваную назву і для -- складанага тэга, якога няма непасрэдна ў табліцы data. local fetched = mw.language.fetchLanguageName( code, content_language_code ) if fetched and fetched ~= '' and mw.ustring.lower(fetched) ~= mw.ustring.lower(code) then return fetched end -- Калі гэта, напрыклад, en-gb або pt-br, -- выкарыстоўваем назву базавай мовы. local base = code:match('^([^-]+)') if base and data.language_names[base] then return data.language_names[base] end return nil end local function resolve_language(value) if not is_set(value) then return nil, nil, nil, 'не зададзена мова' end local possible_code = normalize_code(value) local code -- Спачатку правяраем, ці карыстальнік увёў код. if is_language_code(possible_code) then code = possible_code else -- Калі не, спрабуем беларускую назву. code = code_from_name(value) end if not code then return nil, nil, nil, 'невядомая мова «' .. tostring(value) .. '»' end local language_name = get_language_name(code) if not language_name then return nil, nil, nil, 'для кода «' .. code .. '» не знойдзена назва мовы' end local ok, language_object = pcall(mw.language.new, code) if not ok or not language_object then return nil, nil, nil, 'не ўдалося стварыць аб’ект мовы для кода «' .. code .. '»' end return code, language_name, language_object, nil end -- ============================================================================ -- СКАРАЧЭННЕ -- ============================================================================ local function get_abbreviation(code) -- Асобнае скарачэнне для поўнага тэга мае перавагу. if data.tag_abbreviations[code] then return data.tag_abbreviations[code] end -- Потым спрабуем базавую мову: -- -- en-gb → en → англ. -- pt-br → pt → парт. local base = code:match('^([^-]+)') if base and data.language_abbreviations[base] then return data.language_abbreviations[base] end return data.language_abbreviations[code] end -- ============================================================================ -- ПАЗНАКА МОВЫ -- ============================================================================ local function get_label_mode(value) -- Прадвызначана пазнака мовы паказваецца -- ў скарочанай форме. if not is_set(value) then return 'short' end value = normalize_option(value) if yes_values[value] then return 'short' end if no_values[value] then return 'none' end if value == 'поўная' or value == 'поўны' or value == 'поўнасцю' or value == 'full' then return 'full' end if value == 'скарочаная' or value == 'скарочаны' or value == 'кароткая' or value == 'short' then return 'short' end return nil end local function make_label(code, language_name, mode) if mode == 'none' then return '' end local label if mode == 'full' then label = language_name else label = get_abbreviation(code) or language_name end -- title дазваляе пабачыць поўную назву мовы -- пры навядзенні на скарачэнне. local node = mw.html.create('span') node :addClass('language-label') :attr('title', language_name) :wikitext(label) return tostring(node) end -- ============================================================================ -- КУРСІЎ -- ============================================================================ local function get_italic_mode(value) if not is_set(value) then return 'auto' end value = normalize_option(value) if yes_values[value] then return 'yes' end if no_values[value] then return 'no' end if value == 'аўта' or value == 'аўтаматычна' or value == 'auto' or value == 'default' then return 'auto' end return nil end local function should_italicize(text, mode) if mode == 'yes' then return true end if mode == 'no' then return false end -- Прадвызначана курсівім іншамоўны тэкст, -- калі ён напісаны лацінскім пісьмом. -- -- Unicode data сам правярае скрыпт кожнага знака, -- таму нам не патрэбныя ўласныя спісы лацінскіх -- літар або моў. local latin = unicode.is_Latin(text) return latin == true end -- ============================================================================ -- КІРУНАК ПІСЬМА -- ============================================================================ local function is_rtl_text(text, language_object) -- Спачатку арыентуемся на саму мову. if language_object:isRTL() then return true end -- Гэта таксама дапамагае для выпадкаў, калі адзін -- моўны код можа выкарыстоўвацца з рознымі пісьмамі. local clean_text = text:gsub('%b<>', '') return unicode.is_rtl(clean_text) == true end -- ============================================================================ -- HTML ІНШАМОЎНАГА ТЭКСТУ -- ============================================================================ local function make_text( code, text, language_object, italic_mode ) local bcp47 = language_object:toBcp47Code() local node = mw.html.create('span') node :addClass('lang-text') :attr('lang', bcp47) local rtl = is_rtl_text(text, language_object) if rtl and content_language_dir == 'ltr' then node:attr('dir', 'rtl') elseif not rtl and content_language_dir == 'rtl' then node:attr('dir', 'ltr') end if italic_mode == 'no' then -- Гэта важна, калі шаблон знаходзіцца ўнутры -- ўжо курсіўнага фрагмента. node:css('font-style', 'normal') elseif should_italicize(text, italic_mode) then node:css('font-style', 'italic') end node:wikitext(text) return tostring(node) end -- ============================================================================ -- АСНОЎНАЯ ФУНКЦЫЯ -- ============================================================================ local function _main(args) local language_input = args[1] local text = args[2] if not is_set(language_input) then return error_message( 'не зададзены першы параметр — мова' ) end if not is_set(text) then return error_message( 'не зададзены другі параметр — іншамоўны тэкст' ) end text = tostring(text) local code, language_name, language_object, language_error = resolve_language(language_input) if language_error then return error_message(language_error) end -- ------------------------------------------------------------------------ -- Пазнака мовы -- ------------------------------------------------------------------------ local label_mode = get_label_mode(args['мова']) if not label_mode then return error_message( 'няправільнае значэнне параметра «мова»: «' .. tostring(args['мова']) .. '»' ) end -- ------------------------------------------------------------------------ -- Курсіў -- ------------------------------------------------------------------------ local italic_mode = get_italic_mode( args['курсіў'] or args['курсив'] or args['italic'] ) if not italic_mode then return error_message( 'няправільнае значэнне параметра «курсіў»' ) end -- ------------------------------------------------------------------------ -- Фарміраванне выніку -- ------------------------------------------------------------------------ local label = make_label( code, language_name, label_mode ) local foreign_text = make_text( code, text, language_object, italic_mode ) if label ~= '' then return label .. ' ' .. foreign_text end return foreign_text end -- ============================================================================ -- ПУБЛІЧНЫЯ ФУНКЦЫІ -- ============================================================================ function p.main(frame) return _main(get_args(frame)) end -- Пакідаем кароткі сінонім для тэстаў і магчымага -- выкарыстання старымі шаблонамі ў будучыні. p.lang = p.main return p 65prk1eqw98hdmvvo582gjk9wf36bih 5199478 5199464 2026-09-15T08:28:45Z Ueschar 151377 5199478 Scribunto text/plain --[[ Модуль:Lang/sandbox Рухавік для адзінага шаблона іншамоўнага тэксту. Асноўныя прынцыпы: * мову можна задаваць як кодам, так і беларускай назвай; * пазнака мовы паказваецца прадвызначана; * выкарыстоўваецца беларускае скарачэнне, калі яно зададзена ў data; * калі скарачэння няма, паказваецца поўная назва мовы; * для лацінскага пісьма курсіў дадаецца аўтаматычна; * кірунак RTL вызначаецца без ручных спісаў; * HTML-код мовы нармалізуецца да BCP 47; * модуль не захоўвае ўласнай базы назваў моў. Прыклады: {{#invoke:Lang/sandbox|main|французская|Paris}} {{#invoke:Lang/sandbox|main|fr|Paris}} {{#invoke:Lang/sandbox|main|арабская|القاهرة}} {{#invoke:Lang/sandbox|main|грэчаская|Αθήνα}} Дадатковыя параметры: |мова=не |мова=поўная |курсіў=аўта |курсіў=так |курсіў=не ]] local p = {} local data = mw.loadData('Module:Lang/data/sandbox') local unicode = require('Module:Unicode data') local content_language = mw.language.getContentLanguage() local content_language_code = content_language:getCode() local content_language_dir = content_language:getDir() -- ============================================================================ -- ДАПАМОЖНЫЯ ФУНКЦЫІ -- ============================================================================ local function is_set(value) return value ~= nil and value ~= '' end local function trim(value) if type(value) ~= 'string' then return value end return mw.text.trim(value) end local function normalize_name(value) if type(value) ~= 'string' then return nil end value = mw.text.trim(value) if value == '' then return nil end value = mw.ustring.lower(value) value = mw.ustring.gsub(value, '_', ' ') value = mw.ustring.gsub(value, '%s+', ' ') return value end local function normalize_code(value) if type(value) ~= 'string' then return nil end value = mw.text.trim(value) if value == '' then return nil end -- У моўных тэгах замест падкрэслівання павінен быць злучок. value = value:gsub('_', '-') return mw.ustring.lower(value) end local function error_message(message) local node = mw.html.create('strong') node :addClass('error') :wikitext('Памылка: ' .. message) return tostring(node) end -- ============================================================================ -- АРГУМЕНТЫ -- ============================================================================ -- Не выкарыстоўваем Module:Arguments: -- для гэтага шаблона дастаткова вельмі простага аб'яднання аргументаў. local function get_args(frame) local args = {} local parent = frame:getParent() if parent then for key, value in pairs(parent.args) do if type(value) == 'string' then value = mw.text.trim(value) end if value ~= '' then args[key] = value end end end -- Аргументы самога #invoke маюць перавагу. for key, value in pairs(frame.args) do if type(value) == 'string' then value = mw.text.trim(value) end if value ~= '' then args[key] = value end end return args end -- ============================================================================ -- ЗНАЧЭННІ ТАК / НЕ -- ============================================================================ local yes_values = { ['так'] = true, ['yes'] = true, ['y'] = true, ['true'] = true, ['1'] = true, } local no_values = { ['не'] = true, ['no'] = true, ['n'] = true, ['false'] = true, ['0'] = true, } local function normalize_option(value) if not is_set(value) then return nil end return mw.ustring.lower(mw.text.trim(tostring(value))) end -- ============================================================================ -- ВЫЗНАЧЭННЕ МОВЫ -- ============================================================================ local function is_language_code(code) if not code then return false end -- Просты код, які ўжо ёсць сярод назваў MediaWiki/CLDR. if data.language_names[code] then return true end -- MediaWiki непасрэдна ведае гэты тэг. if mw.language.isKnownLanguageTag(code) then return true end -- Для складаных тэгаў кшталту: -- en-gb -- pt-br -- sr-latn -- -- патрабуем, каб базавая мова была вядомая MediaWiki, -- а сам код быў сінтаксічна дапушчальны. local base = code:match('^([a-z][a-z][a-z]?)-') if base and data.language_names[base] and mw.language.isValidCode(code) then return true end return false end local function code_from_name(value) local name = normalize_name(value) if not name then return nil end -- Спачатку дакладная беларуская назва. if data.language_codes[name] then return data.language_codes[name] end -- Дазваляем: -- французская мова -- замест: -- французская local without_language_word = mw.ustring.match(name, '^(.-)%s+мова$') if without_language_word then without_language_word = normalize_name(without_language_word) if data.language_codes[without_language_word] then return data.language_codes[without_language_word] end end return nil end local function get_language_name(code) -- Спачатку спрабуем дакладную назву поўнага тэга, -- калі яна ўжо ёсць у лакалізаваных даных MediaWiki. local name = data.language_names[code] if name then return name end local base = code:match('^([^-]+)') local base_name = base and data.language_names[base] or nil -- Для складаных тэгаў MediaWiki часам вяртае -- нелакалізаваную англійскую назву, напрыклад: -- sr-Latn → "Serbian (Latin script)" -- -- Таму спачатку пытаемся назву поўнага тэга, -- але прымаем яе толькі тады, калі яна сапраўды -- адрозніваецца ад англійскай версіі. local fetched = mw.language.fetchLanguageName( code, content_language_code ) if fetched and fetched ~= '' then local fetched_en = mw.language.fetchLanguageName( code, 'en' ) -- Калі беларуская і англійская назвы супадаюць, -- лічым, што лакалізацыі няма. if not fetched_en or fetched ~= fetched_en then return fetched end end -- Калі асобнай беларускай назвы для складанага тэга няма, -- выкарыстоўваем беларускую назву базавай мовы: -- -- sr-Latn → сербская -- sr-Cyrl → сербская -- -- Пры гэтым сам HTML-код застаецца поўным: -- lang="sr-Latn" if base_name then return base_name end return nil end local function resolve_language(value) if not is_set(value) then return nil, nil, nil, 'не зададзена мова' end local possible_code = normalize_code(value) local code -- Спачатку правяраем, ці карыстальнік увёў код. if is_language_code(possible_code) then code = possible_code else -- Калі не, спрабуем беларускую назву. code = code_from_name(value) end if not code then return nil, nil, nil, 'невядомая мова «' .. tostring(value) .. '»' end local language_name = get_language_name(code) if not language_name then return nil, nil, nil, 'для кода «' .. code .. '» не знойдзена назва мовы' end local ok, language_object = pcall(mw.language.new, code) if not ok or not language_object then return nil, nil, nil, 'не ўдалося стварыць аб’ект мовы для кода «' .. code .. '»' end return code, language_name, language_object, nil end -- ============================================================================ -- СКАРАЧЭННЕ -- ============================================================================ local function get_abbreviation(code) -- Асобнае скарачэнне для поўнага тэга мае перавагу. if data.tag_abbreviations[code] then return data.tag_abbreviations[code] end -- Потым спрабуем базавую мову: -- -- en-gb → en → англ. -- pt-br → pt → парт. local base = code:match('^([^-]+)') if base and data.language_abbreviations[base] then return data.language_abbreviations[base] end return data.language_abbreviations[code] end -- ============================================================================ -- ПАЗНАКА МОВЫ -- ============================================================================ local function get_label_mode(value) -- Прадвызначана пазнака мовы паказваецца -- ў скарочанай форме. if not is_set(value) then return 'short' end value = normalize_option(value) if yes_values[value] then return 'short' end if no_values[value] then return 'none' end if value == 'поўная' or value == 'поўны' or value == 'поўнасцю' or value == 'full' then return 'full' end if value == 'скарочаная' or value == 'скарочаны' or value == 'кароткая' or value == 'short' then return 'short' end return nil end local function make_label(code, language_name, mode) if mode == 'none' then return '' end local label if mode == 'full' then label = language_name else label = get_abbreviation(code) or language_name end -- title дазваляе пабачыць поўную назву мовы -- пры навядзенні на скарачэнне. local node = mw.html.create('span') node :addClass('language-label') :attr('title', language_name) :wikitext(label) return tostring(node) end -- ============================================================================ -- КУРСІЎ -- ============================================================================ local function get_italic_mode(value) if not is_set(value) then return 'auto' end value = normalize_option(value) if yes_values[value] then return 'yes' end if no_values[value] then return 'no' end if value == 'аўта' or value == 'аўтаматычна' or value == 'auto' or value == 'default' then return 'auto' end return nil end local function should_italicize(text, mode) if mode == 'yes' then return true end if mode == 'no' then return false end -- Прадвызначана курсівім іншамоўны тэкст, -- калі ён напісаны лацінскім пісьмом. -- -- Unicode data сам правярае скрыпт кожнага знака, -- таму нам не патрэбныя ўласныя спісы лацінскіх -- літар або моў. local latin = unicode.is_Latin(text) return latin == true end -- ============================================================================ -- КІРУНАК ПІСЬМА -- ============================================================================ local function is_rtl_text(text, language_object) -- Спачатку арыентуемся на саму мову. if language_object:isRTL() then return true end -- Гэта таксама дапамагае для выпадкаў, калі адзін -- моўны код можа выкарыстоўвацца з рознымі пісьмамі. local clean_text = text:gsub('%b<>', '') return unicode.is_rtl(clean_text) == true end -- ============================================================================ -- HTML ІНШАМОЎНАГА ТЭКСТУ -- ============================================================================ local function make_text( code, text, language_object, italic_mode ) local bcp47 = language_object:toBcp47Code() local node = mw.html.create('span') node :addClass('lang-text') :attr('lang', bcp47) local rtl = is_rtl_text(text, language_object) if rtl and content_language_dir == 'ltr' then node:attr('dir', 'rtl') elseif not rtl and content_language_dir == 'rtl' then node:attr('dir', 'ltr') end if italic_mode == 'no' then -- Гэта важна, калі шаблон знаходзіцца ўнутры -- ўжо курсіўнага фрагмента. node:css('font-style', 'normal') elseif should_italicize(text, italic_mode) then node:css('font-style', 'italic') end node:wikitext(text) return tostring(node) end -- ============================================================================ -- АСНОЎНАЯ ФУНКЦЫЯ -- ============================================================================ local function _main(args) local language_input = args[1] local text = args[2] if not is_set(language_input) then return error_message( 'не зададзены першы параметр — мова' ) end if not is_set(text) then return error_message( 'не зададзены другі параметр — іншамоўны тэкст' ) end text = tostring(text) local code, language_name, language_object, language_error = resolve_language(language_input) if language_error then return error_message(language_error) end -- ------------------------------------------------------------------------ -- Пазнака мовы -- ------------------------------------------------------------------------ local label_mode = get_label_mode(args['мова']) if not label_mode then return error_message( 'няправільнае значэнне параметра «мова»: «' .. tostring(args['мова']) .. '»' ) end -- ------------------------------------------------------------------------ -- Курсіў -- ------------------------------------------------------------------------ local italic_mode = get_italic_mode( args['курсіў'] or args['курсив'] or args['italic'] ) if not italic_mode then return error_message( 'няправільнае значэнне параметра «курсіў»' ) end -- ------------------------------------------------------------------------ -- Фарміраванне выніку -- ------------------------------------------------------------------------ local label = make_label( code, language_name, label_mode ) local foreign_text = make_text( code, text, language_object, italic_mode ) if label ~= '' then return label .. ' ' .. foreign_text end return foreign_text end -- ============================================================================ -- ПУБЛІЧНЫЯ ФУНКЦЫІ -- ============================================================================ function p.main(frame) return _main(get_args(frame)) end -- Пакідаем кароткі сінонім для тэстаў і магчымага -- выкарыстання старымі шаблонамі ў будучыні. p.lang = p.main return p 2hzn7r032sa3tckp5zjvsiu3koshvnq 5199529 5199478 2026-09-15T08:56:08Z Ueschar 151377 5199529 Scribunto text/plain --[[ Модуль:Lang/sandbox Рухавік для адзінага шаблона іншамоўнага тэксту. Асноўныя прынцыпы: * мову можна задаваць як кодам, так і беларускай назвай; * пазнака мовы паказваецца прадвызначана; * выкарыстоўваецца беларускае скарачэнне, калі яно зададзена ў data; * калі скарачэння няма, паказваецца поўная назва мовы; * для лацінскага пісьма курсіў дадаецца аўтаматычна; * кірунак RTL вызначаецца без ручных спісаў; * HTML-код мовы нармалізуецца да BCP 47; * модуль не захоўвае ўласнай базы назваў моў. Прыклады: {{#invoke:Lang/sandbox|main|французская|Paris}} {{#invoke:Lang/sandbox|main|fr|Paris}} {{#invoke:Lang/sandbox|main|арабская|القاهرة}} {{#invoke:Lang/sandbox|main|грэчаская|Αθήνα}} Дадатковыя параметры: |мова=не |мова=поўная |курсіў=аўта |курсіў=так |курсіў=не ]] local p = {} local data = mw.loadData('Module:Lang/data/sandbox') local unicode = require('Module:Unicode data') local content_language = mw.language.getContentLanguage() local content_language_code = content_language:getCode() local content_language_dir = content_language:getDir() -- ============================================================================ -- ДАПАМОЖНЫЯ ФУНКЦЫІ -- ============================================================================ local function is_set(value) return value ~= nil and value ~= '' end local function trim(value) if type(value) ~= 'string' then return value end return mw.text.trim(value) end local function normalize_name(value) if type(value) ~= 'string' then return nil end value = mw.text.trim(value) if value == '' then return nil end value = mw.ustring.lower(value) value = mw.ustring.gsub(value, '_', ' ') value = mw.ustring.gsub(value, '%s+', ' ') return value end local function normalize_code(value) if type(value) ~= 'string' then return nil end value = mw.text.trim(value) if value == '' then return nil end -- У моўных тэгах замест падкрэслівання павінен быць злучок. value = value:gsub('_', '-') return mw.ustring.lower(value) end local function error_message(message) local node = mw.html.create('strong') node :addClass('error') :wikitext('Памылка: ' .. message) return tostring(node) end -- ============================================================================ -- АРГУМЕНТЫ -- ============================================================================ -- Не выкарыстоўваем Module:Arguments: -- для гэтага шаблона дастаткова вельмі простага аб'яднання аргументаў. local function get_args(frame) local args = {} local parent = frame:getParent() if parent then for key, value in pairs(parent.args) do if type(value) == 'string' then value = mw.text.trim(value) end if value ~= '' then args[key] = value end end end -- Аргументы самога #invoke маюць перавагу. for key, value in pairs(frame.args) do if type(value) == 'string' then value = mw.text.trim(value) end if value ~= '' then args[key] = value end end return args end -- ============================================================================ -- ЗНАЧЭННІ ТАК / НЕ -- ============================================================================ local yes_values = { ['так'] = true, ['yes'] = true, ['y'] = true, ['true'] = true, ['1'] = true, } local no_values = { ['не'] = true, ['no'] = true, ['n'] = true, ['false'] = true, ['0'] = true, } local function normalize_option(value) if not is_set(value) then return nil end return mw.ustring.lower(mw.text.trim(tostring(value))) end -- ============================================================================ -- ВЫЗНАЧЭННЕ МОВЫ -- ============================================================================ local function is_language_code(code) if not code then return false end -- Просты код, які ўжо ёсць сярод назваў MediaWiki/CLDR. if data.language_names[code] then return true end -- MediaWiki непасрэдна ведае гэты тэг. if mw.language.isKnownLanguageTag(code) then return true end -- Для складаных тэгаў кшталту: -- en-gb -- pt-br -- sr-latn -- -- патрабуем, каб базавая мова была вядомая MediaWiki, -- а сам код быў сінтаксічна дапушчальны. local base = code:match('^([a-z][a-z][a-z]?)-') if base and data.language_names[base] and mw.language.isValidCode(code) then return true end return false end local function code_from_name(value) local name = normalize_name(value) if not name then return nil end -- Спачатку дакладная беларуская назва. if data.language_codes[name] then return data.language_codes[name] end -- Дазваляем: -- французская мова -- замест: -- французская local without_language_word = mw.ustring.match(name, '^(.-)%s+мова$') if without_language_word then without_language_word = normalize_name(without_language_word) if data.language_codes[without_language_word] then return data.language_codes[without_language_word] end end return nil end local function get_language_name(code) -- Спачатку спрабуем дакладную назву поўнага тэга, -- калі яна ўжо ёсць у лакалізаваных даных MediaWiki. local name = data.language_names[code] if name then return name end local base = code:match('^([^-]+)') local base_name = base and data.language_names[base] or nil -- Для складаных тэгаў MediaWiki часам вяртае -- нелакалізаваную англійскую назву, напрыклад: -- sr-Latn → "Serbian (Latin script)" -- -- Таму спачатку пытаемся назву поўнага тэга, -- але прымаем яе толькі тады, калі яна сапраўды -- адрозніваецца ад англійскай версіі. local fetched = mw.language.fetchLanguageName( code, content_language_code ) if fetched and fetched ~= '' then local fetched_en = mw.language.fetchLanguageName( code, 'en' ) -- Калі беларуская і англійская назвы супадаюць, -- лічым, што лакалізацыі няма. if not fetched_en or fetched ~= fetched_en then return fetched end end -- Калі асобнай беларускай назвы для складанага тэга няма, -- выкарыстоўваем беларускую назву базавай мовы: -- -- sr-Latn → сербская -- sr-Cyrl → сербская -- -- Пры гэтым сам HTML-код застаецца поўным: -- lang="sr-Latn" if base_name then return base_name end return nil end local function resolve_language(value) if not is_set(value) then return nil, nil, nil, 'не зададзена мова' end local possible_code = normalize_code(value) local code -- Спачатку правяраем, ці карыстальнік увёў код. if is_language_code(possible_code) then code = possible_code else -- Калі не, спрабуем беларускую назву. code = code_from_name(value) end if not code then return nil, nil, nil, 'невядомая мова «' .. tostring(value) .. '»' end local language_name = get_language_name(code) if not language_name then return nil, nil, nil, 'для кода «' .. code .. '» не знойдзена назва мовы' end local ok, language_object = pcall(mw.language.new, code) if not ok or not language_object then return nil, nil, nil, 'не ўдалося стварыць аб’ект мовы для кода «' .. code .. '»' end return code, language_name, language_object, nil end -- ============================================================================ -- СКАРАЧЭННЕ -- ============================================================================ local function get_abbreviation(code) -- Асобнае скарачэнне для поўнага тэга мае перавагу. if data.tag_abbreviations[code] then return data.tag_abbreviations[code] end -- Потым спрабуем базавую мову: -- -- en-gb → en → англ. -- pt-br → pt → парт. local base = code:match('^([^-]+)') if base and data.language_abbreviations[base] then return data.language_abbreviations[base] end return data.language_abbreviations[code] end -- ============================================================================ -- ПАЗНАКА МОВЫ -- ============================================================================ local function get_label_mode(value) -- Прадвызначана пазнака мовы паказваецца -- ў скарочанай форме. if not is_set(value) then return 'short' end value = normalize_option(value) if yes_values[value] then return 'short' end if no_values[value] then return 'none' end if value == 'поўная' or value == 'поўны' or value == 'поўнасцю' or value == 'full' then return 'full' end if value == 'скарочаная' or value == 'скарочаны' or value == 'кароткая' or value == 'short' then return 'short' end return nil end local function make_label(code, language_name, mode) if mode == 'none' then return '' end local label if mode == 'full' then label = language_name else label = get_abbreviation(code) or language_name end local article = get_language_article( code, language_name ) if article then return string.format( '[[%s|%s]]', article, label ) end return label end -- ============================================================================ -- КУРСІЎ -- ============================================================================ local function get_italic_mode(value) if not is_set(value) then return 'auto' end value = normalize_option(value) if yes_values[value] then return 'yes' end if no_values[value] then return 'no' end if value == 'аўта' or value == 'аўтаматычна' or value == 'auto' or value == 'default' then return 'auto' end return nil end local function should_italicize(text, mode) if mode == 'yes' then return true end if mode == 'no' then return false end -- Прадвызначана курсівім іншамоўны тэкст, -- калі ён напісаны лацінскім пісьмом. -- -- Unicode data сам правярае скрыпт кожнага знака, -- таму нам не патрэбныя ўласныя спісы лацінскіх -- літар або моў. local latin = unicode.is_Latin(text) return latin == true end -- ============================================================================ -- КІРУНАК ПІСЬМА -- ============================================================================ local function is_rtl_text(text, language_object) -- Спачатку арыентуемся на саму мову. if language_object:isRTL() then return true end -- Гэта таксама дапамагае для выпадкаў, калі адзін -- моўны код можа выкарыстоўвацца з рознымі пісьмамі. local clean_text = text:gsub('%b<>', '') return unicode.is_rtl(clean_text) == true end -- ============================================================================ -- HTML ІНШАМОЎНАГА ТЭКСТУ -- ============================================================================ local function make_text( code, text, language_object, italic_mode ) local bcp47 = language_object:toBcp47Code() local node = mw.html.create('span') node :addClass('lang-text') :attr('lang', bcp47) local rtl = is_rtl_text(text, language_object) if rtl and content_language_dir == 'ltr' then node:attr('dir', 'rtl') elseif not rtl and content_language_dir == 'rtl' then node:attr('dir', 'ltr') end if italic_mode == 'no' then -- Гэта важна, калі шаблон знаходзіцца ўнутры -- ўжо курсіўнага фрагмента. node:css('font-style', 'normal') elseif should_italicize(text, italic_mode) then node:css('font-style', 'italic') end node:wikitext(text) return tostring(node) end -- ============================================================================ -- АСНОЎНАЯ ФУНКЦЫЯ -- ============================================================================ local function _main(args) local language_input = args[1] local text = args[2] if not is_set(language_input) then return error_message( 'не зададзены першы параметр — мова' ) end if not is_set(text) then return error_message( 'не зададзены другі параметр — іншамоўны тэкст' ) end text = tostring(text) local code, language_name, language_object, language_error = resolve_language(language_input) if language_error then return error_message(language_error) end -- ------------------------------------------------------------------------ -- Пазнака мовы -- ------------------------------------------------------------------------ local label_mode = get_label_mode(args['мова']) if not label_mode then return error_message( 'няправільнае значэнне параметра «мова»: «' .. tostring(args['мова']) .. '»' ) end -- ------------------------------------------------------------------------ -- Курсіў -- ------------------------------------------------------------------------ local italic_mode = get_italic_mode( args['курсіў'] or args['курсив'] or args['italic'] ) if not italic_mode then return error_message( 'няправільнае значэнне параметра «курсіў»' ) end -- ------------------------------------------------------------------------ -- Фарміраванне выніку -- ------------------------------------------------------------------------ local label = make_label( code, language_name, label_mode ) local foreign_text = make_text( code, text, language_object, italic_mode ) if label ~= '' then return label .. ' ' .. foreign_text end return foreign_text end -- ============================================================================ -- ПУБЛІЧНЫЯ ФУНКЦЫІ -- ============================================================================ function p.main(frame) return _main(get_args(frame)) end -- Пакідаем кароткі сінонім для тэстаў і магчымага -- выкарыстання старымі шаблонамі ў будучыні. p.lang = p.main -- ============================================================================ -- АРТЫКУЛ ПРА МОВУ -- ============================================================================ local function get_language_article(code, language_name) -- Спачатку правяраем выключэнні для поўнага тэга. if data.article_overrides[code] then return data.article_overrides[code] end -- Для складаных тэгаў выкарыстоўваем артыкул -- пра базавую мову: -- -- en-GB → Англійская мова -- pt-BR → Партугальская мова -- sr-Latn → Сербская мова local base = code:match('^([^-]+)') if base and data.article_overrides[base] then return data.article_overrides[base] end local base_name = base and data.language_names[base] or language_name if not base_name then return nil end -- mw.language:ucfirst() выкарыстоўвае правілы рэгістра -- мовы інтэрфейсу, а не просты ASCII upper(). return content_language:ucfirst(base_name) .. ' мова' end return p 6ri9e1yj0enbtyru1qvs5didrdhiwf1 5199533 5199529 2026-09-15T09:00:37Z Ueschar 151377 5199533 Scribunto text/plain --[[ Модуль:Lang/sandbox Рухавік для адзінага шаблона іншамоўнага тэксту. Асноўныя прынцыпы: * мову можна задаваць як кодам, так і беларускай назвай; * пазнака мовы паказваецца прадвызначана; * пазнака мовы прадвызначана з'яўляецца спасылкай на адпаведны артыкул пра мову; * выкарыстоўваецца беларускае скарачэнне, калі яно зададзена ў Модуль:Lang/data/sandbox; * калі скарачэння няма, паказваецца поўная назва мовы; * для лацінскага пісьма курсіў дадаецца аўтаматычна; * кірунак RTL вызначаецца без ручных спісаў; * HTML-код мовы нармалізуецца да BCP 47; * модуль не захоўвае ўласнай базы назваў моў. Прыклады: {{#invoke:Lang/sandbox|main|французская|Paris}} {{#invoke:Lang/sandbox|main|fr|Paris}} {{#invoke:Lang/sandbox|main|арабская|القاهرة}} {{#invoke:Lang/sandbox|main|грэчаская|Αθήνα}} Дадатковыя параметры: |мова=не |мова=поўная |курсіў=аўта |курсіў=так |курсіў=не ]] local p = {} local data = mw.loadData('Module:Lang/data/sandbox') local unicode = require('Module:Unicode data') local content_language = mw.language.getContentLanguage() local content_language_code = content_language:getCode() local content_language_dir = content_language:getDir() local article_overrides = data.article_overrides or {} local language_abbreviations = data.language_abbreviations or {} local tag_abbreviations = data.tag_abbreviations or {} -- ============================================================================ -- ДАПАМОЖНЫЯ ФУНКЦЫІ -- ============================================================================ local function is_set(value) return value ~= nil and value ~= '' end local function normalize_name(value) if type(value) ~= 'string' then return nil end value = mw.text.trim(value) if value == '' then return nil end value = mw.ustring.lower(value) value = mw.ustring.gsub(value, '_', ' ') value = mw.ustring.gsub(value, '%s+', ' ') return value end local function normalize_code(value) if type(value) ~= 'string' then return nil end value = mw.text.trim(value) if value == '' then return nil end -- У моўных тэгах замест падкрэслівання павінен быць злучок. value = value:gsub('_', '-') return mw.ustring.lower(value) end local function error_message(message) local node = mw.html.create('strong') node :addClass('error') :wikitext('Памылка: ' .. message) return tostring(node) end -- ============================================================================ -- АРГУМЕНТЫ -- ============================================================================ local function get_args(frame) local args = {} local parent = frame:getParent() if parent then for key, value in pairs(parent.args) do if type(value) == 'string' then value = mw.text.trim(value) end if value ~= '' then args[key] = value end end end -- Аргументы самога #invoke маюць перавагу. for key, value in pairs(frame.args) do if type(value) == 'string' then value = mw.text.trim(value) end if value ~= '' then args[key] = value end end return args end -- ============================================================================ -- ЗНАЧЭННІ «ТАК» / «НЕ» -- ============================================================================ local yes_values = { ['так'] = true, ['yes'] = true, ['y'] = true, ['true'] = true, ['1'] = true, } local no_values = { ['не'] = true, ['no'] = true, ['n'] = true, ['false'] = true, ['0'] = true, } local function normalize_option(value) if not is_set(value) then return nil end return mw.ustring.lower( mw.text.trim(tostring(value)) ) end -- ============================================================================ -- ВЫЗНАЧЭННЕ МОВЫ -- ============================================================================ local function is_language_code(code) if not code then return false end -- Просты код, які ўжо ёсць сярод назваў MediaWiki/CLDR. if data.language_names[code] then return true end -- MediaWiki непасрэдна ведае гэты тэг. if mw.language.isKnownLanguageTag(code) then return true end -- Для складаных тэгаў кшталту: -- -- en-gb -- pt-br -- sr-latn -- -- патрабуем, каб базавая мова была вядомая MediaWiki, -- а сам код быў сінтаксічна дапушчальны. local base = code:match('^([a-z][a-z][a-z]?)-') if base and data.language_names[base] and mw.language.isValidCode(code) then return true end return false end local function code_from_name(value) local name = normalize_name(value) if not name then return nil end -- Спачатку дакладная беларуская назва. if data.language_codes[name] then return data.language_codes[name] end -- Дазваляем таксама: -- -- французская мова -- -- замест: -- -- французская local without_language_word = mw.ustring.match(name, '^(.-)%s+мова$') if without_language_word then without_language_word = normalize_name(without_language_word) if data.language_codes[without_language_word] then return data.language_codes[without_language_word] end end return nil end local function get_language_name(code) -- Спачатку спрабуем дакладную назву поўнага тэга, -- калі яна ўжо ёсць у лакалізаваных даных MediaWiki. local name = data.language_names[code] if name then return name end local base = code:match('^([^-]+)') local base_name = base and data.language_names[base] or nil -- Для складаных тэгаў MediaWiki часам вяртае -- нелакалізаваную англійскую назву, напрыклад: -- -- sr-Latn → Serbian (Latin script) -- -- Таму прымаем назву поўнага тэга толькі тады, -- калі яна сапраўды лакалізаваная. local fetched = mw.language.fetchLanguageName( code, content_language_code ) if fetched and fetched ~= '' then local fetched_en = mw.language.fetchLanguageName( code, 'en' ) if not fetched_en or fetched ~= fetched_en then return fetched end end -- Калі асобнай беларускай назвы няма, -- выкарыстоўваем назву базавай мовы: -- -- sr-Latn → сербская -- sr-Cyrl → сербская if base_name then return base_name end return nil end local function resolve_language(value) if not is_set(value) then return nil, nil, nil, 'не зададзена мова' end local possible_code = normalize_code(value) local code -- Спачатку правяраем, ці карыстальнік увёў код. if is_language_code(possible_code) then code = possible_code else -- Калі не, спрабуем беларускую назву. code = code_from_name(value) end if not code then return nil, nil, nil, 'невядомая мова «' .. tostring(value) .. '»' end local language_name = get_language_name(code) if not language_name then return nil, nil, nil, 'для кода «' .. code .. '» не знойдзена назва мовы' end local ok, language_object = pcall(mw.language.new, code) if not ok or not language_object then return nil, nil, nil, 'не ўдалося стварыць аб’ект мовы для кода «' .. code .. '»' end return code, language_name, language_object, nil end -- ============================================================================ -- СКАРАЧЭННЕ НАЗВЫ МОВЫ -- ============================================================================ local function get_abbreviation(code) -- Асобнае скарачэнне для поўнага тэга мае перавагу. if tag_abbreviations[code] then return tag_abbreviations[code] end -- Потым спрабуем базавую мову: -- -- en-gb → en → англ. -- pt-br → pt → парт. local base = code:match('^([^-]+)') if base and language_abbreviations[base] then return language_abbreviations[base] end return language_abbreviations[code] end -- ============================================================================ -- АРТЫКУЛ ПРА МОВУ -- ============================================================================ local function get_language_article(code, language_name) -- Спачатку правяраем выключэнне для поўнага тэга. if article_overrides[code] then return article_overrides[code] end -- Для складаных тэгаў спасылаемся на артыкул -- пра базавую мову: -- -- en-GB → Англійская мова -- pt-BR → Партугальская мова -- sr-Latn → Сербская мова local base = code:match('^([^-]+)') if base and article_overrides[base] then return article_overrides[base] end local base_name = base and data.language_names[base] or language_name if not base_name then return nil end -- Прадвызначаная схема: -- -- французская → Французская мова -- нямецкая → Нямецкая мова -- -- Выключэнні захоўваюцца ў article_overrides. return content_language:ucfirst(base_name) .. ' мова' end -- ============================================================================ -- ПАЗНАКА МОВЫ -- ============================================================================ local function get_label_mode(value) -- Прадвызначана паказваецца скарочаная назва. if not is_set(value) then return 'short' end value = normalize_option(value) if yes_values[value] then return 'short' end if no_values[value] then return 'none' end if value == 'поўная' or value == 'поўны' or value == 'поўнасцю' or value == 'full' then return 'full' end if value == 'скарочаная' or value == 'скарочаны' or value == 'кароткая' or value == 'кароткі' or value == 'short' then return 'short' end return nil end local function make_label(code, language_name, mode) if mode == 'none' then return '' end local label if mode == 'full' then label = language_name else label = get_abbreviation(code) or language_name end local article = get_language_article( code, language_name ) if article then return string.format( '[[%s|%s]]', article, label ) end return label end -- ============================================================================ -- КУРСІЎ -- ============================================================================ local function get_italic_mode(value) if not is_set(value) then return 'auto' end value = normalize_option(value) if yes_values[value] then return 'yes' end if no_values[value] then return 'no' end if value == 'аўта' or value == 'аўтаматычна' or value == 'auto' or value == 'default' then return 'auto' end return nil end local function should_italicize(text, mode) if mode == 'yes' then return true end if mode == 'no' then return false end -- Прадвызначана курсівім іншамоўны тэкст, -- калі ён напісаны лацінскім пісьмом. -- -- Модуль:Unicode data сам вызначае пісьмо, -- таму асобны спіс моў тут не патрэбны. local latin = unicode.is_Latin(text) return latin == true end -- ============================================================================ -- КІРУНАК ПІСЬМА -- ============================================================================ local function is_rtl_text(text, language_object) -- Спачатку арыентуемся на ўласцівасці самой мовы. if language_object:isRTL() then return true end -- Дадаткова правяраем фактычны тэкст. -- Гэта карысна для моў, якія могуць выкарыстоўваць -- некалькі сістэм пісьма. local clean_text = text:gsub('%b<>', '') return unicode.is_rtl(clean_text) == true end -- ============================================================================ -- HTML ІНШАМОЎНАГА ТЭКСТУ -- ============================================================================ local function make_text( code, text, language_object, italic_mode ) local bcp47 = language_object:toBcp47Code() local node = mw.html.create('span') node :addClass('lang-text') :attr('lang', bcp47) local rtl = is_rtl_text( text, language_object ) if rtl and content_language_dir == 'ltr' then node:attr('dir', 'rtl') elseif not rtl and content_language_dir == 'rtl' then node:attr('dir', 'ltr') end if italic_mode == 'no' then -- Гэта патрэбна, калі шаблон знаходзіцца -- ўнутры ўжо курсіўнага тэксту. node:css( 'font-style', 'normal' ) elseif should_italicize(text, italic_mode) then node:css( 'font-style', 'italic' ) end node:wikitext(text) return tostring(node) end -- ============================================================================ -- АСНОЎНАЯ ФУНКЦЫЯ -- ============================================================================ local function _main(args) local language_input = args[1] local text = args[2] if not is_set(language_input) then return error_message( 'не зададзены першы параметр — мова' ) end if not is_set(text) then return error_message( 'не зададзены другі параметр — іншамоўны тэкст' ) end text = tostring(text) local code, language_name, language_object, language_error = resolve_language(language_input) if language_error then return error_message( language_error ) end -- ------------------------------------------------------------------------ -- Пазнака мовы -- ------------------------------------------------------------------------ local label_mode = get_label_mode( args['мова'] ) if not label_mode then return error_message( 'няправільнае значэнне параметра «мова»: «' .. tostring(args['мова']) .. '»' ) end -- ------------------------------------------------------------------------ -- Курсіў -- ------------------------------------------------------------------------ local italic_mode = get_italic_mode( args['курсіў'] or args['курсив'] or args['italic'] ) if not italic_mode then return error_message( 'няправільнае значэнне параметра «курсіў»' ) end -- ------------------------------------------------------------------------ -- Фарміраванне выніку -- ------------------------------------------------------------------------ local label = make_label( code, language_name, label_mode ) local foreign_text = make_text( code, text, language_object, italic_mode ) if label ~= '' then return label .. ' ' .. foreign_text end return foreign_text end -- ============================================================================ -- ПУБЛІЧНЫЯ ФУНКЦЫІ -- ============================================================================ function p.main(frame) return _main( get_args(frame) ) end -- Кароткі сінонім для сумяшчальнасці і тэстаў. p.lang = p.main return p fjry5yy2kjxpfl7kw808wp2m3rvgokz 0 814670 5199467 2026-09-15T08:20:18Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «* [[Ульгі (Акмолінская вобласць)]] * [[Ульгі (Карагандзінская вобласць)]] {{неадназначнасць}}» 5199467 wikitext text/x-wiki * [[Ульгі (Акмолінская вобласць)]] * [[Ульгі (Карагандзінская вобласць)]] {{неадназначнасць}} 4rsj72a87yb87001de53bmzq60pgjip 0 814671 5199468 2026-09-15T08:21:07Z Ueschar 151377 Новая старонка: «{{Нагор’е |Назва = Цэнтральнаандыйскае нагор’е |Нацыянальная назва = es/Andes Centrales |Выява = Centralandes altiplano.jpg |Подпіс = Цэнтральныя Анды і [[Альтыплана]] |lat_deg = 19 |lat_min = 0 |lat_sec = 0 |lat_dir = S |lon_deg = 67 |lon_min = 0 |lon_sec = 0 |lon_dir = W |CoordScale = 2000000 |Краіна = Перу |Краіна 1 = Балівія...» 5199468 wikitext text/x-wiki {{Нагор’е |Назва = Цэнтральнаандыйскае нагор’е |Нацыянальная назва = es/Andes Centrales |Выява = Centralandes altiplano.jpg |Подпіс = Цэнтральныя Анды і [[Альтыплана]] |lat_deg = 19 |lat_min = 0 |lat_sec = 0 |lat_dir = S |lon_deg = 67 |lon_min = 0 |lon_sec = 0 |lon_dir = W |CoordScale = 2000000 |Краіна = Перу |Краіна 1 = Балівія |Краіна 2 = Аргенціна |Краіна 3 = Чылі |Рэгіён = Анды |Шырыня = 750 |Найвышэйшая вяршыня = Охас-дэль-Салада |Вышыня = 6885 |Крыніца вышыні = <ref name="БелЭн">{{Крыніцы/БелЭн|17|Цэнтральнаандыйскае нагор’е|Лаўрыновіч М. В.||М. В. Лаўрыновіч}}</ref> |Пазіцыйная карта = 0 }} '''Цэнтральнаанды́йскае наго́р’е''' ({{lang-es|Andes Centrales}}, {{IPA|[ˈandes senˈtɾales]}}) — найбольш шырокая, да 750 км, частка [[Анды|Андаў]] паміж 15° і 28° паўднёвай шыраты, на тэрыторыі [[Перу]], [[Балівія|Балівіі]], [[Аргенціна|Аргенціны]] і [[Чылі]].<ref name="БелЭн" /> == Рэльеф і геалагічная будова == Цэнтральную частку нагор’я займае {{нп5|Пуна (пласкагор’е)|Пуна|ru|Пуна (плоскогорье)}} — унутранае высакагорнае пласкагор’е вышынёй 3700—4100 м з асобнымі хрыбтамі да 6000 м — і паніжаная раўніна [[Альтыплана]]. На ўсходзе Пуна акаймавана [[Кардыльера-Рэаль|Кардыльерай-Рэаль]] вышынёй да 6550 м, на захадзе — [[Заходняя Кардыльера|Заходняй Кардыльерай]] Андаў, дзе знаходзіцца [[Охас-дэль-Салада]] (6885 м) і ўздымаюцца сотні патухлых і дзеючых [[Вулкан|вулканаў]].<ref name="БелЭн" /> [[Файл:Ojos del salado.jpg|міні|[[Охас-дэль-Салада]]]] Нагор’е складзена з [[Палеазой|палеазойскіх]] блокаў, перакрытых [[Кайназой|кайназойскімі]] вулканічнымі, [[Алювій|алювіяльнымі]] і калювіяльнымі адкладамі. Ёсць радовішчы [[Руда|руд]] [[Волава|волава]], [[Вальфрам|вальфраму]], [[Сурма (хімічны элемент)|сурмы]], [[Медзь|медзі]], [[Жалеза|жалеза]], [[Вісмут|вісмуту]], [[Серабро|серабра]] і іншых [[Карысныя выкапні|карысных выкапняў]].<ref name="БелЭн" /> == Клімат і воды == [[Клімат]] трапічны высакагорны. На ўсходніх наветраных схілах ён вільготны, з 1000—3000 мм [[Атмасферныя ападкі|ападкаў]] за год; у Пуне і на захадзе — рэзка кантынентальны, засушлівы і сухі, месцамі выпадае менш за 200 мм ападкаў за год. Сярэднія месячныя тэмпературы складаюць 4—10 °C. Характэрны моцныя вятры.<ref name="БелЭн" /> Пуна з’яўляецца вобласцю [[Унутраны сцёк|унутранага сцёку]], пераважна ў азёры [[Тытыкака]] і [[Паапо]]. Рэкі невялікія, на захадзе пашыраны часовыя [[Вадацёк|вадацёкі]]. Шмат буйных [[Саланчак|саланчакоў]] — салараў.<ref name="БелЭн" /> [[Файл:Salar de Atacama.jpg|міні|[[Салар-дэ-Атакама]] ў Чылі]] == Расліннасць і жывёльны свет == На ўсходніх схілах растуць горна-трапічныя ўмерана вільготныя [[Лес|лясы]]. На поўначы і паўночным усходзе пашыраны высакагорныя [[Стэп|стэпы]] з [[Кавыль|кавылём]], [[Аўсяніца|аўсяніцай]], [[Вейнік|вейнікам]] і [[Кактусавыя|кактусамі]]. Развіта пашавая [[Жывёлагадоўля|жывёлагадоўля]], да вышыні 4000 м вырошчваюць [[Збожжавыя культуры|збожжавыя культуры]] і [[Бульба|бульбу]]. На захадзе і поўдні знаходзяцца [[Пустыня|пустыні]] (тола) і [[Паўпустыня|паўпустыні]].<ref name="БелЭн" /> У паўднёвай частцы Пуны водзяцца дзікія віды [[Ламы|лам]] — [[гуанака]] і вігонь ([[Вікунья|вікунья]]), [[мядзведзь-акулярнік]], [[азарава лісіца]], шмат [[Вадаплаўныя птушкі|вадаплаўных птушак]] і [[Грызуны|грызуноў]], у тым ліку [[шыншыла]].<ref name="БелЭн" />{{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17|Цэнтральнаандыйскае нагор’е|Лаўрыновіч М. В.||М. В. Лаўрыновіч}} * Лукашова Е. Н. ''Южная Америка''. — М., 1958. * Галай И. П., Жучкевич В. А., Рылюк Г. Я. ''Физическая география материков и океанов''. — Мн., 1988. [[Катэгорыя:Анды]] [[Катэгорыя:Нагор’і]] [[Катэгорыя:Горы Перу]] [[Катэгорыя:Горы Балівіі]] [[Катэгорыя:Горы Аргенціны]] [[Катэгорыя:Горы Чылі]] am1hj3enidpl8gkopzucgs3rrlszv9k 5199470 5199468 2026-09-15T08:21:48Z Ueschar 151377 удакладненне 5199470 wikitext text/x-wiki {{Нагор’е |Назва = Цэнтральнаандыйскае нагор’е |Нацыянальная назва = es/Andes Centrales |Выява = Centralandes altiplano.jpg |Подпіс = Цэнтральныя Анды і [[Альтыплана]] |lat_deg = 19 |lat_min = 0 |lat_sec = 0 |lat_dir = S |lon_deg = 67 |lon_min = 0 |lon_sec = 0 |lon_dir = W |CoordScale = 2000000 |Краіна = Перу |Краіна 1 = Балівія |Краіна 2 = Аргенціна |Краіна 3 = Чылі |Рэгіён = Анды |Шырыня = 750 |Найвышэйшая вяршыня = Охас-дэль-Салада |Вышыня = 6885 |Крыніца вышыні = <ref name="БелЭн">{{Крыніцы/БелЭн|17|Цэнтральнаандыйскае нагор’е|Лаўрыновіч М. В.||М. В. Лаўрыновіч}}</ref> |Пазіцыйная карта = 0 }} '''Цэнтральнаанды́йскае наго́р’е''' ({{lang-es|Andes Centrales}}, {{IPA|[ˈandes senˈtɾales]}}) — найбольш шырокая, да 750 км, частка [[Анды|Андаў]] паміж 15° і 28° паўднёвай шыраты, на тэрыторыі [[Перу]], [[Балівія|Балівіі]], [[Аргенціна|Аргенціны]] і [[Чылі]].<ref name="БелЭн" /> == Рэльеф і геалагічная будова == Цэнтральную частку нагор’я займае {{нп5|Пуна (пласкагор’е)|Пуна|ru|Пуна (плоскогорье)}} — унутранае высакагорнае пласкагор’е вышынёй 3700—4100 м з асобнымі хрыбтамі да 6000 м — і паніжаная раўніна [[Альтыплана]]. На ўсходзе Пуна акаймавана [[Кардыльера-Рэаль|Кардыльерай-Рэаль]] вышынёй да 6550 м, на захадзе — [[Заходняя Кардыльера|Заходняй Кардыльерай]] Андаў, дзе знаходзіцца [[Охас-дэль-Салада]] (6885 м) і ўздымаюцца сотні патухлых і дзеючых [[Вулкан|вулканаў]].<ref name="БелЭн" /> [[Файл:Ojos del salado.jpg|міні|[[Охас-дэль-Салада]]]] Нагор’е складзена з [[Палеазой|палеазойскіх]] блокаў, перакрытых [[Кайназой|кайназойскімі]] вулканічнымі, [[Алювій|алювіяльнымі]] і калювіяльнымі адкладамі. Ёсць радовішчы [[Руда|руд]] [[Волава|волава]], [[Вальфрам|вальфраму]], [[Сурма (хімічны элемент)|сурмы]], [[Медзь|медзі]], [[Жалеза|жалеза]], [[Вісмут|вісмуту]], [[Серабро|серабра]] і іншых [[Карысныя выкапні|карысных выкапняў]].<ref name="БелЭн" /> == Клімат == [[Клімат]] трапічны высакагорны. На ўсходніх наветраных схілах ён вільготны, з 1000—3000 мм [[Атмасферныя ападкі|ападкаў]] за год; у Пуне і на захадзе — рэзка кантынентальны, засушлівы і сухі, месцамі выпадае менш за 200 мм ападкаў за год. Сярэднія месячныя тэмпературы складаюць 4—10 °C. Характэрны моцныя вятры.<ref name="БелЭн" /> Пуна з’яўляецца вобласцю [[Унутраны сцёк|унутранага сцёку]], пераважна ў азёры [[Тытыкака]] і [[Паапо]]. Рэкі невялікія, на захадзе пашыраны часовыя [[Вадацёк|вадацёкі]]. Шмат буйных [[Саланчак|саланчакоў]] — салараў.<ref name="БелЭн" /> [[Файл:Salar de Atacama.jpg|міні|[[Салар-дэ-Атакама]] ў Чылі]] == Расліннасць і жывёльны свет == На ўсходніх схілах растуць горна-трапічныя ўмерана вільготныя [[Лес|лясы]]. На поўначы і паўночным усходзе пашыраны высакагорныя [[Стэп|стэпы]] з [[Кавыль|кавылём]], [[Аўсяніца|аўсяніцай]], [[Вейнік|вейнікам]] і [[Кактусавыя|кактусамі]]. Развіта пашавая [[Жывёлагадоўля|жывёлагадоўля]], да вышыні 4000 м вырошчваюць [[Збожжавыя культуры|збожжавыя культуры]] і [[Бульба|бульбу]]. На захадзе і поўдні знаходзяцца [[Пустыня|пустыні]] (тола) і [[Паўпустыня|паўпустыні]].<ref name="БелЭн" /> У паўднёвай частцы Пуны водзяцца дзікія віды [[Ламы|лам]] — [[гуанака]] і вігонь ([[Вікунья|вікунья]]), [[мядзведзь-акулярнік]], [[азарава лісіца]], шмат [[Вадаплаўныя птушкі|вадаплаўных птушак]] і [[Грызуны|грызуноў]], у тым ліку [[шыншыла]].<ref name="БелЭн" />{{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17|Цэнтральнаандыйскае нагор’е|Лаўрыновіч М. В.||М. В. Лаўрыновіч}} * Лукашова Е. Н. ''Южная Америка''. — М., 1958. * Галай И. П., Жучкевич В. А., Рылюк Г. Я. ''Физическая география материков и океанов''. — Мн., 1988. [[Катэгорыя:Анды]] [[Катэгорыя:Нагор’і]] [[Катэгорыя:Горы Перу]] [[Катэгорыя:Горы Балівіі]] [[Катэгорыя:Горы Аргенціны]] [[Катэгорыя:Горы Чылі]] 7jerqdyqv5omz93dvpll01yax01w9hr 0 814672 5199476 2026-09-15T08:26:53Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{значэнні2|Выцяжка}} '''Выцяжка''' - 1) [[кавальства|кавальская]] аперацыя, накіраваная на павелічэнне даўжыні загатоўкі пры адпаведным памяншэнні яе папярочнага сячэння. Ажыццяўляецца на [[молат]]ах і прэсах паслядоўным абцісканнем з паваротам загатоўкі н...» 5199476 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Выцяжка}} '''Выцяжка''' - 1) [[кавальства|кавальская]] аперацыя, накіраваная на павелічэнне даўжыні загатоўкі пры адпаведным памяншэнні яе папярочнага сячэння. Ажыццяўляецца на [[молат]]ах і прэсах паслядоўным абцісканнем з паваротам загатоўкі на 90°. 2) Аперацыя халоднай ліставой штампоўкі, у выніку якой з плоскай загатоўкі атрымліваюць танкасценныя пустыя вырабы (дэталі машын, карпусы прылад, каструлі, бітоны і інш.). Робіцца ў выцяжных штампах пуансонам і матрыцай. Глыбокія вырабы атрымліваюць пры паўторных выцяжках з прамежкавым адпалам (для аднаўлення пластычнасці металу). Прынцып выцяжкі выкарыстоўваецца таксама ў пракатцы металу і ў валачэнні. musos57x99nom6eilh5hvyn0g779m96 5199477 5199476 2026-09-15T08:28:07Z Autumndancer 168015 5199477 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Выцяжка}} '''Выцяжка''' — 1) [[кавальства|кавальская]] аперацыя, накіраваная на павелічэнне даўжыні загатоўкі пры адпаведным памяншэнні яе папярочнага сячэння. Ажыццяўляецца на [[молат]]ах і прэсах паслядоўным абцісканнем з паваротам загатоўкі на 90°. 2) Аперацыя халоднай ліставой штампоўкі, у выніку якой з плоскай загатоўкі атрымліваюць танкасценныя пустыя вырабы (дэталі машын, карпусы прылад, каструлі, бітоны і інш.). Робіцца ў выцяжных штампах пуансонам і матрыцай. Глыбокія вырабы атрымліваюць пры паўторных выцяжках з прамежкавым адпалам (для аднаўлення пластычнасці металу). Прынцып выцяжкі выкарыстоўваецца таксама ў пракатцы металу і ў валачэнні. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4|Выцяжка|||}} 8t0ngssuhx9o64mqd9eg4tm2oki0e48 5199479 5199477 2026-09-15T08:28:52Z Autumndancer 168015 5199479 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Выцяжка}} '''Выцяжка''' — 1) [[кавальства|кавальская]] аперацыя, накіраваная на павелічэнне даўжыні загатоўкі пры адпаведным памяншэнні яе папярочнага сячэння. Ажыццяўляецца на [[молат]]ах і прэсах паслядоўным абцісканнем з паваротам загатоўкі на 90°. 2) Аперацыя халоднай ліставой штампоўкі, у выніку якой з плоскай загатоўкі атрымліваюць танкасценныя пустыя вырабы (дэталі машын, карпусы прылад, каструлі, бітоны і інш.). Робіцца ў выцяжных штампах пуансонам і матрыцай. Глыбокія вырабы атрымліваюць пры паўторных выцяжках з прамежкавым адпалам (для аднаўлення пластычнасці металу). Прынцып выцяжкі выкарыстоўваецца таксама ў пракатцы металу і ў валачэнні. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4|Выцяжка|||}} {{кавальства}} 1saf5lgeeo0c99m65mkix9wht3o9zzv 5199587 5199479 2026-09-15T10:33:36Z Ciepiersia 162280 катэгорыі 5199587 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Выцяжка}} '''Выцяжка''' — 1) [[кавальства|кавальская]] аперацыя, накіраваная на павелічэнне даўжыні загатоўкі пры адпаведным памяншэнні яе папярочнага сячэння. Ажыццяўляецца на [[молат]]ах і прэсах паслядоўным абцісканнем з паваротам загатоўкі на 90°. 2) Аперацыя халоднай ліставой штампоўкі, у выніку якой з плоскай загатоўкі атрымліваюць танкасценныя пустыя вырабы (дэталі машын, карпусы прылад, каструлі, бітоны і інш.). Робіцца ў выцяжных штампах пуансонам і матрыцай. Глыбокія вырабы атрымліваюць пры паўторных выцяжках з прамежкавым адпалам (для аднаўлення пластычнасці металу). Прынцып выцяжкі выкарыстоўваецца таксама ў пракатцы металу і ў валачэнні. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4|Выцяжка|||}} {{навігацыя}} {{кавальства}} [[Катэгорыя:Апрацоўка металаў ціскам]] 93vuqxchaqti588m59npw6l3f3jmzyk 0 814673 5199481 2026-09-15T08:30:42Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «* Выцяжка - тое, што і [[экстракт]] * [[Выцяжка (медыцына)]] * [[Выцяжка (металаапрацоўка)]] {{неадназначнасць}}» 5199481 wikitext text/x-wiki * Выцяжка - тое, што і [[экстракт]] * [[Выцяжка (медыцына)]] * [[Выцяжка (металаапрацоўка)]] {{неадназначнасць}} s756nrwrs2g86l58pnol3edxa1wxody 5199482 5199481 2026-09-15T08:31:15Z Autumndancer 168015 5199482 wikitext text/x-wiki * Выцяжка — тое, што і [[экстракт]] * [[Выцяжка (медыцына)]] * [[Выцяжка (металаапрацоўка)]] {{неадназначнасць}} a8er0ygg017c155z5vc4pwm4vny2y9o 10 814674 5199483 2026-09-15T08:31:31Z Ueschar 151377 Новая старонка: «<includeonly>{{#invoke:Lang/sandbox|main}}</includeonly><noinclude> {{Дакументацыя}} </noinclude>» 5199483 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Lang/sandbox|main}}</includeonly><noinclude> {{Дакументацыя}} </noinclude> 82uke5wspespmdp7jlsaqqzcqeyib1g 5199485 5199483 2026-09-15T08:33:12Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Шаблон:Іншамоўных тэкст]] у [[Шаблон:Іншамоўны тэкст]] 5199483 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Lang/sandbox|main}}</includeonly><noinclude> {{Дакументацыя}} </noinclude> 82uke5wspespmdp7jlsaqqzcqeyib1g 10 814675 5199486 2026-09-15T08:33:12Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Шаблон:Іншамоўных тэкст]] у [[Шаблон:Іншамоўны тэкст]] 5199486 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Іншамоўны тэкст]] o3ceh9rxd97yj22jbrkr3ilam968i8g 0 814676 5199495 2026-09-15T08:38:56Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Тагызкудук (Карагандзінская вобласць)]] у [[Тагызкудык (Карагандзінская вобласць)]] 5199495 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Тагызкудык (Карагандзінская вобласць)]] m2c8ik6l2uhs8d7gi510l0vjmo1pq00 5199496 5199495 2026-09-15T08:39:08Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Тагызкудык (Карагандзінская вобласць)]] 5199496 wikitext text/x-wiki {{хутка выдаліць|}} #REDIRECT [[Тагызкудык (Карагандзінская вобласць)]] 31x4dxg07r5krqikwrs8kz98829ohd8 0 814677 5199503 2026-09-15T08:42:28Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Старая Тузда]] у [[Ескі Тузды]] 5199503 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ескі Тузды]] 73jauhnygy6ju2fnv1nh8npejyozsel 5199504 5199503 2026-09-15T08:42:41Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Ескі Тузды]] 5199504 wikitext text/x-wiki {{хутка выдаліць|памылка}} #REDIRECT [[Ескі Тузды]] mk7stihotznfey075xjl49vl7ubq5p5 0 814678 5199509 2026-09-15T08:45:56Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Сямізбуга]] у [[Семізбугы]]: памылка 5199509 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Семізбугы]] tnfri6wgaadeqqdmfpbf55hglmo1eah 5199511 5199509 2026-09-15T08:46:21Z Autumndancer 168015 памылка, на хуткае выдаленне 5199511 wikitext text/x-wiki {{хутка выдаліць|памылка}} #REDIRECT [[Семізбугы]] ojqksti092ro72qsuha6hgmz2eo97s0 0 814679 5199512 2026-09-15T08:46:25Z Ciepiersia 162280 новы 5199512 wikitext text/x-wiki '''Тарсіраванне''' (ад {{lang-la|torsio}} — кручэнне) — тэхналагічная аперацыя апрацоўкі металаў ціскам, якая заключаецца ў {{нп3|Кручэнне (дэфармацыя)|скручванні|ru|Кручение (деформация)}} загатоўкі вакол яе падоўжнай восі. Ужываецца як у кавальскім рамястве (мастацкае каванне), так і ў прамысловай апрацоўцы металаў. == У кавальскай справе == У [[Мастацкая коўка|мастацкай коўцы]] тарсіраванне (скручванне) — адна з асноўных дэкаратыўных аперацый. Металічны прут (звычайна квадратнага ці круглага перасеку) замацоўваюць адным канцом у цісках ці адмысловым {{нп3|калаўроцік|калаўроціку|ru|Вороток (инструмент)}}, а іншы канец скручваюць уручную або з дапамогай рычага. У выніку атрымліваецца спіралепадобны элемент, які выкарыстоўваецца пры вырабе каваных рашотак і агароджаў, парэнчаў і балконных агароджаў, дэкаратыўных элементаў мэблі і транспартных сродкаў, падсвечнікаў і прадметаў інтэр’еру. Скручванне можа выконвацца як у гарачым, так і ў халодным стане. Для тоўстых пруткоў (больш за 10-12 мм) ужываюць нагрэў да ковачнай тэмпературы (1100—1250 °C для сталі), паколькі халоднае скручванне можа прывесці да ўтварэння {{нп3|Халодная расколіна|расколін|ru|Холодная трещина}}. Тонкія пруткі (да 8 мм) часта скручваюць у халодным стане. Для атрымання раўнамернай спіралі скручванне вядуць павольна, з пастаянным кантролем кроку вітка. Часам ужываюць камбінаваныя прыёмы: напрыклад, папярэдняе скручванне некалькіх пруткоў у джгут, які затым расклёпваюць або зварваюць. == У прамысловасці == У прамысловай [[Апрацоўка металаў ціскам|апрацоўцы металаў ціскам]] тарсіраванне як асобная аперацыя сустракаецца радзей, чым асадка, працяжка або прашыўка. Аднак існуе коўка з кручэннем — камбінаваны працэс, які спалучае асадку (сціск) і кручэнне (чысты зрух). Такая схема дэфармацыі дазваляе інтэнсіфікаваць прапрацоўку структуры металу, здрабніць зерне, павысіць механічныя ўласцівасці вырабу. Коўка з кручэннем ужываецца для вырабу восесіметрычных дэталяў — дыскаў, фланцаў, валоў. У адным з патэнтаў апісаны спосаб радыяльнай коўкі, пры якім да загатоўкі прыкладваюць не толькі радыяльныя ціснутыя высілкі, але і высілак скручвання. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{навігацыя}} {{Кавальства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кавальства]] 2h4fl7urjp61mqfg7h4lzf2e2h5m0bx 5199519 5199512 2026-09-15T08:50:40Z Ciepiersia 162280 дапаўненне 5199519 wikitext text/x-wiki '''Тарсіраванне'''<ref>{{Cite web|url=https://meganorm.ru/Data2/1/4294834/4294834328.htm|title=ГОСТ 18970-84 Обработка металлов давлением. Операции ковки и штамповки. Термины и определения / 18970 84|website=meganorm.ru|access-date=2026-09-15}}</ref> (ад {{lang-la|torsio}} — кручэнне) — тэхналагічная аперацыя апрацоўкі металаў ціскам, якая заключаецца ў {{нп3|Кручэнне (дэфармацыя)|скручванні|ru|Кручение (деформация)}} загатоўкі вакол яе падоўжнай восі. Ужываецца як у кавальскім рамястве (мастацкае каванне), так і ў прамысловай апрацоўцы металаў. == У кавальскай справе == У [[Мастацкая коўка|мастацкай коўцы]] тарсіраванне (скручванне) — адна з асноўных дэкаратыўных аперацый. Металічны прут (звычайна квадратнага ці круглага перасеку) замацоўваюць адным канцом у цісках ці адмысловым {{нп3|калаўроцік|калаўроціку|ru|Вороток (инструмент)}}, а іншы канец скручваюць уручную або з дапамогай рычага. У выніку атрымліваецца спіралепадобны элемент, які выкарыстоўваецца пры вырабе каваных рашотак і агароджаў, парэнчаў і балконных агароджаў, дэкаратыўных элементаў мэблі і транспартных сродкаў, падсвечнікаў і прадметаў інтэр’еру. Скручванне можа выконвацца як у гарачым, так і ў халодным стане. Для тоўстых пруткоў (больш за 10-12 мм) ужываюць нагрэў да ковачнай тэмпературы (1100—1250 °C для сталі), паколькі халоднае скручванне можа прывесці да ўтварэння {{нп3|Халодная расколіна|расколін|ru|Холодная трещина}}. Тонкія пруткі (да 8 мм) часта скручваюць у халодным стане. Для атрымання раўнамернай спіралі скручванне вядуць павольна, з пастаянным кантролем кроку вітка. Часам ужываюць камбінаваныя прыёмы: напрыклад, папярэдняе скручванне некалькіх пруткоў у джгут, які затым расклёпваюць або зварваюць. == У прамысловасці == У прамысловай [[Апрацоўка металаў ціскам|апрацоўцы металаў ціскам]] тарсіраванне як асобная аперацыя сустракаецца радзей, чым асадка, працяжка або прашыўка. Аднак існуе коўка з кручэннем<ref>Navrotsky V. et al. Forging with torsion: a new approach // Journal of Materials Processing Technology. — 2001.</ref> — камбінаваны працэс, які спалучае асадку (сціск) і кручэнне (чысты зрух)<ref>Степанов Б. А., Петров М. А. Винтовой пресс для штамповки с кручением // Кузнечно-штамповочное производство. — 2015. — № 4.</ref>. Такая схема дэфармацыі дазваляе інтэнсіфікаваць прапрацоўку структуры металу, здрабніць зерне, павысіць механічныя ўласцівасці вырабу. Коўка з кручэннем ужываецца для вырабу восесіметрычных дэталяў — дыскаў, фланцаў, валоў. У адным з патэнтаў апісаны спосаб радыяльнай коўкі<ref>Патент РФ № 2 453 391 C1 «Способ радиальной ковки»</ref>, пры якім да загатоўкі прыкладваюць не толькі радыяльныя ціснутыя высілкі, але і высілак скручвання. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{навігацыя}} {{Кавальства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кавальства]] 2283jojsyd2tpxtp1kd9wczd52jahaq 5199531 5199519 2026-09-15T08:58:22Z Ciepiersia 162280 /* У кавальскай справе */ дапаўненне 5199531 wikitext text/x-wiki '''Тарсіраванне'''<ref>{{Cite web|url=https://meganorm.ru/Data2/1/4294834/4294834328.htm|title=ГОСТ 18970-84 Обработка металлов давлением. Операции ковки и штамповки. Термины и определения / 18970 84|website=meganorm.ru|access-date=2026-09-15}}</ref> (ад {{lang-la|torsio}} — кручэнне) — тэхналагічная аперацыя апрацоўкі металаў ціскам, якая заключаецца ў {{нп3|Кручэнне (дэфармацыя)|скручванні|ru|Кручение (деформация)}} загатоўкі вакол яе падоўжнай восі. Ужываецца як у кавальскім рамястве (мастацкае каванне), так і ў прамысловай апрацоўцы металаў. == У кавальскай справе == У [[Мастацкая коўка|мастацкай коўцы]] тарсіраванне (скручванне) — адна з асноўных дэкаратыўных аперацый. Металічны прут (звычайна квадратнага ці круглага перасеку) замацоўваюць адным канцом у цісках ці адмысловым {{нп3|калаўроцік|калаўроціку|ru|Вороток (инструмент)}}, а іншы канец скручваюць уручную або з дапамогай рычага. У выніку атрымліваецца спіралепадобны элемент, які выкарыстоўваецца пры вырабе каваных рашотак і агароджаў, парэнчаў і балконных агароджаў, дэкаратыўных элементаў мэблі і транспартных сродкаў, падсвечнікаў і прадметаў інтэр’еру<ref name="Сах68">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 68</ref>. Калі тарсіраваны ўчастак планаваўся быць досыць доўгім, на стрыжань надзявалі трубку неабходнага дыяметру і даўжыні, якая забяспечвала яго прамізну пры скручванні<ref name="Сах68"/>. У народным кавальстве «скручванне вяровачкай» прымянялі пры аздабленні выязных транспартных сродкаў, часам — [[Клямка|клямак]], завесаў, [[Беларускія каваныя крыжы|крыжоў]]<ref name="Сах68"/>. Скручванне можа выконвацца як у гарачым, так і ў халодным стане. Для тоўстых пруткоў (больш за 10-12 мм) ужываюць нагрэў да ковачнай тэмпературы (1100—1250 °C для сталі), паколькі халоднае скручванне можа прывесці да ўтварэння {{нп3|Халодная расколіна|расколін|ru|Холодная трещина}}. Пры гэтым трэба было вытрымліваць раўнамернасць нагрэву па ўсёй даўжыні скручвання, чаго ў звычайным кавальскім горне дабіцца няпроста. Гэта было па сілах толькі рэдкаму высокакваліфікаванаму кавалю, і то ў выпадках нязначнай даўжыні тарсіраванага ўчастка стрыжня або яго кавалка<ref name="Сах68"><ref name="Сах69">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 69</ref>. Тонкія пруткі (да 8 мм) часта скручваюць у халодным стане. Для атрымання раўнамернай спіралі скручванне вядуць павольна, з пастаянным кантролем кроку вітка. Часам ужываюць камбінаваныя прыёмы: напрыклад, папярэдняе скручванне некалькіх пруткоў у джгут, які затым расклёпваюць або зварваюць. == У прамысловасці == У прамысловай [[Апрацоўка металаў ціскам|апрацоўцы металаў ціскам]] тарсіраванне як асобная аперацыя сустракаецца радзей, чым асадка, працяжка або прашыўка. Аднак існуе коўка з кручэннем<ref>Navrotsky V. et al. Forging with torsion: a new approach // Journal of Materials Processing Technology. — 2001.</ref> — камбінаваны працэс, які спалучае асадку (сціск) і кручэнне (чысты зрух)<ref>Степанов Б. А., Петров М. А. Винтовой пресс для штамповки с кручением // Кузнечно-штамповочное производство. — 2015. — № 4.</ref>. Такая схема дэфармацыі дазваляе інтэнсіфікаваць прапрацоўку структуры металу, здрабніць зерне, павысіць механічныя ўласцівасці вырабу. Коўка з кручэннем ужываецца для вырабу восесіметрычных дэталяў — дыскаў, фланцаў, валоў. У адным з патэнтаў апісаны спосаб радыяльнай коўкі<ref>Патент РФ № 2 453 391 C1 «Способ радиальной ковки»</ref>, пры якім да загатоўкі прыкладваюць не толькі радыяльныя ціснутыя высілкі, але і высілак скручвання. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{навігацыя}} {{Кавальства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кавальства]] 63tsl1r2n196rciz9gl57pkzyrofbv9 5199534 5199531 2026-09-15T09:00:55Z Ciepiersia 162280 афармленне 5199534 wikitext text/x-wiki '''Тарсіраванне'''<ref>{{Cite web|url=https://meganorm.ru/Data2/1/4294834/4294834328.htm|title=ГОСТ 18970-84 Обработка металлов давлением. Операции ковки и штамповки. Термины и определения / 18970 84|website=meganorm.ru|access-date=2026-09-15}}</ref> (ад {{lang-la|torsio}} — кручэнне) — тэхналагічная аперацыя апрацоўкі металаў ціскам, якая заключаецца ў {{нп3|Кручэнне (дэфармацыя)|скручванні|ru|Кручение (деформация)}} загатоўкі вакол яе падоўжнай восі. Ужываецца як у кавальскім рамястве (мастацкае каванне), так і ў прамысловай апрацоўцы металаў. == У кавальскай справе == У [[Мастацкая коўка|мастацкай коўцы]] тарсіраванне (скручванне) — адна з асноўных дэкаратыўных аперацый. Металічны прут (звычайна квадратнага ці круглага перасеку) замацоўваюць адным канцом у цісках ці адмысловым {{нп3|калаўроцік|калаўроціку|ru|Вороток (инструмент)}}, а іншы канец скручваюць уручную або з дапамогай рычага. У выніку атрымліваецца спіралепадобны элемент, які выкарыстоўваецца пры вырабе каваных рашотак і агароджаў, парэнчаў і балконных агароджаў, дэкаратыўных элементаў мэблі і транспартных сродкаў, падсвечнікаў і прадметаў інтэр’еру<ref name="Сах68">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 68</ref>. Калі тарсіраваны ўчастак планаваўся быць досыць доўгім, на стрыжань надзявалі трубку неабходнага дыяметру і даўжыні, якая забяспечвала яго прамізну пры скручванні<ref name="Сах68"/>. У народным кавальстве «скручванне вяровачкай» прымянялі пры аздабленні выязных транспартных сродкаў, часам — [[Клямка|клямак]], завесаў, [[Беларускія каваныя крыжы|крыжоў]]<ref name="Сах68"/>. Скручванне можа выконвацца як у гарачым, так і ў халодным стане. Для тоўстых пруткоў (больш за 10-12 мм) ужываюць нагрэў да ковачнай тэмпературы (1100—1250 °C для сталі), паколькі халоднае скручванне можа прывесці да ўтварэння {{нп3|Халодная расколіна|расколін|ru|Холодная трещина}}. Пры гэтым трэба было вытрымліваць раўнамернасць нагрэву па ўсёй даўжыні скручвання, чаго ў звычайным кавальскім горне дабіцца няпроста. Гэта было па сілах толькі рэдкаму высокакваліфікаванаму кавалю, і то ў выпадках нязначнай даўжыні тарсіраванага ўчастка стрыжня або яго кавалка<ref name="Сах68"/><ref name="Сах69">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 69</ref>. Тонкія пруткі (да 8 мм) часта скручваюць у халодным стане. Для атрымання раўнамернай спіралі скручванне вядуць павольна, з пастаянным кантролем кроку вітка. Часам ужываюць камбінаваныя прыёмы: напрыклад, папярэдняе скручванне некалькіх пруткоў у джгут, які затым расклёпваюць або зварваюць. == У прамысловасці == У прамысловай [[Апрацоўка металаў ціскам|апрацоўцы металаў ціскам]] тарсіраванне як асобная аперацыя сустракаецца радзей, чым асадка, працяжка або прашыўка. Аднак існуе коўка з кручэннем<ref>Navrotsky V. et al. Forging with torsion: a new approach // Journal of Materials Processing Technology. — 2001.</ref> — камбінаваны працэс, які спалучае асадку (сціск) і кручэнне (чысты зрух)<ref>Степанов Б. А., Петров М. А. Винтовой пресс для штамповки с кручением // Кузнечно-штамповочное производство. — 2015. — № 4.</ref>. Такая схема дэфармацыі дазваляе інтэнсіфікаваць прапрацоўку структуры металу, здрабніць зерне, павысіць механічныя ўласцівасці вырабу. Коўка з кручэннем ужываецца для вырабу восесіметрычных дэталяў — дыскаў, фланцаў, валоў. У адным з патэнтаў апісаны спосаб радыяльнай коўкі<ref>Патент РФ № 2 453 391 C1 «Способ радиальной ковки»</ref>, пры якім да загатоўкі прыкладваюць не толькі радыяльныя ціснутыя высілкі, але і высілак скручвання. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{навігацыя}} {{Кавальства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кавальства]] 8j73v4ghk12toh7911lgsv768n11m7c 5199535 5199534 2026-09-15T09:01:23Z Ciepiersia 162280 дададзена [[Катэгорыя:Апрацоўка металаў ціскам]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5199535 wikitext text/x-wiki '''Тарсіраванне'''<ref>{{Cite web|url=https://meganorm.ru/Data2/1/4294834/4294834328.htm|title=ГОСТ 18970-84 Обработка металлов давлением. Операции ковки и штамповки. Термины и определения / 18970 84|website=meganorm.ru|access-date=2026-09-15}}</ref> (ад {{lang-la|torsio}} — кручэнне) — тэхналагічная аперацыя апрацоўкі металаў ціскам, якая заключаецца ў {{нп3|Кручэнне (дэфармацыя)|скручванні|ru|Кручение (деформация)}} загатоўкі вакол яе падоўжнай восі. Ужываецца як у кавальскім рамястве (мастацкае каванне), так і ў прамысловай апрацоўцы металаў. == У кавальскай справе == У [[Мастацкая коўка|мастацкай коўцы]] тарсіраванне (скручванне) — адна з асноўных дэкаратыўных аперацый. Металічны прут (звычайна квадратнага ці круглага перасеку) замацоўваюць адным канцом у цісках ці адмысловым {{нп3|калаўроцік|калаўроціку|ru|Вороток (инструмент)}}, а іншы канец скручваюць уручную або з дапамогай рычага. У выніку атрымліваецца спіралепадобны элемент, які выкарыстоўваецца пры вырабе каваных рашотак і агароджаў, парэнчаў і балконных агароджаў, дэкаратыўных элементаў мэблі і транспартных сродкаў, падсвечнікаў і прадметаў інтэр’еру<ref name="Сах68">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 68</ref>. Калі тарсіраваны ўчастак планаваўся быць досыць доўгім, на стрыжань надзявалі трубку неабходнага дыяметру і даўжыні, якая забяспечвала яго прамізну пры скручванні<ref name="Сах68"/>. У народным кавальстве «скручванне вяровачкай» прымянялі пры аздабленні выязных транспартных сродкаў, часам — [[Клямка|клямак]], завесаў, [[Беларускія каваныя крыжы|крыжоў]]<ref name="Сах68"/>. Скручванне можа выконвацца як у гарачым, так і ў халодным стане. Для тоўстых пруткоў (больш за 10-12 мм) ужываюць нагрэў да ковачнай тэмпературы (1100—1250 °C для сталі), паколькі халоднае скручванне можа прывесці да ўтварэння {{нп3|Халодная расколіна|расколін|ru|Холодная трещина}}. Пры гэтым трэба было вытрымліваць раўнамернасць нагрэву па ўсёй даўжыні скручвання, чаго ў звычайным кавальскім горне дабіцца няпроста. Гэта было па сілах толькі рэдкаму высокакваліфікаванаму кавалю, і то ў выпадках нязначнай даўжыні тарсіраванага ўчастка стрыжня або яго кавалка<ref name="Сах68"/><ref name="Сах69">{{кніга |аўтар=[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута Я. М.]] |загаловак=Беларускае народнае мастацкае кавальства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1990 |старонак=190 |isbn=5-345-00349-1 |ref=}}. С. 69</ref>. Тонкія пруткі (да 8 мм) часта скручваюць у халодным стане. Для атрымання раўнамернай спіралі скручванне вядуць павольна, з пастаянным кантролем кроку вітка. Часам ужываюць камбінаваныя прыёмы: напрыклад, папярэдняе скручванне некалькіх пруткоў у джгут, які затым расклёпваюць або зварваюць. == У прамысловасці == У прамысловай [[Апрацоўка металаў ціскам|апрацоўцы металаў ціскам]] тарсіраванне як асобная аперацыя сустракаецца радзей, чым асадка, працяжка або прашыўка. Аднак існуе коўка з кручэннем<ref>Navrotsky V. et al. Forging with torsion: a new approach // Journal of Materials Processing Technology. — 2001.</ref> — камбінаваны працэс, які спалучае асадку (сціск) і кручэнне (чысты зрух)<ref>Степанов Б. А., Петров М. А. Винтовой пресс для штамповки с кручением // Кузнечно-штамповочное производство. — 2015. — № 4.</ref>. Такая схема дэфармацыі дазваляе інтэнсіфікаваць прапрацоўку структуры металу, здрабніць зерне, павысіць механічныя ўласцівасці вырабу. Коўка з кручэннем ужываецца для вырабу восесіметрычных дэталяў — дыскаў, фланцаў, валоў. У адным з патэнтаў апісаны спосаб радыяльнай коўкі<ref>Патент РФ № 2 453 391 C1 «Способ радиальной ковки»</ref>, пры якім да загатоўкі прыкладваюць не толькі радыяльныя ціснутыя высілкі, але і высілак скручвання. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{навігацыя}} {{Кавальства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кавальства]] [[Катэгорыя:Апрацоўка металаў ціскам]] sne6loz0jv4f3kqr3gl7ncft6ks5tmi 0 814680 5199515 2026-09-15T08:48:41Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Севан (сяло)]] у [[Севан (аул)]] 5199515 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Севан (аул)]] t3u5x4gzvxvq7xh1ofw5503ahulwumt 0 814681 5199524 2026-09-15T08:53:33Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Сакурскае]] у [[Сакыр]]: памылка 5199524 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сакыр]] 2tqk1u6lbdc3wf62n43ge5vuzrulmi8 5199526 5199524 2026-09-15T08:53:51Z Autumndancer 168015 памылка, на хуткае выдаленне 5199526 wikitext text/x-wiki {{хутка выдаліць|памылка}} #REDIRECT [[Сакыр]] hykwe8ce337e3gcqsfx2y2ctqxir9fy 0 814682 5199554 2026-09-15T09:50:13Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Загартоўка''', '''гартаванне''' — тэрмічная апрацоўка матэрыялаў, якая робіцца іх награваннем і наступным хуткім ахаладжэннем з мэтай фіксацыі (замацавання) высокатэмпературнага стану або прадухілення (падаўлення) непажаданых працэсаў, што адбываюцц...» 5199554 wikitext text/x-wiki '''Загартоўка''', '''гартаванне''' — тэрмічная апрацоўка матэрыялаў, якая робіцца іх награваннем і наступным хуткім ахаладжэннем з мэтай фіксацыі (замацавання) высокатэмпературнага стану або прадухілення (падаўлення) непажаданых працэсаў, што адбываюцца пры павольным ахаладжэнні. Загартоўка магчыма толькі для рэчываў, раўнаважны стан якіх пры высокай тэмпературы адрозніваецца ад раўнаважнага стану пры нізкай тэмпературы (крышталічнай структурай, канцэнтрацыяй, дэфектнасцю). У выніку загартоўкі ствараецца адносна ўстойлівы (метастабільны) стан, які пры награванні пераходзіць у больш стабільны. Загартоўкай апрацоўваюць металы, іх [[сплавы]], [[шкло]] і інш. Найбольш пашырана загартоўка сталі. Награваннем вышэй за крытычную тэмпературу сталь пераводзіцца ў стан аўстэніту — цвёрдага раствору [[вуглярод]]у і легіравальных элементаў у гама-жалезе, што дазваляе растварыць у аўстэніце карбіды і рэалізаваць уплыў легіравальных элементаў і вугляроду на ўласцівасці сталі. Пры ахаладжэнні з пэўнай скорасцю падаўляецца распад аўстэніту на ферытна-карбідную сумесь і адбываецца бездыфузійнае (зрухавае) пераўтварэнне аўстэніту ў мартэнсіт. Пры гэтым рэзка павялічваецца цвёрдасць, трываласць, магн. насычэнне і зніжаецца пластычнасць сталі. Пасля З. сталі абавязковы водпуск, які забяспечвае зададзенае спалучэнне цвёрдасці, трываласці, вязкасці і пластычнасці. Загартоўваюць таксама старэючыя сплавы (для атрымання перанасычанага цвёрдага раствору, які распадаецца пры старэнні з умацаваннем), вадкасці (для фіксацыі шклопадобнага стану), шкло (для зніжэння дэфектнасці і паляпшэння механічных уласцівасцей) і інш. Пры загартоўцы цвярдзеюць толькі сталі, якія загартоўваюцца на мартэнсіт; загартоўка металічных сплаваў (старэючых, накляпаных і інш.) суправаджаецца зніжэннем цвёрдасці. bgpyq2innu7s5y7k2g9tmmkeyel5x8w 5199560 5199554 2026-09-15T09:52:07Z Autumndancer 168015 5199560 wikitext text/x-wiki '''Загартоўка''', '''гартаванне''' — тэрмічная апрацоўка матэрыялаў, якая робіцца іх награваннем і наступным хуткім ахаладжэннем з мэтай фіксацыі (замацавання) высокатэмпературнага стану або прадухілення (падаўлення) непажаданых працэсаў, што адбываюцца пры павольным ахаладжэнні. Загартоўка магчыма толькі для рэчываў, раўнаважны стан якіх пры высокай тэмпературы адрозніваецца ад раўнаважнага стану пры нізкай тэмпературы (крышталічнай структурай, канцэнтрацыяй, дэфектнасцю). У выніку загартоўкі ствараецца адносна ўстойлівы (метастабільны) стан, які пры награванні пераходзіць у больш стабільны. Загартоўкай апрацоўваюць металы, іх [[сплавы]], [[шкло]] і інш. Найбольш пашырана загартоўка сталі. Награваннем вышэй за крытычную тэмпературу сталь пераводзіцца ў стан аўстэніту — цвёрдага раствору [[вуглярод]]у і легіравальных элементаў у гама-жалезе, што дазваляе растварыць у аўстэніце карбіды і рэалізаваць уплыў легіравальных элементаў і вугляроду на ўласцівасці сталі. Пры ахаладжэнні з пэўнай скорасцю падаўляецца распад аўстэніту на ферытна-карбідную сумесь і адбываецца бездыфузійнае (зрухавае) пераўтварэнне аўстэніту ў мартэнсіт. Пры гэтым рэзка павялічваецца цвёрдасць, трываласць, магн. насычэнне і зніжаецца пластычнасць сталі. Пасля З. сталі абавязковы водпуск, які забяспечвае зададзенае спалучэнне цвёрдасці, трываласці, вязкасці і пластычнасці. Загартоўваюць таксама старэючыя сплавы (для атрымання перанасычанага цвёрдага раствору, які распадаецца пры старэнні з умацаваннем), вадкасці (для фіксацыі шклопадобнага стану), шкло (для зніжэння дэфектнасці і паляпшэння механічных уласцівасцей) і інш. Пры загартоўцы цвярдзеюць толькі сталі, якія загартоўваюцца на мартэнсіт; загартоўка металічных сплаваў (старэючых, накляпаных і інш.) суправаджаецца зніжэннем цвёрдасці. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6|Загартоўка|||}} {{кавальства}} 9m047pohb2gbv0lt3rngffyd6w05axo 5199589 5199560 2026-09-15T10:40:01Z Ciepiersia 162280 +[[Катэгорыя:Тэрмічная апрацоўка металаў]]; +[[Катэгорыя:Матэрыялазнаўства]]; +[[Катэгорыя:Металазнаўства]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]], вікіфікацыя 5199589 wikitext text/x-wiki '''Загартоўка''', '''гартаванне''' — [[тэрмічная апрацоўка]] матэрыялаў, якая робіцца іх награваннем і наступным хуткім ахаладжэннем з мэтай фіксацыі (замацавання) высокатэмпературнага стану або прадухілення (падаўлення) непажаданых працэсаў, што адбываюцца пры павольным ахаладжэнні. Загартоўка магчыма толькі для рэчываў, раўнаважны стан якіх пры высокай тэмпературы адрозніваецца ад раўнаважнага стану пры нізкай тэмпературы (крышталічнай структурай, канцэнтрацыяй, дэфектнасцю). У выніку загартоўкі ствараецца адносна ўстойлівы (метастабільны) стан, які пры награванні пераходзіць у больш стабільны. Загартоўкай апрацоўваюць [[металы]], іх [[сплавы]], [[шкло]] і інш. Найбольш пашырана загартоўка сталі. Награваннем вышэй за крытычную тэмпературу [[сталь]] пераводзіцца ў стан [[аўстэніт]]у — цвёрдага раствору [[вуглярод]]у і легіравальных элементаў у гама-жалезе, што дазваляе растварыць у аўстэніце [[карбіды]] і рэалізаваць уплыў легіравальных элементаў і [[вуглярод]]у на ўласцівасці сталі. Пры ахаладжэнні з пэўнай скорасцю падаўляецца распад аўстэніту на ферытна-карбідную сумесь і адбываецца бездыфузійнае (зрухавае) пераўтварэнне аўстэніту ў [[мартэнсіт]]. Пры гэтым рэзка павялічваецца [[цвёрдасць]], [[трываласць]], магн. насычэнне і зніжаецца пластычнасць сталі. Пасля загартоўкі сталі абавязковы [[Водпуск металу|водпуск]], які забяспечвае зададзенае спалучэнне цвёрдасці, трываласці, [[Вязкасць|вязкасці]] і [[Пластычнасць|пластычнасці]]. Загартоўваюць таксама старэючыя сплавы (для атрымання перанасычанага цвёрдага раствору, які распадаецца пры старэнні з умацаваннем), вадкасці (для фіксацыі шклопадобнага стану), шкло (для зніжэння дэфектнасці і паляпшэння механічных уласцівасцей) і інш. Пры загартоўцы цвярдзеюць толькі сталі, якія загартоўваюцца на мартэнсіт; загартоўка металічных сплаваў (старэючых, накляпаных і інш.) суправаджаецца зніжэннем цвёрдасці. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6|Загартоўка|||}} {{навігацыя}} {{кавальства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Тэрмічная апрацоўка металаў]] [[Катэгорыя:Матэрыялазнаўства]] [[Катэгорыя:Металазнаўства]] ahvl9y8htn1kap7ldr9hec6bnrtqgdp 5199591 5199589 2026-09-15T10:44:45Z Ciepiersia 162280 выдалена [[Катэгорыя:Тэрмічная апрацоўка металаў]]; дададзена [[Катэгорыя:Тэрмічная апрацоўка]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5199591 wikitext text/x-wiki '''Загартоўка''', '''гартаванне''' — [[тэрмічная апрацоўка]] матэрыялаў, якая робіцца іх награваннем і наступным хуткім ахаладжэннем з мэтай фіксацыі (замацавання) высокатэмпературнага стану або прадухілення (падаўлення) непажаданых працэсаў, што адбываюцца пры павольным ахаладжэнні. Загартоўка магчыма толькі для рэчываў, раўнаважны стан якіх пры высокай тэмпературы адрозніваецца ад раўнаважнага стану пры нізкай тэмпературы (крышталічнай структурай, канцэнтрацыяй, дэфектнасцю). У выніку загартоўкі ствараецца адносна ўстойлівы (метастабільны) стан, які пры награванні пераходзіць у больш стабільны. Загартоўкай апрацоўваюць [[металы]], іх [[сплавы]], [[шкло]] і інш. Найбольш пашырана загартоўка сталі. Награваннем вышэй за крытычную тэмпературу [[сталь]] пераводзіцца ў стан [[аўстэніт]]у — цвёрдага раствору [[вуглярод]]у і легіравальных элементаў у гама-жалезе, што дазваляе растварыць у аўстэніце [[карбіды]] і рэалізаваць уплыў легіравальных элементаў і [[вуглярод]]у на ўласцівасці сталі. Пры ахаладжэнні з пэўнай скорасцю падаўляецца распад аўстэніту на ферытна-карбідную сумесь і адбываецца бездыфузійнае (зрухавае) пераўтварэнне аўстэніту ў [[мартэнсіт]]. Пры гэтым рэзка павялічваецца [[цвёрдасць]], [[трываласць]], магн. насычэнне і зніжаецца пластычнасць сталі. Пасля загартоўкі сталі абавязковы [[Водпуск металу|водпуск]], які забяспечвае зададзенае спалучэнне цвёрдасці, трываласці, [[Вязкасць|вязкасці]] і [[Пластычнасць|пластычнасці]]. Загартоўваюць таксама старэючыя сплавы (для атрымання перанасычанага цвёрдага раствору, які распадаецца пры старэнні з умацаваннем), вадкасці (для фіксацыі шклопадобнага стану), шкло (для зніжэння дэфектнасці і паляпшэння механічных уласцівасцей) і інш. Пры загартоўцы цвярдзеюць толькі сталі, якія загартоўваюцца на мартэнсіт; загартоўка металічных сплаваў (старэючых, накляпаных і інш.) суправаджаецца зніжэннем цвёрдасці. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6|Загартоўка|||}} {{навігацыя}} {{кавальства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Тэрмічная апрацоўка]] [[Катэгорыя:Матэрыялазнаўства]] [[Катэгорыя:Металазнаўства]] n5045prstf7mjasq5en1y7e4ymkfxge 0 814683 5199557 2026-09-15T09:51:09Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Загартоўка]] 5199557 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Загартоўка]] thh367mrjgtyddp60a9ziv9s2y2p15e 0 814684 5199564 2026-09-15T09:54:36Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Гібка''' - спосаб апрацоўкі [[метал]]аў ціскам, пры якім загатоўцы або яе частцы надаецца выгнутая форма. Да гібкі адносіцца ўласна гібка, або гнуццё (атрыманне гнутых профіляў), прафіляванне (гафрыраванне, выгінанне), згортванне (атрыманне зварных труб),...» 5199564 wikitext text/x-wiki '''Гібка''' - спосаб апрацоўкі [[метал]]аў ціскам, пры якім загатоўцы або яе частцы надаецца выгнутая форма. Да гібкі адносіцца ўласна гібка, або гнуццё (атрыманне гнутых профіляў), прафіляванне (гафрыраванне, выгінанне), згортванне (атрыманне зварных труб), навіванне [[спружына|спружын]], праўка і інш. Гібка ажыццяўляецца на гібачных машынах, універсальных прэсах або ўручную. Спосабам гібкі вырабляюць дэталі машын і прылад, розныя метызы і інш. 81p8llbzwn59ojksac5iyk9yn1ousqj 5199570 5199564 2026-09-15T09:56:13Z Autumndancer 168015 5199570 wikitext text/x-wiki '''Гібка''' - спосаб апрацоўкі [[метал]]аў ціскам, пры якім загатоўцы або яе частцы надаецца выгнутая форма. Да гібкі адносіцца ўласна гібка, або гнуццё (атрыманне гнутых профіляў), прафіляванне (гафрыраванне, выгінанне), згортванне (атрыманне зварных труб), навіванне [[спружына|спружын]], праўка і інш. Гібка ажыццяўляецца на гібачных машынах, універсальных прэсах або ўручную. Спосабам гібкі вырабляюць дэталі машын і прылад, розныя метызы і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|5|Гібка|||}} {{Кавальства}} byzunpbfazdnhmazfyun2a1o6s5hct9 5199571 5199570 2026-09-15T09:56:24Z Autumndancer 168015 5199571 wikitext text/x-wiki '''Гібка''' — спосаб апрацоўкі [[метал]]аў ціскам, пры якім загатоўцы або яе частцы надаецца выгнутая форма. Да гібкі адносіцца ўласна гібка, або гнуццё (атрыманне гнутых профіляў), прафіляванне (гафрыраванне, выгінанне), згортванне (атрыманне зварных труб), навіванне [[спружына|спружын]], праўка і інш. Гібка ажыццяўляецца на гібачных машынах, універсальных прэсах або ўручную. Спосабам гібкі вырабляюць дэталі машын і прылад, розныя метызы і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|5|Гібка|||}} {{Кавальства}} 42f6tquiz3x0ftrz4gi3o08ruubkxkf 0 814685 5199575 2026-09-15T10:06:58Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «[[Файл:Mendel I 144 v.jpg|thumb|Цвікар. Малюнак (каля 1529 года)]] '''Цвікар''' — рамесніцкая прафесія, звязаная з вытворчасцю жалезных [[цвік]]оў. Прафесія ўзнікла як спецыялізаваная галіна кавальскага рамяства. Цвікары звычайна належылі гільдыі кавалёў. Цвікары падзя...» 5199575 wikitext text/x-wiki [[Файл:Mendel I 144 v.jpg|thumb|Цвікар. Малюнак (каля 1529 года)]] '''Цвікар''' — рамесніцкая прафесія, звязаная з вытворчасцю жалезных [[цвік]]оў. Прафесія ўзнікла як спецыялізаваная галіна кавальскага рамяства. Цвікары звычайна належылі гільдыі кавалёў. Цвікары падзяляліся на чорных і белых. Белыя цвікі былі луджанымі, а чорныя — чарнелі пасля коўкі. Найстарэйшыя дакументаваныя сведчанні пра цвікароў знойдзены ў Штральзунде (1340 г.) і Нюрнбергу (1349 г.). Умелы цвікар мог вырабляць да 2000 цвікоў для [[абутак|абутку]] ў дзень. У залежнасці ад тыпу цвіка, для аднаго цвіка патрабавалася ад 15 да 60 удараў молатам; для вялікіх карабельных цвікоў патрабавалася значна больш. 16l6z4n60oe283jreh2t19dpaqyv0pm 5199577 5199575 2026-09-15T10:07:48Z Autumndancer 168015 5199577 wikitext text/x-wiki [[Файл:Mendel I 144 v.jpg|thumb|Цвікар. Малюнак (каля 1529 года)]] '''Цвікар''' — рамесніцкая прафесія, звязаная з вытворчасцю жалезных [[цвік]]оў. Прафесія ўзнікла як спецыялізаваная галіна кавальскага рамяства. Цвікары звычайна належылі гільдыі кавалёў. Цвікары падзяляліся на чорных і белых. Белыя цвікі былі луджанымі, а чорныя — чарнелі пасля коўкі. Найстарэйшыя дакументаваныя сведчанні пра цвікароў знойдзены ў Штральзунде (1340 г.) і Нюрнбергу (1349 г.). Умелы цвікар мог вырабляць да 2000 цвікоў для [[абутак|абутку]] ў дзень. У залежнасці ад тыпу цвіка, для аднаго цвіка патрабавалася ад 15 да 60 удараў молатам; для вялікіх карабельных цвікоў патрабавалася значна больш. [[Катэгорыя:Прафесіі]] ie4ql5n5fyyoestyboxsan4eqg8dk0s 5199580 5199577 2026-09-15T10:15:27Z Autumndancer 168015 5199580 wikitext text/x-wiki [[Файл:Mendel I 144 v.jpg|thumb|Цвікар. Малюнак (каля 1529 года)]] '''Цвікар''' — рамесніцкая прафесія, звязаная з вытворчасцю жалезных [[цвік]]оў. Прафесія ўзнікла як спецыялізаваная галіна кавальскага рамяства. Цвікары звычайна належылі гільдыі кавалёў. Цвікары падзяляліся на чорных і белых. Белыя цвікі былі луджанымі, а чорныя — чарнелі пасля коўкі. Найстарэйшыя дакументаваныя сведчанні пра цвікароў знойдзены ў Штральзунде (1340 г.) і Нюрнбергу (1349 г.). Умелы цвікар мог вырабляць да 2000 цвікоў для [[абутак|абутку]] ў дзень. У залежнасці ад тыпу цвіка, для аднаго цвіка патрабавалася ад 15 да 60 удараў молатам; для вялікіх карабельных цвікоў патрабавалася значна больш. З-за індустрыялізацыі рамяство знікла ў Францыі. У вёсцы [[Жэспансар]] у Ардэнах у 1879 годзе было 600 цвікароў, у 1929 годзе — толькі дванаццаць<ref>La vie des cloutiers ardennais au XIXe siècle : l’exemple de Gespunsart, Charleville-Mézières, Commune de Gespunsart, 1983, 57 p., p. 21</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Прафесіі]] ffgnwryl4lkrbnlmvjffii4pcpnzq41 5199581 5199580 2026-09-15T10:15:50Z Autumndancer 168015 5199581 wikitext text/x-wiki [[Файл:Mendel I 144 v.jpg|thumb|Цвікар. Малюнак (каля 1529 года)]] '''Цвікар''' — рамесніцкая прафесія, звязаная з вытворчасцю жалезных [[цвік]]оў. Прафесія ўзнікла як спецыялізаваная галіна кавальскага рамяства. Цвікары звычайна належылі гільдыі кавалёў. Цвікары падзяляліся на чорных і белых. Белыя цвікі былі луджанымі, а чорныя — чарнелі пасля коўкі. Найстарэйшыя дакументаваныя сведчанні пра цвікароў знойдзены ў Штральзунде (1340 г.) і Нюрнбергу (1349 г.). Умелы цвікар мог вырабляць да 2000 цвікоў для [[абутак|абутку]] ў дзень. У залежнасці ад тыпу цвіка, для аднаго цвіка патрабавалася ад 15 да 60 удараў молатам; для вялікіх карабельных цвікоў патрабавалася значна больш. З-за індустрыялізацыі рамяство знікла ў Францыі. У вёсцы [[Жэспёнсар]] у Ардэнах у 1879 годзе было 600 цвікароў, у 1929 годзе — толькі дванаццаць<ref>La vie des cloutiers ardennais au XIXe siècle : l’exemple de Gespunsart, Charleville-Mézières, Commune de Gespunsart, 1983, 57 p., p. 21</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Прафесіі]] ppfzregxxyekwoxn1cobgj50xts41ys 5199582 5199581 2026-09-15T10:17:31Z Autumndancer 168015 5199582 wikitext text/x-wiki [[Файл:Mendel I 144 v.jpg|thumb|Цвікар. Малюнак (каля 1529 года)]] '''Цвікар''' — рамесніцкая прафесія, звязаная з вытворчасцю жалезных [[цвік]]оў. Прафесія ўзнікла як спецыялізаваная галіна кавальскага рамяства. Цвікары звычайна належылі гільдыі кавалёў. Цвікары падзяляліся на чорных і белых. Белыя цвікі былі луджанымі, а чорныя — чарнелі пасля коўкі. Найстарэйшыя дакументаваныя сведчанні пра цвікароў знойдзены ў Штральзунде (1340 г.) і Нюрнбергу (1349 г.). Умелы цвікар мог вырабляць да 2000 цвікоў для [[абутак|абутку]] ў дзень. У залежнасці ад тыпу цвіка, для аднаго цвіка патрабавалася ад 15 да 60 удараў молатам; для вялікіх карабельных цвікоў патрабавалася значна больш. З-за індустрыялізацыі рамяство знікла ў Францыі. У вёсцы [[Жэспёнсар]] у Ардэнах у 1879 годзе было 600 цвікароў, у 1929 годзе — толькі дванаццаць<ref>La vie des cloutiers ardennais au XIXe siècle : l’exemple de Gespunsart, Charleville-Mézières, Commune de Gespunsart, 1983, 57 p., p. 21</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Кавальства}} [[Катэгорыя:Прафесіі]] g2bau5tjw96b2z2i5qvac1npxvg221g 10 814686 5199584 2026-09-15T10:27:03Z Ueschar 151377 Новая старонка: «```wiki Шаблон прызначаны для афармлення тэксту на іншай мове. Прадвызначана перад тэкстам паказваецца скарочаная назва мовы са спасылкай на адпаведны артыкул. Тэкст, напісаны лацінскім пісьмом, прадвызначана вылучаецца курсівам. Мову можна задаваць як...» 5199584 wikitext text/x-wiki ```wiki Шаблон прызначаны для афармлення тэксту на іншай мове. Прадвызначана перад тэкстам паказваецца скарочаная назва мовы са спасылкай на адпаведны артыкул. Тэкст, напісаны лацінскім пісьмом, прадвызначана вылучаецца курсівам. Мову можна задаваць як кодам, так і беларускай назвай. == Выкарыстанне == <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Іншамоўны тэкст|мова|тэкст}} </syntaxhighlight> Напрыклад: <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Іншамоўны тэкст|fr|Paris}} {{Іншамоўны тэкст|французская|Paris}} {{Іншамоўны тэкст|французская мова|Paris}} </syntaxhighlight> ва ўсіх трох выпадках дае: {{Іншамоўны тэкст|fr|Paris}}. Назву мовы можна выбраць з прапанаванага спіса ў рэдактары шаблонаў. Спіс не з'яўляецца вычарпальным: можна ўручную ўвесці іншую беларускую назву мовы або яе код, напрыклад <code>eu</code>, <code>баскская</code>, <code>grc</code> або <code>старажытнагрэчаская</code>. Для моў, якія выкарыстоўваюць іншыя сістэмы пісьма: <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Іншамоўны тэкст|грэчаская|Αθήνα}} {{Іншамоўны тэкст|арабская|القاهرة}} {{Іншамоўны тэкст|японская|東京}} </syntaxhighlight> дае адпаведна: {{Іншамоўны тэкст|грэчаская|Αθήνα}}, {{Іншамоўны тэкст|арабская|القاهرة}} і {{Іншамоўны тэкст|японская|東京}}. == Дадатковыя параметры == Параметрам <code>|мова=</code> можна змяніць паказ назвы мовы: * <code>|мова=так</code> або <code>|мова=скарочаная</code> — паказваць скарочаную назву мовы са спасылкай; гэта прадвызначанае значэнне; * <code>|мова=поўная</code> — паказваць поўную назву мовы са спасылкай; * <code>|мова=не</code> — не паказваць назву мовы. Параметрам <code>|курсіў=</code> можна кіраваць курсіўным напісаннем іншамоўнага тэксту: * <code>|курсіў=аўта</code> — выбіраць афармленне аўтаматычна; гэта прадвызначанае значэнне; * <code>|курсіў=так</code> — прымусова выкарыстоўваць курсіў; * <code>|курсіў=не</code> — не выкарыстоўваць курсіў. == TemplateData == <templatedata> { "description": "Афармляе іншамоўны тэкст, пазначае яго мову і прадвызначана выводзіць скарочаную назву мовы са спасылкай на адпаведны артыкул.", "params": { "1": { "label": "Мова", "description": "Мова іншамоўнага тэксту. Можна выбраць назву з прапанаванага спіса або ўвесці ўручную любую іншую беларускую назву мовы ці яе код. Спіс прапаноў не абмяжоўвае падтрыманыя мовы.", "example": "французская", "type": "string", "required": true, "suggestedvalues": [ "азербайджанская", "англійская", "арабская", "армянская", "балгарская", "беларуская", "бенгальская", "баскская", "валійская", "венгерская", "грэчаская", "грузінская", "дацкая", "іўрыт", "інданезійская", "ірландская", "ісландская", "іспанская", "італьянская", "казахская", "каталонская", "карэйская", "кітайская", "кіргізская", "лацінская", "латышская", "літоўская", "македонская", "мангольская", "нарвежская", "нідэрландская", "нямецкая", "партугальская", "персідская", "польская", "румынская", "руская", "санскрыт", "сербская", "славацкая", "славенская", "старажытнагрэчаская", "татарская", "турэцкая", "узбекская", "украінская", "урду", "фінская", "французская", "харвацкая", "хіндзі", "царкоўнаславянская", "чэшская", "шведская", "эсперанта", "эстонская", "японская" ] }, "2": { "label": "Тэкст", "description": "Тэкст на зададзенай мове.", "example": "Paris", "type": "content", "required": true }, "мова": { "label": "Паказ назвы мовы", "description": "Вызначае, ці паказваць назву мовы і ў якой форме. Прадвызначана паказваецца скарочаная назва са спасылкай на артыкул пра мову.", "type": "string", "default": "так", "suggestedvalues": [ "так", "поўная", "не" ] }, "курсіў": { "label": "Курсіў", "description": "Кіруе курсіўным напісаннем іншамоўнага тэксту. Пры значэнні «аўта» афармленне выбіраецца аўтаматычна паводле сістэмы пісьма.", "type": "string", "default": "аўта", "suggestedvalues": [ "аўта", "так", "не" ] } }, "paramOrder": [ "1", "2", "мова", "курсіў" ], "format": "inline" } </templatedata> <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны:Мовы]] </includeonly> ``` 8dot27v3dprddi6nsf1gsdi06un1bn5 5199585 5199584 2026-09-15T10:27:18Z Ueschar 151377 5199585 wikitext text/x-wiki Шаблон прызначаны для афармлення тэксту на іншай мове. Прадвызначана перад тэкстам паказваецца скарочаная назва мовы са спасылкай на адпаведны артыкул. Тэкст, напісаны лацінскім пісьмом, прадвызначана вылучаецца курсівам. Мову можна задаваць як кодам, так і беларускай назвай. == Выкарыстанне == <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Іншамоўны тэкст|мова|тэкст}} </syntaxhighlight> Напрыклад: <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Іншамоўны тэкст|fr|Paris}} {{Іншамоўны тэкст|французская|Paris}} {{Іншамоўны тэкст|французская мова|Paris}} </syntaxhighlight> ва ўсіх трох выпадках дае: {{Іншамоўны тэкст|fr|Paris}}. Назву мовы можна выбраць з прапанаванага спіса ў рэдактары шаблонаў. Спіс не з'яўляецца вычарпальным: можна ўручную ўвесці іншую беларускую назву мовы або яе код, напрыклад <code>eu</code>, <code>баскская</code>, <code>grc</code> або <code>старажытнагрэчаская</code>. Для моў, якія выкарыстоўваюць іншыя сістэмы пісьма: <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Іншамоўны тэкст|грэчаская|Αθήνα}} {{Іншамоўны тэкст|арабская|القاهرة}} {{Іншамоўны тэкст|японская|東京}} </syntaxhighlight> дае адпаведна: {{Іншамоўны тэкст|грэчаская|Αθήνα}}, {{Іншамоўны тэкст|арабская|القاهرة}} і {{Іншамоўны тэкст|японская|東京}}. == Дадатковыя параметры == Параметрам <code>|мова=</code> можна змяніць паказ назвы мовы: * <code>|мова=так</code> або <code>|мова=скарочаная</code> — паказваць скарочаную назву мовы са спасылкай; гэта прадвызначанае значэнне; * <code>|мова=поўная</code> — паказваць поўную назву мовы са спасылкай; * <code>|мова=не</code> — не паказваць назву мовы. Параметрам <code>|курсіў=</code> можна кіраваць курсіўным напісаннем іншамоўнага тэксту: * <code>|курсіў=аўта</code> — выбіраць афармленне аўтаматычна; гэта прадвызначанае значэнне; * <code>|курсіў=так</code> — прымусова выкарыстоўваць курсіў; * <code>|курсіў=не</code> — не выкарыстоўваць курсіў. == TemplateData == <templatedata> { "description": "Афармляе іншамоўны тэкст, пазначае яго мову і прадвызначана выводзіць скарочаную назву мовы са спасылкай на адпаведны артыкул.", "params": { "1": { "label": "Мова", "description": "Мова іншамоўнага тэксту. Можна выбраць назву з прапанаванага спіса або ўвесці ўручную любую іншую беларускую назву мовы ці яе код. Спіс прапаноў не абмяжоўвае падтрыманыя мовы.", "example": "французская", "type": "string", "required": true, "suggestedvalues": [ "азербайджанская", "англійская", "арабская", "армянская", "балгарская", "беларуская", "бенгальская", "баскская", "валійская", "венгерская", "грэчаская", "грузінская", "дацкая", "іўрыт", "інданезійская", "ірландская", "ісландская", "іспанская", "італьянская", "казахская", "каталонская", "карэйская", "кітайская", "кіргізская", "лацінская", "латышская", "літоўская", "македонская", "мангольская", "нарвежская", "нідэрландская", "нямецкая", "партугальская", "персідская", "польская", "румынская", "руская", "санскрыт", "сербская", "славацкая", "славенская", "старажытнагрэчаская", "татарская", "турэцкая", "узбекская", "украінская", "урду", "фінская", "французская", "харвацкая", "хіндзі", "царкоўнаславянская", "чэшская", "шведская", "эсперанта", "эстонская", "японская" ] }, "2": { "label": "Тэкст", "description": "Тэкст на зададзенай мове.", "example": "Paris", "type": "content", "required": true }, "мова": { "label": "Паказ назвы мовы", "description": "Вызначае, ці паказваць назву мовы і ў якой форме. Прадвызначана паказваецца скарочаная назва са спасылкай на артыкул пра мову.", "type": "string", "default": "так", "suggestedvalues": [ "так", "поўная", "не" ] }, "курсіў": { "label": "Курсіў", "description": "Кіруе курсіўным напісаннем іншамоўнага тэксту. Пры значэнні «аўта» афармленне выбіраецца аўтаматычна паводле сістэмы пісьма.", "type": "string", "default": "аўта", "suggestedvalues": [ "аўта", "так", "не" ] } }, "paramOrder": [ "1", "2", "мова", "курсіў" ], "format": "inline" } </templatedata> <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны:Мовы]] </includeonly> etxau93xrwmz53vyjs9hi4rutiqghcp 0 814687 5199603 2026-09-15T11:23:56Z Lanasviat 174097 Створана перакладам першага раздзела старонкі «[[:lt:Special:Redirect/revision/7918222|Ąžuolas Tubelis]]» 5199603 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}}'''Ажуолас Тубеліс''' (нар. {{data|year=2002|month=03|day=22}} ) — [[Літва|літоўскі]] баскетбаліст, прадстаўнік клуба “Жальгірыс” (Каўнас). Ва ўніверсітэце выступаў за [[Arizonos universitetas|«Арызона Уайлдкэтс»]]. 6cly4ijr4gz4annbkx48b6jxhhev6co 5199607 5199603 2026-09-15T11:36:51Z Lanasviat 174097 /* */ 5199607 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}}'''Ажуолас Тубеліс''' (нар. {{data|year=2002|month=03|day=22}} ) — [[Літва|літоўскі]] баскетбаліст, прадстаўнік клуба “Жальгірыс” (Каўнас). Ва ўніверсітэце выступаў за [[Arizonos universitetas|«Арызона Уайлдкэтс»]]. 27 траўня 2020 г. разам з братам-блізнюком Таўтвідасам пачаў гуляць у баскетбол ва ўніверсітэце Арызоны. 2 лютага 2023 г. зарабіў 40 ачкоў і адваяваў 9 мячоў, у рэзультаце чаго каманда перамагла “Дакс” з Арэгона з рэзультатап 91:76. На першым курсе ў сярэднім прыносіў камандзе па 12,2 балаў і адваёўваў па 7,1 мячоў цягам адной гульні. Быў уключаны ў сімбалічную каманду першакурснікаў. n9ohigz09zwy3y5xfjww5eopxs74zwx 5199609 5199607 2026-09-15T11:54:36Z Lanasviat 174097 /* */ 5199609 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}}'''Ажуолас Тубеліс''' (нар. {{data|year=2002|month=03|day=22}} ) — [[Літва|літоўскі]] баскетбаліст, прадстаўнік клуба “Жальгірыс” (Каўнас). Ва ўніверсітэце выступаў за [[Arizonos universitetas|«Арызона Уайлдкэтс»]]. У кастрычніку 2018 года падпісаў доўгатэрміновую дамову з вільнюскім клубам “Рытас”. У сезоне 2018-2019 гуляў за каманду “Перлас” у Нацыянальнай баскетбольнай лізе. 6 кастрычніка 2019 года адбыўся дэбют баскетбаліста ў пераможным матчы супраць “Ювентуса” (Уцяна). 27 траўня 2020 г. разам з братам-блізнюком Таўтвідасам пачаў гуляць у баскетбол ва ўніверсітэце Арызоны. 2 лютага 2023 г. зарабіў 40 ачкоў і адваяваў 9 мячоў, у рэзультаце чаго каманда перамагла “Дакс” з Арэгона з рэзультатап 91:76. На першым курсе ў сярэднім прыносіў камандзе па 12,2 балаў і адваёўваў па 7,1 мячоў цягам адной гульні. Быў уключаны ў сімбалічную каманду першакурснікаў. У 2023 годзе запрошаны гуляць за “76ыя” (Філадэльфія) і ўдзельнічаў у летняй лізе НБА. У ліпені 2023 г. падпісаў дамову з клубам, але ў кастрычніку 2023 года быў звольнены. У лістападзе вярнуўся ў Літву выступаць за “Рытас”, пазней граў за “Нептунас” (Клайпеда). 5 ліпеня 2024 года вярнуўся ў віленскі клуб, а ў ліпені 2025 года перарваў дамову. Тады ж стала вядома, што Тубеліс падпісаў дамову з клубам “Жальгірыс” на тры гады. nthw7y8q30ww7l84zcrxnu98wa9odhy